ویکیپیدیا ckbwiki https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%DB%95%D8%B3%D8%AA%D9%BE%DB%8E%DA%A9 MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter میدیا تایبەت وتووێژ بەکارھێنەر لێدوانی بەکارھێنەر ویکیپیدیا لێدوانی ویکیپیدیا پەڕگە وتووێژی پەڕگە میدیاویکی وتووێژی میدیاویکی داڕێژە وتووێژی داڕێژە یارمەتی وتووێژی یارمەتی پۆل وتووێژی پۆل دەروازە لێدوانی دەروازە ویکیپرۆژە لێدوانی ویکیپرۆژە ڕەشنووس لێدوانی ڕەشنووس TimedText TimedText talk مۆدیوول لێدوانی مۆدیوول Event Event talk 0 135 1590588 1580656 2026-06-15T17:32:41Z CommonsDelinker 62 "Iraq,_Saddam_Hussein_(222).jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Iraq, Saddam Hussein (222).jpg|]]. 1590588 wikitext text/x-wiki {{نیشانەی وتاری ھەڵبژێردراو}} {{Infobox officeholder | honorific-prefix = | name = سەددام حوسێن | native_name = {{Nobold|{{lang|ar|صَدَّام حُسَيْن}}}} | image = Saddam Hussein in 1998.png | caption = سەددام حوسێن لە ئابی ١٩٩٨ | office = [[پێڕستی سەرۆک کۆمارەکانی عێراق|پێنجەمین]] [[سەرۆک کۆماری عێراق]] | term_start = ١٦ی تەممووزی ١٩٧٩ | term_end = ٩ی نیسانی ٢٠٠٣ | predecessor = [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] | primeminister = خۆی (١٩٧٩–١٩٩١){{ھن}}[[سەعدوون حەممادی]] (١٩٩١){{ھن}}[[محەممەد حەمزە زوبەیدی]] (١٩٩١–١٩٩٣){{ھن}}[[ئەحمەد حوسێن خوزەیر]] (١٩٩٣–١٩٩٤){{ھن}}خۆی (١٩٩٤–٢٠٠٣) | successor = [[جەی گارنەر|جای گارنر]] {{smaller|(وەک [[ھاوپەیمانیی دەسەڵاتی کاتی لە عێراق|ھاوپەیمانی دەسەڵاتی کاتی لە عێراق]])}} | office1 = فەرماندەی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە حیزبی بەعس | term_start1 = ١٦ی تەممووزی ١٩٧٩ | term_end1 = ٩ی نیسانی ٢٠٠٣ | predecessor1 = [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] | successor1 = پۆستەکە نەما | office2 = [[سەرۆک وەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیرانی عێراق]] | term_start2 = ٢٩ی ئایاری ١٩٩٤ | term_end2 = ٩ی نیسانی ٢٠٠٣ | predecessor2 = [[ئەحمەد حوسێن خوزەیر]] | president2 = خۆی | successor2 = [[محەممەد بەحرولعلوم]] وەک سەرۆکی ئەنجومەنی وەزیران | term_start3 = ١٦ی تەممووزی ١٩٧٩ | term_end3 = ٢٣ی ئازاری ١٩٩١ | president3 = خۆی | predecessor3 = [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] | successor3 = [[سەعدوون حەممادی]] | office4 = سکرتێری گشتی و فەرماندە لە [[حیزبی بەعس]] | term_start4 = کانوونی دووەمی ١٩٩٢ | term_end4 = ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦ | predecessor4 = [[میشیل عەفلەق]] | successor4 = [[عیزەت دووری]] | office5 = سکرتێری گشتی لە سەرکردایەتی ناوخۆیی حیزبی بەعسی سۆسیالیستی لە عێراق | 1blankname5 = سکرتێری نیشتیمانی | 1namedata5 = [[میشیل عەفلەق]] (تاکوو ١٩٨٩){{ھن}}خۆی (لە ١٩٨٩) | term_start5 = ١٦ی تەممووزی ١٩٧٩ | term_end5 = ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦ | predecessor5 = [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] | successor5 = [[عیزەت دووری]] | term_start6 = شوباتی ١٩٦٤ | term_end6 = تشرینی یەکەمی ١٩٦٦ | successor6 = ئەحمەد حەسەن بەکرد | predecessor6 = ئەحمەد حەسەن بەکرد | office7 = ئەندامی سەرکردایەتی ناوخۆیی حیزبی بەعسی سۆسیالیستی لە عێراق | term_start7 = شوباتی ١٩٦٤ | term_end7 = ٩ی نیسانی ٢٠٠٣ | office8 = جێگری سەرۆککۆماری عێراق | term_start8 = ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨ | term_end8 = ١٦ی تەممووزی ١٩٧٩ | president8 = [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] | birth_name = سەددام حوسێن عەبدولمەجید تکریتی | birth_date = {{Birth date|١٩٣٧|٤|٢٨|df=y}} | birth_place =[[عۆجە]]، [[پارێزگای سەلاحەددین]]، {{flagicon|Kingdom of Iraq}} [[شانشینی عێراق]] | death_date ={{Death date and age|٢٠٠٦|١٢|٣٠|١٩٣٧|٤|٢٨|df=y}} | death_place = [[Camp Justice (Iraq)|Camp Justice]], [[کازمیە]]، [[بەغدا]]، {{ئاڵا|عێراق|٢٠٠٤}} | death_cause = لەسێداردان | party = {{plainlist| * [[حیزبی بەعسی سۆسیالیستی عەرەب]] (١٩٥٧–١٩٦٦) * [[حیزبی بەعسی عێراق]] (١٩٦٦–٢٠٠٦) * [[بەرەی نیشتمانی پێشکەوتن]]{{ھن}}(١٩٧٤–٢٠٠٣)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=National Progressive Front |ناونیشان=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/926874/National-Progressive-Front |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠ |encyclopedia=Encyclopædia Britannica |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141108052022/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/926874/National-Progressive-Front |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Eur |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=4CfBKvsiWeQC&pg=PA494 |سەردێڕ=The Middle East and North Africa 2003 |بڵاوکەرەوە=Psychology Press |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٧٤٣-١٣٢-٢|پەڕە=٤٩٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190520055236/https://books.google.com/books?id=4CfBKvsiWeQC&pg=PA494 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> }} | spouse = {{plainlist| * [[ساجیدە تەلفاح]] * [[سەمیرە شابەندەر]] }} | children = {{hlist|[[عودەی سەددام حوسێن|عودەی]] (مردووە)|[[قوسەی سەددام حوسێن|قوسەی]] (مردووە)|[[ڕەغد سەددام حوسێن|ڕەغد]]|[[ڕەنا سەددام حوسێن|ڕەنا]]|[[حەلا سەددام حوسێن|حەلا]]}} | signature = Saddam Hussein Signature.svg | nickname = | allegiance = | branch = [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق]] | rank = موشیر | battles = [[شەڕی ئێران و عێراق|جەنگی ئێران-ئێراق]]{{ھن}}[[جەنگی کەنداو]]{{ھن}}[[شەڕی کورد-عێراق]]{{ھن}}[[شەڕی عێراق|جەنگی عێراق]]{{ھن}}[[داگیرکردنی کوێت]] }} '''سەددام حوسێن عەبدولمەجید تکریتی''' ({{بە عەرەبی|صَدَّام حُسَيْن المَجِيد التِّكْرِيتِي}}؛ ٢٨ی نیسانی ١٩٣٧{{efn|لە پەڕاوی فەرمی حکوومەتەکەی سەددام ئەم ڕێککەوتە نووسراوە. ڕێککەوتی لەدایکبوونی ڕاستەقینەی سەددام ھەرگیز تۆمار نەکراوە، بەڵام پێدەچێت لەنێوان ساڵانی ١٩٣٥ بۆ ١٩٣٩ بووبێت.<ref>Con Coughlin, ''[[Saddam: The Secret Life]]'' Pan Books, 2003 ({{ISBN|0-330-39310-3}}).</ref>}} – ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦) کەسایەتییەکی سیاسیی عێراقی بوو، لە ماوەی ١٦ی تەممووزی ١٩٧٩ تا ٩ی نیسانی ٢٠٠٣ پێنجەمین [[سەرۆک کۆماری عێراق]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Online NewsHour Update: Coalition Says Iraqi Regime Has Lost Control of Baghdad&nbsp;— 9 April 2003 |ناونیشان=https://www.pbs.org/newshour/updates/baghdad_04-09-03.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101201163438/http://www.pbs.org/newshour/updates/baghdad_04-09-03.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئازاری ٢٠١١|بڵاوکەرەوە=Pbs.org}}</ref> سەددام ئەندامی سەرکردایەتیی [[حیزبی بەعس]] بوو، کە دواتر لقی عێراقی لێ جیاکرایەوە. بیروباوەڕی ئەو حیزبە تێکەڵەیەک بوو لە [[عەرەبیی قەومی|عەرەبیی نەتەوەیی]] و [[سۆشیالیزم|سۆسیالیزم]]. سەددام ڕۆڵی سەرەکی ھەبوو لە [[کودەتای ١٩٦٨ی عێراق]] (دواتر ناوی نا [[شۆڕشی ١٧ی تەممووز]])، کە بەھۆی ئەم کودەتایەوە حیزبی بەعس دەسەڵاتی گرتەدەست، و حکوومەتی [[عەبدولسەلام عارف]]ی لە دەسەڵات ھێنایە خوارەوە. سەددام وەک جێگری سەرۆک کۆماری عێراق و ژەنەڕاڵ [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] کاری دەکرد، لەو کاتەدا چەندین گرووپ وایان دانابوو کە دەست بەسەر حکوومەتدا بگرن، بەڵام سەدام ھێزێکی ئەمنی دروست کرد بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ناکۆکییەکانی نێوان حکوومەت و ھێزەکانی سوپا. لە سەرەتای حەفتاکان، سەددام نەوتی عێراقی بە نیشتمانی کرد و بانکە جیھانییەکان لە عێراق چوونە دەرەوە، ئەمەش دوابەدوای ڕووداوەکانی [[شەڕی ئێران و عێراق|جەنگی ئێران و عێراق]]، [[شەڕی کەنداو]] و گەمارۆی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] بوو لەسەر عێراق.<ref name="economist2004">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.economist.com/node/2792407?story_id=2792407 |سەردێڕ=Banking in Iraq&nbsp;– A tricky operation |ڕێکەوت=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٤|ئیش=[[The Economist]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171012114316/http://www.economist.com/node/2792407?story_id=2792407 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> سەددام لەبارەی کۆنتڕۆڵکردنی سیستمی نەوتی عێراق، ئەو کاتە ئاماژەی بەوە کرد کە ئەو ھەنگاوە دەبێتە ھۆی گەشەکردنی ئابووری عێراق بە ماوەیەکی خێرا. لەم کاتەدا پلە و پۆستەکانی وڵات بە [[سوننە]]ی [[عەرەب]] پڕکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh |یەکەم=Efraim |سەردێڕ=Saddam Hussein: A Political Biography |ناونیشان=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars |دوایین٢=Rautsi |یەکەم٢=Inari |بڵاوکەرەوە=[[Grove Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢١-٣٩٧٨-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol٠٠٠٠kars/page/٣٨ ٣٨]|بەستەری نووسەر=Efraim Karsh}}</ref> دوای ئەوەی چەندین ساڵ بەشێوەی دی فاکتۆ حوکمی عێراقی دەکرد، لە ساڵی ١٩٧٩ بەڕەسمی سەددام بووە سەرۆککۆماری عێراق. ئەو چەندین بزووتنەوەی [[کورد]]ی و [[شیعە]]ی سەرکوت کرد کە ھەوڵی خۆبەڕێوەبردن و سەربەخۆییان دەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=U.S. Relations With Anti-Saddam Groups |ناونیشان=https://fpc.state.gov/documents/organization/58276.pdf |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=Congressional Research Service |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180921115016/https://fpc.state.gov/documents/organization/58276.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سەدام عێراقی ڕووبەڕووی [[شەڕی ئێران و عێراق|جەنگی ئێران و عێراق]] و [[شەڕی کەنداو]] کردەوە، شێوازی بەڕێوەبردنەکەی سەددام [[دیکتاتۆری]] بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Blaydes |یەکەم=Lisa |ناونیشان=http://worldcat.org/oclc/1104855351 |سەردێڕ=State of Repression: Iraq under Saddam Hussein |بڵاوکەرەوە=Princeton University Press |ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٠٨-٩٠٣٢-٣|oclc=١١٠٤٨٥٥٣٥١|ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201004140724/https://www.worldcat.org/title/state-of-repression-iraq-under-saddam-hussein/oclc/1104855351 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ژمارەی عێراقییە کوژراوەکان لە ماوەی خزمەتی سەربازی بۆ حکوومەتەکەی سەددام، جینۆسایدەکان و زەبر و زۆردارییەکانی سەددام بە نزیکەی ٢٥٠ ھەزار کەس دادەنرێت.<ref name="250k">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=War in Iraq: Not a Humanitarian Intervention |ناونیشان=https://www.hrw.org/news/2004/01/25/war-iraq-not-humanitarian-intervention |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئایاری ٢٠١٧|وێبگە=[[Human Rights Watch]] |وتەگێڕانەوە=Having devoted extensive time and effort to documenting [Saddam's] atrocities, we estimate that in the last twenty-five years of Ba'ath Party rule the Iraqi government murdered or 'disappeared' some quarter of a million Iraqis, if not more. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190602091132/https://www.hrw.org/news/2004/01/25/war-iraq-not-humanitarian-intervention |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> داگیرکاریی سەدام حووسێن بۆ سەر [[ئێران]] و [[کووەیت|کوێت]]، بەھەمان شێوە بووە ھۆی مردنی سەدان ھەزار کەس. سەدام لە ١٦ی ئازاری ١٩٨٨، بەھاوکاری [[ھێزە جەنگییەکانی بەڕیتانیا]] لە [[ھەڵەبجە]] بووە ھۆی [[کیمیابارانی ھەڵەبجە|کۆمەڵکوژییەکی گەورە]] و بە [[بۆمبی کیمیایی]] ٥ ھەزار کوردی بێتاوانی کوشت، جگە لە دەیان و سەدان و ھەزاران برینداری تاوانەکە کە تاوەکو ئێستا بەدەست ئەو دەردەوە دەناڵێنن. لە ساڵی ٢٠٠٣، ھێزەکانی ھاوپەیمانان بە سەرکردایەتیی [[جۆرج دەبلیوو بوش]]، سەرۆککۆماری ئەمریکا و [[تۆنی بلێر]] سەرۆکوەزیرانی بەریتانیا پڕۆسەی ڕزگارکردنی عێراقیان ڕاگەیاند، کە لەلایەک قازانج و لەلایەکی تر زیانی ھەبوو، و تۆمەتی ھەبوونی چەکی کۆمەڵکوژ و ھەبوونی ھاوپەیمانییەتی لەنێوان سەددام و چەکدارانی [[ئەلقاعیدە|قاعیدە]] خستە پاڵ سەددام حوسێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.britannica.com/event/Iraq-War |سەردێڕ=Iraq War {{!}} 2003–2011 |زمان=en |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080910115154/http://britannica.com/EBchecked/topic/870845/Iraq-War |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠١٩|encyclopedia=Encyclopedia Britannica}}</ref> لە ئەنجامدا، دەسەڵاتی سەددام حوسێن ڕووخێندرا و دواتریش یەکەم ھەڵبژاردنی دیموکراسی لە عێراق بەڕێوەچوو. دوای دەستگیرکردنی سەددام، ڕۆژی ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣ یەکەم دادگایی سەددام لەژێر دەسەڵاتی [[حکوومەتی کاتی]]ی عێراقی بەڕێوەچوو. لە ڕۆژی ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦، سەددام لەلایەن [[دادگای تاوانەکانی عێراق]] بەھۆی بەشداریکردنی ناوبراو لە کوشتنی ١٤٨ شیعە لە [[کۆمەڵەکوژیی دوجەیل]] بڕیاری لەسێدارەدانی بۆ دەرچوو بە ھەڵواسین تاکوو مردن. ڕۆژی ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦، سەددام لە سێدارەدرا.<ref name="BBCexecution">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6218485.stm |سەردێڕ=Saddam Hussein executed in Iraq |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ئیش=BBC News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180720003010/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/6218485.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> == ژیان == === دەستپێکی ژیان و لاوی === لە ساڵی ١٩٣٧، سەدام لە گوندی [[عۆجە]] لە شاری [[تکریت]] لەدایک بووە. پێش ئەوەشی لەدایک بێت باوک (حسێن عەبدولمەجید) و براکەی بە نەخۆشی شێرپەنجە مرد بوون. بەپێی ھەندێک سەرچاوە دایکی سەددام (سوبحە تەلفاح) کاتێک کە سەددامی لە سکدا بووە ھەوڵی لەباربردنی داوە لەگەڵ خۆکوشتن، بەڵام دواتر کە سەددامی بوو ھیچی نەبوو تا بۆی بکات، ھەربۆیە سەددام لەلایەن خاڵییەوە ھەڵگیرایەوە.<ref name="ref52">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2004/05/15/books/was-a-tyrant-prefigured-by-baby-saddam.html |سەردێڕ=Was a Tyrant Prefigured by Baby Saddam? |دوایین=Bumiller |یەکەم=Elisabeth |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٤|ئیش=[[The New York Times]] |issn=1553-8095 |oclc=١٦٤٥٥٢٢|بەستەری نووسەر=Elisabeth Bumiller |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160911052637/https://www.nytimes.com/2004/05/15/books/was-a-tyrant-prefigured-by-baby-saddam.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨}}</ref> دایکی سەددام جارێکی دیکە شووی کردەوە و سەددام سێ زڕبرای بۆ پەیدابوو. کاتێک سەددام گەڕاوەتەوە ماڵی دایکی لەلایەن زڕباوکییەوە بە خراپی مامەڵەی لەگەڵ کراوە. دواتر کە سەددام تەمەنی دەبێتە دە ساڵان، لە دەست خێزانەکەی ڕادەکات و جارێکی دیکە دەگەڕێتەوە [[بەغدا]] لای خاڵی ([[خەیروڵڵا تەلفاح]])، کە ناوبراو بۆ سەددام وەک باوکێک وابوو.<ref name="Karsh 13–15">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh |یەکەم=Efraim |سەردێڕ=Saddam Hussein: A Political Biography |ناونیشان=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars |دوایین٢=Rautsi |یەکەم٢=Inari |بڵاوکەرەوە=[[Grove Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢١-٣٩٧٨-٨|پەڕەکان=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol٠٠٠٠kars/page/١٣ ١٣]–١٥|بەستەری نووسەر=Efraim Karsh}}</ref> خەیروڵڵا کە دواتر بوو بە خەزووری سەددام، عەرەبێکی سوونی دیندار بوو، ھەروەھا یەکێک بووە لە چەکدارەکانی [[ناسیۆنالیزم]]ی عەرەبی دژ بە ئینگلیزەکان و بەشداری کرد بوو لە شەڕی ئەنگلۆ-عێراقی لە ساڵی ١٩٤١.<ref>Eric Davis, ''Memories of State: Politics, History, and Collective Identity in Modern Iraq'', [[University of California Press]], 2005.</ref> لە سەردەمی دەسەڵاتی سەددام خەیروڵڵا کرایە پارێزگاری بەغدا بەڵام دواتر بەھۆی ئاشکرابوونی گەندەڵییەکانی، سەددام ناچار بوو لە کارەکەی دەری بکات.<ref name="Karsh 13–15"/> دوای بەدەستھێنانی پلە و پایە، خزم و ناسیاوەکانی سەددام بوونە پاڵپشت و ڕاوێژکاری نزیک لە خۆی. لەژێر سەرپەرشتی خاڵی، سەددام چووە خوێندنی ئامادەیی لە قوتابخانەیەکی نەتەوەیی. دوای تەواوکردنی قۆناغی ئامادەیی، سەددام بۆ ماوەی سێ ساڵان لە بەشی یاسا خوێندی، بەڵام لە ساڵی ١٩٥٧ وازی لێھێنا و پەیوەندی کرد بە شۆڕشی سەرتاسەری عەرەبی لە حیزبی بەعس، کە خاڵیشی پشتگیری دەکرد. بۆ ماوەیەکیش سەددام بووە مامۆستای قۆناغی ئامادەیی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Batatu |یەکەم=Hanna |سەردێڕ=The Old Social Classes & The Revolutionary Movement in Iraq |بڵاوکەرەوە=[[Princeton University Press]] |ساڵ=١٩٧٩|ژپنک=٠-٦٩١-٠٥٢٤١-٧|بەستەری نووسەر=Hanna Batatu}}</ref> بیروباوەڕی بەعسی لە سووریا سەریھەڵدا و لەوێ حیزبی بەعس خاوەن پێگە و جەماوەرێکی زۆر بوو، لە ساڵی ١٩٥٥ کەمتر لە ٣٠٠ ئەندامی حیزبەکە خەڵکی عێراق بوون، وا بڕوا دەکرێ ئەمە ھۆکاری سەرەکی بێت کە سەددام لەگەڵ کەسە نزیکەکانی لەوانەش [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] چوونەتە پاڵ ئەو حیزبە لە بری حیزبە نەتەوەیییەکانی دیکەی عێراق.<ref name="Karsh 13–15"/> لەو سەردەمە ھەستی شۆڕشگێری لە عێراق و ڕۆژھەڵاتی ناوین سەری ھەڵدا بوو. لە عێراق [[پێشکەوتخوازی|پێشکەوتووخوازەکان]] و [[سۆشیالیزم|سۆسیالیستەکان]] نەریتی سیاسەتی کۆن و خانەدانەکانیان ڕووخاند کە لەلایەن کەسانی بیۆکرات، سەردەمی [[کۆلۆنیالیزم]]، ئاغا و سەرمایەدارەکان بەڕێوە دەبردرا.<ref>R. Stephen Humphreys, ''Between Memory and Desire: The Middle East in a Troubled Age'', University of California Press, 1999, p. 68.</ref> زیاتر لەوەش، کەسایەتی ناسیۆنالیستی عەرەبی [[جەمال عەبدولناسر|جەمال عەبدولناسڕ]]، سەرۆکی میسڕ زۆر کاریگەر بوو بە بەعسییە گەنجەکان و بەتایبەتیش سەددام. لە ساڵانی پەنجا و شەستەکان ڕکێفی جەماوەری ناسڕ بەرزبوویەوە، ناوبراو داوای لە شەپۆڵی شۆڕشگێری عەرەبەکان دەکرد کە دژی دەسەڵاتی شاھانەی ئینگلیز لە [[عێراق]]، [[میسر|میسڕ]] و [[لیبیا]] بجەنگن. جگە لەوانەش ناسڕ ڕۆڵی ھەبوو لەسەر جەنگانی عەرەبە ناسیۆنالیستەکان لە جەنگی سینای ساڵی ١٩٥٦.<ref>Humphreys, 68</ref> لە ساڵی ١٩٥٨، دوای تێپەڕبوونی ساڵێک بەسەر ھاتنی سەددام بۆ ناو حیزبی بەعس، [[عەبدولکەریم قاسم]] کودەتایەکی سەربازی ڕێکخست و دەسەڵاتی شاھانەی [[فەیسەڵی دووەم|مەلیک فەیسەڵی دووەمی]] ھێنایە خوارەوە و ناوی نا [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز]]. == گەیشتن بە دەسەڵات == [[پەڕگە:Saddam Hussein in 1956.jpg|alt=|ڕاست|وێنۆک|سەددام لە تەمەنی گەنجیدا.]] لە کۆی ١٦ ئەندام لە کابینەی حکوومەتی [[عەبدولکەریم قاسم]]، ١٢یان ئەندامی حیزبی بەعس بوون؛ سەرباری ئەوەش حیزبەکە لە دژی قاسم بوون، ئەمەش لەبەر ئەوەی قاسم ڕەتیکردەوە عێراق بلکێنێت بە [[کۆماری عەرەبیی یەکگرتوو|کۆماری عەرەبی یەکگرتوو]] کە جەمال عەبدولناسڕ سەرۆکایەتی دەکرد.<ref name="iraqfirst2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coughlin, Con |ناونیشان=https://archive.org/details/saddam00conc/page/24 |سەردێڕ=Saddam: His Rise and Fall |بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٠-٠٦-٠٥٠٥٤٣-٥|پەڕەکان=[https://archive.org/details/saddam٠٠conc/page/٢٤ ٢٤–٢٥]|بەستەری نووسەر=Con Coughlin}}</ref> بۆ بەھێزکردنی دەسەڵات و پێگەکەی، قاسم ھەڵسا بە دروستکردنی ھاوپەیمانییەک لەگەڵ [[حیزبی شیووعیی عێراقی|حیزبی شیوعی عێراق]]، کە ئەم حیزبە دژی ھەموو بۆچوونێک بوون لەسەر یەکگرتنی وڵاتەکان لەسەربنەمای نەتەوەی عەرەبی.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coughlin, Con |ناونیشان=https://archive.org/details/saddam00conc/page/25 |سەردێڕ=Saddam: His Rise and Fall |بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٠-٠٦-٠٥٠٥٤٣-٥|پەڕەکان=[https://archive.org/details/saddam٠٠conc/page/٢٥ ٢٥–٢٦]|بەستەری نووسەر=Con Coughlin}}</ref> دواتر حیزبی بەعس پلانی تیرۆرکردنی قاسمیان داڕشت، سەددام سەرکردایەتی ئەو بەرنامەی دەکرد. لەوکاتەدا حیزبی بەعس زیاتر وەک ئایدلۆژیایەک بوو، لەوەی ببێتە ئامرازێک کە بتوانێت بەبەھێزی جەنگی حکوومەت بکات. زۆربەی ئەندامانی حیزبەکە کەسانی ئەکادیمی و خوێندکاربوون.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coughlin, Con |ناونیشان=https://archive.org/details/saddam00conc/page/26 |سەردێڕ=Saddam: His Rise and Fall |بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٠-٠٦-٠٥٠٥٤٣-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/saddam٠٠conc/page/٢٦ ٢٦]|بەستەری نووسەر=Con Coughlin}}</ref> قسەی ڕۆژنامەنووس کۆن کۆفلین لەسەر ھەڵبژاردنی سەددام و پلانەکە، «ئەوەی جێی سەرسووڕمانە، بیرۆکەی تیرۆرکی قاسم لەلایەن ناسڕەوە دروستبووبێت، و ھەندێک قسە ھەیە کە دەگوترێت بەشێک لەو کەسانەی ڕاسپێدراون بۆ ئەو کارە لە [[دیمەشق]] مەشقیان پێدەکرا لەلایەن دەوڵەتی کۆماری عەرەبی یەکگرتوو، سەرباری ئەوانەش ھیچ بەڵگەیەک نییە کە ڕاستەوخۆی بیسەلمێنێت کە ناسڕ لەم بابەتە تێوەگلابێت.»<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coughlin, Con |ناونیشان=https://archive.org/details/saddam00conc/page/27 |سەردێڕ=Saddam: His Rise and Fall |بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٠-٠٦-٠٥٠٥٤٣-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/saddam٠٠conc/page/٢٧ ٢٧]|بەستەری نووسەر=Con Coughlin}}</ref> وابڕواناکرێت کە سەددام لە دەرەوەی عێراق ھیچ مەشقێکی پێکرابێت، ئەمەش جگە لەوەی کە ناوبراو لەکۆتا کەس و کاتەکان ھاتە ناو تیمەکەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Osgood |یەکەم=Kenneth |سەردێڕ=America and Iraq: Policy-making, Intervention and Regional Politics |بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ساڵ=٢٠٠٩|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٠٣٦٧٢-١|پەڕە=٢٢|chapter=Eisenhower and regime change in Iraq: the United States and the Iraqi Revolution of 1958}}</ref> پلانی تیرۆرکردنێکی لەناکاو بۆ قاسم دانرا، لە ڕۆژی ٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٥٩ لە شەقامی ڕەشید پلانی ھێرشکردنەکە دەستیپێکرد، یەکێک لە پیاوە چەکدارەکان توانی ھەموو ئەوانە بکووژێت کە لەدواوەی ئوتومبێلەکەی قاسم دانیشتبوون، ئەوانی تریش توانیان ئەوانە بکووژن کە لەپێشەوەی ئوتومبێلەکە بوون. لەکاتی ھێرشەکە سەددام بەر لەوادەی پلانەکە تەقەی کردبوو، ئەمەش وای کرد کە تەواوی پلانەکە کێشەی بۆ دروست بێت. شوفێرەکەی قاسم کوژرا و قاسمیش لە شان و ئەنیشکی بە گولە بریندارکرا. چەکدارەکان پێیان وابوو کە لە پلانەکەیان سەرکەوتووبوون بۆیە زوو گەڕانەوە بۆ بنکەی سەرەکی خۆیان، بەڵام قاسم ڕزگاری بوو. لەکاتی ئەو ھێرشەدا، حیزبی بەعس کەمتر لە ١٠٠٠ ئەندامی ھەبوو. شکستەکەی سەددام لەم ڕووداوە وای کرد بۆ ماوەی دە ساڵێک کەسایەتی ناوبراو لەبەردەم ڕای گشتی لاوازبێت. دواتر ھەندێک لە پلانگێڕانی ڕووداوەکە لەناویاندا سەددام توانیان دەربازیان ببێت بۆ [[سووریا|سوریا]]، کە شوێنی لەدایکبوونی فیکری بەعس بوو. لەوێ سەددام ئەندامییەتی تەواوی حیزبی بەعسی پێدرا لەلایەن [[میشیل عەفلەق]].<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coughlin, Con |ناونیشان=https://archive.org/details/saddam00conc/page/33 |سەردێڕ=Saddam: His Rise and Fall |بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٠-٠٦-٠٥٠٥٤٣-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/saddam٠٠conc/page/٣٣ ٣٣]|بەستەری نووسەر=Con Coughlin}}</ref> بەشێکی دیکەش لە پلانگێڕەکان دەستگیرکران و لەلایەن حکوومەتی عێراقی دەستبەسەرکران. لەدوای دادگاییکردنێکی ڕووکەشانە ئەوا شەشیان حوکمی لەسێدارەدانیان بۆ دەرچوو؛ بەڵام دوایی بەھۆکاری نەزانراو ئەو حوکمە بەسەریاندا جێبەجێ نەکرا. لەوکاتەدا عەفلەق چەند ئەندامێکی باڵای حیزبی بەعس لە عێراق دوورخستەوە لە ناویاندا فوئاد ئەل ڕکابی، لەبەرامبەریشدا ئەو کەسانەشی ھێشتەوە کە پشتگیری ئەویان دەکرد وەک سەددام.<ref name="Coughlin, Con 2005 https://archive.org/details/saddam00conc/page/34 34">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Coughlin, Con |ناونیشان=https://archive.org/details/saddam00conc/page/34 |سەردێڕ=Saddam: His Rise and Fall |بڵاوکەرەوە=[[Harper Perennial]] |ساڵ=٢٠٠٥|ژپنک=٠-٠٦-٠٥٠٥٤٣-٥|پەڕە=[https://archive.org/details/saddam٠٠conc/page/٣٤ ٣٤]|بەستەری نووسەر=Con Coughlin}}</ref> دواتر لە شوباتی ١٩٦٠، سەددام لە سووریاوە چووە [[میسر]]، سەددام لەوێ مایەوە تاکوو ساڵی ١٩٦٣ لەوێ خوێندنی ئامادەیی لە ساڵی ١٩٦١ تەواوکرد بەڵام نەیتوانی خوێندنی بەشی یاسا تەواوبکات.<ref name="Coughlin, Con 2005 https://archive.org/details/saddam00conc/page/34 34"/>[[پەڕگە:SaddamCairo.jpg|alt=|ڕاست|وێنۆک|سەددام لەگەڵ پۆلێک لە خانەی قوتابییە بەعسییەکان، [[قاھیرە]]، لە ساڵانی ١٩٥٩–١٩٦٣.]]ئەو ئەفسەرە سەربازییانەی کە پەیوەندیان لەگەڵ حیزبی بەعس ھەبوو ئەوا توانیان لە کودەتای [[شۆڕشی ڕەمەزان]] لە شوباتی ١٩٦٣، حکوومەتەکەی قاسم بڕووخێنن، لە ئەنجامدا سەرکردە بەعسییەکان ھاتنە سەر حوکم و عەبدولسەلام عارف کرایە سەرۆکی عێراق. دوایی لە کودەتای تشرینی دووەمی ١٩٦٣، عەبدولسەلام سەرکردەکانی حیزبی بەعسی دەستگیرکرد و حکوومەتە بەعسییەکەی ھەڵوەشاندەوە و لەبڕی ئەوە حکوومەتێکی نوێی بەسەرکردایەتی خودی خۆی ڕاگەیاند. لەو دەمە سەددام لە میسر بوو و ھیچ شوێن دەستێکی لەو کودەتایانەی ١٩٦٣ نەبوو، دوای گەڕانەوەشی بۆ عێراق، ئەوا لە حیزبی بەعس خۆی لە پۆستێکی بچووکدا دۆزییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh |یەکەم=Efraim |سەردێڕ=Saddam Hussein: A Political Biography |ناونیشان=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars |دوایین٢=Rautsi |یەکەم٢=Inari |بڵاوکەرەوە=[[Grove Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢١-٣٩٧٨-٨|پەڕەکان=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol٠٠٠٠kars/page/٢٢ ٢٢]–٢٣|بەستەری نووسەر=Efraim Karsh}}</ref> دواتر سەددام لە تشرینی یەکەمی ١٩٦٤ دەستگیرکرا و ماوەی دوو ساڵان لە زیندان مایەوە تاکوو لە ساڵی ١٩٦٦ توانی خۆی دەرباز بکات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh |یەکەم=Efraim |سەردێڕ=Saddam Hussein: A Political Biography |ناونیشان=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars |دوایین٢=Rautsi |یەکەم٢=Inari |بڵاوکەرەوە=[[Grove Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢١-٣٩٧٨-٨|پەڕەکان=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol٠٠٠٠kars/page/٢٥ ٢٥]–٢٦|بەستەری نووسەر=Efraim Karsh}}</ref> لە ساڵی ١٩٦٦، ئەحمەد حەسەن بەکر سەددامی کردە جێگری سکرتێری فەرماندەی سەرکردایەتی ناوخۆیی حیزبی بەعس، لەوێ سەددام لەڕووی جێبەجێکردن و بەڕێوبەریکردنی حیزب سەرکەوتووبوو و تواناکانی خۆی سەلماند.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tripp, Charles |سەردێڕ=A History of Iraq |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧٨٢٣-٤|پەڕە=[https://archive.org/details/historyofiraq٠٠٠٠trip/page/١٨٣ ١٨٣]|بەستەری نووسەر=Charles R. H. Tripp |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofiraq0000trip}}</ref> ھەڵبژاردنی سەددام لە پۆستەکانی فەرماندەی ناوخۆیی حیزب بۆ پەیوەندییەکانی ناوبراو دەگەڕێتەوە لەگەڵ میشیل عەفلەق، کە دامەزرێنەری بیری بەعسی بوو.<ref name="Hanna Batatu">''The Old Social Classes and the Revolutionary Movements of Iraq'' (Princeton 1978).</ref> لە ئەیلوولی ١٩٦٦، سەددام ڕوبووبەڕووی ئالنگارییەکی نوێ بوویەوە لەناوخۆی حیزبەکەی، بەوەی لە سووریا ئەو کەسانەی بیری مارکسیزمیان ھەبوو توانیان زۆربەی جومگەکانی حیزب کۆنتڕۆڵ بکەن، سەددام ناکۆک بووە لەگەڵ ئەو بابەتە، ئەمانەش وای کرد کە حیزبی بەعسی عێراقی جیابێتەوە لە حیزبەکەی سووریا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh |یەکەم=Efraim |سەردێڕ=Saddam Hussein: A Political Biography |ناونیشان=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars |دوایین٢=Rautsi |یەکەم٢=Inari |بڵاوکەرەوە=[[Grove Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢١-٣٩٧٨-٨|پەڕەکان=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol٠٠٠٠kars/page/٢٦ ٢٦]–٢٧|بەستەری نووسەر=Efraim Karsh}}</ref> دواتر سەددام دەزگای ئەمنی بەعسی دامەزراند، کە تەنیا خۆی کۆنتڕۆڵی بەسەریدا ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh |یەکەم=Efraim |سەردێڕ=Saddam Hussein: A Political Biography |ناونیشان=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars |دوایین٢=Rautsi |یەکەم٢=Inari |بڵاوکەرەوە=[[Grove Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢١-٣٩٧٨-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol٠٠٠٠kars/page/٢٧ ٢٧]|بەستەری نووسەر=Efraim Karsh}}</ref> لە تەممووزی ١٩٦٨، سەددام بەشداریکرد لە کودەتایەکی خوێناوی کە لەلایەن [[ئەحمەد حەسەن بەکر]] سەرکردایەتی دەکرا بۆ ھێنانەخوارەوەی دەسەڵاتی [[عەبدولڕەحمان عارف]]، برای عەبدولسەلام عارف و لە ئەنجامدا سەرکەوتووبوون. دوای کودەتاکە، عەبدولسەلام عارف وەک پەنابەر چووە [[لەندەن]] و پاشان [[ئەستەمبوڵ|ئەستەمبول]]، لە ساڵی ١٩٧٩ دوای ھاتنە دەسەڵاتی سەددام ئەوا عارف ڕێگای پێدرا کە بگەڕێتەوە عێراق. لە ئەنجامی کودەتاکەش، ئەحمەد حەسەن بەکر بوو بە سەرۆکی عێراق و سەددام کرایە جێگری سەرۆکی عێراق و جێگری سەرۆکی سەرکردایەتی شۆڕشی عێراق. ئەحمەد حەسەن بەکر لەوکاتە بەتەمەنتر و ڕێزدارتربوو لە سەددام. لە دوای ساڵی ١٩٦٩، سەددام بووە ھێزێکی ڕوون لەناو حیزبی بەعس. === پەیڕەوی سیاسی === لە کۆتایی شەستەکان و سەرەتای حەفتاکان، وەک جێگری فەرماندەی ئەنجومەنی شۆڕش، سەددام وەک کەسایەتییەکی سیاسی ناوبانگێکی بۆخۆی دروست کرد.<ref>CNN, "Hussein was symbol of autocracy, cruelty in Iraq," 30 December 2003. [http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/12/29/hussein.obit/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170614113300/http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/12/29/hussein.obit/index.html|date=١٤ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> لەوکاتەدا، سەددام پلە و دەسەڵاتی لەناو حکوومەت بەرزدەبوویەوە و بەھێزتر دەردەکەوت بەتایبەت لەدوای ھەوڵەکانی بۆ سەرکردایەتیکردنی حیزب، ھەوڵدان بۆ چارەسەرکردنی کێشە ناوخۆیییەکانی وڵات و بەرزکردنەوەی ئاستی جەماوەری حیزبەکە. لە ساڵی ١٩٦٨، دوای گرتنە دەسەڵاتی عێراق لەلایەن حیزبی بەعس، سەددام ھەوڵەکانی چڕکردەوە بۆ جێگیرکردنی وڵات لەو ململانێیانەی کە ماوەیەکی زۆر بەر لە خودی خۆی عێراقی تەنی بوو. ململانێیەکانی عێراق لە ئاستی کۆمەڵایەتی، نەتەوەیی، ئایینی و ئابووری بوو لەوانەش کێشەکانی سوننە بەرامبەر شیعە و عەرەب بەرامبەر کورد، سەرۆک عەشیرەت بەرامبەر بازرگانێک.<ref name="Humphreys, 78">Humphreys, 78</ref>[[پەڕگە:Baath Party founder Michel Aflaq with Iraqi President Saddam Hussein in 1988.jpg|وێنۆک|سەددام لەگەڵ [[میشیل عەفلەق]]، دامەزرێنەری فیکری بەعس، ساڵی ١٩٨٨.|alt=|ڕاست]]سەددام بە چالاکییەکی زۆرەوە کاری لەسەر بەھاوچەرخکردنی سیستمی ئابووری عێراق کرد لەگەڵ ئەوەش لایەنی ئاسیشی وڵاتی بەھێزترکرد ئەمەش لەوەی ھیچ کودەتایەک لەدژی دەسەڵاتەکانی حیزبی بەعس ئەنجام نەدرێت. ناوەندی ستیراتیژی کارەکانی سەددامیش لە پرسی نەوتی عێراقدا بوو. لە ١ی حوزەیرانی ١٩٧٢، سەددام کەرتی نەوتی بە ناوخۆیی کرد. ساڵی دواتر نرخی نەوت بەرزبوویەوە بەھۆی ڕووداوەکانی [[قەیرانی نەوتی ١٩٧٣|قەیرانی وزەی ١٩٧٣]]، ھەموو ئەوانەش یارمەتیدەربوون کە پلانەکانی سەددام سەربگرن. دوای تێپەڕبوونی چەند ساڵێک ئەوا سەددام چەند خزمەتگوزارییەکی کۆمەڵایەتی ڕاگەیاند کە نموونەی کەمبوو لەناو وڵاتانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]. سەددام کەمپەینی نەھێشتنی نەخوێندەواری ڕاگەیاند، ئەمەش جگە لە پێشکەشکردنی خوێندن بە خۆڕایی تا بەرزترین ئاستی خوێندن لە عێراق. دوای تێپەڕبوونی ساڵێک لە کەمپەینی نەھێشتنی نەخوێندەواری ئەوا سەدان ھەزار کەس فێری خوێندنەوە بوون. لەوکاتەدا حکوومەت پشتگیری تایبەتی لە خێزانی سەربازەکان دەکرد، ھەروەھا شوێنی مانەوە بۆ قوتابیان بەخۆڕایی دابین دەکرا. سەددام سیستمێکی ھاوچەرخی تەندروستی ڕاگەیاند کە بووە یەکێک لە ھاوچەرخترین سیستمەکان لە ڕۆژھەڵاتی ناوین، ئەمەش وای کرد لەلایەن یوونێسکۆ خەڵاتبکرێت.<ref>[http://www.cbc.ca/news2/indepth/words/saddam_hussein.html Saddam Hussein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140331054013/http://www.cbc.ca/news2/indepth/words/saddam_hussein.html |date=٣١ی ئازاری ٢٠١٤}}, CBC News, 29 December 2006</ref><ref>Jessica Moore, [https://web.archive.org/web/20030625145156/http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/iraq/war/player1.html The Iraq War player proپەڕگە: Saddam Hussein's Rise to Power], PBS Online Newshour {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131115205745/http://www.pbs.org/newshour/bb/middle_east/iraq/war/player1.html|date=15 November 2013}}</ref> دوابەدوای بەرزبوونەوەی نرخی نەوت، سەددام توانی ئابووری عێراق لەڕێگای پشتبەستن بە نەوت بەرزبکاتەوە. سەددام کەمپەینێکی نەتەوەیی ڕاگەیاند بۆ گەشەپێدانی ژێرخانی وڵات لەڕێگای دروستکردنی ڕێگا و پەرەپێدانی پیشەسازییەکانی دیکە. بەھۆی ئەم کەمپەینەوە توانرا کارەبا بگەیێندرێتە نزیکەی تەواوی عێراق بەتایبەت شوێنە دوورەدەستەکان. پێش ساڵانی حەفتاکاان، زۆربەی خەڵکی عێراق لە گوندەکان دەژیان و نزیکەی دوو لەسەر سێی خەڵکی ھەژاربوون و خەریکی کشتوکاڵ بوون. دواتر ئەو ژمارەیە لەساڵانی حەفتاکان کەم بوویەوە ئەمەش بەھۆی بەرزبوونەوەی نرخی نەوت کەوایکرد داھاتی وڵات لە نیو ملیارد دۆلار بەرزبێتەوە بۆ دەیان ملیۆن دۆلار، و وڵات کارەکانی لەبوارە پیشەسازییە جۆراوجۆرەکان چڕکردەوە. بەرزبوونەوەی نرخی نەوت بەتایبەت لە سوودی سەددام شکایەوە.<ref name="economist2007">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.economist.com/node/8492668 |سەردێڕ=Saddam Hussein&nbsp;– The blundering dictator |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ئیش=[[ئێکۆنۆمیست]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171012114334/http://www.economist.com/node/8492668 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەگوێرەی ''[[ئێکۆنۆمیست]]''[[ئێکۆنۆمیست|،]] سەددام ھاوشێوەی سەرەتاکانی [[ئەدۆڵف ھیتلەر|ئەدۆلف ھیتلەر]] توانی ستایشی گەل بەدەست بھێنێت، ھیتلەر پیشەسازی ئەڵمانی بووژاندەوە، چەندین ئۆتۆبانی دروست کرد لەگەڵ ڕەخساندنی دەرفەتی کارکردنی زۆر بە بێکارەکان. سەددام شارەزا و لێزان بووە لەبارەی ئەوەی کە شەقامی عەرەبی چی دەوێت بەتایبەت لەدوای شکانی قەوارەی عەرەبی لە جەنگی شەش ڕۆژە لە بەرامبەر ئیسرائیل، لە ساڵی ١٩٦٧ و مردنی سەرکردەی عەرەبی میسڕ، جەمال عەبدول ناسڕ لە ساڵی ١٩٧٠، کە جێگرەکەی [[ئەنوەر سادات]] ھەوڵی بەئاشتیکردنی پەیوەندییەکانی میسڕ و ئیسرائیلی دا. لەبەرامبەردا سەددام پڕووپاگەندەی خۆی دەکرد کە ئەو لەدژی دەسەڵاتی جوو و [[ئێران|فارسەکانە]]. سەددام لەوکاتەدا لەڕێگای دەزگای ھەوڵگری (موخابەرات) عێراقی نەیارەکانی دەستگیردەکرد بەتایبەتیش سەرنووسەرانی ڕۆژنامە عەرەبییەکان و ھونەرمەندان.<ref name="economist2007"/> [[پەڕگە:1975 Algiers Agreement.jpg|وێنۆک|وێنەی سەددام، [[محەممەد ڕەزا پەھلەوی|محەممەدڕەزا پەھلەوی]] لەگەڵ ھواری سەرۆکی جەزائیر لە ساڵی ١٩٧٥، کاتی [[ڕێکەوتننامەی جەزائیر|ڕێککەوتننامەی جەزائیر]].]] لە ساڵی ١٩٧٢، سەددام ھاوپەیمانییەکی دۆستانەی بۆ ١٥ ساڵ لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەت واژوو کرد. بەپێی قسەی مێژوونووس چارڵز تریپ ئەوا دەزگای ئەمنی ئەمریکا لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست بەم ھاوپەیمانییە دڵخۆش نەبوون، ئەو دەزگایە لەکاتی [[شەڕی سارد]] دامەزرابوو. ھەربۆیە ھەر دوژمنێکی ڕژێمی بەغدا لەوکاتە وەک دۆستی ئەمریکا تەماشا دەکرا.<ref name="Tripp">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tripp, Charles |سەردێڕ=A History of Iraq |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧٨٢٣-٤|پەڕەکان=xii, ٢١١–٢١٤|بەستەری نووسەر=Charles R. H. Tripp |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofiraq0000trip}}</ref> ھاوکات ئەمریکا لەوکاتەدا پشتگیری دارایی لە کورد دەکرد لەدژی دەسەڵاتی ناوەند کە بەسەرکردایەتی [[مەلا مستەفا بارزانی]] شۆڕشێکیان دەستپێکردبوو، شۆڕشەکەی مەلا مستەفا لە ساڵی ١٩٧٥ شکستی ھێنا، ئەمەش وای کرد سەدان ھەزار کوردی سڤیل ئاوارەبن لە ماڵ و حاڵی خۆیان.<ref name="Tripp2">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Tripp, Charles |سەردێڕ=A History of Iraq |بڵاوکەرەوە=[[Cambridge University Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٥٢١-٨٧٨٢٣-٤|پەڕەکان=xii, ٢١١–٢١٤|بەستەری نووسەر=Charles R. H. Tripp}}</ref> سەددام کاری بۆ دڵسۆزانی حیزبی بەعس دەکرد لە ناوچە گوندییەکان. لەدوای بە عێراقیکردنی نەوت، سەددام ھەڵسا بە پەرەپێدان و ھاوچەرخکردنی کەرتی کشتووکاڵی لە گوندەکان و دابەشکردنی زەوی بەسەر جووتیارەکان.<ref name="ref6">Khadduri, Majid. ''Socialist Iraq''. The Middle East Institute, Washington, D.C. , 1978.</ref> لەماوەی ساڵانی ١٩٧٤–١٩٧٥ بەرھەمە کشتووکاڵییەکان دوو ھێندەی جاران بەرھەم بھێنرێت. لەم ڕێگایەوە سەددام پشتگیری خەڵکی بۆخۆی زیاتر کرد. === گرتنە دەسەڵات === لە ساڵی ١٩٧٦، سەددام پۆستی ژەنەڕالی گشتی لە سوپای عێراقی وەرگرت، بەمەش دەسەڵاتێکی باڵای ھەبوو لە ناو حکوومەت. دوای بەتەمن چوونی ئەحمەد حەسەن بەکر کە نەیدەتوانی کارەکان بەباشی ڕایی بکات، ئەوا بەبەردەوامی دەسەڵاتەکانی سەددام زیادیان دەکرد لە بەڕێوەبردنی حکوومەت لە ئاستی ناوخۆیی و دەرەکی. بەزوویی سەددام بووە ئەندازیاری پەیوەندییەکانی دەرەوەی عێراق لە پرسە دیپلۆماتییەکان. سەددام بەشێوەی نافەرمی و حوکمی زاتی دەسەڵاتی خۆی لە عێراق بەگەڕخستبوو تاکوو ساڵی ١٩٧٩ بەفەرمی بووە سەرۆکی عێراق. سەددام بەھێواشی دەسەڵاتی خۆی ببەسەر حکوومەتی عێڕاقی و حیزبی بەعس پتەوترکرد. لە ساڵی ١٩٧٩، ئەحمەد حەسەن بەکر ھەوڵیدا لەگەڵ بەعسییەکانی سووریا و [[حافز ئەسەد]] ڕێکبکەون بۆ ئەوەی ھەردوو وڵات لەژێر دەسەڵاتی حیزبی بەعس بەڕێوە بببەن. ئەمەش دەسەڵاتەکانی سەددامی دەخستە ژێر پرسیارەوە، ھەربۆیە سەددام لەژێر فشار وای کرد ئەحمەد حەسەن بەکر دەست لە کارەکانی بکێشێتەوە، بەمەش ببەفەرمی لە ١٦ی تەممووزی ١٩٧٩ سەددام شوێنی گرتەوە وەک سەرۆکی عێراق. == وێنەی سەددام لە سیاسەت و کەلتوور == [[پەڕگە:Al-Qadissiya 6.jpg|وێنۆک|وێنەیەک بۆ دەربڕینی خۆشەویستی و ستایشکردنی سەددام، دوای جەنگی ئێران-عێراق.]] وەک نیشانەی بەھێزی دەسەڵاتی سەددام ئەوا وێنە و ناوی سەددام کۆمەڵگای عێراقی تەنی بوو. بە ھەزاران وێنە، پۆستەر، پەیکەر و وێنەی سەر دیوار لە سەرتاسەری عێراق بۆ سەددام دروستکرابوون. وێنەی ڕوخساری لە ئۆفیسەکان، ژووری باڵەخانەکان، قوتابخانەکان، نەخشخانە و دوکانەکان ھەڵواسرا ئەمەو جگە لەوەی وێنەی سەددام خرایە سەر دراوی دیناری عێراقی. کاریگەری وێنەی سەددام لەناو کۆمەڵگا جیاوازەکانی ناوخۆی عێراق ڕەنگدانەوەی ھەبوو، سەددام بە جلووبەرگی کوردی و جلووبەرگی تیرەی بدووەکانیش دەردەکەوت. سەددام زۆرکات بە قات و جلووبەرگی ڕۆژاوایی و جلی ئیسلامیش دەرکەوتووە. لە ساڵانی ١٩٩٥ و ٢٠٠٢، سەددام دوو ھەڵبژاردنی شانۆگەریانەی بەڕێوەبرد، بەوەی سەددام لە ڕێفراندۆمی ١٩٩٥ توانی ٩٩٫٩٦٪ دەنگەکانی بەدەستھێنا. ئەو تەنیا ٣٬٠٥٢ دەنگی نەخێری وەرگرت لە کۆی بەشداری ٨٫٤ ملیۆن کەس.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1995/10/17/world/no-surprise-in-iraqi-vote.html |سەردێڕ=No surprise in Iraqi vote |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٩٥|ئیش=The New York Times |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200904003606/https://www.nytimes.com/1995/10/17/world/no-surprise-in-iraqi-vote.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://findarticles.com/p/articles/mi_hb6507/is_4_57/ai_n28932894/ |سەردێڕ=Iraq – July 22 – Saddam Plans Referendum |بڵاوکەرەوە=FindArticles |ساڵ=٢٠٠٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20120715194635/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb6507/is_4_57/ai_n28932894/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130818082323/http://findarticles.com/p/articles/mi_hb6507/is_4_57/ai_n28932894/ |date=١٨ی ئابی ٢٠١٣}}</ref> لە ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی عێراق کە لە ڕۆژی ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوو، سەددام ڕێژەی ١٠٠٪ دەنگەکانی بەدەستھێنا، ڕۆژی دوای ھەڵبژاردنەکە ئەوا کۆمسیۆنی ھەڵبژاردنی عێراقی ڕای گەیاند کە ١١٬٤٤٥٬٦٣٨ کەس بە بەڵێ دەنگیان داوەتە سەددام لە ڕێفراندۆمی ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی عێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/2331951.stm |سەردێڕ=Saddam 'wins 100% of vote' |ڕێکەوت=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=BBC |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806234516/http://news.bbc.co.uk/2/hi/2331951.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٣، لەکاتی ڕووخانی ڕژێمی بەعس ئەوا پەیکەری سەددام شکێنرا و وێنەکانی دڕێندران.<ref>[https://time.com/4394274/iraq-kadhim-al-jabbouri-saddam-hussein-statue-toppled-baghdad/ The Iraqi Guy Who Toppled Saddam Hussein's Statue in 2003 Wants Saddam Back] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190519042710/http://time.com/4394274/iraq-kadhim-al-jabbouri-saddam-hussein-statue-toppled-baghdad/ |date=١٩ی ئایاری ٢٠١٩}}، ماڵپەڕی [[تایم (کۆوار)|گۆڤاری تایم]]، ٦ی تەممووزی ٢٠١٦ بڵاوکراوەتەوە.</ref><ref>[https://www.newyorker.com/news/news-desk/the-fate-of-a-leg-of-a-statue-of-saddam-hussein The Fate of a Leg of a Statue of Saddam Hussein] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180111001741/https://www.newyorker.com/news/news-desk/the-fate-of-a-leg-of-a-statue-of-saddam-hussein |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨}}، نیویۆرکەر، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧ بڵاوکراوەتەوە.</ref> == پەیوەندییەکانی دەرەوە == پەیوەندییەکانی عێراق لەگەڵ وڵاتانی عەرەبی ھەمەچەشن بوو. عێراق و میسڕ لە ساڵی ١٩٧٧، ئاڵۆزی کەوتە نێوانیان بەتایبەت کاتێک عێراق ڕەخنەی لە ڕێککەوتنی ئاشتی نێوان میسڕ و ئیسرائیل گرت کە بەبەشداری سەرەکی سەرۆکی میسر ئەنوەر سادات ڕێکخرا. لە ساڵی ١٩٧٨، بەغدا میوانداریی [[کۆمکاری عەرەبی|لووتکەی عەرەبی]] ڕێکخرا بۆ ئیدانەکردنی میسڕ لەسەر ڕازیبوونیان بە [[ڕێککەوتننامەی کامپ دەیڤد]]. لەبەرامبەردا دواتر میسر پشتگیرییەکی گەورەی عێراقی کرد لەکاتی [[شەڕی ئێران و عێراق]]، کە ئەمەش وای کرد گەرمییەک بداتەوە پەیوەندی نێوان ئەو دوو وڵاتە، ئەمەش وێڕای نەبوونی باڵیۆزخانەی یەکتری لە ھەردوو وڵات. دوایی لە ساڵی ١٩٨٣، عێراق داوای ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی کرد لەگەڵ میسڕ. سەددام پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ ھەواڵگری ڕووسی یڤگینی پریماکۆڤ ھەبوو، سەرەتای دیدارەکانیشان بۆ ساڵانی شەستەکان دەگەڕێتەوە. لەوانەیە پریماکۆڤ یەکێکبێت لە پاڵپشتییەکانی مانەوەی سەددام لەسەر دەسەڵات لە ساڵی ١٩٩١.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی ئازاری ٢٠٠٣|سەردێڕ=Saving Saddam&nbsp;– the sequel? |ناونیشان=http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=28397&tx_ttnews%5BbackPid%5D=226 |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ |بڵاوکەرەوە=The Jamestown Foundation |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303215036/http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=28397&tx_ttnews%5BbackPid%5D=226 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەماوەی دەسەڵاتیدا، سەددام تەنیا سەردانی دوو وڵاتی ڕۆژاوایی کرد. یەکەمیان لە کانوونی یەکەمی ١٩٧٤، کاتێک [[فرانسیسکۆ فرانکۆ|فرانسیسکۆ فڕانکۆ]] بانگێشتی کرد بۆ [[ئیسپانیا]] و [[مەدرید]]ی پایتەخت، سەددام لەو گەشتەیدا سەردانی شارەکانی [[گرانادا]]، [[کۆردۆبا (ئیسپانیا)|کۆردۆبا]] و تۆلیدۆی کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://elpais.com/diario/2003/03/02/domingo/1046580756_850215.html |سەردێڕ=Reportaje &#124; El obsequio de Sadam a Franco |دوایین=País |یەکەم=Ediciones El |ڕێکەوت=٢ی ئازاری ٢٠٠٣|newspaper=El País |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200302172546/https://elpais.com/diario/2003/03/02/domingo/1046580756_850215.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ |via=elpais.com}}</ref> لە ئەیلوولی ١٩٧٥، سەددام چاوی کەوت بە سەرۆکوەزیران جاک شیراک لە [[پاریس]]، [[فەڕەنسا]].<ref name="The Chirac Doctrine3">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |ناونیشان=http://www.meforum.org/772/the-chirac-doctrine |سەردێڕ=The Chirac Doctrine |journal=The Middle East Quarterly |ڕێکەوت=پاییزی ٢٠٠٥|دوایین١=Guitta |یەکەم١=Olivier |ڕێکەوتی سەردان=٨ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200302172559/https://www.meforum.org/772/the-chirac-doctrine |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> چەند سەرکردەیەکی عێراق، ھەروەھا بازرگانی [[لوبنانی]] تایبەت بە چەک، سارکیس سۆغانالیان ئەوەیان ڕاگەیاند کە سەددام ھاوکاری دارایی حیزبەکەی جاک شیراکی کردووە. لە ساڵی ١٩٩١، سەددام ھەڕەشەی لەو کەسانەکرد کە یارمەتی دارایی پێدابوون «لە بەڕێز شیراک بۆ بەڕێز چێڤنەمێنت، ھەروەھا سەرکردە سیاسیی و ئابوورییەکان کە لە پێشبڕکێدابوون بۆئەوەی کاتی زیاتر لەگەڵ ئێمە بەسەر بەرن و کاتێکی خۆش بەسەربەرن. ئێمە دەبێت پەردە لەسەر ڕاستییەکانی ئەم باروودۆخە ھەڵبدەینەوە. ئەگەر فێڵکردنە بەردەوامبێت، ئەوا فشار لەسەر ئێمە دروست دەبێت کە ماسکەکانیان لەسەر لابدەین، ھەموویان ئاشکرابکەین لەبەردەم ڕای گشتی فەڕەنسا.»<ref name="The Chirac Doctrine3"/> فەڕەنسا چەکی بە سەددام فرۆشت، فەڕەنسا بووە گەورەترین ھاوکاری دابینکردنی چەک لەسەردەمی حوکمڕانی سەددام. ئەو بەڵگەنامانەی کە سەددام ھەڕەشەی پێدەکردن دەری دەخت کە چۆن جاک شیراک و بازرگانە نزیکەکان لەو لە ناویاندا چارڵز پاسکوا، کە وەزیری پێشووی ناوخۆی فەڕەنسا چەندە لەو مامەڵانە لەگەڵ سەددام سودمەند بوون.<ref name="The Chirac Doctrine3"/> لەبەر ئەوەی سەددام بەدەگمەن گەشتی دەکرد، ئەوا [[تارق عەزیز]] بووە پاڵپشتێکی سەددام و ئەو بەردەوام گەشتی دەکرد و چەندین جار وەک نوێنەری دیپلۆماتی سەددام لە دیدارەکان دەرکەوت.<ref>Healy, Jack. "[https://www.nytimes.com/2010/10/27/world/middleeast/27iraq.html?ref=world Iraq Court Sentences Tariq Aziz to Death] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200723223307/https://www.nytimes.com/2010/10/27/world/middleeast/27iraq.html?ref=world|date=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٠}}." ''[[The New York Times]]''. 26 October 2010. Retrieved on 26 October 2010.</ref> لە پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان سەدام بەدوای ئەوەدا وێڵ بوو کە عێراق ڕۆڵی سەرەکی ھەبێت لە ناو [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]. لە ساڵی ١٩٧٢، عێراق لەگەڵ [[یەکێتیی سۆڤیەت]] ڕێککەوتنێکی ھاریکارییان ئەنجامدا کە تێیدا ھێزی سەربازی و ھەزاران ڕاوێژکاریش بەم ھۆیەوە ھاتنە عێراق؛ بەڵام، دواتر لە ساڵی ١٩٧٨ بەھۆی ناکۆکییەکان لەسەر [[حیزبی شیووعیی عێراقی|حیزبی شیوعی عێراق]]، سەددام ئاراستەی بازرگانییەکانی بەرەو وڵاتانی ڕۆژاوا جووڵاند و پەیوەندییەکانیشی لەگەڵ سۆڤیەت ھەڵپەسارد؛ عێراق تا ساڵی ١٩٩١ لە شەڕی کەنداو پەیوەندییە دیپلۆماتییەکان و بازرگانییەکانی لەگەڵ وڵاتانی ڕۆژاوا بەردەوام بوو.<ref>Helen Chapin Metz (ed) ''[http://memory.loc.gov/frd/cs/iqtoc.html Iraq: A Country Study:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150724161326/http://memory.loc.gov/frd/cs/iqtoc.html|date=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}'' "[http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd/cstdy:@field(DOCID+iq0083) The West"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200722223234/http://lcweb2.loc.gov/cgi-bin/query/r?frd%2Fcstdy%3A%40field(DOCID+iq0083)|date=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠}}, [[Library of Congress Country Studies]], 1988</ref> لەدوای قەیرانی نەوت لە ساڵی ١٩٧٣، فەڕەنسا ھاوپەیمانییەتی و دۆستایەتی لەگەڵ وڵاتانی عەرەب فراوانتر کرد و لەگەڵ عێراق بوونە دۆستێکی نزیک، ھەر ئەمەش وای کرد کە سەددام لە ساڵی ١٩٧٥ سەردانی پاریس بکات، لەوێ سەددام چاوی کەوت بە کەسایەتییە سیاسیی و بازرگانەکان. لە ساڵی ١٩٧٥، سەددام ھاوپەیمانییەکی لەگەڵ ئێران بەست کە تێیدا لەسەر کێشەکانی سەر سنوور ڕێککەوتن. لەبەرامبەردا ئێران لە پشتگیرکردن لە کوردەکانی عێراق کشایەوە. سەددام سەرکردایەتی بەرەی دژ بە ڕێککەوتنی میسر و ئیسرائیل بوو لە ساڵی ١٩٧٩. لە ھەشتاکان سەددام پڕۆژەی چەکی ناوەکی ڕاگەیاند بە ھاوکاری فەڕەنسا. یەکەم [[کارتیاکەری ناوکی]] ناوی ئۆسیراکی لێنرا لەلایەن فەڕەنسییەکانەوە. دواتر لە ٧ی حوزەیرانی ١٩٨١، لە ھێرشێکی ئاسمانیی ھێزەکانی ئیسرائیل تێکشکێنرا.<ref name="Osirak">BBC, [http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/7/newsid_3014000/3014623.stm 1981: Israel bombs Baghdad nuclear reactor] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180907031130/http://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/june/7/newsid_3014000/3014623.stm |date= ٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}, ''BBC On This Day 7 June 1981'' referenced 6 January 2007</ref> ئەم ھێرشەی ئیسرائیل ناونرا ئۆپەراسیۆنی ئۆپێرا یان ئۆپەراسیۆنی بابیلۆن. ھەر لە بیستەکانی سەددەمی بیستەم، کوردەکانی عێراق ھەوڵی جوداخوازیان لە عێراقدا دەدا، ھەربۆیە حکوومەتەکانی عێراق دەبوو لەگەڵ کوردەکان دانووستاندن بکەن.<ref>Humphreys, 120</ref> سەددام لە ساڵی ١٩٧٠، لەگەڵ کورد ڕێککەوت و ڕێککەوتننامەی ١١ی ئازاری واژووکرد کە مافی ئۆتۆنۆمی بە کورد بەخشی، بەڵام دواتر ڕێککەوتناممەکەی ھەڵوەشاندەوە. لە ئەنجامدا پێکدادنی قورس کەوتە نێوان عێراق و کوردەکان. سەددام گوندە کوردییەکانی بۆمباران دەکرد بەوانەی ئێرانیشەوە. ئەمەش وای کرد کە پەیوەندییەکانی لەگەڵ ئێران تێکبچێت، دواتر سەددام لە ساڵی ١٩٧٥ لەگەڵ شای ئێران ڕێککەوت و ئەوانیش لە پشتگیریکردنی کورد وەستان. == شەڕی ئێران و عێراق == [[پەڕگە:Cardoen Saddam.jpg|وێنۆک|سەددام لەکاتی بەخێرھاتنکردنی کارلۆس کاردیۆن، بازرگانی چیلی کە لەکاتی جەنگی ھەشتاکان چەکی بە سەددام دەفرۆشت.]] لە دەستپێکی ١٩٧٩، [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران|شۆڕشی ئیسلامی]] بەسەر دەسەڵاتی [[محەممەد ڕەزا پەھلەوی|شا محەممەد ڕەزا پەھلەوی]] سەرکەوت، لە ئەندامدا ئێران کەوتە ژێر دەسەڵاتی [[ڕووحوڵڵا خومەینی|ئایەتوڵڵا خومەینی]]. دوابەدوای ئەوەش دەنگی شیعەکان لەو وڵاتانەی کە شیعە مەزھەبیان زۆربوو لە ناویاندا عێراق بڵدنتر دەبیسترا. سەددام ترسی لەوە نیشت کە ھزری چەکدار و ڕادیکاڵە شیعەیییەکان دەستبگرێت بەسەر حوکمڕانە سێکولارەکەی خۆی. لە حەفتاکانیش ناکۆکی ھەبوو لەنێوان سەددام و خومەینی، خومەینی لە ساڵی ١٩٦٤ لە ئێران دوورخرابوویەوە و لە شاری نەجەف لە عێراق دەژیا، لە عێراق خومەینی کاریگەرێکی زۆری دروست کردبوو لە ناو خەڵکی شیعەی عێراقی و شیعەی وڵاتانی دیکەش بۆ دژایەتیکردنی حکوومەتی ئەوکاتەی ئێران کە ھاوکات سەددام ڕێگای پێدابوو بۆ ئەو کارە؛ بەڵام دواتر بەھۆی ھاندانی شیعەکانی عێراق لە دژی دەسەڵاتی سەددام ھەروەھا دروستبوونی لێکتێگەیشتن لەنێوان سەددام و دەسەڵاتی شاھانەی ئێران ئەوا سەددام لە ساڵی ١٩٧٨، بەوە ڕازی بوو کە خومەینی دووربخاتەوە بۆ فەڕەنسا. ئەم کارە دواتر بە زیان شکایەوە بەوەی خومەینی گرنگیپێدانی زیاتری میدایی وەرگرت و ھەروەھا توانی ڕابەرایەتی ژمارەیەکی زیاتر لە شیعەکانی جیھان بکات. دوای گرتنە دەسەڵاتی ئێران لەلایەن خومەینی ئەوا ناکۆکی کەوتە نێوان عێراق و کۆماری ئیسلامیی ئێران لەسەر دەسەڵاتگرتن بەسەر [[شەتەلعەرەب]]، کە لەو خاڵەدا سنووری ئێران و عێراق دابەشدەبن. لەوکاتەدا سەددام بۆ ڕای گشتی ڕای گەیاند کە ئەوە عێراقە دەیەوێت ناکۆکی نەکەوێتە نێوان ئەو دوو وڵاتە، و ئاشتی بۆ ھەردوو وڵات گرنگە؛ بەڵام دواتر سەددام کۆبوونەوەیەکی کرد لەگەڵ سەڵاح عومەر عەلی، نوێنەری عێراق لە نەتەوە یەکگرتووەکان، ناوبراو ڕای گەیاند کە سەددام دەیەوێت لە چەند مانگێکدا بەشێکی گەورە لە ئێران داگیربکات.<ref name="PIRRR6">Esposito, John, "Political Islam Revolution, Radicalism, or Reform", ''Political Islam and Gulf Security'', Lynne Rienner Publishers, {{ISBN|1-55587-262-X}}, pp. 56–58</ref> دواتر عێراق توانی ئێران داگیربکات، یەکەم ھێرشی عێراق بۆ سەر فڕۆکاخانەی نێودەوڵەتیی مێھرئاباد بوو لە [[تاران]] و دواتر توانی بچێتە ناو ناوچەی [[پارێزگای خووزستان|خووزستان]] کە ناوچەیەکی دەوڵەمەندە بە نەوت ھەروەھا کەمایەتی عەرەب تێیدا دەژین، سەددام لە ٢٢ی ئەیلوولی ١٩٨٠ ئەو پارێزگایەکی خستەسەر پارێزگاکانی عێراق. سەددام ئەم جەنگەی بە پاڵپشتییەکی گەورەی وڵاتانی عەرەب، ئەمریکا و ئەورووپا دەستپێکرد، ھەروەھا لەڕووی دارایییەوە وڵاتانی خەلیج پاڵپشتییەکی گەورەیان لە عێراق کرد. سەددام وەک پارێزەری وڵاتانی عەرەب لەدژی شۆڕشی ئێران تەماشا دەکرا. تاکە دژایەتی ئەوا یەکێتیی سۆڤیەت بوون کە ڕەتیانکردەوە پاڵپشتی عێراق بکەن لەو جەنگەدا، سەرکردایەتی سۆڤیەت ھۆکاری ئەوەیان بۆ مامەڵە خراپەکانی سەددام گەڕاندەوە لەگەڵ کۆمۆنیستەکانی عێراق. لەکاتی جەنگەکە، شکاندنی یاسا نێودەوڵەتییەکان پشتگوێ خرا لەسەر سنوور و دەسەڵاتەکان. ھاوکات عێراق لەڕووی ئابووری و سەربازییەوە یارمەتی دەدرا لەلایەن ھاوپەیمانەکانییەوە، کەدواتر بوونە ھۆکارێکیش کە سەددام چەکی کیمیایی لەدژی کورد و ئێرانییەکان بەکاربھێنێت، ھاوکات پاڵپشتی عێراقیش بوون لە دروستکردن و گەشەپێدانی چەکی ئەتۆمی.<ref name="PIRRR6"/> لە ڕۆژانی یەکەمی جەنگەکە، شەڕێکی گەورە لەسەر بەندەرەکان دروست بوو ئەمەش دوای ئەوەی عێراق ھێرشی کردە سەر ناوچەی خووزستان. دوای ئەوەی سەرەتا عێراق توانی چەند ناوچەیەک کۆنتڕۆڵ بکات، بەڵام دواتر تووشی لەدەستدانی چەندەھا سەربازی بوویەوە کاتێک ڕووبەڕووی [[ھێرشی شەپۆلی مرۆڤی|ھێرشی شەپۆلی]] بوویەوە لەلایەن ئێرانییەکانەوە. لە ساڵی ١٩٨٢، عێراق تووشی شکست بوویەوە و لەدوای چەند ڕێگایەک دەگەڕا بۆ ئەوەی کۆتایی بەو جەنگە بھێنێت. لەوکاتەدا، سەددام داوای لە وەزیرەکانی کرد کە بۆچوون و ڕاوێژکارییەکەیان پێشکەش بکەن. وەزیری تەندروستی، دکتۆر ڕیاز ئیبراھیم پێشنیاری بۆ کابینەکەی سەددام کرد کە ئاشتی ڕابگەیەنێت و داوای دانووستاندنێکی ئاشتیانە بکات. لەسەرەتادا وا دەرکەوت کە سەددام ئەو پێشنیارەی قبووڵ کردووە، بەوەی سەددام کابینەکەی خۆی بە دیموکراسی دەزانی. دوای چەند حەفتەیەک، دکتۆر ئیبراھیم لە کارەکەی دوورخرایەوە ئەمەش دوای ئەوەی کە بەرپرسیارێتی خۆی ھەڵگرت لە ڕووداوێکی ھەڵەی پزیشکی لە نەخۆشخانەیەکی عێراقی کە تێیدا نەخۆشێک مرد بەھۆی پێدانی دەرمانی ھەڵەوە. دوای چەند ڕۆژێک دکتۆر ئیبراھیم دەستگیرکرا ئەمەش دوای ئەوەی ناوبراو لە کارەکەی وەک وەزیر دوورخرابوویەوە. بەرلەوەی دەستگیربکرێت ئەوا بۆ ڕای گشتی ڕای گەیاند کە دڵخۆشە بەوەی کە زیندووە. ڕۆژی دوای دەستگیرکردنی ئەوا پارچەیەک لە جەستەی دکتۆر ناردرا بۆ ژنەکەی.<ref name="Woods">Kevin Woods, James Lacey, and Williamson Murray, [http://www.foreignaffairs.com/articles/61701/kevin-woods-james-lacey-and-williamson-murray/saddams-delusions "Saddam's Delusions: The View From the Inside"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150428062330/http://www.foreignaffairs.com/articles/61701/kevin-woods-james-lacey-and-williamson-murray/saddams-delusions |date=٢٨ی نیسانی ٢٠١٥}}, ''Foreign Affairs'', May/June 2006.</ref> دواتر عێراق خۆی لە جەنگێکی درێژخایەن دۆزییەوە کە لە سەدەی بیستەم وێنەی نەبوو لەڕووی درێژی ماوەکەی. عێراق لەکاتی جەنگەکە چەکی کیمیایی بەکارھێنا لە دژی ئێران ھەروەھا کوردەکانی عێراق کە دەیانویست ھەرێمی خۆیان لە باکووری عێراق بە یارمەتی ئێران دروست بکەن. بەشێکی زۆر لەو چەکانەی عێراق لەلایەن وڵاتانی ڕۆژاوا بەتایبەتیش کۆمپانیاکانی [[ئەڵمانیای ڕۆژاوا]] دابیندەکرا.<ref name="Isa">Dr. Khalil Ibrahim Al Isa, [https://fas.org/nuke/guide/iraq/cw/az120103.html Iraqi Scientist Reports on German, Other Help for Iraq Chemical Weapons Program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190513085855/https://fas.org/nuke/guide/iraq/cw/az120103.html |date=١٣ی ئایاری ٢٠١٩}}, ''Al Zaman (London)'', 1 December 2003.</ref> دوای ئەوەی حکوومەتەکەی ڕۆناڵد ڕیگان ڕێکارەکانی سنووردارکردنی ھەناردەکردنی ھەڵگرت، ئەوا ئەمریکا ھاریکاری عێراقی کرد لەدابینکردنی وێنەی سەتەلایتی بۆ پشاندانی بنکە سەربازییەکانی ئێران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.thedailybeast.com/newsweek/2002/09/22/how-saddam-happened.html |سەردێڕ=How Saddam Happened |دوایین=Dickey, Christopher |یەکەم=Thomas, Evan |ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٢|newspaper=Newsweek |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111213041515/http://www.thedailybeast.com/newsweek/2002/09/22/how-saddam-happened.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بۆ ئەوەشی کە پەیوەندییەکانی ئەمریکا و عێراق فراوانتربن، ئەمریکا ناوی عێراقی لە لیستی ئەو وڵاتانەی پشتگیری لە تیرۆر دەکەن لابرد. دواتر یاریدەدەری سکرتێری وەزارەتی بەرگری ئەمریکا، نۆیل کۆچ وتی «ھیچ کەسێک گومانی نییە کە ئەوان [عێراق] لە ھاوکاریکردنی تیرۆریزم بەردەوامن… ھۆکاری ڕاستەقینەی ئەم کارەی ئەمریکا لەوکارە تەنیا بۆ یارمەتیدانی عێراق بووە بۆئەوەی لە جەنگی ئێران سەرکەوتووبێت.»<ref name="Borer">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Douglas A. Borer |ساڵ=٢٠٠٣|سەردێڕ=Inverse Engagement: Lessons from U.S. -Iraq Relations, 1982–1990 |ناونیشان=http://www.army.mil/professionalWriting/volumes/volume1/july_2003/7_03_2v2.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061011195656/http://www.army.mil/professionalwriting/volumes/volume1/july_2003/7_03_2v2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|وێبگە=U.S. Army Professional Writing Collection |بڵاوکەرەوە=U.S. Army}}</ref> یەکێتیی سۆڤیەت، فەڕەنسا و چین بەیەکەوە ڕێژەی ٩٠٪ چەکی عێراقیان دابین دەکرد لەماوەی ١٩٨٠ بۆ ١٩٨٨.<ref>[http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/values.php SIPRI Database] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151125105813/http://armstrade.sipri.org/armstrade/page/values.php |date=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥}} Indicates that of $29,079 million of arms exported to Iraq from 1980 to 1988 the Soviet Union accounted for $16,808 million, France $4,591 million, and China $5,004 million (Info must be entered)</ref> سەددام داوای لە حکوومەت وڵاتانی عەرەبی دەکرد کە بە کاش و پشتگیری سیاسیی لەکاتی جەنگەکە پاڵپشتی بکەن، ئەمەش بەدیاریکراوی دوای ئەوەبوو کە کەرتی نەوتی عێراق تووشی زەرەرێکی گەورە بوویەوە کاتێک کە ھێزی دەریاوانی ئێرانی کۆنتڕۆڵی [[کەنداوی فارس]] کردبوو. عێراق لەڕێگای ھەنگاوە دیپلۆماتیکییەکانی توانی سەرچاوە دارایییەکانی بەھێز بکات بەتایبەت لەلایەن چین، یەکێتیی سۆڤیەت، فەڕەنسا و ئەمریکا کە ترسیان لە گەشەسەندنی ڕەوتی شۆڕشی ئیسلامیی ئێران ھەبوو کە باڵبکێشێتە تەواوی ناوچەکە. ئێرانییەکان داوایان دەکرد کە عێراق دەبێت باجی زیانەکانی جەنگەکەیان پێبداتەوە، بەڵام ئەو ھەنگاوانە بێسوود بوون بەوەی پشتگیرییە نێودەوڵەتییەکان بۆ عێراق تا ٢٠ی ئابی ١٩٨٨ بەردەوام بوو. لە ١٦ی ئازاری ١٩٨٨، عێراق بە چەکی کیمیایی ھێرشی کردە سەر [[ھەڵەبجە]]، لە ئەنجامدا ٥٠٠٠ ھاووڵاتی سڤیلی بەماوەیەکی کورت کووشت، ئەمەش جگە لەوەی کە کاریگەری گازەکە لەسەر ژیانی دە ھەزار کەس مایەوە.<ref name="Halabja3">[https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/rls/18714.htm Saddam's Chemical Weapons Campaign: Halabja, 16 March 1988] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171117022553/https://2001-2009.state.gov/r/pa/ei/rls/18714.htm |date=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧}}&nbsp;– Bureau of Public Affairs</ref> ھێرشکردنە سەر ھەڵەبجە ھاوکات بوو لەگەڵ پڕۆسەی [[شاڵاوی ئەنفال|ئەنفال]] لە کوردستان کە بەمەبەستی لەناوبردنی بزووتنەوەی ڕزگاریخوازی کوردی و پێشمەرگە دەستیپێکردبوو. ئەمریکا ڕای گەیاند کە ھێرشکردنە سەر ھەڵەبجە لەسەر فەرمانی سەددام حوسێن بووە،<ref name="Halabja3"/> بەڵام ڕژێمی سەددام ئێرانی بە بەرپرسیاری ھێرشەکە دانا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2003/01/31/opinion/a-war-crime-or-an-act-of-war.html |سەردێڕ=A War Crime or an Act of War? |دوایین=Pelletiere |یەکەم=Stephen C. |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣|newspaper=New York Times |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171226054527/http://www.nytimes.com/2003/01/31/opinion/a-war-crime-or-an-act-of-war.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٠}}</ref> جەنگە ھەشت ساڵییە خوێناوییەکە بەکۆتایی ھات. لەئەنجامی ئەو جەنگە ھەردوو وڵات بە سەددان ھەزار سەربازیان لەدەستدا، ھەروەھا بە نزیکەی ملیۆنێک کەس کوژران. ئێران و عێراق ھیچیان بەو دەستکەوتانە نەگەیشتن کە لە سەرەتای جەنگەکە پلانیان بۆی دانابوو، سنووری ھەردوو وڵاتیش بەنزیکی ھیچ گۆڕانکارییەکی بەسەردا نەھات. لە باشوور، ناوچەکانی دەوڵەمەند بە نەوت وەک خووزستان و بەسڕە کە ملمانێی سەرەکی و ئابووری لەسەری دا بوون ئەوا بەتەواوی خاپوور بوون و سنووری ھەردوو وڵاتیش گەڕایەوە بۆ سنووری پێش جەنگەکە واتە ساڵی ١٩٧٩، ھاوکات ئێران چەند ناوچەیەکی کۆنتڕۆڵکرد لە باکووری عێراق (کوردستان)، ھەردوو وڵات ئەو ئابوورییە گەورەی کە پێشتر ھەیان بوو تووشی داڕمان ھات. لەماوەی ھەشتاکان سەددام دەیان ملیارد دۆلاری لە وڵاتانی عەرەبی وەرگرت، و چەند ملیاردێکی دیکەش لە شوێنی دیکە، ھەموو ئەمانەش بۆ جەنگان بوو لە دژی ئێران لەپێناو ڕێگریکردن لە فراوانبوونی ڕەوتی تووندڕەوی شیعە لەناوچەکە؛ بەڵام شتەکان بەپێچەوانە ڕوویاندا، خومەینی بەھۆی جەنگەکە بووە پاڵەوان بەھۆی ئەو بەرگرییەی بۆ ئێران کردی لەکاتی جەنگەکە کە لایەنی بەرامبەر پشتگیرییەکی گەورەی جیھانی ھەبوو. خومەینی لەو جەنگە توانی ڕەوتی ڕادیکالیزمی شیعە نەک لە وڵاتانی عەرەبی بەڵکوو لەناو خودی عێراقیش بەرفراوانتر بکات. == ھەڵمەتی ئەنفال == {{Main|کارەساتی ئەنفال}}ئەنفال ھەڵمەتێکی کۆمەڵکووژی بوو لە دژی کورد و ئەو کەمایەتییانەی لە کوردستان دەژین لە نێویاندا [[ئێزیدی|ئیزدی]]، [[تورکمان]] و [[ئاشوورییەکان]].<ref>[https://www.hrw.org/en/reports/2006/08/14/genocide-iraq-anfal-campaign-against-kurds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626135022/http://www.hrw.org/en/reports/2006/08/14/genocide-iraq-anfal-campaign-against-kurds|date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥}} The Anfal Campaign Against the Kurds. A Middle East Watch Report: Human Rights Watch 1993.</ref> ئەو ھەڵمەتە بە فەرمانی سەددام حوسێن لەلایەن [[عەلی حەسەن ئەلمەجید|عەلی حەسەن مەجید]] جێبەجێکرا.<ref name=":0">[https://us.gov.krd/ku/بابەتەکان/هەڵمەتەکانى-ئەنفال-و-جینۆساید-بەرامبەر-گەلى-کوردستان/ ھەڵمەتەکانی ئەنفال و جینۆساید بەرامبەر گەلی کوردستان] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200711104203/https://us.gov.krd/ku/بابەتەکان/هەڵمەتەکانى-ئەنفال-و-جینۆساید-بەرامبەر-گەلى-کوردستان/ |date=١١ی تەممووزی ٢٠٢٠}}، ماڵپەڕی نوێنەرایەتی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان لە ئەمریکا، ١١ی تەممووزی ٢٠٢٠ ھێنراوە.</ref> ناوی ئەو ھەڵمەتە لە سوورەتی [[سوورەتی ئەنفال|ئەنفال]] لە [[قورئان]] وەرگیرا، ھەڵمەتەکە لە دژی پێشمەرگە و کوردەکان جێبەجێکرا لەماوەی ساڵانی ١٩٨٦ بۆ ١٩٨٩. لەماوەی ئەو ھەڵمەتەدا ٥٠ ھەزار بۆ ١٠٠ ھەزار کەس کوژران،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iraqi Anfal, Human Rights Watch, 1993 |ناونیشان=https://hrw.org/reports/1993/iraqanfal/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Hrw.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200722223330/https://www.hrw.org/reports/1993/iraqanfal/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەپێی سەرچاوە کوردییەکان ئەوا ژمارەکە زیاترە و نزیکەی ١٨٢ ھەزار کەس دەیخەملێنن.<ref name=":0"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٥|سەردێڕ=Ethnic Cleansing and the Kurds |ناونیشان=http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20081202235943/http://www.jafi.org.il/education/actual/iraq/4.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Jafi.org.il}}</ref> == فشارەکان بۆ سەر کوێت == دوای کۆتایی ھاتنی جەنگی ئێران-عێراق، ئەوا عێراق چاوی کەوتە سەر کوێتی ھاوسنووری. سەددام داوای لە کوێت کرد کە لە قەرزی جەنگەکە خۆشبێت کە دەیکردە نزیکەی ٣٠ ملیارد دۆلار، بەڵام کوێت ڕەتی کردەوە.<ref name="Humphreys, 1053">Humphreys, 105</ref> سەددام ھەناردەی نەوتی کەمکردەوە بۆ ئەوەی نرخی نەوت بەرزبێتەوە، بەڵام کوێت ڕەتی کردەوە ھەمان کار بکات. سەددام ھەنداردەکردنی نەوتی بۆ وڵاتانی دەرەوە کەمکردەوە لەپێناو بەرزکردنەوەی نرخی نەوت بۆ گەڕاندنەوەی قەرزە کەڵەکەبووەکانی؛ لەبەرامبەردا کوێت داواکاری سەددامی بۆ کەمکردنەوەی ھەناردەکردن ڕەتکردەوە و نەوتێکی زۆری ھەناردەی بازاڕەکانی دەرەوە کرد، بەمەش نرخی نەوت بە نزمی مایەوە. سەددام بەردەوامی جەختی لەوە دەکردەوە کە لەڕوانگەی مێژووەوە کوێت بەشێک بووە لە عێراق، و کوێت بووکەڵەیەکی دەستی ئیمپریالیزمی بەریتانییە؛ ئەم بۆچوونەی سەددام ماوەی ٥٠ ساڵ لەناوخۆی عێراقدا دەبیسترایەوە.<ref name="Humphreys, 1053">Humphreys, 105</ref> ھاوردەکردنی زیاتری کوێت وای کرد چاوی زیاتری لەسەربێت. کوێت و عێراق بەیەکەوە ٢٠٪ نەوتی جیھانیان دابین دەکرد بەراورد بە سعودیە کە ٢٥٪ بوو.<ref name="Humphreys, 1053">Humphreys, 105</ref> عێراق ھێشتا کەرەستەی جەنگی لا مابوویەوە، سەددام فەرمانی ئەوەی کرد کە تۆپھاوێژەکان ببەنە سەر سنووری عێراق-کوێت. لەدوای تێکچوونی پەیوەندییەکانی عێراق و کوێت، ئەوا سەددام حوسێن پەیامی ئەمریکای پێگەیشت کە ئەمریکا چ وەڵامدانەوەیەکی دەبێت ئەگەر باسەکە ببێتە سەر داگیرکردنی کوێت. لەوکاتەدا ئەمریکا بۆ ماوەی دەیەک (دە ساڵ) پەیوەندییەکی باشی لەگەڵ عێراقدا ھەبوو، حکوومەتەکەی ڕۆناڵد ڕیگان بڕی ٤ ملیارد دۆلاری بەخشیبووە عێراق لەپێناو بووژاندانەوەی کەرتی کشتووکاڵی وڵاتەکە لەبەرامبەر شکاندنی کەرتی کشتووکاڵی ئێران.<ref>A free-access on-line archive relating to U.S. –Iraq relations in the 1980s is offered by ''The National Security Archive'' of the [[George Washington University]]. It can be read on line at [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB82/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160412082411/https://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB82/|date=١٢ی نیسانی ٢٠١٦}}. The Mount Holyoke International Relations Program also provides a free-access document briefing on U.S. –Iraq relations (1904–present); this can be accessed on line at [http://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/iraq.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190208105755/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/iraq.htm|date=٨ی شوباتی ٢٠١٩}}.</ref> عێراق سێیەم سودمەندترین وڵاتی دەست ئەمریکا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2006/08/31/the_true_iraq_appeasers/ |سەردێڕ=The true Iraq appeasers |دوایین=Peter W. Galbraith |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٠٦|ئیش=The Boston Globe |دوایین٢=2006 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304065216/http://www.boston.com/news/globe/editorial_opinion/oped/articles/2006/08/31/the_true_iraq_appeasers/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٨}}</ref> [[پەڕگە:April Glaspie, Sadoun al-Zubaydi and Saddam Hussein.jpg|وێنۆک|سەددام لەکاتی دیدارێکی بەپەلەی باڵیۆزی ئەمریکا لە عێراق، تەممووزی ١٩٩٠.]] لە نیسانی ١٩٩٠، لەبەرامبەر کاردانەوە نەرێنییەکان لەدژی ئەودا، سەددام ھەڕەشەی ڕووخاندنی نیوەی ئیسرائیلی کرد بە چەکی ئەتۆمی ئەگەر شتێک لەدژی عێراق بکرێت.<ref>Alan Cowell, [https://www.nytimes.com/1990/04/03/world/iraq-chief-boasting-of-poison-gas-warns-of-disaster-if-israelis-strike.html? "Iraq Chief, Boasting of Poison Gas, Warns of Disaster if Israelis Strike"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200904022729/https://www.nytimes.com/1990/04/03/world/iraq-chief-boasting-of-poison-gas-warns-of-disaster-if-israelis-strike.html |date= ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}, ''New York Times'', 3 April 1990</ref> لە ئایاری ١٩٩٠، سەددام ڕەخنەی لە پشتگیرییەکانی ئەمریکا بۆ ئیسرائیل گرت، ڕای گەیاند ئەمریکا ناتوانێت بەمشێوەیە پەیوەندی دۆستایەتی لەگەڵ عەرەب پەرەپێبدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/1990/05/29/world/iraqi-takes-harsh-line-at-meeting.html |سەردێڕ=Iraqi Takes Harsh Line at Meeting |دوایین=Alan Cowell |ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ١٩٩٠|ئیش=The New York Times |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200904053220/https://www.nytimes.com/1990/05/29/world/iraqi-takes-harsh-line-at-meeting.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٣}}</ref> لە تەممووزی ١٩٩٠، سەددام ھەڕەشەی سەربازی لەدژی کوێت و ئیمارات ڕاگەیاند و ئاماژەی بەوەکرد کە سیاسەتی ھەندێ وڵاتی عەرەبی لەلایەن ئەمریکاوە بەڕێوەدەبردرێت، ئەوان بەھۆی ئەمریکاوە ئامانج و ئاسایشی وڵاتانی عەرەبی دەخەنە ژێر مەترسییەوە.<ref>Youssef M. Ibrahim, [https://www.nytimes.com/1990/07/18/business/iraq-threatens-emirates-and-kuwait-on-oil-glut.html? "Iraq Threatens Emirates And Kuwait on Oil Glut"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630060909/http://www.nytimes.com/1990/07/18/business/iraq-threatens-emirates-and-kuwait-on-oil-glut.html |date=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}, ''New York Times'', 18 July 1990</ref> لەکاردانەوەی ئەم ھەڕەشانە، ئەمریکا کەشتی و فڕۆکەی جەنگی بردە [[کەنداوی فارس]].<ref>Michael R. Gordon, [https://www.nytimes.com/1990/07/25/world/us-deploys-air-and-sea-forces-after-iraq-threatens-2-neighbors.html? "U.S. Deploys Air and Sea Forces After Iraq Threatens 2 Neighbors"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170630054533/http://www.nytimes.com/1990/07/25/world/us-deploys-air-and-sea-forces-after-iraq-threatens-2-neighbors.html |date=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}, ''The New York Times'', 25 July 1990</ref> سەددام بانگێشتی باڵیۆزی ئەمریکای لە عێراق کرد بۆ کۆبوونەوەیەکی بەپەلە لەسەر بابەتی کوەیت. دواتر سەددام ڕای گەیاند کە دوایین ھەل بە کوەیت دەدات بۆ دانووستاندن لەگەڵ کوەیتییەکان، ھەروەھا ئەوەشی ڕاگەیاند کە عێراق مردن ھەڵنابژێرێت.<ref name="nytimes1990">[https://www.nytimes.com/1990/09/23/world/confrontation-in-the-gulf-excerpts-from-iraqi-document-on-meeting-with-us-envoy.html? "CONFRONTATION IN THE GULF; Excerpts From Iraqi Document on Meeting With U.S. Envoy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170111062914/http://www.nytimes.com/1990/09/23/world/confrontation-in-the-gulf-excerpts-from-iraqi-document-on-meeting-with-us-envoy.html |date=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧}}, ''New York Times'', 23 September 1990</ref> دوای ئەوەی دوایین کۆبوونەوەی عێراق-کوەیت بەڕێوەچوو، دانووستاندنی ئەم کۆبوونەوەیە شکستی ھێنا ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی سەددام ھێزەکانی ڕەوانەی کوەیت بکات بۆ داگیرکردنی ئەو وڵاتە. لەوکاتەدا ناکۆکەی لەنێوان سەددام و ئەمریکا پەرەی سەند، ئەمەش بەتایبەت دوای ئەوەی سەددام پەیوەندییەکانی لەگەڵ سۆڤیەت پتەوکرد ھەروەھا میخایل گۆرباچۆڤ ڕای گەیاند کە ئەوان وەک لایەنی ڕاوژێکاری سەربازیی و پێویستییەکانی ئەوا ھاوکاری عێراق دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ="Bush to Gorbachev: Choose Between Saddam and the West," by Jay P. Kosminsky and Michael Johns, Heritage Foundation Executive Memorandum #280, 30 August 1990. |ناونیشان=http://www.heritage.org/dataconvert/pdf/em0280.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130923224607/http://www.heritage.org/dataconvert/pdf/em0280.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠}}</ref> == شەڕی کەنداو == لە ٢ی ئابی ١٩٩٠، سەددام کوەیتی داگیرکرد، سەرەتا سەددام وا خۆی دەرخست کە یارمەتی لایەنی شۆڕشگێڕی کوەیتی دەدات. لە ٨ی ئاب، 'حکوومەتی کاتیی کوەیتی ئازاد'ی ڕاگەیاند بەڵام ئەم حکوومەتە بێ پشتگیری و پاڵپشت بوو. دواتر لە ٢٨ی ئاب، بەفەرمی عێراق کوەیتی وەک ١٩ەمین پارێزگای عێراق ناساند. ھەموو ئەوانەش دوای تەنیا دوو ساڵ لە جەنگی ئێران و عێراق ڕوویاند، کە سەددام ئەوکاتە داوای ھاوکاری لەوڵاتانی کەنداو دەکرد تاکوو عێراق ڕێگری بکات لە داگیرکردنیان، بەڵام خۆی ھەمان شتی کردەوە لە داگیرکردنی کوەیت.<ref name="PIRRR6"/> دواتر لە سەددامیان پرسی کە بۆچی کوەیتی داگیرکرد، سەددام لە وەڵامدا وتوویەتی کە کوەیت وەک ١٩ەمین پارێزگا مافی عێراق بووە، ھەروەھا ھەرکاتێک شتێک بێتە [[مێشک]]مەوە ئەوا دەیکەم.<ref name="economist20072">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.economist.com/node/8492668 |سەردێڕ=Saddam Hussein&nbsp;– The blundering dictator |ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ئیش=[[The Economist]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171012114334/http://www.economist.com/node/8492668 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}</ref> لە شوباتی ١٩٩١، ھاوپەیمانییەکی نەتەوەیەکگرتووەکان بەسەرۆکایەتی ئەمریکا، کوەیتی لە سەربازە عێراقییەکان ڕاماڵی. بەھێزیی ئەوکاتەی عێراق بەھۆی ھاوکاریییە دەیان ملیارد دۆلارییەکانی پێشووی کوەیت و وڵاتانی کەنداو بوو ھەروەھا کڕینی چەک و ئامێری قورس لە [[یەکێتیی سۆڤیەت]]، [[فەڕەنسا]] و [[ئەڵمانیا]].<ref name="PIRRR6"/> بەماوەیەکی کورت پێش داگیرکردنی کوەیت، سەددام ١٠٠ ئوتومبێلی [[مێرسێدس-بێنز|مارسیدێس]]ی نوێی لە زنجیرەی ٢٠٠ گەیاندە میسر و ئەردەن وەک دیارییەک بۆ دیارترین سەرنووسەرەکانی ئەو وڵاتانە. دوو ڕۆژ پێش ھێرشەکەش، ھەواڵی ئەوە بڵاوکرایەوە کە سەددام ٥٠ ملیۆن دۆلاری بەکاش بەدیاری داوەتە [[حوسنی موبارەک]]، سەرۆکی [[میسر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stephen F. Hayes |ڕێکەوت=٥ی ئایاری ٢٠٠٣|سەردێڕ=Saddam's Cash |ناونیشان=http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/002/605fgcob.asp |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |وێبگە=The Weekly Standard |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی ئەیلوولی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150905200745/http://www.weeklystandard.com/Content/Public/Articles/000/000/002/605fgcob.asp |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە سەرەتای حەفتەی یەکەمدا، جۆرج دەبیلیوو بۆش لەدوورەوە قسەی لەسەر جەنگی کەنداو کرد. بۆ ئەمریکا لەلایەک کوەیت دوژمنێکی سەرسەختی ئیسرائیل بوو ھەروەھا لەپەیوەندییەکی باشدا بوون لەگەڵ یەکێتیی سۆڤیەت،<ref>Walter LaFeber, ''Russia, America, and the Cold War'', McGraw-Hill, 2002, p. 358.</ref> لەلایەکی دیکەشەوە ئاسایشی ناوچەکە بۆ [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییەکان]] گرنگ بوو لەبەرئەوەی وەبەرھەمھێنانی زۆریان لەو ناوچەیەدا ھەبوو.<ref>For a statement asserting the overriding importance of oil to U.S. national security and the U.S. economy, see, e.g. , the declassified document, "Responding to Iraqi Aggression in the Gulf," The White House, National Security Directive (NSD 54), top secret, 15 January 1991. This document can be read on line in [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB21/ George Washington University's National Security Archive Electronic Briefing Book No. 21] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150317171846/http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB21/|date=١٧ی ئازاری ٢٠١٥}} at [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB21/06-01.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140718030734/http://www2.gwu.edu/~nsarchiv/NSAEBB/NSAEBB21/06-01.htm|date=١٨ی تەممووزی ٢٠١٤}}.</ref> داگیرکردنی کوەیت لەلایەن عێراقەوە، زەنگی مەترسییەکانی بەرزبوونەوەی نرخی نەوتی لێدا. بەریتانیا لەوکاتەدا ملیاران دۆلاری لەڕێگای وەبەرھەمھێنان و کەرتی بانقی کوەیت قازانج کردبوو. لەوکاتەدا ھاریکارییەک لەنێوان ئەمریکا و یەکێتیی سۆڤیەت دروست بوو بۆ ئەوەی لە [[ئەنجومەنی ئاسایشی نەتەوە یەکگرتووەکان]] دەرفەتی کۆتایی بدەن بە عێراق تاکوو لە کوەیت بکشێتەوە، ھەروەھا ئەگەر سەددام بەر لەو وادەیە نەکشێتەوە ئەوا ڕەزامەندی بەکارھێنانی ھێز دەرکرا. ئەمریکییەکان ترسیان لە سعودیە بوو ھەبوو کە بکەوێتە بەر دژایەتی عێراق، ئەمەش لەبەر ئەوەی سعودیە وڵاتێکی دەوڵەمەندە بە نەوت، لە ساڵانی چلەکانەوە بەردەوام بوو بەیەکێک لە ھاوپەیمانەکانی ئەمریکا ھەروەھا لەبەرئەوەشی کە سعودیە دژی داگیرکاری عێراق بۆ سەر کوەیت ھەڵوێستی دەرکردبوو. ئەمریکا لەگەڵ گرووپێک لە ھاوپەیمانەکانی لە نێویاندا میسڕ، سووریا و چیکۆسلۆڤاکیا، بەیەکەوە ژمارەیەکی زۆر لە چەک و ھێزیان گەیاندە سەر سنووری سعودیە بەرامبەر بە سنووری عێراق و کوەیت، ئەمەش بۆ دەورەدانی سوپای عێراقی بوو. لەماوەی دانووستاندنەکاندا، سەددام دۆزی [[فەلەستین|فەڵەستینی]] زیندوو کردەوە بە بەڵێندان بەوەی کە ھێزەکانی لە کوەیت دەکشێنێتەوە، بەو مەرجەی [[ئیسرائیل]] واز لە [[کەناری ڕۆژاوا]]، [[بەرزایییەکانی جۆلان]] و [[کەرتی غەززە]] بھێنێت. داواکارییەکەی سەددام وڵاتانی عەرەبی لەگەڵ ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانی لەسەر دۆسیەی فەلەستین دابەشکرد. پاشان، سەددام دواکات و دەرفەتی ئەنجومەنی ئاساییشی نەتەوە یەکگرتووەکانی پشتگوێ خست. ئەمریکا و ھاوپەیمانەکانی دەستیان کرد بە ھێرشکردنە سەر عێراق لەڕێگای ڕۆکێت و فڕۆکەوە. وێڕای ئەوەی ئیسرائیل لەلایەن عێراقەوە بە ئامانج گیرابوون، بەڵام لەم شەڕەدا بێدەنگیان نواند ئەمەش بۆ ئەوەی وڵاتە عەرەبییەکان لە ھاوپەیمانیکردن لەگەڵ ئەمریکا نەکشێنەوە. لە شوباتی ١٩٩١، ئەمریکا و بەریتانیا توانیان کوەیت تاکوو ڕووباری [[فورات]] لە ھێزە عێراقییەکان پاک بکەنەوە.<ref>http://milmag.com/2011/02/battle-at-rumaila/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131224094412/http://milmag.com/2011/02/battle-at-rumaila/ |date=٢٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}} Retrieved 9 January 2017</ref> لە کۆتایی جەنگەکە ھێزە عێراقییەکان نەیانتوانی بەرگەی ھێرشەکانی ئەو ھاوپەیمانییە بگرن کە لەدژیان پێکھاتبوو، لە ئەنجامدا ١٧٥ ھەزار عێراقی دەستگیرکران و ٨٥ ھەزاریش بوونە قوربانی جەنگەکە. دواتر لەکاتی پڕۆسەی ئاگربەستدا، سەددام ڕازی بوو بەوەی کە چەکە بایلۆژییەکانی پارچە بکات ھەروەھا ڕێگەی بەنوێنەرانی نەتەوە یەکگرتووەکاندا کە لێکۆڵینەوە لەو ناوچانە بکەن کە چەکی لێبووە. گەمارۆی بازرگانی لەسەر عێراق وەک خۆی مایەوە، لەدوای تەواوبوونی جەنگەکە، سەددام سەرکەوتنی خۆی ڕاگەیاند لەو جەنگە لەبەردەمی گەلی عێراق. == دوای شەڕی کەنداو == لەدوای جەنگەکە، ڕێگە بۆ گرووپە نەتەوەیی و ئایینییەکانی عێراق کرایەوە کە لەژێر ئەو کۆت و بەندەی دەسەڵاتی سەددام جووڵە بکەن. کورد و شیعەکانی عێراق بوونە ھەڕەشە لەسەر جێگیریی دەسەڵاتی حکوومەتەکی سەددام حوسێن. ڕاپەڕینی کوردەکان لە باکووری عێراق و شیعەکانیش لە باشوور و ناوەڕاستی عێراق دەستیپێکرد. ڕاپەڕینەکانی بەھاری ١٩٩١، وای کرد ١٠٠ ھەزار بۆ ١٨٠ ھەزار کەس ببنە قوربانی، کە زۆربەیان کەسانی سڤیل بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://articles.latimes.com/2006/jun/05/world/fg-graves5 |سەردێڕ=2 Mass Graves in Iraq Unearthed |دوایین=Moore |یەکەم=Solomon |ڕێکەوت=٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٦|ئیش=Los Angeles Times |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011223705/http://articles.latimes.com/2006/jun/05/world/fg-graves5 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref> وێڕای ئەوەی ئەمریکا ھانی ڕاپەڕینی دژی سەددامی دەکرد، بەڵام ھیچ یارمەتییەکی گرووپە یاخییەکانی نەدەدا. ئێران کە ھاوسۆزی گرووپە یاخیبووە شیعەیییەکان بوو، بەڵام لە ھەمان کاتدا حەزی بە ھەڵگیرساندنی جەنگێکی دیکە نەبوو لەگەڵ عێراق. [[تورکیا]] دژایەتی خۆی بۆ ھەر سەربەخۆبوونێکی کورد دەربڕی، سعودیە و وڵاتانی دیکەی عەرەبی لە شۆڕشێکی دیکەی شیعەکان دەترسان. دواتر سەددام لە سەرکوتکردنی گرووپە یاخییبوەکان سەرکەوتنی بەدەستھێنا، بەڵام نەیتوانی وڵات بگەڕێنێتەوە دۆخی خۆی لە بواری ئابووری و سەربازی لە قۆناغی دوای جەنگی کەنداو.<ref name="PIRRR6"/> سەددام ئەو سەرکەوتنەی بەبردنەوە دانا لەبەرامبەر ھێزەکانی ئەمریکا، ئەمەش وای کرد وێنەی سەددام خۆشەویست بێت لەناو جیھانیی عەرەبی، بەتایبەت ئەوانەی نەیاری ئەمریکا بوون.<ref name="PIRRR6"/> سەددام لەوکاتەدا وەک کەسێکی ئیسلامیی و دڵسۆزی ئایینیش دەرکەوت. دوابەدوای ئەوە، بەشێک لە یاساکانی شەریعە لەناو وڵاتدا کاریان پێکرا ھەروەھا درووشمی خودا گەورەیە (اللە اکبر)، بە دەستنووسی سەددامەوە خرایە سەر ئاڵای عێراق. سەددام [[قورئان]]ێکیشی بە خوێنی خۆیەوە دروست کرد، قورئانەکە بە ٢٧ لیتر لە خوێنی سەددام نووسرا، سەددام ئەوکارەی بۆ سوپاسکردنی خودا کرد لە بەرامبەر پاراستنی لە چەند ڕووداو و پلانێکی مەترسیدار.<ref name="BBC-2000">[http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/monitoring/media_reports/941490.stm "Iraqi leader's Koran 'written in blood'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170810135941/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/monitoring/media_reports/941490.stm |date=١٠ی ئابی ٢٠١٧}}. BBC News, 25 September 2000</ref> === پەیوەندییە نێودەوڵەتییەکان و گەمارۆ لەسەر عێراق === لەگەڵ دەستپێکی داگیرکردنی کوەیت لەلایەن عێراقەوە ئەوا گەمارۆ خرایە سەر عێراق و لەسەری لانەبردرا، ھاوردەکردنی نەوتی عێراق بلۆککرا. لە نەوەدەکان، [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] سزا و گەمارۆکانی سووککرد بەبەرچاوگرتنی دۆخی خراپیی ھاووڵاتیانی عێراق. ژمارەیەک لە خەڵکی ناوەڕاست و باشووری عێراق بەھۆی گەمارۆکانەوە بوونە قوربانی و مردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ١٩٩٩|سەردێڕ=Iraq surveys show 'humanitarian emergency' |ناونیشان=http://www.unicef.org/newsline/99pr29.htm |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170924111346/https://www.unicef.org/newsline/99pr29.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Spagat">{{بیرخستنەوەی گۆڤار |ناونیشان=http://personal.rhul.ac.uk/uhte/014/Truth%20and%20Death.pdf |سەردێڕ=Truth and death in Iraq under sanctions |یەکەم=Michael |دوایین=Spagat |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٠|journal=[[Significance (journal)|Significance]] |بەرگ=٧|issue=3 |پەڕەکان=١١٦–١٢٠|doi=10.1111/j.1740-9713.2010.00437.x |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180711190050/http://personal.rhul.ac.uk/uhte/014/Truth%20and%20Death.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار |دوایین=Rubin |یەکەم=Michael |سەردێڕ=Sanctions on Iraq: A Valid Anti-American Grievance? |journal=[[Middle East Review of International Affairs]] |بەرگ=٥|issue=4 |ناونیشان=http://www.iraqwatch.org/perspectives/meria-rubin-sanctions-1201.htm |پەڕەکان=١٠٠–١١٥|ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠١|authorlink=Michael Rubin |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121028003924/http://www.iraqwatch.org/perspectives/meria-rubin-sanctions-1201.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121028003924/http://www.iraqwatch.org/perspectives/meria-rubin-sanctions-1201.htm |date=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref> لە ٩ی کانوونی یەکەمی ١٩٩٦، حکوومەتەکەی سەددام بە پێشنیاریی ١٩٩٢ی نەتەوە یەکگرتووەکان ڕازی بوون لەسەر [[پڕۆگرامی نەوت بەرامبەر خۆراک]]، کە بەپێی ئەم پڕۆگرامە ڕێگا بە عێراق دەدرا لەبەرامبەر ناردنی نەوت [[خۆراک]] و پێداویستییە تایبەتیی و پزیشکییەکان وەربگرێت. پەیوەندی عێراق و ئەمریکا لەدوای جەنگی کەنداو ھەر بە ھەستیاری مایەوە. ئەمریکا لە ڕۆژی ٢٦ی حوزەیرانی ١٩٩٣، [[مووشەک]]ێکی ئاراستەی عێراق کرد بۆ بەئامانج گرتنی بنکەی سەرەکی دەزگای ھەواڵگریی عێراق لە بەغدا. ئەمریکا بەردەوام عێراقی تۆمەتباردەکرد بە شکاندنی ئاگربەستەکەی جەنگی کەنداو ئەمەش بەبەردەوامی پێدان بۆ دروستکردنی چەکی گەورەی لەناوبەر و ئەو چەکانەی کە قەدەغەکراون. لە ساڵی ١٩٩٨، بیل کلینتۆن سەرۆککۆماری ئەمریکا فرمانی دا بەبەردەوامیپێدانی گەمارۆ ئابوورییەکان و ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر ناوچەی دژەفڕینی عێراق، ئەم ئۆپەراسیۆنە ناوی نرا ئۆپەراسیۆنی ڕیوی بیابان، ئەمەش بۆئەوەبوو کە لەناوخۆی عێراق لایەنەکان ھەوڵی لەقکردن و ھاتنە شوێنی سەددام بدەن. ئەفسەری پێشووی دەزگای سی ئای ئەی، ڕۆبێرت بایر لە ڕاپۆرتێکی ئاماژەی بەوەدا کە ئەو ھەوڵیداوە بۆ تیرۆرکردنی سەددام حوسێن لە ساڵی ١٩٩٥.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Not My Job: Former CIA Officer Robert Baer Gets Quizzed On Bears |ناونیشان=https://www.npr.org/2015/01/10/376096789/not-my-job-former-cia-officer-robert-baer-gets-quizzed-on-bears |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807100531/https://www.npr.org/2015/01/10/376096789/not-my-job-former-cia-officer-robert-baer-gets-quizzed-on-bears |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا ھەوڵێکی زۆریدا بۆ ئەوەی کودەتای سەربازیی لە عێراق ڕووبدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠٠٣|سەردێڕ=The CIA And the Coup That Wasn't |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/archive/opinions/2003/05/16/the-cia-and-the-coup-that-wasnt/0abfb8fa-61e9-4159-a885-89b8c476b188/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160312144241/https://www.washingtonpost.com/archive/opinions/2003/05/16/the-cia-and-the-coup-that-wasnt/0abfb8fa-61e9-4159-a885-89b8c476b188/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٢، دادناسانی نەمسا لێکۆڵینەوەیەکیان دەستپێکرد لەسەر گواستنەوەی پارە لەلایەن حکوومەتی سەددام لەگەڵ ڕودۆلف ئدلینگەر، کەسایەتی سیاسیی ناو حیزبی پارتی سۆسیال دیموکراتی نەمسا لەمەڕ سپیکردنەوەی پارە و گواستنەوەی پارە بەڕێگایەکی نایاسایی دژ بە یاساکانی نەمسا.<ref name="format">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.news.at/articles/0243/10/43765/format-staatsanwalt-fritz-edlinger |سەردێڕ=FORMAT: Staatsanwalt ermittelt gegen Fritz Edlinger |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131003041356/http://www.news.at/articles/0243/10/43765/format-staatsanwalt-fritz-edlinger |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٥، ڕۆژنامەنووسێکی نەمسایی ئەوەی ڕاگەیاند کە ڕودۆلف ئدلینگەر بڕی ١٠٠ ھەزار دۆلاری لە کۆمپانیاکەی سەددام وەرگرتووە وەکو بەخشیش بۆئەوەی کۆمپانیا نەمسایییەکان وەبەرھەمھێنان بکەن لە عێراق.<ref name="pfeifer">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.z-word.com/uploads/assets/documents/KP%20WEB%20UPLOAD_d4e6FprY.pdf |سەردێڕ=Victim Competition: Antisemitism and the Austrian Left |دوایین=Karl Pfeifer |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110511164716/http://www.z-word.com/uploads/assets/documents/KP%20WEB%20UPLOAD_d4e6FprY.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511164716/http://www.z-word.com/uploads/assets/documents/KP%20WEB%20UPLOAD_d4e6FprY.pdf |date=١١ی ئایاری ٢٠١١}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٢، یەکێتیی ئەورووپا ڕێگەچارەیەکی پێشنیارکرد کە لەلایەن کۆمسیۆنی مافەکانی مرۆڤی یەکێتییەکە ئامادەکرابوو و ئاماژەی بەوەدەکرد کە لە عێراق ھیچ بەرەوپێشچوونێک نییە لە چارەسەرکردنی قەیرانی [[مافەکانی مرۆڤ]]. حکوومەتەکەی سەددام تەواوی ڕاپۆرت و چارەسەرییەکەی بەتووندی ڕەتکردەوە کە ئاماژەشی بەوەدەکرد کە دەستدرێژی سێکسی وەک ئامرازێکی توندووتیژی لەکاتی جەنگ لە عێراق بەکارھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1940050.stm |سەردێڕ=UN condemns Iraq on human rights |ڕێکەوت=١٩ی نیسانی ٢٠٠٢|ئیش=BBC News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200806223334/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1940050.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی ئابی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠}}</ref> == داگیرکردنی ٢٠٠٣ی عێراق == [[پەڕگە:SaddamStatue.jpg|ڕاست|وێنۆک|ھێنانە خوارەوەی پەیکەری سەددام لەکاتی کەوتنی بەغدا، ٢٠٠٣.]] چەند ئەندامێکی کۆمەڵگای نێودەوڵەتی، بەتایبەت ئەمریکا بەردەوام چاویان لە سەددام بوو وەک ھەڕەشەیەک لەسەر جێگیریی ناوچەکە. لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٢، [[جۆرج دەبلیوو بوش|جۆرج دەبلیوو بۆش]] لە وتارێکیدا لە کۆنگرێسی ئەمریکا ئاماژەی بەوەکرد کە میحوەری وڵاتانی شەڕ لە [[عێراق]]، [[ئێران]] و [[کۆریای باکوور]] پێکدێت. زیاتر لەوەش بۆش ئەوەی ڕاگەیاند کە ئەگەری ھەیە ھێرشی سەربازیی بکەنە سەر عێراق، چونکە حکوومەتی عێراق ھەڕەشە بەوەی خەریکی دروستکردنی چەکی لەناوبەر و کیمایین بۆ زیاتر لە دە ساڵ.<ref>{{cite speech|first=George W.|last=Bush|date=29 January 2002|location=Washington, D.C.|url=https://georgewbush-whitehouse.archives.gov/stateoftheunion/2002/index.html|title=State of the Union|accessdate=31 December 2006}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1790537.stm |سەردێڕ=Full text: State of the Union address |دوایین=George W. Bush |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٢|ئیش=BBC News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090525115853/http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/americas/1790537.stm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦}}</ref> لەدوای تێپەڕاندنی [[بڕیارنامەی ١٤٤١ی ئەنجومەنی ئاسایش]]، کە داوای دەکرد عێراق ھاوکاری چالاکانە، بەخێرایی و بێمەرج پێشکەش بە نەتەوەیەکگرتووەکان بکات کە پشکنینەکانی دەستپێبکات لە بوونی چەکی لەناوبەر لەناوخۆی عێراق،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cnn.com/2003/US/01/27/sprj.irq.transcript.blix/ |سەردێڕ=CNN Transcript of Blix's remarks |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=Cnn.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200915005627/http://www.cnn.com/2003/US/01/27/sprj.irq.transcript.blix/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٠}}</ref> سەددام ڕێگای بە نەتەوە یەکگرتووەکان دا کە پشکنینەکانی بە ڕابەرایەتی پشکنەر ھانز بلیکس ئەنجام بدات. لە تشرینی دووەمی ٢٠٠٢، نەتەوە یەکگرتووەکان لە ڕاپۆرتی پشکنەرەکان ئاماژەی پێدرا کە ھیچ چەکێک نەدۆزراوەتەوە، لە ڕاپۆرتەکە ئەوەش نووسرا کە عێراق ھاوکارێکی چالاک بوون لە گەڕانەکان بەڵام خێرانەبوون وەک لە بڕیارنامەکەی ئەنجومەنی ئاسایش داواکرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی ئازاری ٢٠٠٣|سەردێڕ=UN news briefing |ناونیشان=https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=6383&Cr=iraq&Cr1=inspect |ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Un.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تەممووزی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170703085026/http://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=6383&Cr=iraq&Cr1=inspect |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ٢٤ی شوباتی ٢٠٠٣، سەددام چاوپێکەوتنێکی لەگەڵ کەناڵی سی بی ئێس نیووز لەگەڵ پەیامنێر دان ڕاتەر ڕێکخست. چاوپێکەوتنەکە سێ کاتژمێری خایاند، سەددام ڕەتی کردەوە کە خەریکی دروستکردنی ھیچ چەکێکی کۆمەڵکووژ بووبێت دژ بە ڕێنمایییەکانی نەتەوە یەکگرتووەکان بووبێت. سەددام ئەوەشی ڕاگەیاند کە حەزی دەکرد دیبەیتێکی تەلەڤیزیۆنیی ڕاستەوخۆ لەگەڵ جۆرج دەبلیوو بۆش ئەنجام بدات، کە پێشتر ئەم دیبەیتە ڕەتکرابوویەوە. ئەم چاوپێکەوتنەی سەددام یەکەم دیداری ناوبراوبوو لەدوای تێپەڕبوونی زیاتر لە دە ساڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/stories/2003/02/24/eveningnews/main541817.shtml |سەردێڕ=Behind The Scenes With Saddam |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=CBS News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130924112935/http://www.cbsnews.com/stories/2003/02/24/eveningnews/main541817.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦}}</ref> دواتر سەددام حوسێن لە چاوپێکەوتنێکی دیکەدا ئاماژەی بەوەدا کە ئەوان وەک عێراق ڕەنگە باسی دروستکردنی چەکی لەناوبەریان کردبێت تەنیا بۆئەوەی لەبەردەم ئێران بەھێز دەربکەون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/2009/07/02/us-iran-saddam-idUSTRE56113O20090702 |سەردێڕ=FBI says Saddam's weapons bluff aimed at Iran |ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠٠٩|ئیش=Reuters |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150924142415/http://www.reuters.com/article/2009/07/02/us-iran-saddam-idUSTRE56113O20090702 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢}}</ref> حکوومەتی عێراقی ھەڵوەشایەوە لەگەڵ سێ حەفتە لە سەرەتای داگیرکردنی عێراق لەلایەن ئەمریکا، کە لە ڕۆژی ٢٠ی ئازاری ٢٠٠٣ دەستیپێکرد. لە سەرەتادا ھێزەکانی ئەمریکا ئەو شوێنانەیان داگیرکرد کە ھێزە عێراقییەکانی حکوومەت لێی لاواز بوون. دواتر نەمانی دەسەڵاتی سەددام بە عێراقەوە دیاربوو، بەتایبەت دوای بڵاوبوونەوەی ڤیدیۆیەکی سەددام کە وای پشان دەدا کە لە بەغدایەوە و لەگەڵ پشتیوانەکانی دەردەکەوێت. لە ٩ی نیسان، بەغدا کەوتە ژێردەستی ھێزەکانی ئەمریکا، بەدیاریکراویش بە شکاندنی پەیکەری سەددام پشاندرا،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.socialistworker.co.uk/art.php?id=7107 |سەردێڕ=Smashing statues through the ages |newspaper=[[Socialist Worker]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100326211523/http://www.socialistworker.co.uk/art.php?id=7107 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٠ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەوکاتە سەددام لە ھیچ شوێنێک نەدەدۆزرایەوە. == گرتن و دادگایی == === گرتن و دەستبەسەرکردن === [[پەڕگە:SaddamSpiderHole.jpg|وێنۆک|ساتەوەختی دۆزینەوە و دەستگیرکردنی سەددام حوسێن لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکا.]] لە نیسانی ٢٠٠٣، لەحەفتەی کەوتنی بەغدا شوێنی خۆحەشاردانی سەددام ھێشتا لەژێر پرسیاردا مابوویەوە. چەندین شایەتحاڵی بینینی سەددام بڵاوکرایەوە بەڵام ھیچیان جێگای دڵنیایی و ڕاستیی نەبوون. چەندجارێکیش تۆماری دەنگی سەددام بڵاودەکرایەوە کە بانگەشەی دەسەڵات و ھێزی جەماوەری دەکرد. [[پەڕگە:Saddamcapture.jpg|alt=|ڕاست|وێنۆک|سەددام، دوای ماوەیەکی کورت لە گیرانی.]] ناوی سەددام خرایە سەرەوەی [[پێرستی داواکراوترین عێراقییەکان لەلایەن ئەمریکا]]وە. لە تەممووزی ٢٠٠٣، کوڕەکانی عودەی و قوسەی لەگەڵ نەوەکەی مستەفا کووژران لە شەڕە تەقەیەک لەگەڵ ھێزەکانی ئەمریکا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/Iraq/Story/0,,1004168,00.html |سەردێڕ=Dead: the sons of Saddam |دوایین=Julian Borger and Gary Younge |ڕێکەوت=٢٣ی تەممووزی ٢٠٠٣|ئیش=The Guardian |شوێن=UK |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201004140717/https://www.theguardian.com/world/2003/jul/23/iraq.garyyounge |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٨}}</ref> لە ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣، لە ئۆپەراسیۆنی بەرەبەیانی سوور، سەددام حوسێن لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکا گیرا ئەمەش لەدوای دۆزینەوەی لەناو چاڵێکی نزیک کێڵگەیەک بوو لە نزیک [[تکریت]]. دوای دەستگیرکردنی، سەددام گواسترایەوە بۆ بنکەی ئەمریکییەکان لە نزیک تکریت، دواتریش برایە بنکەی ئەمریکییەکان لەنزیک بەغدا. بەڵگەنامە و چاوپێکەوتنەکانی سەددام لەکاتی دەستبەسەربوونی لە بنکە ئەمریکییەکان لەلایەن ئەرشیڤی دەزگای ئێف بی ئایەوە بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٠٩|editor-last=Joyce Battle |سەردێڕ=Saddam Hussein Talks to the FBI: Twenty Interviews and Five Conversations with "High Value Detainee # 1" in 2004 |ناونیشان=https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB279/index.htm |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[National Security Archive]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200716144734/https://nsarchive2.gwu.edu/NSAEBB/NSAEBB279/index.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە ڕۆژی ١٤ی کانوونی یەکەم، لەلایەن [[پۆل برێمەر]] حاکمی مەدەنی عێراق، دەستگیرکردنی سەددام لە ناو کێڵگەیەکی نزیک تکریت بەفەرمی ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/12/14/sprj.irq.saddam.operation/ |سەردێڕ=Saddam 'caught like a rat' in a hole |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە=CNN |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200817215345/https://www.cnn.com/2003/WORLD/meast/12/14/sprj.irq.saddam.operation/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٨}}</ref> بریمەر گرتەیەکی ڤیدیۆیی لەکاتی دەستبەسەرکردنی سەددام پشاندا. لە ڤیدیۆیەکە، سەددام بە ڕیشێکی زۆرەوە و جیاواز لە دەرکەوتنە دیارەکانی دەرکەوت. لەلایەن ئەمریکاوە ئەوە پشتڕاستکرایەوە کە تەندروستی سەددام باشە. برێمەر ئەوەشی ئاشکراکرد کە نیازیان ھەیە سەددام بخەنە ناو دادگایییەکەوە، بەڵام ھێشتا بڕیاردان لەسەر چۆنییەتی و وردەکارییەکانی دەرنەچووە. ئەو عێراقی و ئەمریکییانەی کە لەوکاتە قسەیان لەگەڵ سەددام کردبوو، ئەوەیان درکاند کە سەددام ھێشتا متمانەی بەخۆیەوە و خۆی بە سەرکردە دەزانێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2006/12/30/world/middleeast/30saddam.html?pagewanted=all |سەردێڕ=Saddam Hussein, Defiant Dictator Who Ruled Iraq With Violence and Fear, Dies |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ئیش=New York Times |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191228093014/https://www.nytimes.com/2006/12/30/world/middleeast/30saddam.html?pagewanted=all |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤}}</ref> [[پەڕگە:Saddam Hussein at trial, July 2004.JPEG|وێنۆک|سەددام حوسێن لەکاتی قسەکردن بۆ دادگا.]] ڕۆژنامەی [[تابلۆید]]ی «دە سەنی» بەریتانی وێنەیەکی سەددامی لەسەر ڕووپەری یەکەمی ڕۆژنامەکەی بڵاوکردەوە کە بە شۆرتێکی سپی دەردەکەوتبوو. لە وێنەکانی دیکەی دیوی ناوەوەی ڕۆژنامەکە، وێنەی سەددام دانرابوو کە خەریکی شووشتنی بێجامە و شوێنی پێخەفەکەی بوو. حکوومەتی ئەمریکا بڵاوکردنەوەی ئەو وێنانەی بە سەرپێچی ڕێککەوتننامەی ژنێف دانا، و بڕیاریاندا کە لێکۆڵینەوە لە دەرچوونی ئەو وێنانە بکەن.<ref>[http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4565505.stm Saddam underwear photo angers U.S.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200807060811/http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/4565505.stm |date= ٧ی ئابی ٢٠٢٠}} BBC May 2005</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cnn.com/2005/WORLD/meast/05/20/saddam.photos/ |سەردێڕ=Pentagon vows to probe Saddam photos |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=CNN |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191227144741/http://www.cnn.com/2005/WORLD/meast/05/20/saddam.photos/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> لەوکاتەدا سەددام لێکۆڵینەوەی لەگەڵدا دەکرا لەلایەن جۆرج پیرۆ، نوێنەری دەزگای ئێف بی ئای.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.cbsnews.com/stories/2008/01/24/60minutes/main3749494.shtml |سەردێڕ=Interrogator Shares Saddam's Confessions |دوایین=Pelley |یەکەم=Scott |ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[CBS News]] |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130924094030/http://www.cbsnews.com/stories/2008/01/24/60minutes/main3749494.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٠٨}}</ref> ئەو زیندانەی کە سەددامی لێ بوو لە جۆری ڤی ئای سی بوو «واتە تاوانباری زۆر گرنگ»، لە زیندانەکە ڕێگە بە سەددام درا کە باخچەیەکی بچووک بۆخۆی بڕووێنێت. سەددام لە دوا ڕۆژەکانی خەریکی نووسینی شیعر بوو، ھەروەھا لە کۆتا ڕۆژەکانی پێش لەسێدارەدانی ئەوا لە بارەی میراتی خۆی و چۆنییەتی نووسینەوەی مێژوو قسەی کردووە.<ref name="VIC">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://edition.cnn.com/2008/WORLD/meast/03/27/hussein.journal/index.html |سەردێڕ=Tour of prison reveals the last days of Saddam Hussein |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=CNN |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191223143714/http://edition.cnn.com/2008/WORLD/meast/03/27/hussein.journal/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٨}}</ref> === دادگایی === لە ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٤، سەددام و یانزدە لە گەورە سەرکردەکانی حیزبی بەعس ڕادەستی حکوومەتی عێراق کران بۆ ئامادەبوونیان لە دادگایەک لەبارەی تاوانەکانیان لەدژی مرۆڤایەتی. دوای چەند حەفتەیەک، سەددام حوکمی لەسێدارەدانی بۆ دەرچوو بەھۆی تاوانی کۆمەڵکووژی دوجەیل لە ساڵی ١٩٨٢، ھەروەھا بە تۆمەتی کوشتنی ١٤٨ کەس، لەپاڵ دەستدرێژی و توندوتیژی لەسەر ژنان و منداڵان.<ref name="HRW1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Judging Dujail |ناونیشان=https://www.hrw.org/en/node/11112/section/1 |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩|وێبگە=[[Human Rights Watch]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150101065520/http://www.hrw.org/en/node/11112/section/1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}393 members of the pro Iranian Dawa Party (a banned organisation) were arrested as suspects of which 148, including ten children, confessed to taking part in the plot. It is believed more than 40 suspects died during interrogation or while in detention. Those arrested who were found not guilty were either exiled if relatives of the convicted or released and returned to Dujail. Only 96 of the 148 condemned were actually executed, two of the condemned were accidentally released while a third was mistakenly transferred to another prison and survived. The 96 executed included four men mistakenly executed after having been found not guilty and ordered released. The ten children were originally believed to have been among the 96 executed, but they had in fact been imprisoned near the city of Samawah.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.softpedia.com/news/Saddam-Formally-Charged-23683.shtml |سەردێڕ=Saddam Formally Charged |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Softpedia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070830040133/http://news.softpedia.com/news/Saddam-Formally-Charged-23683.shtml |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئابی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەکاتی دادگایییەکە، سەددام و پارێزەرەکەی داوایان دەکرد کە ھێشتا سەددام بە سەرۆکی شەرعی عێراق بانگبکەن،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.foxnews.com/story/0,2933,187923,00.html |سەردێڕ=Judge Closes Trial During Saddam Testimony |ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Fox News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110202053302/http://www.foxnews.com/story/0,2933,187923,00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی شوباتی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦}}</ref> بەشێک لە پارێزەرەکانی سەددام ھەوڵی تیرۆرکردنیان درا، چەندجارێک سەرۆکی دادگا گۆڕدرا. لە ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦، سەددام حوسێن تاوانی دژ بە مرۆڤایەتی بەسەردا ساغ بوویەوە، [[سزای مەرگ|حوکمی لەسێدارەدانی تاکوو مردنی]] بۆ دەرچوو. ھەریەکە لە بەرزان ئیبراھیم تکریتی و عەواد بەندەر، کە سەرۆکی دادگای شۆڕش بوو لە ساڵی ١٩٨٢، بەھەمان سزا و تۆمەتی سەددامیان بەسەردا جێبەجێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/26/AR2006122600297_pf.html |سەردێڕ=Iraq court upholds Saddam death sentence |دوایین=Mariam Karouny and Ibon Villelabeitia |ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ئیش=The Washington Post |agency=Reuters |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011162119/http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/12/26/AR2006122600297_pf.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨}}</ref> بەرزان و عەواد لە ڕۆژی ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ لەسێدارەدران.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/14/iraq.executions.ap/index.html |سەردێڕ=Report: Hussein's half-brother, other co-defendant hanged |ڕێکەوت=١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ئیش=CNN.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070116061937/http://www.cnn.com/2007/WORLD/meast/01/14/iraq.executions.ap/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == لەسێدارەدان == سەددام لەیەکەم ڕۆژی [[جێژنی قوربان|جەژنی قوربان]]، لە ٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦ بە پەتێک سێدارە درا، ئەمەش وێڕای ئەوەی ناوبراو داوای کردبوو بە گولە بکوژرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.sky.com/skynews/article/0,,30000-1228824,00.html |سەردێڕ="I Want a Firing Squad", Web |ڕێکەوت=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە=Sky News |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071011232542/http://news.sky.com/skynews/article/0%2C%2C30000-1228824%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧ |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سەددام لە کامپی داد لە کازمییە، باکووری ڕۆژھەڵاتی بەغدا لە سێدارە درا. لە کۆتا ساتەکانی لە سێدارەدانی، سەددام جار و نیوێک شەھادەی موسڵمانەنی خوێندووە، لە جاری دووەمیدا لە نیوەی شەھادەکەی بووە کاتێک لە سێدارە دراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=How Saddam died on the gallows |ناونیشان=http://www.theguardian.com/world/2007/jan/01/iraq.iraqtimeline |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |وێبگە=the Guardian |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200920022138/https://www.theguardian.com/world/2007/jan/01/iraq.iraqtimeline |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> سعودیە ئیدانەی ئەنجامدانی لە سێدارەدانی سەددامی کرد لە ڕۆژێکی پیرۆزدا. ڕۆژ، شێواز و جێبەجێکردنی لە سێدارەدانی سەددام لە جیھانی ئیسلامیدا وەک ڕووداوێکی شۆک و سوپرایز دەرکەوت، بەشێک لە سەرکردەکانی جیھانی ئیسلامی ڕێزیان بۆ سەددام نواند.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2006/dec/31/iraq.peterbeaumont |سەردێڕ=Frame by frame: last moments of a tyrant |دوایین=Temko |یەکەم=Ned |ڕێکەوت=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|ئیش=The Observer |دوایین٢=Beaumont |یەکەم٢=Peter |زمان=en-GB |issn=0029-7712 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200807071038/https://www.theguardian.com/world/2006/dec/31/iraq.peterbeaumont |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئابی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧}}</ref> گرتەی کاتی لە سێدارە دانی سەددام بە مۆبایلێک گیرا، لە گرتەکە ئەوە بینرا کە ئەو کەسانەی سەددامیان برد بۆ پەتی سێدارە ئەوا سووکایەتیان بەناوبراو کرد. ڤیدیۆیەکە لەماوەیەکی کورتدا لەسەر ئینتەرنێت لە سەرتاسەری جیھان بڵاوبوویەوە و بووە باس و خواسێکی جیھانیی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ibtimes.com/articles/20070102/saddam-web-tv.htm |سەردێڕ=Saddam Execution Images Shown on TV, Web |دوایین=Bauder, David |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ئیش=International Business Times |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080205073754/http://www.ibtimes.com/articles/20070102/saddam-web-tv.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی شوباتی ٢٠٠٨ |ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دواتر باسی ئەوەشکرا کە لەدوای لە سێدارە درانی ئەوا شەش چەقۆ لە لاشەی سەددام دراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/iraq/article5058550.ece |سەردێڕ=Saddam Hussein's body was stabbed in the back, says guard |دوایین=Haynes, Deborah |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨|ئیش=The Times |شوێن=London |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/60qeUGWsc?url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/iraq/article5058550.ece |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٨}}</ref> سەددام لە ڕۆژی ٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦، لە شوێنی لەدایکبوونی لە تکریت نێژرا، سەددام ٣ کیلۆمەتر دوورتر لە کوڕەکانی نێژرا.<ref name="burial">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nbcnews.com/id/11669236 |سەردێڕ=Tribal chief: Saddam buried in native village |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦|agency=Reuters |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200912033029/http://www.nbcnews.com/id/11669236 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦}}</ref> لە ئابی ٢٠١٥، لەکاتی شەڕی [[دەوڵەتی ئیسلامی (داعش)|داعش]] لە عێراق ئەوا مەزاری سەددام ڕووخێندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ=Iraq conflict: Saddam's tomb destroyed in Tikrit fighting – BBC News |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-31901568 |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Bbc.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی تەممووزی ٢٠١٨ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180701192257/https://www.bbc.com/news/world-middle-east-31901568 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بە لە ڕووخانی مەزارەکەی، سەرچاوەکانی ھەواڵ لە ساڵی ٢٠١٤ ئەوەیان ڕاگەیاند کە گۆڕی سەددام بۆ شوێنێکی شاراوە لەلایەن چەند تیرە و عەشیرەتێکی ناوچەکە بۆ شوێنێکی نھێنی گواستراوەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-saddam-idUSKBN0G61GM20140806 |سەردێڕ=Saddam's allies moved his corpse, fearful Shi'ite militias would harm it: tribal leader |دوایین=Rasheed |یەکەم=Ahmed |ڕێکەوت=٦ی ئابی ٢٠١٤|ئیش=Reuters |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171011070926/https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-saddam-idUSKBN0G61GM20140806 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠١٧}}</ref> == ھاوسەرگیری و پەیوەندی خێزانییەکان == [[پەڕگە:Saddam-family-Pre1995.jpg|وێنۆک|وێنەی خێزانی سەددام، ناوەڕاستی ساڵانی ھەشتاکان.]] * سەددام لە ساڵی ١٩٦٣، ھاوسەرگیری لەگەڵ [[ساجیدە تەلفاح]] کرد.<ref name="Sheri & Bob Stritof2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://marriage.about.com/od/infamous/p/saddamhussein.htm |سەردێڕ=Marriages of Saddam Hussein |دوایین=Sheri & Bob Stritof |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە=About.com |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/60qYFVSYJ?url=http://marriage.about.com/od/infamous/p/saddamhussein.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠١٠}}</ref> ساجیدە کچە خاڵی سەددام، واتە [[خەیروڵڵا تەلفاح]]ە، کە ھەر خاڵی سەددامی گەورەکرد. ھاوسەرگیرییەکەیان ھەر لەمنداڵییەوە ڕێکخرا، ئەوکاتە سەددام تەمەنی پێنج ساڵان ھەروەھا ساجیدەش حەوت ساڵان بوو. سەددام و ساجیدە لە میسر لەیەکتری مارەبڕان ئەمەش لەوکاتەی لە عێراق دوورخرابوویەوە، دواتر لە ساڵی ١٩٦٣ کە گەڕانەوە ئەوا ھاوسەرگیرییەکەیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Karsh |یەکەم=Efraim |سەردێڕ=Saddam Hussein: A Political Biography |ناونیشان=https://archive.org/details/saddamhusseinpol0000kars |دوایین٢=Rautsi |یەکەم٢=Inari |بڵاوکەرەوە=[[Grove Press]] |ساڵ=٢٠٠٢|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٠٢١-٣٩٧٨-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/saddamhusseinpol٠٠٠٠kars/page/٢٠ ٢٠]|بەستەری نووسەر=Efraim Karsh}}</ref> ** [[عودەی سەددام حوسێن|عودەی حوسێن]] (١٩٦٤–٢٠٠٣)، کوڕە گەورەی سەددام و ساجیدە بوو، ئەو ھەریەکە لە [[یەکێتیی تۆپی پێی عێراق]]ی، کۆمەڵەی فیداییانی سەددام حوسێن، لەگەڵ چەند دەزگایەکی میدیایی لە ناویاندا [[تەلەڤیزیۆنی عێراق]] و [[بابل (ڕۆژنامە)|ڕۆژنامەی بابلی]] بەڕێوەدەبرد. عودەی کوڕە دڵخوازەکەی سەددام بوو، وادانرابوو کە ببێتە شوێنگرەوەی ئەو، بەڵام بەھۆی ڕەفتارەکانییەوە ئەوا ئەو ھەستەی سەددام بۆ عودەی نەما. عودەی بەرپرسیاربوو لە تەقینەوەی چەندین ئوتومبێل و [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژی سێکسی]] لە [[بەغدا]]، ھەروەھا ئەوەی لە ئاھەنگێکی خانمی یەکەمی میسر [[سوزان موبارەک]]، ھەڵسا بە کووشتنی خزمەتکارە نزیککەیەی سەددام و تامکەری خواردن، [[کەمال حەننا جیجۆ]]. عودەی لە جیھانی ڕۆژاوا ناوبانگی دەرکرد، کاتێک لە [[شەڕی کەنداو]] تاڵانی و دزییەکی گەورەی لە [[کووەیت|کوەیت]] ئەنجامدا، لەوێ بەبەھای ملیۆنان دۆلار زێڕ، ئوتومبێل و پێداویستی پزیشکی دزی بۆ خۆی و لایەنگرانی. عودەی بەوەش ناسراوبوو کە دڵڕەقانە ڕەفتاری دەکرد لەگەڵ ئەو کەسانەی بێدڵی ئەویان دەکرد لە ناویشاندا کچە خۆشەویستەکەی، ھاوڕێکانی ئەگەر بێدڵی ئەویان کردبایە، ھەروەھا بەخراپی لەگەڵ وەرزشوانەکان دەجووڵایەوە کاتێک ئەنجامی خراپیان تۆماردەکرد، لەنموونەش دوای دەرکرانی ھەڵبژاردەی عێراق لە جامی جیھانیی فیفای ١٩٨٦ ئەوا سەری یاریزانەکانی سفر کرد. عودەی لەگەڵ کچی عیزەت دووری ھاوسەرگیری کرد بەڵام دوای ماوەیەکی کورت لەیەکتری جیابوونەوە، عودەی ھیچ منداڵێکی نەبوو لەو ژنە. ** [[قوسەی سەددام حوسێن|قوسەی حوسێن]] (١٩٦٦–٢٠٠٣) دووەم کوڕی سەددام بوو، لە دوای ناوەڕاستی نەوەدەکان ئەوا بووە کوڕی دڵخوازی سەددام، بەگوێرەی سەرچاوەکان لەوە نزیکبوو ببێتە شوێنگرەوەی سەددام بەوەی دڵی باوکی بەدەستھێنابوو و ھەڵەی کەمتری دەکرد بەراورد بە برا گەورەکەی. قوسەی گاردی کۆماری عێراقی و ھێزەکانی ئەمن خاسی [[پەڕگە:Defense.gov News Photo 030722-A-0000W-001.jpg|وێنۆک|ڕۆژی ٢٢ی تەممووزی ٢٠٠٣، لە شەڕەتەقەیەک عودەی و قوسەی لەلایەن ھێزەکانی ئەمریکاوە کوژران.]]بەڕێوەدەبرد. وابڕوا دەکرێت کە بەفرمانەکانی ئەو ھەزاران کەس لە شیعە یاخیبووەکانی کوشتبێت. قوسەی جارێک ھاوسەرگیری کرد و سێ منداڵیشی ھەبوو. ** [[ڕەغد سەددام حوسێن|ڕەغد حوسێن]] (لەدایکبووی ١٩٦٨) کچە گەورەی سەددام حوسێنە، لەدوای ڕووخانی [[ڕژێمی بەعس]]، [[عێراق]]ی بەرەو [[ئوردن|ئەردەن]] جێھێشت، ئەمەش دوای ئەوەبوو لەلایەن بنەماڵەی شا لە ئەردەن پارێزبەندی بۆ مسۆگەرکرا، ھاوکات چەند جارێک لەلایەن حکوومەتی عێراقی داواکراوە لەبەرامبەر چالاکییەکانی لە حیزبی بەعسی قەدەغەکراو.<ref>[http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/07/02/iraq.main/] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071205152841/http://www.cnn.com/2006/WORLD/meast/07/02/iraq.main/|date=5 December 2007}}</ref><ref>[http://euronews.net/create_html.php?page=detail_info&article=366962&lng=1] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930185345/http://euronews.net/create_html.php?page=detail_info&article=366962&lng=1|date=30 September 2007}}</ref> خێزانی شاھانەی ئەردەن ڕەتیان کردووەتەوە کە ڕەغد ڕادەستی عێراق بکەنەوە. ** [[ڕەنا سەددام حوسێن|ڕەنا حوسێن]] (لەدایکبووی ١٩٦٩) دووەم کچی سەددامە، وەک خوشکەکەی ڕەغد لە ئەردەن دەژی. ڕەنا لەگەڵ [[سەددام کامل|سە]][[سەددام کامل|ددام کامل]] ھاوسەرگیری کرد و چوار منداڵی ھەیە. ** [[حەلا سەددام حوسێن|حەلا حوسێن]] (لەدایکبووی ١٩٧٢) سێیەم و بچووکترین کچی سەددامە. زانیاریی لەبارەی حەلا زۆر کەمە، لە ساڵی ١٩٩٨ ھاوسەرگیری لەگەڵ ژەنەڕال کەمال مستەفا عەبدوڵڵا سوڵتان تکریتی کرد. لەدوای ٢٠٠٣، لەگەڵ منداڵ و خوشکەکانی ڕوویانکردە ئەردەن. * [[سەمیرە شابەندەر]] (لەدایکبووی ١٩٤٦) دووەم ژنی سەددامە و لە ساڵی ١٩٨٦ ھاوسەرگیریان کرد، بەر لەوەش سەمیرە ژنی بەڕێوبەری ئەوکاتی [[ھێڵە ئاسمانیەکانی عێراق]] بوو، بەڵام دواتر بووە ھاوسەری سەددام، ھاوکات سەددام بە زۆر سەمیرە و ھاوسەرەکەی لەیەکتری جیاکردەوە.<ref name="Sheri & Bob Stritof2"/> دوای ساڵی ٢٠٠٣، سەمیرە چووە لوبنان، ھەندێک سەرچاوە ئاماژەیان بەوەدەکرد کە شەشەمین منداڵی سەددامی لە سەمیرە بووە، بەڵام دواتر ئەوە لەلایەن ئەندامانی خێزانی سەددام ڕەتکرایەوە.<ref name="Sheri & Bob Stritof2"/> دەگوترا سەددام لەگەڵ ھەریەکە لە نیزال حەمدانی و ئیمان حویش ھاوسەرگیری کردووە، بەتایبەت ئەوەی دووەمیان لە ساڵی ٢٠٠٢ بەنھێنی بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://cdn.deseretnews.com/media/photos/a041303bil.pdf |سەردێڕ=Saddam's billions |دوایین=Michael Harvey |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ئیش=The Herald Sun |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170811144128/http://cdn.deseretnews.com/media/photos/a041303bil.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئابی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170811144128/http://cdn.deseretnews.com/media/photos/a041303bil.pdf |date=١١ی ئابی ٢٠١٧}}</ref><ref>[https://elaph.com/Web/Archive/1060862043510887800.html شقراء تدعى "منسية" في الخامسة عشر تروي لـ CNN حكاية الزوجة السرية لصدام من المدرسة إلى الاستخبارات] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181001184120/https://elaph.com/Web/Archive/1060862043510887800.html |date= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}، ماڵپەڕی ئیلاف، ١٤ی ئابی ٢٠٠٣ بڵاوکراوەتەوە.</ref> لە ئابی ١٩٩٥. ڕەغد و ھاوسەرەکەی حوسێن کامل مەجید و ڕەنا و ھاوسەرەکەی، سەددام کامل مەجید لەگەڵ منداڵەکانیان چوونە ئەردەن، ئەمەش بەھۆی چالاکی ھاوسەرەکانیان لەدژی سەددام و یارمەتیدانی ھێزەکانی ھاوپەیمانان، دواتر گەڕانەوە عێراق ئەمەش کاتێک سەددام لێخۆشبوونی بۆ دەکردن، دوای سێ ڕۆژ لە گەڕانەوەیان ئەوا ھاوسەری دوو کچەکەی سەددام بەتۆمەتی [[خیانەت]] بە گولە کوژران. لە ئابی ٢٠٠٣ و دوای ڕووخانی ڕژێمی بەعس، ئەردەن مافی پەنابەرێتی و پارێزبەندی بە ڕەغد و ڕەنا بەخشی، تاکوو ئەمڕۆش دوو کچەکەی سەددام لەگەڵ منداڵەکانیان لەوێ دەژین. ھەر لەو مانگەدا، چاوپێکەوتنێکیان لەگەڵ تۆڕی [[سی ئێن ئێن]] و کەناڵی عەرەبییە ئەنجامدا، ڕەغد لەبارەی باوکییەوە وتی، «ئەو باوکێکی زۆر باشبوو، ئەو دڵێکی گەورەی ھەبوو.» و داوای لێکرا ئەگەر پەیامێکی بۆ باوکی ھەبێت ئەوا بیڵێت، ڕەغد وتی «خۆشم دەوێی و بیرت دەکەم.»<ref name="daughtersinterview">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.usatoday.com/news/world/iraq/2003-08-01-saddams-daughters_x.htm |سەردێڕ=Saddam's daughters express love for dad |ڕێکەوت=١ی ئابی ٢٠٠٣|ئیش=USA Today |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110629050808/http://www.usatoday.com/news/world/iraq/2003-08-01-saddams-daughters_x.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠١١ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦}}</ref> بەر لەوەی لە ٢٠٠٣ ھێرشبکەنە سەر عێراق، بەمەبەستی جیاکردنەوەی سەددام لە لایەنگرانی ئەوا [[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|سی ئای ئە]][[دەزگای ھەواڵگریی ناوەندی|ی]] ڤیدیۆیەکی دروستکراوی بڵاوکردەوە کە سەددام سێکس لەگەڵ کوڕی ھەرزەکار دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Stein |یەکەم=Jeff |ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٠|سەردێڕ=SpyTalk – CIA unit's wacky idea: Depict Saddam as gay |ناونیشان=http://voices.washingtonpost.com/spy-talk/2010/05/cia_group_had_wacky_ideas_to_d.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Voices.washingtonpost.com |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171010024506/http://voices.washingtonpost.com/spy-talk/2010/05/cia_group_had_wacky_ideas_to_d.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>[https://www.theguardian.com/world/2010/may/26/cia-saddam-hussein-gay-sex-smear-plot CIA's secret Iraq weapon revealed: a Saddam gay sex tape] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200608110816/https://www.theguardian.com/world/2010/may/26/cia-saddam-hussein-gay-sex-smear-plot |date= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠}}، ماڵپەڕی گاردیان، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٠ ھێنراوە.</ref> == پێرستی پۆستە حیزبی و حکوومییەکان == * سەرۆکی جیھازی موخابەراتی عێراقی (١٩٦٣) * جێگری سەرۆکی عێراق (١٩٦٨–١٩٧٩) * سەرۆککۆماری عێراق (١٩٧٩–٢٠٠٣) * سەرۆکوەزیرانی کۆماری عێراق (١٩٧٩–١٩٩١ و ١٩٩٤–٢٠٠٣) * فەرماندەی ئەنجومەنی سەرکردایەتی شۆڕش لە حیزبی بەعس (١٩٧٩–٢٠٠٣) * سکرتێری گشتی [[حیزبی بەعسی عێراق]] (١٩٧٩–٢٠٠٦) * سکرتێری گشتی فەرماندەی حیزبی بەعس (١٩٨٩–٢٠٠٦) * یاریدەدەری سکرتێری گشتی حیزبی بەعسی عێراق (١٩٦٦–١٩٧٩) == ئەمانەش ببینە == * [[فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی بەغدا]] (پێشتر فڕۆکەخانەی نێونەتەوەییی سەددام) * [[ماڵی سەددام (فیلم)]] * [[کەناری سەددام]]، گوندێکە لە [[ھیندستان]] بەناوی سەددام کراوە بۆ ھاوسۆزی ناوبراو لە شەڕی کەنداوی ١٩٩١. * [[لەسێدارەدانی سەددام حوسێن]]. * [[دادگاییکردنی سەددام حوسێن]]. * [[سەددام حوسێن لە زیندانی ئەمریکیدا: ئەمە ڕوویدا!]]. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{sisterlinks|c=پۆل: سەددام حوسێن|d=yes|q=yes|n=yes|s=yes|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|wikt=no|species=no}} * {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20000930170810/http://www.uruklink.net/iraq/ |date=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٠ |title=حکوومەتی عێراق}} (٢٠٠٠–٢٠٠٣) * [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/middle_east/1100529.stm پڕۆفایلی سەددام حوسێن] لە [[بی بی سی نیووز]] * [http://www.gwu.edu/~nsarchiv/special/iraq/index.htm سەرچاوەنامەی سەددام حوسێن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080513202524/http://www.gwu.edu/~nsarchiv/special/iraq/index.htm |date=١٣ی ئابی ٢٠٠٨}} * [https://vault.fbi.gov/Saddam%20Hussein تۆمارەکانی ئاژانسی لێکۆڵینەوەی فێدراڵی: سەددام حوسێن] (٢٢٦ پەڕە) * {{C-SPAN|15928}} {{s-start}} {{s-off}} {{s-bef|rows=2|before=[[ئەحمەد حەسەن بەکر]]}} {{s-ttl|title=[[سەرۆک کۆماری عێراق]]|years=١٦ی تەممووزی ١٩٧٩–٩ی نیسانی ٢٠٠٣}} {{s-aft|after=[[جەی گارنەر]]|as=[[دەسەڵاتی کاتیی ھاوپەیمانان|بەڕێوەبەری نووسینگەی بنیادنانەوە و ھاوکاریی مرۆیی عێراق]]}} |- {{s-ttl|title=[[سەرۆک وەزیرانی عێراق]]|years=١٦ی تەممووزی ١٩٧٩–٢٣ی ئازاری ١٩٩١}} {{s-aft|after=[[سەعدوون حەممادی]]}} |- {{s-bef|before=[[ئەحمەد حوسێن خوزەیر]]}} {{s-ttl|title=[[سەرۆک وەزیرانی عێراق]]|years=٢٩ی ئایاری ١٩٩٤–٩ی نیسانی ٢٠٠٣}} {{s-aft|after=[[محەممەد بەحرولعلوم]]|as=سەرۆکی کاتیی [[ئەنجومەنی حوکمی عێراق]]}} |- {{s-ppo}} {{s-bef|before=[[ئەحمەد حەسەن بەکر]]}} {{s-ttl|title=سکرتێری [[حیزبی بەعسی عێراق]]|years=١٦ی تەممووزی ١٩٧٩–٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٦}} {{s-aft|after=[[عیزەت دووری]]}} {{s-end}} {{سەددام حوسێن}} {{سەرۆک وەزیرەکانی عێراق}} {{سەرۆک کۆمارەکانی عێراق}} {{وتاری ھەڵبژێردراو|وەشان=٧٢٧٩٥٢|ڕێکەوت=٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|عێراق|سیاسەت|مێژوو|سۆشیالیزم|شەڕ|میسر}} [[پۆل:سەددام حوسێن| ]] [[پۆل:ڕزگاربووان لە ھەوڵی تیرۆرکردن]] [[پۆل:جێگرەکانی سەرۆک کۆماری عێراق]] [[پۆل:دەرچووانی زانکۆی بەغدا]] [[پۆل:ڕەخنەی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی عەرەب]] [[پۆل:سەرکردەکانی حیزبی بەعسی عێراقی]] [[پۆل:سەرکردەکانی شەڕی سارد]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارە ئیعدام کراوەکان]] [[پۆل:سەرۆک کۆمارەکانی عێراق]] [[پۆل:سەرۆک وەزیرانی عێراق]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە عێراقییەکان]] [[پۆل:شێوەزاری وتارەکانی ویکیپیدیا]] [[پۆل:کێشەی لایەنگری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٧]] [[پۆل:لەسێدارەدراوانی عێراقی]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:موسڵمانە سوننەکانی عێراق]] [[پۆل:نووسەرانی عێراقی]] [[پۆل:زیندانی سیاسی]] rvhym7y3aej4caic0wkv1y6ifghsl2e 0 273 1590737 1590366 2026-06-16T04:28:01Z IIXZER0XII 68933 دانانی ئاڵای ەوڵەتی ماد (مێدیا) کە دەوڵەتێکی دێرینی کوردیە. 1590737 wikitext text/x-wiki {{Infobox flag | Name = ئاڵای کوردستان | Article = | Image = Flag of Kurdistan.svg | Alt = | Noborder = <!-- Leave blank for rectangular flag; for non-rectangular flag, type "no". --> | Morenicks = | Use = <!-- Required for |Symbol --> | Symbol = <!-- |Use="6-digit FIAV usage code" is required. --> | Proportion = ٢:٣ | Adoption = دەیەی ١٩٢٠ لەلایەن [[خۆیبوون]]{{ھن}}١٩٢٧–١٩٣٠ لەلایەن [[کۆماری ئارارات]]{{ھن}}١٧ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦ لەلایەن [[کۆماری مەھاباد]]{{ھن}}١٩٩٢ لەلایەن [[کۆماری کوردیی لاچین]]{{ھن}}١٩٩٢ لەلایەن [[ھەرێمی کوردستان]] | Relinquished = | Design = سێ ڕەنگی {{ڕەنگاوڕەنگ | دەق = سوور | قەبارە = | ڕەنگ = ED2E38 }}، {{ڕەنگاوڕەنگ | دەق = سپی | قەبارە = | ڕەنگ = FFF }} و {{ڕەنگاوڕەنگ | دەق = سەوز | قەبارە = | ڕەنگ = 00B053 }} لەگەڵ ڕۆژێکی {{ڕەنگاوڕەنگ | دەق = زەرد | قەبارە = | ڕەنگ = F7B50C }} بە ٢١ تیشک لە ناوەڕاستی ئاڵاکە ([[ڕۆژی کوردی]]) | Designer = }} '''ئاڵای کوردستان''' ({{بە کوردیی باکووری|Ala Kurdistanê}}، یان ''Ala rengîn''، ''ئاڵا ڕەنگین'') ئاڵای فەرمیی [[ھەرێمی کوردستان]]ە. لە تەواوی ئەو ناوچانەی لەژێر دەسەڵاتی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]ن، لە دامودەزگا حکوومییەکان و دامەزراوە فەرمییەکان شەکاوەیە. ئەم ئاڵایە بەگشتی وەک ئاڵای کورد و [[کوردستانی گەورە]]ش دەبینرێت. == مێژوو == === شانشینی کوردستان === ==== ئاڵای بەریتانیا ==== لە تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩١٨ و نزیک کۆتایی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، [[شێخ مەحموودی حەفید|مەحموود بەرزنجی]] لە دەوڵەتی عوسمانی جیابووەوە و [[دەوڵەتی کوردی (١٩١٨-١٩١٩)|دەوڵەتی کوردی]] دامەزراند. بەو پێیەی سەرەتا لەژێر فەرمانی [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانیا]] بوو، دەبوو ئاڵای یوونیەن جاک (ئاڵای بەریتانیا بوو کە لە ناوچە ژێرفەرمانییەکانی بەریتانیا ھەڵدەکرا) لە دەوڵەتەکەی ھەڵبکات، تا لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩١٩ ڕاپەڕینی کرد و ئاڵایەکی نوێ بۆ دەوڵەتەکەی دیاریکرا. ==== ئاڵای مانگیلە ==== لە مانگی ئایاری ساڵی ١٩١٩ دەوڵەتی کوردی لە دژی ئیمپراتۆرییەتی بەریتانیا ڕاپەڕی، و ئاڵایەکی [[مانگیلە]]ی گرتەبەر، بەڵام ئیمپراتۆرییەتیی بەریتانیا لە مانگی حوزەیرانی ساڵی ١٩١٩ دەوڵەتی کوردی داگیرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=MacArthur-Seal|یەکەم=Daniel-Joseph|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=yFqbEAAAQBAJ&dq=iraqi+kurdistan+flag+1919&pg=PT97&redir_esc=y#v=onepage&q=iraqi%20kurdistan%20flag%201919&f=false|سەردێڕ=From Enemies to Allies: Turkey and Britain, 1918–1960|دوایین٢=Barlas|یەکەم٢=Dilek|دوایین٣=Hale|یەکەم٣=William|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Taylor & Francis|ژپنک=٩٧٨-١-٠٠٠-٨١٨٨٦-٤|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=1919 - World Flag Chart|ناونیشان=https://flaglog.com/1919|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=flaglog.com}}</ref> [[پەڕگە:Flag of Kingdom of Kurdistan (1922-1924).svg|وێنۆک|ئاڵای دەوڵەتی کوردی و دواتر شانشینی کوردستان]] دوای دامەزراندنی [[شانشینی کوردستان]] لە ساڵی ١٩٢١، دیسان ئاڵا مانگیلەییەکە لە [[سلێمانی]] لەلایەن شێخ مەحموودی حەفید ھەڵکرایەوە. بە گوتەی مێژوونووس [[ڕەفیق حیلمی]]، شانشینی کوردستان ئاڵای مانگیلەی بە ئاڵای نەتەوەیی کورد دەزانی؛ زیاتر دەڵێت: «کۆبوونەوەیەکی گەورە لە ماڵی شێخ قادر، سەرۆکی ئەنجوومەنی نیشتمانی بەڕێوەچوو و مۆڵەتی فەرمی درا بە ئاڵاکە و وەک ئاڵای فەرمیی کوردەکان بەرزکرایەوە، بە ئامادەبوونی نزیکەی ١٠ ھەزار کەس لە ڕۆژی کۆبوونەوەکەدا لە [[مزگەوتی گەورەی سلێمانی|مزگەوتی گەورە]]».<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=admin|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Seîd Veroj/ Ala Kurdistanê; berhemê têkoşîna netewî ya miletê Kurd e û berîya sed (100) salan hatîye çêkirin {{!}} Kovara Bîr|ناونیشان=https://kovarabir.com/8671/seid-veroj-ala-kurdistane-berheme-tekosina-netewi-ya-milete-kurd-e-u-bere-sed-100-sal-hatiye-cekirin/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|زمان=tr|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تەممووزی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240717203808/https://kovarabir.com/8671/seid-veroj-ala-kurdistane-berheme-tekosina-netewi-ya-milete-kurd-e-u-bere-sed-100-sal-hatiye-cekirin/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === CTK و خۆیبوون === لە ساڵی ١٩٢٠ لەلایەن [[کۆمەڵگای سەرھەڵدانی کوردستان|کۆمەڵەی سەرھەڵدانی کوردستان]] (CTK) ئاڵایەکی دیکە بۆ کوردستان دروستکرا. دوای ماوەیەکی کەم لەلایەن [[ناسیۆنالیزمی نەتەوەیی|پارتی ناسیۆنالیستی]] [[خۆیبوون]]ەوە بەکارھێنرا، کە لە کاتی [[ڕاپەڕینی ئاگری]]دا ئاڵاکەی لە [[قەرەکۆسە|شاری ئاگری]] ھەڵکرد. [[پەڕگە:Kurdish flag (Khoiboun).png|وێنۆک|ئاڵای کوردیی کۆماری ئارارات]] ئاڵای نەتەوەیی کوردی، لە ساڵانی ١٩٢٧ لەلایەن سەرکردەکانی بزووتنەوەی [[خۆیبوون]]ەوە ھەڵبژێردرا بۆ نوێنەرایەتیکردنی ئەو کوردانەی کە لە دژی [[دەوڵەتی عوسمانی]] خەبات بۆ [[ڕاپەڕینەکانی کورد لە جەنگی جیھانیی یەکەمدا|سەربەخۆیی]] دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The National Flag of Kurdistan|ناونیشان=https://www.institutkurde.org/en/kurdorama/the_national_flag_of_kurdistan.php|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=Institutkurde.org|زمان=en}}</ref><ref name=":0" /> === گۆڤاری ھاوار === [[پەڕگە:Hawar(kurdistanflag).jpg|وێنۆک|چەپ|بەرگی گۆڤاری ھاوار بە ئاڵای کوردستانەوە]] ئاڵای کوردی لە ساڵی ١٩٣٢ بە ژمارە ١١ (١٠ی تشرینی دووەمی ١٩٣٢) لەسەر ھەردوو بەرگی [[ھاوار (کۆوار)|گۆڤاری ھاوار]] بە ڕەنگی چاپ بڵاوکرایەوە. ڕەنگەکانی ئاڵاکە لە سەرەوە بۆ خوارەوە سوور، سپی و سەوز بوون و خۆرێکی زێڕین بە ١٨ تیشکەوە لە ناوەڕاستیدا بوو. === کۆماری مەھاباد === [[کۆماری کوردستان|کۆماری مەھاباد]] دووەم دەوڵەتی سەربەخۆی کوردی بوو لەدوای [[کۆماری ئارارات]]، ئەو کۆمارەی کە لە ساڵی ١٩٢٧ ڕاگەیەندرا و دواتر لە ساڵی ١٩٣٠ لەلایەن سوپای تورکیاوە شکستی پێ ھێندرا. کۆماری کوردیی مەھاباد لە ٢٢ی مانگی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٤٦ و پێنج مانگ دوای کۆتایی ھاتنی [[جەنگی جیھانیی دووەم]] لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دامەزرا، وەک [[دەوڵەتی بووکەڵە|دەوڵەتێکی بووکەڵەیی]] [[یەکێتیی سۆڤیەت]]. ئەم کۆمارە کەمتر لە ساڵێک توانی بەرگە بگرێت؛ بەڵام ئاڵاکەی ھێشتا وەک ھێمایەک بۆ [[سەربەخۆیی]] کورد سەیر دەکرێت. لە ساڵی ١٩٤٥، کاتێک کچێکی ١٤ ساڵان بە ناوی فاتیمە ئەسەد شاھین، لە شارۆچکەیەکی بچووکی [[باشووری کوردستان]] لەگەڵ نەھمان عیسا ھاوسەرگیری دەکات، لە ئاھەنگی ھاوسەرگیرییەکەدا، [[مەلا مستەفا بارزانی]] بەشداری دەکات. لەو کاتەدا مستەفا بارزانی لە پلانیدا بوو بەشداری شۆڕشیی کوردانی ڕۆژھەڵات بکات و پشتگیری لە [[قازی محەممەد]]، سەرکردەی شۆڕشەکە بکات. لە ئاھەنگەکەدا مەلا مستەفا پرسیار لە نەھمان عیسا دەکات کە «ئایا ھاوسەرەکەی دەتوانێت ئاڵایەک دروست بکات؟» فاتیمە بە داواکارییەکە ڕازی دەبێت، و داوا لە مەلا مستەفا دەکات کە شێوە و ڕەنگەکانی پێ بدات. {{وتە١|دەمزانی ئەمە ئاڵایەکە بۆ کوردەکان، بەڵام نەمدەزانی ئەوەندە گرنگ دەبێت بۆیان. من ئێستا باشتر لەمە تێدەگەم.|فاتیمە ئەسەد}} لە ٢٢ی کانوونی دووەمی ساڵی ١٩٤٦دا کۆماری مەھاباد ڕاگەیەنرا و قازی محەممەد وەک سەرۆککۆمار دەستنیشان کرا. {{وتە١|کاتێک قازی چووە سەربانەکە و وتاری پێشکەش کرد، بینیم ئەو ئاڵایەی کە من دروستم کردبوو بەدەستییەوەیەتی، ھەمووان چەپڵەیان لێدەدا و [[ئەی ڕەقیب|سروودی نەتەوەیی]] کوردیان دەوتەوە.|فاتیمە}} ئاڵاکەی فاتیمە جیاواز بوو لەگەڵ ئەو ئاڵایەی کە ئێستا بە ئاڵای کۆماری مەھاباد دادەنرێت، تەنیا [[ڕۆژی کوردی|ڕۆژێکی کوردی]] ١٦ تیشکی لە ناوەندیدا بوو، بە پشتبەندێکی [[ڕەنگی پان-ئێرانی|سێ ڕەنگیی]] ئاسۆیی سوور، سپی و سەوز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=‘I didn’t know the flag I made for the Kurds would be so important’ – The Kurdistan Memory Programme|ناونیشان=https://kurdistanmemoryprogramme.com/i-didnt-know-the-flag-i-made-for-the-kurds-would-be-so-important/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی نیسانی ٢٠٢٤|وێبگە=kurdistanmemoryprogramme.com}}</ref> {{Multiple image|align=|direction=|total_width=350|image1=Mahabad Republic sunburst flag.svg|alt1=|caption1=|image2=Flag of the Republic of Mahabad.svg|caption2=|caption3=|footer=ئاڵاکەی فاتیمە ئەسەد (ڕاست) وەشانی دواتری ئاڵای کۆماری مەھاباد (چەپ)}} === کوردستانی سوور === لە ساڵی ١٩٩٢ کاتێک ھەوڵی دووبارە دامەزراندنەوەی ئیدارەی کوردستانی سوور دەدرا، ئاڵاکەی خۆییبوون دیاریکرا وەک ئاڵای [[کۆماری کوردیی لاچین]].<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=XOMAJFiEjWg بەڵگەفیلم: کوردستانی سوور]</ref> == پێناسەی ئاڵای کوردستان == ئاڵای کوردستان پێک ھاتووە لە سێ ڕەنگی سوور، سپی، سەوز و دروشمێک لە ناوەندی. === ڕەنگەکان === ئاڵای کوردستان لە لاکێشەیەکی ئاسۆیی پێکھاتووە، لاکێشەی سەرەوە ڕەنگی سوورە، ناوەند ڕەنگی سپییە، و لاکێشەی خوارەوە ڕەنگی سەوزە. بەرینی ئاڵا دوو لەسەر سێ درێژییەکەیەتی. === ھێمای نەتەوەیی === دروشمی نەتەوەیی ئاڵای کوردستان خۆری زێڕینە، ئەم خۆرە ٢١ تیشکی یەکسان و ھاوشێوەی ھەیە کە ڕێکەوتی [[٢١ی ئازار]] دەگەیەنێت کە [[نەورۆز]] و سەرەتای ساڵی [[ڕۆژژمێری کوردی]]یە. بە لەبەرچاوگرتنی دوو لەسەر سێیەتی قەبارەی ئاڵا، خۆری زێڕین بە تیشکەکانییەوە یەک پێوەرە و بەبێ تیشکەکان نیو پێوەر، ئەم تیشکانە شێوەیان ڕاستە و لە دەرەوە خاڵێکی تیژ دروست دەکەن. خۆرەکە دەبێ ڕێک لە ناوەندی ئاڵای کورستان جێگیر بێت. خۆر بەشێوەیەک جێگیر کراوە کە ستوونی ناوەندی ئاڵا بە ناو خاڵی تیژی بەرزترین تیشک تێدەپەڕێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=For Kurds, a day of bonfires, legends, and independence – CSMonitor.com|ناونیشان=https://www.csmonitor.com/2004/0323/p07s02-woiq.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200810180308/https://www.csmonitor.com/2004/0323/p07s02-woiq.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|سەردێڕ=نوروز نیروز {{!}} الموسوعة العربیة|ناونیشان=http://www.arab-ency.com/ar/%D8%A7%D9%84%D8%A8%D8%AD%D9%88%D8%AB/%D9%86%D9%88%D8%B1%D9%88%D8%B2-%D9%80-%D9%86%D9%8A%D8%B1%D9%88%D8%B2|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170915100804/http://www.arab-ency.com/ar/البحوث/نوروز--نیروز|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The Kurds: a concise handbook: Izady, Mehrdad R: Free Download, Borrow, and Streaming: Internet Archive|ناونیشان=https://archive.org/details/kurdsconcisehan00izad/page/243|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|وێبگە=web.archive.org|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200810183316/https://archive.org/details/kurdsconcisehan00izad/page/243|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref><ref name="Yildiz">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Yildiz|یەکەم=Kerim|سەردێڕ=The Kurds: Culture and Language Rights|ناونیشان=https://archive.org/details/kurdsiniraqpastp0000yild|نووسەر٢=Fryer, Georgina|بڵاوکەرەوە=Kurdish Human Rights Project|ساڵ=٢٠٠٤|ژپنک=١-٩٠٠١٧٥-٧٤-٦}}</ref><ref name="diaspora">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Wahlbeck|یەکەم=Osten|سەردێڕ=Kurdish Diasporas: A Comparative Study of Kurdish Refugee Communities (Migration, Minorities and Citizenship)|بڵاوکەرەوە=Macmillan|ساڵ=١٩٩٩|ژپنک=٠-٣١٢-٢٢٠٦٧-٧|شوێن=Basingstoke}}</ref> === ڕەنگەکان، کۆدەکانیان و واتا باوەکانیان === [[پەڕگە:Roj emblem.svg|وێنۆک|170px|[[ڕۆژی کوردی]] (٢١ تیشکی ھەیە)]] {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! ڕەنگ ! واتا |- | style="background:#ED2024;color:white;" | سوور RGB: (235,35,35) HEX: #ED2024 | خوێنی شەھیدان و گیانی نەمران |- | style="background:#278E43;color:white;" | سەوز RGB: (39,138,65) HEX: #278E43 | خاکی پیرۆزی کوردستان |- | style="background:#FEBD11;color:black;" | زەرد RGB: (250,185,20) HEX: #FEBD11 | ڕۆژی ئازادی و جەژنی نەتەوەیی نەورۆز و [[ڕۆژی کوردی]] |- | style="background:#FFFFFF;color:black;" | سپی RGB: (255,255,255) HEX: #FFFFFF | ئاشتی و پێکەوەژیان |} == شێوازەکانی بەکارھێنانی ئاڵا == * ھەڵواسین بە دار (ستوون)؛ پێویستە خۆرەکەی لە ھەردوو ڕووەوە دیار بێت. * بەرزکردنەوەی لە باری پانی؛ ڕەنگی سوور لە سەرەوە و ڕەنگی سەوز لە خوارەوە. * بەرزکردنەوەی لە باری درێژی؛ ڕەنگی سوور لە لای چەپ و ڕەنگی سەوز لە لای ڕاست. * لە یەخەدانی وەک ڕۆزێت لەسەر سینگ؛ لە لای چەپ لەسەر دڵ دەدرێت. * دانان لەسەر مێز؛ پێویستە بە لای چەپ بشکێتەوە. === شێوازە ھەڵەکانی بەکارھێنانی ئاڵا === * نابێت بە ھیچ جۆرە شێوەیەک ئاڵا لوول بکرێت. * نابێت بە ھیچ جۆرە شێوەیەک ئاڵا بە پێچەوانەوە هەڵبکرێت یان دابندرێت. * ھەر جۆرە [[سووکایەتی]]یەک بە ئاڵا سزای زیندانە. == ڕۆژی ئاڵا == لە ساڵی ٢٠٠٩دا پەرلەمانی کوردستان بڕیاریدا، ڕۆژی ١٧ی کانوونی یەکەمی ھەموو ساڵێک، ڕۆژی ئاڵای کوردستان لەسەرجەم شار و شارۆچکەکانی ھەرێمی کوردستان بکرێتەوە. == ئاڵاکانی کوردستان == === ئاڵا کوردییەکان === <gallery> پەڕگە:De facto SA-NES Flag.svg|alt=The Autonomous Administration's new emblem superimposed on a white field|ئاڵای [[خۆبەڕێوەبەریی باکوور و ڕۆژھەڵاتی سووریا]] (٢٠١٨–ئێستا). پەڕگە:Flag of Rojava.svg|ئاڵای نافەرمی [[ڕۆژاوای کوردستان]]، (٢٠١٣–ئێستا)<ref name="crwflags.com">http://www.crwflags.com/fotw/flags/krd_slvd.html</ref> پەڕگە:Flag of the Emirate of Soran.svg|ئاڵای [[میرنشینی سۆران]]، (١٨١٦–١٨٣٥)<ref name="crwflags.com"/> پەڕگە:Flag of kurdistan-1922 1924.svg|ئاڵای [[شانشینی کوردستان]]، (١٩٢٢–١٩٢٤)<ref name="crwflags.com"/> پەڕگە:Kurdish flag (Khoiboun).svg|ئاڵای کۆماری ئارارات و [[خۆیبوون|ڕێکخراوەی خۆیبوون]]، (١٩٢٧–١٩٣٠)<ref name="rûdaw">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Years before independence talk someone had foresight to standardize the Kurdish flag |ناونیشان=http://www.rudaw.net/english/kurdistan/210720171 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠١٩|agency=Rûdaw |ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠١٧}}</ref> پەڕگە:Flag of the Republic of Mahabad.svg|ئاڵای [[کۆماری کوردستان]] (مەھاباد)، (١٩٤٦)<ref>''Kürdistan Cumhuriyeti'nin bayrağı yukandan kızılla başlayarak beyaz ve yeşil renklerden oluşur. Ortada, iki buğday dalının -üretim ve emeği simgeleyen- ortasında duran bir kalem -kültür ve bilim simgesi-, arka planda da güneşi -özgürlüğün ifadesi- gösteren bir amblemi vardır. '' (Ersal Yavi,''Kürdistan Ütopyası'', Cilt 1, Yazıcı Basım Yayıncılık, 2006, p. 332. {{Tr icon}}</ref> پەڕگە:Yezidi Flag.svg|ئاڵای کوردانی [[ئێزیدی]] (تا ئێستا) پەڕگە:Mahabad Republic sunburst flag.svg|یەکەمین وەشانی ئاڵای کۆماری مەھاباد کە فاتیمە ئەسەد شاھین دروستیکرد (٢٢ی کانوونی دووەمی ١٩٤٦) پەڕگە:Kurdistan flag.png|وەشانێکی تری ئاڵای کوردستانە کە لە ٢٠٢٥–٢٠٢٦ لە کاتی [[شەڕی ناوخۆییی سووریا|پێکدادانەکانی سووریا]] لە نێوان ھێزە کوردییەکان و سووریای نوێ دروست بوو، ئاڵاکە بووە ترێند لە ناو چینی گەنجان و لاوانی ناسیۆنالیستی کورد. ڕەنگە سپییەکەی لابراوە وەک نیشانەیەک بۆ دژایەتی کردنی [[ئاشتی]] و پێکەوەژیان لەگەڵ گرووپ و نەتەوەکانی دیکە پەڕگە:Flag of Simko.svg|ئاڵای شۆڕشی [[سمکۆی شکاک]] پەڕگە:Median Empire Flag ئاڵای دەوڵەتی ماد.png|'''ئاڵای [[ماد|دەوڵەتی ماد]] (٧٠٠ - ٥٥٠) پێش زاین''' </gallery> === ئاڵاکانی پەیوەست بە کورد === <gallery> پەڕگە:Flag of Ayyubid Dynasty.svg|ئاڵای [[دەوڵەتی ئەییووبی|ئەییووبییەکان]] پەڕگە:Zand Dynasty flag.svg|ئاڵای [[زەندییەکان|دەوڵەتی زەندی]] (١٧٥٠–١٧٩٤) پەڕگە:Safavid Flag.svg|ئاڵای [[سەفەوییەکان]] پەڕگە:Derafsh kaviani.svg|ئاڵای [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی]] ([[دروشمی کاویانی]]) </gallery> == ئەمانەش ببینە == * [[سیمبوولە کوردییەکان]] ** [[ڕۆژی کوردی]] ** [[ئەی ڕەقیب]] * [[ڕەنگی پان ئێرانیزم]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20141202000701/http://www.krg.org/articles/detail.asp?smap=03010100&lngnr=13&rnr=168&anr=16877 ئاڵا و سروودی نیشتیمانی] – [https://web.archive.org/web/20160506173827/http://www.krg.org/ ماڵپەڕی حکوومەتی ھەرێمی کوردستان] * [http://www.webchin.org/extend/kurdistan-flag/sorani.html ئاڵای کوردستان بە کوالیتی بەرز بۆ چاپکردن] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150602180928/http://www.webchin.org/extend/kurdistan-flag/sorani.html |date= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٥}} {{ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|ئاسیا|عێراق|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Kurdish flags}} [[پۆل:ئاڵای وڵاتانی ئاسیا]] [[پۆل:ئاڵا نیشتمانییەکان]] [[پۆل:ھێما نەتەوەیییەکانی کوردستان]] [[پۆل:ھێمای نیشتمانی کوردان]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتی کوردستان]] [[پۆل:سیاسەتی باشووری کوردستان]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] 8vuzlx14m5kjb50m50b6fcferpyu77v 0 802 1590714 1587439 2026-06-15T22:46:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1590714 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = قەسری شیرین | ناوی_خۆماڵی = قەسر | ناوەکانی_تر = قصر شیرین | جۆری_نیشتنگە = [[شار]] | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = ایران | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iran | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|ئێران}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شارستان]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[قەسر (شارستان)|قەسری شیرین]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٣٣٣ | ژمارەی_دانیشتووان = ١٨،٤٧٣ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٦]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] ([[کوردیی باشووری|باشووری]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]، [[شیعە]])، [[یارسان]] | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٨٣٥٤٢٢ | وێبگە = }} '''قەسر''' یان '''قەسر شیرین''' شارێکە لە [[قەسر (شارستان)|ناوچەی ناوەندی]]ی [[شارستانی قەسری شیرین]]، پارێزگای [[پارێزگای کرماشان|کرماشان]]، [[کوردستانی ئێران]].<ref name="Kermanshah Province Structure">{{cite report|title=Approval of the organization and chain of citizenship of the elements and units of the national divisions of Bakhtran province, centered in the city of Bakhtran|language=fa|website=rc.majlis.ir|via=Research Center of the System of Laws of the Islamic Council of Farabi Mobile Library|url=https://rc.majlis.ir/fa/law/show/113024|archive-url=https://web.archive.org/web/20130206215420/https://rc.majlis.ir/fa/law/show/113024|publisher=Ministry of the Interior, Defense Political Commission of the Government Board|last=Habibi|first=Hassan|archive-date=6 February 2013|date=19 November 2013|orig-date=Approved 21 June 1369|id=Proposal 3233.1.5.53; Letter 93808/907; Notification 82832/T122K|access-date=29 January 2024}}</ref> ژمارەی دانیشتووانی لە ساڵی ٢٠١٦دا ١٨,٤٧٣ کەس بووە. [[ناوچەی ئازادی بازرگانی]]یە و [[کورد]]نشینە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Language distribution: Kermanshah Province|ناونیشان=http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.kermanshah#|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئازاری ٢٠٢١|وێبگە=Iran Atlas}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://en.otaghiranonline.ir/news/33691 |سەردێڕ=Iran launches new free trade zone on border with Iraq}}</ref> ==مێژوو== ===سەردەمی ساسانی=== کارە مێژوویی و وێژەیییەکان دروستکردنی شارەکە بۆ خەسرەو پەروێزی ساسانی دەگەڕێننەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://fa.tripyar.com/iran/%DA%A9%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%B4%D8%A7%D9%87/%D9%82%D8%B5%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86/%DA%AF%D8%B1%D8%AF%D8%B4%DA%AF%D8%B1%DB%8C/%D8%A8%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%88-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C/%D8%A7%D8%A8%D9%86%DB%8C%D9%87-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C/%D8%A8%D9%86%D8%A7%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DB%8C-%D9%82%D8%B5%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86.html |سەردێڕ=بناهای تاریخی قصرشیرین}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=W-22DQAAQBAJ&dq=qasr+e+shirin+khosrow+parviz+build&pg=PA373 |سەردێڕ=Symbols in Arts, Religion and Culture: The Soul of Nature |ژپنک=٩٧٨١٤٤٣٨٥٧٢٨٤|دوایین١=Chwalkowski |یەکەم١=Farrin |ڕێکەوت=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Cambridge Scholars}}</ref> ===جەنگی ئێران و عێراق (١٩٨٠–١٩٨٨)=== قەسری شیرین تا ساڵی ١٢٧٠ی زایینی شارۆچکەیەکی بچووک بوو. لە کاتی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، وەک شارێکی سنووری بۆ ھەردوو سەربازانی ئەڵمانی و عوسمانی، ھەروەھا سەربازانی ئینگلیزی و ڕووسی خزمەتی دەکرد. قەسری شیرین لە کاتی جەنگی ئێران و عێراقدا تووشی وێرانکاری بوو، بەڵام دواتر دوای کۆتایی ھاتنی جەنگەکە نۆژەنکرایەوە. لە ئێستادا، شارەکە گەشەکردنێکی بەرچاوی بەخۆوە بینیوە و گۆڕاوە بۆ ناوچەیەکی بەرفراوان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=www.sirang.com |یەکەم=Sirang Rasaneh |سەردێڕ=Qasr-e Shirin city, Kermanshah - ITTO |ناونیشان=https://itto.org/iran/city/QasreShirin/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٤ |وێبگە=itto.org {{!}} Iran Tourism & Touring |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی نیسانی ٢٠٢٤ |archive-url=https://web.archive.org/web/20240421150841/https://itto.org/iran/city/QasreShirin/ |url-status=dead }}</ref> ===ئاوەدانکردنەوەی دوای جەنگ–ئێستا=== لە ساڵی ١٩٩٢دا، پڕۆسەی ئاوەدانکردنەوەی دوای جەنگ دەستی پێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://qavanin.ir/Law/PrintText/95063|سەردێڕ=نسخه چاپی تامين اعتبار و اختصاص مبلغ 34405 ميليون ريال جهت انجام پروژه‌هاي بازسازي به دستگاههاي مجري پروژه‌هاي بازسازي استان باختران|وێبگە=qavanin.ir|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠٢٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=https://www.researchgate.net/publication/342708950|سەردێڕ=Learning From Past; Assessment of the Post-War Reconstruction of Qasr-e-Shirin in Iran|ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|doi=10.22068/ijaup.30.2.136|journal=International Journal of Architectural Engineering & Urban Planning|بەرگ=٣٠|issue=2 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|دوایین١=Kovacs |یەکەم١=Fereshteh}}</ref> لە حوزەیرانی ٢٠٠٦دا، ھەڵکۆڵینە شوێنەوارییەکان لە [[کۆشکی خەسرەو|قەڵای شیرین]] بووە ھۆی دۆزینەوەی سەکۆی قەڵاکە کە وەک شوێنی دانیشتنی پاشا بەکارھاتبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.chnpress.com/news/?section=2&id=6433 |سەردێڕ=CHN &#124; News |وێبگە=Chnpress.com |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070907185702/http://www.chnpress.com/news/?section=2&id=6433 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دامەزراندنی [[ناوچەی ئازادی بازرگانی|ناوچەی ئازادی بازرگانی-پیشەسازیی قەسری شیرین]] لە ٥ی ئایاری ٢٠٢١ پەسەند کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://en.eghtesadonline.com/Section-iran-economy-67/35116-new-free-trade-zones-conditional-opportunity |سەردێڕ=New Free Trade Zones: A Conditional Opportunity |وێبگە=En.eghtesadonline.com |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220819210704/https://www.en.eghtesadonline.com/Section-iran-economy-67/35116-new-free-trade-zones-conditional-opportunity |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ==دانیشتووانناسی== {{Historical populations | title = مێژووی دانیشتووانی قەسری شیرین | percentages = pagr | 1956| ٢٣,٩٠١ | 1964| ١٩,٩٠٤ | 1976| ٢٣,٢٢٤ | 1986| ٠ | 1990| ٠ | 1996| ١٢,٧٢٦ | 2006<ref name="2006 Kermanshah Province"/>| ١٥,٤٣٧ | 2011<ref name="2011 Kermanshah Province"/>| ١٧,٩٥٩ | 2016<ref name="2016 Kermanshah Province"/>| ١٨,٤٧٣ }} === زمان === پێکھاتەی زمانیی شارەکە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Language distribution: Kermanshah Province|ناونیشان=http://iranatlas.net/index.html?module=module.language-distribution.kermanshah#eyJ0IjoieCIsImkiOiJkMWQwODUxNzZjMzk0YmZhOGRmNzhiZWRlMTRkODhkMSIsInMiOjE2NzY3MjU0Njg0NTZ9|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١|وێبگە=Iran Atlas}}</ref>{{bar box|title=پێکھاتەی زمانیی قەسری شیرین|titlebar=#ddd|left1=زمان|right1=لە سەد|float=|bars={{bar percent|[[کوردیی باشووری]]|blue|٨٠}} {{bar percent|[[کوردیی ناوەندی]]|gold|١٠}} {{bar percent|[[گۆرانی]]|red|١٠}}}} ===دانیشتووان=== لە کاتی سەرژمێریی گشتیی ساڵی ٢٠٠٦دا، ژمارەی دانیشتووانی شارەکە ١٥,٤٣٧ کەس بووە لە ٣,٨٩٣ خێزاندا.<ref name="2006 Kermanshah Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1385 (2006): Kermanshah Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/05.xls|access-date=25 September 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20110920094844/http://www.amar.org.ir/DesktopModules/FTPManager/upload/upload2360/newjkh/newjkh/05.xls|format=Excel|archive-date=20 September 2011}}</ref> سەرژمێریی دواتر لە ساڵی ٢٠١١دا ١٧,٩٥٩ کەسی لە ٤,٧٥١ خێزاندا سەرژمێری کرد.<ref name="2011 Kermanshah Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1390 (2011): Kermanshah Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=irandataportal.syr.edu|via=Iran Data Portal, Syracuse University|url=https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kermanshah.xls|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118172226/https://irandataportal.syr.edu/wp-content/uploads/Kermanshah.xls|archive-date=18 January 2023|access-date=19 December 2022|format=Excel}}</ref> سەرژمێریی ساڵی ٢٠١٦ ژمارەی دانیشتووانی شارەکەی بە ١٨,٤٧٣ کەس لە ٥,٤٧٣ خێزاندا پێوھاوە.<ref name="2016 Kermanshah Province">{{cite report|title=Census of the Islamic Republic of Iran, 1395 (2016): Kermanshah Province|language=fa|publisher=The Statistical Center of Iran|website=amar.org.ir|url=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_05.xlsx|access-date=19 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220403212203/https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_05.xlsx|format=Excel|archive-date=3 April 2022}}</ref> ==کەش و ھەوا== قەسری شیرین خاوەنی کەش و ھەوایەکی نیمچە وشکی گەرمە (BSh) بەپێی پۆلێنکردنی کەش و ھەوای کوپن. قەسری شیرین ھاوینێکی زۆر گەرم و وشک بەخۆوە دەبینێت کە تێیدا تێکڕای پلەی گەرمی لە تەممووز و ئابدا لە ٣٥ پلەی سەدی تێدەپەڕێت، لەگەڵ بەرزترین پلەی گەرمی ڕۆژانە کە لەسەرووی ٤٠ پلەی سەدییە. بەرزترین پلەی گەرمی تۆمارکراو ٥٠.٨ پلەی سەدی بووە لە تەممووزی ٢٠١٠دا. زستانان مامناوەند بۆ فێنکن و بەستن بە تێکڕا ٤.٦ ڕۆژ لە ساڵێکدا ڕوودەدات. نزمترین پلەی گەرمی تۆمارکراو -٥.٠ پلەی سەدی بووە لە کانوونی دووەمی ٢٠٠٧دا.<ref name=Climate>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Statistics of the province - Qasr-e Shirin |ناونیشان=https://www.kermanshahmet.ir/met/amar |بڵاوکەرەوە=Kermanshah meteorological Office |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|زمان=Persian}}</ref> شارەکە بە بەرھەمداریی کشتوکاڵی ناسراوە بەھۆی خاکە دەوڵەمەندەکەی و ئاوی زۆری ڕووباری ئەڵوەن، کە بە ناو شارەکەدا تێپەڕ دەبێت. کەش و ھەوا لە زستاندا مامناوەندە بەڵام لە ماوەی ھاویندا گەرم و وشکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.accuweather.com/en/ir/qasr-e-shirin/209387/weather-forecast/209387 |سەردێڕ=Qasr-e Shirin Weather - AccuWeather Forecast for Kermanshah Iran |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120202021535/http://www.accuweather.com/en/ir/qasr-e-shirin/209387/weather-forecast/209387 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەنجامی توێژینەوەیەک کە لە ساڵی ٢٠١٨دا ئەنجامدراوە لەسەر دیاریکردنی کاریگەریی گۆڕانی کەش و ھەوا لەسەر ماسیگرانی قەسری شیرین، دەریخستووە کە گۆڕانی کەش و ھەوا کاریگەرییەکی گەورەی ھەبووە لەسەر لەدەستدانی ماسی، کورتکردنەوەی خولی بەرھەمھێنان، و کەمیی بەرھەمھێنانی ماسی.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ناونیشان=http://rdsj.torbath.ac.ir/article_65524.html?lang=en |سەردێڕ=Determining Vulnerability of fish farmers towards Climate Change a case of Qasr e-shirin Township | journal=Journal of Rural Development Strategies |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٨|بەرگ=٥| issue=1 |پەڕەکان=٣٣–٥٠|دوایین١=Zarafshani |یەکەم١=Kiumars |دوایین٢=Amirian |یەکەم٢=Shahnaz}}</ref> گەردەلوولە تۆزاوییەکان لە ساڵانی دواییدا خەڵکیان بێزار کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.irna.ir/news/84709610/%D8%AF%DB%8C%D8%AF-%D8%A7%D9%81%D9%82%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B4%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%AF%D8%B1%D8%AF-%D9%8 calculation-%D8%AE%D8%A7%DA%A9-%D8%AF%D8%B1-%D9%82%D8%B5%D8%B1%D8%B4%DB%8C%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D8%A8%D9%87-%DB%B7%DB%B0-%D9%85%D8%AA%D8%B1-%DA%A9%D8%A7%D9%87%D8%B4-%DB%8C%D8%A7%D9%81%D8%AA |سەردێڕ=دید افقی ناشی از گرد و خاک در قصرشیرین به ۷۰ متر کاهش یافت |وێبگە=Irna.ir|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٢}}</ref> {{Weather box | name = | width = auto | collapsed = | open = | metric first = yes | single line = yes | trace = | location = قەسری شیرین | temperature colour = | Jan record high C =٢٥.٤ | Feb record high C =٢٨.١ | Mar record high C =٣٤.٦ | Apr record high C =٣٨.٧ | May record high C =٤٤.٣ | Jun record high C =٤٨.٥ | Jul record high C =٥٠.٨ | Aug record high C =٤٩.٨ | Sep record high C =٤٧.٨ | Oct record high C =٤٣.١ | Nov record high C =٣٧.٠ | Dec record high C =٣٠.٤ | year record high C = <!-- Average monthly absolute maximum temperatures --> | Jan avg record high C = | Feb avg record high C = | Mar avg record high C = | Apr avg record high C = | May avg record high C = | Jun avg record high C = | Jul avg record high C = | Aug avg record high C = | Sep avg record high C = | Oct avg record high C = | Nov avg record high C = | Dec avg record high C = | year avg record high C = <!-- Average high temperatures --> | Jan high C =١٥.٦ | Feb high C =١٦.١ | Mar high C =٢٠.٠ | Apr high C =٢٥.٣ | May high C =٣٢.٣ | Jun high C =٣٩.٠ | Jul high C =٤٢.٧ | Aug high C =٤٣.٧ | Sep high C =٤٠.١ | Oct high C =٣٤.٦ | Nov high C =٢٥.٦ | Dec high C =١٨.٦ | year high C = <!-- Mean daily temperature --> | Jan mean C =١٠.٥ | Feb mean C =١٠.٩ | Mar mean C =١٤.٤ | Apr mean C =١٨.٨ | May mean C =٢٥.٣ | Jun mean C =٣١.٢ | Jul mean C =٣٤.٤ | Aug mean C =٣٥.٣ | Sep mean C =٣٢.٠ | Oct mean C =٢٦.٧ | Nov mean C =١٩.٣ | Dec mean C =١٣.٠ | year mean C = <!-- Average low temperatures --> | Jan low C =٥.٠ | Feb low C =٥.٦ | Mar low C =٨.٠ | Apr low C =١٢.٢ | May low C =١٧.٨ | Jun low C =٢٢.٤ | Jul low C =٢٥.١ | Aug low C =٢٥.٨ | Sep low C =٢٢.٩ | Oct low C =١٨.٧ | Nov low C =١٢.٧ | Dec low C =٧.٤ | year low C = | Jan record low C =-٥.٠ | Feb record low C =-٤.٢ | Mar record low C =-٣.٠ | Apr record low C =-٠.٤ | May record low C = ٧.٨ | Jun record low C =١٢.٢ | Jul record low C =١٦.٦ | Aug record low C =١٨.٢ | Sep record low C =١٣.٤ | Oct record low C =٩.٤ | Nov record low C = ٠.٥ | Dec record low C =-٤.٨ | year record low C = | precipitation colour = green | Jan precipitation mm =٥٤.٨ | Feb precipitation mm =٧٠.٢ | Mar precipitation mm =٤١.٥ | Apr precipitation mm =٤٥.٦ | May precipitation mm =١٩.٠ | Jun precipitation mm =٠.٤ | Jul precipitation mm =٠.١ | Aug precipitation mm =٠.١ | Sep precipitation mm =٠.١ | Oct precipitation mm =٥.٩ | Nov precipitation mm =٦٣.٥ | Dec precipitation mm =٥٧.٥ | year precipitation mm = | Jan rain days =٧.٨ | Feb rain days =٩.٦ | Mar rain days =٦.٨ | Apr rain days =٧.٦ | May rain days =٦.٢ | Jun rain days =٠.٣ | Jul rain days =٠.١ | Aug rain days =٠.١ | Sep rain days =٠.١ | Oct rain days =١.٦ | Nov rain days =٦.٥ | Dec rain days =٧.٧ | year rain days = | humidity colour = | time day = | daily = | Jan humidity =٦٥.٧ | Feb humidity =٦٦.٤ | Mar humidity =٥٧ | Apr humidity =٥٠.٦ | May humidity =٣٧ | Jun humidity =٢١.٥ | Jul humidity =١٩.٩ | Aug humidity =٢٠ | Sep humidity =٢٠.٩ | Oct humidity =٢٨.٨ | Nov humidity =٥٠.٣ | Dec humidity =٦٣.٣ | year humidity = | Jan sun =١٧٢.٩ | Feb sun =١٧٥.٤ | Mar sun =٢٠٢.٥ | Apr sun =٢٢٣.٤ | May sun =٢٦٥.٨ | Jun sun =٣٢٨.٦ | Jul sun =٣٣٩.٢ | Aug sun =٣٤٣.١ | Sep sun =٣٢٨.٨ | Oct sun =٢٦٥.٥ | Nov sun =٢١٠.٧ | Dec sun =١٧٧.٤ | year sun = |source = <ref name="Climate" /> (ئازاری ١٩٩٧–ئازاری ٢٠٢٢) }} ==شوێنە کۆنەکان== * [[بان قەڵا]] * [[چوارقاپی]] * [[کۆشکی خەسرەو]] * [[حووشکوڕی]] * [[کارەوانسەرای عەبباسیی قەسری شیرین]] * [[چەمی شاویار]] * [[قەڵای جوامیر]] * [[حاجی قەڵاسی]] == ئەمانەش ببینە == * [[پارێزگای کرماشان]] * [[شارستانی قەسری شیرین]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پارێزگای کرماشان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Qasr-e Shirin}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|کوردستان|پارێزگای کرماشان|جوگرافیا}} [[پۆل:شارستانی قەسری شیرین]] [[پۆل:شارەکانی ئێران]] [[پۆل:شارەکانی پارێزگای کرماشان]] [[پۆل:شارەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] io5kvcgo7kx8jplmk0cufriibv5a0a2 0 1259 1590624 1558580 2026-06-15T19:57:32Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1590624 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = شەقڵاوە | ناوی_خۆماڵی = Shaqlawa | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[قەزا]] | وێنە = File:Shaqlawa Downtown.jpg | قەبارەی_وێنە = 250px | شرۆڤەی_وێنە = شەقامێکی شاری شەقڵاوە | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}} | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شەقڵاوە|ناوەندی قەزای شەقڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ١٠٦٦ | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٥٫٥٠٠ | دانیشتووان_لە = ٢٠١٨ | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = | وێبگە = }} '''شەقڵاوە''' (بەکوردیی بەدرخانی '''Şeqlawe''') ناوەندی قەزای شەقڵاوەیە و لە سەردەمی دەستەڵاتی [[دەوڵەتی عوسمانی|عوسمانییەکان]] کراوە بە ناحیە و یەکەم بەڕێوەبەری ناحیەش «شەفیقە فەندی» بووە ، لە ساڵی [[١٩٥٢]] کراوە بە قەزا ، یەکەم قائیمقامیش «شاکر فەتاح» بووە. سەر بە [[پارێزگای ھەولێر]]ە و کەوتووەتە بەشی باکووری رۆژھەڵاتی [[ھەولێر]] و ٥٠ کم لێیەوە دوورە، زۆربەی دانیشتووانەکەی لە ھۆزی [[خۆشناو]]ن ، پێکھاتەی خەڵکی شەقڵاوە [[موسڵمان]] و [[مەسیحی]]ن، جاران [[جوو|جوولەکە]]شی لێ بووە ، دواتر بەرەو [[ئیسرائیل]] کۆچیان کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناونانی شاری شەقڵاوە، کە بە بووکی گەشتیاریی کوردستان و فێنکاییەکەی ناسراوە، مێژوویەکی دێرینی ھەیە و مێژوونووسان و زمانەوانان چەندین بۆچوونی جیاوازیان لەسەر بنەچەی ناوەکەی خستووەتە ڕوو. گرنگترین و باوترین ئەو بۆچوونانە ئەمانەن: * بۆچوونی سروشتی و زمانی (شەق + ئاو): ئەم بۆچوونە پێی وایە ناوەکە لە جوگرافیا و سروشتی پڕ لە ئاوی ناوچەکەوە ھاتووە: ** شەق: لە زمانی کوردیدا بە واتای قڵیش، کەرتبوون، یان درز دێت. لێرەدا مەبەست لەو شیو و دۆڵە قڵیشاوانەیە کە لە نێوان چیاکانی کڕەک و سەفیندا ھەن. ** ئاو: بەھۆی بوونی چەندین کانی، سەرچاوە و ڕووباری بچووک لە ناوچەکەدا. ** واتای گشتی: ناوەکە لە بنەڕەتدا "شەقاو" یان "شەقەڵاو" بووە، واتە "ئەو ئاوەی کە لە نێوان تاشەبەرد و کەرتبوونی چیاکانەوە دێتە خوارەوە"، یان "ئەو شوێنەی کە کفت و شەق بووە بەھۆی زۆریی ئاوەوە". بە تێپەڕبوونی کات گۆڕدراوە بۆ "شەقڵاوە". * بۆچوونی مێژوویی (شەقڵانی یەکەم): ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی و شوێنەواری ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوی شارەکە پەیوەندی بە مێژوویەکی زۆر کۆنەوە ھەیە: ** پێیانوایە لە سەردەمی پاشایەتی کۆندا، پاشایەک یان فەرمانڕەوایەکی ناوچەکە ناوی "شەقڵان" یان "شەقڵاو" بووە و شارەکە بەناوی ئەوەوە ناونراوە. ** لە ھەندێک دەق و نەخشە دێرینەکانی سریانی و ئارامیدا، ناوی ئەم ناوچەیە بە شێوازی "شەقڵاباد" یان "شەقڵا" ھاتووە، کە ئاماژەیە بۆ ئاوەدانییەکی زۆر کۆن کە پێکھاتەی جیاوازی ئایینی (موسوڵمان و کریستیان) تێیدا پێکەوە ژیاون. * بۆچوونی ئاژەڵداری (شەقڵ): بۆچوونێکی تر کە کەمتر باوە، بەڵام لە ناوچەکەدا دەگێڕدرێتەوە، دەڵێت "شەقڵ" لە زمانی کۆندا بە واتای جۆرە ئامرازێک یان نیشانەیەک ھاتووە کە بۆ ئاژەڵان بەکارھاتووە، یان ئاماژەیە بۆ شێوازی لەوەڕاندن لەو دۆڵە فێنکەدا، بەڵام زۆربەی لێکۆڵەران پاڵپشتی دوو بۆچوونەکەی یەکەم دەکەن. * سەرچاوەی ناوی شەقڵاوە تا ئێستا یەکلا نەبووەتەوە، کۆنترین سەرچاوەش کەوا ناوی شەقڵاوەی تێدا ھاتبێ ({{نووسەی عەرەبی|معجم البلدان}})ی [[یاقووتی حەمەوی]]یە. لە ساڵی ١٢٢٨ز یان ٦٢٦ی کۆچی کە بە (شقلاباذ) ناوی ھێناوە و دەلێ :({{نووسەی عەرەبی|بفتح شین وسکون القاف، قریة کبیرة ملیحة فی لحف الجبل المطل علی اربل ذات کروم کثیرة، و بساتین وافرة، ینقل عنبھا الی اربل العام بطولە فیکفیھم، بینھا و بین اربل ثمانیة فراسخ}})، واتا : گوندێکی گەورە و دڵگرە لە بناری ئەو چیایەی بەسەر [[ھەولێر]] درێژ بووەتەوە، مێوی زۆرە، باخی بەرفراوانی ھەیە، ترێیەکەی بە درێژایی ساڵ بۆ [[ھەولێر]] دەگوێزرێتەوە کە بەشیان دەکات، مەودای ھەتا ھەولێر ٨ قۆناغە. * لە چەندین سەرچاوەی تریشدا ناوی شەقڵاوە ھاتووە و ئەوەی لەمەڕ چۆنیەتی ناولێنانی ھاتووە ھەمووی بە بۆچوونی نووسەرەکانیان بۆچوونی کەسانی ترن، ھەندێکیان پێیان وایە لە شەقبوونی ئەو دۆلە ھاتووە کە شەقڵاوەی تێدا دروست بووە، کە لە نێوان [[چیای سەفین]] و بەرزایی [[سۆرک]] دروست بووە ، ھەندێکی تر پێیان وایە کە ئەم ناوە لە [[شاقوڵی بەگ]] وەرگیرابێ کە لە سەردەمی [[سلێمانی قانوونی]] حوکمڕانیی ئەو ناوچەیەی کردووە؛ مەلا [[جەمیل ڕۆژبەیانی]]ش پێیوایە لە یەکگرتنی ھەردوو وشەی (شەقڵ) و (ئاوا) ھاتووە ، بە مانای ئاوەدان بە دار، [[شاماشە میخایل]] دەڵێ ھەر شەقاوەک ئاوە، بە ھەر حاڵ ، بەڵام تا ئێستا بۆچوونەکەی مەلا جەمیل لە ھەموویان زیاتر لە ڕاستیەوە نزیکە، چونکە خەڵکی ناوچەکە بە داریان گوتووە (شەقرا) و (ئاوا)ش بۆ زۆر شوێنی تر بووەتە پاشگر کە مانای ئاوەدانی دەبەخشیت، ئێستاش خەڵکی ناوچەکە دەڵێن (شەقراوە) نەک (شەقڵاوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == [[پەڕگە:1 هاوینە هەواری شەقڵاوە.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی شەقڵاوە، لە نیوەی یەکەمی سەدەی بیستەم.]] شەقڵاوە مێژووی دروستبوونی دیار نییە ، بەڵام شوێن دەستی مرۆڤ و دۆزینەوەی شوێنەوار و کەلوپەلی کۆن [[بەڵگە (ڕاستی)|بەڵگە]]ی ئاوەدانییەکی کۆن و بەردەوامی ژیانی مرۆڤن لەم ناوچەیەدا ، ھەروەک لە گرد و دۆلەکانی چیای سەفین دەیان نموونەی دیار و زیندوو ھەن ، دێرترینیان ئەشکەوتی شێخ و سورەحمان (مار ڕەبەن بویا) و [[ئەشکەوتی کۆتران]] و [[کونە پیسک]] و [[بەردی کونتی]] و [[دەنگارە]]‌ن ، بەلام تا ئێستا لە ڕووی شوێنەوارناسییەوە بایەخیان پێنەدراوە. == سروشت و گەشتیاری == شەقڵاوە بەھۆی سروشتی ڕەنگین و ھەوای فێنک و سازگاری، بووەتە گەورەترین ھاوینەھەواری [[کوردستان]] و [[عێراق]]. ساڵانە سەدان ھەزار میوان ڕووی تێدەکات. لە ڕووی ئابوورییەوە، بزاڤی [[گەشتیاری]] سەرچاوەی داھاتنی بەشێکی زۆری خەڵکی کاسبکاری شەقڵاوەیە، خەڵک و [[کەرتی تایبەت]] زیاتر بایەخیان بە لایەنی گەشتیاری داوە، کاریگەری ئەو بوارە بەسەر لایەنەکانی دیکەی ژیانی خەڵکی شارەکە ڕەنگی داوەتەوە، بۆیە شەقڵاوە ھەردەم بیری نەتەوایەتی و ڕۆشنبیری کراوەتربووە ، شەقڵاوە شاری ئارامبەخش و بەیەکەوە ژیانی نەتەوە و ئایتریاکان بووە، ژیان لە شەقڵاوە ڕێچکەیەکی ھاوبەشی ھەیە ، ھەموو لایەک بەڕێزەوە بەرامبەر بە پیرۆزیەکانی یەکدی رەفتاریان کردووە ، بە ڕاددەیەک چەندین مەزاری ‌ھاوبەش لە نێوان موسڵمان و مەسیحیەکان ھەیە کە ھەر دوولا بە پیرۆزی دەزانن، بۆ نموونە مەزاری [[شێخ وسورەحمان]] ھەمان مەزاری [[مار ڕەبەن بویا]]ی مەسیحیەکانە ، ئەوان زیاتر بەیەخیان پێداوە و ساڵانە لە رۆژی ھەینی ھەفتەی دووەمی پاش جەژنی ({{نووسەی عەرەبی|القيامه}}‌) لە ھەموو بەشەکانی تری کوردستان و عێراق مەسیحییەکان بۆ پیرۆزکردنی یادی [[ڕەبەن بێری]] سەردانی ئەو مەزارە دەکەن. == کانیاوەکان == <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.shaqlawapost.com/forums/showthread.php?t=24 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140425171336/http://www.shaqlawapost.com/forums/showthread.php?t=24 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی نیسانی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> # '''کانی دەنگارە''' : کەوتۆتە دۆڵی دەنگارە ، وشەی دەنگارە لە ( دەنگ – گارە ) ھاتووە ، واتە دەنگ و گارەگار ، خەڵکی کۆنی ئەو گەڕەکە ( ئەو گەڕەکە لە ساڵی ١٩٧٩ (استملاک) کراو خانووەکان تێکدران ) دەڵێن لە شەوانی بەھاراندا لەبەر ئەو کانیاوە خەڵک خەوی لێنەدەکەوت ، چونکە ‌ئاوێکی زۆری لێھەڵدەقوڵا و شەپۆلی دەدا ، ڕوبارێکی لەبەر دەڕۆیشت .. # '''کانی مزگەوتی گەورە''' : دەکەوێتە ناو مزگەوتی گەورەی شەقڵاوە ، ڕێڕەوی سەرچاوەی کانیاوەکە لاگەڵ کانیدەنگارە تێکەڵ ئاوێکی زۆری لەبەر دەڕوا ، جاران لە وەرزی ھاویندا باخەکانی نزیک مزگەوت و گەڕەکەکانی گیرە و خەندۆتکانی پێ بەراو دەکرا ، چەند جارێک وشکی کردووە ، بەڵام ئێستاش ئاوی تێدایە . # '''کانی سەقاو''' : ھەمان ڕێڕەوی سەرچاوەی دەنگارەو کانیمزگەوتە ( سی مەترێک) لە دامێنی کانیمزگەوتی گەورەیە ، جاران کانیاوێکی تایبەت بوو بە ژنان ، بۆ کۆرکردن پێداویستییەکانیان بەکاریان دەھێنا ، بە پەرژین دەورەدرابوو ، دواتر سەکۆ و ئاودەت و حەمامی بە شێوازێکی نوێ بۆ دروستکرا ، ئێستاش شوێنەکە ماوە بەڵام بەکارناھێنرێت. # '''کانی شێخ سەید''' : دەکەوێتە باخەکانی گەڕەکی بێترمە ( دووسەد مەترێک )لەسەرچاوەی ئاوی بێترمە دوورە ئێستاش ئاوەکەی ماوە ، جاران ئاوێکی زۆری لەبەر دەڕۆیشت ، جگه لە خواردنەوە، بۆ بەراوکردنی چەندین باخیش سوودی لی وەردەگیرا. # '''کانی بێترمە''' : لەبەر ئەوەی کەوتۆتە گەڕەکی بێترمە ئەم ناوەی لێنراوە ، دوای دەستکاری کردنی سەرچاوەی ئاوەکە بە مەبستی بەرفراونکردنی شەقامی سەرەکی نێوان ( شەقڵاوە - ھیران ) شێوا ، جاران ئاوێکی زۆرو دیمەنێکی جوانی ھەبوو ، لەبەھار و ھاویندا شوێنی سەیرانگاو دواتریش دوو گازینۆی لە دەوروبەریدا دروستکرابوون ، ئەو کانیاوە چەند جارێک وشکی کردووە ، بەڵام ئاوەکە بەشی بەراوکردنی باخچەکانی بێترمەی دەکرد. # '''ناوەنجی''' : تا ئێستاش ئاوێکی زۆری لەبەر دھڕوات ، ئاوەکە بە دیوەخانی ماڵی سالی بەگ و میرانی عوسمان بەگ تێدەپەڕێت ، دار چنارێکی زۆری لەبەر ڕواوە ، دار چنارێکی ھەیە تەمەنی بە زیاتر لە (٧٠٠) ساڵ مەزەندە دەکرێت. # '''کانی خمان''' : ئەو کانیاوە دەکەوێتە بەر دۆڵی شێخ وسورەحمان ( مار رەبەن بویا) بۆیە پێی دەگوترێ کانی خمان چونکە جاران جوولەکەکان کاری خم کردنیان لەسەر ئەو کانیاوە ئەنجام دەدا . # '''کانی ئاغان''' :دەکەوێتە سەرەتای بەشی ڕۆژئاوای شەقڵاوە ، نزیک (دارنمرە٩ پەیکەری [[کاوێس ئاغا]]ی ئێستا ، جاران ئەو بەشە گەڕەکی بەگزادەکان بووە و جگە لەمان خەڵکی دیکە کەمتر چوونەتە سەر ئەو کانیاوە دوای بەرفراوانکردنی شەقام سەرچاوەی ئاوەکە تێکچوو و ، دواتر وشکی کردووە . # '''کانی مزگەوت''' ، ئاوێکی زۆری لەبەر دەڕوا ، جاران شوێنێک بۆ نوێژکردن (تات) لەسەر کانیاوەکە دروستکرابوو ، خەڵک نوێژیان لەسەر دەکرد ، بۆیە ئەم ناوەی لێنراوە ، دوای چاککردنی سەرچاوەی کانیاوەکە ، دوو بۆڕیی (٤) ئینجی تێگیراوە ، ئێستا کانی( جۆت بەلووعە)شی پێدەڵێن. # '''سارەکۆز''' : کەوتۆتە یەکێک لە باخچەکانی گەڕەکی ( چۆمی خینێ ) ، نزیک (ئوتێلی خانزاد )ی ئێستا ، ئاوێکی سازگاری ھەیەو لەبەری دەڕوات، ئەو باخە وەک سەیرانگایەک لە وەرزی ھاویناندا داڵدەی گەشتیارانە . # '''دەرماناوە''' : دەکەوێتە دامێن گردی شینکان ، ئاوەکەی تام و بۆنێکی ناخۆشی ھەیە، ئاوەکەی کانزاییە ، خەڵک بۆ چارەسەری نەخۆشیەکانی پێست بەکاریان ھێناوە، بۆیە ئەم ناوەی لێنراوە، چونکە ئاوەکەی دەرمان بووە . # '''کانی گڕوو''' : دەکەوێتە ناو بخچەکانی گەڕەکی (بەرئاشی) دامێن ( ھەوارگەی سەفین) ی ئێستا، ئاوەکەی کانزاییەو بە کەڵکی خواردنەوە نایێت ، ئەو ئاوە ئێستاش خەڵک بۆ چارەسەری نەخۆشیەکانی پێست باکاری دێنن. # '''بێقۆن''' : ئەم کانیاوە کەوتۆتە گەڕەکی زێوەر، نزیک ئوتێلی شەقڵاوەی گەشتیاری ئێستا، ئاوێکی زۆری لەبەر رۆیشتووە و بەشی بەراوکردنی. == سەرچاوە == *[https://web.archive.org/web/20090926190918/http://www.shaqlawapost.com/] *کتێبی «معجم البلدان»ی «یاقووتی حەمەوی»، لە ساڵی ٦٢٦ی کۆچیدا نووسراوه. ==پەراوێزەکان== {{reflist}} {{قەزای شەقڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Shaqlawa}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:شارەکانی عێراق]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:ناوەندەکانی قەزاکانی عێراق]] [[پۆل:ھەولێر]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] hg7xe87nanocc61y7qqarusg985d3vl 10 1544 1590544 1590355 2026-06-15T14:26:24Z Hivja 64112 /* */ 1590544 wikitext text/x-wiki {{لە ھەواڵەکاندا/وێنە | وێنە = Elon Musk (54816836217) (cropped 2) (b).jpg <!--تێبینی: پەڕگەی نەپارێزراوی کۆمنز بەکار مەھێنە. پاراستنە تاڤگەیییەکەی ئێمە پەسەندی ناکەن. --> | پانی = 140px<!--بەگشتی 120 بۆ وێنە ستوونییەکان، 160 بۆ وێنە ئاسۆیییەکان و 140 بۆ وێنە چوارگۆشەیییەکان--> | شرۆڤە = ئیلۆن مەسک لە ساڵی ٢٠٢٥ | جێگری وێنە = ئیلۆن مەسک | بەستەر = | لێوار = no | بەری شرۆڤە = ڕاست }} <!-- * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتایی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێک ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. --> <!-- تکایە نوێترینی ھەواڵەکان لە خوارووی ئێرە دابنێ. نابێت زیاتر لە ٥ ھەواڵ دابنرێن و پێویستە ھەواڵە کۆنەکان ئەرشیڤ بکرێن. --> * [[١٢ی حوزەیران]] – [[ئیلۆن مەسک]] ''(لە وێنەکەدا)'' دوای ئەوەی کۆمپانیاکەی [[سپەیس ئێکس]] گەورەترین پێشکەشکردنی سەرەتاییی پشکەکانی ئەنجام دا، بووە یەکەمین ترلیۆنێر لە جیھاندا و '''[[سامانی ئیلۆن مەسک|سامانەکەی]]''' یەک ترلیۆن دۆلاری ئەمریکیی تێپەڕاند. * [[١١ی حوزەیران]] – '''[[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]]''' بە یاریی نێوان ھەڵبژاردەکانی تۆپی پێی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی مەکسیک|مەکسیک]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئەفریقای باشوور|ئەفریقای باشوور]] لە گرووپی ئەیدا دەستی پێکرد. * [[٨ی حوزەیران]] – '''[[بوومەلەرزەی ٢٠٢٦ی مینداناو|بوومەلەرزەیەک بە گوڕی ٧٫٨ پلە]]''' کەناراوەکانی باشووری [[مینداناو]]ی لە [[فلیپین]] ھەژاند، کە بووە ھۆی کوژرانی لانیکەم ٤٧ کەس. * [[٨ی حوزەیران]] – '''[[ھەڵکەوت عەزیز]]'''، ڕۆژنامەوان و ھەواڵنێری کورد لە تەمەنی ٣٧ ساڵیدا کۆچی دواییی کرد. * [[١٤ی ئایار]] – [[عەلی زەیدی]] وەک [[سەرۆک وەزیرانی عێراق]] دەستبەکار بوو و [[ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق]] متمانەی بە '''[[حکوومەتی عەلی زەیدی|کابینەکەی]]''' بەخشی. <!--کۆتاییی ھەواڵەکان--> {{لە ھەواڵەکاندا/پێپەڕە |nocurrenteventslink = {{{nocurrenteventslink|}}} |currentevents = <!-- ڕووداوەکانی «بەردەوامە» لێرە دەبن. بەپێی کاتی ڕوودانیان لە تازەوە بۆ کۆن پێڕستیان بکە. سوود لە جیاکردنەوە بە * ببینە ئەگەر زۆر بوون. --> * <!-- ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ --> [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦|جامی جیھانیی فیفا]] * <!-- ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ --> [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|شەڕی ئێران]] ([[شەڕی ٢٠٢٦ی لوبنان|شەڕی لوبنان]]) * <!-- ١٥ی نیسانی ٢٠٢٣ --> [[ململانێی سوودان (٢٠٢٣–ئێستا)|ململانێی سوودان]] * <!-- ٩ی ئازاری ٢٠٢٢ --> [[ھێرشی ڕووسیا بۆ ئوکراینا]] <!--*--><!--ڕێکەوت--> <!--[[ڕووداو]]--> |recentdeaths = <!-- «دوایین مردنەکان» لێرە دەبن. * بەکاربھێنە بۆ شێوازی پێڕستکردن. ھەمیشە بە ھێڵێکی نوێ دەست پێ بکە و بە شکاندنی ھێڵێک کۆتاییی پێ بھێنە. لەنێوان ھەر ھەواڵێکی مردن ھێڵی بۆش بەجێ مەھێڵە. پێویستە ئەوپەڕی ٦ دوایین مردوو لێرە بن. ھەر ھەواڵێکی کۆنتر لە ٣٠ ڕۆژ لاببە. --> * <!-- ١٢ی حوزەیران --> [[ڕۆنی شێڵ]] * <!-- ٦ی حوزەیران --> [[ئەنتۆنی گویدێرا]] * <!-- ٢٦ی ئایار --> [[ھاوارد ستۆرم]] * <!-- ٢٢ی ئایار --> [[گریز چاپمان]] * <!-- ٢٢ی ئایار --> [[چارڵز سیۆفی]] * <!-- ١٨ی ئایار --> [[تۆم کەین]] }}<noinclude> {{active editnotice}} {{بەڵگەنامە}} </noinclude> [[پۆل:ویکیپیدیا لە ھەواڵەکاندا]] kn1en0160kkh4elh09lynm2g0asucbr 0 1779 1590689 1563543 2026-06-15T20:57:48Z MFTG 21816 /* top */ 1590689 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = سۆران | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| سووران}}{{ھن}}{{lang-en| Soran}}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شار]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = شاری سۆران...jpg{{!}} | photo2a = .Soran City 01.jpg{{!}} | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = چەند دیمەنێک لە شاری سۆران | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> |وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.65558| 44.54217}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شاری سۆران''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.65558| 44.54217 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سۆران|سۆران]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٨٠ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = [[قایمقام]] | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ =١٢.٤ | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٨٩ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٧٩،٥٩٦ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٥]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = سۆرانی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]، [[کوردیی کەڵھوڕی|کەلھوڕی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) و [[مەسیحی]] و [[یارسان]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref>{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''سۆران''' شارێکی [[باشووری کوردستان]]ە، شارێکی نوێیە و حەوتەم گەورەترین شاری [[ھەرێمی کوردستان]]ە دوای [[ڕانیە]] و [[کەلار]]. تا سەرەتای ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوو گوزارشت بوو لە [[دێ]]یەک بەناوی دیانا کە ئێستا یەکێکە لەگەڕەکانی شارەکە، شاری سۆران، کە ناوەندی [[قەزای سۆران]]ە ئێستا بە ناوەندی [[ئیدارەی سەربەخۆی سۆران]] دەناسرێت، لە ماوەیەکی کورتدا گەشەکردنێکی زۆری بەخۆیەوە دیووە، بەتایبەت لەماوەی ساڵانی ١٩٩٠ ھەتا ٢٠٠٣ کە بەرزترین ڕێژەی گەشەکردنی ساڵانەی دانیشتووانی تۆمارکردووە، بەپێی ئامارە فەرمییەکان ژمارەی دانیشتووانی شاری سۆران بە ١٧٩،٥٩٦ کەس دەخەمڵێنرێت بەپێی ئەنجامی دووایین سەرژمێریی گشتیی دانیشتووانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٥.<ref>http://kurdipedia.org/?q=20150921014425127062&lng=3</ref> == ناو == ھەروەک دەزانین، وشەی «سۆران» لە زمانی کوردی دا، لە زۆر شتا بە کاردێت. * یەکێکە لە زاراوە سەرەکییەکانی کوردی، زاراوەی ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]])ە. * ناوە بۆ بەشێک لە [[کورد]] کە دادەنیشێ لە ناوەندی [[زێی گەورە]] و [[زێی بچووک]]دا. * ناوی بنەماڵەیەک لە فرمانڕەوایانی کوردە، با ناوی [[میرنشینی سۆران]]ەوە. * ناوی [[خانزادی سۆران]]ە. * ناوی ھێندێک منداڵی کوڕیش دەنێن (سۆران).<ref>https://lex.vejin.net/ck/search/?t=سۆران&f=0</ref> کاتێک [[باران]] زۆر دەباری و شڵێوە و لەنگێزەی بنەوەشت دەکات، خاک و دەرودەشت و کێو پارەکان زۆرتر ڕەنگی [[سوور]]یان لێ دەنیشێت. وشەی "سۆران"، لە " [[سوور]]"ەوە ھاتووە؛ و "سۆران " یانی "سووران" یا [[کورد]] وتەنی سوورکەڵانییەکان یا دەڤەرە سوورەکان. لێرەدا پرسیارێک دێتە گۆرێ، کە ئەی بۆ "سووران" نییە و " سۆران"ە، کە ئەمەش ھۆی ئەوەیە لەو ناوچەیە، بە ڕەنگی "[[سوور]]" دەڵێن " سۆر" و " سۆران " کۆی وشەی " سۆر"ە، واتە سوورەکان. مێژوونووسان دەگێڕنەوە کە سەرەتای دروستبوونی میرنشینی سۆران، دەگەڕێتەوە بۆ (کەلۆس) ناوێک، دواتر کوڕەکەی جێیگرتووەتەوە ناوی (عیسا) بووە. ئەم عیسا ناوە ھێزێکی کۆکردووەتەوە و چووەتە سەر قەڵای ئاوان، کاتێک گەمارۆیداوە لەسەر بەردێکی سوور وەستاوە کە ڕوانووێتە سەر قەڵاکە، ئیتر نازناوی ھاوەڵانی بەردی سووریان بە خۆی و لایەنگرانی دا. وەنەوەکانی بە سووران یان سۆران ناویان دەرکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = أصول أسماء المدن و المواقع العراقیة؛ الجزء الاول | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2019/369547.PDF?ver=132115590250000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = جەمال بابان |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> == مێژوو == ناوی سۆران لە [[میرنشینی سۆران]]ەوە ھاتووە کە بەھێزترین و دەوڵەمندترین میرنشینی کوردی بوە لە سەردەمەکەدا، لە ساڵەکانی [[١٨٣٠]] [[میر محەممەد]] یان [[میر محەممەد|پاشا کۆرە]] حکومڕانی میرنشینەکە تۆپخانە و سکەی پارەی لێداوە بەھیوای دروستکردنی دەوڵەتی سەربەخۆ و دوایین پایتەختی ڕواندز بوە لە دوای ھاودیان و ھەریر، بەڵام لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکانەوە]] لەناوبراوە. گەورە بوون و ئاوەدان بوونی شاری سۆران (دیانای کۆن) لەدوای سیاسەتە شۆڤێنییەکانی حکوومەتی [[بەعسیزم|بەعسی]] [[عێراق]] بوو. بەھۆی [[ڕاگواستن]]ی ناحیە و گوندەکانی ناوچەکە و کۆکردنەوەیەیان لە کۆمەڵگا گەمارۆ دراوەکاندا، ساڵی ١٩٨٠ کراوە بە قەزا، لە سۆران چەندین نەتەوە و عەشیرەتی جیا و کوردانی ھەر چوار پارچەکەی کوردستان بەیەکەوە بە ئاشتی دەژین ئەمەش سیمایەکی پێکەوە ژیان و جوانی بە شارەکە بەخشیوە [[پەڕگە:Kurdish Old Man's In Mosque.jpg|وێنۆک|چەند پیاوێکی بەتەمەنی سۆران لە مزگەوتی ئیمامی شافیعی گەڕەکی دیانا چاوەڕێی نوێژی ھەینی دەکەن|400px|left]]<ref>ڕووبەر: باڵەکی، دڵشاد: [http://rubernet.net/komalayati/670-zman-farsi.html زمانی فارسی لەدامودەزگاکانی سۆران دەبێتە واقیع] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120816193436/http://rubernet.net/komalayati/670-zman-farsi.html |date=١٦ی ئابی ٢٠١٢}}.</ref><ref>[http://www.awene.com/Rojname/157/15710.pdf زاڵبونی زمانی فارسی لە سۆران گەیشتووەتە فەرمانگەکانیش] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206081518/http://awene.com/Rojname/157/15710.pdf |date= ٦ی شوباتی ٢٠٠٩}}، ئاوینە. ئوکتوبر ٢٠١١</ref> [[پەڕگە:Soran City, From Bradost Mt.jpg|وێنۆک|شارەی سۆران لە باکووڕی ڕۆژاوا و لەسەر چیای برادۆستەوە|ڕاست]] [[پەڕگە:شاری_سۆران.jpg|وێنۆک|شاری سۆران لە شەودا]] == ھەڵکەوتەی جوگرافی و کەشوھەوا == دەکەوێتە نێوان کێوە بەرزەکانی [[کۆڕەک|کۆڕەک، ھەندرێن، زۆزک، حەسەنبەگ، سەرتیز، ئیسقێل و برادۆست،]] لەرۆژھەڵات زۆزک و حەسەن بەگ لە باکوور گۆرەز و ئیسقێل و لە ڕۆژاوا برادۆست لە باشووریش کێوی [[ھەندرێن]] ھەڵکەوتووە، دەکەوێتە سەر [[ڕێگای ھاملتۆن]] لە ھەولێرەوە بۆ [[حاجی ئۆمەران]] دەڕوات و لە ساڵانی ١٩٢٠ تا ١٩٣٠ لەلایەن ئەندازیار [[ھاملتۆن]]ەوە دروست کراوە. سنووری سۆران دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی ھەولێرەوە بەدووری ١٢٠ کم. لەباکوورەوە سنووری قەزای سۆران دراوسێیە لەگەڵ وڵاتی [[تورکیا]] و [[قەزای مێرگەسۆر]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە ھاوسنوورە لەگەڵ قەزای [[چۆمان]]، لە باشووریشەوە لەگەڵ قەزای [[ڕەواندز|رەواندز]] پشدەر ھاوسنوورە، قەزای [[شەقڵاوە]]ش دەکەوێتە خۆراواوەیەوە. ئاو و ھەوای سۆران زستانی سارد و باراناوییە و ھاوینان گەرم و شێدارە، لەزستاناندا بەڕێژەیەکی مامناوەند بەفری لێدەبارێت وەرزی بەھاریشی پڕ بارانە. ھەر دوو ڕووباری شێخی کەلە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و کوێستانەکانی باڵەکایەتییەوە ھەڵدەقوڵێت، [[برادۆست]] کەلە کوێستانەکانی برادۆست و [[باکووری کوردستان]]ەوە ھەڵدەقوڵێت بە سنووری قەزای سۆراندا تێدەپەڕن و دەڕژێنە [[زێی گەورە|زێی گەور]]ەوە. == کشتوکاڵ و ئاژەڵداری == قەزای سۆران ناوچەیەکی کشتوکاڵییە، ڕووبەری گشتی قەزای سۆران ٨٠٩٬٦١٦ دۆنمە، کە ٧٣٧٬٥٤٤ دۆنم بە کەڵکی چاندن و کشتوکاڵی دێت، جگە لە دانەوێڵە باخی سێو، ھەرمێ، ھەڵوژە، توو، ھەنار، ھەنجیرو ترێ لێدەڕوێنرێت، ھەروەھا دارگوێز و سپیندار لێدەڕوێنرێت، قەزوان، بەڕو، بڵالوک، کرۆسک، گۆیژ، ڕێواس و کوارگ بە خۆڕسکی دەڕوێن. ڕێژەیەکی بەرچاو ئاژەڵی کێوی لە ناوچە شاخاوییەکانی سۆراندا ھەن، وەک: [[گورگ]]، [[ورچ]]، [[کەمتیار]]، [[کوڕبەشە]]، [[سیخوڕ]]، [[سمۆرە]]، [[کەروێشک]]، [[مار]]، [[پشیلەی کێوی]]، [[بزنەکێوی|بزنی کێوی]] و [[بەراز]]، ئاژەڵێ ماڵی وەک: [[مانگا]]، [[بزن]]، [[پەز|مەڕ]]، [[کەر]]، [[ئەسپ]]، ئێسترو پەلەور بەخێو دەکرێن. == گەشتوگوزار == قەزای سۆران ناوچەیەکی دڵڕفێن و دڵگرە لە ھەموو ڕوێکەوە، گەشت گوزاری قەزای سۆران بەناوبانگە بە ھەوارگەکانی [[جوندیان]]، [[ھاوینە ھەواری بێخاڵ|بێخاڵ]] و تاڤگەی [[تاڤگەی گەلیی عەلی بەگ|گەلی عەلی بەگ]]، ھەروەھا ھەوارگەکانی بناری حەسەن بەگ، بێرمە ساردو بێرۆیان و سەکران و پڕژە. == ژێردەستە ئیدارییەکان == ھەر پێنج قەزای (شارستانی) [[ڕەواندز]]، [[قەزای چۆمان|چۆمان]] و [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] و [[سیدەکان]] و [[خەلیفان (ڕوونکردنەوە)|خەلیفان]] لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ئیدارەی سۆرانن، زیاتر لە ٤٠٠ گوندیش سەر بە قەزاکەن. == گەشەسەندن == سۆران لە ساڵی ١٩٨٠ بوو بە ناوەندی قەزا، سەرەتا ناوی قەزای سدیق بوو، دوای ڕاپەڕین ناوەکەی گۆڕا بۆ قەزای سۆران، ھەروەھا لەدوای [[ڕاپەڕین|راپەڕین]] گەشەسەندێکی بەرفراوانی بەخۆیەوە دیوە، بەجۆرێک ژمارەی دانشتوانەکەی لە ٥٠٠٠ بۆ ١٢٥٠٠٠ زیادی کرد، کە لە ئێستادا ژمارەی دانیشتووانەکەی بە نزیکەی ٣٨٠ ھەزار کەس دەخەمڵێنرێت. پێڕەوانی ھەردوو ئایینی [[ئیسلام]] و [[مەسیح]]ی لە شارەکەدا دەژین. بەھۆی پێگە جوگرافییەکەیەوە بەردەوام لەگەشەسەندندایە و ناوەندی بارزرگانی ناوچەکەشە. لە ناوەندی قەزای سۆران ٦٥ فەرمانگەی حکومی ھەیە کە ٤٥ فەرمانگەیان ئیش و کارەکانی ھەرچوار قەزای سۆران، [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]]، [[چۆمان]] و [[ڕەواندز]] و سیدەکان و خەلیفان بەڕێوەدەبەن بەبێ گەڕانەوە بۆ ناوەندی [[پارێزگای ھەولێر]]. ١٤ حزبی سیاسی بارەگای خۆیان لە شاری سۆران کردووەتەوە، ھەروەھا چەندین پەیمانگای حکومی و ئەھلی لێیە لەپاڵ [[زانکۆی سۆران]] کە لە چەند کۆلێژێک پێکدێت و لە ڕیزبەندی زانکۆ یەکەمەکانی ھەرێمی کوردستانە [[پەڕگە:Korek Mt In Erbil.jpg|وێنۆک|وێنەی چیای کۆڕەک|780px|ناوەڕاست|alt=https://ibb.co/fYm5QVW]] == سەرچاوەکان == * [http://www.soran.edu.iq/ وێبگەی زانکۆی سۆران] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150524050903/http://www.soran.edu.iq/ |date=٢٤ی ئایاری ٢٠١٥}} {{سەرچاوەکان|٢}} {{قەزای سۆران}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|جوگرافیا|عێراق}} {{پۆلی کۆمنز|Diana, Iraq}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:سۆران]] asarv2ylngx3h2q71hp5x7u62051h7m 0 2661 1590533 1590448 2026-06-15T13:39:58Z Darlingg00 77062 چاککردنەوەی کێشەی تەکنیکی و شێواز; زیادکردنی پەڕگە 1590533 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_خۆماڵی =יִשְׂרָאֵל{{ھن}}إسرائیل |ناو_فەرمی =دەوڵەتی ئیسرائیل |ناوی_باو =מְדִינַת יִשְׂרָאֵל |ئاڵا_وێنە =Flag of Israel.svg |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە =Coat of arms of Israel.svg |دروژمی_نەتەوەیی = |سروودی_نیشتمانی ={{چینی ناوەند}}[[پەڕگە:Hatikvah instrumental.ogg]]{{کۆتایی}}{{ھن}}Hatikvah ('''הַתִּקְוָה''') |سروودی_پاشایی = |نەخشە_وێنە =LocationIsrael.svg |نەخشە_سەردێڕ = |پایتەخت = [[ئورشەلیم]] |شار_گەورەترین = [[ئورشەلیم]] (قودس) |زمانەکان_فەرمی =[[زمانی عیبری|عیبری]] |زمانەکان_ناوچەیی = [[عەرەبی]] |جۆری_زمانەکان = |زمانەکان = |ڕەگەز_گرووپەکان =٧٣٫٩٪ [[جوو]]، ٢١٫١٪ [[عەرەب]]، ٥٪ ئەوانی دیکە |جۆری_دەسەڵات =[[پەرلەمان]]ی |پلەی_سەرۆک١ = [[سەرۆک کۆماری ئیسرائیل|سەرۆک کۆمار]] |ناوی_سەرۆک١ =[[ئایزک ھێرزۆگ]] |پلەی_سەرۆک٢ =[[سەرۆک وەزیران]] |ناوی_سەرۆک٢ =[[بێنیامین نێتانیاھوو]]<ref>https://www.gov.uk/government/news/pm-call-with-prime-minister-netanyahu-of-israel-8-october-2023#:~:text=The%20Prime%20Minister%20spoke%20to,attacks%20by%20Hamas%20against%20Israel.</ref><ref>https://www.jewishvirtuallibrary.org/prime-ministers-of-israel</ref> |جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات =وەرگرتنی سەربەخۆیی |زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات =سەربەخۆیی لە حووکمی [[بەریتانیا]] |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ =[[١٤ی ئایار]] [[١٩٤٨]] |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢ = |پلە_ڕووبەر =١٥١ەم |area_km2 = 20,770{{\}}22,072 ([[List of countries and dependencies by area|153rd]]) |area_sq_mi = ٨٬٠١٩{{\}}٨٬٥٢٢ |مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتووان =٩٬٥١٧٬١٨١ |پلە_مەزەندەی_دانیشتووان =٩٥ەم |ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان =[[٢٠٢٥]] |سەرژمێریی_دانێشتوان = |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان = |چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش =36503 |پلە_چڕیی_دانیشتوان =٣٠ەم |دراو = [[شێکێل]] ₪ |کۆدی_دراو =ILS |کاتی_ناوچەیی =IST |قەرەبووی_کات =+٢ |لای_لێخوڕین =ڕاست |پاشگر_دۆمەین = [[.il]] |کۆدی_تەلەفوون =٩٧٢ }} '''ئیسرائیل''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: יִשְׂרָאֵל‎)، وڵاتێکە لە ناوچەی [[باشووری شام]] لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]]. لە باکوورەوە [[سنوورەکانی ئیسرائیل|ھاوسنوورە]] لەگەڵ [[لوبنان]]، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[سووریا]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئوردن]]، و لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ [[میسر]]. [[دەشتی کەناراوەکانی ئیسرائیل|کەناراوی ڕۆژاوای ئیسرائیل]] دەکەوێتە سەر [[دەریای ناوەڕاست]]، لووتکەی باشووری دەگاتە [[دەریای سوور]]، و لە ڕۆژھەڵاتیشەوە [[نزمترین خاڵی زەوی]] لە نزیک [[دەریای مردوو]] ھەیە. [[ئورشەلیم]] شوێنی حکوومەت و [[بارودۆخی ئورشەلیم|پایتەختی ڕاگەیەندراوە]]،<ref>Akram, Susan M. , Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010. "International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace". Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future. This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967. To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref> لەکاتێکدا [[تێل ئەڤیڤ]] [[گوش دان|گەورەترین ناوچەی شارنشین]] و [[ئابووریی ئیسرائیل|ناوەندی ئابووریی]] ئیسرائیلە. [[خاکی ئیسرائیل]]، کە بە [[فەلەستین]] یان [[خاکی پیرۆز]]یش ناودەبرێت، نیشتمانی کەنعانییە کۆنەکان و دواتریش شانشینەکانی [[ئیسرائیل و یەھوودای کۆن|ئیسرائیل و یەھوودا]] و [[ھەسمۆنیی یەھوودا]] بووە. دەکەوێتە نزیک [[ڕێڕەوی شام|ڕێڕەوی کیشوەرەکان]]، [[مێژووی دانیشتووانناسیی فەلەستین (ناوچە)|دانیشتووانناسییەکەی گۆڕا]] لەژێر ئیمپراتۆریەتە جۆراوجۆرەکاندا. [[دژەسامییەتیی ئەورووپی]] لە سەدەی ١٩دا پەرەی بە بزووتنەوەی [[زایۆنیزم|زایۆنیست]] دا بۆ [[نیشتمانی جوولەکە]]، کە پاڵپشتی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانیا]]ی بەدەستھێنا بە [[ڕاگەیەندراوی بالفۆر]] لە ساڵی ١٩١٧. دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، بەریتانیا ناوچەکەی داگیرکرد و [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا]]ی دامەزراند. فەرمانڕەوایی بەریتانیا و [[ئالیا|کۆچی جوولەکەکان]] لە سەروبەندی [[ھۆلۆکۆست]]دا [[ململانێی نێوان پێکھاتەکان لە فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا|گرژییەکانی نێوان عەرەب و جوولەکە]]ی چڕتر کردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Morris |یەکەم= Benny |بەستەری نووسەر= Benny Morris|سەردێڕ= Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881–2001 |بڵاوکەرەوە= Knopf |ساڵ= ١٩٩٩|edition= reprint |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧٩-٧٤٤٧٥-٧|وتەگێڕانەوە= The fear of territorial displacement and dispossession was to be the chief motor of Arab antagonism to Zionism down to 1948 (and indeed after 1967 as well). |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=746mQgAACAAJ |ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240322131219/https://books.google.com/books?id=746mQgAACAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} Also quoted, among many, by Mark M. Ayyash (2019). "Hermeneutics of Violence: A Four-Dimensional Conception". University of Toronto Press, p. [https://books.google.com/books?id=W1G_DwAAQBAJ&pg=PA195 195] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240322131220/https://books.google.com/books?id=W1G_DwAAQBAJ&pg=PA195 |date=22 March 2024}}, {{ISBN|978-1-4875-0586-8}}. Accessed 22 March 2024.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Fildis |یەکەم١=Ayse |دوایین٢=Nisanci |یەکەم٢=Ensar |سەردێڕ=British Colonial Policy "Divide and Rule": Fanning Arab Rivalry in Palestine |ساڵ=٢٠١٩|journal=International Journal of Islamic and Civilizational Studies |بەرگ=٦|issue=1 |بڵاوکەرەوە=UTM Press |ناونیشان=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/78420814/ea601a07a2310f41e37ea266a47b38107202-libre.pdf?1641751843=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DBritish_Colonial_Policy_Divide_and_Rule.pdf&Expires=1715344527&Signature=UEfPzsmbLIHNW7Sd0jLxe4OpYu4sPt5claU2beASuCt0BXqpfOQmcXAcR9EAPzkenh~oHMrRZIUREfMTfqEosnMw8oqIVa2Ap6HVteACMhsC0VpH~MUmjcYs8f8rQUrWjZtnMuKwHetiRQ92Md~PThKv6lbAds05mX-cJzPamGLZ7fpx8xA3ejpYDXiG1uYE7Ks550xBEdWLCCPkfuOUJXMTbmJAucKnXRZnDL78EuDeQx0CNpSWdujVlcd82klFyLverJL5AAJs5AH2eHNVpXzym0fPdBy2YJWz5sgMYZOC9oN09cDXB007r7qRj2nFSL3Zs13Un0i~~1~pwbg__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240510121206/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/78420814/ea601a07a2310f41e37ea266a47b38107202-libre.pdf?1641751843=&response-content-disposition=inline%20filename=British_Colonial_Policy_Divide_and_Rule.pdf&Expires=1715344527&Signature=UEfPzsmbLIHNW7Sd0jLxe4OpYu4sPt5claU2beASuCt0BXqpfOQmcXAcR9EAPzkenh~oHMrRZIUREfMTfqEosnMw8oqIVa2Ap6HVteACMhsC0VpH~MUmjcYs8f8rQUrWjZtnMuKwHetiRQ92Md~PThKv6lbAds05mX-cJzPamGLZ7fpx8xA3ejpYDXiG1uYE7Ks550xBEdWLCCPkfuOUJXMTbmJAucKnXRZnDL78EuDeQx0CNpSWdujVlcd82klFyLverJL5AAJs5AH2eHNVpXzym0fPdBy2YJWz5sgMYZOC9oN09cDXB007r7qRj2nFSL3Zs13Un0i~~1~pwbg__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە پەرەی سەند بۆ [[جەنگی ناوخۆیی ١٩٤٧–١٩٤٨ لە فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا|جەنگێکی ناوخۆیی]] دوای [[پلانی دابەشکردنی فەلەستین لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە|پلانی دابەشکردن]]ی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ١٩٤٧. ئیسرائیل [[ڕاگەیەندراوی سەربەخۆییی ئیسرائیل|سەربەخۆییی ڕای گەیاند]] کاتێک [[کۆتاییی دەسەڵاتی بەریتانیا بەسەر فەلەستین|دەسەڵاتی بەریتانیا کۆتایی ھات]] لە ١٤ی ئایاری ١٩٤٨، کە بەدوایدا [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|داگیرکارییەک]] لەلایەن [[جیھانی عەرەب|وڵاتانی عەرەبی]]یەوە ڕوویدا. [[ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەستی ١٩٤٩|ئاگربەستی ١٩٤٩]] ئیسرائیلی لە دەرەوەی پلانی نەتەوە یەکگرتووەکان فراوانتر کرد،<ref name="Britannica">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Zionism |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەکاتێکدا ھیچ وڵاتێکی نوێی عەرەبی دروست نەکرا، و [[داگیرکردنی کەرتی غەززە لەلایەن کۆماری یەکگرتووی عەرەبییەوە|غەززە لەژێر کۆنترۆڵی میسر]] و [[لکاندنی کەناری ڕۆژاوا بە ئوردن|کەناری ڕۆژاوا لەلایەن ئوردنەوە فەرمانڕەوایی دەکرا]] مایەوە.<ref name="Britannica"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Meir-Glitzenstein |یەکەم١=Esther |ڕێکەوت=پاییزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |بڵاوکەرەوە=Indiana University Press |بەرگ=٢٣|issue=3 |پەڕەکان=١١٤–١٢٢|doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 |وتەگێڕانەوە=The mass immigration from Arab countries began in mid-1949 and included three communities that relocated to Israel almost in their entirety: 31,000 Jews from Libya, 50,000 from Yemen, and 125,000 from Iraq. Additional immigrants arrived from Egypt, Morocco, Tunisia, Turkey, Iran, India, and elsewhere. Within three years, the Jewish population of Israel doubled. The ethnic composition of the population shifted as well, as immigrants from Muslim counties and their offspring now comprised one third of the Jewish population—an unprecedented phenomenon in global immigration history. From 1952–60, Israel regulated and restricted immigration from Muslim countries with a selective immigration policy based on economic criteria, and sent these immigrants, most of whom were North African, to peripheral Israeli settlements. The selective immigration policy ended in 1961 when, following an agreement between Israel and Morocco, about 100,000 Jews immigrated to the State. From 1952–68 about 600,000 Jews arrived in Israel, three quarters of whom were from Arab countries and the remaining immigrants were largely from Eastern Europe. Today fewer than 30,000 remain in Muslim countries, mostly concentrated in Iran and Turkey.}}</ref>{{sfn|Fischbach|2008|p=٢٦–٢٧}} زۆربەی [[فەلەستینییەکان|عەرەبە فەلەستینییەکان]] لە کاتی [[نەکبە]]دا [[دەرکردن و ڕاکردنی فەلەستینییەکان لە ١٩٤٨|ڕایانکرد یان دەرکران]]، {{sfn|Slater|2020|pp=٨١–٩٢, ٣٥٠|ps=, "[p. 350] It is no longer a matter of serious dispute that in the 1947–48 period—beginning well before the Arab invasion in May 1948—some 700,000 to 750,000 Palestinians were expelled from or fled their villages and homes in Israel in fear of their lives—an entirely justifiable fear, in light of massacres carried out by Zionist forces."}}<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ghanim |یەکەم١=Honaida |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/40608203 |journal=[[International Journal of Politics, Culture, and Society]] |بەرگ=٢٢|پەڕەکان=٢٣–٣٩ [٢٥–٢٦]|doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |ژمارە=١|issn=0891-4486 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وتەگێڕانەوە=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cleveland |یەکەم١=William L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CuHaDwaAQBAJ&pg=PT290 |سەردێڕ=A History of the Modern Middle East |دوایین٢=Bunton |یەکەم٢=Martin |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Westview Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٢٩-٩٧٥١٣-٤|زمان=en |پەڕە=٢٧٠|وتەگێڕانەوە=Not only was there no Palestinian Arab state, but the vast majority of the Arab population in the territory that became Israel-over 700,000 people-had become refugees. The Arab flight from Palestine began during the intercommunal war and was at first the normal reaction of a civilian population to nearby fighting-a temporary evacuation from the zone of combat with plans to return once hostilities ceased. However, during spring and early summer 1948, the flight of the Palestinian Arabs was transformed into a permanent mass exodus. ...}}</ref> لەکاتێکدا سەربەخۆییی ئیسرائیل بووە ھۆی [[دژەسامییەتی لە جیھانی عەرەبیدا]] و [[کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لە جیھانی ئیسلامییەوە|کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لەوێوە]]، بەتایبەتی بۆ ئیسرائیل. لەکاتێکدا سەربەخۆییی ئیسرائیل بووە ھۆی [[دژەسامییەتی لە جیھانی عەرەبیدا]] و [[کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لە جیھانی ئیسلامییەوە|کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لەوێوە]]، بەتایبەتی بۆ ئیسرائیل.<ref name=":05">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Beker |یەکەم=Avi |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/25834637 |journal=Jewish Political Studies Review |بەرگ=١٧| issue=3/4 |پەڕەکان=٣–١٩|jstor=25834637 |issn=0792-335X |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":22">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dinstein |یەکەم=Yoram |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |سەردێڕ=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٢٢٨٧-٢|پەڕە=٢٨٢|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUHaN&sig=ACfU3U0WsIDoJxluxSyPsNK60ypjp280-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای [[جەنگی شەش ڕۆژە]]ی ١٩٦٧، ئیسرائیل کەناری ڕۆژاوا، غەززە و [[داگیرکردنی نیمچەدوورگەی سینا لەلایەن ئیسرائیلەوە|سینا]]ی میسری داگیرکرد، و [[لکاندنی قودسی ڕۆژھەڵات بە ئیسرائیل|قودسی ڕۆژھەڵات]] و [[یاسای بەرزایییەکانی جۆلان|بەرزایییەکانی جۆلان]]ی سووریای لکاند. پەیماننامەی ئاشتی لەگەڵ [[پەیماننامەی ئاشتیی میسر و ئیسرائیل|میسر]] لە ساڵی ١٩٧٩ (سینا لە ساڵی ١٩٨٢ گەڕێندرایەوە) و [[پەیماننامەی ئاشتیی ئیسرائیل و ئوردن|ئوردن]] لە ساڵی ١٩٩٤ واژوو کران. [[ڕێککەوتنی ئۆسلۆ ١|ڕێککەوتننامەکانی ئۆسلۆ]]ی ١٩٩٣ [[خۆبەڕێوەبەریی فەلەستینی]] سنوورداری لە [[کەناری ڕۆژاوا]] و [[کەرتی غەززە|غەززە]] ھێنایە ئاراوە، لەکاتێکدا [[ڕێککەوتننامەکانی ئیبراھیم]]ی ٢٠٢٠ پەیوەندییەکانی لەگەڵ وڵاتانی زیاتری عەرەبی [[ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی عەرەب و ئیسرائیل|ئاسایی کردەوە]]، بەڵام [[ململانێی ئیسرائیل و فەلەستین]] بەردەوامە. [[یاسا بنەڕەتییەکانی ئیسرائیل]] [[کنێسێت]] وەک [[نوێنەرایەتیی ڕێژەیی|پەرلەمان]]ێکی ھەڵبژێردراو بە شێوەیەکی ڕێژەیی جێگیر دەکەن. ئەو [[کابینەی ئیسرائیل|حکوومەت]] پێکدەھێنێت، کە لەلایەن [[سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل|سەرۆک وەزیران]]ەوە سەرکردایەتی دەکرێت، و [[سەرۆککۆماری ئیسرائیل|سەرۆک کۆمار]]ی تا ڕادەیەکی زۆر ڕێوڕەسمی ھەڵدەبژێرێت. ئیسرائیل خاوەنی یەکێک لە گەورەترین ئابوورییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Israel datasets |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.imf.org}}</ref> [[پێڕستی وڵاتانی ئاسیا و ئۆقیانووسیا بەپێی پێوەری گەشەپێدانی مرۆیی|یەکێکە لە بەرزترین ئاستەکانی بژێوی لە ئاسیا]]، و لەسەر ئاستی جیھان لە ڕیزبەندی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی|٢٥ەمینە لە تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی]] و [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەس|١٤ەمینە لە تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |ناونیشان=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Yahoo Finance |زمان=en-US}}</ref> یەکێکە لە پێشکەوتووترین وڵاتانی جیھان لە ڕووی [[زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئیسرائیل|پێشکەوتووی تەکنەلۆژییەوە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global Innovation Index (GII) |ناونیشان=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=global-innovation-index |زمان=en-US}}</ref> ئیسرائیل بەشێکی گەورەتری ئابوورییەکەی بۆ توێژینەوە و پەرەپێدان تەرخان دەکات [[پێڕستی وڵاتانی سەروەر بەپێی خەرجییەکانی توێژینەوە و پەرەپێدان|زیاتر لە ھەر دەوڵەتێکی دیکە]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |ناونیشان=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=World Intellectual Property Organization |doi=10.34667/tind.46596 |ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٠٥-٣٤٣٢-٠|زمان=en |دوایین١=Dutta |یەکەم١=Soumitra |دوایین٢=Lanvin |یەکەم٢=Bruno |دوایین٣=Wunsch-Vincent |یەکەم٣=Sacha}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Getzoff |یەکەم=Marc |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |ناونیشان=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Global Finance Magazine |زمان=en-US}}</ref> و وا بڕوادەکرێت کە [[ئیسرائیل و چەکی ناوەکی|خاوەنی چەکی ناوەکی بێت]]. تاکە وڵاتە کە خاوەنی زمانێکی فەرمیی [[بووژاندنەوەی زمانی عیبری|بووژاوە]] بێت، [[عیبریی مۆدێرن|عیبری]]، [[چاندی ئیسرائیل]] [[چاندی جوولەکە|دابونەریتە جوولەکەکان]] لەگەڵ کاریگەرییەکانی [[چاندی عەرەبی|عەرەب]] تێکەڵ دەکات. == مێژوو == === پێش مێژوو === [[شوێنی پێش مێژووی عوبەیدییە]] لە باکووری ئیسرائیل [[فراوانبوونی پێشوەختەی ھۆمینینەکان بۆ دەرەوەی ئەفریقا|بوونی مرۆڤە دێرینەکان]] نزیکەی ١٫٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر نیشان دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Tchernov |یەکەم=Eitan |بەستەری نووسەر=Eitan Tchernov |ڕێکەوت=١٩٨٨|سەردێڕ=The Age of 'Ubeidiya Formation (Jordan Valley, Israel) and the Earliest Hominids in the Levant |journal=[[Paléorient]] |بەرگ=١٤|issue=2 |پەڕەکان=٦٣–٦٥| doi=10.3406/paleo.1988.4455}}</ref> دووەم کۆنترین بەڵگەی [[مرۆڤی لەڕووی توێکارییەوە مۆدێرن|مرۆڤە لەڕووی توێکارییەوە مۆدێرنەکان]] [[ڕەچەڵەکی ئەفریقیی دوایینی مرۆڤە مۆدێرنەکان|دەرەوەی ئەفریقا]] بەردبوویەکی تەمەن ٢٠٠٬٠٠٠ ساڵەیە لە [[دەشکەوتی میسلیا]] لەسەر کێوی کارمێل.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wade |یەکەم=Lizzie |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |journal=[[Science (journal)|Science]] |بڵاوکەرەوە=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> [[کالچەری ناتوفی]] (١٠٬٠٠٠ پێش زایین) ڕەنگە پەیوەندی بە [[زمانی پرۆتۆ-ئەفرۆئاسیایی]]یەوە ھەبێت<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Winfried Nöth |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y4_It_sAuMYC&pg=PA293 |سەردێڕ=Origins of Semiosis: Sign Evolution in Nature and Culture |بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٨٧٧٥٠-٢|پەڕە=٢٩٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Roger Blench, Matthew Spriggs |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&pg=PT70 |سەردێڕ=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٨١٦٢٣-١|پەڕە=٧٠}}</ref> و بەھۆی وەرگرتنی [[نشینگەیی]] پێش [[سەرەتای کشتوکاڵ لە ڕۆژاوای ئاسیا|سەرھەڵدانی کشتوکاڵ]] و [[شۆڕشی نیۆلیتیک]] بەرچاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hershkovitz |یەکەم١=Israel |بەستەری نووسەر١=Israel Hershkovitz |دوایین٢=Gopher |یەکەم٢=Avi |بەستەری نووسەر٢=Avi Gopher |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426 |سەردێڕ=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |editor-last1=Bocquet-Appel | editor-first1=Jean-Pierre |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |بڵاوکەرەوە=Springer Science+Business Media |پەڕە=٤٦٥|doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |ژپنک= ٩٧٨-١-٤٠٢٠-٨٥٣٨-٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === سەردەمەکانی بڕۆنز و ئاسن === ئاماژە سەرەتایییەکان بۆ شارەکانی «[[کەنعان]]ی» و دواتر [[ئیسرائیلییەکان|ئیسرائیلی]] لە دەقە دێرینەکانی [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن|ڕۆژھەڵاتی نزیک]] و [[میسری کۆن|میسری]]دا (٢٠٠٠ پێش زایین) دەردەکەون؛ ئەم دانیشتووانە وەک [[شارە-دەوڵەت]]ە سەربەخۆکانی لەڕووی ڕامیارییەوە ڕێکخرابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Canaanites |ناونیشان=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=obo |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Glassman |یەکەم=Ronald M. |سەردێڕ=The Political Structure of the Canaanite City-States: Monarchy and Merchant Oligarchy |ڕێکەوت=٢٠١٧|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ئیش=The Origins of Democracy in Tribes, City-States and Nation-States |پەڕەکان=٤٧٣–٤٧٧|editor-last=Glassman |editor-first=Ronald M. |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|شوێن=Cham |بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing |زمان=en | doi=10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٥١٦٩٥-٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240429061941/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> لە ماوەی [[سەردەمی بڕۆنزی درەنگ]] (١٥٥٠–١٢٠٠ پێش زایین)، بەشێکی زۆری کەنعان [[دەوڵەتی پاشکۆ]]کانی [[شانشینی نوێی میسر]]یان پێکھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Braunstein |یەکەم١=Susan L. |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=The Meaning of Egyptian-Style Objects in the Late Bronze Cemeteries of Tell el-Far'ah (South) |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |بەرگ=٣٦٤|issue=364 |پەڕەکان=١–٣٦|doi=10.5615/bullamerschoorie.364.0001 |jstor=10.5615/bullamerschoorie.364.0001 |s2cid=164054005}}</ref> لە ئەنجامی [[داڕمانی سەردەمی بڕۆنزی درەنگ]]، کەنعان کەوتە ناو پشێوییەوە و دەسەڵاتی میسری بەسەر ناوچەکەدا داڕما.<ref>Dever, William G. "Beyond the Texts", Society of Biblical Literature Press, 2017, pp. 89–93</ref><ref>S. Richard, "Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism", "The Biblical Archaeologist" (1987)</ref> وا بڕوا دەکرێت باپیرانی [[ئیسرائیلییەکان]] [[گەلە دێرینە سامی-ئاخێوەرەکان]] بووبێتن کە خەڵکی ڕەسەنی ئەم ناوچەیە بوون.<ref name="Miller1986">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Miller |یەکەم١=James Maxwell |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofancient00mill |سەردێڕ=A History of Ancient Israel and Judah |دوایین٢=Hayes |یەکەم٢=John Haralson |بڵاوکەرەوە=Westminster John Knox Press |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٦٤-٢١٢٦٢-٩}}</ref>{{rp|78–79}} گێڕانەوە شوێنەوارییە نوێیەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئیسرائیلییەکان و کالچەرەکەیان لە گەلانی کەنعانییەوە جیابوونەتەوە لە ڕێگەی پەرەپێدانی ئایینێکی جیاوازی [[تایبەتپەرستی|تایبەتپەرست]]—و دواتر [[یەکتاپەرستی|یەکتاپەرست]]—کە چەقی لەسەر [[یەھوە]] بوو.<ref>Rendsberg, Gary (2008). "Israel without the Bible". In Frederick E. Greenspahn. The Hebrew Bible: New Insights and Scholarship. NYU Press, pp. 3–5</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gnuse |یەکەم١=Robert Karl |سەردێڕ=No Other Gods: Emergent Monotheism in Israel |ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Sheffield Academic Press Ltd |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٧٥-٦٥٧-٦|پەڕەکان=٢٨, ٣١}}</ref> ئەوان بە شێوەیەکی دێرینی [[زمانی عیبری|عیبری]] قسەیان دەکرد، کە بە [[عیبریی ئینجیلی]] ناسراوە.<ref>Steiner, Richard C. (1997), "Ancient Hebrew", in Hetzron, Robert (ed.), "The Semitic Languages", Routledge, pp. 145–173, {{ISBN|978-0-415-05767-7}}</ref> نزیکەی لە ھەمان کاتدا، [[فەلەستییەکان]] لە باشووری [[دەشتی کەناراوەکانی ئیسرائیل|دەشتی کەناراوەکان]] نیشتەجێ بوون.{{sfn|Killebrew|2005|p=230}}{{sfn|Shahin|2005|p=٦}} [[پەڕگە:Mesad Hashavyahu ostracon.jpg|وێنۆک|[[ئۆستراکۆنی یاڤنێ-یام]]، نووسراوێکی بە [[ئەلفوبێی عیبریی دێرین|عیبریی دێرین]] کە بەڵگەنامەی بەڕێوەبردنە لە [[شانشینی یەھوودا|یەھوودا]]]] زۆربەی زانایانی مۆدێرن ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە گێڕانەوەی [[کۆچی بەکۆمەڵ]] لە [[تەورات]] و [[پەیمانی کۆن]]دا بەو شێوەیەی وێنا کراوە ڕووی نەداوە؛ بەڵام ھەندێک لە ڕەگەزەکانی ئەم نەریتانە [[مێژووییبوونی ئینجیل|ڕەگە مێژووییەکان]]یان ھەیە.<ref>{{harvnb|Faust|2015|p=476}}: "While there is a consensus among scholars that the Exodus did not take place in the manner described in the Bible, surprisingly most scholars agree that the narrative has a historical core, and that some of the highland settlers came, one way or another, from Egypt."</ref><ref>{{harvnb|Redmount|2001|p=61}}: "A few authorities have concluded that the core events of the Exodus saga are entirely literary fabrications. But most biblical scholars still subscribe to some variation of the Documentary Hypothesis, and support the basic historicity of the biblical narrative."</ref> مشتومڕ لەسەر سەرەتاییترین بوونی [[مێژووی ئیسرائیل و یەھوودای دێرین|شانشینەکانی ئیسرائیل و یەھوودا]] و ڕادەی دەسەڵاتیان ھەیە. لەکاتێکدا ڕوون نییە ئایا [[شانشینی ئیسرائیل (پاشایەتیی یەکگرتوو)|شانشینی یەکگرتووی ئیسرائیل]] ھەبووە یان نا،<ref name="lipschits">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lipschits |یەکەم١=Oded |سەردێڕ=The Jewish Study Bible |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٩٧٨٤٦-٥|editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |زمان=en |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Kuhrtp438">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kuhrt |یەکەم=Amiele |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientneareastc00akuh/page/438 |سەردێڕ=The Ancient Near East |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٦٧٦٢-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/ancientneareastc٠٠akuh/page/٤٣٨ ٤٣٨]}}</ref> مێژوونووسان و شوێنەوارناسان کۆکن لەسەر ئەوەی کە باکووری [[شانشینی ئیسرائیل (سامیرە)|شانشینی ئیسرائیل]] نزیکەی ٩٠٠ پێش زایین ھەبووە<ref name="Finkelstein">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Finkelstein |یەکەم١=Israel |سەردێڕ=The Bible Unearthed: archaeology's new vision of ancient Israel and the origin of its stories |دوایین٢=Silberman |یەکەم٢=Neil Asher |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Simon & Schuster |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٦٩١٢-٤|edition=1st Touchstone}}</ref>{{rp|169–195}} و [[شانشینی یەھوودا]] نزیکەی ٨٥٠ پێش زایین.<ref name="Finkelstein, Israel, (2020)">Finkelstein, Israel, (2020). [https://books.google.com/books?id=wH3-DwAAQBAJ&pg=PA33 "Saul and Highlands of Benjamin Update: The Role of Jerusalem"], in Joachim J. Krause, Omer Sergi, and Kristin Weingart (eds.), "Saul, Benjamin, and the Emergence of Monarchy in Israel: Biblical and Archaeological Perspectives", SBL Press, Atlanta, GA, p. 48, footnote 57: "...They became territorial kingdoms later, Israel in the first half of the ninth century BCE and Judah in its second half..."</ref><ref name="Pitcher">[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 |date=9 April 2023}} Quote: "For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date."</ref> شانشینی ئیسرائیل لەو دووانە گەشاوەتر بوو و زوو بوو بە ھێزێکی ناوچەیی، پایتەختەکەشی لە [[سامیرە (شاری دێرین)|سامیرە]] بوو؛<ref>{{harvnb|Finkelstein|Silberman|2002|pp=146–147}}: Put simply, while Judah was still economically marginal and backward, Israel was booming. … In the next chapter we will see how the northern kingdom suddenly appeared on the ancient Near Eastern stage as a major regional power.</ref><ref name=":04">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Finkelstein |یەکەم=Israel |سەردێڕ=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٩٨٣-٩١١-٣|پەڕەکان=٦٥–٦٦; ٧٣; ٧٤; ٧٨; ٨٧–٩٤|oclc=٨٨٠٤٥٦١٤٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Finkelstein |یەکەم=Israel |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Observations on the Layout of Iron Age Samaria |journal=Tel Aviv |بەرگ=٣٨|issue=2 |پەڕەکان=١٩٤–٢٠٧|doi=10.1179/033443511X13099584885303 |issn=0334-4355 |s2cid=128814117}}</ref> لەژێر دەسەڵاتی [[بنەماڵەی عۆمری]]دا، کۆنترۆڵی [[سامیرە]]، [[جەلیل]]، بەشی سەرەوەی [[دۆڵی ئوردن]]، [[دەشتی شارۆن]] و بەشێکی زۆری [[ترانسئوردن (ناوچە)|ترانسئوردن]]ی دەکرد.<ref name=":04"/> شانشینی ئیسرائیل لە دەوروبەری ٧٢٠ پێش زایین لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]وە [[سامێرینا|داگیرکرا]].<ref name="Broshi 2001 174">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Broshi |یەکەم=Maguen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=etTUEorS1zMC&pg=PAPA174 |سەردێڕ=Bread, Wine, Walls and Scrolls |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٢٧-٢٠١-٦|پەڕە=١٧٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230210203455/https://books.google.com/books?id=etTUEorS1zMC&pg=PAPA174 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شانشینی یەھوودا، لەژێر دەسەڵاتی [[شوێنکەوتووی داوود|داوودی]]دا و بە پایتەختیی [[قودس]]، دواتر بوو بە [[دەوڵەتی پاشکۆ]]ی سەرەتا ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ و پاشان [[ئیمپراتۆریەتیی بابلیی نوێ]]. مەزەندە دەکرێت [[مێژووی دانیشتووانناسیی ناوچەی فەلەستین|دانیشتووانی ناوچەکە]] لە دەوروبەری ٤٠٠٬٠٠٠ کەس بووبێت لە [[سەردەمی ئاسنی دووەم]]دا.<ref name=":42">Broshi, M. , & Finkelstein, I. (1992). [https://www.academia.edu/40790691/M_Broshi_and_I_Finkelstein_The_Population_of_Palestine_in_Iron_Age_II_BASOR_287_1992_pp_47_60 "The Population of Palestine in Iron Age II"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230305224039/https://www.academia.edu/40790691/M_Broshi_and_I_Finkelstein_The_Population_of_Palestine_in_Iron_Age_II_BASOR_287_1992_pp_47_60 |date=5 March 2023}}. "Bulletin of the American Schools of Oriental Research", "287"(1), 47–60.</ref> لە ٥٨٧/٦ پێش زایین، دوای [[ڕاپەڕینەکانی یەھوودا دژی بابل|ڕاپەڕین لە یەھوودا]]، شا [[نەبووخەدنسەری دووەم]] [[گەمارۆدانی قودس (٥٨٧ پێش زایین)|قودسی گەمارۆ دا و وێرانی کرد]] و ھەروەھا [[پەرستگای سولەیمان]]،<ref>{{harvnb|Finkelstein|Silberman|2002|p=307}}: "Intensive excavations throughout Jerusalem have shown that the city was indeed systematically destroyed by the Babylonians. The conflagration seems to have been general. When activity on the ridge of the City of David resumed in the Persian period, the-new suburbs on the western hill that had flourished since at least the time of Hezekiah were not reoccupied."</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lipschits |یەکەم=Oded |ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |journal=Tel Aviv |بەرگ=٢٦|issue=2 |پەڕەکان=١٥٥–١٩٠|doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}</ref> شانشینەکەی ھەڵوەشاندەوە و [[بێسەروشوێنکردنی بابلی|زۆربەی نوخبەی یەھوودی بۆ بابل دوورخستەوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wheeler |یەکەم=P. |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |بەرگ=٧٩|issue=4 |پەڕەکان=٦٩٦–٦٩٧|doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}</ref> === شانشینی ئیسرائیل و جودا === [[پەڕگە:Kingdoms of Israel and Judah map 830-ms.svg|وێنۆک|430x430پیکسڵ|شانشینی ئیسرائیل و جودا؛ ساڵی ٨٣٠ پێش زاین]] لە دەوروبەری ساڵانی ١٠٠٠ پ. ز دوو شانشینی (ئیسرائیلی/عیبری) پێکھات # باناوی شنشینی ئیسرائیل - باکوور # شانشینی (یەھوود/جودا) - باشوور ھەردوو شانشینەکە لە [[تەورات]] و [[ئینجیل]] ئاماژەیان پێکراوە<ref>https://tsjok45.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/07/finkelstein-israel_the-bible-unearthed.pdf</ref> ==== ململانێ و ئیمپراتۆرییەتەکان ==== ناوچەکە لەم ماوەیەدا ز زۆر بە جێگیری نەماوەتەوە ئاشوورییەکان شانشینی ئیسرائیلیان داگیرکرد (٧٢٢ پێش زایین) [[بابل|بابلییەکان]] (جودا/یەھوودا)یان داگیرکرد (٥٨٦ پێش زایین) و ئۆرشەلیمیان وێرانکرد<ref>https://www.britannica.com/event/Babylonian-Captivity</ref> زۆرێک لە جووەکانیان دەربەدەر کرد لەم ماوەیەدا<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Jerusalem_(587_BC)#cite_note-:42-8</ref> لەپاشان فارسەکان دەستیان بەسەردا گرت و ڕێگەیان دا ھەندێک جوو بگەڕینەوە بۆ شوێنی خۆیان.<ref>https://www.britannica.com/event/Babylonian-Captivity</ref><ref>https://www.britannica.com/topic/Achaemenian-Empire</ref> === دەسەڵاتی یۆنانی و ڕۆمانییەکان === لەپاش ئەمانە دەسەڵاتی [[یۆنانی کۆن|یۆنانییەکان]] پەرەیسەند لە نێون ساڵانی (٣٣٠ پێش زایین) [[ئەسکەندەری مەزن]] ناوچەکەی داگیرکرد لەگەڵ زۆرینەی ناوچەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] و [[ئاناتۆلیا|ئەناتۆڵی ڕۆژاوا]] و [[کوردستان|کوردستانیش]]؛ لەپاشان چەندنین فەرمانڕەوای یۆنانی بەڕێوەیان بردووە.<ref>https://academic.oup.com/jts/article-abstract/60/1/221/1684588?redirectedFrom=fulltext</ref><ref>https://www.jewishhistory.org/alexander-the-great/</ref> دەسەڵاتداری یۆنانییەکان بەردەوام بوو ھەتا لەپڕێکدا ڕۆمانییەکان ([[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینییەکان)]] دەسەڵاتیانگرتەدەست لە ساڵانی (٦٣ پێش زایین)<ref>https://www.britannica.com/place/Byzantine-Empire</ref> === پاش ھاتنی ساڵی زایینی === لە ساڵی (٧٠ زایینی) دا دەسەڵاتداری ڕۆمانییەکان ھەر بەردەوام بوو بەجۆرێک کە دووبارە ھێرشکرایەوە سەر ئۆرشەلیم و دووەم پەرستگای پیرۆزی جووەکانیان وێرانکرد؛ ھەندێک لە جووەکانیان کوشت و ھەندێکیشیان لابران.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Jerusalem_during_the_Byzantine_period</ref> ==== پاش پەرەسەندنی ئیسلام ==== لە سەدەی حەوتەمی زایینی بە دیاریکراوی ساڵانی (٦٣٧ زایینی) دەستیانبەسەر زۆر ناوچە داگرت و کۆتاییان بە دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسنییەکان]] و بێشێکی زۆر لە دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بێزەنتینییەکان]] (ڕۆمانییەکان) ھێنا لەژێر فەرمانڕەوایی [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] زۆرێک لە ناوچەکانی [[فەلەستین]] و [[کوردستان|کوردستانیان]] دەستبەسەرداگرت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of Palestine |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Palestine |وێبگە=Encyclopaedia Britannica}}</ref> و زمانی عەرەبی و ئیسلامیان بڵاوکردەوە لەو ناوچانەدا و زۆربەی ھەرەزۆری ناوچەکان عەرەب نیشتەجێکران.<ref>https://global.oup.com/academic/product/the-oxford-history-of-the-ancient-near-east-9780190687854?cc=iq&lang=en&</ref><ref>https://tsjok45.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/07/finkelstein-israel_the-bible-unearthed.pdf</ref><ref>https://academic.oup.com/jts/article-abstract/60/1/221/1684588?redirectedFrom=fulltext</ref> [[پەڕگە:The Crusader States in 1135.svg|وێنۆک|433x433پیکسڵ|نەخشەی دەسەڵاتی ھێزی خاچھەڵگران لە ساڵی ١١٣٥ی زایینی]] === ھاتنەوەی دەسەڵاتداری مەسیحی === لەسەڵانی (١٠٩٥–١٠٩٩) ڕێکخراوێکی سوپای زۆر گەورە دروستکرا بەناوی [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|سووپای خاچھەڵگران]]<ref>https://www.britannica.com/event/Crusades/The-First-Crusade-and-the-establishment-of-the-Latin-states</ref> توانیان لە کۆتاییدا کۆتایی بە دەسەڵاتی ئیسلامی بھێنن لە ناوچەکە خرایە ژێر دەسەڵاتی ھێزی خاچھەڵگران بە دیریکراوی لە ساڵی ١٠٩٩ی زایینی [[ئورشەلیم]]یان خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیان<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kingdom_of_Jerusalem#:~:text=The%20Crusaders%20arrived%20at%20Jerusalem,newly%20created%20Kingdom%20of%20Jerusalem.</ref> بۆ ماوەی ٢٠٠ ساڵ فەرمانڕەواییان بەردەوام بوو<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_Kingdom_of_Jerusalem</ref> ؛ لە گرنگترین فەرمانڕەواکانی ئەم ماوەیە '''[[باڵدوینی چوارەم]]''' بوو کە پاشای شانشینی ئۆرشەلیم بوو.<ref>https://www.britannica.com/biography/Baldwin-IV-king-of-Jerusalem</ref> لە پاش ئەم ماوەیەدا ھێزە ئیسلامیەکان یەکیانگرتەوە و کۆتاییان ھێنا بە دەسەڵاتی مەسیحییەکان.<ref>https://www.historyextra.com/period/medieval/crusades-causes-history-when-how-many-were-there-death-toll/</ref> ==== پاش ھاتن و ڕووخانی عوسمانییەکان ==== ساڵی ١٥١٧ی زایینی [[عوسمانییەکان]] [[فەلەستین]]یان داگیرکرد بۆ ماوی ٤٠٠ ساڵ کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەوان<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ottoman_Palestine#:~:text=The%20Ottoman%20Empire%20proceeded%20to,the%20Mamluk%20capital%20in%20Egypt.</ref> ھەتا ساڵی ١٩١٧ لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ڕووداوێکی مێژووی گەورە ڕوویدا ئەویش ڕووخانی دەسەڵاتی [[عوسمانی]] بوو لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانییەکان]].<ref>https://jewishvirtuallibrary.org/ottoman-rule-1517-1917</ref> === دەسەڵاتی بەریتانییەکان === لە پاش ساڵانی ١٩١٧ی زایینی دا بەریتانییەکان ناوچەی ئیسرائیلیان کۆنتڕۆڵکرد<ref>https://www.britannica.com/place/Palestine/World-War-I-and-after</ref>؛ لێرەوە ناکۆکییەکی نوێ پەرەیسەند ئەویش ناکۆکی نێوان عەرەبە ھاوردەکان و ئیسرائیلییەکان بوو ئەمەش بوو<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Arab–Israeli_conflict#:~:text=In%201917%2C%20British‑led%20troops,nothing%20shall%20be%20done%20which</ref> ھۆی پێکدادانی نێوانیان لە ڕووی کۆمەڵایەتی و ڕامیارییەوە ئەمە بەردەوام بوو ھەتاوەک و ساڵی ١٩٤٧. ====== پلانی نەتەوە یەکگرتووەکان ====== * لە ساڵی '''١٩٤٧''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] نەخشەڕێگایەکی پێشنیارکرد کە بریتیبوو لە جیاکردنەوەی ناوچەکە بۆ دوو بەش بەشێکی بۆ جووەکان و بەشێکی بۆ [[عەرەب]]ەکان.<ref>https://www.britannica.com/event/1948-Arab-Israeli-War</ref><ref>https://history.state.gov/milestones/1945-1952/arab-israeli-war</ref><ref>https://digitallibrary.un.org/record/3792734?ln=en&v=pdf</ref> لە دەرەنجامدا ئیسرائیل قبووڵی کرد بەڵام عەرەبەکان قبووڵیان نەکرد و دەوڵەتە عەرەبییەکانیش دەستیانکرد بە ھێرشکردنە سەر ئیسرائیل؛ سەر ئەنجام لە ساڵی ١٩٤٨ ئیسرائیل سەرکەوت و فراوانتر بوو ھەتا وەک و نزیکەیی ھەموو ڕووبەری ناوچەدێرینەکانی خۆی گرتەوە. <ref>https://www.idf.il/en/mini-sites/wars-and-operations/israels-war-of-independence-1948/#:~:text=The%20Fight%20for%20Independence,withdrawal%20on%20May%2014%2C%201948.</ref> === لەدوای جەنگی ١٩٦٧ === {{سەرەکی|شەڕی شەش ڕۆژە}} ئەم جەنگە لەنێوان [[عەرەب]] و دەوڵەتی ئیسرائیل بوو تێیدا لە کۆتاییدا بەھاوکاری [[ئەمریکا]]، ئیسرائیل سەرکەوت<ref>https://history.state.gov/milestones/1961-1968/arab-israeli-war-1967#:~:text=Between%20June%205%20and%20June,the%20Soviet%20Union%20to%20intervene.</ref>؛ دەسکەوتەکانی ئیسرائیل<ref>https://www.gov.il/en/pages/israel-after-the-six-day-war</ref> گرتنی [[بەرزایییەکانی جۆلان]] و لە [[کەرتی ڕۆژاوا]] گرتنەوەی کۆنتڕۆڵ لە [[کەرتی غەززە]] کۆنتڕۆڵکردنی [[نیمچەدوورگەی سینا]].<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Six-Day_War#:~:text=Israel%20is%20believed%20to%20have,nuclear%20weapon%20by%20December%201966.</ref><ref>https://www.gov.il/BlobFolder/generalpage/israel-after-the-six-day-war/en/English_HISTORY_MAPS_Israel-after-Six-Day-War.jpg</ref> == ڕەگناسی == [[پەڕگە:Political map of Israel-Palestine.jpg|وێنۆک|نەخشەی [[ڕامیاری]] ئیسرائیل و بەڕێوەبەرایەتیی [[میری]]ی [[فەلەستین]]]] لە کۆندا یۆنانییەکان بە گەلی ناوچەی [[کەنعان]]یان دەگوت «فۆنیسیا-فینیقیا» ،{{تێبینی|ئەو ناوەیە کە [[ھۆمیرۆس]] و [[ھێرۆدۆت]] بە کەنارەکانی باکووری [[شام]] ([[لوبنان]]ی ئەمڕۆ، بەشێک لە کەنارەکانی [[سووریا]] و باکووری [[فەلەستین]])یان داوە. وشەکە لە یۆنانی «Phoinix» وەرگیراوە، بە واتای «وەنەوشەیی»، بەھۆی بۆیەی بەناوبانگی مورێکسیانەوە.<ref>https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/phoenicia-phoenicians</ref>}} کە دەستەواژەیەک بوو بۆ کەنعانییەکان. دەستەواژەی [[فەلەستین]] پ'''ەیوەست نییە''' بە زمانی [[عەرەبی]] لە ڕووی ڕەگ و ڕیشەوە.<ref>https://www.euppublishing.com/doi/10.3366/hlps.2016.0140</ref>{{تێبینی|یەکەم کەس کە ئەم ناوەی لە ڕووی جوگرافییەوە بە زمانی [[یۆنانیی کۆن|یۆنانی]] بەکارھێنا، مێژوونووسی یۆنانی [[ھێرۆدۆت]] بوو لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین (٤٥٠ پێش زایین) لە پەرتووکی «مێژووەکان». ناوبراو بە «پارێزگایەکی سووریا بە ناوی فەلەستین» وەسفی کردووە، و بە وردی سنوورەکانی بەو شێوەیە پێناسە کردووە کە دەکەوێتە باشووری فینیقیا و درێژدەبێتەوە بۆ سنوورەکانی [[میسر]].<ref>https://www.jpost.com/opinion/article-752532</ref>}} {{شێواز}} ناوەکانی [[خاکی ئیسرائیل]] و منداڵانی ئیسرائیل بە درێژاییی مێژوو بۆ ئاماژەدان بە [[شانشینی ئیسرائیل (پاشایەتیی یەکگرتوو)|شانشینی ئیسرائیل]]ی پەرتووکی پیرۆز و ھەموو گەلی [[جووەکان|جوو]] بەکارھێنراون. [[ئیسرائیل (ناو)|ناوی «ئیسرائیل»]] ([[عیبری]]: {{lang|he-Latn|Yīsrāʾēl}}؛ [[سەپتۆجینت]]، بە [[یۆنانیی کۆن]]: Ἰσραήλ، بە [[لاتینی]]: Israēl، «[[ئێل (خواوەند)|ئێل (خوا)]] بەردەوام دەبێت/حوکم دەکات») ئاماژەیە بۆ پێشەوا [[یەعقووب]] کە، بە بۆچوونی [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]، دوای ئەوەی بە سەرکەوتوویی لەگەڵ [[فریشتەی پەروەردگار]] [[زۆرانبازی]] کرد، ئەو ناوەی لێنرا.<ref>{{cite encyclopedia |author=Geoffrey W. Bromiley |url=https://books.google.com/books?id=yklDK6Vv0l4C&pg=PA907 |title=Israel |encyclopedia=[[International Standard Bible Encyclopedia]]: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0}}</ref> کۆنترین بەرھەمی شوێنەواریی ناسراو کە ناوی «ئیسرائیل» وەک کۆمەڵێک بھێنێت، [[کێلی مێرنێپتا]]ی [[میسری کۆن]]ە (کە مێژووەکەی بۆ کۆتاییی سەدەی ١٣یەمی پێش زایین دەگەڕێتەوە).<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}</ref> «کێلی مێرنێپتا… بە کۆنترین بەڵگە لە دەرەوەی پەرتووکی پیرۆز دادەنرێت بۆ بوونی ئیسرائیل تا سەدەی ١٣یەمی پێش زایین.»<ref name="NollMerneptah">K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&pg=PA139 "Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,"] A&C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.</ref><ref name="ThompsonMerneptah">[[تۆماس ل. تۆمپسۆن|Thomas L. Thompson]], [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&pg=PA275 "Early History of the Israelite People: From the Written & Archaeological Sources,"] Brill, 2000 pp. 275–276</ref> [[ئیسرائیل (ناو)|ناوی کەسیی «ئیسرائیل»]] زۆر پێشتر دەردەکەوێت، لە [[ئیبلا]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hasel |یەکەم=Michael G. |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٤|سەردێڕ=Israel in the Merneptah Stela |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |بەرگ=٢٩٦|issue=296 |پەڕەکان=٤٥–٦١|doi=10.2307/1357179 |jstor=1357179 |s2cid=164052192}}{{ھن}}{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bertman |یەکەم=Stephen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1C4NKp4zgIQC&q=ebla%20israel%20ishmael%20abraham&pg=PA317 |سەردێڕ=Handbook to Life in Ancient Mesopotamia |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٨٣٦٤-١}}{{ھن}}{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Meindert Dijkstra |سەردێڕ=Between Evidence and Ideology Essays on the History of Ancient Israel read at the Joint Meeting of the Society for Old Testament Study and the Oud Testamentisch Werkgezelschap Lincoln Nebraska, July 2009 |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٨٧٣٧-٥|editor1-last=Becking |editor1-first=Bob |پەڕە=٤٧|chapter=Origins of Israel between history and ideology |وتەگێڕانەوە=As a West Semitic personal name it existed long before it became a tribal or a geographical name. This is not without significance, though it rarely mentioned. We learn of a maryanu named ysr"il (*Yiįsr—a"ilu) from Ugarit living in the same period, but the name was already used a thousand years before in Ebla. The word Israel originated as a West Semitic personal name. One of the many names that developed into the name of the ancestor of a clan, of a tribe and finally of a people and a nation. |editor2-last=Grabbe |editor2-first=Lester}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lemche |یەکەم١=Niels Peter |ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=The Israelites in History and Tradition |بڵاوکەرەوە=Westminster John Knox Press |ناونیشان={{Google books |JIoy7PagAOAC |پەڕە=PA٣٥|plainurl=yes}} |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٦٤-٢٢٧٢٧-٢}}</ref> لە [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|ژێرفەرمانی بەریتانیا]] (١٩٢٠–١٩٤٨)، ھەموو ناوچەکە بە «[[فەلەستین]]» دەناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |سەردێڕ=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |نووسەر=Noah Rayman |magazine=[[تایم (گۆڤار)|Time]] |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Avalon Project: The Palestine Mandate |ناونیشان=https://avalon.law.yale.edu/20th_century/palmanda.asp |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=avalon.law.yale.edu}}</ref> لە کاتی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئیسرائیل|دامەزراندنی لە ساڵی ١٩٤٨]]، وڵاتەکە بە فەرمی ناوی «دەوڵەتی ئیسرائیل» ({{langx|he|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל}}، {{Audio|He-Medinat Israel.ogg|{{transliteration|engvar=gb|he|''Medīnat Yisrā'el''}}|help=no}} {{IPA|he|mediˈnat jisʁaˈʔel}}؛ {{langx|ar|دَوْلَة إِسْرَائِیل}}، {{transliteration|engvar=gb|ar|ALA-LC|''Dawlat Isrāʼīl''}}, {{IPA|ar|dawlat ʔisra:ˈʔi:l}})ی وەرگرت، دوای ئەوەی ناوەکانی دیکەی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئیسرائیل#ناو|پێشنیارکراو]] لەوانە «[[خاکی ئیسرائیل]]» ({{lang|he-Latn|Eretz Yisrael}})، «ئەبەر» (لە باپیری [[ئەبەر]])، «[[زایۆن]]»، و «[[یەھوودا]]»، تاوتوێ کران بەڵام ڕەتکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=[[پەلەستاین پۆست|The Palestine Post]] |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٧|پەڕە=١|سەردێڕ=Popular Opinion |ناونیشان=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=PLS/1947/12/07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text%2Fhtml&Locale=english-skin-custom&Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/jj.18254265 |سەردێڕ=Israel: The First Decade of Independence |ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=State University of New York Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٢٢٦٠-١}}</ref> ناوی «ئیسرائیل» لەلایەن [[دەیڤید بن گوریۆن]] پێشنیار کرا و بە دەنگی ٦–٣ پەسەند کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://info.jpost.com/1998/Supplements/Jubilee/2.html |سەردێڕ=One Day that Shook the world |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120112220409/http://info.jpost.com/1998/Supplements/Jubilee/2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=[[قودس پۆست|The Jerusalem Post]] |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ١٩٩٨|نووسەر=Elli Wohlgelernter}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Forman |یەکەم=Jacob |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |ناونیشان=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Moment Magazine |زمان=en-US}}</ref> لە ھەفتەکانی یەکەمی دوای دامەزراندنی، حکوومەت زاراوەی «[[ئیسرائیلییەکان|ئیسرائیلی]]»ی ھەڵبژارد بۆ ئاماژەدان بە ھاووڵاتییەکی دەوڵەتەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,798687-2,00.html |magazine=[[تایم (گۆڤار)|Time]] |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ١٩٤٨|سەردێڕ=On the Move |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071016074447/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C798687-2%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> == جوگرافیا == [[پەڕگە:Israel_Topography.png|وێنۆک|نەخشەی بەرز و نزمی ئیسرائیل]] سنوورە سیاسییەکانی ئیسرائیل یەکێکە لەو بابەتانەی کە زۆرترین مشتومڕی لەسەرە لە جیھاندا، بەو پێیەی لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لە ساڵی ١٩٤٨ەوە تا ئێستا سنوورە فەرمییەکانی خۆی بە تەواوی ڕانەگەیاندووە، ئەو بەشە سنوورانەی کە لە نێوان ئیسرائیل و وڵاتانی دراوسێیدا ڕێککەوتوون، سنووری [[میسر]] (کە تێدەپەڕێت لە نێوان [[نیمچەدوورگەی سینا]] و نەگێڤ) و دوو بەشی سنووری [[ئوردن]] (لە وادی عەرەبە و لە مەرج بیسان)، کە لەدوای واژووکردنی دوو پەیماننامەی ئاشتی دەستنیشانکران. لە ساڵی ٢٠٠٠ ئیسرائیل داوای لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کرد سنوورەکانی نێوان خۆی و لوبنان دیاری بکات و ھێزەکانی بەپێی فەرمانە نێونەتەوەیییەکان (بەناوی «ھێڵی شین») لە باشووری [[لوبنان]] کشانەوە. لە مانگی ئابی ٢٠٠٥ ئیسرائیل «ھێڵی سەوز»ی دەوروبەری [[کەرتی غەززە]]ی وەک سنووری خۆی ڕاگەیاند. دەوڵەتی ئیسرائیل دەکەوێتە کیشوەری [[ئاسیا]] لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و ھاوسنوورە لەگەڵ [[دەریای ناوین]]. لە ڕووی جوگرافییەوە ئیسرائیل وڵاتێکی بچووکە کە ڕووبەرەکەی نزیکەی ڕووبەری [[پارێزگای سلێمانی]]یە، و ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٩٫٧ ملیۆن کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://hulul.el-jeel.com/200412/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231010211823/https://hulul.el-jeel.com/200412/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە سەرەتای دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیلەوە تا ئێستا، ئیسرائیل لایەنێک بووە لە ململانێکانی ناوچەکە، بەتایبەتی لەگەڵ میسر، سووریا، لوبنان، ئوردن و فەلەستینییەکان. == حکوومەت و سیاسەت == === پایتەخت === [[پەڕگە:Jerusalem, old city, historical religious sights, القدس البلده القديمه 34.jpg|وێنۆک|[[ئورشەلیم]]، پایتەختی ئیسرائیل]] [[قودس|ئورشەلیم]] پایتەختی وڵاتی ئیسرائیلە<ref>https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/2025/12/presidential-message-on-the-eighth-anniversary-of-recognizing-jerusalem-as-the-capital-of-the-state-of-israel/</ref> بەپێی یاسای «بنەڕەتی ئورشەلیم، پایتەختی ئیسرائیل»ە، کە لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٨٠ لەلایەن کنێسێتەوە پەسەندکرا، گەورەترین شاری ئیسرائیل شاری [[ئورشەلیم]]ە<ref>https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/10/13/مدينة-تل-أبيب-من-حي-لليهود-إلى-عاصمة</ref><ref>https://www.aninews.in/news/world/middle-east/jerusalem-is-israels-largest-city-with-a-population-above-one-million20240603225145/</ref> کە شاریکە دەکەوێتە سەر [[دەریای ناوین| دەریای سپی ناوەڕاست]]؛ بەڵام پایتەختی وڵاتی ئیسرائیل شارێکی زۆر چڕە لەڕووی ژمارەی [[سەرژمێری|دانیشتووان]] و [[تەلارسازی|تەلارسازییەوە]]یەوە ھەندێک کونسوڵخانەی وڵاتانی وەک [[ئەمریکا]] و [[بەریتانیا]] و [[فەڕەنسا]] و ئەوانی تر لە [[قودس|ئورشەلیم]] ھەڵکەوتوون و ھەندێکی تریان لە [[تێل ئەڤیڤ]]. === بنەمای یاسا === [[پەڕگە:PikiWiki_Israel_7260_Knesset-Room.jpg|وێنۆک|[[کنێسێت]]]] [[کنێسێت]] [[پەرلەمان|پەرلەمانی ئیسرائیلە]]،<ref>https://www.gov.il/en/departments/knesset/govil-landing-page</ref> بەڵام ئیسرائیل دەستووری فەرمی پەسەند نەکردووە. سەرباری ئەوەی کە بەیاننامەی دەوڵەت داوای پەسەندکردنی [[دەستوور]]ێک بوو کە لە ڕێکەوتی ١ی ئابی ١٩٤٨ درەنگتر نەبێت، و سەرۆکوەزیرانی ئەوکاتی حکوومەتی کاتی بەناوی [[دەیڤید بن گوریۆن]]، فەرمانێکی دەرکرد کە بەردەوامی ڕەوایی یاساکانی ژێرفەرمانی بەریتانیا بوونی ھەبێت بە شێوەیەک کە ناکۆک نەبێت لەگەڵ ئەو گۆڕانکارییەی کە لە ئەنجامی دامەزراندنی دەوڵەت و دەستنیشانکردنی ئەنجومەنی دامەزرێنەری ھەڵبژێردراو وەک دەزگایەک کە دامەزراندنی دەستوور و پەسەندکردنی پێسپێردراوە، بەڵام ئەم ئەرکە بەردەوام بوو لە گواستنەوە بۆ بەشەکانی دیکە، و سەرەڕای پێشبینی ئەوەی کە ئەم یەکلاکردنەوە و یەکلاکردنەوەکانی دواتر دەستبەجێ یان کاتی دەبن، بەڵام فەرمانی پێشوو لەگەڵ ھەموارکردنە جیاکراوەکانی لە «فەرمانی بنەماکانی حوکمرانی و یاسا» دا دەمینێتەوە کە لەلایەن ئەنجومەنی کاتی دەوڵەتەوە لە ١٩ی ئایاری ١٩٤٨ دەرچووە و تا ئێستا ماوەتەوە.<ref>https://www.nytimes.com/2024/01/01/world/middleeast/israel-supreme-court-netanyahu.html</ref> بەڵام [[کنێسێت]]، واتە پەرلەمانی ئیسرائیل، «یاسا بنەڕەتییەکان»ی وەک ئامرازی دادوەری جێگر بۆ [[دەستوور]] دەرکرد، کە کردەوەی دەسەڵاتداران و [[مافی مرۆڤ]] لە ھەندێک بواردا ڕێکدەخات، بەڵام نەبوونی دەستوورێکی تەواو و ڕوونکردنەوەی ئەولەوییەتەکانی یاسا بنەڕەتییەکان بەسەر یاسا ئاسایییەکاندا ھاووڵاتیان و دامەزراوەکان ناچار دەکات ڕووبکەنە دادگای باڵا، بۆ لێکدانەوەی سیستمی یاسایی لە زۆرێک لە حاڵەتە ناڕوونەکاندا، ئەمەش وا دەکات پێگەی دادگای باڵا بەھێزتر بێت زیاتر لەوەی لە وڵاتانی دیکەدا پەسەندکراوە.<ref>https://www.reuters.com/world/middle-east/netanyahu-judicial-overhaul-faces-showdown-israeli-supreme-court-2023-08-02/</ref> === دامودەزگاکانی حوکمڕانی === [[پەڕگە:Menora-virun-der-Knesset--w.jpg|وێنۆک|مێنۆرای حەوتی کە [[مووسا]] لە چادرەکە و پاشان لە [[پەرستگای سولەیمان]] لەبەردەم [[کنێسێت]]ی ئیسرائیلدا دای نا]] ئیسرائیل خۆی وەک دیموکراسییەکی پەرلەمانی فرە حیزبی پێناسە دەکات کە ھاوشێوەی دیموکراسییەکانی [[ئەورووپای ناوەڕاست]]ە. واتا دامودەزگای ناوەندی پەرلەمانە، کە ڕۆڵی ئەنجومەنی یاسادانان دەبینێت، ھەروەھا ئەندامەکانی حکوومەت و سەرۆکی دەوڵەت ھەڵدەبژێرن و چاودێری کاری دامودەزگاکانی حکوومەت دەکەن. پەرلەمانی ئیسرائیل پێی دەوترێت «کنێسێت» (بە واتای «کۆکەرەوە»). ھەموو ئەو ھاووڵاتیانەی تەمەنیان ١٨ ساڵ یان زیاترە و لە سنووری ساڵی ١٩٤٨ی ئیسرائیل و [[بەرزایییەکانی جۆلان|کەرتی جۆلان]] و لە شوێنە نیشتەجێبوونەکانی [[کەناری ڕۆژاوای ڕووباری ئوردن|کەرتی ڕۆژاوا]] نیشتەجێن، مافی دەنگدانیان بە [[کنێسێت]] ھەیە، بەڵام لە ساڵی ١٩٦٧ەوە تا ئەمڕۆ نە دانیشتووی کەرتی ڕۆژاوا و نە دانیشتووی کەرتی [[غەززە]] مافی دەنگدانیان نەماوە لە کنێسێت. دوای ھەڵبژاردنە گشتییەکان، ئەندامانی کنێسێتی نوێ، لەنێو ئەندامان سەرۆکی حکوومەتی نوێ ھەڵدەبژێرن و ماوەیەکی دیاریکراوی پێدەبەخشن بۆ پێکھێنانی حکوومەتەکەی، دواتر ئەندامانی کنێسێت حکوومەت بەو شێوەیە پەسەند دەکەن کە سەرۆکە ھەڵبژێردراوەکەی پێشنیاری کردووە. ھەندێک لایەن ئیسرائیل بەم شێوەیە پۆلێن دەکەن کە لە پێشەنگی سیستمی [[دیموکراسی]] لە ناوچەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]دایە.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Israeli_system_of_government</ref> == ئەو وڵاتە عەرەبییانەی دانیان بە دەوڵەتی ئیسرائیلدا ناوە == * {{ئاڵا|میسر}} * {{ئاڵا|ئوردن}} * {{ئاڵا|مۆریتانیا}} * {{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}<ref>https://www.dw.com/en/israel-and-uae-how-nominal-enemies-became-allies/a-60614394</ref> * {{ئاڵا|بەحرەین}}<ref>https://www.dw.com/ar/دول-عربية-قد-تتجه-نحو-تطبيع-علاقاتها-مع-إسرائيل/a-54901490</ref> * {{ئاڵا|سوودان}} * {{ئاڵا|مەغریب}}<ref>https://www.voronoiapp.com/geopolitics/Mapped-Recognition-of-Israel-by-Country-296</ref> == ئابووریی == === گەشتیاری === گەشتیاری یەکێکە لەو ھۆیانەی کە پەرەی بە ئابووری وڵاتی ئیسرائیل داوە، یەکێک لەو ھۆکارانەی کە گەشتیاران ڕووی تێدەکەن بوونی شوێنەوارە پیرۆزەکانی ھەرسێ ئایینیی [[جوویەتی|جوو]] و [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت|مەسیحی]]، و ڕەخساندنی تایبەت لەلایەن کەرتی تایبەتی وڵات لە خزمەتگوزاری ھۆتێل و شوێنی حەسانەوەو و چێشتخانە، لە ساڵی ٢٠٠٩ دا ئیسرائیل سەروو ٢٫٧ ملیۆن گەشتیاری ھەبووە. == دانیشتووان == بەپێی ئاماری ساڵی [[٢٠٢٣]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئیسرائیل ٩٫٧ ملیۆن کەس دەبێت کە دەکاتە ٠٫١١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠٫١ ساڵە. ھەروەھا ٩٢ لە سەدی دانیشتووانی وڵاتەکە لە شارەکان دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}</ref> و [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل|کوردی جوو]] نزیکەی ٣٥٠٬٠٠٠–٥٠٠ ھەزار کەس دەخەملێنرێت. == ئایین == {{bar box | title=ئایینەکان لە ئیسرائیل (ئاماری ٢٠٢٠)<ref>https://fanack.com/ar/israel/population-of-israel/</ref> | titlebar=#ddd | left1='''ئایینەکان''' | right1='''ڕێژە''' | float=left | bars= {{bar percent|[[جوولەکایەتی|جوویەتی]]|gray|٧٣٫٩}} {{bar percent|[[ئیسلام]]|green|٢١٫١}} {{bar percent|[[مەسیحییەت]] و ھی دیکە|blue|٥}}}} == چاند == [[پەڕگە:Bar_Mitzvah_a_Jewish_culture.jpg|وێنۆک|چاندی جووەکان لە ئیسرائیل]] [[چاند]]ی ھەمەچەشنی ئیسرائیل لە فرەچەشنی دانیشتووانەکەیەوە سەرچاوە دەگرێت. جووەکانی کۆمەڵگە بڵاوەبووەکان لە سەرانسەری جیھاندا نەریتە چاندی و ئایینییەکانیان لەگەڵ خۆیان ھێنایەوە. کاریگەرییەکانی [[عەرەب]] لە زۆرێک لە بوارە کولتوورییەکانیاندا بوونیان ھەیە، وەک [[تەلارسازی]]، [[مۆسیقا]] و چێشتلێنان. ئیسرائیل تاکە وڵاتە لە جیھاندا کە تێیدا [[ڕۆژژمێری عیبری]] بەکاردێت. ڕۆژانی کارکردن و پشووی خوێندنگەکانی جووەکان بەپێی پشووەکانی جووەکان دیاری دەکرێن و ڕۆژی فەرمی پشوودان لە وڵاتەکەدا [[شەممە]]یە؛ یان شەممەی جووەکان.<ref>https://web.archive.org/web/20181212143120/https://www.hse.ru/en/news/28331917.html</ref><ref>https://books.google.com/books?id=dD_7CwAAQBAJ</ref><ref>https://books.google.com/books/about/From_the_Arab_Other_to_the_Israeli_Self.html?hl=ar&id=dD_7CwAAQBAJ</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200107225017/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFA+Publications/Photo+exhibits/Encounters-+The+Vernacular+Paradox+of+Israeli+Arch-+Intro.htm</ref><ref>https://web.archive.org/web/20150710000905/http://www.israel21c.org/culture/israeli-palestinian-and-jordanian-djs-create-bridge-for-peace/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20181012134956/http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern%20History/Israel%20at%2050/The%20International%20Israeli%20Table</ref><ref>https://web.archive.org/web/20070814055003/http://www.mfa.gov.il/mfa/facts%20about%20israel/people/jewish%20festivals%20in%20israel</ref> === وێژە === وێژەی ئیسرائیلی بە پلەی یەکەم [[شیعر]] و نووسراوەیە کە بە زمانی [[عیبری]] نووسراوە، ئەمەش وەک بەشێک لە ڕێنێسانسی زمانی عیبری وەک زمانێکی ئاخاوتن لە ناوەڕاستی [[سەدەی نۆزدەھەم]]ەوە، ھەرچەندە کۆمەڵێکی بچووکی [[وێژە]] بە زمانەکانی دیکە، وەک [[ئینگلیزی]] چاپ کراوە. بەپێی یاسا، دوو چاپی سەرجەم ئەو بڵاوکراوانەی لە ئیسرائیل بڵاودەکرێنەوە، دەبێت لە پەرتووکخانەی نیشتمانی ئیسرائیل لە زانکۆی عیبری [[ئورشەلیم]] دابنرێت. لە ساڵی ٢٠٠١ یاساکە ھەمووارکرایەوە و تۆمارە دەنگی و ڤیدیۆیییەکان و ھی دیکەی ناچاپکراو لەخۆبگرێت. لە ساڵی ٢٠١٦دا ٨٩٪ی ئەو ٧٣٠٠ پەرتووکەی کە گواستراونەتەوە بۆ پەرتووکخانەکە، بە زمانی عیبری بوون. ئەبراھام مابۆ بە یەکەم نووسەر دادەنرێت کە سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێناوە بەھۆی [[ڕۆمان]]ەکەیەوە کە بە زمانی عیبری نووسیوویەتی لە ساڵی ١٨٥٣ بوو، ھەروەھا ڕێنێسانسی عیبری قەرزاری ئەلیزەر بن یەھودایە، کە بەشدارییەکی زۆری لە زمانی عیبریدا کردووە و بەشدارییەکی زۆری کردووە لە دەوڵەمەندکردنی زمانی عیبری، وای کردووە ببێتە زمانێکی ئاخاوتن و نووسین بۆ مەبەستی تر جگە لە دەقە پیرۆزەکان و لێکۆڵینەوە لە [[تەورات]].<ref>https://archive.today/2012.05.29-153016/http://jnul.huji.ac.il/eng/lgd.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190115125821/http://web.nli.org.il/sites/NLI/English/library/depositing/statistics/Pages/lgd-statistics-2016.aspx</ref> لە ساڵی ١٩٦٦ [[شموئێل یووسف عەگنۆن|شموێل یووسف ئاگنۆن]] خەڵاتی نۆبڵی وێژەی لەگەڵ نووسەری ئەڵمانی-جوو نێلی ساکس ھاوبەش کرد. لە ناو [[شاعیر]]ە ھەرە دیارەکانی ئیسرائیلدا یەھودا ئەمیچای، ناتان ئاڵتەرمان، لیا گۆڵدبێرگ و ڕیتچێڵ بلوستاین بوون. ڕۆماننووسانی ھاوچەرخی ئیسرائیلی بەناوبانگی [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیی]] بریتین لە ئەمۆس ئۆز، ئیتگار کێرت و دەیڤید گڕۆسمان. نووسەر سەید قاشوو لە عەرەبی ٤٨ە کە لە ئاستی نێونەتەوەیییشدا ناسراوە. ھەروەھا ئیسرائیل نیشتمانی سیاسەتوان و نووسەر ئیمیل حەبیبی بووە، کۆمەڵێک ڕۆمانی نووسیوە، لەوانە «ڕاستییە سەیرەکان لە دیارنەمانی سەعید دەبی نەحسی مووتەشائیل» و نووسراوی تر، و خەڵاتی ئیسرائیلی بەدەستھێنا بۆ [[وێژەی عەرەبی]].<ref>https://web.archive.org/web/20180702150907/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/index.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20150217200929/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/250792/Emile-Habibi</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190718233153/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashmag/Tashnab_Tashmag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashnab</ref> === مۆسیقا و سەما === [[پەڕگە:Israel_Philharmonic_Orchestra.jpg|وێنۆک|ئۆرکێسترای ئیسرائیل کە لەلایەن زووبین میھتاوە بەڕێوەدەبرێت]] مۆسیقای ئیسرائیل کاریگەرییە مۆسیقییەکانی ھەموو جیھان لەخۆدەگرێت؛ مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی و سێفاردی، ئاوازی حەسیدی، مۆسیقای یۆنانی، جاز و پۆپ ڕۆک بەشێکن لە دیمەنی مۆسیقا. لەنێو ئۆرکێسترا ئیسرائیلییە بەناوبانگەکانی جیھان ئۆرکێسترای ئیسرائیل ھەیە کە زیاتر لە حەفتا ساڵە کۆنسێرت پێشکەش دەکات و ئەمڕۆ ساڵانە زیاتر لە دوو سەد کۆنسێرت پێشکەش دەکات. ئیسحاق پێرلمان، پینچاس تسوکەرمان و عووفرا حازە ھەموویان مۆسیقاژەنی بەناوبانگی نێونەتەوەیین و لە ئیسرائیل لەدایکبوون. ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٧٣ەوە نزیکەی ھەموو ساڵێک بەشداری پێشبڕکێی گۆرانی ئەورووپی دەکات و چوار جار سەرکەوتنی بەدەستھێناوە و دووجاریش میوانداری ئاھەنگەکەی کردووە. زۆرێک لە فێستیڤاڵەکانی مۆسیقا و گۆرانی لە ئیسرائیل بەڕێوەدەچن، وەک فێستیڤاڵی دەریای سوور بۆ جاز کە لە ساڵی ١٩٨٧ەوە ساڵانە لە ئیلات بەڕێوەدەچێت، گۆرانییە فۆلکلۆرییە تەوراتییەکانی وڵاتەکە کە بە «گۆرانییەکانی خاکی ئیسرائیل» ناسراون، لەگەڵ باسکردنی ئەزموون و پێشەنگییەکانی بنیاتنانی نیشتمانی جووەکان.<ref>Broughton, Ellingham & Trillo 1999، صفحات 365–369</ref><ref>https://web.archive.org/web/20120210070052/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/israel_36</ref><ref>Ben-Sasson 1985، صفحة 1095</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210501081613/https://archive.org/details/whosemastersvoic0000unse</ref><ref>https://web.archive.org/web/20070206190159/http://www.mfa.gov.il/MFA/Israel+beyond+politics/Israel+Philharmonic+Orchestra+celebrates+70th+anniversary+5-Feb-2007.htm</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170411163728/http://www.eurovision.tv/page/history/by-country/country?country=18</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170129130750/http://www.eurovision.tv/page/history/year</ref><ref>https://web.archive.org/web/20120312202659/http://www.redseajazzeilat.com/en/about/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20120103145812/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/genre/content.genre/israeli_folk_735/en_US</ref> === سینەما و شانۆ === ١٠ فیلمی ئیسرائیلی لە سەرەتای دامەزراندنی ئیسرائیلەوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار پاڵێوراون بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی. فیلمی عەجەمی ساڵی ٢٠٠٩ سێیەمین پاڵێوراوی لەسەریەک بوو بۆ فیلمێکی ئیسرائیلی. دەرھێنەرانی فەلەستینی-ئیسرائیلی کۆمەڵێک فیلمیان دروست کردووە کە باس لە ململانێی عەرەب و ئیسرائیل و دۆخی فەلەستینییەکانی ناو ئیسرائیل دەکەن، وەک فیلمەکانی محەممەد بەکری ٢٠٠٢: «جەنین و جەنین و بووکە سوورییەکە».<ref>https://web.archive.org/web/20130117112056/http://www.jpost.com/ArtsAndCulture/Entertainment/Article.aspx?id=167582</ref> ئیسرائیل بە درێژەدان بە نەریتی شانۆیی بەھێزی شانۆی یدیشی لە [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]]، دیمەنێکی شانۆیی زیندوو دەپارێزێت. شانۆی حەبیمە لە ساڵی ١٩١٨ لە [[تێل ئەڤیڤ]] دامەزراوە و کۆنترین کۆمپانیای شانۆ و ڕێپەرتۆری نیشتمانییە لە ئیسرائیل.<ref>https://web.archive.org/web/20191211013717/https://www.habima.co.il/</ref> [[پەڕگە:Haredi_Judaism.jpg|وێنۆک|گەنجانی ھاریدی بە جلوبەرگی نەریتییەوە سەیری خشتەی ڕیکلامەکان دەکەن لە [[ئورشەلیم]]]] === میدیا === ڕاپۆرتی ساڵانەی ئازادی ڕۆژنامەگەری ساڵی ٢٠١٧ کە لەلایەن ماڵی ئازادییەوە (Freedom House) بڵاوکراوەتەوە، ئیسرائیلی وەک وڵاتێکی ئازاد لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[باکووری ئەفریقا]] ڕیزبەندی کردووە، ھەروەھا لە پلەی ٦٤ی جیھاندا ھاتووە. لە پێوەرەکانی ئازادی ڕۆژنامەگەری ساڵی ٢٠١٧ کە لەلایەن ڕۆژنامەنووسانی بێ سنوورەوە دەرچووە، ئیسرائیل لە ڕیزبەندی ٩١ی وڵاتدا بووە لە کۆی ١٨٠ وڵات، ھەروەھا لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوین و باکووری ئەفریقا پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە. لە میدیای ئیسرائیلدا زیاتر لە ١٠ زمانی جیاواز ھەیە و زمانی عیبری باڵادەستە. ڕۆژنامەگەری بە زمانی [[عەرەبی]] پێداویستییەکانی ھاووڵاتیانی عەرەبی ئیسرائیل دابین دەکات، لەگەڵ گەیشتن بەو ناوچانەی کە لەلایەن دەسەڵاتی نیشتمانیی [[دەوڵەتی فەلەستین|فەلەستین]]ەوە بەڕێوەدەبرێن. لە ماوەی ساڵانی ھەشتا و نەوەدەکاندا، چاپەمەنی ئیسرائیل پرۆسەیەکی گۆڕانکاری گەورەی بەسەردا ھات، چونکە میدیاکان وردە وردە ھاتنە ژێر کۆنترۆڵی ژمارەیەکی سنووردار لە ڕێکخراوەکانەوە، لەکاتێکدا ئەو ڕۆژنامانەی کە لەلایەن لایەنە سیاسییەکانەوە بڵاودەکرانەوە، دەستیان بە نەمان کرد. ئەمڕۆ لە تێل ئەڤیڤ سێ کۆمەڵەی گەورە و خاوەندارێتی تایبەت بەسەر میدیای گشتی ئیسرائیلدا زاڵن.<ref>https://web.archive.org/web/20190808014941/https://freedomhouse.org/sites/default/files/FOTP_2017_booklet_FINAL_April28.pdf</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190816203659/https://rsf.org/en/ranking</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170509085059/http://www.iba.org.il/world/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190507163600/http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/culture/pages/the%20printed%20media-%20israel-s%20newspapers.aspx</ref> === مۆزەخانەکان === [[پەڕگە:Billy_Rose_Art_Garden_(14755133799).jpg|وێنۆک|بینای دەفری کتێب لە مۆزەخانەی ئیسرائیل، کە نووسراوەکانی [[دەریای مردوو]]ی تێدایە]] مۆزەخانەی ئیسرائیل لە [[ئورشەلیم]] یەکێکە لە گرنگترین دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکانی ئیسرائیل و دەستنووسەکانی دەریای مردووی تێدایە، لەگەڵ کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە کەلوپەلی کۆنی جووەکان و ھونەری ئەورووپی. مۆزەخانەی یاد ڤاشێمی نیشتمانی بۆ یادکردنەوەی [[ھۆلۆکۆست]]، [[ئەرشیف]]ی ناوەندی جیھانە بۆ زانیارییە پەیوەندیدارەکان بە ھۆلۆکۆستەوە. مۆزەخانەی گەلی [[جوولەکە|جوو]] لە ماڵی تەفشی لە [[زانکۆی تێل ئەڤیڤ]] مۆزەخانەیەکی کارلێککارانەیە کە تایبەتە بە مێژووی کۆمەڵگە جووەکان لە سەرانسەری جیھان. جگە لە مۆزەخانە گەورەکان لە شارە گەورەکاندا، لە زۆرێک لە شار و کیبوتزیمەکاندا شوێنی ھونەری کوالێتی بەرز ھەیە. میشکان لۆمانۆت لە کیبوتز عەین ھاروود مەھاد گەورەترین مۆزەخانەی ھونەرییە لە باکووری وڵات.<ref>https://web.archive.org/web/20130302154234/http://www.english.imjnet.org.il/page_1465?c0=14896&bsp=14393</ref><ref>https://web.archive.org/web/20070709044752/https://www.imj.org.il/eng/shrine/index.html</ref><ref>http://www1.yadvashem.org/yv/en/about/index.asp</ref> ئیسرائیل زۆرترین مۆزەخانەی ھەیە بۆ ھەر تاکێک لە جیھاندا. ھەروەھا چەندین مۆزەخانەی ئیسرائیل تایبەتن بە چاندی ئیسلامی، لەوانە مۆزەخانەی ڕۆکفێلەر و پەیمانگەی ئێڵ مایر بۆ ھونەری ئیسلامی کە ھەردووکیان لە [[ئورشەلیم]]ن. مۆزەخانەی ڕۆکفێلەر تایبەتمەندە بە شوێنەوارناسیی سەردەمی [[عوسمانییەکان]] و مێژووی دیکەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]. ھەروەھا شوێنی یەکەمین کەللەسەری بەردبووە کە لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]] دۆزرایەوە. کۆمەڵێک لە کەللەسەرەکە لە مۆزەخانەی ئیسرائیل نمایشکراوە.<ref>https://web.archive.org/web/20140625091036/http://bh.org.il/about-us.aspx</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171107024929/https://www.haaretz.com/israel-news/travel/mishkan-leomanut-1.242533</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170629144146/http://travel.cnn.com/best-israel-museums-361281/</ref><ref>https://books.google.com/books?id=4Z0YrPfeHa8C</ref><ref>https://web.archive.org/web/20161227024455/http://www.imj.org.il/imagine/galleries/viewItemE.asp?case=1&itemNum=359979</ref> === چێشتخانە === [[پەڕگە:Food_in_Israel.jpg|وێنۆک|قاپێک کە بریتییە لە [[فەلافل]] و [[حووموس]] و [[پەتاتە]]ی سوورکراوە و [[زەلاتە]]ی ئیسرائیلی]] خواردنی ئیسرائیل خواردنە ناوخۆیییەکان و ھەروەھا خواردنی جووەکان لەخۆدەگرێت کە لەلایەن کۆچبەرە جووەکانەوە ھێنراونەتە وڵاتەکە. لە دروستکردنی دەوڵەتەوە لە ساڵی ١٩٤٨ و بە تایبەتی لە کۆتایییەکانی حەفتاکاندا، چێشتخانەی فیووژنی ئیسرائیل پەرەی سەندووە. چێشتخانەی ئیسرائیل توخمەکانی شێوازی چێشتلێنانەکانی میزراھی، سێفاردی و ئەشکەنازی ھەیە. ھەروەھا زۆرێک لەو خواردنانە لەخۆدەگرێت کە بە شێوەیەکی نەریتی لە خواردنەکانی [[شام]]، عەرەب، [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[دەریای ناوین]]دا دەخورێن، وەک فەلافل، حووموس، شەکشووکە، کووسکووس و زەعتەر. ھەروەھا شنیتزل، [[پیتزا]]، [[ھەمبەرگر]]، پەتاتەی سوورکراوە، [[برنج]] و زەڵاتە خواردنی بەناوبانگی ئیسرائیلن.<ref>https://books.google.com/books?id=KjuYCgAAQBAJ&pg=PT119</ref><ref>https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3850942,00.html</ref><ref>Gur, The Book of New Israeli Food, pg. 11</ref> نزیکەی نیوەی دانیشتووانی جووەکانی ئیسرائیل کشرووت لە ماڵەکانیان دەپارێزن. چێشتخانەکانی کشرووت، ھەرچەندە لە ساڵانی شەستەکاندا دەگمەن بوون، بەڵام تا ساڵی ٢٠١٥ نزیکەی ٢٥٪ی ھەموو چێشتخانەکان پێکدەھێنن، ئەمەش ڕەنگە ڕەنگدانەوەی بەھا عەلمانییەکانی ئەو کەسانە بێت کە کشرووت ناخۆن. چێشتخانەکانی ھۆتێلەکان زیاتر خواردنی کشرووت پێشکەش دەکەن. بازاڕی فرۆشتنی تاکەکەسی بە شێوەیەکی نەریتی لەگەڵ یاسای جووەکاندا ناگونجێت، بەڵام بە خێرایی و بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش گەشەی کرد دوای ھاتنی کۆچبەرانی وڵاتانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]]ی پێشوو لە ماوەی ساڵانی نەوەدەکاندا. لەگەڵ ئەو ماسییانەی کە لەگەڵ یاسای جووەکاندا ناگونجێت، [[کەروێشک]] و نەعامە، گۆشتی [[بەراز]] لە ئیسرائیل زۆر بەرھەمدەھێنرێت و دەخورێت، سەرەڕای سنووردارکردنەکان لەلایەن ھەردوو ئایینی [[جوولەکایەتی|جوو]] و [[ئیسلام]]ەوە.<ref>https://books.google.com/books/about/American_Israelis.html?hl=ar&id=CG-WQZDJdo8C#v=onepage&q&f=false</ref><ref>https://books.google.com/books/about/Food_for_Thought.html?hl=ar&id=FYXlAgAAQBAJ#v=onepage&q&f=false</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200107171630/https://books.google.com/books?id=FYXlAgAAQBAJ&pg=PA233</ref><ref>https://web.archive.org/web/20181215123309/http://www.slate.com/articles/life/faithbased/2012/08/israel_s_pork_problem_and_what_it_means_for_the_country_s_christian_arabs_.single.html</ref> === وەرزش === [[پەڕگە:88750_sports_in_israel_PikiWiki_Israel.jpg|وێنۆک|کۆمەڵێک جوو یاری دەکەن (١٩٣٥–١٩٣٦)]] زۆرێک لە وەرزشەکان لە ئیسرائیل بەربڵاون، بەناوبانگترینیان [[تۆپی پێ]] و [[تۆپی باسکە]]یە، ١٢ تیپ کێبڕکێی جامی [[پریمەرلیگ]] دەکەن، بەناوبانگترینیان مەکابی حەیفا و بەیتاری قودس، ئیسرائیل بەشداری لە خولی یانە پاڵەوانەکانی [[ئەورووپا]] دەکات بۆ تۆپی پێ، ھەروەھا بۆ جامی باسکەی ئەورووپاش، ھەڵبژاردەی ئیسرائیل بەشداری دەکات و ھەردوو خولی ژنان و پیاوان لەم پاڵەوانێتییەدا ھەیە. جگە لە تۆپی باسکە و تۆپی پێ، زۆرێک لە وەرزشە بەناوبانگەکان لە ئیسرائیل ئەنجام دەدرێن، لەوانە [[تێنس]]، [[تۆپی دەست]]، و [[بالە|تۆپی بالە]]، ھەروەھا وەرزشی کەنار دەریا و ماراسۆنەکان، وەک ماراسۆنی ساڵانەی تیبیریاس، جگە لە وەرزشە مۆدێرنەکانی وەک بیسبۆڵ، [[تۆپی پێی ئەمریکی]]، و [[کریکێت]]، لەگەڵ باسکردنی [[وەرزشی شەڕکردن]] و ھی دیکە. ئیسرائیل لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردووەوە بەشداری یارییە ئۆڵۆمپییەکان کردووە، ھەروەھا ئیسرائیل میوانداری جووەکانی خۆی دەکرد لەم پاڵەوانێتییەدا، کە بە مەکابیا ناسراوە، کە لە ساڵی ١٩٣٢ەوە ھەر ٤ ساڵ جارێک بەڕێوەدەچێت، فەلەستینییەکان فێستیڤاڵی مەکابیایان بە ڕەگەزپەرستی دانا، کە لە ساڵی ١٩٣٢ بەڕێوەچوو، چونکە بەڕای ئەوان ئامانجی ئەوە بووە کە [[عەرەب]]ە [[فەلەستینییەکان]] پەراوێز بخات و جووەکان لە گۆڕەپانی وەرزشدا باڵادەست بکات بەبێ ئەوەی دانیشتووانی عەرەب بتوانن بەشداری بکەن.<ref>https://web.archive.org/web/20140409080736/http://www.thaqafa.org/Main/default.aspx?xyz=BOgLkxlDHteZpYqykRlUuI1kx/VDUOFosYKgFxmv1dyNMmXxBa+v9/W27KprXF82yuArZvAEM/TglrMe4IXyGsJO7fPW6Ub3PNX0LBeFiUjawcA/k1isisN/N/N9bFpHoALbPfiq0DI=</ref> لەیاریزانە ناودارەکانی تۆپی پێ لە پێشوو تا ئێستا [[یووسی بنعیوون]] کە لە یانەکانی خولی ئینگلیزی [[لیڤەرپوول]] و [[چێلسی]] یاری کردووە؛ و لە یانە بەناوبانگە وەرزشییەکانیان ماکابی تێل ئەڤیڤ و ماکابی حەیفا کە ئەو دوویانەیە چەند جارێک بەشدارییان لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە یاری [[تۆپی پێ]] و [[باسکە]] کردووە. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{وڵاتەکانی ئاسیا}} {{ووڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|وڵاتەکان|ئیسرائیل|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Israel}} [[پۆل:ئیسرائیل]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٨ لە ئیسرائیل]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]] [[پۆل:ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانیان پێنەدراوە یان دانپێدانانیان سنووردارە]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٨]] [[پۆل:نزیک وڵاتانی ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست]] l5k8o2i6yft9t498jina3bc79ylmv8f 1590688 1590533 2026-06-15T20:54:39Z 1silent scientist 51740 /* ڕەگناسی */ 1590688 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_خۆماڵی =יִשְׂרָאֵל{{ھن}}إسرائیل |ناو_فەرمی =دەوڵەتی ئیسرائیل |ناوی_باو =מְדִינַת יִשְׂרָאֵל |ئاڵا_وێنە =Flag of Israel.svg |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە =Coat of arms of Israel.svg |دروژمی_نەتەوەیی = |سروودی_نیشتمانی ={{چینی ناوەند}}[[پەڕگە:Hatikvah instrumental.ogg]]{{کۆتایی}}{{ھن}}Hatikvah ('''הַתִּקְוָה''') |سروودی_پاشایی = |نەخشە_وێنە =LocationIsrael.svg |نەخشە_سەردێڕ = |پایتەخت = [[ئورشەلیم]] |شار_گەورەترین = [[ئورشەلیم]] (قودس) |زمانەکان_فەرمی =[[زمانی عیبری|عیبری]] |زمانەکان_ناوچەیی = [[عەرەبی]] |جۆری_زمانەکان = |زمانەکان = |ڕەگەز_گرووپەکان =٧٣٫٩٪ [[جوو]]، ٢١٫١٪ [[عەرەب]]، ٥٪ ئەوانی دیکە |جۆری_دەسەڵات =[[پەرلەمان]]ی |پلەی_سەرۆک١ = [[سەرۆک کۆماری ئیسرائیل|سەرۆک کۆمار]] |ناوی_سەرۆک١ =[[ئایزک ھێرزۆگ]] |پلەی_سەرۆک٢ =[[سەرۆک وەزیران]] |ناوی_سەرۆک٢ =[[بێنیامین نێتانیاھوو]]<ref>https://www.gov.uk/government/news/pm-call-with-prime-minister-netanyahu-of-israel-8-october-2023#:~:text=The%20Prime%20Minister%20spoke%20to,attacks%20by%20Hamas%20against%20Israel.</ref><ref>https://www.jewishvirtuallibrary.org/prime-ministers-of-israel</ref> |جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات =وەرگرتنی سەربەخۆیی |زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات =سەربەخۆیی لە حووکمی [[بەریتانیا]] |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ =[[١٤ی ئایار]] [[١٩٤٨]] |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢ = |پلە_ڕووبەر =١٥١ەم |area_km2 = 20,770{{\}}22,072 ([[List of countries and dependencies by area|153rd]]) |area_sq_mi = ٨٬٠١٩{{\}}٨٬٥٢٢ |مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتووان =٩٬٥١٧٬١٨١ |پلە_مەزەندەی_دانیشتووان =٩٥ەم |ساڵی_مەزەندەی_دانیشتووان =[[٢٠٢٥]] |سەرژمێریی_دانێشتوان = |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان = |چڕیی_دانیشتووان_ک. م. ٤گۆش =36503 |پلە_چڕیی_دانیشتوان =٣٠ەم |دراو = [[شێکێل]] ₪ |کۆدی_دراو =ILS |کاتی_ناوچەیی =IST |قەرەبووی_کات =+٢ |لای_لێخوڕین =ڕاست |پاشگر_دۆمەین = [[.il]] |کۆدی_تەلەفوون =٩٧٢ }} '''ئیسرائیل''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: יִשְׂרָאֵל‎)، وڵاتێکە لە ناوچەی [[باشووری شام]] لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]]. لە باکوورەوە [[سنوورەکانی ئیسرائیل|ھاوسنوورە]] لەگەڵ [[لوبنان]]، لە باکووری ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[سووریا]]، لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ [[ئوردن]]، و لە باشووری ڕۆژاواوە لەگەڵ [[میسر]]. [[دەشتی کەناراوەکانی ئیسرائیل|کەناراوی ڕۆژاوای ئیسرائیل]] دەکەوێتە سەر [[دەریای ناوەڕاست]]، لووتکەی باشووری دەگاتە [[دەریای سوور]]، و لە ڕۆژھەڵاتیشەوە [[نزمترین خاڵی زەوی]] لە نزیک [[دەریای مردوو]] ھەیە. [[ئورشەلیم]] شوێنی حکوومەت و [[بارودۆخی ئورشەلیم|پایتەختی ڕاگەیەندراوە]]،<ref>Akram, Susan M. , Michael Dumper, Michael Lynk, and Iain Scobbie, eds. 2010. "International Law and the Israeli-Palestinian Conflict: A Rights-Based Approach to Middle East Peace". Routledge. p. 119: "UN General Assembly Resolution 181 recommended the creation of an international zone, or corpus separatum, in Jerusalem to be administered by the UN for a 10-year period, after which there would be a referendum to determine its future. This approach applies equally to West and East Jerusalem and is not affected by the occupation of East Jerusalem in 1967. To a large extent it is this approach that still guides the diplomatic behaviour of states and thus has greater force in international law."</ref> لەکاتێکدا [[تێل ئەڤیڤ]] [[گوش دان|گەورەترین ناوچەی شارنشین]] و [[ئابووریی ئیسرائیل|ناوەندی ئابووریی]] ئیسرائیلە. [[خاکی ئیسرائیل]]، کە بە [[فەلەستین]] یان [[خاکی پیرۆز]]یش ناودەبرێت، نیشتمانی کەنعانییە کۆنەکان و دواتریش شانشینەکانی [[ئیسرائیل و یەھوودای کۆن|ئیسرائیل و یەھوودا]] و [[ھەسمۆنیی یەھوودا]] بووە. دەکەوێتە نزیک [[ڕێڕەوی شام|ڕێڕەوی کیشوەرەکان]]، [[مێژووی دانیشتووانناسیی فەلەستین (ناوچە)|دانیشتووانناسییەکەی گۆڕا]] لەژێر ئیمپراتۆریەتە جۆراوجۆرەکاندا. [[دژەسامییەتیی ئەورووپی]] لە سەدەی ١٩دا پەرەی بە بزووتنەوەی [[زایۆنیزم|زایۆنیست]] دا بۆ [[نیشتمانی جوولەکە]]، کە پاڵپشتی [[ئیمپراتۆریەتیی بەریتانیا|بەریتانیا]]ی بەدەستھێنا بە [[ڕاگەیەندراوی بالفۆر]] لە ساڵی ١٩١٧. دوای [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، بەریتانیا ناوچەکەی داگیرکرد و [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا]]ی دامەزراند. فەرمانڕەوایی بەریتانیا و [[ئالیا|کۆچی جوولەکەکان]] لە سەروبەندی [[ھۆلۆکۆست]]دا [[ململانێی نێوان پێکھاتەکان لە فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا|گرژییەکانی نێوان عەرەب و جوولەکە]]ی چڕتر کردەوە،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Morris |یەکەم= Benny |بەستەری نووسەر= Benny Morris|سەردێڕ= Righteous Victims: A History of the Zionist-Arab Conflict, 1881–2001 |بڵاوکەرەوە= Knopf |ساڵ= ١٩٩٩|edition= reprint |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧٩-٧٤٤٧٥-٧|وتەگێڕانەوە= The fear of territorial displacement and dispossession was to be the chief motor of Arab antagonism to Zionism down to 1948 (and indeed after 1967 as well). |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=746mQgAACAAJ |ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240322131219/https://books.google.com/books?id=746mQgAACAAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}} Also quoted, among many, by Mark M. Ayyash (2019). "Hermeneutics of Violence: A Four-Dimensional Conception". University of Toronto Press, p. [https://books.google.com/books?id=W1G_DwAAQBAJ&pg=PA195 195] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240322131220/https://books.google.com/books?id=W1G_DwAAQBAJ&pg=PA195 |date=22 March 2024}}, {{ISBN|978-1-4875-0586-8}}. Accessed 22 March 2024.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Fildis |یەکەم١=Ayse |دوایین٢=Nisanci |یەکەم٢=Ensar |سەردێڕ=British Colonial Policy "Divide and Rule": Fanning Arab Rivalry in Palestine |ساڵ=٢٠١٩|journal=International Journal of Islamic and Civilizational Studies |بەرگ=٦|issue=1 |بڵاوکەرەوە=UTM Press |ناونیشان=https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/78420814/ea601a07a2310f41e37ea266a47b38107202-libre.pdf?1641751843=&response-content-disposition=inline%3B+filename%3DBritish_Colonial_Policy_Divide_and_Rule.pdf&Expires=1715344527&Signature=UEfPzsmbLIHNW7Sd0jLxe4OpYu4sPt5claU2beASuCt0BXqpfOQmcXAcR9EAPzkenh~oHMrRZIUREfMTfqEosnMw8oqIVa2Ap6HVteACMhsC0VpH~MUmjcYs8f8rQUrWjZtnMuKwHetiRQ92Md~PThKv6lbAds05mX-cJzPamGLZ7fpx8xA3ejpYDXiG1uYE7Ks550xBEdWLCCPkfuOUJXMTbmJAucKnXRZnDL78EuDeQx0CNpSWdujVlcd82klFyLverJL5AAJs5AH2eHNVpXzym0fPdBy2YJWz5sgMYZOC9oN09cDXB007r7qRj2nFSL3Zs13Un0i~~1~pwbg__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240510121206/https://d1wqtxts1xzle7.cloudfront.net/78420814/ea601a07a2310f41e37ea266a47b38107202-libre.pdf?1641751843=&response-content-disposition=inline%20filename=British_Colonial_Policy_Divide_and_Rule.pdf&Expires=1715344527&Signature=UEfPzsmbLIHNW7Sd0jLxe4OpYu4sPt5claU2beASuCt0BXqpfOQmcXAcR9EAPzkenh~oHMrRZIUREfMTfqEosnMw8oqIVa2Ap6HVteACMhsC0VpH~MUmjcYs8f8rQUrWjZtnMuKwHetiRQ92Md~PThKv6lbAds05mX-cJzPamGLZ7fpx8xA3ejpYDXiG1uYE7Ks550xBEdWLCCPkfuOUJXMTbmJAucKnXRZnDL78EuDeQx0CNpSWdujVlcd82klFyLverJL5AAJs5AH2eHNVpXzym0fPdBy2YJWz5sgMYZOC9oN09cDXB007r7qRj2nFSL3Zs13Un0i~~1~pwbg__&Key-Pair-Id=APKAJLOHF5GGSLRBV4ZA |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کە پەرەی سەند بۆ [[جەنگی ناوخۆیی ١٩٤٧–١٩٤٨ لە فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی بەریتانیا|جەنگێکی ناوخۆیی]] دوای [[پلانی دابەشکردنی فەلەستین لەلایەن نەتەوە یەکگرتووەکانەوە|پلانی دابەشکردن]]ی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] لە ساڵی ١٩٤٧. ئیسرائیل [[ڕاگەیەندراوی سەربەخۆییی ئیسرائیل|سەربەخۆییی ڕای گەیاند]] کاتێک [[کۆتاییی دەسەڵاتی بەریتانیا بەسەر فەلەستین|دەسەڵاتی بەریتانیا کۆتایی ھات]] لە ١٤ی ئایاری ١٩٤٨، کە بەدوایدا [[شەڕی عەرەب و ئیسرائیل (١٩٤٨)|داگیرکارییەک]] لەلایەن [[جیھانی عەرەب|وڵاتانی عەرەبی]]یەوە ڕوویدا. [[ڕێککەوتننامەکانی ئاگربەستی ١٩٤٩|ئاگربەستی ١٩٤٩]] ئیسرائیلی لە دەرەوەی پلانی نەتەوە یەکگرتووەکان فراوانتر کرد،<ref name="Britannica">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Zionism {{!}} Definition, History, Examples, & Facts {{!}} Britannica |ناونیشان=https://www.britannica.com/topic/Zionism |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=www.britannica.com |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181225204632/https://www.britannica.com/topic/Zionism |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لەکاتێکدا ھیچ وڵاتێکی نوێی عەرەبی دروست نەکرا، و [[داگیرکردنی کەرتی غەززە لەلایەن کۆماری یەکگرتووی عەرەبییەوە|غەززە لەژێر کۆنترۆڵی میسر]] و [[لکاندنی کەناری ڕۆژاوا بە ئوردن|کەناری ڕۆژاوا لەلایەن ئوردنەوە فەرمانڕەوایی دەکرا]] مایەوە.<ref name="Britannica"/><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Meir-Glitzenstein |یەکەم١=Esther |ڕێکەوت=پاییزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Turning Points in the Historiography of Jewish Immigration from Arab Countries to Israel |journal=Israel Studies |بڵاوکەرەوە=Indiana University Press |بەرگ=٢٣|issue=3 |پەڕەکان=١١٤–١٢٢|doi=10.2979/israelstudies.23.3.15 |jstor=10.2979/israelstudies.23.3.15 |s2cid=150208821 |وتەگێڕانەوە=The mass immigration from Arab countries began in mid-1949 and included three communities that relocated to Israel almost in their entirety: 31,000 Jews from Libya, 50,000 from Yemen, and 125,000 from Iraq. Additional immigrants arrived from Egypt, Morocco, Tunisia, Turkey, Iran, India, and elsewhere. Within three years, the Jewish population of Israel doubled. The ethnic composition of the population shifted as well, as immigrants from Muslim counties and their offspring now comprised one third of the Jewish population—an unprecedented phenomenon in global immigration history. From 1952–60, Israel regulated and restricted immigration from Muslim countries with a selective immigration policy based on economic criteria, and sent these immigrants, most of whom were North African, to peripheral Israeli settlements. The selective immigration policy ended in 1961 when, following an agreement between Israel and Morocco, about 100,000 Jews immigrated to the State. From 1952–68 about 600,000 Jews arrived in Israel, three quarters of whom were from Arab countries and the remaining immigrants were largely from Eastern Europe. Today fewer than 30,000 remain in Muslim countries, mostly concentrated in Iran and Turkey.}}</ref>{{sfn|Fischbach|2008|p=٢٦–٢٧}} زۆربەی [[فەلەستینییەکان|عەرەبە فەلەستینییەکان]] لە کاتی [[نەکبە]]دا [[دەرکردن و ڕاکردنی فەلەستینییەکان لە ١٩٤٨|ڕایانکرد یان دەرکران]]، {{sfn|Slater|2020|pp=٨١–٩٢, ٣٥٠|ps=, "[p. 350] It is no longer a matter of serious dispute that in the 1947–48 period—beginning well before the Arab invasion in May 1948—some 700,000 to 750,000 Palestinians were expelled from or fled their villages and homes in Israel in fear of their lives—an entirely justifiable fear, in light of massacres carried out by Zionist forces."}}<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Ghanim |یەکەم١=Honaida |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٩|سەردێڕ=Poetics of Disaster: Nationalism, Gender, and Social Change Among Palestinian Poets in Israel After Nakba |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/40608203 |journal=[[International Journal of Politics, Culture, and Society]] |بەرگ=٢٢|پەڕەکان=٢٣–٣٩ [٢٥–٢٦]|doi=10.1007/s10767-009-9049-9 |jstor=40608203 |s2cid=144148068 |ژمارە=١|issn=0891-4486 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211106040944/https://www.jstor.org/stable/40608203 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |وتەگێڕانەوە=Around 750,000–900,000 Palestinians were systematically expelled from their homes and lands and about 531 villages were deliberately destroyed. |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Cleveland |یەکەم١=William L. |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=CuHaDwaAQBAJ&pg=PT290 |سەردێڕ=A History of the Modern Middle East |دوایین٢=Bunton |یەکەم٢=Martin |ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=[[Westview Press]] |ژپنک=٩٧٨-٠-٤٢٩-٩٧٥١٣-٤|زمان=en |پەڕە=٢٧٠|وتەگێڕانەوە=Not only was there no Palestinian Arab state, but the vast majority of the Arab population in the territory that became Israel-over 700,000 people-had become refugees. The Arab flight from Palestine began during the intercommunal war and was at first the normal reaction of a civilian population to nearby fighting-a temporary evacuation from the zone of combat with plans to return once hostilities ceased. However, during spring and early summer 1948, the flight of the Palestinian Arabs was transformed into a permanent mass exodus. ...}}</ref> لەکاتێکدا سەربەخۆییی ئیسرائیل بووە ھۆی [[دژەسامییەتی لە جیھانی عەرەبیدا]] و [[کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لە جیھانی ئیسلامییەوە|کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لەوێوە]]، بەتایبەتی بۆ ئیسرائیل. لەکاتێکدا سەربەخۆییی ئیسرائیل بووە ھۆی [[دژەسامییەتی لە جیھانی عەرەبیدا]] و [[کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لە جیھانی ئیسلامییەوە|کۆچی بەکۆمەڵی جوولەکەکان لەوێوە]]، بەتایبەتی بۆ ئیسرائیل.<ref name=":05">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Beker |یەکەم=Avi |ڕێکەوت=٢٠٠٥|سەردێڕ=The Forgotten Narrative: Jewish Refugees from Arab Countries |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/25834637 |journal=Jewish Political Studies Review |بەرگ=١٧| issue=3/4 |پەڕەکان=٣–١٩|jstor=25834637 |issn=0792-335X |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240109013108/https://www.jstor.org/stable/25834637 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name=":22">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Dinstein |یەکەم=Yoram |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&pg=PA282 |سەردێڕ=Israel Yearbook on Human Rights, Volume 6 (1976) |ڕێکەوت=١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-٤٢٢٨٧-٢|پەڕە=٢٨٢|زمان=en |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی ئایاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240521171644/https://books.google.com/books?id=-cpKEAAAQBAJ&pg=PA282&lpg=PA282&dq=650000+(72%25)+of+these+Jews+resettled+in+Israel.&source=bl&ots=F8PgTaUHaN&sig=ACfU3U0WsIDoJxluxSyPsNK60ypjp280-A&hl=en&sa=X&ved=2ahUKEwjnzt69mZ-GAxUiweYEHYlBh04ChDoAXoECAMQAw#v=onepage&q=650000%20(72%25)%20of%20these%20Jews%20resettled%20in%20Israel.&f=false |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دوای [[جەنگی شەش ڕۆژە]]ی ١٩٦٧، ئیسرائیل کەناری ڕۆژاوا، غەززە و [[داگیرکردنی نیمچەدوورگەی سینا لەلایەن ئیسرائیلەوە|سینا]]ی میسری داگیرکرد، و [[لکاندنی قودسی ڕۆژھەڵات بە ئیسرائیل|قودسی ڕۆژھەڵات]] و [[یاسای بەرزایییەکانی جۆلان|بەرزایییەکانی جۆلان]]ی سووریای لکاند. پەیماننامەی ئاشتی لەگەڵ [[پەیماننامەی ئاشتیی میسر و ئیسرائیل|میسر]] لە ساڵی ١٩٧٩ (سینا لە ساڵی ١٩٨٢ گەڕێندرایەوە) و [[پەیماننامەی ئاشتیی ئیسرائیل و ئوردن|ئوردن]] لە ساڵی ١٩٩٤ واژوو کران. [[ڕێککەوتنی ئۆسلۆ ١|ڕێککەوتننامەکانی ئۆسلۆ]]ی ١٩٩٣ [[خۆبەڕێوەبەریی فەلەستینی]] سنوورداری لە [[کەناری ڕۆژاوا]] و [[کەرتی غەززە|غەززە]] ھێنایە ئاراوە، لەکاتێکدا [[ڕێککەوتننامەکانی ئیبراھیم]]ی ٢٠٢٠ پەیوەندییەکانی لەگەڵ وڵاتانی زیاتری عەرەبی [[ئاساییکردنەوەی پەیوەندییەکانی عەرەب و ئیسرائیل|ئاسایی کردەوە]]، بەڵام [[ململانێی ئیسرائیل و فەلەستین]] بەردەوامە. [[یاسا بنەڕەتییەکانی ئیسرائیل]] [[کنێسێت]] وەک [[نوێنەرایەتیی ڕێژەیی|پەرلەمان]]ێکی ھەڵبژێردراو بە شێوەیەکی ڕێژەیی جێگیر دەکەن. ئەو [[کابینەی ئیسرائیل|حکوومەت]] پێکدەھێنێت، کە لەلایەن [[سەرۆک وەزیرانی ئیسرائیل|سەرۆک وەزیران]]ەوە سەرکردایەتی دەکرێت، و [[سەرۆککۆماری ئیسرائیل|سەرۆک کۆمار]]ی تا ڕادەیەکی زۆر ڕێوڕەسمی ھەڵدەبژێرێت. ئیسرائیل خاوەنی یەکێک لە گەورەترین ئابوورییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Israel datasets |ناونیشان=https://www.imf.org/external/datamapper/profile/ISR |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.imf.org}}</ref> [[پێڕستی وڵاتانی ئاسیا و ئۆقیانووسیا بەپێی پێوەری گەشەپێدانی مرۆیی|یەکێکە لە بەرزترین ئاستەکانی بژێوی لە ئاسیا]]، و لەسەر ئاستی جیھان لە ڕیزبەندی [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی|٢٥ەمینە لە تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی]] و [[پێڕستی وڵاتان بەپێی تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەس|١٤ەمینە لە تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی بۆ ھەر کەس]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=30 Wealthiest Countries by Per Capita Net Worth |ناونیشان=https://finance.yahoo.com/news/30-wealthiest-countries-per-capita-111348314.html |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Yahoo Finance |زمان=en-US}}</ref> یەکێکە لە پێشکەوتووترین وڵاتانی جیھان لە ڕووی [[زانست و تەکنۆلۆژیا لە ئیسرائیل|پێشکەوتووی تەکنەلۆژییەوە]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Global Innovation Index (GII) |ناونیشان=https://www.wipo.int/en/web/global-innovation-index |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=global-innovation-index |زمان=en-US}}</ref> ئیسرائیل بەشێکی گەورەتری ئابوورییەکەی بۆ توێژینەوە و پەرەپێدان تەرخان دەکات [[پێڕستی وڵاتانی سەروەر بەپێی خەرجییەکانی توێژینەوە و پەرەپێدان|زیاتر لە ھەر دەوڵەتێکی دیکە]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Global Innovation Index 2023, 15th Edition |ناونیشان=https://www.wipo.int/global_innovation_index/en/2023/index.html |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٤|ڕێکەوت=٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=World Intellectual Property Organization |doi=10.34667/tind.46596 |ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٠٥-٣٤٣٢-٠|زمان=en |دوایین١=Dutta |یەکەم١=Soumitra |دوایین٢=Lanvin |یەکەم٢=Bruno |دوایین٣=Wunsch-Vincent |یەکەم٣=Sacha}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Getzoff |یەکەم=Marc |ڕێکەوت=٩ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Most Technologically Advanced Countries In The World 2023 |ناونیشان=https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231108044803/https://gfmag.com/data/non-economic-data/most-advanced-countries-in-the-world/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Global Finance Magazine |زمان=en-US}}</ref> و وا بڕوادەکرێت کە [[ئیسرائیل و چەکی ناوەکی|خاوەنی چەکی ناوەکی بێت]]. تاکە وڵاتە کە خاوەنی زمانێکی فەرمیی [[بووژاندنەوەی زمانی عیبری|بووژاوە]] بێت، [[عیبریی مۆدێرن|عیبری]]، [[چاندی ئیسرائیل]] [[چاندی جوولەکە|دابونەریتە جوولەکەکان]] لەگەڵ کاریگەرییەکانی [[چاندی عەرەبی|عەرەب]] تێکەڵ دەکات. == مێژوو == === پێش مێژوو === [[شوێنی پێش مێژووی عوبەیدییە]] لە باکووری ئیسرائیل [[فراوانبوونی پێشوەختەی ھۆمینینەکان بۆ دەرەوەی ئەفریقا|بوونی مرۆڤە دێرینەکان]] نزیکەی ١٫٥ ملیۆن ساڵ لەمەوبەر نیشان دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Tchernov |یەکەم=Eitan |بەستەری نووسەر=Eitan Tchernov |ڕێکەوت=١٩٨٨|سەردێڕ=The Age of 'Ubeidiya Formation (Jordan Valley, Israel) and the Earliest Hominids in the Levant |journal=[[Paléorient]] |بەرگ=١٤|issue=2 |پەڕەکان=٦٣–٦٥| doi=10.3406/paleo.1988.4455}}</ref> دووەم کۆنترین بەڵگەی [[مرۆڤی لەڕووی توێکارییەوە مۆدێرن|مرۆڤە لەڕووی توێکارییەوە مۆدێرنەکان]] [[ڕەچەڵەکی ئەفریقیی دوایینی مرۆڤە مۆدێرنەکان|دەرەوەی ئەفریقا]] بەردبوویەکی تەمەن ٢٠٠٬٠٠٠ ساڵەیە لە [[دەشکەوتی میسلیا]] لەسەر کێوی کارمێل.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wade |یەکەم=Lizzie |ڕێکەوت=١٠ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Skull fragment from Greek cave suggests modern humans were in Europe more than 200,000 years ago |ناونیشان=https://www.science.org/content/article/skull-fragment-greek-cave-suggests-modern-humans-were-europe-more-200000-years-ago |journal=[[Science (journal)|Science]] |بڵاوکەرەوە=American Association for the Advancement of Science |doi=10.1126/science.aay6927 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> [[کالچەری ناتوفی]] (١٠٬٠٠٠ پێش زایین) ڕەنگە پەیوەندی بە [[زمانی پرۆتۆ-ئەفرۆئاسیایی]]یەوە ھەبێت<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Winfried Nöth |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Y4_It_sAuMYC&pg=PA293 |سەردێڕ=Origins of Semiosis: Sign Evolution in Nature and Culture |بڵاوکەرەوە=Walter de Gruyter |ساڵ=١٩٩٤|ژپنک=٩٧٨-٣-١١-٠٨٧٧٥٠-٢|پەڕە=٢٩٣}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر=Roger Blench, Matthew Spriggs |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=NUvnqjutFmoC&pg=PT70 |سەردێڕ=Archaeology and Language IV: Language Change and Cultural Transformation |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=٢٠٠٣|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٨١٦٢٣-١|پەڕە=٧٠}}</ref> و بەھۆی وەرگرتنی [[نشینگەیی]] پێش [[سەرەتای کشتوکاڵ لە ڕۆژاوای ئاسیا|سەرھەڵدانی کشتوکاڵ]] و [[شۆڕشی نیۆلیتیک]] بەرچاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Hershkovitz |یەکەم١=Israel |بەستەری نووسەر١=Israel Hershkovitz |دوایین٢=Gopher |یەکەم٢=Avi |بەستەری نووسەر٢=Avi Gopher |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|chapter=Demographic, Biological and Cultural Aspects of the Neolithic Revolution: A View from the Southern Levant |chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/225258426 |سەردێڕ=The Neolithic Demographic Transition and its Consequences |editor-last1=Bocquet-Appel | editor-first1=Jean-Pierre |editor-last2=Bar-Yosef |editor-first2=Ofer |editor-link2=Ofer Bar-Yosef |بڵاوکەرەوە=Springer Science+Business Media |پەڕە=٤٦٥|doi=10.1007/978-1-4020-8539-0_17 |ژپنک= ٩٧٨-١-٤٠٢٠-٨٥٣٨-٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === سەردەمەکانی بڕۆنز و ئاسن === ئاماژە سەرەتایییەکان بۆ شارەکانی «[[کەنعان]]ی» و دواتر [[ئیسرائیلییەکان|ئیسرائیلی]] لە دەقە دێرینەکانی [[ڕۆژھەڵاتی نزیکی کۆن|ڕۆژھەڵاتی نزیک]] و [[میسری کۆن|میسری]]دا (٢٠٠٠ پێش زایین) دەردەکەون؛ ئەم دانیشتووانە وەک [[شارە-دەوڵەت]]ە سەربەخۆکانی لەڕووی ڕامیارییەوە ڕێکخرابوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Canaanites |ناونیشان=https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=obo |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230403082451/https://www.oxfordbibliographies.com/display/document/obo-9780195393361/obo-9780195393361-0216.xml |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوە|دوایین=Glassman |یەکەم=Ronald M. |سەردێڕ=The Political Structure of the Canaanite City-States: Monarchy and Merchant Oligarchy |ڕێکەوت=٢٠١٧|ناونیشان=https://doi.org/10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ئیش=The Origins of Democracy in Tribes, City-States and Nation-States |پەڕەکان=٤٧٣–٤٧٧|editor-last=Glassman |editor-first=Ronald M. |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|شوێن=Cham |بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing |زمان=en | doi=10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٥١٦٩٥-٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240429061941/https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-51695-0_49 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription}}</ref> لە ماوەی [[سەردەمی بڕۆنزی درەنگ]] (١٥٥٠–١٢٠٠ پێش زایین)، بەشێکی زۆری کەنعان [[دەوڵەتی پاشکۆ]]کانی [[شانشینی نوێی میسر]]یان پێکھێنا.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Braunstein |یەکەم١=Susan L. |ساڵ=٢٠١١|سەردێڕ=The Meaning of Egyptian-Style Objects in the Late Bronze Cemeteries of Tell el-Far'ah (South) |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |بەرگ=٣٦٤|issue=364 |پەڕەکان=١–٣٦|doi=10.5615/bullamerschoorie.364.0001 |jstor=10.5615/bullamerschoorie.364.0001 |s2cid=164054005}}</ref> لە ئەنجامی [[داڕمانی سەردەمی بڕۆنزی درەنگ]]، کەنعان کەوتە ناو پشێوییەوە و دەسەڵاتی میسری بەسەر ناوچەکەدا داڕما.<ref>Dever, William G. "Beyond the Texts", Society of Biblical Literature Press, 2017, pp. 89–93</ref><ref>S. Richard, "Archaeological sources for the history of Palestine: The Early Bronze Age: The rise and collapse of urbanism", "The Biblical Archaeologist" (1987)</ref> وا بڕوا دەکرێت باپیرانی [[ئیسرائیلییەکان]] [[گەلە دێرینە سامی-ئاخێوەرەکان]] بووبێتن کە خەڵکی ڕەسەنی ئەم ناوچەیە بوون.<ref name="Miller1986">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Miller |یەکەم١=James Maxwell |ناونیشان=https://archive.org/details/historyofancient00mill |سەردێڕ=A History of Ancient Israel and Judah |دوایین٢=Hayes |یەکەم٢=John Haralson |بڵاوکەرەوە=Westminster John Knox Press |ساڵ=١٩٨٦|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٦٤-٢١٢٦٢-٩}}</ref>{{rp|78–79}} گێڕانەوە شوێنەوارییە نوێیەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئیسرائیلییەکان و کالچەرەکەیان لە گەلانی کەنعانییەوە جیابوونەتەوە لە ڕێگەی پەرەپێدانی ئایینێکی جیاوازی [[تایبەتپەرستی|تایبەتپەرست]]—و دواتر [[یەکتاپەرستی|یەکتاپەرست]]—کە چەقی لەسەر [[یەھوە]] بوو.<ref>Rendsberg, Gary (2008). "Israel without the Bible". In Frederick E. Greenspahn. The Hebrew Bible: New Insights and Scholarship. NYU Press, pp. 3–5</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Gnuse |یەکەم١=Robert Karl |سەردێڕ=No Other Gods: Emergent Monotheism in Israel |ڕێکەوت=١٩٩٧|بڵاوکەرەوە=Sheffield Academic Press Ltd |ژپنک=٩٧٨-١-٨٥٠٧٥-٦٥٧-٦|پەڕەکان=٢٨, ٣١}}</ref> ئەوان بە شێوەیەکی دێرینی [[زمانی عیبری|عیبری]] قسەیان دەکرد، کە بە [[عیبریی ئینجیلی]] ناسراوە.<ref>Steiner, Richard C. (1997), "Ancient Hebrew", in Hetzron, Robert (ed.), "The Semitic Languages", Routledge, pp. 145–173, {{ISBN|978-0-415-05767-7}}</ref> نزیکەی لە ھەمان کاتدا، [[فەلەستییەکان]] لە باشووری [[دەشتی کەناراوەکانی ئیسرائیل|دەشتی کەناراوەکان]] نیشتەجێ بوون.{{sfn|Killebrew|2005|p=230}}{{sfn|Shahin|2005|p=٦}} [[پەڕگە:Mesad Hashavyahu ostracon.jpg|وێنۆک|[[ئۆستراکۆنی یاڤنێ-یام]]، نووسراوێکی بە [[ئەلفوبێی عیبریی دێرین|عیبریی دێرین]] کە بەڵگەنامەی بەڕێوەبردنە لە [[شانشینی یەھوودا|یەھوودا]]]] زۆربەی زانایانی مۆدێرن ھاوڕان لەسەر ئەوەی کە گێڕانەوەی [[کۆچی بەکۆمەڵ]] لە [[تەورات]] و [[پەیمانی کۆن]]دا بەو شێوەیەی وێنا کراوە ڕووی نەداوە؛ بەڵام ھەندێک لە ڕەگەزەکانی ئەم نەریتانە [[مێژووییبوونی ئینجیل|ڕەگە مێژووییەکان]]یان ھەیە.<ref>{{harvnb|Faust|2015|p=476}}: "While there is a consensus among scholars that the Exodus did not take place in the manner described in the Bible, surprisingly most scholars agree that the narrative has a historical core, and that some of the highland settlers came, one way or another, from Egypt."</ref><ref>{{harvnb|Redmount|2001|p=61}}: "A few authorities have concluded that the core events of the Exodus saga are entirely literary fabrications. But most biblical scholars still subscribe to some variation of the Documentary Hypothesis, and support the basic historicity of the biblical narrative."</ref> مشتومڕ لەسەر سەرەتاییترین بوونی [[مێژووی ئیسرائیل و یەھوودای دێرین|شانشینەکانی ئیسرائیل و یەھوودا]] و ڕادەی دەسەڵاتیان ھەیە. لەکاتێکدا ڕوون نییە ئایا [[شانشینی ئیسرائیل (پاشایەتیی یەکگرتوو)|شانشینی یەکگرتووی ئیسرائیل]] ھەبووە یان نا،<ref name="lipschits">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lipschits |یەکەم١=Oded |سەردێڕ=The Jewish Study Bible |بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ساڵ=٢٠١٤|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٩٧٨٤٦-٥|editor1-last=Berlin |editor1-first=Adele |edition=2nd |زمان=en |chapter=The History of Israel in the Biblical Period |editor2-last=Brettler |editor2-first=Marc Zvi |chapter-url=https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230409160917/https://books.google.com/books?id=yErYBAAAQBAJ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Kuhrtp438">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kuhrt |یەکەم=Amiele |ناونیشان=https://archive.org/details/ancientneareastc00akuh/page/438 |سەردێڕ=The Ancient Near East |بڵاوکەرەوە=Routledge |ساڵ=١٩٩٥|ژپنک=٩٧٨-٠-٤١٥-١٦٧٦٢-٨|پەڕە=[https://archive.org/details/ancientneareastc٠٠akuh/page/٤٣٨ ٤٣٨]}}</ref> مێژوونووسان و شوێنەوارناسان کۆکن لەسەر ئەوەی کە باکووری [[شانشینی ئیسرائیل (سامیرە)|شانشینی ئیسرائیل]] نزیکەی ٩٠٠ پێش زایین ھەبووە<ref name="Finkelstein">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Finkelstein |یەکەم١=Israel |سەردێڕ=The Bible Unearthed: archaeology's new vision of ancient Israel and the origin of its stories |دوایین٢=Silberman |یەکەم٢=Neil Asher |ڕێکەوت=٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Simon & Schuster |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٦٩١٢-٤|edition=1st Touchstone}}</ref>{{rp|169–195}} و [[شانشینی یەھوودا]] نزیکەی ٨٥٠ پێش زایین.<ref name="Finkelstein, Israel, (2020)">Finkelstein, Israel, (2020). [https://books.google.com/books?id=wH3-DwAAQBAJ&pg=PA33 "Saul and Highlands of Benjamin Update: The Role of Jerusalem"], in Joachim J. Krause, Omer Sergi, and Kristin Weingart (eds.), "Saul, Benjamin, and the Emergence of Monarchy in Israel: Biblical and Archaeological Perspectives", SBL Press, Atlanta, GA, p. 48, footnote 57: "...They became territorial kingdoms later, Israel in the first half of the ninth century BCE and Judah in its second half..."</ref><ref name="Pitcher">[https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 The Pitcher Is Broken: Memorial Essays for Gosta W. Ahlstrom, Steven W. Holloway, Lowell K. Handy, Continuum, 1 May 1995] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230409160404/https://books.google.com/books?id=tu02muKUVJ0C&pg=PA229 |date=9 April 2023}} Quote: "For Israel, the description of the battle of Qarqar in the Kurkh Monolith of Shalmaneser III (mid-ninth century) and for Judah, a Tiglath-pileser III text mentioning (Jeho-) Ahaz of Judah (IIR67 = K. 3751), dated 734–733, are the earliest published to date."</ref> شانشینی ئیسرائیل لەو دووانە گەشاوەتر بوو و زوو بوو بە ھێزێکی ناوچەیی، پایتەختەکەشی لە [[سامیرە (شاری دێرین)|سامیرە]] بوو؛<ref>{{harvnb|Finkelstein|Silberman|2002|pp=146–147}}: Put simply, while Judah was still economically marginal and backward, Israel was booming. … In the next chapter we will see how the northern kingdom suddenly appeared on the ancient Near Eastern stage as a major regional power.</ref><ref name=":04">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Finkelstein |یەکەم=Israel |سەردێڕ=The Forgotten Kingdom: the archaeology and history of Northern Israel |ساڵ=٢٠١٣|ژپنک=٩٧٨-١-٥٨٩٨٣-٩١١-٣|پەڕەکان=٦٥–٦٦; ٧٣; ٧٤; ٧٨; ٨٧–٩٤|oclc=٨٨٠٤٥٦١٤٠}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Finkelstein |یەکەم=Israel |ڕێکەوت=١ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Observations on the Layout of Iron Age Samaria |journal=Tel Aviv |بەرگ=٣٨|issue=2 |پەڕەکان=١٩٤–٢٠٧|doi=10.1179/033443511X13099584885303 |issn=0334-4355 |s2cid=128814117}}</ref> لەژێر دەسەڵاتی [[بنەماڵەی عۆمری]]دا، کۆنترۆڵی [[سامیرە]]، [[جەلیل]]، بەشی سەرەوەی [[دۆڵی ئوردن]]، [[دەشتی شارۆن]] و بەشێکی زۆری [[ترانسئوردن (ناوچە)|ترانسئوردن]]ی دەکرد.<ref name=":04"/> شانشینی ئیسرائیل لە دەوروبەری ٧٢٠ پێش زایین لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ]]وە [[سامێرینا|داگیرکرا]].<ref name="Broshi 2001 174">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Broshi |یەکەم=Maguen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=etTUEorS1zMC&pg=PAPA174 |سەردێڕ=Bread, Wine, Walls and Scrolls |بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing |ساڵ=٢٠٠١|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤١٢٧-٢٠١-٦|پەڕە=١٧٤|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی شوباتی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230210203455/https://books.google.com/books?id=etTUEorS1zMC&pg=PAPA174 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> شانشینی یەھوودا، لەژێر دەسەڵاتی [[شوێنکەوتووی داوود|داوودی]]دا و بە پایتەختیی [[قودس]]، دواتر بوو بە [[دەوڵەتی پاشکۆ]]ی سەرەتا ئیمپراتۆریەتیی ئاشووریی نوێ و پاشان [[ئیمپراتۆریەتیی بابلیی نوێ]]. مەزەندە دەکرێت [[مێژووی دانیشتووانناسیی ناوچەی فەلەستین|دانیشتووانی ناوچەکە]] لە دەوروبەری ٤٠٠٬٠٠٠ کەس بووبێت لە [[سەردەمی ئاسنی دووەم]]دا.<ref name=":42">Broshi, M. , & Finkelstein, I. (1992). [https://www.academia.edu/40790691/M_Broshi_and_I_Finkelstein_The_Population_of_Palestine_in_Iron_Age_II_BASOR_287_1992_pp_47_60 "The Population of Palestine in Iron Age II"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230305224039/https://www.academia.edu/40790691/M_Broshi_and_I_Finkelstein_The_Population_of_Palestine_in_Iron_Age_II_BASOR_287_1992_pp_47_60 |date=5 March 2023}}. "Bulletin of the American Schools of Oriental Research", "287"(1), 47–60.</ref> لە ٥٨٧/٦ پێش زایین، دوای [[ڕاپەڕینەکانی یەھوودا دژی بابل|ڕاپەڕین لە یەھوودا]]، شا [[نەبووخەدنسەری دووەم]] [[گەمارۆدانی قودس (٥٨٧ پێش زایین)|قودسی گەمارۆ دا و وێرانی کرد]] و ھەروەھا [[پەرستگای سولەیمان]]،<ref>{{harvnb|Finkelstein|Silberman|2002|p=307}}: "Intensive excavations throughout Jerusalem have shown that the city was indeed systematically destroyed by the Babylonians. The conflagration seems to have been general. When activity on the ridge of the City of David resumed in the Persian period, the-new suburbs on the western hill that had flourished since at least the time of Hezekiah were not reoccupied."</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Lipschits |یەکەم=Oded |ڕێکەوت=١٩٩٩|سەردێڕ=The History of the Benjamin Region under Babylonian Rule |journal=Tel Aviv |بەرگ=٢٦|issue=2 |پەڕەکان=١٥٥–١٩٠|doi=10.1179/tav.1999.1999.2.155 |issn=0334-4355}}</ref> شانشینەکەی ھەڵوەشاندەوە و [[بێسەروشوێنکردنی بابلی|زۆربەی نوخبەی یەھوودی بۆ بابل دوورخستەوە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Wheeler |یەکەم=P. |ڕێکەوت=٢٠١٧|سەردێڕ=Review of the book Song of Exile: The Enduring Mystery of Psalm 137, by David W. Stowe |journal=The Catholic Biblical Quarterly |بەرگ=٧٩|issue=4 |پەڕەکان=٦٩٦–٦٩٧|doi=10.1353/cbq.2017.0092 |s2cid=171830838}}</ref> === شانشینی ئیسرائیل و جودا === [[پەڕگە:Kingdoms of Israel and Judah map 830-ms.svg|وێنۆک|430x430پیکسڵ|شانشینی ئیسرائیل و جودا؛ ساڵی ٨٣٠ پێش زاین]] لە دەوروبەری ساڵانی ١٠٠٠ پ. ز دوو شانشینی (ئیسرائیلی/عیبری) پێکھات # باناوی شنشینی ئیسرائیل - باکوور # شانشینی (یەھوود/جودا) - باشوور ھەردوو شانشینەکە لە [[تەورات]] و [[ئینجیل]] ئاماژەیان پێکراوە<ref>https://tsjok45.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/07/finkelstein-israel_the-bible-unearthed.pdf</ref> ==== ململانێ و ئیمپراتۆرییەتەکان ==== ناوچەکە لەم ماوەیەدا ز زۆر بە جێگیری نەماوەتەوە ئاشوورییەکان شانشینی ئیسرائیلیان داگیرکرد (٧٢٢ پێش زایین) [[بابل|بابلییەکان]] (جودا/یەھوودا)یان داگیرکرد (٥٨٦ پێش زایین) و ئۆرشەلیمیان وێرانکرد<ref>https://www.britannica.com/event/Babylonian-Captivity</ref> زۆرێک لە جووەکانیان دەربەدەر کرد لەم ماوەیەدا<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Siege_of_Jerusalem_(587_BC)#cite_note-:42-8</ref> لەپاشان فارسەکان دەستیان بەسەردا گرت و ڕێگەیان دا ھەندێک جوو بگەڕینەوە بۆ شوێنی خۆیان.<ref>https://www.britannica.com/event/Babylonian-Captivity</ref><ref>https://www.britannica.com/topic/Achaemenian-Empire</ref> === دەسەڵاتی یۆنانی و ڕۆمانییەکان === لەپاش ئەمانە دەسەڵاتی [[یۆنانی کۆن|یۆنانییەکان]] پەرەیسەند لە نێون ساڵانی (٣٣٠ پێش زایین) [[ئەسکەندەری مەزن]] ناوچەکەی داگیرکرد لەگەڵ زۆرینەی ناوچەکانی [[مێزۆپۆتامیا]] و [[ئاناتۆلیا|ئەناتۆڵی ڕۆژاوا]] و [[کوردستان|کوردستانیش]]؛ لەپاشان چەندنین فەرمانڕەوای یۆنانی بەڕێوەیان بردووە.<ref>https://academic.oup.com/jts/article-abstract/60/1/221/1684588?redirectedFrom=fulltext</ref><ref>https://www.jewishhistory.org/alexander-the-great/</ref> دەسەڵاتداری یۆنانییەکان بەردەوام بوو ھەتا لەپڕێکدا ڕۆمانییەکان ([[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بیزەنتینییەکان)]] دەسەڵاتیانگرتەدەست لە ساڵانی (٦٣ پێش زایین)<ref>https://www.britannica.com/place/Byzantine-Empire</ref> === پاش ھاتنی ساڵی زایینی === لە ساڵی (٧٠ زایینی) دا دەسەڵاتداری ڕۆمانییەکان ھەر بەردەوام بوو بەجۆرێک کە دووبارە ھێرشکرایەوە سەر ئۆرشەلیم و دووەم پەرستگای پیرۆزی جووەکانیان وێرانکرد؛ ھەندێک لە جووەکانیان کوشت و ھەندێکیشیان لابران.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Jerusalem_during_the_Byzantine_period</ref> ==== پاش پەرەسەندنی ئیسلام ==== لە سەدەی حەوتەمی زایینی بە دیاریکراوی ساڵانی (٦٣٧ زایینی) دەستیانبەسەر زۆر ناوچە داگرت و کۆتاییان بە دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی ساسانی|ساسنییەکان]] و بێشێکی زۆر لە دەسەڵاتی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی|بێزەنتینییەکان]] (ڕۆمانییەکان) ھێنا لەژێر فەرمانڕەوایی [[عومەر کوڕی خەتتاب|عومەری کوڕی خەتاب]] زۆرێک لە ناوچەکانی [[فەلەستین]] و [[کوردستان|کوردستانیان]] دەستبەسەرداگرت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=History of Palestine |ناونیشان=https://www.britannica.com/place/Palestine |وێبگە=Encyclopaedia Britannica}}</ref> و زمانی عەرەبی و ئیسلامیان بڵاوکردەوە لەو ناوچانەدا و زۆربەی ھەرەزۆری ناوچەکان عەرەب نیشتەجێکران.<ref>https://global.oup.com/academic/product/the-oxford-history-of-the-ancient-near-east-9780190687854?cc=iq&lang=en&</ref><ref>https://tsjok45.wordpress.com/wp-content/uploads/2013/07/finkelstein-israel_the-bible-unearthed.pdf</ref><ref>https://academic.oup.com/jts/article-abstract/60/1/221/1684588?redirectedFrom=fulltext</ref> [[پەڕگە:The Crusader States in 1135.svg|وێنۆک|433x433پیکسڵ|نەخشەی دەسەڵاتی ھێزی خاچھەڵگران لە ساڵی ١١٣٥ی زایینی]] === ھاتنەوەی دەسەڵاتداری مەسیحی === لەسەڵانی (١٠٩٥–١٠٩٩) ڕێکخراوێکی سوپای زۆر گەورە دروستکرا بەناوی [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|سووپای خاچھەڵگران]]<ref>https://www.britannica.com/event/Crusades/The-First-Crusade-and-the-establishment-of-the-Latin-states</ref> توانیان لە کۆتاییدا کۆتایی بە دەسەڵاتی ئیسلامی بھێنن لە ناوچەکە خرایە ژێر دەسەڵاتی ھێزی خاچھەڵگران بە دیریکراوی لە ساڵی ١٠٩٩ی زایینی [[ئورشەلیم]]یان خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیان<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Kingdom_of_Jerusalem#:~:text=The%20Crusaders%20arrived%20at%20Jerusalem,newly%20created%20Kingdom%20of%20Jerusalem.</ref> بۆ ماوەی ٢٠٠ ساڵ فەرمانڕەواییان بەردەوام بوو<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Timeline_of_the_Kingdom_of_Jerusalem</ref> ؛ لە گرنگترین فەرمانڕەواکانی ئەم ماوەیە '''[[باڵدوینی چوارەم]]''' بوو کە پاشای شانشینی ئۆرشەلیم بوو.<ref>https://www.britannica.com/biography/Baldwin-IV-king-of-Jerusalem</ref> لە پاش ئەم ماوەیەدا ھێزە ئیسلامیەکان یەکیانگرتەوە و کۆتاییان ھێنا بە دەسەڵاتی مەسیحییەکان.<ref>https://www.historyextra.com/period/medieval/crusades-causes-history-when-how-many-were-there-death-toll/</ref> ==== پاش ھاتن و ڕووخانی عوسمانییەکان ==== ساڵی ١٥١٧ی زایینی [[عوسمانییەکان]] [[فەلەستین]]یان داگیرکرد بۆ ماوی ٤٠٠ ساڵ کەوتە ژێر دەسەڵاتی ئەوان<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ottoman_Palestine#:~:text=The%20Ottoman%20Empire%20proceeded%20to,the%20Mamluk%20capital%20in%20Egypt.</ref> ھەتا ساڵی ١٩١٧ لە [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] ڕووداوێکی مێژووی گەورە ڕوویدا ئەویش ڕووخانی دەسەڵاتی [[عوسمانی]] بوو لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو|بەریتانییەکان]].<ref>https://jewishvirtuallibrary.org/ottoman-rule-1517-1917</ref> === دەسەڵاتی بەریتانییەکان === لە پاش ساڵانی ١٩١٧ی زایینی دا بەریتانییەکان ناوچەی ئیسرائیلیان کۆنتڕۆڵکرد<ref>https://www.britannica.com/place/Palestine/World-War-I-and-after</ref>؛ لێرەوە ناکۆکییەکی نوێ پەرەیسەند ئەویش ناکۆکی نێوان عەرەبە ھاوردەکان و ئیسرائیلییەکان بوو ئەمەش بوو<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Arab–Israeli_conflict#:~:text=In%201917%2C%20British‑led%20troops,nothing%20shall%20be%20done%20which</ref> ھۆی پێکدادانی نێوانیان لە ڕووی کۆمەڵایەتی و ڕامیارییەوە ئەمە بەردەوام بوو ھەتاوەک و ساڵی ١٩٤٧. ====== پلانی نەتەوە یەکگرتووەکان ====== * لە ساڵی '''١٩٤٧''' [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] نەخشەڕێگایەکی پێشنیارکرد کە بریتیبوو لە جیاکردنەوەی ناوچەکە بۆ دوو بەش بەشێکی بۆ جووەکان و بەشێکی بۆ [[عەرەب]]ەکان.<ref>https://www.britannica.com/event/1948-Arab-Israeli-War</ref><ref>https://history.state.gov/milestones/1945-1952/arab-israeli-war</ref><ref>https://digitallibrary.un.org/record/3792734?ln=en&v=pdf</ref> لە دەرەنجامدا ئیسرائیل قبووڵی کرد بەڵام عەرەبەکان قبووڵیان نەکرد و دەوڵەتە عەرەبییەکانیش دەستیانکرد بە ھێرشکردنە سەر ئیسرائیل؛ سەر ئەنجام لە ساڵی ١٩٤٨ ئیسرائیل سەرکەوت و فراوانتر بوو ھەتا وەک و نزیکەیی ھەموو ڕووبەری ناوچەدێرینەکانی خۆی گرتەوە. <ref>https://www.idf.il/en/mini-sites/wars-and-operations/israels-war-of-independence-1948/#:~:text=The%20Fight%20for%20Independence,withdrawal%20on%20May%2014%2C%201948.</ref> === لەدوای جەنگی ١٩٦٧ === {{سەرەکی|شەڕی شەش ڕۆژە}} ئەم جەنگە لەنێوان [[عەرەب]] و دەوڵەتی ئیسرائیل بوو تێیدا لە کۆتاییدا بەھاوکاری [[ئەمریکا]]، ئیسرائیل سەرکەوت<ref>https://history.state.gov/milestones/1961-1968/arab-israeli-war-1967#:~:text=Between%20June%205%20and%20June,the%20Soviet%20Union%20to%20intervene.</ref>؛ دەسکەوتەکانی ئیسرائیل<ref>https://www.gov.il/en/pages/israel-after-the-six-day-war</ref> گرتنی [[بەرزایییەکانی جۆلان]] و لە [[کەرتی ڕۆژاوا]] گرتنەوەی کۆنتڕۆڵ لە [[کەرتی غەززە]] کۆنتڕۆڵکردنی [[نیمچەدوورگەی سینا]].<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Six-Day_War#:~:text=Israel%20is%20believed%20to%20have,nuclear%20weapon%20by%20December%201966.</ref><ref>https://www.gov.il/BlobFolder/generalpage/israel-after-the-six-day-war/en/English_HISTORY_MAPS_Israel-after-Six-Day-War.jpg</ref> == ڕەگناسی == [[پەڕگە:Political map of Israel-Palestine.jpg|وێنۆک|نەخشەی [[ڕامیاری]] ئیسرائیل و بەڕێوەبەرایەتیی [[میری]]ی [[فەلەستین]]]] لە کۆندا یۆنانییەکان بە گەلی ناوچەی [[کەنعان]]یان دەگوت «فۆنیسیا-فینیقیا» ،{{تێبینی|ئەو ناوەیە کە [[ھۆمیرۆس]] و [[ھێرۆدۆت]] بە کەنارەکانی باکووری [[شام]] ([[لوبنان]]ی ئەمڕۆ، بەشێک لە کەنارەکانی [[سووریا]] و باکووری [[فەلەستین]])یان داوە. وشەکە لە یۆنانی «Phoinix» وەرگیراوە، بە واتای «وەنەوشەیی»، بەھۆی بۆیەی بەناوبانگی مورێکسیانەوە.<ref>https://www.encyclopedia.com/religion/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/phoenicia-phoenicians</ref>}} کە دەستەواژەیەک بوو بۆ کەنعانییەکان. دەستەواژەی [[فەلەستین]] پەیوەست نییە بە زمانی [[عەرەبی]] لە ڕووی ڕەگ و ڕیشەوە.<ref>https://www.euppublishing.com/doi/10.3366/hlps.2016.0140</ref>{{تێبینی|یەکەم کەس کە ئەم ناوەی لە ڕووی جوگرافییەوە بە زمانی [[یۆنانیی کۆن|یۆنانی]] بەکارھێنا، مێژوونووسی یۆنانی [[ھێرۆدۆت]] بوو لە سەدەی پێنجەمی پێش زایین (٤٥٠ پێش زایین) لە پەرتووکی «مێژووەکان». ناوبراو بە «پارێزگایەکی سووریا بە ناوی فەلەستین» وەسفی کردووە، و بە وردی سنوورەکانی بەو شێوەیە پێناسە کردووە کە دەکەوێتە باشووری فینیقیا و درێژدەبێتەوە بۆ سنوورەکانی [[میسر]].<ref>https://www.jpost.com/opinion/article-752532</ref>}} ناوەکانی [[خاکی ئیسرائیل]] و منداڵانی ئیسرائیل بە درێژاییی مێژوو بۆ ئاماژەدان بە [[شانشینی ئیسرائیل (پاشایەتیی یەکگرتوو)|شانشینی ئیسرائیل]]ی پەرتووکی پیرۆز و ھەموو گەلی [[جووەکان|جوو]] بەکارھێنراون. [[ئیسرائیل (ناو)|ناوی «ئیسرائیل»]] ([[عیبری]]: {{lang|he-Latn|Yīsrāʾēl}}؛ [[سەپتۆجینت]]، بە [[یۆنانیی کۆن]]: Ἰσραήλ، بە [[لاتینی]]: Israēl، «[[ئێل (خواوەند)|ئێل (خوا)]] بەردەوام دەبێت/حوکم دەکات») ئاماژەیە بۆ پێشەوا [[یەعقووب]] کە، بە بۆچوونی [[کتێبی پیرۆزی عیبری|پەرتووکی پیرۆزی عیبری]]، دوای ئەوەی بە سەرکەوتوویی لەگەڵ [[فریشتەی پەروەردگار]] [[زۆرانبازی]] کرد، ئەو ناوەی لێنرا.<ref>{{cite encyclopedia |author=Geoffrey W. Bromiley |url=https://books.google.com/books?id=yklDK6Vv0l4C&pg=PA907 |title=Israel |encyclopedia=[[International Standard Bible Encyclopedia]]: E–J |publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing |date=1995 |page=907 |isbn=978-0-8028-3782-0}}</ref> کۆنترین بەرھەمی شوێنەواریی ناسراو کە ناوی «ئیسرائیل» وەک کۆمەڵێک بھێنێت، [[کێلی مێرنێپتا]]ی [[میسری کۆن]]ە (کە مێژووەکەی بۆ کۆتاییی سەدەی ١٣یەمی پێش زایین دەگەڕێتەوە).<ref>{{harvnb|Barton|Bowden|2004|p=126}}</ref> «کێلی مێرنێپتا… بە کۆنترین بەڵگە لە دەرەوەی پەرتووکی پیرۆز دادەنرێت بۆ بوونی ئیسرائیل تا سەدەی ١٣یەمی پێش زایین.»<ref name="NollMerneptah">K.L. Noll, [https://books.google.com/books?id=hMeRK7B1EsMC&pg=PA139 "Canaan and Israel in Antiquity: A Textbook on History and Religion,"] A&C Black, 2012, rev.ed. pp. 137ff.</ref><ref name="ThompsonMerneptah">[[تۆماس ل. تۆمپسۆن|Thomas L. Thompson]], [https://books.google.com/books?id=RwrrUuHFb6UC&pg=PA275 "Early History of the Israelite People: From the Written & Archaeological Sources,"] Brill, 2000 pp. 275–276</ref> [[ئیسرائیل (ناو)|ناوی کەسیی «ئیسرائیل»]] زۆر پێشتر دەردەکەوێت، لە [[ئیبلا]].<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Hasel |یەکەم=Michael G. |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٤|سەردێڕ=Israel in the Merneptah Stela |journal=Bulletin of the American Schools of Oriental Research |بەرگ=٢٩٦|issue=296 |پەڕەکان=٤٥–٦١|doi=10.2307/1357179 |jstor=1357179 |s2cid=164052192}}{{ھن}}{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Bertman |یەکەم=Stephen |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=1C4NKp4zgIQC&q=ebla%20israel%20ishmael%20abraham&pg=PA317 |سەردێڕ=Handbook to Life in Ancient Mesopotamia |ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥١٨٣٦٤-١}}{{ھن}}{{بیرخستنەوەی کتێب|نووسەر١=Meindert Dijkstra |سەردێڕ=Between Evidence and Ideology Essays on the History of Ancient Israel read at the Joint Meeting of the Society for Old Testament Study and the Oud Testamentisch Werkgezelschap Lincoln Nebraska, July 2009 |ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٠٤-١٨٧٣٧-٥|editor1-last=Becking |editor1-first=Bob |پەڕە=٤٧|chapter=Origins of Israel between history and ideology |وتەگێڕانەوە=As a West Semitic personal name it existed long before it became a tribal or a geographical name. This is not without significance, though it rarely mentioned. We learn of a maryanu named ysr"il (*Yiįsr—a"ilu) from Ugarit living in the same period, but the name was already used a thousand years before in Ebla. The word Israel originated as a West Semitic personal name. One of the many names that developed into the name of the ancestor of a clan, of a tribe and finally of a people and a nation. |editor2-last=Grabbe |editor2-first=Lester}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Lemche |یەکەم١=Niels Peter |ساڵ=١٩٩٨|سەردێڕ=The Israelites in History and Tradition |بڵاوکەرەوە=Westminster John Knox Press |ناونیشان={{Google books |JIoy7PagAOAC |پەڕە=PA٣٥|plainurl=yes}} |ژپنک=٩٧٨-٠-٦٦٤-٢٢٧٢٧-٢}}</ref> لە [[ژێرفەرمانی بەریتانیا بۆ سەر فەلەستین|ژێرفەرمانی بەریتانیا]] (١٩٢٠–١٩٤٨)، ھەموو ناوچەکە بە «[[فەلەستین]]» دەناسرا.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |سەردێڕ=Mandatory Palestine: What It Was and Why It Matters |نووسەر=Noah Rayman |magazine=[[تایم (گۆڤار)|Time]] |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی ئایاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190518140257/http://time.com/3445003/mandatory-palestine/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Avalon Project: The Palestine Mandate |ناونیشان=https://avalon.law.yale.edu/20th_century/palmanda.asp |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=avalon.law.yale.edu}}</ref> لە کاتی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئیسرائیل|دامەزراندنی لە ساڵی ١٩٤٨]]، وڵاتەکە بە فەرمی ناوی «دەوڵەتی ئیسرائیل» ({{langx|he|מְדִינַת יִשְׂרָאֵל}}، {{Audio|He-Medinat Israel.ogg|{{transliteration|engvar=gb|he|''Medīnat Yisrā'el''}}|help=no}} {{IPA|he|mediˈnat jisʁaˈʔel}}؛ {{langx|ar|دَوْلَة إِسْرَائِیل}}، {{transliteration|engvar=gb|ar|ALA-LC|''Dawlat Isrāʼīl''}}, {{IPA|ar|dawlat ʔisra:ˈʔi:l}})ی وەرگرت، دوای ئەوەی ناوەکانی دیکەی [[ڕاگەیاندنی سەربەخۆییی ئیسرائیل#ناو|پێشنیارکراو]] لەوانە «[[خاکی ئیسرائیل]]» ({{lang|he-Latn|Eretz Yisrael}})، «ئەبەر» (لە باپیری [[ئەبەر]])، «[[زایۆن]]»، و «[[یەھوودا]]»، تاوتوێ کران بەڵام ڕەتکرانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ئیش=[[پەلەستاین پۆست|The Palestine Post]] |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ١٩٤٧|پەڕە=١|سەردێڕ=Popular Opinion |ناونیشان=http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib:LowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text/html&Locale=english-skin-custom&Path=PLS/1947/12/07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120815030044/http://www.jpress.org.il/Repository/getFiles.asp?Style=OliveXLib%3ALowLevelEntityToSaveGifMSIE_TAUEN&Type=text%2Fhtml&Locale=english-skin-custom&Path=PLS%2F1947%2F12%2F07&ChunkNum=-1&ID=Ar00105&PageLabel=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/jj.18254265 |سەردێڕ=Israel: The First Decade of Independence |ڕێکەوت=١٩٩٥|بڵاوکەرەوە=State University of New York Press |ژپنک=٩٧٨-٠-٧٩١٤-٢٢٦٠-١}}</ref> ناوی «ئیسرائیل» لەلایەن [[دەیڤید بن گوریۆن]] پێشنیار کرا و بە دەنگی ٦–٣ پەسەند کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://info.jpost.com/1998/Supplements/Jubilee/2.html |سەردێڕ=One Day that Shook the world |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120112220409/http://info.jpost.com/1998/Supplements/Jubilee/2.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=[[قودس پۆست|The Jerusalem Post]] |ڕێکەوت=٣٠ی نیسانی ١٩٩٨|نووسەر=Elli Wohlgelernter}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Forman |یەکەم=Jacob |ڕێکەوت=١٧ی نیسانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Jewish Word {{!}} Israel: What's in a Name? |ناونیشان=https://momentmag.com/jewish-word-israel-whats-in-a-name/ |ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Moment Magazine |زمان=en-US}}</ref> لە ھەفتەکانی یەکەمی دوای دامەزراندنی، حکوومەت زاراوەی «[[ئیسرائیلییەکان|ئیسرائیلی]]»ی ھەڵبژارد بۆ ئاماژەدان بە ھاووڵاتییەکی دەوڵەتەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,798687-2,00.html |magazine=[[تایم (گۆڤار)|Time]] |ڕێکەوت=٣١ی ئایاری ١٩٤٨|سەردێڕ=On the Move |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٠٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071016074447/http://www.time.com/time/magazine/article/0%2C9171%2C798687-2%2C00.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> == جوگرافیا == [[پەڕگە:Israel_Topography.png|وێنۆک|نەخشەی بەرز و نزمی ئیسرائیل]] سنوورە سیاسییەکانی ئیسرائیل یەکێکە لەو بابەتانەی کە زۆرترین مشتومڕی لەسەرە لە جیھاندا، بەو پێیەی لە سەرەتای دامەزراندنییەوە لە ساڵی ١٩٤٨ەوە تا ئێستا سنوورە فەرمییەکانی خۆی بە تەواوی ڕانەگەیاندووە، ئەو بەشە سنوورانەی کە لە نێوان ئیسرائیل و وڵاتانی دراوسێیدا ڕێککەوتوون، سنووری [[میسر]] (کە تێدەپەڕێت لە نێوان [[نیمچەدوورگەی سینا]] و نەگێڤ) و دوو بەشی سنووری [[ئوردن]] (لە وادی عەرەبە و لە مەرج بیسان)، کە لەدوای واژووکردنی دوو پەیماننامەی ئاشتی دەستنیشانکران. لە ساڵی ٢٠٠٠ ئیسرائیل داوای لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] کرد سنوورەکانی نێوان خۆی و لوبنان دیاری بکات و ھێزەکانی بەپێی فەرمانە نێونەتەوەیییەکان (بەناوی «ھێڵی شین») لە باشووری [[لوبنان]] کشانەوە. لە مانگی ئابی ٢٠٠٥ ئیسرائیل «ھێڵی سەوز»ی دەوروبەری [[کەرتی غەززە]]ی وەک سنووری خۆی ڕاگەیاند. دەوڵەتی ئیسرائیل دەکەوێتە کیشوەری [[ئاسیا]] لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و ھاوسنوورە لەگەڵ [[دەریای ناوین]]. لە ڕووی جوگرافییەوە ئیسرائیل وڵاتێکی بچووکە کە ڕووبەرەکەی نزیکەی ڕووبەری [[پارێزگای سلێمانی]]یە، و ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٩٫٧ ملیۆن کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://hulul.el-jeel.com/200412/ |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231010211823/https://hulul.el-jeel.com/200412/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە سەرەتای دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیلەوە تا ئێستا، ئیسرائیل لایەنێک بووە لە ململانێکانی ناوچەکە، بەتایبەتی لەگەڵ میسر، سووریا، لوبنان، ئوردن و فەلەستینییەکان. == حکوومەت و سیاسەت == === پایتەخت === [[پەڕگە:Jerusalem, old city, historical religious sights, القدس البلده القديمه 34.jpg|وێنۆک|[[ئورشەلیم]]، پایتەختی ئیسرائیل]] [[قودس|ئورشەلیم]] پایتەختی وڵاتی ئیسرائیلە<ref>https://www.whitehouse.gov/briefings-statements/2025/12/presidential-message-on-the-eighth-anniversary-of-recognizing-jerusalem-as-the-capital-of-the-state-of-israel/</ref> بەپێی یاسای «بنەڕەتی ئورشەلیم، پایتەختی ئیسرائیل»ە، کە لە مانگی تەممووزی ساڵی ١٩٨٠ لەلایەن کنێسێتەوە پەسەندکرا، گەورەترین شاری ئیسرائیل شاری [[ئورشەلیم]]ە<ref>https://www.aljazeera.net/encyclopedia/2023/10/13/مدينة-تل-أبيب-من-حي-لليهود-إلى-عاصمة</ref><ref>https://www.aninews.in/news/world/middle-east/jerusalem-is-israels-largest-city-with-a-population-above-one-million20240603225145/</ref> کە شاریکە دەکەوێتە سەر [[دەریای ناوین| دەریای سپی ناوەڕاست]]؛ بەڵام پایتەختی وڵاتی ئیسرائیل شارێکی زۆر چڕە لەڕووی ژمارەی [[سەرژمێری|دانیشتووان]] و [[تەلارسازی|تەلارسازییەوە]]یەوە ھەندێک کونسوڵخانەی وڵاتانی وەک [[ئەمریکا]] و [[بەریتانیا]] و [[فەڕەنسا]] و ئەوانی تر لە [[قودس|ئورشەلیم]] ھەڵکەوتوون و ھەندێکی تریان لە [[تێل ئەڤیڤ]]. === بنەمای یاسا === [[پەڕگە:PikiWiki_Israel_7260_Knesset-Room.jpg|وێنۆک|[[کنێسێت]]]] [[کنێسێت]] [[پەرلەمان|پەرلەمانی ئیسرائیلە]]،<ref>https://www.gov.il/en/departments/knesset/govil-landing-page</ref> بەڵام ئیسرائیل دەستووری فەرمی پەسەند نەکردووە. سەرباری ئەوەی کە بەیاننامەی دەوڵەت داوای پەسەندکردنی [[دەستوور]]ێک بوو کە لە ڕێکەوتی ١ی ئابی ١٩٤٨ درەنگتر نەبێت، و سەرۆکوەزیرانی ئەوکاتی حکوومەتی کاتی بەناوی [[دەیڤید بن گوریۆن]]، فەرمانێکی دەرکرد کە بەردەوامی ڕەوایی یاساکانی ژێرفەرمانی بەریتانیا بوونی ھەبێت بە شێوەیەک کە ناکۆک نەبێت لەگەڵ ئەو گۆڕانکارییەی کە لە ئەنجامی دامەزراندنی دەوڵەت و دەستنیشانکردنی ئەنجومەنی دامەزرێنەری ھەڵبژێردراو وەک دەزگایەک کە دامەزراندنی دەستوور و پەسەندکردنی پێسپێردراوە، بەڵام ئەم ئەرکە بەردەوام بوو لە گواستنەوە بۆ بەشەکانی دیکە، و سەرەڕای پێشبینی ئەوەی کە ئەم یەکلاکردنەوە و یەکلاکردنەوەکانی دواتر دەستبەجێ یان کاتی دەبن، بەڵام فەرمانی پێشوو لەگەڵ ھەموارکردنە جیاکراوەکانی لە «فەرمانی بنەماکانی حوکمرانی و یاسا» دا دەمینێتەوە کە لەلایەن ئەنجومەنی کاتی دەوڵەتەوە لە ١٩ی ئایاری ١٩٤٨ دەرچووە و تا ئێستا ماوەتەوە.<ref>https://www.nytimes.com/2024/01/01/world/middleeast/israel-supreme-court-netanyahu.html</ref> بەڵام [[کنێسێت]]، واتە پەرلەمانی ئیسرائیل، «یاسا بنەڕەتییەکان»ی وەک ئامرازی دادوەری جێگر بۆ [[دەستوور]] دەرکرد، کە کردەوەی دەسەڵاتداران و [[مافی مرۆڤ]] لە ھەندێک بواردا ڕێکدەخات، بەڵام نەبوونی دەستوورێکی تەواو و ڕوونکردنەوەی ئەولەوییەتەکانی یاسا بنەڕەتییەکان بەسەر یاسا ئاسایییەکاندا ھاووڵاتیان و دامەزراوەکان ناچار دەکات ڕووبکەنە دادگای باڵا، بۆ لێکدانەوەی سیستمی یاسایی لە زۆرێک لە حاڵەتە ناڕوونەکاندا، ئەمەش وا دەکات پێگەی دادگای باڵا بەھێزتر بێت زیاتر لەوەی لە وڵاتانی دیکەدا پەسەندکراوە.<ref>https://www.reuters.com/world/middle-east/netanyahu-judicial-overhaul-faces-showdown-israeli-supreme-court-2023-08-02/</ref> === دامودەزگاکانی حوکمڕانی === [[پەڕگە:Menora-virun-der-Knesset--w.jpg|وێنۆک|مێنۆرای حەوتی کە [[مووسا]] لە چادرەکە و پاشان لە [[پەرستگای سولەیمان]] لەبەردەم [[کنێسێت]]ی ئیسرائیلدا دای نا]] ئیسرائیل خۆی وەک دیموکراسییەکی پەرلەمانی فرە حیزبی پێناسە دەکات کە ھاوشێوەی دیموکراسییەکانی [[ئەورووپای ناوەڕاست]]ە. واتا دامودەزگای ناوەندی پەرلەمانە، کە ڕۆڵی ئەنجومەنی یاسادانان دەبینێت، ھەروەھا ئەندامەکانی حکوومەت و سەرۆکی دەوڵەت ھەڵدەبژێرن و چاودێری کاری دامودەزگاکانی حکوومەت دەکەن. پەرلەمانی ئیسرائیل پێی دەوترێت «کنێسێت» (بە واتای «کۆکەرەوە»). ھەموو ئەو ھاووڵاتیانەی تەمەنیان ١٨ ساڵ یان زیاترە و لە سنووری ساڵی ١٩٤٨ی ئیسرائیل و [[بەرزایییەکانی جۆلان|کەرتی جۆلان]] و لە شوێنە نیشتەجێبوونەکانی [[کەناری ڕۆژاوای ڕووباری ئوردن|کەرتی ڕۆژاوا]] نیشتەجێن، مافی دەنگدانیان بە [[کنێسێت]] ھەیە، بەڵام لە ساڵی ١٩٦٧ەوە تا ئەمڕۆ نە دانیشتووی کەرتی ڕۆژاوا و نە دانیشتووی کەرتی [[غەززە]] مافی دەنگدانیان نەماوە لە کنێسێت. دوای ھەڵبژاردنە گشتییەکان، ئەندامانی کنێسێتی نوێ، لەنێو ئەندامان سەرۆکی حکوومەتی نوێ ھەڵدەبژێرن و ماوەیەکی دیاریکراوی پێدەبەخشن بۆ پێکھێنانی حکوومەتەکەی، دواتر ئەندامانی کنێسێت حکوومەت بەو شێوەیە پەسەند دەکەن کە سەرۆکە ھەڵبژێردراوەکەی پێشنیاری کردووە. ھەندێک لایەن ئیسرائیل بەم شێوەیە پۆلێن دەکەن کە لە پێشەنگی سیستمی [[دیموکراسی]] لە ناوچەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]دایە.<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Israeli_system_of_government</ref> == ئەو وڵاتە عەرەبییانەی دانیان بە دەوڵەتی ئیسرائیلدا ناوە == * {{ئاڵا|میسر}} * {{ئاڵا|ئوردن}} * {{ئاڵا|مۆریتانیا}} * {{ئاڵا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}}<ref>https://www.dw.com/en/israel-and-uae-how-nominal-enemies-became-allies/a-60614394</ref> * {{ئاڵا|بەحرەین}}<ref>https://www.dw.com/ar/دول-عربية-قد-تتجه-نحو-تطبيع-علاقاتها-مع-إسرائيل/a-54901490</ref> * {{ئاڵا|سوودان}} * {{ئاڵا|مەغریب}}<ref>https://www.voronoiapp.com/geopolitics/Mapped-Recognition-of-Israel-by-Country-296</ref> == ئابووریی == === گەشتیاری === گەشتیاری یەکێکە لەو ھۆیانەی کە پەرەی بە ئابووری وڵاتی ئیسرائیل داوە، یەکێک لەو ھۆکارانەی کە گەشتیاران ڕووی تێدەکەن بوونی شوێنەوارە پیرۆزەکانی ھەرسێ ئایینیی [[جوویەتی|جوو]] و [[ئیسلام]] و [[مەسیحییەت|مەسیحی]]، و ڕەخساندنی تایبەت لەلایەن کەرتی تایبەتی وڵات لە خزمەتگوزاری ھۆتێل و شوێنی حەسانەوەو و چێشتخانە، لە ساڵی ٢٠٠٩ دا ئیسرائیل سەروو ٢٫٧ ملیۆن گەشتیاری ھەبووە. == دانیشتووان == بەپێی ئاماری ساڵی [[٢٠٢٣]] ژمارەی دانیشتووانی وڵاتی ئیسرائیل ٩٫٧ ملیۆن کەس دەبێت کە دەکاتە ٠٫١١ لەسەدی ڕێژەی خەڵکی جیھان. تەمەنی مامناوەندی خەڵکی ئەم وڵاتە ٣٠٫١ ساڵە. ھەروەھا ٩٢ لە سەدی دانیشتووانی وڵاتەکە لە شارەکان دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Countries in the world (ranked by 2014 population)| ناونیشان = http://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/ |ڕێکەوتی سەردان= ٥ی ئایاری ٢٠١٥ | بڵاوکەرەوە = ماڵپەڕی Worldometers |زمان = ئینگلیسی}}</ref> و [[کوردە جووەکانی ئیسرائیل|کوردی جوو]] نزیکەی ٣٥٠٬٠٠٠–٥٠٠ ھەزار کەس دەخەملێنرێت. == ئایین == {{bar box | title=ئایینەکان لە ئیسرائیل (ئاماری ٢٠٢٠)<ref>https://fanack.com/ar/israel/population-of-israel/</ref> | titlebar=#ddd | left1='''ئایینەکان''' | right1='''ڕێژە''' | float=left | bars= {{bar percent|[[جوولەکایەتی|جوویەتی]]|gray|٧٣٫٩}} {{bar percent|[[ئیسلام]]|green|٢١٫١}} {{bar percent|[[مەسیحییەت]] و ھی دیکە|blue|٥}}}} == چاند == [[پەڕگە:Bar_Mitzvah_a_Jewish_culture.jpg|وێنۆک|چاندی جووەکان لە ئیسرائیل]] [[چاند]]ی ھەمەچەشنی ئیسرائیل لە فرەچەشنی دانیشتووانەکەیەوە سەرچاوە دەگرێت. جووەکانی کۆمەڵگە بڵاوەبووەکان لە سەرانسەری جیھاندا نەریتە چاندی و ئایینییەکانیان لەگەڵ خۆیان ھێنایەوە. کاریگەرییەکانی [[عەرەب]] لە زۆرێک لە بوارە کولتوورییەکانیاندا بوونیان ھەیە، وەک [[تەلارسازی]]، [[مۆسیقا]] و چێشتلێنان. ئیسرائیل تاکە وڵاتە لە جیھاندا کە تێیدا [[ڕۆژژمێری عیبری]] بەکاردێت. ڕۆژانی کارکردن و پشووی خوێندنگەکانی جووەکان بەپێی پشووەکانی جووەکان دیاری دەکرێن و ڕۆژی فەرمی پشوودان لە وڵاتەکەدا [[شەممە]]یە؛ یان شەممەی جووەکان.<ref>https://web.archive.org/web/20181212143120/https://www.hse.ru/en/news/28331917.html</ref><ref>https://books.google.com/books?id=dD_7CwAAQBAJ</ref><ref>https://books.google.com/books/about/From_the_Arab_Other_to_the_Israeli_Self.html?hl=ar&id=dD_7CwAAQBAJ</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200107225017/http://www.mfa.gov.il/MFA/MFA+Publications/Photo+exhibits/Encounters-+The+Vernacular+Paradox+of+Israeli+Arch-+Intro.htm</ref><ref>https://web.archive.org/web/20150710000905/http://www.israel21c.org/culture/israeli-palestinian-and-jordanian-djs-create-bridge-for-peace/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20181012134956/http://www.mfa.gov.il/MFA/History/Modern%20History/Israel%20at%2050/The%20International%20Israeli%20Table</ref><ref>https://web.archive.org/web/20070814055003/http://www.mfa.gov.il/mfa/facts%20about%20israel/people/jewish%20festivals%20in%20israel</ref> === وێژە === وێژەی ئیسرائیلی بە پلەی یەکەم [[شیعر]] و نووسراوەیە کە بە زمانی [[عیبری]] نووسراوە، ئەمەش وەک بەشێک لە ڕێنێسانسی زمانی عیبری وەک زمانێکی ئاخاوتن لە ناوەڕاستی [[سەدەی نۆزدەھەم]]ەوە، ھەرچەندە کۆمەڵێکی بچووکی [[وێژە]] بە زمانەکانی دیکە، وەک [[ئینگلیزی]] چاپ کراوە. بەپێی یاسا، دوو چاپی سەرجەم ئەو بڵاوکراوانەی لە ئیسرائیل بڵاودەکرێنەوە، دەبێت لە پەرتووکخانەی نیشتمانی ئیسرائیل لە زانکۆی عیبری [[ئورشەلیم]] دابنرێت. لە ساڵی ٢٠٠١ یاساکە ھەمووارکرایەوە و تۆمارە دەنگی و ڤیدیۆیییەکان و ھی دیکەی ناچاپکراو لەخۆبگرێت. لە ساڵی ٢٠١٦دا ٨٩٪ی ئەو ٧٣٠٠ پەرتووکەی کە گواستراونەتەوە بۆ پەرتووکخانەکە، بە زمانی عیبری بوون. ئەبراھام مابۆ بە یەکەم نووسەر دادەنرێت کە سەرکەوتنی گەورەی بەدەستھێناوە بەھۆی [[ڕۆمان]]ەکەیەوە کە بە زمانی عیبری نووسیوویەتی لە ساڵی ١٨٥٣ بوو، ھەروەھا ڕێنێسانسی عیبری قەرزاری ئەلیزەر بن یەھودایە، کە بەشدارییەکی زۆری لە زمانی عیبریدا کردووە و بەشدارییەکی زۆری کردووە لە دەوڵەمەندکردنی زمانی عیبری، وای کردووە ببێتە زمانێکی ئاخاوتن و نووسین بۆ مەبەستی تر جگە لە دەقە پیرۆزەکان و لێکۆڵینەوە لە [[تەورات]].<ref>https://archive.today/2012.05.29-153016/http://jnul.huji.ac.il/eng/lgd.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190115125821/http://web.nli.org.il/sites/NLI/English/library/depositing/statistics/Pages/lgd-statistics-2016.aspx</ref> لە ساڵی ١٩٦٦ [[شموئێل یووسف عەگنۆن|شموێل یووسف ئاگنۆن]] خەڵاتی نۆبڵی وێژەی لەگەڵ نووسەری ئەڵمانی-جوو نێلی ساکس ھاوبەش کرد. لە ناو [[شاعیر]]ە ھەرە دیارەکانی ئیسرائیلدا یەھودا ئەمیچای، ناتان ئاڵتەرمان، لیا گۆڵدبێرگ و ڕیتچێڵ بلوستاین بوون. ڕۆماننووسانی ھاوچەرخی ئیسرائیلی بەناوبانگی [[نێونەتەوەیی (ڕوونکردنەوە)|نێونەتەوەیی]] بریتین لە ئەمۆس ئۆز، ئیتگار کێرت و دەیڤید گڕۆسمان. نووسەر سەید قاشوو لە عەرەبی ٤٨ە کە لە ئاستی نێونەتەوەیییشدا ناسراوە. ھەروەھا ئیسرائیل نیشتمانی سیاسەتوان و نووسەر ئیمیل حەبیبی بووە، کۆمەڵێک ڕۆمانی نووسیوە، لەوانە «ڕاستییە سەیرەکان لە دیارنەمانی سەعید دەبی نەحسی مووتەشائیل» و نووسراوی تر، و خەڵاتی ئیسرائیلی بەدەستھێنا بۆ [[وێژەی عەرەبی]].<ref>https://web.archive.org/web/20180702150907/https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1966/index.html</ref><ref>https://web.archive.org/web/20150217200929/http://www.britannica.com/EBchecked/topic/250792/Emile-Habibi</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190718233153/http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashmag/Tashnab_Tashmag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashnab</ref> === مۆسیقا و سەما === [[پەڕگە:Israel_Philharmonic_Orchestra.jpg|وێنۆک|ئۆرکێسترای ئیسرائیل کە لەلایەن زووبین میھتاوە بەڕێوەدەبرێت]] مۆسیقای ئیسرائیل کاریگەرییە مۆسیقییەکانی ھەموو جیھان لەخۆدەگرێت؛ مۆسیقای ڕۆژھەڵاتی و سێفاردی، ئاوازی حەسیدی، مۆسیقای یۆنانی، جاز و پۆپ ڕۆک بەشێکن لە دیمەنی مۆسیقا. لەنێو ئۆرکێسترا ئیسرائیلییە بەناوبانگەکانی جیھان ئۆرکێسترای ئیسرائیل ھەیە کە زیاتر لە حەفتا ساڵە کۆنسێرت پێشکەش دەکات و ئەمڕۆ ساڵانە زیاتر لە دوو سەد کۆنسێرت پێشکەش دەکات. ئیسحاق پێرلمان، پینچاس تسوکەرمان و عووفرا حازە ھەموویان مۆسیقاژەنی بەناوبانگی نێونەتەوەیین و لە ئیسرائیل لەدایکبوون. ئیسرائیل لە ساڵی ١٩٧٣ەوە نزیکەی ھەموو ساڵێک بەشداری پێشبڕکێی گۆرانی ئەورووپی دەکات و چوار جار سەرکەوتنی بەدەستھێناوە و دووجاریش میوانداری ئاھەنگەکەی کردووە. زۆرێک لە فێستیڤاڵەکانی مۆسیقا و گۆرانی لە ئیسرائیل بەڕێوەدەچن، وەک فێستیڤاڵی دەریای سوور بۆ جاز کە لە ساڵی ١٩٨٧ەوە ساڵانە لە ئیلات بەڕێوەدەچێت، گۆرانییە فۆلکلۆرییە تەوراتییەکانی وڵاتەکە کە بە «گۆرانییەکانی خاکی ئیسرائیل» ناسراون، لەگەڵ باسکردنی ئەزموون و پێشەنگییەکانی بنیاتنانی نیشتمانی جووەکان.<ref>Broughton, Ellingham & Trillo 1999، صفحات 365–369</ref><ref>https://web.archive.org/web/20120210070052/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/country/content.country/israel_36</ref><ref>Ben-Sasson 1985، صفحة 1095</ref><ref>https://web.archive.org/web/20210501081613/https://archive.org/details/whosemastersvoic0000unse</ref><ref>https://web.archive.org/web/20070206190159/http://www.mfa.gov.il/MFA/Israel+beyond+politics/Israel+Philharmonic+Orchestra+celebrates+70th+anniversary+5-Feb-2007.htm</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170411163728/http://www.eurovision.tv/page/history/by-country/country?country=18</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170129130750/http://www.eurovision.tv/page/history/year</ref><ref>https://web.archive.org/web/20120312202659/http://www.redseajazzeilat.com/en/about/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20120103145812/http://worldmusic.nationalgeographic.com/view/page.basic/genre/content.genre/israeli_folk_735/en_US</ref> === سینەما و شانۆ === ١٠ فیلمی ئیسرائیلی لە سەرەتای دامەزراندنی ئیسرائیلەوە بۆ خەڵاتی ئۆسکار پاڵێوراون بۆ باشترین فیلمی زمانی بیانی. فیلمی عەجەمی ساڵی ٢٠٠٩ سێیەمین پاڵێوراوی لەسەریەک بوو بۆ فیلمێکی ئیسرائیلی. دەرھێنەرانی فەلەستینی-ئیسرائیلی کۆمەڵێک فیلمیان دروست کردووە کە باس لە ململانێی عەرەب و ئیسرائیل و دۆخی فەلەستینییەکانی ناو ئیسرائیل دەکەن، وەک فیلمەکانی محەممەد بەکری ٢٠٠٢: «جەنین و جەنین و بووکە سوورییەکە».<ref>https://web.archive.org/web/20130117112056/http://www.jpost.com/ArtsAndCulture/Entertainment/Article.aspx?id=167582</ref> ئیسرائیل بە درێژەدان بە نەریتی شانۆیی بەھێزی شانۆی یدیشی لە [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]]، دیمەنێکی شانۆیی زیندوو دەپارێزێت. شانۆی حەبیمە لە ساڵی ١٩١٨ لە [[تێل ئەڤیڤ]] دامەزراوە و کۆنترین کۆمپانیای شانۆ و ڕێپەرتۆری نیشتمانییە لە ئیسرائیل.<ref>https://web.archive.org/web/20191211013717/https://www.habima.co.il/</ref> [[پەڕگە:Haredi_Judaism.jpg|وێنۆک|گەنجانی ھاریدی بە جلوبەرگی نەریتییەوە سەیری خشتەی ڕیکلامەکان دەکەن لە [[ئورشەلیم]]]] === میدیا === ڕاپۆرتی ساڵانەی ئازادی ڕۆژنامەگەری ساڵی ٢٠١٧ کە لەلایەن ماڵی ئازادییەوە (Freedom House) بڵاوکراوەتەوە، ئیسرائیلی وەک وڵاتێکی ئازاد لە [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[باکووری ئەفریقا]] ڕیزبەندی کردووە، ھەروەھا لە پلەی ٦٤ی جیھاندا ھاتووە. لە پێوەرەکانی ئازادی ڕۆژنامەگەری ساڵی ٢٠١٧ کە لەلایەن ڕۆژنامەنووسانی بێ سنوورەوە دەرچووە، ئیسرائیل لە ڕیزبەندی ٩١ی وڵاتدا بووە لە کۆی ١٨٠ وڵات، ھەروەھا لە ناوچەی ڕۆژھەڵاتی ناوین و باکووری ئەفریقا پلەی یەکەمی بەدەستھێناوە. لە میدیای ئیسرائیلدا زیاتر لە ١٠ زمانی جیاواز ھەیە و زمانی عیبری باڵادەستە. ڕۆژنامەگەری بە زمانی [[عەرەبی]] پێداویستییەکانی ھاووڵاتیانی عەرەبی ئیسرائیل دابین دەکات، لەگەڵ گەیشتن بەو ناوچانەی کە لەلایەن دەسەڵاتی نیشتمانیی [[دەوڵەتی فەلەستین|فەلەستین]]ەوە بەڕێوەدەبرێن. لە ماوەی ساڵانی ھەشتا و نەوەدەکاندا، چاپەمەنی ئیسرائیل پرۆسەیەکی گۆڕانکاری گەورەی بەسەردا ھات، چونکە میدیاکان وردە وردە ھاتنە ژێر کۆنترۆڵی ژمارەیەکی سنووردار لە ڕێکخراوەکانەوە، لەکاتێکدا ئەو ڕۆژنامانەی کە لەلایەن لایەنە سیاسییەکانەوە بڵاودەکرانەوە، دەستیان بە نەمان کرد. ئەمڕۆ لە تێل ئەڤیڤ سێ کۆمەڵەی گەورە و خاوەندارێتی تایبەت بەسەر میدیای گشتی ئیسرائیلدا زاڵن.<ref>https://web.archive.org/web/20190808014941/https://freedomhouse.org/sites/default/files/FOTP_2017_booklet_FINAL_April28.pdf</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190816203659/https://rsf.org/en/ranking</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170509085059/http://www.iba.org.il/world/</ref><ref>https://web.archive.org/web/20190507163600/http://www.mfa.gov.il/mfa/aboutisrael/culture/pages/the%20printed%20media-%20israel-s%20newspapers.aspx</ref> === مۆزەخانەکان === [[پەڕگە:Billy_Rose_Art_Garden_(14755133799).jpg|وێنۆک|بینای دەفری کتێب لە مۆزەخانەی ئیسرائیل، کە نووسراوەکانی [[دەریای مردوو]]ی تێدایە]] مۆزەخانەی ئیسرائیل لە [[ئورشەلیم]] یەکێکە لە گرنگترین دامەزراوە ڕۆشنبیرییەکانی ئیسرائیل و دەستنووسەکانی دەریای مردووی تێدایە، لەگەڵ کۆمەڵەیەکی بەرفراوان لە کەلوپەلی کۆنی جووەکان و ھونەری ئەورووپی. مۆزەخانەی یاد ڤاشێمی نیشتمانی بۆ یادکردنەوەی [[ھۆلۆکۆست]]، [[ئەرشیف]]ی ناوەندی جیھانە بۆ زانیارییە پەیوەندیدارەکان بە ھۆلۆکۆستەوە. مۆزەخانەی گەلی [[جوولەکە|جوو]] لە ماڵی تەفشی لە [[زانکۆی تێل ئەڤیڤ]] مۆزەخانەیەکی کارلێککارانەیە کە تایبەتە بە مێژووی کۆمەڵگە جووەکان لە سەرانسەری جیھان. جگە لە مۆزەخانە گەورەکان لە شارە گەورەکاندا، لە زۆرێک لە شار و کیبوتزیمەکاندا شوێنی ھونەری کوالێتی بەرز ھەیە. میشکان لۆمانۆت لە کیبوتز عەین ھاروود مەھاد گەورەترین مۆزەخانەی ھونەرییە لە باکووری وڵات.<ref>https://web.archive.org/web/20130302154234/http://www.english.imjnet.org.il/page_1465?c0=14896&bsp=14393</ref><ref>https://web.archive.org/web/20070709044752/https://www.imj.org.il/eng/shrine/index.html</ref><ref>http://www1.yadvashem.org/yv/en/about/index.asp</ref> ئیسرائیل زۆرترین مۆزەخانەی ھەیە بۆ ھەر تاکێک لە جیھاندا. ھەروەھا چەندین مۆزەخانەی ئیسرائیل تایبەتن بە چاندی ئیسلامی، لەوانە مۆزەخانەی ڕۆکفێلەر و پەیمانگەی ئێڵ مایر بۆ ھونەری ئیسلامی کە ھەردووکیان لە [[ئورشەلیم]]ن. مۆزەخانەی ڕۆکفێلەر تایبەتمەندە بە شوێنەوارناسیی سەردەمی [[عوسمانییەکان]] و مێژووی دیکەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]]. ھەروەھا شوێنی یەکەمین کەللەسەری بەردبووە کە لە [[ڕۆژاوای ئاسیا]] دۆزرایەوە. کۆمەڵێک لە کەللەسەرەکە لە مۆزەخانەی ئیسرائیل نمایشکراوە.<ref>https://web.archive.org/web/20140625091036/http://bh.org.il/about-us.aspx</ref><ref>https://web.archive.org/web/20171107024929/https://www.haaretz.com/israel-news/travel/mishkan-leomanut-1.242533</ref><ref>https://web.archive.org/web/20170629144146/http://travel.cnn.com/best-israel-museums-361281/</ref><ref>https://books.google.com/books?id=4Z0YrPfeHa8C</ref><ref>https://web.archive.org/web/20161227024455/http://www.imj.org.il/imagine/galleries/viewItemE.asp?case=1&itemNum=359979</ref> === چێشتخانە === [[پەڕگە:Food_in_Israel.jpg|وێنۆک|قاپێک کە بریتییە لە [[فەلافل]] و [[حووموس]] و [[پەتاتە]]ی سوورکراوە و [[زەلاتە]]ی ئیسرائیلی]] خواردنی ئیسرائیل خواردنە ناوخۆیییەکان و ھەروەھا خواردنی جووەکان لەخۆدەگرێت کە لەلایەن کۆچبەرە جووەکانەوە ھێنراونەتە وڵاتەکە. لە دروستکردنی دەوڵەتەوە لە ساڵی ١٩٤٨ و بە تایبەتی لە کۆتایییەکانی حەفتاکاندا، چێشتخانەی فیووژنی ئیسرائیل پەرەی سەندووە. چێشتخانەی ئیسرائیل توخمەکانی شێوازی چێشتلێنانەکانی میزراھی، سێفاردی و ئەشکەنازی ھەیە. ھەروەھا زۆرێک لەو خواردنانە لەخۆدەگرێت کە بە شێوەیەکی نەریتی لە خواردنەکانی [[شام]]، عەرەب، [[ڕۆژھەڵاتی ناوین]] و [[دەریای ناوین]]دا دەخورێن، وەک فەلافل، حووموس، شەکشووکە، کووسکووس و زەعتەر. ھەروەھا شنیتزل، [[پیتزا]]، [[ھەمبەرگر]]، پەتاتەی سوورکراوە، [[برنج]] و زەڵاتە خواردنی بەناوبانگی ئیسرائیلن.<ref>https://books.google.com/books?id=KjuYCgAAQBAJ&pg=PT119</ref><ref>https://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3850942,00.html</ref><ref>Gur, The Book of New Israeli Food, pg. 11</ref> نزیکەی نیوەی دانیشتووانی جووەکانی ئیسرائیل کشرووت لە ماڵەکانیان دەپارێزن. چێشتخانەکانی کشرووت، ھەرچەندە لە ساڵانی شەستەکاندا دەگمەن بوون، بەڵام تا ساڵی ٢٠١٥ نزیکەی ٢٥٪ی ھەموو چێشتخانەکان پێکدەھێنن، ئەمەش ڕەنگە ڕەنگدانەوەی بەھا عەلمانییەکانی ئەو کەسانە بێت کە کشرووت ناخۆن. چێشتخانەکانی ھۆتێلەکان زیاتر خواردنی کشرووت پێشکەش دەکەن. بازاڕی فرۆشتنی تاکەکەسی بە شێوەیەکی نەریتی لەگەڵ یاسای جووەکاندا ناگونجێت، بەڵام بە خێرایی و بە شێوەیەکی سەرنجڕاکێش گەشەی کرد دوای ھاتنی کۆچبەرانی وڵاتانی [[یەکێتیی سۆڤیەت]]ی پێشوو لە ماوەی ساڵانی نەوەدەکاندا. لەگەڵ ئەو ماسییانەی کە لەگەڵ یاسای جووەکاندا ناگونجێت، [[کەروێشک]] و نەعامە، گۆشتی [[بەراز]] لە ئیسرائیل زۆر بەرھەمدەھێنرێت و دەخورێت، سەرەڕای سنووردارکردنەکان لەلایەن ھەردوو ئایینی [[جوولەکایەتی|جوو]] و [[ئیسلام]]ەوە.<ref>https://books.google.com/books/about/American_Israelis.html?hl=ar&id=CG-WQZDJdo8C#v=onepage&q&f=false</ref><ref>https://books.google.com/books/about/Food_for_Thought.html?hl=ar&id=FYXlAgAAQBAJ#v=onepage&q&f=false</ref><ref>https://web.archive.org/web/20200107171630/https://books.google.com/books?id=FYXlAgAAQBAJ&pg=PA233</ref><ref>https://web.archive.org/web/20181215123309/http://www.slate.com/articles/life/faithbased/2012/08/israel_s_pork_problem_and_what_it_means_for_the_country_s_christian_arabs_.single.html</ref> === وەرزش === [[پەڕگە:88750_sports_in_israel_PikiWiki_Israel.jpg|وێنۆک|کۆمەڵێک جوو یاری دەکەن (١٩٣٥–١٩٣٦)]] زۆرێک لە وەرزشەکان لە ئیسرائیل بەربڵاون، بەناوبانگترینیان [[تۆپی پێ]] و [[تۆپی باسکە]]یە، ١٢ تیپ کێبڕکێی جامی [[پریمەرلیگ]] دەکەن، بەناوبانگترینیان مەکابی حەیفا و بەیتاری قودس، ئیسرائیل بەشداری لە خولی یانە پاڵەوانەکانی [[ئەورووپا]] دەکات بۆ تۆپی پێ، ھەروەھا بۆ جامی باسکەی ئەورووپاش، ھەڵبژاردەی ئیسرائیل بەشداری دەکات و ھەردوو خولی ژنان و پیاوان لەم پاڵەوانێتییەدا ھەیە. جگە لە تۆپی باسکە و تۆپی پێ، زۆرێک لە وەرزشە بەناوبانگەکان لە ئیسرائیل ئەنجام دەدرێن، لەوانە [[تێنس]]، [[تۆپی دەست]]، و [[بالە|تۆپی بالە]]، ھەروەھا وەرزشی کەنار دەریا و ماراسۆنەکان، وەک ماراسۆنی ساڵانەی تیبیریاس، جگە لە وەرزشە مۆدێرنەکانی وەک بیسبۆڵ، [[تۆپی پێی ئەمریکی]]، و [[کریکێت]]، لەگەڵ باسکردنی [[وەرزشی شەڕکردن]] و ھی دیکە. ئیسرائیل لە ناوەڕاستی سەدەی ڕابردووەوە بەشداری یارییە ئۆڵۆمپییەکان کردووە، ھەروەھا ئیسرائیل میوانداری جووەکانی خۆی دەکرد لەم پاڵەوانێتییەدا، کە بە مەکابیا ناسراوە، کە لە ساڵی ١٩٣٢ەوە ھەر ٤ ساڵ جارێک بەڕێوەدەچێت، فەلەستینییەکان فێستیڤاڵی مەکابیایان بە ڕەگەزپەرستی دانا، کە لە ساڵی ١٩٣٢ بەڕێوەچوو، چونکە بەڕای ئەوان ئامانجی ئەوە بووە کە [[عەرەب]]ە [[فەلەستینییەکان]] پەراوێز بخات و جووەکان لە گۆڕەپانی وەرزشدا باڵادەست بکات بەبێ ئەوەی دانیشتووانی عەرەب بتوانن بەشداری بکەن.<ref>https://web.archive.org/web/20140409080736/http://www.thaqafa.org/Main/default.aspx?xyz=BOgLkxlDHteZpYqykRlUuI1kx/VDUOFosYKgFxmv1dyNMmXxBa+v9/W27KprXF82yuArZvAEM/TglrMe4IXyGsJO7fPW6Ub3PNX0LBeFiUjawcA/k1isisN/N/N9bFpHoALbPfiq0DI=</ref> لەیاریزانە ناودارەکانی تۆپی پێ لە پێشوو تا ئێستا [[یووسی بنعیوون]] کە لە یانەکانی خولی ئینگلیزی [[لیڤەرپوول]] و [[چێلسی]] یاری کردووە؛ و لە یانە بەناوبانگە وەرزشییەکانیان ماکابی تێل ئەڤیڤ و ماکابی حەیفا کە ئەو دوویانەیە چەند جارێک بەشدارییان لە خولی یانە پاڵەوانەکانی ئەورووپا لە یاری [[تۆپی پێ]] و [[باسکە]] کردووە. == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{وڵاتەکانی ئاسیا}} {{ووڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|وڵاتەکان|ئیسرائیل|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{پۆلی کۆمنز|Israel}} [[پۆل:ئیسرائیل]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:وڵاتەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:کۆمارەکان]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:دامەزرانەکانی ١٩٤٨ لە ئیسرائیل]] [[پۆل:وڵاتەکان و مەڵبەندەکانی عەرەبی ئاخێو]] [[پۆل:ئەو وڵاتانەی کە دانپێدانانیان پێنەدراوە یان دانپێدانانیان سنووردارە]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٨]] [[پۆل:نزیک وڵاتانی ڕۆژھەڵات]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی دەریای ناوەڕاست]] ij3u42osv0fukbl90a3fhqptx22gx7c 0 3047 1590667 1590301 2026-06-15T20:35:25Z مامۆستا 39489 دەستکاریی [[Special:Contributions/Bahoz ebrahimi|Bahoz ebrahimi]] ([[User talk:Bahoz ebrahimi|لێدوان]]) بۆ دوایین پێداچوونەوەی [[User:AramBot|AramBot]] گەڕێندرایەوە 896796 wikitext text/x-wiki '''ئەحمەد پاشا کوڕی [[سلێمان پاشا]]''' دوا میری [[میرنشینی بابان|بنەماڵەی بابانەکان]] بوو، ساڵی ١٨٤٧ لە ئیمارەتەکەیان لادا و ڕەوانەی ئیستەنبولیان کرد، لە ١٨٥٦ بوو بە والی [[یەمەن]] پاشان بوو بە والی وان لە ساڵی ١٨٦٣، ماوەیەکی زۆری پێ ناچێ دەیکەنەوە بە والی یەمەن بە پلەی وەزیر دوای دەبێتە والی ئەرزڕوم (١٨٦٧-١٨٨٠) دوای ئەوە دەبێتە والی ئەتەنە، لە کۆتایی ئەو ساڵەدا کۆچی دوایی کرد <ref>[http://www.pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf پەرتووکی ناودارانی کورد] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307170639/http://pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf |date= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref> == کوڕەکانی == ئەحمەد پاشا، [[خەلیل خالید پاشا]]، [[میر لیوا مستەفا پاشا]]، [[عیزەت پاشا]].<ref>[http://www.pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf پەرتووکی ناودارانی کورد] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307170639/http://pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf |date= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{چەسپاندنی سەرچاوەکان وچوارچێوە}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] 5a89nz89hc1bagvosup0jrkxq5izubz 1590669 1590667 2026-06-15T20:35:51Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[ئەحمەد پاشای دووەم بابان]] گواستەوە بۆ [[ئەحمەد پاشا]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 896796 wikitext text/x-wiki '''ئەحمەد پاشا کوڕی [[سلێمان پاشا]]''' دوا میری [[میرنشینی بابان|بنەماڵەی بابانەکان]] بوو، ساڵی ١٨٤٧ لە ئیمارەتەکەیان لادا و ڕەوانەی ئیستەنبولیان کرد، لە ١٨٥٦ بوو بە والی [[یەمەن]] پاشان بوو بە والی وان لە ساڵی ١٨٦٣، ماوەیەکی زۆری پێ ناچێ دەیکەنەوە بە والی یەمەن بە پلەی وەزیر دوای دەبێتە والی ئەرزڕوم (١٨٦٧-١٨٨٠) دوای ئەوە دەبێتە والی ئەتەنە، لە کۆتایی ئەو ساڵەدا کۆچی دوایی کرد <ref>[http://www.pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf پەرتووکی ناودارانی کورد] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307170639/http://pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf |date= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref> == کوڕەکانی == ئەحمەد پاشا، [[خەلیل خالید پاشا]]، [[میر لیوا مستەفا پاشا]]، [[عیزەت پاشا]].<ref>[http://www.pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf پەرتووکی ناودارانی کورد] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307170639/http://pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf |date= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{چەسپاندنی سەرچاوەکان وچوارچێوە}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] 5a89nz89hc1bagvosup0jrkxq5izubz 1590673 1590669 2026-06-15T20:37:01Z مامۆستا 39489 1590673 wikitext text/x-wiki '''ئەحمەد پاشا کوڕی [[سلێمان پاشا]]''' دوا میری [[میرنشینی بابان|بنەماڵەی بابانەکان]] بوو، ساڵی ١٨٤٧ لە ئیمارەتەکەیان لادا و ڕەوانەی ئیستەنبولیان کرد، لە ١٨٥٦ بوو بە والی [[یەمەن]] پاشان بوو بە والی وان لە ساڵی ١٨٦٣، ماوەیەکی زۆری پێ ناچێ دەیکەنەوە بە والی یەمەن بە پلەی وەزیر دوای دەبێتە والی ئەرزڕوم (١٨٦٧-١٨٨٠) دوای ئەوە دەبێتە والی ئەتەنە، لە کۆتایی ئەو ساڵەدا کۆچی دوایی کرد <ref>[http://www.pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf پەرتووکی ناودارانی کورد] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307170639/http://pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf |date= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref> == کوڕەکانی == ئەحمەد پاشا، [[خەلیل خالید پاشا]]، [[میر لیوا مستەفا پاشا]]، [[عیزەت پاشا]].<ref>[http://www.pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf پەرتووکی ناودارانی کورد] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307170639/http://pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf |date= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{چەسپاندنی سەرچاوەکان وچوارچێوە}} {{سەرچاوەکان}} {{میرەکانی میرنشینی بابان}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:فەرمانڕەوا کوردەکان]] [[پۆل:مردووانی ۱۸۷۵]] afrxk02jxyw307wguyxysmm1f6gsmvm 1590675 1590673 2026-06-15T20:38:02Z مامۆستا 39489 −[[پۆل:مردووانی ۱۸۷۵]]، +[[پۆل:مردووانی ١٨٧٥]] ([[ویکیپیدیا:خێراپۆل|خێراپۆل]]) 1590675 wikitext text/x-wiki '''ئەحمەد پاشا کوڕی [[سلێمان پاشا]]''' دوا میری [[میرنشینی بابان|بنەماڵەی بابانەکان]] بوو، ساڵی ١٨٤٧ لە ئیمارەتەکەیان لادا و ڕەوانەی ئیستەنبولیان کرد، لە ١٨٥٦ بوو بە والی [[یەمەن]] پاشان بوو بە والی وان لە ساڵی ١٨٦٣، ماوەیەکی زۆری پێ ناچێ دەیکەنەوە بە والی یەمەن بە پلەی وەزیر دوای دەبێتە والی ئەرزڕوم (١٨٦٧-١٨٨٠) دوای ئەوە دەبێتە والی ئەتەنە، لە کۆتایی ئەو ساڵەدا کۆچی دوایی کرد <ref>[http://www.pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf پەرتووکی ناودارانی کورد] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307170639/http://pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf |date= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref> == کوڕەکانی == ئەحمەد پاشا، [[خەلیل خالید پاشا]]، [[میر لیوا مستەفا پاشا]]، [[عیزەت پاشا]].<ref>[http://www.pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf پەرتووکی ناودارانی کورد] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307170639/http://pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf |date= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ }}</ref> == سەرچاوەکان == {{چەسپاندنی سەرچاوەکان وچوارچێوە}} {{سەرچاوەکان}} {{میرەکانی میرنشینی بابان}} [[پۆل:سیاسەتوانانی کورد]] [[پۆل:فەرمانڕەوا کوردەکان]] [[پۆل:مردووانی ١٨٧٥]] r7rv36qgndv28may1pxf3c03r4vi219 0 4414 1590481 1590395 2026-06-15T12:02:04Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590481 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی_وڵات |ناو_خۆماڵی = سوێد |ناو_فەرمی =[[شانشینی سوێد]] |ناوی_باو = |ئاڵا_وێنە = Flag of Sweden.svg |نیشانی_نەتەوەیی_وێنە = Great coat of arms of Sweden.svg |دروژمی_نەتەوەیی = |سروودی_نیشتمانی = |سروودی_پاشایی = |نەخشە_وێنە = EU-Sweden.svg |نەخشە_سەردێڕ = |پایتەخت = [[ستۆکھۆڵم]] |latd=٥٩ |latm=٢١ |latNS=N |longd=١٨ |longm=٤ |longEW=E |شار_گەورەترین = [[پایتەخت]] |زمانەکان_فەرمی = [[سوێدی]] |زمانەکان_ناوچەیی = |جۆری_زمانەکان = |زمانەکان = |ڕەگەز_گرووپەکان = [[سوێدی]]، |جۆری_دەسەڵات = یەکەی کۆماری، پەرلەمانی دیموکراسی، دەستووری پاشایی |پلەی_سەرۆک١ = |ناوی_سەرۆک١ = |پلەی_سەرۆک٢ = |ناوی_سەرۆک٢ = |جۆری_وەرگرتنی_دەسەڵات = |زانیاریی_وەرگرتنی_دەسەڵات = |ڕووداوی_سەربەخۆیی١ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی١ = |ڕووداوی_سەربەخۆیی٢ = |ڕێکەوتی_سەربەخۆیی٢ = |پلە_ڕووبەر = ٥٧ |ڕووبەر_ک. م. ٤گ = ٤٤٩٩٤٦ |مەزەندەی_ژمارەی_دانیشتوان = ٩٬٣٥٤٬٤٦٢ کەس |پلە_مەزەندەی_دانیشتوان = ٨٨ |ساڵی_مەزەندەی_دانیشتوان = ٢٠٠٩ |سەرژمێریی_دانێشتوان = |ساڵی_سەرژمێریی_دانێشتوان = |چڕیی_دانیشتوان_ک. م. ٤گۆش = ٢٠٫٦ |پلە_چڕیی_دانیشتوان = ١٩٢ |دراو = [[کرۆنی سوێدی]] |کۆدی_دراو = SEK |کاتی_ناوچەیی = CET بەپێی کاتی ئەوروۆای ناوەڕاست |قەرەبووی_کات = UTC +1 |لای_لێخوڕین = ڕاست |پاشگر_دۆمەین =.se |کۆدی_تەلەفوون = ژمارەی پەیوەندی لە ناوخۆی سوێد ٤٦}} '''سوێد'''<ref>المورد الحدیث قاموس إنکلیزیّ-عربیّ ومؤلفاە منیر البعلبکی ود.</ref> (بە [[زمانی سوێدی|سوێدی]]: Sverige) بە فەرمی '''شانشینی سوێد''' ([[زمانی سوێدی|بەسوێدی]]: ''Konungariket Sverige'' {{دەنگ|Sv-Konungariket Sverige.ogg}}) یەکێکە لە وڵاتەکانی [[سکاندیناڤیا]] کە کەوتۆتە [[ئەورووپای باکوور|باکووری ئەورووپا]]. سوێد سنووری وشکانی ھەیە لەگەڵ ھەریەکە لە [[نەرویژ]] لە ڕۆژاوا و [[فینلاند|فنلەندا]] لە باکووری ڕۆژھەڵاتی. و سنووری ئاوی ھەیە لەگەڵ ھەریەکە لە [[دانمارک|دانماڕک]] و [[ئەڵمانیا]] و [[پۆڵەندا]] لە باشوور و [[ئیستۆنیا]] و [[لاتڤیا|لاتیڤیا]] و [[لیتوانیا]] و [[ڕووسیا]] لە ڕۆژھەڵات. سوێد و [[دانمارک|دانماڕک]] بەیەکەوە بەستراونەتەوە لە ڕێگای پردەھۆینی ئۆریسەند. سوێد سێیەم گەورەترین وڵاتە لە [[یەکێتیی ئەورووپا]] لە ڕووی ڕووبەرەوە (٤٥٠٬٢٩٥ کم٢) ژمارەی دانیشتوانی نزیکەی  ٩٫٤ میلیۆن دەبێت.<ref name="population"><span class="citation web">[http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx "Befolkningsstatistik"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101223203946/http://www.scb.se/Pages/Product____25799.aspx |date=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ }}. </span></ref> سوێد ژمارەی دانیشتوانی کەمە کە ٢١ کەس دەبێت بۆ ھەر کیلۆمەترێکی چوارگۆشە (٥٣ کەس بۆ یەک میلی چوارگۆشە)، ئەم ژمارەیەی دانیشتوانیش لە بەشی باشووری وڵاتەکە چڕ بوونەتەوە. نزیکەی ٨٥٪ی دانیشتوان لە شارەکانن، و چاوەڕوان دەکرێت ئەم ڕێژەیە بەرزبێتەوە وەک بەشێک لە کرداری بەشارنشین بوون.<ref name="Statistics Sweden">Statistics Sweden.</ref> ستۆکھۆڵم پایتەختی سوێدە و گەورەترین شاری وڵاتە (ژمارەی دانیشتوانی ١٫٣ ملیۆن کەسە لە ناوچەی پایتەخت و ٢ ملیۆن لەناوچەی شارە گەورەکانی تر).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Folkmängd i riket, län och kommuner 31 december 2009 och befolkningsförändringar 2009|بڵاوکەرەوە=[[Statistics Sweden]]|ناونیشان=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____287608.aspx}}</ref> سوێد وەک وڵاتێکی یەکگرتوو بەدیارکەوت لە [[سەدەکانی ناوین|سەدەکانی ناوەڕاست]]. و لە [[سەدەی حەڤدەھەم]]، ڕووبەری وڵاتەکە بەرفراوان بوو وەک [[ئیمپراتۆریەتی سوێد]].  لە گەشەسەندن بەردەوام بوو تاوەکو بوو بە بەھێزترین ھێزی [[ئەورووپای باکوور|باکووری ئەورووپا]] لە سەدەکانی حەڤدەھەم و ھەژدەھەم. تا دواھەمین جەنگ کە تێیدا سەرکەوت جەنگی ساڵی ١٨١٤، کاتێک سوێد نەرویژی ملکەچی خۆی کرد بە توانای ھێزی سەربازی تاوەکو ساڵی ١٩٠٥. لەدوای ئەم جەنگەوە سوێد ھەردەم وەک بێلایەن دەردەکەوێت لەکاتی [[جەنگ]]ەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.state.gov/r/pa/ei/bgn/2880.htm#foreign|سەردێڕ='&#39;U.S. State Department Background Notes: Sweden''|بڵاوکەرەوە=State.gov|ڕێکەوت=٢٢ی ئازاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٠}}</ref> سوێد پەیڕەوی ڕژێمێکی [[پاشایەتی پەڕلەمانی دەستوری|پاشایەتیی پەرلەمانی دەستووری]] دەکات بە [[ئابووری]]ەکی بەھێز. کە ھەردەم پێگەی یەکەم  بەدەست دێنێت لە [[جیھان]] دا لە [[توانستی ئابوری|توانستی ئابووری]]، و لە پێگەی حەوتەمە لە [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] بۆ [[پەرەپێدانی مرۆیی]]. سوێد ئەندامە لە یەکێتیی ئەورووپا لە ڕێکەوتی ١ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥ەوە، و ھەروەھا ئەندامە لە [[ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەسەندنی ئابوری|ڕێکخراوی ھاوکاری و گەشەسەندنی ئابووری]]. == وشەڕەتناسی == ناوی "سوێد"ی نوێ لە وشەی "Sweoðeod"ەوە داتاشراوە، کە لە زمانی [[ئینگلیزیی کۆن]] خۆی خزاندووە بە واتای "[[نەتەوەی سوێدی]]" دێت؛ ڕەگەکەی دەگەڕێتەوە بۆ وشەی "Svíþjóð" لە زمانی [[نەوڕەسی کۆن]] دا، زمانی خەڵکی [[نەرویژ]]. ناوی "Sweden" یان ھاوشێوەکانی بەکاردێت لە زۆربەی [[زمانە نوێ یەکان|زمانە نوێیەکان]]، تەنھا خەڵکانی دانماڕکی و نەرویژی نەبێت کە ھەروەک سوێدیەکان دەڵێن "Sverige". لەگەڵ ھەندێ لە باری تایبەت لە [[زمانەوانی|زمانەکان]] ، وەک فنلەندیەکان وشەی "Ruotsi"  و ئەستۆنیەکان "Rootsi" بەکاردێنن و ئەم ناوانەش ڕیشە کێشی ناوی "Rus" ە کە نەتەوەیەک بوونە لە کەناراوەکانی سوێد ژیاون لەکاتێکی زۆر لە مەوبەر، و ئەم ناوەش پەیوەندی بە ڕووسەکانەوە نییە کە ھاوشێوەی "ڕوس" دەردەچێت. جگە لەمە بۆچوونەکان یەک نین لەسەر ئەوەی وشەکانی  "Swedes" و "Sweden" ھاوڕیشەن لە یەک [[زمان]] دا لە دەربڕینی  "Swihoniz" ی زمانی ئەڵمانی کۆن، کە بەواتای "پاشای تاک "دێت<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|الأخیر=Hellquist|الأول=Elof|العنوان=Svensk etymologisk ordbok|سنة=١٩٢٢|الناشر=Gleerups förlag|مکان=Stockholm|الصفحة=٩١٥}}</ref> و ئاماژەیەکە بۆ خێڵێکی ئەڵمانی. بەڵام ناونانە کوردیەکەی ئێستای سوێد لە سەرزاری خەڵکیەوە وەرگیراوە ئەمیش بەھۆی چاڵاک نەبوونی [[ئەکادیمیای کوردی]]. == مێژوو == === [[پێش مێژوو]] === مێژووی سوێد لە ماوەی پێش مێژوو لە ١٢٠٠٠ ساڵ پێش زایینەوە دەست پێدەکات. لەکۆتایی چاخی بەردینەوە لەکاتی ھەبوونی  چادری ڕاوکەرانی مامزی کێویەوە لە کۆتا باشووری سوێدەوە، ئەم ماوەیە دیاری دەکرێت بە بوونی چادرگای ڕاوکەران کە چەکی سادەی بەردینیان بەکار ھێناوە. سوێدیەکان لە ٤٠٠٠ پ. ز [[وەرزێری|کشتوکاڵ]] و بەخێوکردنی ئاژەڵیان زانیوە، جگە لە درووستکردنی کێڵ بۆ سەر گۆڕەکان وگڵکاری و نەخشەکاری کە ھەموو ئەمانە لە کیشوەری [[ئەورووپا|ئەوڕوپاوە]] ھاتووە. زیاتر دوو لەسەر سێی خاکی باشووری سوێد بۆ کشتوکاڵ گونجاوە، جگە لەوەی لە [[چاخی بڕۆنزی]] لەباکووری سوێد ئاژەڵداری و جامبازی کراوە، و زۆرینەی ڕۆشەنبیری سوێدی لە دانماڕکەوە ھاتووە بەھۆی ھێنانی بڕۆنزەوە چونکە ئەوکات نەزانراوە کە لە خاکی سوێد [[مس]] و [[بڕۆنز]] ھەیە. وڵاتانی باکووری ئەوڕوپا لە چاخی بڕۆنزی زۆر بە سادەیی ژییاون، ھەر خێزانە و بە تەنھا لە دارستانێک لەخانووێکی دارینی بچووکدا ژیاون تاوەکو نەکەونە بەرچاوی [[بیرگەی ھەر-خوێندنی|ڕۆمانیەکان]] و مڵکەچ بوونیان بە دانانی [[باج]] و سەرانە. لەپاشان [[چاخی ئاسنی]] ھات کە درێژەی کێشا تاوەکو  سەرھەڵدانی چاخی بیناسازی بەردینی و ئایینی لەسەدەی دوانزەھەمی زایینی. گەلێک لە زانایان ئەم ماوەیە وەک مێژوویێکی تۆمارنەکراو ھەژماری دەکەن. لە ھۆکارەکانی درەنگ گەیشتنی شارستانی بە باکوور کەشوھەوای ساردی ناوچەکە بوو، کە ئەسکەندەنافیەکان لەسەریان پێویست بوو [[ئاژەڵ]] و پەلەوەرەکانیان لە ژوورەوە بپارێزن لە ترسی سەرمای [[زستان]] و بەکارھێنانی [[ڕیخ]] و پاشماوەی ئاژەڵەکان بۆ سوتان و ھەڵسونیان لە خانووەکانیان تا گەرم بێتەوە، جگە لە سەختی پەیداکردنی [[خۆراک]] لە وەرزی بەفردا. و سەرنەکەوتنی سەربازانی ڕۆمان لەکاتی پەڕینەوەیان لە ڕووباری [[ڕاین]] بۆ [[ئەڵپ]] ھەوڵەکەیان شکستی ھێنا، بەھۆی بەرەنگاربوونەوەی ھۆزە [[گێرمەنیەکان]] بەسەرکردایەتی "[[فاروس]]" لە "[[جەنگی دارستانی تویتوبورگ]]". لە[[سەدەی دوەمی زایینی]]، زۆرینەی زەویە کشتوکاڵیەکانی سوێد دابەش کران ئەمیش بەھۆی ئەو دیوارە تەپۆڵکیانە بوو کە بە مەبەستی کۆکردنەوەی [[ئالیک]] و خۆراکی ئاژەڵەکانیان درووستیان کردبوو، ئەم دابەشکاریە پەرەی سەند تا ھاتنی سەربازانی ڕۆمانی و دەست بەسەرداگرتنی [[دەریای باڵتیک]] و زەویەکانی باکوور. ناوی سوێد لە پەرتووکی مێژووی گێرمانیادا ھاتووە کە [[مێژووناس|مێژوونووس]] "[[تاسیتس]]"لەساڵی ٩٨ ی زایینی نوسیویەتی، کە خێڵی (Suiones) ی سوێدی بە ئازا ناوزەند کردووە،((''نەک بەتەنھا چەک و پیاوەکانیان، بەڵکو بە کەشتیە بەھێزەکانیشیانەوە))''، ئەو پاشایانەی فەرمانڕەوایی ئەو خێڵانەیان کردووە ناناسرێن، ھەندێک لە [[میتۆلۆژیا|میتۆلۆژیانی]] باکوور وەک زنجیرە پاشایەکی [[ئەفسانە|ئەفسانەیی]] باسیان دەکەن، کە دەگەڕێنەوە بۆ سەدەکای کۆتایی پێش زایین. بەڵام بەگوێرەی سەرچاوە سوێدیەکان کەھەندێ لە شوێنەوار و پاشماوەی کۆنیان لە باشوور دۆزیوەتەوە تێبینی ئەوەیان کردوە کە بە ڕێنووسی "[[نۆردی]]"لەسەریان نووسراوە ناوی گەلێک لە [[ھۆز]] وخێڵەکانیان دۆزیوەتەوە. لەسەدەی شەشەمی زایینیەوە،"[[یوردانس]]"ی مێژوونووس ئاماژەی بە دوو ناو داوە ئەوانیش "Suehans" و "Suetidi" ن، کە لە [[ئەسکەندەنافیا]]ی کۆن ژیاون، ھەریەک لەو دوو ناوە ئاماژەن بۆ ھۆزی "Suehans" کە بە ئازایەتی و ئەسپی چاک و بوێری ناسراون. "[[سنۆڕی سترڵسۆن]]" دەڵێت پاشای سوێد "[[ئەدلیس]]"خاوەنی باشترین [[ئەسپ]] بووە لەسەردەمی خۆی، و ھۆزی "Suehans" پێستی [[ڕێویی سووری کوردستانی|ڕێویان]] بۆ ھێناوە لە [[بازاڕ|بازاری ڕەشی]] [[ڕۆمانیەکان]]، ھەروەھا "[[یوردانس]]"دەڵێت "Suetidi"ەکان لە درێژترین و گەورەترین پیاوانی جیھان بوون کە لەگەڵ دانماڕکیەکان یەک ڕەگەزیان ھەبووە و وەک یەک باڵابەرزن. یەکێک لە [[ئەفسانە]] ئەسکەندەنافیە کۆنەکان دەڵێت، کۆمەڵەیەک لە "[[گۆتی]]ەکان"کە ڕەگ و ڕیشەیان دەگەڕێتەوە بۆ شاری "[[گۆتڵاند]]" لە سەدەی دووەمی زایینەوە لە دەریای بالتیک پەڕیونەتەوە بۆ  "[[ئەسکیتیا]]"کە [[کازاخستان]] و باکووری [[ڕووسیا|ڕەسیا]] و [[ئوکراینا]] و [[ئازەربایجان|ئازەربێجان]] و [[کوردستان]] و [[بولگاریا]]ی ئەمڕۆ دەگرێتەوە، کە شوێنەوارەکانیان لەم ناوچەیە بە جێھێشتووە، پاشان ئەم [[گۆتی]]انە بوونەتە دوو بەش، گۆتیە ڕۆژھەڵاتیەکان و گۆتیە ڕۆژئاواییەکان، ڕۆژھەڵاتیەکان لەگەڵ [[کاردۆخ]]یەکان تێکەڵ دەبن و لە شاخەکانی [[زاگرۆس]] نیشتەجێ دەبن، ڕۆژئاواییەکان دێن لە ناوچەی "[[ئێبیریا]]"نیشتەجێ دەبن و [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆمی|ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی]] دادەمەزرێنن.<ref>Ingemar Nordgren (2004).</ref> === ڤیکینگ و چەرخەکانی ناوەڕاست === چەرخی [[ڤیکینگ]] لە نێوان سەدەکانی ھەشتەم و یازدەھەم دا بووە، وا دادەنرێت کە سوێدیەکان لەم ماوەیە گەشەیان سەندوە و بەرەو ڕۆژھەڵات و باشوور پەلیان ھاوێشتوە، ئەوەی بەرەو ڕۆژھەڵات ڕۆیشتوون ڤیکینگیەکان بوون و ئەوانەی بەرەو باشوور ڕۆیشتوون گۆتیەکان([[گۆتڵاند]]) بوون، [[پەڕگە:Suecia 1-064 ; Gambla Ubsala högar.png|وێنۆک|220x220پیکسڵ|Gamla Uppsala، [[ئۆپساڵا]]ی کۆن، ئەم شوێنە گرنگیەکی [[ئایینی]] و [[سیاسەت|ڕامیاری]] گەورەی ھەیە لە مێژووی سوێد.<br/> ]] شوێنەواری سەرکێشیەکانی ڤیکینگەکان لە گەشتەکەیان دا بەرەو باشوور دۆزراوەتەوە لەسەر چەند بەردێک لە [[یۆنان]] و [[فەڕەنسا]] و لە کەناراوەکانی [[قەزوین]] و [[باکووری کوردستان]]، کە بە ڕێنووسی ئەسکەندەنافی دۆزراوەتەوە، لە سەدەی ھەڤدەھەم شانشینی ئەسکەندەنافیا چەند گەریدەیەک دەنێرێت بۆ ڵێکۆڵینەوە لەم بابەتە، ئەم گەریدانە چەندین بەردنووسیان چنگ دەکەوێت کە لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] دۆزرابوونەوە، بەڵام کەشتیەکە لەلایەن [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانیەکانەوە]] تێک دەشکێنرێت لە [[دەریای قەزوین|دەریای کاسپیەن]] بەسەرجەم سەرنشینانەوە. ====شانشینی سوێد==== تاکو ئێستا بە وردی نازانرێت کەی و چۆن [[شانشینی سوێد]] دامەزراوە، بەڵام زنجیرەی پاشا سوێدیەکان دەگەڕێتەوە بۆ شا [[ئیریک]]<nowiki/>ی سەرکەوتوو کە بە یەکەمی ھەموو پاشاکانی سوێد دادەنرێت کە فەرمانڕەوایی ھەریەکە لە "Svealand" و"Götaland" یان کردووە لە یەک فەرمانگەدا، پێشتر سوێد و گۆتڵاند دوو شانشینی سەربەخۆ بوونە بۆ ماوەیەکی درێژ، بەڵام بەھۆی ھەڵگیرسانی جەنگەوە لە نێوانیان لەسەدەی شەشەمی زایینەوە شا ئیریک ھەردووکی کردۆتە یەک لەژێر ناوی سوێد. ====پێشکەوتنی ڕۆشەنبیری==== لە ماوەی قۆناغە سەرەتاییەکان لە چاخی ڤیکینگی ئەسکەندەنافی ھەریەک لە "یەستاد" لە "سەکانیا" و "باڤکین" لە "گۆتڵاند" بازاڕگەرێکی گەشاوەیان لە نێوان دا ھەبووە، ئەوەی ماوەتەوە لە شوێنەوارەکانیان بریتیە لە بازاڕی گەورەی "یەستاد" کە مێژوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ ٦٠٠-٧٠٠ ی زایینی، بەڵام بازاڕی "باڤکین" شوێنەکەی نەماوە جگە لە بەندەرێکی گەورە کە دەکەوێتە سەر دەریای بەلتیک کە مێژووەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی نۆیەم و دەیەمی زایینی، کە بەھۆیەوە کاربۆن و کانزاکانی تریان ھێناوە.<ref name="Sawyer">Sawyer, Birgit and Peter Sawyer (1993).</ref> قەشە "ئانسگار" بۆ یەکەم جار ئایینی کریستیانی ھێناوەتە سوێد لە ٨٢٩، بەڵام ئایینەکە نەیتوانیوە جێگای ئایینی "پاگانیزم "بگرێتەوە تا سەدەی دوازدەھەم، لە سەرەتای سەدەی یازدەھەم ئایینی کریستیانی زۆر گەشەی کرد و بووە ھۆی لاوازی پاشای باکوور و پاشاکانی باشووریش لە ڕێگای کلێساوە زەویەکانی باکووری دابەش کرد بەمە لە سەدەی دوازدەھەم ئایینی کریستیانی تەواوی سوێدی گرتەوە.<ref>Bagge, Sverre (2005) "The Scandinavian Kingdoms".</ref> [[پەڕگە:Valdemar Atterdag brandskattar Visby (1882).jpg|ڕاست|وێنۆک|198x198پیکسڵ|ڤاڵدیماری چوار‏‏‏ە‏‏‏م ف‏‏‏ە‏‏‏رمانڕ‏‏‏ە‏‏‏وایی له گۆتڵاند و‏‏‏ە‏‏‏رد‏‏‏ە‏‏‏گرێت‏‏‏ە‏‏‏وه ل‏‏‏ە‏‏‏د‏‏‏ە‏‏‏ر‏‏‏ە‏‏‏و‏‏‏ە‏‏‏ی دیواری ڤێسپی و کۆتایی ب‏‏‏ە‏‏‏ کوشتار د‏‏‏ە‏‏‏هێنێت ١٨٠٠.]] ====دامەزراوە پارچەییەکان لە سوێد==== جگە لە ناوچەی سکێن لە کۆتا لوتکەی باشووری سوێد ھیچ لە شوێنەکان دامەزراوەیان نەبووە بەھۆی ئەوەی لەژێردەستی دانماڕکیەکان بوو، وەک ھەموو شارەکانی تری ئەوڕوپا<ref>Franklin D. Scott, ''Sweden: The Nation's History'' (University of Minnesota Press: Minneapolis, 1977) p. 58.</ref> لەبەر ئەوە جوتیاران زەرەرمەندی یەکەمی ھەموو ئەم ستەمانە بوون، کە لە مێژووی سوێددا  ھەژارترین چین بوون<ref>[http://runeberg.org/nfcj/0106.html Träldom].</ref> بەڵام بە ھۆی گەشەسەندنی ئایینی کریستیانی دیاردەی بەندایەتی و ژێردەستی برەوی نەما و جوتیارەکان زەویان بەسەر دابەش کرا لەلایەن کڵێساوە.<ref>Scott, p. 55.</ref> لە ڕاستیدا ھەریەکە لە  بەندایەتی و ژێردەستی لەلایەن شا "ماگنۆس ئەریکسۆن" لە ١٣٣٥ کۆتایی پێ ھات. بەڵام خۆشگوزەرانی ھەر نەبوو بە بەشی جوتیاران چونکە جوتیارە بەندەکانی دوێنێ بوون بە کرێکار و بەردەست لە شارەکان بۆ درووستکردنی باڵەخانەکان، بۆ نموونە جوتیارەکانی ناوچەی "داسڵاند"ھەڵدەستان بە کۆکردنەوەی [[پەنیر]] لە شارەکان و ھێنانەوەیان تا بە ئاسن یان ماسی بگۆڕنەوە لە شارە کەناراویەکان کە لەوێوە ھاوردە دەکرا.<ref>Scott, pp. 55–56.</ref> ====پلێگا لە سوێد (تاعون)==== لە سەدەی چواردەھەم سوێد ڕووبەڕووی پلێگا (مەرگی ڕەش) بوویەوە، کە زۆرینەی خەڵکەکەی لەناو برد.<ref>Scott, pp. 56–57.</ref> لەو ماوەیە زۆرینەی خەڵک ناچاربوون ڕووبکەنە شارەکان و شاری گەورە سەر ھەڵبدەن و پەیوەست ببن بە "بزاڤی ھانزی بازرگانی" ئەڵمانەکان بەتایبەت لە "ڤیسبی"، لەساڵی ١٣٩٧ سوێد و نەروێژ لەژێر فەرمانڕەوایی شا "ماگنۆس ئەریکسۆن" یەکیان گرت، لەساڵی ١٣٩٧ شاژنی دانماڕک پێشنیاری یەکگرتنەوەی ھەریەک لە پاشایەتی سوێد و نەڕویژ و دانماڕکی ھێنا پێشەوە، بەڵام نەیتوانی دەسەڵاتی بەسەر سوێدیەکان بشکێنێتەوە. ====کۆشکی پاشایەتی و فەرمانڕەواکانی==== تەختی پاشایەتی سوێد بۆ گەلێک لە شازادەکان ماوەتەوە بە درێژایی مێژووی شانشینەکە، لەبەر ئەوە دەسەڵاتی ڕاستەقینەی جێبەجێکردن بەدەست شازادەکانەوە بووە بۆ ماوەیەکی درێژ تەنانەت بنەماڵەی شا ستیوەر کە پەڕلەمانی سوێدیان درووست کرد، "شا کریستانی دووەم" پاشای دانماڕک لە ١٥٢٠ بە ھێزی چەک دەسەڵاتی بەسەر سوێددا کێشا و بڕیاری لەناوبردنی وەچەی شانشینەکانی سوێد لەناو ببات، بەڵام خەڵک ڕووبەڕوویان بوونەوە و کوشتارگەیەکی گەورە ڕوویدا لە ستۆکھۆڵم، کە دواتر بە "خوێنی کۆترەکانی ستۆکھۆڵم" ناسانرا و لە ٦ ی یونیوی ١٥٢٣ (پشووی نیشتمانی سوێد) شا "گۆستاف ڤاسا" شانشینی مەزنی سوێدی ڕاگەیاند<ref>Scott, p. 121.</ref> پاشان کڕیستیانی کاسۆلیکی ڕەت کردەوە و ڕێچکەی پڕۆتستانتی گرتەبەر، و ناوچەی دەریای بەلتیکی خستە ژێر ڕکێفی لە "بزاڤی ھانزی بازرگانی".<ref>Scott, p. 132.</ref> === ئیمپراتۆری سوێدی === [[پەڕگە:Map of Sweden (1797).tif|ڕاست|وێنۆک|ن‏‏‏ە‏‏‏خش‏‏‏ە‏‏‏ی سوێد(١٧٩٧)]] لە چاخی ھەڤدەھەم سوێد وەک ھێزێکی گەورەی ئەوڕوپی دەرکەوت، و بیری لە جیۆپۆلەتیک ی خۆی کردەوە و شا "گۆستاف ئەدۆڵڤی دووەم " ھێرشی کردە سەر خاکی ڕەسیا و پۆڵەندا و لیتوانیا جەنگێکی سی ساڵی ڕوویدا. لە ماوەی جەنگە سی ساڵیەکە، سوێد نزیکەی نیوەی پاشماوەی خاکی ڕۆمانی کۆنی دەستەبەرکرد، کە مەبەستی "گۆستاف ئەدۆڵڤی دووەم " درووستکردنەوەی ئیمپراتۆریەتی ڕۆمانی بوو لەسەر دەستی خۆی، بەڵام لە جەنگی "لۆتزن"(١٦٣٢) کوژرا و خەونی سوێدیەکان ڕاوەستا، و پاشان لەدوای جەنگی "نۆڕدلینگین"سوێدیەکان زۆرینەی خاکەکانیان لەدەستدا لە ئەڵمانیا، چونکە ئەڵمانەکان ڕووبەڕوویان بوونەوە بەوەی سوێدیەکان نزیکەی ٢٠٠٠ قەڵا و ١٨٠٠٠ گوند و ١٥٠٠ شارۆچکەی ئەڵمانیەکانیان خاپور کردبوو.<ref name="Population-HLS">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.historylearningsite.co.uk/population_thirty_years_war.htm|سەردێڕ=Population|بڵاوکەرەوە=History Learningsite|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150520062802/http://www.historylearningsite.co.uk/population_thirty_years_war.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> [[پەڕگە:Suecia 1-054 ; Sodra Bancohuset.jpg|چەپ|وێنۆک|180x180پیکسڵ|ستۆکهۆڵم ل‏‏‏ە‏‏‏ناو‏‏‏ە‏‏‏ڕاستی س‏‏‏ە‏‏‏د‏‏‏ە‏‏‏ی ١٧]] لە ناوەڕاستی سەدەی ھەڤدەھەم سوێد سێیەم گەورەترین وڵاتانی ئەوڕوپا بوو  لە ڕوانگەی ڕووبەرەوە پاش ئیسپانیا و ڕەسیا، سوێد خاوەنداریەتی خاکێکی بەرفراوانی دەکرد لەسەر دەستی "شا کاڕڵ ی دەیەم "دوای پەیماننامەی (ڕۆسکیڵدێ)لە ١٦٥٨.<ref name="HayesPSH">"A Political and Social History of Modern Europe V.1.</ref><ref>However, Sweden's largest territorial extent lasted from 1319 to 1343 with Magnus Eriksson ruling all of the traditional lands of Sweden and Norway.</ref> ھۆکاری سەرکەوتن و مانەوەی شانشینەکە لەم ماوەیە دەگەڕێتەوە بۆ ئەو گۆڕانکاریانەی کە "گۆستافی یەکەم" کردی لە بواری [[ئابوور]]یدا.<ref name="GusEB">"Gustav I Vasa – Britannica Concise" (biography), ''Britannica Concise'', 2007, webpage: [http://concise.britannica.com/ebc/article-9366349/Gustav-I-Vasa EBConcise-Gustav-I-Vasa] {{webarchive|url=https://archive.today/20121206031538/http://concise.britannica.com/ebc/article-9366349/Gustav-I-Vasa |date= ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}.</ref> لەسەدەی ھەڤدەھەم  سوێد بەشداری چەندین جەنگی گەورەدا کرد وەک جەنگی پۆڵەندی و لیتوانی کە کێبڕکێ بوو لەسەر دەستگرتن بەسەر دەریای بەڵتیک و وڵاتانی ھاوکەناری بەتایبەت جەنگی کێرکۆڵم<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.kismeta.com/diGrasse/images/kircholm_27_sept.htm|سەردێڕ=Battle of Kircholm 1605|بڵاوکەرەوە=Kismeta.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090614093403/http://www.kismeta.com/diGrasse/images/kircholm_27_sept.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سێ لەسەر دووی فنلەندیەکان ئاژەڵەکانیان تووشی نەخۆشی [[بەدخۆراکی]] بوون لە ١٦٩٦<ref>[http://countrystudies.us/finland/9.htm Finland and the Swedish Empire].</ref> ئەم نەخۆشیە لەوەڕگەی سوێدیەکانیشی گرتەوە<ref>[http://www.algonet.se/~hogman/sljordbruk_eng.htm Agricultural Yields and Years of Famine – Sweden] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130114072225/http://www.algonet.se/~hogman/sljordbruk_eng.htm |date=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣ }}.</ref> بەمە %١٠ سوێدیەکان نیشتمانیان جێھێشت<ref>Elizabeth Ewan, Janay Nugent (2008) "''[http://books.google.com/books?id=6oOCfHxQDtwC&pg=PA153 Finding the family in medieval and early modern Scotland]''".</ref> [[پەڕگە:Battle of Lutzen.jpg|ڕاست|وێنۆک|180x180پیکسڵ|کوشتنی گۆستاف ئ‏‏‏ە‏‏‏دۆڵڤی دوو‏‏‏ە‏‏‏م ل‏‏‏ە‏‏‏ ج‏‏‏ە‏‏‏نگی لۆتزن ١٦٣٢.]] بە ھۆی مردنی شا "گۆستاف ئەدۆڵڤی دووەم" و جەنگی پۆڵەندی و لیتوانی، ئابوروی سوێد وێران بوو، تا ھاتنی شا"کاڕڵ ی یازدەھەم"(١٦٥٥-١٦٩٧)کە ئابووری وڵات و سوپای بووژاندەوە، پاشان بۆشا "کاڕڵ ی دوازدەھەم" ی کوڕی بەجێ ھێشت. کە بوو بە خاوەنی گەورەترین سوپای ناوچەکە و خاوەنی گەورەترین کەشتیگەڵی سەربازی، تاکە ھێز کە بیتوانیبا بەرامبەریان بوەستێت ڕەسیا بوو. لە دوای جەنگی "نارڤا" (١٧٠٠) کە یەکێکە لە سەرەتای "جەنگە گەورەکانی باکوور" ڕەسیا زۆر لاواز ببوو بەجۆرێک سوێدیەکان دەیان توانی دەستی بەسەر دابگرن، بەڵام لە بڕی ڕەسیا جەنگی پۆڵۆنیا و لیتوانیای ھەڵبژارد و پۆڵۆنیای شکاند، ئەمە دەرفەت بوو  بۆ ڕەسیا تا ژێرخانی نوێ بکاتەوە. دوای ھاوپەیمانیەتی لەگەڵ "سەکسۆنیەکان"لە جەنگی "کڵیسزۆڤ" (١٧٠٢). دوای سەرکەوتنیان بەسەر پۆڵۆنیەکان، شا "کاڕڵی دوازدەھەم" ڕووی کردە ڕەسیا بەڵام توشی شکستێکی گەورە بوون بەتایبەت لە جەنگی (پۆڵتاڤا) ١٧٠٩، بەمە "پەتڕۆسی مەزن" و کەشە بەفراویەکەی خۆیان نتشانی ھەموو جیھان دا تا بزانن کێ ڕووبەڕوویان دەبێتەوە. ئەم کەوتنە سەرەتای کەوتنی شانشینی سوێد بوو. [[پەڕگە:Marten's Poltava.jpg|چەپ|وێنۆک|180x180پیکسڵ|جەنگی (پۆڵتاڤا) ١٧٠٩. سەرکەوتنی ڕوسەکان بەسەر سوێدیەکان<br/>]] "گۆستاف ئەدۆڵڤی دووەم"  جەنگی نەرویژی بەرپاکرد ١٧١٦، بەڵام بەھۆی کوژرانی لە قەڵای فردریکستن ١٧١٨، پاشەکشە بە سوێدیەکان کرا، ئەم شکستە بە ھۆی کوژرانی پاشاوە بوو نەک لاوازی ھێزەکەی.  سوێد ناچاربوو دەستبەرداری ڕووبەرێکی بەرفراون بێت لە ڕێککەوتن نامەی "نیستاد" ١٧٢١، جگە لەمە گەورەیی و زڵھێزی شانشینەکەی لەدەستدا لە"دەریای بەڵتیک"و ڕەسیا سەریھەڵدا وەک زلھێزێکی جیھانی، و لە جەنگی کۆتایی ساڵی ١٧٢١ سوێد ٢٠٠٠٠٠ پیاوی لە خاکی سوێدی ئێستا لەدەستدا و ١٥٠٠٠٠ پیاویش لە خاکی فنڵەندای ئەمڕۆ. لە سەدەی ھەژدەھەم، سوێد ھیچ نەبوو جگە لە ھێزێکی بچووک کە پارێزگاری لەو خاکە دەکرد کە بۆی مابوویەوە، جگە لە خاکی ڕۆژھەڵاتی ناچاربوو بۆ ڕەسیای جێبھێڵێت کە فنڵەندای ئەمڕۆیە(١٨٠٩) و بوو بە بەشێک لە ئیمپراتۆریەتی ڕەسیا. لەژێر ناوی "ھەرێمی فنڵەندای گەورە". بۆ چاکسازی کردنەوەی سوێد لە "دەریای بەڵتیک" ھاوپەیمانێتی دوژمنێکی کۆنی کرد کە فەڕەنسا بوو  بۆ دژایەتیکردنی دانماڕک و نەرویژ لە جەنگەکانی ناپلیۆن، بەمە بەشداری "جەنگی لایبزیگ" ی کرد بۆ وەرگرتنەوەی خاکەکانی دانماڕک و نەرویژ بەرامبەر زەویەکانی ئەڵمانیا بۆ فەڕەنسیەکان، بەگوێرەی ڕێککەوتننامەی "کیڵ"، ١٤ یەنایەر ١٨١٤، کە نەرویژیەکان ئامادەی ملکەچبوون  نەبوون، بەمە سوێد جەنگی دژی نەرویژیەکانی ڕاگەیاند بەسەرکردایەتی شا"کاڕڵ ی سێزدەھەم" لە ٢٧ یۆلیۆ ١٨١٤، بەمە نەرویژ بوو بە بەشێک لە شانشینی سوێدی، ئەم بارودۆخە وەک خۆی مایەوە تا ١٩٠٥، لەو کاتەوە سوێد ھیچ شەڕێکی تری نەکردووە، جگە لە ھەندێک بەشداری بۆ پاراستنی ئاشتی لە کۆسۆڤۆ و ئەفغانستان و کوردستان. === مێژووی ھاوچەرخ === [[پەڕگە:Farewell to home, Göteborg, 1905.jpg|چەپ|وێنۆک|ک‏‏‏ە‏‏‏شتی‏‏‏ە‏‏‏ک سوێدی‏‏‏ە‏‏‏کانی ه‏‏‏ە‏‏‏ڵگرتوه ل‏‏‏ە‏‏‏کاتی جێهێشتنی وڵات ل‏‏‏ە‏‏‏ گۆتێنبێرگ ١٩٠٥.]] لە سەدەکانی ھەژدەھەم و نۆزدەھەم سوێد بەڕێژەیەکی بەرچاو ژمارەی دانیشتوانی بەرز بوویەوە، ئەمیش بەھۆی ئاشتی و شەڕنەکردن بوو بۆ ماوەیەکی درێژ.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|المؤلفین المشارکین=Paul Robert Magocsi|سنة=١٩٩٨|العنوان=Encyclopedia of Canada's Peoples|الناشر=University of Minnesota Press|الرقم المعیاری=٠-٨٠٢٠-٢٩٣٨-٨|الصفحة=١٢٢٠|المؤلف=Paul Robert Magocsi, editor.}}</ref> بەھۆی بەرزبوونەوەی ڕێژەی دانیشتوان کار و دەستکەوتنی نان بە کێشە کەوت کە بوور ھۆی کۆچکردنی سەدان سوێدی بۆ وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمێریکا کە لەم ماوەیە نزیکەی %١٠ ی سوێدیەکان خاکیان بەجێ دەھێشت بۆ ھەرساڵێک .<ref name="Einhorn">Einhorn, Eric and John Logue (1989).</ref> لەو ماوەیە سوێد بەدەستی ھەژاری دەیناڵاند و دانماڕکیەکانیش خەریکی خۆبەھێزکردنەوە بوون لە ڕووی پیشەسازیەوە<ref name="Einhorn">Einhorn, Eric and John Logue (1989).</ref><ref>Koblik, Steven (1975).</ref> سوێدیەکان کۆچیان دەکرد بۆ ئەمێریکا بە مەبەستی ژیانێکی باشتر، کە لەنێوان ساڵەکانی ١٨٥٠ بۆ ١٩١٠ نزیکەی یەک میلیۆن سوێدی بەرەو ئەمێریکا کۆچیان کرد<ref>Einhorn, Eric and John Logue (1989), p. 8.</ref> لە سەرەتای سەدەی بیستەم ژمارەی سوێدیەکانی شیکاگۆ زۆر زیاتر بوو لە ژمارەی سوێدیەکانی گۆتەنبۆڕگ (دووەم گەورە شاری سوێد)<ref>Ulf Beijbom, [http://www.americanwest.com/swedemigr/pages/emigra.htm "European emigration"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080803004438/http://www.americanwest.com/swedemigr/pages/emigra.htm |date= ٣ی ئابی ٢٠٠٨}}, The House of Emigrants, Växjö, Sweden.</ref> ژمارەی ھەرە زۆری سوێدیەکان لە ھەرێمەکانی ڕۆژئاوای ناوەڕاست بوو لە ھەرێمی "مینیسوتا"، و ھەندێکیشیان لە ھەرێمەکانی تر و کەنەدا بوون. لەگەڵ ھەموو ئەو ھەژاریەی کە لەسەدەی نۆزدەھەم سوێدیەکان بینیان، ھەندێک گۆڕانکاری گرنگیش ڕوویاندا لە بواری کشتوکاڵ و ئاژەڵداری بەھۆی بەرزبوونەوەی ژمارەی دانیشتوانەوە.<ref name="Koblik9-10">Koblik, pp. 9–10.</ref> لەو گۆڕانکاریانە دابەشکردنی زەوی کشتوکاڵی بوو بەسەر ھەژاراندا و ھاتنی [[پەتاتە]] و چاندنی بوو بۆ سوێد<ref name="Koblik9-10">Koblik, pp. 9–10.</ref> چونکە وەک دەزانرا سوێدیەک وەک ئەوڕوپاییەکانی تر زۆر شارەزا نەبوون لە بەکارھێنانی خاکدا ئەویش بەھۆی نالەباری کەشوھەواوە بوو،<ref>[http://www.britannica.com/eb/article-29865/Sweden#403810.hook Sweden: Social and economic conditions] (2007).</ref> و ڕۆشەنبیری کشتوکاڵی سوێد کاریگەری ھەبوو بەسەر ڕژێمی ڕامیاریەوە، و درووستبوونی پارت و کۆمەڵەی جیا بە جوتیاران وەک پارتی جوتیارانی نوێ (ئێستا "پارتی ناوەند").<ref>Koblik, p. 11: "The agrarian revolution in Sweden is of fundamental importance for Sweden's modern development.</ref> لەنێوان ساڵەکانی ١٨٧٠ تا ١٩١٤ سوێد دەستی کرد بە پێشکەوتنی ئابووری و پیشەسازی تاوەکو ئەمڕۆ<ref>Koblik, p. 90.</ref> لە کۆتای ناوەڕاستی سەدەی نۆزدەھەم گەلێک کۆمەڵە و پارت و بزاڤی میللی دەرکەوتن وەک (سەندیکای کرێکاران، کۆمەڵەی پاراستن مەیخۆران، کۆمەڵەی ئایینە سەربەخۆکان)، کە بوونە بنەما بۆ درووستبوونی کۆمەڵگەیەکی دیموکرات، ئەم بزاوتانە بوونە ھۆی ئەوەی سوێد ھەنگاوێکی خێراتر ببڕێت بەرەو ڕژێمی پەڕلەمانی و دیموکراتی نوێ، کە لەدوای جەنگی جیھانی یەکەم، ھاوکات لەگەڵ شۆڕشی پیشەسازی بەردەست کەوت، کە خەڵک ھەنگاو بە ھەنگاو بەرەو شارەکان و کارگەکان بەڕێکەوتن، و بەشداریان لە سەندیکاکان کرد، و بەھۆی سەرھەڵدانی شۆڕشی شوعیەکان لەساڵی ١٩١٧ پەڕەیەکی نوێ لە ژیانی پەڕلەمانی ھەڵدرایەوە و بەرەو دیموکراتی ڕۆیشتن. === جەنگی جیھانی یەکەم و دووەم === [[پەڕگە:Swedish soldier during ww2.JPG|چەپ|وێنۆک|س‏‏‏ە‏‏‏ربازێکی سوێدی له ج‏‏‏ە‏‏‏نگی جیهانی دوو‏‏‏ە‏‏‏م.]] سوێد بێلایەن بوو بە درێژایی جەنگی جیھانی یەکەم و جەنگی جیھانی دووەم، لەگەڵ ئەوەش کە بێلایەنی زۆر سەخت بوو لە جەنگی جیھانی دووەم.<ref name="Koblik303-313">Koblik, pp. 303–313.</ref><ref>Nordstrom, p. 315: "Sweden's government attempted to maintain at least a semblance of neutrality while it bent to the demands of the prevailing side in the struggle.</ref> و سوێد لەم ماوەیە کەوتبووە ژێر ئابڵوقەکانی ئەڵمانیا کە بە ھۆیەوە لە جیھان دابڕابوو.<ref name="Koblik303-313">Koblik, pp. 303–313.</ref> پاشان سوێد کەوتە ھەوڵی ئەوەی کە کۆتایی بەم بارودۆخە بێنێت<ref name="NB313-319">Nordstrom, pp. 313–319.</ref> کە موڵکەچی چەندین  داواکاری ئەڵمانیا بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|الأخیر=Zubicky|الأول=Sioma|سنة=١٩٩٧|العنوان=Med förintelsen i bagaget|لغة=[[Swedish language|Swedish]]|الناشر=Bonnier Carlsen|مکان=Stockholm|الرقم المعیاری=٩١-٦٣٨-٣٤٣٦-٧|الصفحة=١٢٢}}</ref> ھەروەھا سوێدیەکان ئامێر و بەرھەمەکانی ئەڵمانیای بەکار دەھێنا بە درێژایی ماوەی جەنگەکان، ھەروەھا توانی بەرگری لە خۆی بکات بەرامبەر ھێرشەکانی نەرویژ، و لە ١٩٤٣ چەندین ھاوڵاتی جوولەکەی ڕزگار کرد کە ھانایان بۆ ھێنابوون لە ترسی ھێرشی نازیەکان، جگە لە ھاوکاریکردنی فنلەندیەکان لە "جەنگی زستان" و "جەنگی بەردەوام بوون" بە چەک و ڕاھێنان. لەگەڵ نزیک بونەووە لە کۆتایی جەنگ، سوێد ڕۆڵێکی گەورەی بینی لە ھاریکاری مرۆیی، بە وەرگرتنی ژمارەیەکی زۆر لە پەنابەر و کۆچبەران بەتایبەت جوولەکەکان، کە ژیانی گەلێک مرۆڤیان ڕزگار کرد بە ھاوکاریە جۆربەجۆرەکان<ref name="NB313-319">Nordstrom, pp. 313–319.</ref> لەبەر ئەمە دەڵێن کە سوێد زۆر بەتوندی ڕووبەڕووی نازیەکان بوونەوە  بە ڕێگای خۆیان ھەتا گەیشتە ئەو ئاستەی سەروەری خۆی خستە مەترسیەوە<ref name="NB313-319">Nordstrom, pp. 313–319.</ref> === جەنگی سارد === لەگەڵ ئەوەی سوێد بێلایەنی خۆی ڕاگەیاندبوو بەڵام پەیوەندیەکی قۆڵتر و بەھێزتری ھەبوو لەگەڵ وڵاتە یەکگرتووەکانی ئەمێریکا. لەدوا ساتی جەنگ، سوێد دەزگا پیشەسازیەکانی بەکارھێنانی بۆ بەھێزکردنی ژێرخانی ئابووری و سەقامگیری کۆمەڵایەتی و پەرەپێدانی [[زانست]]ی کە بووە بنەما بۆ پێشکەوتنی ئەوڕوپا<ref name="NB335-339">Nordstrom, pp. 335–339.</ref> سوێد بەشێک بوو لە "پڕۆژەی ماڕشاڵ" و ھوابەش بوو لە "ڕێکخراوی ھاریکاری و گەشەپێدانی ئابووری" لەماوەی دوای جەنگ "پارتی کرێکارانی کۆمەڵایەتی دیموکراتی" فەرمانڕەوایی سوێدی دەکرد، کە پەیڕەوی سەندیکا و "سەرمایەداری" دەکرد، بەتایبەت یەکێتی سەندیکای کرێکارانی سوێدی، کە ھاوپەیمانی پارتی ھاوبەشی دیموکراتی بوو<ref name="svensteinmo">''Globalization and Taxation: Challenges to the Swedish Welfare State''.</ref> کە ژمارەی بیرۆکراسییەکان لە شەستەکان و ھەشتاکان زۆر بەرزبوویەوە بەشێوەیەکی بەرچاو<ref name="svensteinmo">''Globalization and Taxation: Challenges to the Swedish Welfare State''.</ref> سوێد دەرگای واڵا کرد ڕووەو بازرگانی نێودەوڵەتی و پیشەسازی جیھانی کە گەشەسەندنێکی چاکی بەخۆوە بینی لە ھەفتاکانی سەدەی ڕابردوودا. وەک ھەموو وڵاتە پیشەسازیەکان سوێد کەوتە باری پێویست بوون بە نەوت لە سەردەمی قەیرانی نەوتدا ١٩٧٣-١٩٧٤ و ١٩٧٨-١٩٧٩<ref>Nordstrom, p. 344: "During the last twenty-five years of the century a host of problems plagued the economies of Norden and the West.</ref> لە ھەشتاکاندا، دووبارە پەیکەری پیشەسازی سوێد داڕێژڕایەوە بەشێوەیەکی بەرفراوان، کە دەستبەرداری تەختە بوون لە درووستکردنی کەشتی و پیشەسازیەکانی تر، لە بری دار ماددەکانی ئاسن و مس و کانزاکانی تریان بەکارھێنا بۆ پیشەسازیە میکانیکیەکان و خۆکارەکان.<ref>Krantz, Olle and Lennart Schön. 2007.</ref> لە نێوان ساڵانی ١٩٧٠ بۆ ١٩٩٠ ڕێژەی باج بەرزبوویەوە بەوەر ھاوڵاتیان بە ڕێژەی %١٠ بەبەراورد ڕێژەی بەرھەمھێنان کەمی کرد لەچاو وڵاتانی تر وەک وڵاتانی ڕۆژئاوای ئەوڕوپا، پاشان ئەم ڕێژەیە بەرزبوویەوە بۆ %٨٠ لە کۆتایی دا دەوڵەت نیوەی توانای بەرھەمھێنانی لەدەستدا لە "کۆی بەرھەمی  خۆماڵی"، و سوێد پاشەکشەی کرد لە ڕێزبەندی پێنجەمی وڵاتە پێشکەوتووەکان لە ڕووی"کۆی بەرھەمی خۆماڵی" بۆ ھەر تاکێک، بەمە لە کۆتایی ھەفتاکان ڕامیاری ئابووری کاریگەری خستە سەر دەزگاکانی وڵات و وەزارەتەکان  .<ref name="svensteinmo">''Globalization and Taxation: Challenges to the Swedish Welfare State''.</ref> پاشایەتیکردنی کاڕڵ گۆستافی شازدەھەم لەسەر تەختی پاشایەتی لەساڵی ١٩٧٣ تاوەکو ئەمڕۆ. === ماوەی ئێستا === [[پەڕگە:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (081).jpg|چەپ|وێنۆک|ب‏‏‏ە‏‏‏ ئ‏‏‏ە‏‏‏ندام بوونی سوێد ل‏‏‏ە‏‏‏ ی‏‏‏ە‏‏‏کێتی ئ‏‏‏ە‏‏‏وڕوپا له ١٩٩٥ و واژووکردنی ب‏‏‏ە‏‏‏ڵێننام‏‏‏ە‏‏‏ی لیشبۆنا ل‏‏‏ە‏‏‏ ٢٠٠٧.]] بەھۆی کزبوونی بازاڕی خوانوبەرە و وەبەرھێنان لە سەرەتای نەوەدەکان داھاتی باج کەمی کرد جگە لەو بارەی کە ئابووری جیھان تێی کەوتبوو وڵات ناچار بوو کە ڕێژەی باج زیاتر بکات بەسەر ھاوڵاتیان دا<ref>Englund, P. 1990.</ref> بەمە ڕێژەی وەبەرھێنان کەمی کرد بە %٥ لە "کۆی بەرھەمی خۆماڵی" بەتایبەت لە ١٩٩٢ کە بانک ڕێژەی باجی بۆ %٥٠٠ بەرزکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.highbeam.com/doc/1P2-1025624.html|سەردێڕ=Sweden's `Crazy' 500% Interest Rate; Fails to Faze Most Citizens, Businesses; Hike Seen as Short-Term Move to Protect Krona From Devaluation|بڵاوکەرەوە=Highbeam.com|ڕێکەوت=١٨ی ئەیلوولی ١٩٩٢|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110215084954/http://www.highbeam.com/doc/1P2-1025624.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|مسار=http://books.google.com/books?id=NxFh9qk0wBYC&pg=PA44|العنوان=The Great Financial Crisis in Finland and Sweden|الناشر=Edward Elgar Publishing|الرقم المعیاری=١٨٤٨٤٤٣٠٥٦|المؤلف=Lars Jonung, Jaakko Kiander, Pentti Vartia|سنة=٢٠٠٩}}</ref> حکومەت نیگەران بوو بە نزمبوونەوەی ئاستی داھات، ھەستا بە ھەندێک چاکسازی لە بواری وەبەرھێنان و ڕکابەری جیھانی بۆ وەبەرھێنان و دانانی سنوورێک بۆ خۆشگوزەرانی ھاوڵاتیان و خزمەتگوزاری گشتی، بۆیە ھەوڵی بە ئەندامبوون درا لە یەکێتی ئەوڕوپا بۆ ئەم مەبەستە پەڕلەمان ڕێژەی %٥٢ ی دەنگەکانی بەدەست ھێنا لە ١٣ی نۆڤەنبەری ١٩٩٤، و سوێد بوو بە ئەندام لە یەکێتی ئەوڕوپا لە ١ یەنایەری ١٩٩٥. لەڕاستیدا سوێد بێلایەن نییە لە بواری سەربازیدا، و بەشدارە لە گەڵێک لە چاڵاکیە سەربازیەکاندا، و ھاوبەشە لە "ھاوپەیمانی باکووری ئەتلەسی" ([[ناتۆ]])، جگە لە بەشداریکردنی ھەندێک وڵات بۆ بەرھەمھێنان و پێشکەوتنی چەک و [[جبەخانە]]ی سەربازی، سوێد جۆرە چەکێکی بەرھەم ھێنا کە ئەمێریکیەکان بەکاریان ھێنا لە جەنگی دژ بە ئێراق.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thelocal.se/article.php?ID=3013&date=20060207|سەردێڕ=New Swedish weapon in Iraq|نووسەر=The Local|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٧}}</ref> ھەروەھا سوێد مێژوویەکی درێژی ھەیە لە بەشداریکردنی چالاکیە سەربازیە نێودەوڵەتیەکان، بەھۆی ئەوەی ئەندامە لە "ھاوپەیمانی باکووری ئەتلەسی" کە لەژێر فەرمانڕەوایی یەکێتی ئەوڕوپادایە بۆ پاڕاستنی ئاشتی کە پاشکۆی "نەتەوە یەکگرتووەکانە"، سوێد پشکی سەرۆکایەتی یەکێتی ئەوڕوپای وەرگرتووە لە ١ یۆلیۆ بۆ ٣١ دیسەمبەری ٢٠٠٩. == جوگرافیا == [[پەڕگە:Suorvajaure in stora sjofallet park.jpg|چەپ|وێنۆک|دیم‏‏‏ە‏‏‏نێک له باخچ‏‏‏ە‏‏‏ی ستۆرا سیۆڤاڵیتی نیشتمانی.]] سوێد دەکەوێتە باکووری ئەوڕوپا، لە خۆڕئاوای دەریای بەڵتیک و کەنداوی پۆتنیا، و کەناڕێکی ڕیشاڵی و درێژی ھەیە، و بەشی خۆرھەڵاتی نیمچە دوورگەی ئەسکەندەنافیا پێک دێنێت، و لە خۆڕئاوی زنجیرە چیاکانی ئەسکەندەنافیا (سکاندیرنا) ھەڵکەوتوون، کە بۆتە سنووری نێوانیان لەگەڵ نەرویژ، و فنلەندا کەوتۆتە بەشی باکووری خۆرھەڵاتی، و سنوورێکی دەریایی ھەیە لەگەڵ دانماڕک و ئەڵمانیا و پۆڵۆنیا و لیتوانیا و لاتیڤیا و ئیستۆنیا و ڕەسیا، و لە ڕێگای پردەھۆینی ئۆریسەند بە دانماڕک بەستراوەتەوە. سوێد ڕێزبەندی پەنجاو پێنجەمین گەورەترین وڵاتی گرتوەو لە ڕووی ڕووبەرەوە کە (٤٤٩٬٩٦٤ کم٢)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Country Comparison: Area|ناونیشان=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html?countryName=Sweden&countryCode=sw&regionCode=eu&rank=55#sw|ئیش=Central Intelligence Agency|بڵاوکەرەوە=Cia.gov|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100602150716/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/rankorder/2147rank.html?countryName=Sweden&countryCode=sw&regionCode=eu&rank=55#sw|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و چوارەمینە بە گوێرەی ئەوڕوپا جگە لە ڕەسیای ئەوڕوپی، و گەورەترینی باکووری ئەوڕوپایە، نزمترین خاڵی لە ئاستی دەریاوە کەوتۆتە کەنداوی ھاماڕسیۆن لە (کریستان ستاد) کە ٢٫٤ مەتر لە خوار ئاستی دەریایە، بەبەراورد بەرزترین خاڵی بریتیە لە (کیپنیکایسێ)  کە ٢١١١ مەتر لە [[ئاستی دەریا]] بەرزە. سوێد بەگوێرەی ڕۆشەنبیری و جوگرافیا و مێژوو بۆ ٢٥ پارێزگا دابەش کراوە، کە ھیچ مەبەستێکی کارگێڕی و ڕامیاری لە پشتەوە نیە، ھەریەکە لەم پارێزگانەش بەسەر سێ ھەرێم دابەش کراوە ئەوانیش (نۆردلاند) و (سڤیڵاندی ناوەند) و (گۆتۆ ڵاندی باشوور)، ھەرێمی (نۆردلاند) کەمترین ڕێژەی دانیشتوان و زۆرترین ڕووبەری لەخۆ گرتووە کە %٦٠ ھەموو خاکی سوێدە. %١٥ خاکی سوێد لە باکوور کەوتۆتە ناو ھێڵی پانی جەمسەری باکوور، کە زۆرینەی ڕووبەری دارستانی سوێد پێک دێنێت، بەرامبەری خاکی باشووری بۆ کشتوکاڵ گونجاوە و زۆرینەی ڕێژەی دانیشتوانی بەرکەوتووە (ئۆریسەند)، و دوورگەکانی (گۆتڵاند) و (ئۆوڵاند) گەورەترین دوو دوورگەی سوێدن، دەریاچەکانی (ڤێنێرن) و (ڤێتێرن) گەورەترین دوو دەریاچەن، دەریاچەی (ڤێتێرن) سێیەم گەورەترین دەریاچەی ئەوڕوپایە دوای دەریاچەکانی (لادۆگا) و (ئۆنیچا) لە ڕەسیا. === کەشوھەوا === زۆرینەی سوێد یەک جۆر کەشوھەوای ھەیە کە ساردە بەتایبەت بەشی باکووری، و خاوەنی چوار وەرزی تایبەتە، و پلەی گەرما نزمە بەشێوەیەکی گشتی، دەکرێت سوێد دابەش بکرێت بۆ سێ ناوچە بە گوێرەی کەشوھەواوە، ناوچەی باشوور کە کەش وھەوایەکی دەریایی ھەیە، ناوەڕاست کە کەشوھەوایەکی کیشوەری ھەیە، باکوور کە کەشوھەوایەکی جەمسەری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Česky|ناونیشان=http://en.wikipedia.org/wiki/Köppen_climate_classification|سەردێڕ=Climate classification|بڵاوکەرەوە=En.wikipedia.org|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٠٩}}</ref> دەبینین ھەندێک ناوچە لەگەڵ ھەندێکی تر جیاوازن لە کاتێکدا لەسەر ھەمان [[ھێڵی درێژی]] زەویدان ھۆی ئەمە دەگەڕێتەوە بۆ کاریگەری ئاوی کەنداوەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.bbc.co.uk/climate/impact/gulf_stream.shtml|سەردێڕ=BBC Climate and the Gulf Stream|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ldeo.columbia.edu/res/div/ocp/gs/|سەردێڕ=The Gulf Stream Myth|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨}}</ref> بۆ نموونە زستان لە بەشی باشوور و ناوەڕاست گەرمترە وەک ئەوەی لە ڕەسیا و کەنەدا ھەیە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.fao.org/WAICENT/FAOINFO/SUSTDEV/EIdirect/climate/EIsp0002.htm|سەردێڕ=Global Climate Maps|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061117173015/http://www.fao.org/waicent/faoinfo/sustdev/EIdirect/climate/EIsp0002.htm|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە کاتێکدا ماوەی ڕۆژ جیاوزە  بە جیاوازیەکی زۆر کە لە ھاویندا ڕۆژ ئاوانابێت بە درێژایی وەرزەکە لە ناوچەکانی ھێڵی جەمسەری باکوور، لە ستۆکھۆڵمی پایتەخت ماوەی ڕۆژ لە وەرزی ھاوین نزیکەی ١٨ کاژێرە لە زستانیش کەمترە لە ٦ کاژێر، سوێد ساڵانە ١٦٠٠ بۆ ٢٠٠٠ کاژێر [[تیشکی خۆر]]ی بەردەکەوێت لە ساڵێکدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.smhi.se/cmp/jsp/polopoly.jsp?d=7608&a=21429&l=sv|سەردێڕ=Number of hours with sunshine (map)|بڵاوکەرەوە=Swedish Meteorological Institute|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200409055434/http://www.smhi.se/cmp/jsp/polopoly.jsp?d=7608&a=21429&l=sv|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.smhi.se/klimatdata/meteorologi/stralning/1.3052|سەردێڕ=Normal{{dead link|ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٧|bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} solskenstid för ett år|3=SMHI|زمان={{sv icon}}|بڵاوکەرەوە=Smhi.se|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100826085626/http://www.smhi.se/klimatdata/meteorologi/stralning/1.3052|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> جیاوازیەکی زۆر ھەیە لە نێوان باکوور و باشوور لە ڕووی کەشوھەواوە، ناوەڕاستی سوێد زستانێکی سارد و ھاوینێکی گەرمی ھەیە کە ھاوینی تا ٢٥ پلە بەرزدەبێتەوە و زستانیشی بۆ ٤ پلە ژێر سفڕ<ref name="بەستەری مردوو|تاریخ=أغسطس ٢٠١٠">{{بەستەری مردوو|تاریخ=أغسطس ٢٠١٠}}</ref> لەکاتێک بەشی باکووری وڵات ھاوینی ساردە و زستانیشی زۆر زۆر سارد و بەفراویە و<ref name="بەستەری مردوو|تاریخ=أغسطس ٢٠١٠"/> ماوەکەی دڕێژە پلەی گەرما لە ھاوین بۆ ٣٠ پلە بەرز دەبێتەوە، لە زستانیش بۆ ٣٨ پلەی ژێر سفڕ نزم دەبێتەوە<ref name="بەستەری مردوو|تاریخ=أغسطس ٢٠١٠"/> نزمترین پلە تا ئێستا تۆمارکرابێت<ref name="بەستەری مردوو|تاریخ=أغسطس ٢٠١٠"/><ref name="بەستەری مردوو|تاریخ=أغسطس ٢٠١٠"/> لەساڵی ١٩٤٧ کە بۆ ٥٢ پلەی ژێر سفڕ نزم بوویەوە.<ref name="بەستەری مردوو|تاریخ=أغسطس ٢٠١٠"/><ref name="بەستەری مردوو|تاریخ=أغسطس ٢٠١٠"/> لە ھەموو ناوچەکانی سوێد بە گشتی بڕی ٥٠٠ بۆ ٨٠٠ ملم باران دەبارێت لە ساڵێکدا، لە بەشی باشوور بڕی ١٠٠٠ بۆ ١٢٠٠ ملم باران بەشێوەی لێزمە دادەبارێت، لە کاتێک لە ناوچە شاخاویەکان لە باکوور تا ٢٠٠٠ ملم دادەبارێت لەگەڵ بەفرێکی زۆر. لە باشوور وەرزی بەفر لەنێوان مانگەکانی دیسەمبەر و مارس دایە بەڵام لە باکوور لە نێوان مانگەکانی ئۆکتۆبەر بۆ مای یە، لە ھەندێک ساڵیش بەشی باشوور بەفر بەخاکەکەیەوە نابینرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.smhi.se/cmp/jsp/polopoly.jsp?d=7618&a=21516&l=sv|سەردێڕ=Annual precipitation map|بڵاوکەرەوە=Swedish Meteorological Institute|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی نیسانی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200409055440/http://www.smhi.se/cmp/jsp/polopoly.jsp?d=7618&a=21516&l=sv|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="Sweden's climate">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.smhi.se/cmp/jsp/polopoly.jsp?d=5441|سەردێڕ=Sweden's climate|بڵاوکەرەوە=Swedish Meteorological Institute|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080925183701/http://www.smhi.se/cmp/jsp/polopoly.jsp?d=5441|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> {| class="wikitable" style="text-align: center; margin-bottom: 10px;" |+ ئاستی پلەکانی گەرما لەشارەکانی سوێد (بەپلەی سەدی)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=weather|ناونیشان=http://www.msn.com/weather|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080511023744/http://www.msn.com/weather|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=Local, National, and International Weather – Forecasts, Radar Maps, Video, and News|بڵاوکەرەوە=Msn.com|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ! scope="col" | [[شار]] ! scope="col" | [[یەنایەر]] ! scope="col" | [[فێبرایەر]] ! scope="col" | [[مارش]] ! scope="col" | [[ئەپریل]] ! scope="col" | [[مایۆ]] ! scope="col" | [[یونیۆ]] ! scope="col" | [[یولیۆ]] ! scope="col" | [[ئۆگستۆس]] ! scope="col" | [[ئەیلوول|سێپتەمبەر]] ! scope="col" | [[تشرینی یەکەم|ئۆکتۆبەر]] ! scope="col" | [[نۆڤەمبەر]] ! scope="col" | [[کانوونی یەکەم|دیسەمبەر]] |- style="background:#c5dfe1; color:black" ! scope="row" | [[کیڕۆنا]] | −١٠/−١٦ | −٨/−١٥ | −٤/−١٣ | ٢/−٧ | ٨/٠ | ١٤/٦ | ١٧/٨ | ١٤/٦ | ٩/٢ | ١/−٤ | −٥/−١٠ | −٨/−١٥ |- style="background:#f8f3ca" ! scope="row" | [[وێستەرسۆند]] | −٥/−١٠ | −٣/−٩ | ٠/−٦ | ٥/−٢ | ١٢/٣ | ١٦/٨ | ١٨/١٠ | ١٧/١٠ | ١٢/٦ | ٦/٢ | ٠/−٣ | −٣/−٨ |- style="background:#c5dfe1" ! scope="row" | [[ستۆکھۆڵم]] |١/−٢ |١/−٣ |٤/−٢ |١١/٣ |١٦/٨ |٢٠/١٢ |٢٣/١٥ |٢٢/١٤ |١٧/١٠ |١٠/٦ |٥/٢ |١/−١ |- style="background:#f8f3ca" ! scope="row" | [[گۆتەنبێڕگ]] | ٢/−١ | ٤/−١ | ٦/٠ | ١١/٣ | ١٦/٨ | ١٩/١٢ | ٢٢/١٤ | ٢٢/١٤ | ١٨/١٠ | ١٢/٦ | ٧/٣ | ٣/−١ |- style="background:#c5dfe1" ! scope="row" | [[ڤێسبی]] | ١/−٢ | ١/−٣ | ٣/−٢ | ٩/١ | ١٤/٦ | ١٨/١٠ | ٢١/١٣ | ٢٠/١٣ | ١٦/٩ | ١٠/٦ | ٥/٢ | ٢/٠ |- style="background:#f8f3ca" ! scope="row" | [[ماڵمۆ]] | ٣/−١ | ٣/−١ | ٦/٠ | ١٢/٣ | ١٧/٨ | ١٩/١١ | ٢٢/١٣ | ٢٢/١٤ | ١٨/١٠ | ١٢/٦ | ٨/٤ | ٤/١ |} == حکومەت و ڕامیاری == سوێد وڵاتێکی پاشایەتی دەستوریە، شا "کاڕڵ گۆستافی شازدەھەم " پاشای وڵاتە، بەڵام دەسەڵاتی جێبەجێکردنی نیە یاخود زۆر کەمە تەنھا نیشانەی سەروەری وڵاتە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.sweden.se/templates/cs/CommonPage____2713.aspx|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070303012042/http://www.sweden.se/templates/cs/CommonPage____2713.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٠٧|سەردێڕ=Sweden in Brief/A Political Society|بڵاوکەرەوە=Sweden.se|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٠٧|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070303012042/http://www.sweden.se/templates/cs/CommonPage____2713.aspx |date= ٣ی ئازاری ٢٠٠٧ }}</ref> بەگوێرەی ھەفتەنامەی ئێکۆنۆمیست سوێد لە ڕێزبەندی وڵاتە ھەرە دیموکراتەکانە کە ١٦٧ وڵات لەخۆ دەگرێت<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.economist.com/media/pdf/DEMOCRACY_TABLE_2007_v3.pdf|سەردێڕ=Economist Intelligence Unit democracy index 2006|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ساڵ=٢٠٠٧|format=PDF|بڵاوکەرەوە=[[وحدة الاستخبارات الاقتصادیة]]}}</ref> لەگەڵ ئەوەی ئاسان نیە وڵاتێک ھەڵسەنگێنی بۆ ئاستێکی دیموکراتی، بەڵام دەزانین سوێد وڵاتێکی پەڕلەمانیە کە چوار ساڵ جارێک لە ١ ی ئازار ھەڵبژاردن ئەنجام دەدرێت، و پەڕلەمانیش [[سەرۆک وەزیران]] دیاری دەکات. [[پەڕگە:SWE-Map Kommuner2007.svg|وێنۆک|سنووری شار‏‏‏ە‏‏‏وانی‏‏‏ە‏‏‏کانی سوێد]] === کارگێڕیەکان === سوێد وڵاتێکی یەکگرتووە دابەش کراوە بۆ بیست و یەک یەکەی کارگێری، ستۆکھۆڵم و سۆدەرلاند و وەسترگۆتلاند و یۆنکۆپینگ کڕۆنۆبێڕگ و کاڵماڕ و گۆتلاند و بیڵکینگێ و سکێن و ھاڵاند و ڤێسترا و گۆتاڵاند و فێرمڵاند و ئۆرەبڕۆ و ڤێستمانلاند وداڵارنا و گێڤلبۆڕگ و ڤێستەر نۆردڵاند وێمتڵاند وڤێستەربۆتن و نۆڕبۆتن. بۆ ھەر یەکەیەک ئەنجومەنێکی کارگێڕی بۆ دامەزراوە لەلایەن حکومەتەوە، ئەم ئەنجومەنە بۆ ماوەی شەش ساڵ دەست بەکاردەبێت، ئەم جۆرە ڕژێمە دەگەڕێتەوە بۆ ساڵی ١٦٣٤ کاتێک ئەم یەکە کارگێڕیانە دامەزرا لەلایەن لۆردی سوێدی "ئەکسڵ ئەکسنستێرا"، کە ئامانج لێی بەڕێوەبردنی ئەو یەکانەیە بە گوێرەی سروشتی ناوچەکە و بەرەو پێشبردنیان، کەلە ناو ھەر ئەنجومەنێک پەڕلەمانێکی بچوک ھەیە کە ڕاستەوخۆ لەلایەن خەڵکەوە ھەڵدەبژێردرێت. ھەر یەکەیەک بۆ چەند شارەوانیەک دابەش دەبێت، کە کۆی گشتی ٢٩٠ شارەوانی ھەیە لەساڵی ٢٠٠٤، وەزارەتی شارەوانی وەکو لێژنەیەکی حکومی بەسەر شارەکان چاودێری دەکات، ئەنجومەنێکی شارەوانی ھەیە کە لەلایەن سەرۆک وەزیرانەوە سەرپەرشتی دەکرێت لە ٣١ تا ١٠١ ئەندام پێکدێت، کەلە ڕێگای ھەڵبژاردنی [[شارەوانی]]ەکان ھەڵدەبژێردرێن، کە چوار ساڵ جارێکە. لەناو شارەوانیەکان کۆمەڵە مسقۆفێک ھەن کە ژمارەیان ٢٥١٢ مسقۆف دەبێت، وەک نەریتێکی کۆن بەنوێنەرایەتی کڵێسا بەشداری دەکەن. بەڵام ھیچ ڕۆڵێکی ئەوتۆیان نیە، چونکە دەنگی دەنگدەران بڕیاڕ دەردەکات، === مێژووی ڕامیاری === [[پەڕگە:Scandinavia-12th century.png|ڕاست|وێنۆک|شانشینی سڤێر و گۆتی‏‏‏ە‏‏‏کان ل‏‏‏ە‏‏‏س‏‏‏ە‏‏‏د‏‏‏ە‏‏‏ی دوازد‏‏‏ە‏‏‏ه‏‏‏ە‏‏‏م، بڕوانه چۆن داب‏‏‏ە‏‏‏ش ببون.]] تائێستاش تەمەنی ڕاستەقینەی شانشینی سوێد ڕوون نیە<ref name="sh">Hadenius, Stig; Nilsson, Torbjörn; Åselius, Gunnar (1996) ''Sveriges historia: vad varje svensk bör veta''.</ref> ھۆکاری ئەمەش بەھۆی سەرھەڵدانی ھۆز و نوێنەرێ خێڵەکان لەژێر فەرمانڕەوایی چەندین کەس لە گۆتڵاند یان لە سڤێڵاند دەگەڕێتەوە، کە نازانرێت چەندە فەرمانڕەوایی کرایە، یاخود چەندە ئاڵوگۆڕی کرایە لە نێوان ئەم دوو میرنشینە. بەڵام مێژوونووسانی سوێد زنجیرەی پاشاکانی سوێد بۆ یەکگرتنەوەی ھەردوو شانشینی سڤێڵاند و گۆتڵاند لەژێر فەرمانڕەوایی ئیریکی سەرکەوتوو و کوڕەکەی "سکۆتکۆنۆنگ " لە سەدەی دەیەم بەڵام بۆ مێژووی بەر لەو دوو پاشایەی ھیچ سەرچاوەی تری مێژوویی نیە، ئەگەر ھەشبێت لەشێوەی ئەفسانەدان، کە ناویان لەسەر گاشەبەردی گۆڕستانەکان نووسراون. شا گۆستافی یەکەم  یەکەم کەسە کە نازناوی پاشای سوێد و گۆتیەکانی ھەڵگرتووە لە [[بەڵگە (ڕاستی)|بەڵگە]]نامە فەرمیەکاندا، تاوەکو نیوەی دوەمی سەدەی بیستەم دەستەواژەی "''پاشای سوێد و گۆتی و وێندیەکان ''" بەکارھاتووە واتا تاوەکو ١٩٧٣<ref>[http://lagen.nu/1973:702 Kungl.]</ref> پاشای ئێستای سوێد "کارڵ گۆستافی شازدەھەم " بە فەرمی خۆی وەک " پاشای سوێد" ڕاگەیاند بەبێ ئەوەی ناوی ھیچ نەتەوەیەکی تر بھێنێت. دەستەواژەی "ریکس داگ" بۆ یەکەم جار لە چلەکانی سەدەی شازدەھەم  بەکارھاتووە، و لە یەکەم کۆبوونەوەی نوێنەرایەتی کۆمەڵەی خەڵکان ئەنجام درابێت، تاوەکو گوێ لە خەڵکی تر بگیرێت بۆ چارەسەرکردنی کێشەکانی وڵات، لە سەرەتاکانی ١٤٣٥ لە شاری ئاڕبۆگا.<ref name="Riksdagen">The Swedish Parliament.</ref> لە ماوەی کۆبوونەوەکان لەنێوان ١٥٢٧ بۆ ١٥٤٤، لە سەردەمی گۆستاف ڤاسا، کە خەڵکی بانگێشت کرد لەسەر چوار ئاست (پیاوانی ئایینی، خانەدانەکان، دانیشتوانی  شار، جوتیاران).<ref name="Riksdagen">The Swedish Parliament.</ref> لەساڵی ١٥٤٤ بۆ یەکەم جار ڕژێمی پاشایەتی دەستاودەست لە باوانەوە گواسترایەوە بۆ نەوەکانیان. دەسەڵاتی جێبەجێکار لەڕووی مێژوویەوە، تاساڵی ١٦٨٠ بە ھاوبەشی بووە لەنێوان پاشا و ئەنجومەنی پاشایەتی و خانەدانەکان. بەڵام دوای شکستی "جەنگی گەورەی باکوور" ڕژێمی پەڕلەمانی پێشنیار کرا لە ١٧١٩، ئەمیش دوای سێ جۆری جیاوازی پاشایەتی دەستوری لە ١٧٧٢ و ١٧٨٩ و ١٨٠٩، جێبەجێکرا، ئەوەی دوایی گەلێک لە ئازادیەکانی لە خەڵک وەرگرتبۆوە. لەساڵی ١٨٦٦ "ڕیکسداگ" دامەزرا، کەوا سوێد پاشایەتی دەستوری  بێت بەبوونی پەڕلەمان کە لە دوو ئەنجومەن پێک ھاتبێت، کە ئەنجومەنی یەکەم ڕاستەوخۆ لەلایەن حکومەتە خۆجێیەکانەوە ھەڵبژێردرێت، ئەنجومەنی دووەمیش لەلایەن خەڵکەوە بێت کە چوار ساڵ جارێک دەبێت، بەڵام لە ١٩٧١ "ڕیکسداگ" بوو بە ژوورێکی بچووک لە دەسەڵات، ھێز لەنێوان پەڕلەمان و پاشا مایەوە تاوەکو ١٩٧٥، کە تەنھا "ڕیکسداگ"(پەڕلەمان) دەسەڵاتی مایەوە، کە لەسەر باج دەژیا. سوێد مێژوویەکی دێرینی ھەیە لە بەشداری پێکردنی خەڵک بە دەسەڵات لە ڕێگای "چالاکیە میللیەکان" دیارترینیان (یەکێتی سەندیکاکان و بزوتنەوەی کریستیانە سەربەخۆکان و بزوتنەوەی یەکسانی مرۆڤ و بزاڤی ئافرەتان..... ھتد) سوێد لە پێشەنگی وڵاتە ئەوڕوپیەکانە بۆ یەکسانی لە ڕژێمی ڕامیاری و ڕژێمی خوێندن<ref name="EUEqualityReport">European Commission Directorate General for Employment, Social Affairs And Equal Opportunities, ''Report On The Equality Between Men And Women'',{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ec.europa.eu/employment_social/publications/2006/keaj06001_en.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20070817175053/http://ec.europa.eu/employment_social/publications/2006/keaj06001_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئابی ٢٠٠٧}} February 2006</ref> و بە گوێرەی ڕاپۆرتی ڕێکخراوی جێندەری جیھانی ٢٠٠٦ سوێد بەیەکەم وڵات دەستنیشان کرا بۆ یەکسانی لە نێوان ڕەگەزەکان دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.norden.org/webb/news/news.asp?lang=6&id=6605|سەردێڕ=Nordic countries rank highest in gender equality|بڵاوکەرەوە=Norden.org|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٠٩}}</ref> === ڕژێمی ڕامیاری نوێ (ئێستا) === [[پەڕگە:Sveriges riksdag fr vasabron.JPG|وێنۆک|185x185پیکسڵ|پ‏‏‏ە‏‏‏ڕل‏‏‏ە‏‏‏مانی سوێد]] بەگوێرەی دەستور پەڕلەمان پێکدێت لە ٣٤٩ ئەندام، کە دەسەڵاتی ڕەھایان ھەیە لە سوێدی نوێدا، پەڕلەمان بەرپرسە لە ھەڵبژاردنی سەرۆک وەزیران، کە ئەویش وەزیرەکان ھەڵدەبژێرێت، بەم جۆرە "دەسەڵاتی ڕێپێدان" تەنھا بەدەست پەڕلەمانەوەیە، و حکومەت "دەسەڵاتی جێبەجێکردنی" ی ھەیە، و "دەسەڵاتی دادوەری" سەربەخۆیانە کاردەکات، لەبەرئەوە حکومەتی خەڵکی پێدەڵێن چونکە لەلایەن ئەندام پەرڵەمانەکانەوە ھەڵدەبژێردرێن کە ئەوانیش ڕاستەوخۆ لەلایەن خەڵکەوە ھەڵبژێردراون بۆ ماوەی چوار ساڵ، پەڕلەمان دەتوانێت دەستوری وڵات ھەموار بکاتەوە، و سوێد خاوەنی سێ یاسای دەستوریە کە بریتین لە [[یاسا]]ی خاوەنداریەتی خود، ئازادی [[ڕۆژنامەوانی]]، ئازادی بیروڕا. [[پەڕگە:King Carl XVI Gustaf at National Day 2009.jpg|چەپ|وێنۆک|177x177پیکسڵ|کاڕڵ گۆستافی شازد‏‏‏ە‏‏‏ه‏‏‏ە‏‏‏م پاشای سوێد و شکۆی وڵات.]] پارتی دیموکراتی کۆمەڵایەتی سوێد ڕۆڵێکی پێشەنگی ھەبووە لە ١٩١٧ وەو بەسەر فەرمانڕەوایی سوێد، لەساڵی ١٩٣٢ پارتی ھاوبەشی دیموکراتی باڵی بەسەر پەڕڵەمانی سوێددا کێشا، پاشان لە ھەڵبژاردنەکانی (١٩٧٦، ١٩٧٩، ١٩٩١، ٢٠٠٦، ٢٠١٠) ڕاستڕەوەکان زۆرینەی کورسیەکانی پەڕلەمانیان مسۆگەر کرد لە سەرەتای ھەفتاکان سوێد بەدەست قەیرانی ئابووری دەیناڵاند تا نەوەدەکان کە زیاتر بوو، سوێد ناچار بوو چاکسازی لە ڕژێمە ڕامیاریەکەی بکات تا بگاتەوە ئاست وڵاتە ئەوڕوپیەکانی تر، لە ھەڵبژاردنی ٢٠٠٦ پارتی یەکسانی لەگەڵ پارتی ناوەند و پارتی گەلی لیبراری و پارتی دیموکراتی کریستیانی زۆرینەی دەنگەکانیان بەدەست ھێنا و حکومەتێکی بنکە فراوانیان درووست کرد بە پێشەنگی پارتی یەکسانی و ڕێبەری "فرێدریک ڕاینفیڵدت"، لە ھەڵبژاردنی ٢٠١٠ پارتە دیموکراتیەکان ژمارەیەکی زۆر لە دەنگیان لەدەستدا کە ١٧  کورسی بوو بەڵام ڕکابەرەکانیش نەیانتوانی دەنگی تەواو بەدەست بێنن بۆیە دیموکراتەکان حکومەتێکی ھاوبەشیان دروست کرد.<ref name="forsvarsmakten.se">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.forsvarsmakten.se/sv/Rekrytering/Varnplikt/|سەردێڕ=Värnplikt [Conscription]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> [[پەڕگە:Stockholm Palace at night.jpg|ڕاست|وێنۆک|190x190پیکسڵ|کۆشکی ستۆکهۆڵم، بار‏‏‏ە‏‏‏گای س‏‏‏ە‏‏‏ر‏‏‏ە‏‏‏کی پاشای سوێد]] ڕێژەی بەشداربووان لە ھەڵبژاردنەکان ھەمیشە بەرز بووە لەچاو وڵاتەکانی تر، ھەرچەندە بەرەو کزی ڕۆیشتووە لەو ماوانەی دوایی دا،(%٨٠٫١١ لە ٢٠٠٢ وە %٨١٫٩٩ لە ٢٠٠٦) ئەمیش بەھۆی ھەبوونی متمانەی ڕامکاران لەلایەن ھاوڵاتیانەوە.<ref name="svt.se">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://svt.se/2.22620/1.1595556/allmanna_varnplikten_skrotas?lid=puff_1597044&lpos=extra_0|سەردێڕ=Allmänna värnplikten skrotas [General conscription scrapped]|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> لە کەسایەتیە سوێدیە  ھەرە ناسراوەکانی جیھان (ڕائوڵ وڵنبێڕگ وە ۆڵک بڕنادۆت و سەرۆکی گشتی نەتەوە یەکگرتووەکان داگ ھەمەرشۆڵد و سەرۆک وەزیران ئولۆڤ بالمێ وەزیری دەرەوە کاڕڵ بێڵدت و پشکنەری نەتەوە یەکگرتووەکان بۆ [[وزەی ناوەکی]] لە ئێراق ھانز پلێکس. === یاسا و جێبەجێکردنی یاسا و ڕژێمی دادوەری === دادگای باڵای سوێد بە ھەنگاوی سێیەم و کۆتایی دادەنرێت لە دەرکردنی یاساکانی سوێد بۆ ھەموو بارەکان، پێش پێشکەشکردنی ھەر دۆسیەیەک بە دادگای باڵا پێویستە ھەموارکرابێتەوە چونکە دوای دادگای باڵا دەرفەتی سکاڵا نادرێتەوە. تەنھا لە بابەتی زۆر گرنگ و چارەنووسساز نەبێت. "جێبەجێکردنی یاسا" لەلایەن چەند دەزگایەکەوە دەبێت، پۆلیسی سوێد وەک دەزگای دیاری کراوی سەرەکی حکومەتە، "تیپی کاری نیشتمانی" تیپێکی خێرای ئامادەیە بۆ ڕووداوە نیشتمانیەکان، بەڵام "فەرمانگەی ئاسایشی سوێد" ئەرکی پاراستن و پارێزگاری دەستور و تاکی سوێدە. === پەیوەندیە دپلۆماسیەکان === پەیوەندی سوێد بەدەرەوە پەیوەندیەکی بێلایەنانە بووە بە درێژایی سەدەی بیستەم لە کاتەکانی ئاشتی و لە شەڕدا، لەسەر ڕێچکەیەکی ڕاستەوان دەڕوات کە بنەمایەکی بێلایەنانەو ئاشتیانەیە.<ref name="NB335-339">Nordstrom, pp. 335–339.</ref> ھۆکاری بێلایەنی سوێد دەگەڕێتەوە بۆ سەدەی نۆزدەھەم  بەو بنەمایەی بەشداری ھیچ شەڕێکی نەکردووە لەوەتەی خۆداکوتانی نەرویژەوە لە ١٨١٤، و لەکاتی جەنگی جیھانی دووەمیش نەچووە پاڵ ھیچ ھێزێک لەلایەکانی "ھاپەیمانان" و "چاترگاکان" لەگەڵ ئەوەش یارمەتی پێشکەش نازیەکان کرد تا ھێڵی ئاسنین بەکاربێنن بۆ گواستنەوەی سەرباز و [[جبەخانە]]کانیان، لەھەمان کاتیش ئەو خەڵکانەیان پاراست کە ھانایان بۆ بردبوون لە ترسی نازیەکان.<ref name="Koblik303-313">Koblik, pp. 303–313.</ref><ref name="NB313-319">Nordstrom, pp. 313–319.</ref> بەتایبەت کانە ئاسنینەکانی باکوور کە ژێرخانی پیشەسازی سەربازی ئەڵمانەکان بوو.<ref name="NB313-319">Nordstrom, pp. 313–319.</ref><ref>Nordstrom p. 302: "In fact, the plans were mostly a ruse to establish control of the crucial Norwegian port of Narvik and the iron mines of northern Sweden, which were vitally important to the German war efforts."</ref> بە ڕۆڵێکی کەمیش بەشداری ھاریکاریەکانی فنلەندای کرد لە "جەنگی زستان" کە ڕێگای دا لەخاکەکەی ڕاھێنان ئەنجام بدەن. لەجەنگی ساردیش بێلایەن مایەوە.<ref>As context, according to Edwin Reischauer, "To be neutral you must be ready to be highly militarized, like Switzerland or Sweden." -- ''see'' Chapin, Emerson.</ref> ئەرکی سوپای سوێد بەرگری بوو لە خەڵک<ref>Nordstrom, p 336: "As a corollary, a security policy based on strong national defences designed to discourage, but not prevent, attack was pursued.</ref> لەھەمان کات توانی پەیوەندی ژێربەژێری لەگەڵ خۆڕئاوا درووست بکاتن.<ref>National Geographical News, web article, ''Cold War Spy Plane Found in Baltic Sea''[http://news.nationalgeographic.com/news/2003/10/1010_031010_swedishspyplane.html] 10 November 2003.</ref> و بەژداری کردووە لە ھەندێک کاری ھەواڵگری بۆ "ناتۆ"، کە لەلایەن سۆڤیەتەوە ئاشکرا کرا ئەویش دوای کەوتنی فڕۆکەیەکی لە ئاسمانی "دەریای بەڵتیک"، لە کۆتایی شەستەکان ویستی ڕۆڵێکی گەورەتر ببینی لە پەیوەندیە نێودەوڵەتیەکان بەتایبەت بۆ ئاشتی نێودەوڵەتی لەساڵی ١٩١٨ کاتێک "ژێرئاو"ێکی سۆڤیەتی لە جۆری وێسکی لە بنکەیەکی سەربازی دەریایی سوێدی نزیک بوویەوە لە "کاڕڵسکۆنە" دەزگای سەربازی سوێدی ھیچ پەرچەکردارێکی نیشان نەدا و پەنای بۆ ئاخاوتنی دپلۆماسی بردو ئاماژەی بەوەدا کە بە ھەڵە نزیک بۆتەوە، ئەمە بە زیرەکترین کارەکانی سوێد دادەنرێت لە مێژوویدا چونکە وڵاتی لە جەنگێکی خوێناوی پاراست. و ئەندامی یەکێتی ئەوڕوپایە لەساڵی ١٩٩٥  ەوە بۆ پاراستنی ئاشتی وچالاکی دپلۆماسی و ژێرخانی ئابووری === ھێزی چەکدار === [[پەڕگە:Swedish JAS-39 Gripen landing.jpg|وێنۆک|ساب جاس-٣٩ گریپێن فڕۆک‏‏‏ەيھ‏‏‏‌کی ش‏‏‏ە‏‏‏ڕک‏‏‏ە‏‏‏ری سوێدی‏‏‏ە‏‏‏]] ھێزی چەکداری سوێد دەزگایەکی حکومیە و ڕاپۆرتەکانی بۆ وەزارەتی بەرگری بەرزدەکاتەوە و بەرپرسە بۆ جولەی سەربازی لەکاتی ئاشتیدا، ئامانجی سەرەکی ڕاھێنان و پاڵپشتی کردنی ھێزە ئاشتیپارێزەکانە لە دەرەوەی وڵات، پاراستنی سوێدە لە ھەر ھێرشێکی لەناکاو، ھێزی چەکداری سوێد دابەش دەبێت بۆ چەند یەکەیەک (سوپا، بەرگری ئاسمانی، بەرگری دەریایی، زێرەڤانی) سەرۆکی ھێزی چەکداری سوێد بەرزترین پلەی سەربازی ھەیە لە وڵاتدا، تا ساڵی ١٩٧٤ سەرکردەی وڵات شا "ئای" سەرۆکی ھێزی چەکداری سوێد بوو، بەڵام لە ڕاستیدا لەسەدەی بیستەمەوە پاشا ھیچ ڕۆڵێکی گەورەی نەبوو، چونکە کاتێک شا (گۆستافی پێنجەم)) ھاتە سەر تەخت ئەو بوارەی بۆ پسپۆرەکان جێھێشت. [[پەڕگە:Swedish CV9040.JPG|ڕاست|وێنۆک|زریپۆشێکی ش‏‏‏ە‏‏‏ڕک‏‏‏ە‏‏‏ر ل‏‏‏ە‏‏‏جۆری سترڤ ٩٠ که سوێد ب‏‏‏ە‏‏‏ره‏‏‏ە‏‏‏می دێنێت.]] تاکۆتایی جەنگی سارد سەربازیبوون بە زۆرەملێ بوو بۆ ھەموو نێرێکی پێگەیشتوو.<ref name="forsvarsmakten.se"/><ref name="svt.se"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thelocal.se/21494/20090816/|سەردێڕ=Military conscription phase out under fire|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠١٠}}</ref> ژمارەی سەربازانی سوێد نزیکەی یەک میلیۆن سەرباز دەبوو تا داڕمانی یەکێتی سۆڤیەت بەڵام دواتر ئەم ڕێژەیە دابەزی بۆ  ٦٠٬٠٠٠ سەرباز.  * یەکینە سەربازیەکانی سوێد بەشداریان لە شەڕی پاراستنی ئاشتیدا کردووە لە کۆنگۆ و کوبرس و بۆسنە و ھەرچیگۆڤینیا و کۆسۆڤۆ و لێبیریا و لوبنان و ئەفغانستان و چاد. * ئێستا گرنگترین کاری بەشداریکردنیەتی کۆمەڵەی چەنگاوەرانی ئەوڕوپی بە ڕابەری سوێد کە ھەریەکە لە فنلندا و نەرویژ و ئێرلەندا و ئیستۆنیا بەشدارن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imd.ch/research/publications/wcy/index.cfm|سەردێڕ=IMD Competitiveness Yearbook 2008|بڵاوکەرەوە=Imd.ch|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٠}}</ref> جگە لە ڕاھێنانیان بە ھێزەکانی [[پێشمەرگە]] لە کوردستانی باشوور. == ئابوری == [[پەڕگە:Sweden GRP per Capita2004.svg|ڕاست|وێنۆک|کۆی ب‏‏‏ە‏‏‏ره‏‏‏ە‏‏‏می ه‏‏‏ە‏‏‏رێمی (GRP) بۆ ه‏‏‏ە‏‏‏رتاکێک به ه‏‏‏ە‏‏‏زاران کڕۆن (2004).]] [[پەڕگە:Nordstan Öst.JPG|چەپ|وێنۆک|195x195پیکسڵ|نۆڕدیستن، گ‏‏‏ە‏‏‏ور‏‏‏ە‏‏‏ترین ناو‏‏‏ە‏‏‏ندی بازاڕگ‏‏‏ە‏‏‏ری ل‏‏‏ە‏‏‏ باکوری ئ‏‏‏ە‏‏‏وڕوپا]] سوێد ئوابوریەکی تێکەڵی ھەیە بەئاڕاستەی ھەناردەکردن، و تایبەتمەندە بە بەرنامەیەکی دابەشکاری نوێ، بەرھەمھێنەرێکی پێشکەوتووی جیھانیە لە ھەموو بوارەکانی ئەلیکترۆنی و دارتاشی و بەرنامەکاری ئابووری و دەستی کاری لێھاتوو و وزەی کارۆئاوی، %٥٠ بەرھەمی ھەناردەی سوێدی بریتیە لە کەرتی ئەندازیاری، پاشان لە بواری پەیوەندیەکان ئینجا پیشەسازی تڕومبێل و دەرمانسازی و بوارە جۆربەجۆرەکانی تر، بەڵام لە بواری کشتوکاڵ تەنھا %٢ ی"کۆی بەرھەمی خۆماڵی" پێکدێنێت. ئابوروی سوێد بەوە تایبەتمەندە، کە خاوەنی کەرتێکی پیشەسازی ھەناردەکارە، زۆرینەی بەرھەمە پیشەیی و دەستیەکانی دەنێرێتە بازاڕە جیھانیەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.infoexport.gc.ca/science/nordics_sweden_report-en.htm|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20061004050916/http://www.infoexport.gc.ca/science/nordics_sweden_report-en.htm|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Doing Business Abroad – Innovation, Science and Technology|بڵاوکەرەوە=Infoexport.gc.ca|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> خاوەنی گەورەترین ٢٠ ھاوبەشگەی جیھانە بۆ بەرھەمەکانی ڤۆلڤۆ و ئەریکسۆن و ڤاتینڤۆڵ و سکانسکا و سۆنی ئەریکسۆن و سڤینسکا سیللیۆزا و ئەکتیبۆلاگێت و ئەلیکترۆلۆکس و تیلیا و سۆنێرا و ساندڤیک وسکانیا و ئای سی ئێ و ھێنیزئاند و مۆریتز و نۆردیا  کۆپکۆ و نۆردستێیرنان و...... ھتد [[پەڕگە:Sw real gdp growth.svg|چەپ|وێنۆک|گ‏‏‏ە‏‏‏ش‏‏‏ە‏‏‏ی کۆی ب‏‏‏ە‏‏‏ره‏‏‏ە‏‏‏می خۆماڵی ڕاست‏‏‏ە‏‏‏قین‏‏‏ە‏‏‏ له سوێد ١٩٩٦-٢٠٠٦.]] نزیکەی ٤٫٥ میلیۆن کەسی بێگانە لە سوێد کاردەکەن، نیوەی ئەو ژمارەیە لەکەرتی خوێندنن لەزانکۆکان، کۆی بەرھەمی خۆماڵی بۆ ھەر کاژێرێک ٣١ دۆڵارە لە ٢٠٠٦، کە لە ڕێزبەندی نۆیەمین وڵاتانی جیھانە،<ref name="oecd2007"/> گەشەی"کۆی بەرھەمی خۆماڵی" بەڕێژەی %٢ بۆ ھەر کاژێرێک بەرزدەبێتەوە.<ref name="oecd2007"/> بەگوێرەی لێکۆڵینەوەکان جیھانگەرایی (عەولەمە) ھۆکاری سەرەکی ئەو پێشکەوتنانەیە.<ref name="oecd2007">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oecd.org/document/37/0,3343,en_2649_34569_38048997_1_1_1_1,00.html|سەردێڕ=Economic survey of Sweden 2007|بڵاوکەرەوە=Oecd.org|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٠}}</ref> سوێد لە وڵاتە ھەرە پیشکەوتووەکانی جیھانە بۆ کرێی دەست و پارەی خانەنشین.<ref>[http://www.heritage.org/Research/SocialSecurity/bg1381.cfm Pension Reform in Sweden: Lessons for American Policymakers] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100113085905/http://www.heritage.org/Research/SocialSecurity/bg1381.cfm |date=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠}} by Goran Normann, Ph.D. and Daniel J. Mitchell, Ph.D. June 29, 2000.</ref> [[پەڕگە:Euro accession.svg|ڕاست|وێنۆک|سوێد ب‏‏‏ە‏‏‏شێکه ل‏‏‏ە‏‏‏ناوچ‏‏‏ە‏‏‏ی شنگن و ی‏‏‏ە‏‏‏کێتی ئ‏‏‏ە‏‏‏وروپا ل‏‏‏ەيھ‏‏‏‌ک بازار.]] ھەر کرێکارێکی ئاسایی %٤٠ ی داھاتی بۆ دەمینێتەوە دوای دەرکردنی باج.<ref name="oecd2005">OECD Economic Surveys: Sweden – Volume 2005 Issue 9 by OECD Publishing</ref> لە ڕێزبەندی کێبڕکێکردنی جیھان سوێد لە پلەی چوارەم دێت ٢٠٠٩-٢٠١٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.weforum.org/en/initiatives/gcp/Global%20Competitiveness%20Report/index.htm|سەردێڕ=World Economic Forum – Global Competitiveness Report|بڵاوکەرەوە=Weforum.org|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩}}</ref> لە ڕێزبەندی کێبڕکێکردنی جیھان سوێد بەپلەی دووەم دێت ٢٠١٠-٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.weforum.org/en/initiatives/gcp/Global%20Competitiveness%20Report/index.htm|سەردێڕ=World Economic Forum – Global Competitiveness Report|بڵاوکەرەوە=Weforum.org|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٠}}</ref><ref name="imd">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.imd.ch/research/publications/wcy/index.cfm|سەردێڕ=IMD Competitiveness Yearbook 2008|بڵاوکەرەوە=Imd.ch|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٠}}</ref> سوێدیەکان لەکاردا بە دڵسۆزی لە کارەکانیان دەناسرێنەوە ئەمەش بۆ پەروەردەکردنی قوتابخانەکان دەگەڕێننەوە.<ref>"[http://www.isa.se/templates/News____59355.aspx ''Sweden most creative country in Europe & top talent hotspot''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070521053538/http://www.isa.se/templates/News____59355.aspx |date=٢١ی ئایاری ٢٠٠٧}}<sup class="noprint Inline-Template">&#x5B;''وصلة مکسورة''&#x5D;</sup>, Invest in Sweden Agency, 25 June 2005.</ref> تا ئێستا سوێد دراوی "کڕۆن"بەکاردێنن، ئەمیش دوای ئەوەی سوێدیەکان بەدەنگدان یۆرۆیان ڕەت کردەوە، "بانکی ناوەندی سوێدی" لە ١٦٦٨ دامەزراوە کە کۆنترین بانکی جیھانە.<ref name="oecd2007"/> زۆرترین پەیوەنی بازرگانی لەگەڵ ئەڵمانیا و ئەمێریکا و نەرویژ و [[شانشینی یەکگرتوو]] و دانماڕک و فنڵەندا ھەیە. === وزە و گواستنەوە === بازاڕی وزەی سوێد زۆر تایمەتمەندە، کە بازاڕی نۆردی سوێدی بۆ وزە یەکەمی ھەموو ئەوڕوپایە، لە ٢٠٠٦ نۆڕد پۆڵ و نۆڕد پۆڵ سپۆت بەیەکەوە وزەی کاڕۆئاویان بەرھەم ھێنا کە ڕێژەکەی زۆر زیاتر بوو لەو وزەیەی لە ئەتۆم دەست دەکەوێت.<ref>[https://web.archive.org/web/20070615105600/http://www.svenskenergi.se/upload/Statistik/Tidigare%20statistik/Kraftl%C3%A4get%20i%20%C3%A5r/ve_07-01.pdf Kraftläget i Sverige, Vattensituationen]<sup class="noprint Inline-Template">&#x5B;''وصلة مکسورة''&#x5D;</sup></ref> سوێد سوود لە [[وزەی با]] وەردەگرێت بۆ بەرھەمەکانی کارەبا و گەرمی. بەھۆی قەیرانی نەوتی جیھانیەوە لە ١٩٧٣ سوێد پشتی بە نەوت نەبەستووە تەنھا سەرچاوەی ئاو و وزەی ئەتۆم.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://world-nuclear.org/info/inf42.html|سەردێڕ=Nuclear Power in Sweden|بڵاوکەرەوە=[[World Nuclear Association]]|تاریخ=سبتمبر ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100213132916/http://www.world-nuclear.org/info/inf42.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> سوێد ھەمیشە ھەوڵ دەدات خۆی لە وزەی نەوت دووربخاتەوە.<ref name="Agenda21">Ministry of Foreign Affairs, Sweden.</ref><ref name="Vidal">Vidal, John.</ref> بۆ پاراستنی ژینگە باجێکی زۆری خستۆتە سەر ئەو بزوێنەرانەی کە دووەم ئۆکسیدی کاربۆن دەردەدەن.<ref name="Agenda21">Ministry of Foreign Affairs, Sweden.</ref> [[پەڕگە:Stockholm subway odenplan 20050808 002.jpg|چەپ|وێنۆک|185x185پیکسڵ|ڕێبڕکی ستۆکهۆڵم.]] [[پەڕگە:Öresundsbron i solnedgång 2.jpg|ڕاست|وێنۆک|185x185پیکسڵ|پردی ئۆریسۆند ل‏‏‏ە‏‏‏نێوان ماڵمۆ و کۆپنهاگن ی دانماڕکی.]] [[پەڕگە:Hall, Stockholm Central Station.jpg|چەپ|وێنۆک|190x190پیکسڵ|وێستگ‏‏‏ە‏‏‏ی ستۆکهۆڵمی ناو‏‏‏ە‏‏‏ندی.]] لە سوێد ١٦٢٧٠٧ کیلۆمەتری ڕێگا ھەیە، لەگەڵ ١٤٢٨ کیلۆمەتر ڕێگای خێرا لەنێوان شارەکان، جگە لەوەی ئەم بڕە بەردەوام لە زیاد بوون دایە، پردی ئۆریسۆند لەنێوان ماڵمۆ و کۆپنھاگنی دانماڕکی ڕێگایەکی خێرای ھاوبەشە جگە لەو ڕێگا خێرایانەی کە تەواوی سوێد بەیەک دەبەستێتەوە. ھەروەھا سوێد خاوەنی ڕێگایەکی درێژی شەمەندەفەرە، ھێلە ئاسنینەکان تەواوی شارەکانی سوێدی بەیەک دەبەستێتەوە. چەندین کۆمپانیای بواری ئاسنینی ھەیە، وەک ئیس ئی و ڤیۆلا. چەندین فڕۆکەخانەی گەورەی ھەیە کە سوێد بە جیھان دەبەستێتەوە، وەک فڕۆکەخانەی ئاڕلەندا لە ستۆکھۆڵم کە تەنھا لەساڵی ٢٠٠٧ نزیکەی ١٧٩١ میلیۆن گەشتیار لە ڕێگایەوە گەشتیان کردووە، جگە لە فڕۆکەخانەی گۆتەنبێڕگ کە ٤٫٣ میلیۆن گەشتیار لە ٢٠٠٦ گەشتیان کردووە. جگە لە چەندین لەنگەری ئاوی لە ماڵمۆ و گۆتەنبێڕگ. === ڕامیاری گشتی === == زانست و فێرکردن == [[پەڕگە:Entrance hall of Uppsala University main building.jpg|وێنۆک|208x208پیکسڵ|زانکۆی ئۆپساڵا (دام‏‏‏ە‏‏‏زراوه ل‏‏‏ە‏‏‏ ١٤٧٧)]] ئەو منداڵانەی تەمەنیان لە نێوان ١ بۆ ٥ ساڵانن باخچەی ساوایانیان بۆ دامەزراوە، بەڵام ئ ەومنداڵانەی تەمەنیان لە ٦ بۆ ١٦ خوێندنی زۆرەملێیان بۆ دانراوە، لە دوای تەواوکردنی قۆناغی ئامادەیی خوێندنی زانکۆ دەست پێدەکات یاخود پەیمانگا پیشەیی کە پیشەوەری باڵایان لێ درووست دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.oecd.org/dataoecd/42/8/39700724.pdf|سەردێڕ=PISA results for Sweden|format=PDF|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٠}}</ref> لە سوێد زۆرینەی خوێندکاران ئارەزووی خوێندنی پیشەییان ھەیە. لەسو ێد قوتابخانەی گشتی و تایبەت ھەیە بەڵام بەیەکسانی بەجۆرێک کە لە یەک ئاست دان<ref name="swedishmodeleconomist">[http://www.economist.com/business/displaystory.cfm?story_id=11535645 The Swedish model], [[ئێکۆنۆمیست|ذی إیکونومیست]]</ref> سوێد لەدوای چاکسازیەکانی ١٩٩٢ بوو بەیەکێک لە پێشکەوتوترین وڵات بۆ خوێندن و زانست، کە بە پلەی دووەم دێت لەدوای ھۆڵەندا لە ئاستی جیھاندا. لە سوێد ژەمی خواردن پێشکەش دەکرێت لە سەرجەم قۆناغەکانی خوێندن، لە قوتابخانەکان سێ ژەم و وەرزشی بەیانیان ھەیە بەڵام لە خوێندنگەکان دەکرێت بۆ دوو ژەمی گەرم لەگەڵ میوە و وەرزشی بەرزتر. چەندین زانکۆ و پەیمانگا و بەشی جۆربەجۆر ھەیە لە بوارە جیاوازەکانی زانست، زانکۆی ئۆپساڵا و گۆتەنبێڕگ و ستۆکھۆڵم ھاوشانیان کەمە لەسەر ئاستی جیھان کە پێش زانکۆکانی کەنەدا و [[ژاپۆن]] و [[کۆریای باشوور]] کەوتونەتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=by: Studyinsweden.se|ناونیشان=http://www.studyinsweden.se/Home/News-archive/2010/Tuition-fees-from-2011/|سەردێڕ=Sweden introduces tuition fees and offers scholarships for students from outside EU – Study in Sweden – SWEDEN.SE|بڵاوکەرەوە=Studyinsweden.se|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100628053602/http://www.studyinsweden.se/Home/News-archive/2010/Tuition-fees-from-2011/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> === زانست و تەکنەلۆژیا === [[پەڕگە:AlfredNobel adjusted.jpg|ڕاست|وێنۆک|215x215پیکسڵ|ئ‏‏‏ە‏‏‏ڵفرێد نۆبڵ، داهێن‏‏‏ە‏‏‏ری دینامیت دام‏‏‏ە‏‏‏زرێن‏‏‏ە‏‏‏ری د‏‏‏ە‏‏‏زگای نۆبڵ]] [[پەڕگە:Carl von Linné.jpg|چەپ|وێنۆک|169x169پیکسڵ|کاڕڵ لینیۆس پۆڵێنکار و داهێن‏‏‏ە‏‏‏ری ناونان‏‏‏ە‏‏‏و‏‏‏ە‏‏‏ی نوێ، ک‏‏‏ە‏‏‏ به باوکی پۆلێنکاری داد‏‏‏ە‏‏‏نرێت، و‏‏‏ە‏‏‏ک پێش‏‏‏ە‏‏‏نگی زانستی ژینگ‏‏‏ە‏‏‏ی نوێ ه‏‏‏ە‏‏‏ژمار د‏‏‏ە‏‏‏کرێت.]] [[پەڕگە:Headshot of Anders Celsius.jpg|چەپ|وێنۆک|207x207پیکسڵ|ئ‏‏‏ە‏‏‏ندرس سێلسۆن داهێن‏‏‏ە‏‏‏ری پل‏‏‏ە‏‏‏ی گ‏‏‏ە‏‏‏رمی س‏‏‏ە‏‏‏دی.]] زانست و لێکۆڵینەوە ئەکادیمیەکان ڕۆڵێکی گەورەیان بینیوە لە پێشکەوتنی ئابووری و کۆمەڵایەتی. سوێد ئاستێکی بەرزی ھەیە لە لێکۆڵینەوە و زانستگەرایی کە خاوەنی چەندین دەزگاو گۆڤاری زانستیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.swedenabroad.se/Page____50008.aspx|سەردێڕ=Embassy of Sweden New Delhi – Science & Technology|بڵاوکەرەوە=Swedenabroad.se|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080916211008/http://www.swedenabroad.se/Page____50008.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لەگەڵ ئەوەی ژمارەی دانیشتوانی کەمە بەڵام بەگوێرەی ئەو ڕێژە کەمە زانای گەورەی لێ ھەڵکەوتووە، زانایەکانیان جێگای متمانە و لێکۆڵینەوە زانستیەکانن لە ئاستی جیھاندا. سوێد بە پلەی یەکەم و دووەم دێت بۆ ڕاپۆرتە زانستیەکان لە ئاستی جیھان، بەتایبەت لە بواری پزیشکی و سروشت و ئەندازیاری. [[شۆڕشی زانستی]] سوێد لە سەدەی ھەژدەھەم سەری ھەڵدا، لە ١٧٣٩ "ئەکادیمیای پاشایەتی سوێد بۆ زانست" دامەزرا.<ref name="si91e">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS91e_Swedish_inventions_and_discoveries/Swedish_inventions_and_discoveries_FS91e_Hires.pdf|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20071029030823/http://www.sweden.se/upload/Sweden_se/english/factsheets/SI/SI_FS91e_Swedish_inventions_and_discoveries/Swedish_inventions_and_discoveries_FS91e_Hires.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|format=PDF|سەردێڕ=Swedish inventions and discoveries|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧|ساڵ=٢٠٠٧|month=January|ئیش=Fact Sheet FS 91 e|بڵاوکەرەوە=Swedish Institute|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تاوەکو ئێستاش ئەندازەی پیشەسازی میللی، ڕۆڵێکی بەرچاویان ھەیە لە داھێنانەکان.<ref name="si91e"/> == دیمۆگرافیا == [[پەڕگە:Estocolmo de Noche..... " Blue hour ".jpg|ڕاست|وێنۆک|200x200پیکسڵ|[[ستۆکھۆڵم|ستۆکهۆڵم]] پایتەخت و گەورەترین شاری سوێدە.]] ژمارەی دانیشتوانی سوێد لە ٢٠٠٩ بە ٩٬٣٥٤٬٤٦٢ کەس خەمڵێنرا.<ref name="Statistics Sweden">Statistics Sweden.</ref> بۆ یەکەم جار لە ١٢ ئۆگست ٢٠٠٤ ژمارەی دانیشتوانی بۆ نۆ میلیۆن تێپەڕاند. نزیکەی %٨٥  ی سوێدیەکان لەبەشی باکوور دەژیین، نزیکەی ٨٠٠ ھەزار کەس لە ستۆکھۆڵم دەژین<ref name="Statistics Sweden">Statistics Sweden.</ref> لەدوای ئەویش شارەکانی گۆتەنبێڕگ و ماڵمۆ دێت. لە سەرژمێری ٢٠٠٧ دەرکەوت کە % ١٣٫٤ لەدایکبووان لە پەنابەرانن.<ref>Statistics Sweden. {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____26040.aspx |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی ئایاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131004231414/http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____26040.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref> سوێد لەکاتی جەنگە جیھانیەکانی یەکەم و دووەم ھاوڵاتیان جێیان دەھێشت بەرەو ئەمەریکا، بەڵام لە ھەشتاکان ئەم کۆچە پێچەوانە بوویەوە کە لە سەرجەم وڵاتانی جیھان ڕوویان تێکرد بەمە پێکھاتەی دیمۆگرافیای گۆڕدرا، کە تەنھا لە ٢٠٠٨  ١٠١٫١٧١ کەس ڕووی تێکرد.<ref>Statistics Sweden. [http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____26046.aspx] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131023101214/http://www.scb.se/Pages/TableAndChart____26046.aspx |date=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ }}</ref> [[پەڕگە:Invandrare utvandrare Sverige 1850-2007.svg|وێنۆک|400x400پیکسڵ|کۆچک‏‏‏ە‏‏‏ران و پ‏‏‏ە‏‏‏ناب‏‏‏ە‏‏‏ران له نێوان ١٨٥٠-٢٠٠٧]] زۆرترین ڕێژەی لەدایکبووانی پەنابەران لە ٢٠٠٨ بریتین لە [[فینلاند|فنلەندا]] (١٧٥٬١١٣) و ئێراق (١٠٩٬٤٤٦) و یۆگسلافیا (٧٢٬٢٨٥) و پۆڵەندا (٦٣٬٨٢٢) و ئێران (٥٧٬٦٦٣) و بۆسنە و ھەرسیگۆڤینیا (٥٥٬٩٦٠) و دانماڕک (٤٤٬٣١٠)و نەرویژ (٤٤٬٣١٠) و چیلی (٢٨٬١١٨) و تایلەند (٢٥٬٨٥٨) و سۆمالیا (٢٥٬١٥٩) و لوبنان (٢٣٬٢٩١).<ref name="Statistics Sweden"/> لە ماوەی نێوان ١٨٢٠-١٩٣٠ نزیکەی ١٫٣ میلیۆن سوێدی بۆ ئەمێریکا کۆچیان کرد، ئێستا ٤٫٤ میلیۆن سوێدی لە ئەمێریکا دەژین<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-_lang=en&-_caller=geoselect&-format=|سەردێڕ=U.S. Census|بڵاوکەرەوە=U.S. Census Bureau|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی نیسانی ٢٠٠٨}}{{بەستەری مردوو|url=http://factfinder.census.gov/servlet/ADPTable?_bm=y&-geo_id=01000US&-ds_name=ACS_2006_EST_G00_&-_lang=en&-_caller=geoselect&-format= |date=تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ }}</ref> و ٣٣٠٫٠٠٠ کەسیش لە کەنەدا دەژین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www12.statcan.ca/english/census06/data/highlights/ethnic/pages/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Data=Count&Table=2&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000|سەردێڕ=Ethnocultural Portrait of Canada Highlight Tables, 2006 Census|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٠٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190106221808/https://www12.statcan.gc.ca/census-recensement/2006/dp-pd/hlt/97-562/pages/page.cfm?Lang=E&Geo=PR&Code=01&Table=2&Data=Count&StartRec=1&Sort=3&Display=All&CSDFilter=5000|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><center class=""> {| align="center" style="text-align:center; width:60%!important; margin-right:10px; font-size:90%" ! colspan="7" style="background:#e9e9e9; padding:0.3em;" |گەورەترین شارەکانی سوێد <br/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.scb.se/Pages/ProductTables____13001.aspx |سەردێڕ=2010A01O |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130806054700/http://www.scb.se/Pages/ProductTables____13001.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئابی ٢٠١٣ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! rowspan="21" | [[پەڕگە:GamlaStan from Katarinahissen Stockholm Swe.jpg|135x135پیکسڵ]] <small>[[ستۆکھۆڵم]]</small> [[پەڕگە:Göteborg 03.jpg|سنوور|135x135پیکسڵ]] <small>[[گۆتەنبێرگ]]</small> [[پەڕگە:3000' ovanför Västerås.jpg|سنوور|135x135پیکسڵ]] <small> [[ڤاستەرۆس]]</small> [[پەڕگە:Örebro castle in Sweden.jpg|سنوور|135x135پیکسڵ]] <small>[[ئۆڕەبڕۆ]] </small> ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;" | <small>#</small> ! style="text-align:left; background:#f5f5f5;" | شار ! style="text-align:center; background:#f5f5f5;" | دانیشتوان ! rowspan="21" | [[پەڕگە:Turning torso by night1.jpg|سنوور|135x135پیکسڵ]] <small>[[ماڵمۆ]]</small> [[پەڕگە:Uppsala Cathedral.JPG|سنوور|135x135پیکسڵ]] <small>ئۆپساڵا </small> [[پەڕگە:Stora torget, Linköping, juli 2005.jpg|سنوور|135x135پیکسڵ]] <small>[[لینشوبینغ]]</small> [[پەڕگە:Helsingborg-300px.jpg|سنوور|135x135پیکسڵ]] <small>[[ھلسینغبورغ]]</small> |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;" | ١ | align="left" | '''[[ستۆکھۆڵم]]''' | ٢٬٠١٩٬١٨٢ (٢٠١٠) |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;" | ٢ | align="left" | '''[[گۆتەنبێرگ]]''' | ٩٢٦٬٦٥٤ |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;" | ٣ | align="left" |'''[[ماڵمۆ]]''' |٦٣٥٬٢٢٤ |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;" | ٤ | align="left" |'''[[ئۆپساڵا]]''' |١٩٧٬٣٥٦ |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;" | ٥ | align="left" | '''[[ڤاستەرۆس]]''' | ١٣٥٬٩٣٦ |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;" | ٦ | align="left" |'''[[ئۆڕەبڕۆ]]''' |١٣٥٬٤٢١ |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;" | ٧ | align="left" | '''[[لینشۆپینگ]]''' | ١٢٧٬١٠٠ |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;" | ٨ | align="left" |'''[[ھێڵسنگ بۆڕگ]]''' | ٩٧١٢٢ |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;" | ٩ | align="left" |'''[[یۆن شۆپینگ]]''' |٨٩٣٩٦ |- | style="text-align:center; background:#f0f0f0;" | ١٠ | align="left" | '''[[نۆڕ شۆپینگ]]''' | ١٢٩٬٨٦٧ |} </center> === زمان === [[پەڕگە:Svenska språkets utbredning.png|ڕاست|وێنۆک|داب‏‏‏ە‏‏‏شبونی زمانی سوێدی]] زمانی فەرمی لە سوێد بریتیە لە [[زمانی سوێدی]]  یەکێکە لە لقەکانی خێزانی زمانەکانی ئەڵمانیای بواکور، و زۆر نزیکە لەگەڵ دانماڕکی و نەرویژی، نەرویژیەکان قورس لە سوێدیەکان دەگەن، بەڵام سوێدیەکان لە دانمارکی و نەرویژیەکان دەگەن، و دان بە زمانی فنلەندی دەنرێت وەک زمانێکی لاوەکی. زۆرینەی سوێدیەکان بە ئینگلیزی دەدوێن ئەمیش بەھۆی نزیکی لە زمانەکەیان، ھەروەھا بەوەی زمانی زانستە و حکومەت وەک سوێدی گرنگی پێدەدات. جگە لەمەش بەھۆی کۆچی سوێدیەکان لەکاتی جەنگ ڕوویان لە ئەمێریکا و کەنەدا و ئینگڵتەرا کرد، بۆیە %٨٩ سوێدیەکان دەتوانن بە ئینگلیزی بدوێن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://ec.europa.eu/education/languages/pdf/doc631_en.pdf |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131116073533/http://ec.europa.eu/education/languages/pdf/doc631_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131116073533/http://ec.europa.eu/education/languages/pdf/doc631_en.pdf |date=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ }}</ref> === ئایین === سوێدیەکان تاوەکو سەدەی یازدەھەم لەسەر ئایینی "نۆڕدی" بوون کە خواوەند (ئەیسێر) یان دەپەرست کە بنکەی سەرەکیان لە ئۆپساڵا بوو، بەڵام بە ھاتنی ئایینی کریستیانی یاساکانی وڵات گۆڕدرا و تا سەدەی نۆزدەھەم ئایینی "نۆڕدی" قەدەغەکرا. لە دوای چاکسازیەکانی پڕۆتستانتی لە سییەکانی سەدەی شازدەھەم، لە ڕێچکەی کاسۆلۆکی لایاندا و لە کڵێسای ئیتاڵیا جیا بوونەوە، لە ١٥٩٣ کڵێسای سوێدی دامەزرا بەسەربەخۆیی. [[پەڕگە:Uppsala Cathedral.JPG|ڕاست|وێنۆک|کاتیدڕاڵی ئۆپساڵا]] {| rules="all" style="margin: 1em; background: #ffffff; border: 2px solid #aaa; font-size: 100%;" width="250" cellspacing="0" cellpadding="3" align="left" | align="center" colspan="8" | '''کڵێسای سوێدی<ref>(سویدیة) [http://www.svenskakyrkan.se/default.aspx?di=23758&refdi=23673 Svenska Kyrkan Statistiek pagina Medlemmar 1972–2008 excel file] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100813164944/http://www.svenskakyrkan.se/default.aspx?id=100243&did=246083 |date=١٣ی ئابی ٢٠١٠}}</ref><ref>(سویدیة) [{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.svenskakyrkan.se/default.aspx?id=100243&did=340397 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100825145618/http://www.svenskakyrkan.se/default.aspx?id=100243&did=340397 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئابی ٢٠١٠}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100825145618/http://www.svenskakyrkan.se/default.aspx?id=100243&did=340397 |date=٢٥ی ئابی ٢٠١٠ }} Svenska kyrkans medlemsutveckling år 1972–2009</ref>'''<br/> |- align="center" bgcolor="#f0f0f0" !ساڵ ! دانیشتوان ! ئەندامانی کڵێسا ! ڕێژەی سەدی |- align="center" | ١٩٧٢ | ٨٬١٤٦٬٠٠٠ | ٧٬٧٥٤٬٧٨٤ | ٩٥٫٢% |- align="center" | ١٩٨٠ | ٨٬٢٧٨٬٠٠٠ | ٧٬٦٩٠٬٦٣٦ | ٩٢٫٩% |- align="center" | ١٩٩٠ | ٨٬٥٧٣٬٠٠٠ | ٧٬٦٣٠٬٣٥٠ | ٨٩٫٠% |- align="center" | ٢٠٠٠ | ٨٬٨٨٠٬٠٠٠ | ٧٬٣٦٠٬٨٢٥ | ٨٢٫٩% |- align="center" | ٢٠٠٥ | ٩٬٠٤٨٬٠٠٠ | ٦٬٩٦٧٬٤٩٨ | ٧٧٫٠% |- align="center" | ٢٠٠٦ | ٩٬١١٩٬٠٠٠ | ٦٬٨٩٣٬٩٠١ | ٧٥٫٦% |- align="center" | ٢٠٠٧ | ٩٬١٧٩٬٠٠٠ | ٦٬٨٢٠٬١٦١ | ٧٤٫٣% |- align="center" | ٢٠٠٨ | ٩٬٢٦٢٬٠٠٠ | ٦٬٧٥١٬٩٥٢ | ٧٢٫٩% |- align="center" | ٢٠٠٩ | ٩٬٣٢٥٬٤٢٩ | ٦٬٦٦٤٬٠٦٤ | ٧١٫٣%<ref name="Swedes depart church in droves">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thelocal.se/26878/20100527/|سەردێڕ=Swedes depart church in droves|بڵاوکەرەوە=Thelocal.se|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٠}}</ref> |} تاوەکو کۆتایی سەدەی ھەژدەھەم جگە لە کریستیانی ھیچ ئایینێکی تر ڕێگاپێدراو نەبوو، لە ١٩٥١ یاسای ئازادی ئایین دەرچوو، لە ٢٠٠٠ ئایین لە حکومەت جیا کرایەوە. بەھۆی پەنابەرانەوە ئایینی [[ئیسلام]] گەیشتە سوێد، کە نزیکەی نیو میلیۆن موسڵمان دەبێت، کە بە ئازادی چالاکیە ئایینیەکانیان جێبەجێ دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://sydsvenskan.se/sverige/article140868.ece|سەردێڕ=Sydsvenskan (a Swedish newspaper) – in Swedish|بڵاوکەرەوە=Sydsvenskan.se|ڕێکەوت=٨ی شوباتی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120113112554/http://www.sydsvenskan.se/sverige/article140868.ece|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەھۆی بەرزبوونەوەی ئاستی زانست ڕێژەی باوەڕ بوون بە ئایین و بۆ خودا کەمی کردووە، لە کۆتایی ٢٠٠٠ ڕێژەی بێ باوەڕی بۆ %٨٥ بەرز بوویەوە، لە سەرژمێریەکی ٢٠١٠ تەنھا %٢٣ ی سوێدیەکان باوەڕیان بە ئایین و ھەبوونی خوا ھەیە.<ref>Zuckerman [https://web.archive.org/web/20070610084208/http://www.pitzer.edu/academics/faculty/zuckerman/atheism.html pitzer.edu]</ref>  === تەندروستی === ئاستی خزمەتگوزاریە تەندروستیەکان لەو پەڕی پێشکەوتن دایە، یەکێکە لە پێنج وڵاتە ھەرە پێشکەوتووەکانی جیھان لە بواری تەندروستی، سوێد بەرنامەی پزیشکی خێزانی پەیڕەو دەکات بۆ پاراستنی ھاوڵاتیانی. == ڕۆشەنبیری == [[پەڕگە:Swedish flag with blue sky behind ausschnitt.jpg|ڕاست|وێنۆک|180x180پیکسڵ|ئاڵای سوێد.]] [[پەڕگە:Nationalmuseum Stockholm.jpg|چەپ|وێنۆک|213x213پیکسڵ|ت‏‏‏ە‏‏‏لار‏‏‏ە‏‏‏کانی ستۆکهۆڵم.]] == ئەمانەش ببینە == * [[سنووری فینلاند-سوێد]] == سەرچاوەکان == {{Reflist|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20160729012443/https://sweden.se/ دەروازەی سوێد] * [http://www.sweden.gov.se/ حکومەتی سوێد] * [http://www.riksdagen.se/default____56.aspx پەڕلەمانی سوێد] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060701043401/http://www.riksdagen.se/default____56.aspx |date= ١ی تەممووزی ٢٠٠٦ }} * [https://web.archive.org/web/20110527225553/http://www.royalcourt.se/ پێگەی فەڕمی کۆشکی شاھانە] {{وڵاتانی ئەندام لە یەکێتیی ئەورووپا}} {{پۆلی کۆمنز|Sweden}} {{تووڵی دەروازە|ئەورووپا|وڵاتەکان|پەیوەندییە نێونەتەوەیییەکان}} [[پۆل:وڵات و مەڵبەندە ئاڵمانییەکان]] [[پۆل:وڵاتانی ئەندام لە یەکیەتی ئەورووپا]] [[پۆل:پاشایەتییە دەستوورییەکان]] [[پۆل:سکاندیناڤیا]] [[پۆل:سوید]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی نەتەوە یەکگرتووەکان]] [[پۆل:وڵاتەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:ئەورووپای باکووری]] [[پۆل:شارەکانی سوید]] [[پۆل:زمانی سویدی]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی سەدەی ١٢یەم]] [[پۆل:دەوڵەتانی مەسیحی]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی باکوور]] [[پۆل:وڵاتانی ئەورووپای باکوور]] [[پۆل:دەوڵەتانی ئەندامی ناتۆ]] [[پۆل:سوێد]] cvsgepeymueyfe34uhg58jlky2iq92h 1 7411 1590750 1590452 2026-06-16T07:01:42Z Aza 86 /* ناو */ وەڵامدانەوە 1590750 wikitext text/x-wiki == ناو == سەردێڕی ئەم وتارە پێشتر [[ئۆکلیدس]] بوو. بەڵام من ئۆکلیدسم لە ھیچ شوێنێکی تر نەدۆزیەوە [http://www.google.com/search?hl=en&client=firefox-a&rls=org.mozilla%3Aen-US%3Aofficial&q=%D8%A6%DB%86%DA%A9%D9%84%DB%8C%D8%AF%D8%B3+-wiki+-ckb&btnG=Search&aq=f&aqi=&aql=&oq=&gs_rfai=]. بەڵام ئیقلیدس ھەیە [http://www.google.com/search?hl=en&client=firefox-a&rls=org.mozilla%3Aen-US%3Aofficial&q=%D8%A6%DB%8C%D9%82%D9%84%DB%8C%D8%AF%D8%B3&btnG=Search&aq=f&aqi=&aql=&oq=&gs_rfai=]. لە ڕۆژھەڵاتیشدا ئیقلیدس یان ئۆقلیدس ئەڵێن. کەوایە ناوەکەم گۆڕا بە ئیقلیدس کە ھەم بۆ ڕۆژھەڵات و ھەم بۆ باشوور ئاشنایە. عەرەبەکان بەم پیاوە دەڵێن "ئیقلیدس". کتێبەکەی ئیقلیدس زیاتر لە ١٠٠٠ ساڵ لەومەوبەر تەرجومە کراوەتەوە لە بەغدا کە ئەو دەم ناوەندی زانستی جیھان بووە و پڕ بووە لە زانستگای جۆربەجۆر. فارس و کوردیش لە عەرەبیان گرتووە (ناچار بوونە چونکە ئەو سەردەمە عەرەبی زمانی زانست بووە) و ١٠٠٠ ساڵە فارس و کوردی دەرس خوێندووش ئەڵێن ئیقلیدس. ئیتر نازانم ئێمە بۆ بیگۆڕین؟ بۆ ناوەکانی ئەفلاتوون و ئەرەستوو و سوقراتیش ھەر ئاوەھایە. تکایە پێش لێدوان ناوی ئەم وتارە مەگۆڕن. سپاس--[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ١٠:٥٥, ٢٢ ئاب ٢٠١٠ (UTC) :ببوورن دڵنیا نیم [[توخمەکانی ئیقلیدس]] یەکەم جار کەی تەرجومە کراوە بە عەرەبی. ڕەنگە ١٠٠٠ ساڵ نەبووبێ!--[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ١٥:٢٩, ٢٣ ئاب ٢٠١٠ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] بیانووەکەی سەرێت بۆ وەرگرتنی ناوە عەرەبییەکە زۆر نالۆجیکییە. کوردی خۆمان عەرەب زۆر گەورە دەبینن، ھەر شەکرێ بشکێنن کورد چەپڵەیان بۆ لێ ئەدا، بڵێن ماست ڕەنگی ڕەشە کورد ئەشەوبیلای بۆ دەکات. کابرا ناوی ئیکلدیس (ئێکلدەس یان ئۆکلیدس) بووە، ئەم قافە لە کوێوە ھات؟ ئەگەر دژ نەبوو دەیگوازمەوە بۆ ناوە ڕەسەنەکەی خۆی. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ١١:٠٩، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Zemen|Zemen]] گۆکردنی لە یۆنانیدا «یوکلییەیدێس»ە. گرنگ ئەوەیە لە ناو کورددا ناوەکە چۆن باو بووە. پێم وایە ھەر ئیقلیدس باو بێ. [[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ٠٧:٠١، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) k17t91z7sa4ml3ttjrel5aeb0ry1kl4 0 8053 1590725 1590068 2026-06-16T01:21:56Z IIXZER0XII 68933 نوێکردنەوەی ووتار؛ پەرەپێدان؛ دانانی ویکی بەستەر؛ دانانی پۆل؛ دانانی دەروازە؛ دانانی پۆلی کۆمینز؛ دانانی سەرچاوەی باوەڕپێکراو 1590725 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Klimt Mulher sentada.jpg|وێنۆک|تابلۆی گوستاڤۆ کلیمت خانمێک دانیشتووە بە ڕانی کراوەوە ١٩١٦؛ خانمێک نیشاندەدات کە خۆی دەوروژێنێت بە لەڕێگای وروژاندنی دەستیی زێی (پەنجەکردن).]] [[پەڕگە:Woman masturbating.tif|وێنۆک|خۆوروژاندنی مێ]] [[پەڕگە:Male masturbation.svg|وێنۆک|خۆوروژاندنی نێر]] [[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (22).jpg|وێنۆک|تابلۆی ئێدوارد هێنری؛ کوڕێک نیشاندەدات کە خۆیدەوروژێنێت لەکاتی خەیاڵکردنی سێکسی]] '''خۆوروژاندن''' یان هەندێکجار '''دەستپەڕ''' جۆرێکی وروژاندنی سێکسییە کە تێیدا کەسەکە ئەندامەکانی زاوزێی خۆی دەوروژێنێت بۆ چێژ یان گەیشتن بە [[ئۆرگازم]]<ref>https://www.britannica.com/topic/safe-sex</ref>. لە مرۆڤدا هەمیشە ئۆرگازمە لە هەردوو ڕەگەزدا؛ لە نێردا هەندێکجار ناسراوە بە ڕژان. ئەم وروژاندنە لەوانەیە [[دەست]]، کەلوپالی رۆژانە، [[یاریی سێکسی|یاری سێکسی]] ، یان زۆر بە دەگمەنی ([[دەم]]) لەخۆبگرێت. خۆوروژاندن جۆرێکی [[چالاکیی جنسیی مرۆڤ|چالاکی سێکسی مرۆڤە]] کە دەکرێت بەبێ یان لەگەڵ هاوبەشێک ئەنجامبدرێت<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Masturbation</ref>؛ خۆوروژاندن لەوانەیە بەتەنیا یان لەگەڵ هاوبەشێک بەیەکەوە بکرێت یان بە سەیرکردنی هاوبەشەکەی تر کە خۆیدەوروژێنێت بکرێت و هەندێکجایش دەکرێت و خۆوروژاندن دەتوانرێت بە [[جووتبوونی دەرەکی]] بناسرێت.<ref>https://www.plannedparenthood.org/learn/birth-control/abstinence-and-outercourse#:~:text=Some%20outercourse%20examples%20include%20kissing,get%20sexual%20pleasure%20from%20outercourse.</ref> خۆوروژاندن لە هەردوو ڕەگەزدا کردارێکی ئاساییە دەکرێت سوودی هەبێت<ref>https://www.plannedparenthood.org/learn/sex-pleasure-and-sexual-dysfunction/masturbation/masturbation-healthy#:~:text=Masturbation%20can%20actually%20be%20good,and%20make%20you%20feel%20good.</ref>. ==ئەمانەش ببینە== * [[سێکس|جووتبوون]] * [[چالاکیی جنسیی مرۆڤ|جووتبوونە چالاکییەکانی مرۆڤ]] {{تووڵی دەروازە|سێکسناسی|ژینناسی|پزیشکی}} =سەرچاوەکان= {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Human sexual activity}} [[پۆل:کردارکان]] [[پۆل:چالاکییەکانی کاتی بەتاڵی]] [[پۆل:کرداری جنسی]] [[پۆل:دەستپەڕ]] [[پۆل:کردارکان]] [[پۆل:کردە سێکسییەکان]] [[پۆل:چالاکییەکانی کاتی بەتاڵی]] [[پۆل:کرداری جنسی]] [[پۆل:دەستپەڕ]] 32lhmr2mvv9xkxfaw63xopwdna2en2y 0 9345 1590634 1558579 2026-06-15T20:01:26Z MFTG 21816 /* top */ 1590634 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = قەزای شەقڵاوە |other_name = {{عەرەبی|قضاء شقلاوة}} |native_name = |settlement_type = [[قەزاکانی عێراق|قەزا]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |pushpin_map = |pushpin_label_position =right |pushpin_map_caption = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = |subdivision_type = وڵات |subdivision_name ={{flag|Iraq}} |subdivision_type1 = ھەرێم |subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} |subdivision_type2 =[[پارێزگاکانی عێراق|پارێزگا]] |subdivision_name2 = [[پارێزگای ھەولێر]] |seat = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |population_footnotes = |population_density_km2 = |timezone = AST |utc_offset = +٣ |latd=|latm=|lats=|latNS=N |longd= |longm=|longs=|longEW=E |population_as_of = ٢٠١٠ |population_total = ١٣١٬٦٦٠ |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |website = |footnotes = }} '''قەزای شەقڵاوە''' یەکێک لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]]ە کە لە ٢١٠ گوند پێکدێت. قەزای شەقڵاوە لە سەردەمی دەسەڵاتی [[عوسمانی]]یەکانەوە کراوەتە ناحیە و یەکەم بەڕێوەبەری ئەو شارەدێیە [[شەفیقە فەندی]] بووە و لە ساڵی [[١٩٥٢]] بووەتە قەزا و یەکەم قایمقامی ئەو شارۆچکەیەیش [[شاکر فەتاح]] بووە. ناوەندی قەزای شەقڵاوە شارۆچکەی [[شەقڵاوە]]یە و کەوتووەتە بەشی باکووری رۆژھەڵاتی [[ھەولێر]] و ٥٠ کیلۆمەتر لە ھەولێرەوە دوورە. شەقڵاوە لە لێواری [[چیای سەفین]] بە دۆلێکی فراوانی کشتوکاڵ دەست پێدەکات و لە رۆژھەڵات و باکووردا بە زنجیرە چیای سەفین سنوردراوە و بە دراستانی چروپر داپۆشراوە کە بەرزاییەکەی ٢٢٤٠ مەتر دەبێت. لە ھاویندا بە ھەوایەکی فێنک و مامناوەندی لە کوردستاندا وەسف دەکرێت کە پلەی گەرمی لە ھاویندا ٣٠ بۆ ٣٥ پلەی سەدی دەبێت و لە زستانیشدا ١٠ پلەی سەدییە. ئاوھەوای لە زستاندا ساردە و بەفروبارانێکی زۆری لێ دەبارێت. لە ھاویندا کەشوھەوایەکی فێنک و مامناوەندی ھەیە و بۆیە گەشتیاران لە سەرانسەری عێراق و وڵاتانی دنیادا، روو لەو شوێنە دەکەن. لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە ١٣١٬٦٦٠ کەس بووە. == ناو == ناوی قەزای شەقڵاوە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە شارۆچکەی [[شەقڵاوە]]یە. ناونانی شاری [[شەقڵاوە]]، کە بە بووکی گەشتیاریی [[کوردستان]] و فێنکاییەکەی ناسراوە، مێژوویەکی دێرینی ھەیە و مێژوونووسان و زمانەوانان چەندین بۆچوونی جیاوازیان لەسەر بنەچەی ناوەکەی خستووەتە ڕوو. گرنگترین و باوترین ئەو بۆچوونانە ئەمانەن: * بۆچوونی سروشتی و زمانی (شەق + ئاو): ئەم بۆچوونە پێی وایە ناوەکە لە جوگرافیا و سروشتی پڕ لە ئاوی ناوچەکەوە ھاتووە: ** شەق: لە زمانی کوردیدا بە واتای قڵیش، کەرتبوون، یان درز دێت. لێرەدا مەبەست لەو شیو و دۆڵە قڵیشاوانەیە کە لە نێوان چیاکانی کڕەک و سەفیندا ھەن. ** ئاو: بەھۆی بوونی چەندین کانی، سەرچاوە و ڕووباری بچووک لە ناوچەکەدا. ** واتای گشتی: ناوەکە لە بنەڕەتدا "شەقاو" یان "شەقەڵاو" بووە، واتە "ئەو ئاوەی کە لە نێوان تاشەبەرد و کەرتبوونی چیاکانەوە دێتە خوارەوە"، یان "ئەو شوێنەی کە کفت و شەق بووە بەھۆی زۆریی ئاوەوە". بە تێپەڕبوونی کات گۆڕدراوە بۆ "شەقڵاوە". * بۆچوونی مێژوویی (شەقڵانی یەکەم): ھەندێک سەرچاوەی مێژوویی و شوێنەواری ئاماژە بەوە دەکەن کە ناوی شارەکە پەیوەندی بە مێژوویەکی زۆر کۆنەوە ھەیە: ** پێیانوایە لە سەردەمی پاشایەتی کۆندا، پاشایەک یان فەرمانڕەوایەکی ناوچەکە ناوی "شەقڵان" یان "شەقڵاو" بووە و شارەکە بەناوی ئەوەوە ناونراوە. ** لە ھەندێک دەق و نەخشە دێرینەکانی سریانی و ئارامیدا، ناوی ئەم ناوچەیە بە شێوازی "شەقڵاباد" یان "شەقڵا" ھاتووە، کە ئاماژەیە بۆ ئاوەدانییەکی زۆر کۆن کە پێکھاتەی جیاوازی ئایینی (موسوڵمان و کریستیان) تێیدا پێکەوە ژیاون. * بۆچوونی ئاژەڵداری (شەقڵ): بۆچوونێکی تر کە کەمتر باوە، بەڵام لە ناوچەکەدا دەگێڕدرێتەوە، دەڵێت "شەقڵ" لە زمانی کۆندا بە واتای جۆرە ئامرازێک یان نیشانەیەک ھاتووە کە بۆ ئاژەڵان بەکارھاتووە، یان ئاماژەیە بۆ شێوازی لەوەڕاندن لەو دۆڵە فێنکەدا، بەڵام زۆربەی لێکۆڵەران پاڵپشتی دوو بۆچوونەکەی یەکەم دەکەن. * سەرچاوەی ناوی شەقڵاوە تا ئێستا یەکلا نەبووەتەوە، کۆنترین سەرچاوەش کەوا ناوی شەقڵاوەی تێدا ھاتبێ ({{نووسەی عەرەبی|معجم البلدان}})ی [[یاقووتی حەمەوی]]یە. لە ساڵی ١٢٢٨ز یان ٦٢٦ی کۆچی کە بە (شقلاباذ) ناوی ھێناوە و دەلێ :({{نووسەی عەرەبی|بفتح شین وسکون القاف، قریة کبیرة ملیحة فی لحف الجبل المطل علی اربل ذات کروم کثیرة، و بساتین وافرة، ینقل عنبھا الی اربل العام بطولە فیکفیھم، بینھا و بین اربل ثمانیة فراسخ}})، واتا : گوندێکی گەورە و دڵگرە لە بناری ئەو چیایەی بەسەر [[ھەولێر]] درێژ بووەتەوە، مێوی زۆرە، باخی بەرفراوانی ھەیە، ترێیەکەی بە درێژایی ساڵ بۆ [[ھەولێر]] دەگوێزرێتەوە کە بەشیان دەکات، مەودای ھەتا ھەولێر ٨ قۆناغە. * لە چەندین سەرچاوەی تریشدا ناوی شەقڵاوە ھاتووە و ئەوەی لەمەڕ چۆنیەتی ناولێنانی ھاتووە ھەمووی بە بۆچوونی نووسەرەکانیان بۆچوونی کەسانی ترن، ھەندێکیان پێیان وایە لە شەقبوونی ئەو دۆلە ھاتووە کە شەقڵاوەی تێدا دروست بووە، کە لە نێوان [[چیای سەفین]] و بەرزایی [[سۆرک]] دروست بووە ، ھەندێکی تر پێیان وایە کە ئەم ناوە لە [[شاقوڵی بەگ]] وەرگیرابێ کە لە سەردەمی [[سلێمانی قانوونی]] حوکمڕانیی ئەو ناوچەیەی کردووە؛ مەلا [[جەمیل ڕۆژبەیانی]]ش پێیوایە لە یەکگرتنی ھەردوو وشەی (شەقڵ) و (ئاوا) ھاتووە ، بە مانای ئاوەدان بە دار، [[شاماشە میخایل]] دەڵێ ھەر شەقاوەک ئاوە، بە ھەر حاڵ ، بەڵام تا ئێستا بۆچوونەکەی مەلا جەمیل لە ھەموویان زیاتر لە ڕاستیەوە نزیکە، چونکە خەڵکی ناوچەکە بە داریان گوتووە (شەقرا) و (ئاوا)ش بۆ زۆر شوێنی تر بووەتە پاشگر کە مانای ئاوەدانی دەبەخشیت، ئێستاش خەڵکی ناوچەکە دەڵێن (شەقراوە) نەک (شەقڵاوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناحیەکان == * '''[[خۆشناو (شارەدێ)|ھیران]]''': ٢٠% دانیشتوان لە ناو ناحیەن و ٨٠% دانیشتوان لە لادێکانی سەر بەو ناحیە نیشتەجێن رووبەری گشتی: ٤٩١کم دووجا باری رووی زەوی: دەشت:١٠% گرد:٣٥ % چیا:٥٥% ژمارەی گەرەک:٦ گەرەک _(دۆرێ سولاوک، بێلینگە، دەرەمان، گەلی ھیران، ھیرانی خوارو، ھیرانی نوێ). * '''[[بالیسان]]''' رووبەر: ٨٨کم دووجا ژمارەی گوند: ١٥ باری رووی زەوی: دەشت: ٣٠ %، گرد:١٠%، چیا:٦٠% == سەرچاوەکان == * [https://web.archive.org/web/20140717070551/http://hawlergov.org/ku/region.php?id=1330756931 قەزای شەقڵاوە-سایتی پارێزگای ھەولێر] * [http://www.krso.net/documents/130/pop_no_hawler_2010.pdf ژمارەی دانیشتوانی پارێزگای ھەولێر بۆ سالی ٢٠١٠]{{بەستەری مردوو|url=http://www.krso.net/documents/130/pop_no_hawler_2010.pdf |date=شوباتی ٢٠٢١ }}{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان {{قەزای شەقڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] 0cwl3dnf2iylsfuu06jc8tqu3lt1n0b 0 10143 1590660 1458929 2026-06-15T20:18:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1590660 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-جوگرافیا}} '''فەلەستین''' (بە[[عەرەبی]]: ''فلسطین''، بە[[ئینگلیزی]]: ''Palestine''، بە[[لاتینی]]: ''Palaestina''، بە[[عیبری]]: ''פַּלַשְׂתִּינָה'' یان ''פִלַסְטִין'') ناوچەیەکی مێژوویییە لەناو جەرگەی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] و بەشی باشووری ڕۆژاوای وڵاتی [[شام]] پێک دەھێنێت، لەمڕۆدا دەورەدراوە بە وڵاتە عەرەبییەکان و بەشێکی زۆری دانیشتووانەکەی بە [[زمانی عەرەبی]] ئەدوێن، بەڵام بەشەکەی تر بە عیبری ئەدوێن و شوێنکەوتووی ئایینی یەھودیین، کۆچکردوو و نەوەی نەتەوەکانی ترن، دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی دەریای سپی ناوەڕاست و [[ئاسیا]] بە [[باکووری ئەفریقا]] دەگەیەنێت لە شوێنی بە یەکگەیشتنی دوو قارەکەدا. ئەم ناوچەیە چەندین شاری مێژووی و ئایینی گرنگ لە خۆدەگرێت بۆ ھەرسێ ئایینییە یەکتاپەرستییەکە، لەسەرووی ھەموویانەوە (قودس و بەیت لەحم و خەلیل و ناسڕە و ئەریحا و تەبرییە). لە ڕووی سیاسی و ئاسایشەوە بە نائارامترین ناوچەی جیھان دادەنرێت بەھۆی ئەو ناکۆکیانەی لە نێوان [[ئیسرائیل]] و فەلەستینییەکاندا ھەیە، فەلەستینی بە دانیشتووە عەرەبەکانی ناوچەکە دەوترێت. == مێژوو == مێژووی فەلەستین تا ڕادەیەکی زۆر بەستراوە بە تێکستە ئایینییەکانی یەھودی و مەسیحی و [[ئیسلام]]ی، و مێژووی فەلەستین بەندە بە بوونە سیاسی و نیشتەجێبوونەکەی. [[پەڕگە:CanaanMap.jpg|200px|وێنۆک|ڕاست|نەخشەیەکی فەلەستینی کۆن، بوونی کەنعانییەکان دەردەخات]] فەلەستین خاکی پەیامەکانە و لانکەی شارستانی مرۆڤایەتییە، و قیبلەی یەکەمی [[موسڵمانان|موسڵمانانە]] و کۆنترین شاری تێدایە کە ئەریحایە، بیست ویەک شارستانی جیاوازی بە خۆیەوە بینییووە لە ھەزارەی ھەشتەمی پێش زایینییەوە، لەسەر خاکی فەلەستین چەندین ڕاستی مێژوویی ئەدوێن لەسەر مێژووی ئەم خاکە، و کەنعانییەکان یەکەم جار نیشتەجێبوون لەم خاکەدا، ھیرۆدەتس و مێژوونەسە [[یۆنان]]ی و لاتینییەەکانی تر ناوی فەلەستینیان ناوە لە کەنارەکانی خاکی فەلەستین، و ھەندیک جار ئەم ناوەیان بۆ ھەموو زەوییەکانی نێوان کەنار و دۆڵی ئوردن بەکارھێناوە، و لە سەردەمی ئیمپراتۆری ڕۆمانی، فەلەستین بە ھەموو ناوچەکانی دەوروبەری قودس وتراوە، ھەروەھا ئەم ناوە لە سەردەمی بیزەنتییەکان بەکارھاتووە بۆ ئاماژەکردن بەو ناوچانەی کەوتوونەتە ڕۆژاوای ڕووباری ئوردن، و درێژ دەبێتەوە لە نێوان شاخی کرمل و غەزە لە باشوورەوە. [[پەڕگە:UN Partition Plan For Palestine 1947.svg|وێنۆک|200px|پلانی نەتەوەیەکگرتووەکان بۆ دابەشکردنی فەلەستین، ساڵی ١٩٤٧ز]] پاشماوەی ئاسەواری مرۆڤ لە ناوچەی باشووری دەریاچەی تەبڕیا دۆزرایەوە، کە دەگەڕێتەوە بۆ ٦٠٠ ساڵ پێش زایینی، و لە سەردەمی بەردینی نوێدا (١٠٠٠٠ – ٥٠٠٠پ. ز) کۆمەڵگەی کشتوکاڵی جێگیری تیادامەزراوە، و لە سەردەمی مسیندا (٥٠٠٠ – ٣٠٠٠ پ. ز) ئامڕازی مسی و بەردی دۆزراوەتەوە لە قەراغەکانی ئەڕیحا و بیری سەبع و [[دەریای مردوو]]، وکەنعانییەکان لە [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|نیمچەدوورگەی عەرەبییەوە]] گەیشتوونەتە فەلەستین لە نێوان (٣٠٠٠ – ٢٥٠٠ پ. ز) و لە دەورووبەری ١٢٥٠ پ. ز بەپێی گێرانەوەی (یەھودییەکانی سەردەمی دیرین)، بەنی ئیسڕائیل دەستیان گرتووە بەسەر چەند بەشێکی ناوخۆی وڵاتی کەنعانی ناوخۆ، و لە نێوان ساڵانی ٩٦٥ – ٩٢٨ پ. ز مەلیک سولەیمان پەیکەرێکی بنیاتنا لە قودس و لە ساڵی ٩٢٨ پ. ز دەوڵەتی بەنی ئیسرائیل دابەشبوو بۆ شانشینی ئیسرائیل و یەھودا، ولە ساڵی ٧٢١ پ. ز ئاشوورییەکان دەستیان گرت بەسەر شانشینی ئیسڕائیلدا، و لە ساڵی ٥٨٦ پ. ز بابلییەکان شانشینی یەھوزایان تێک شکاند و خەڵکەکەیان ڕاگواست بەرەو [[بابل]] و پەیکەرەکەیان ڕوخاند. ساڵی ٥٣٩ پ. ز فارس دەستیان گرت بەسەر بابلدا و ڕێگەیان دا بە یەھود بگەڕێنەوە و پەیکەرێکی تریان بنیاتنا، و لە ساڵی ٣٣٣ پ. ز ئەسکەندەری گەورە دەستی گرت بەسەر وڵاتی فارسدا و فەلەستینی خستە ژێر حوکمی یۆنانی، و بە مردنی ساڵی ٣٢٣ پ. ز بەتاڵیسە میسڕییەکان و سلوقییە [[سوورییەکان]] حوکمی فەلەستینیان گرتە دەست، سلوقییەکان ھەوڵیاندا ئایین و ڕۆشنبیری ھیلینیستی (یۆنانی) بسەپێنن، بەڵام لە ساڵی ١٦٥ پ. ز بەپێی مێژووی یەھودی، مکابییەکان شۆڕشیان کرد بەسەر سلووقییەکاندا و ھەوڵی دامەزراندنی دەوڵەتێکی یەھودی سەربەخۆیان دا، و لە ساڵی ٦٣ پ. ز فەلەستین خرایە پاڵ ئیمپڕاتۆری ڕۆمانی، ڕۆمان بە سەرکردایەتی تیتۆس قودسیان تێکدا لە ساڵی ٧٠ پ. ز، و دووبارە بنیاتنرایەوە لە سەردەمی ئیمپڕاتۆر ھادریانس و ناوی ئیلیا کابیتۆلینای لێنرا لە ساڵی ١٣٥ پ. ز، و فارس سووتاندیان لە ساڵی ٦١٤ز، و موسڵمانان لە ساڵی ٦٣٨ز فەتحیان کرد لە سەردەمی خەلیفە [[عومەری کوڕی خەتاب]]دا، دوای ئەوەی کلیلەکانی لە بەتڕیکەکەی (سەفرونیوس) وەرگرت، و عەرەب ناویان نا قودس، و خاچھەڵگرەکان لە ساڵی ١٠٩٩ز دەستیان بەسەردا گرت، و موسڵمانان بە سەرکردایەتی [[سەلاحەددینی ئەییووبی]] گێڕایانەوە لە دوای شەڕی حەتین ساڵی ١١٨٧ز، و لە سەدەی شازدە تا سەرەتای سەدەی بیستەم [[قودس]] لەژێر حوکمی [[دەوڵەتی عوسمانی|عوسمانییەکاندا]] بوو، و لە سەرەتای سەدەی پازدەدا [[سوڵتان]] ([[سوڵتان سولەیمان قانونی]])ی عوسمانی ھەستا بە چاکسازی و نوێکردنەوەی شارەکە و دامەزراندنەوەی دیوارەکانی کە ھەتا ئێستا دەوری شارە دێرینەکەیان داوە. لە سەردەمەکانی ناوەڕاستدا [[مەمالیکەکان]] شکان لەسەر دەستی عوسمانییەکان لە دەوروبەری ساڵی ١٥١٧ز و [[دەوڵەتی عوسمانی]] حوکمی فەلستینی گرتە دەست لە ساڵی ١٥١٦، و قوستەنتینییەیان کرد بە فەرمانڕەوایەکی ناوخۆیی لەسەری و وڵات لە ڕووی کارگێڕییەوە دابەش دەبوو بۆ پێنج ناوچە کە ناودەبران بە سناجق ئەوانیش؛ قودس و غەزە و سەفەد و نابلس و عەجلون بوون، و تا ڕادەیەکی زۆر حوکم لەژێر دەستی فەرمانڕەوا ناوخۆیییەکاندا بوو، دووبارە بنیاتی شوێنە گشتییەکانی قودس کرایەوە لەسەر دەستی سولەیمان قانونی ساڵی ١٥٣٧ز. بەشە جیاوازەکانی فەلەستین و وڵاتی [[شام]] بە گشتی کەوتە ژێر دەسەڵاتی خێزان و دەسەڵاتی جیاوازەوە لە ماوەی دەوڵەتی عوسمانیدا لە نێوان والی و دوژمنەکانی دەوڵەتی ناوەندی. فەلەستین مایەوە لەژێر دەسەڵاتی عوسمانییەکان تا ساڵانی ١٩١٧–١٩١٨ یان تا شەڕی جیھانی یەکەم، لە دوای ئەو بەپێی ڕیکەوتننامەی سایکس بیکۆ دابەشکراو وەک ناوچەکانی تری [[شام]] و [[عێراق]]. لە ساڵانی سەرەتای سەدەی بیستدا، بزووتنەوەی سەھیۆنی ھەستا بە ڕێکخستنی کۆچکردنی یەھوودییەکان بۆ فەلەستین، و ھەستان بە ئەنجامدانی چەند تاوانێکی دەمارگیری و [[ڕەگەزپەرستی]] لە دژی دانیشتووانی فەلەستین، فەلەستینییەکانیان دەرکرد لە خاکەکانیان بە زۆرەملێ و چەک، پاشان مەجلیسی یەھودی دامەزراندنی دەوڵەتی یەھودی ڕاگەیاند کە ناو دەبرێت بە خاکەکانی ٤٨ و نەتەوە یەکگرتووەکان و زۆربەی وڵاتەکانی جیھان دانیان پێداناوە وەک دەوڵەتی ئیسرائیل، دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیل ڕاگەیەنرا ساڵی ١٩٤٨ز، لەو ساڵە و لە دواتردا چەندین ڕووبەڕووبوونەوە کەوتەوە لەلایەن فەلەستینی و وڵاتە عەرەبییەکان کە بڕیارەکەی نەتەوە یەکگرتووەکانیان ڕەت دەکردەوە بە دابەشکردنی خاکەکە بۆ خاکی عەرەبی و ئیسرائیلی. == فەلەستین لە ڕووی ئایینییەوە == فەلەستین گرنگییەکی ئایینی ھەیە لە ھەر سێ ئایینی ئاسمانی [[ئیسلام]] و مەسیحی و یەھودی، و لە مێژووەکەیدا چەندین ناکۆکی ئایینی لێ کەوتووەتەوە وەک ھەڵمەتی خاچھەڵگرەکان و ھەروەھا ھەندێک ناکۆکی عەرەبی ئیسرائیلی دەگەڕێننەوە بۆ ھۆکاری ئایینی. === لە ئیسلامدا === [[پەڕگە:3omarimosque.jpg|250px|وێنۆک|مزگەوتی عومەری لە غەزە وەک ڕێزلێنانێک بۆخەلیفە عومەری کوڕی خەتاب دروست کراوە.]] فەلەستین شوێنێکی گەورەی ھەی لای موسڵمانان، ئەو خاکە پیرۆزەیە کە خوا لە قورئاندا ناوی ھێناوە لە سوورەتی ئیسرادا؛ سبحان الذی أسری بعبدە لیلا من المسجد الحرام إلی المسجد الأقصی الذی بارکنا حولە، واتە؛ پاکی و بێگەردی و ستایش بۆ ئەو زاتەی کە شەوڕەوی کرد لە بەشێکی کەمی شەودا بەبەندەی خۆی لە مزگەوتی (حرام، [[کەعبە]]ی پیرۆزەوە) بۆ مزگەوتی (الاقصی) لە (بیت المقدس) کە دەوروبەریمان پیرۆزو پڕ بەرەکەت کردووە، تا ھەندێک نیشانەو [[بەڵگە (ڕاستی)|بەڵگە]] و دەسەڵاتداری و توانایی خۆمانی نیشان بدەین، بەڕاستی ئەو زاتە بیسەرو بینایە. ھەروەھا خوا ناوی خاکی پیرۆزی فەلەستینی لە ئایەتی ٧١ی سوورەتی ئەنبیادا ھێناوە، «نجیناە ولوطاً إلی الأرض التی بارکنا فیھا للعالمین» واتە؛ ئێمە ئەویش و - لوط - ی برازایشمان ڕزگار کرد و ناردمانن بۆ (وڵاتی شام) ئەو سەرزەمینەی کە بەرەکەتمان بەسەردا ڕژاندووە بۆ ھەموو خەڵکی. ھەروەھا لە ئایەتی ٨١ی سوورەتی ئەنبیادا، ولسلیمان الریح عاصفة تجری بأمرە إلی الأرض التی بارکنا فیھا وکنا بکل شیء عالمین، واتە؛ بۆ سولەیمانیش بایەکی بەھێزو تیژمان ڕەخساند کە بەرمانی ئەو، جاروبار ھاتوچۆی دەکرد بۆ ئەو زەوییەی کە بەرەکەتمان بەسەردا ڕژاندبوو و ئێمە بەھەموو شتێک زاناو شارەزاین، و کاتێک خوای گەورە فەرمانی کرد بە پێغەمبەر [[موسا]] و بەنی ئیسرائیل بچنە فەلەستینەوە فەرموویەتی؛ «وإذ قلنا ادخلوا ھذە القریة فکلوا منھا حیث شئتم رغداً وادخلوا الباب سجداً وقولوا حطّة نغفر لکم خطایاکم وسنزید المحسنین»، واتە؛ یادی ئەو نیعمەتە بکەنەوە کاتێک وتمان: بچنە ئەم شارەوە (کە قودسە)، جا ھەرچی حەزی لێدەکەن لەوێ لە ھەر جێیییەکی بەفراوانی و خۆشی بیخۆن، لە دەروازەی شارەکە بەرێزو کڕنووشی (پێزانینییەوە) بچەنە ژورەوە و بڵێن: خوایە لە تاوانەکانمان ببوورە، ئەو کاتە ئێمەش لە ھەڵە و تاوانەکانتان دەبوورین، ئێمە پاداشتی چاکەکاران لە ئاییندەدا زۆر بە زیادەوە دەدەینەوە؛ و گوندەکە مەبەستی ئەریحایە، و لەم وتەیییەدا «یا قوم ادخلوا الأرض المقدسة التی کتب اللە لکم ولا ترتدوا علی أدبارکم فتنقلبوا خاسرین» واتە؛ ئەی قەوم و عەشیرەتم بچنە ناو ئەو زەوییە پیرۆزەی (القدس)، کە خوا پێویستی کرد لەبەر سوودی خۆتان بچنە ناوی، پاشگەز مەبنەوەو پاشەکشێ مەکەن تا خەسارەتمەندو زەرەرمەند نەبن؛ و لە باسی مەریمی عەزرادا خوا دەفەرموێت؛ «فحملتە فانتبذت بە مکانا قصیاً»، واتە؛ دەستبەجێ مریەم سکی پڕ بوو، (بەغەم و [[پەژارە]]وە) بەرەو شوێنێکی دوور ڕۆیشت. شوێنی مەبەست دۆڵێکە دەکەوێتە نێوان بەیت لەحم و قودس. [[پەڕگە:Jerusalem Dome of the rock BW 14.JPG|وێنۆک|220px|ڕاست|شاری قودس، پایتەختی فەلەستین]] و قودس گرنگییەکی تایبەتی ھەیە لای موسڵمانان و مزگەوتی ئەقسا وەک ناسراوە یەکەم قیبلەی موسڵمانان بووە، و پێغەمبەر [[محەممەد]] لێوەی سەرکەوتووە بۆ ئاسمان و ئەم مزگەوتە قیبلەی موسڵمانان بوو بۆ ماوەی شازدە یان حەڤدە مانگ، ھەتا خوا داوای لێکردن قیبلە بگۆڕن، لە دوای ئەوە قیبلەی موسڵمانان بوو بە [[کەعبە]] لە مەککەی پیرۆز، و [[موسڵمان|موسڵمانان]] ناوی بەیتولموقەدەس یان قودسیان لە شارەکەنا لەبەر پیرۆزییەکەی، ھەوەھا موسڵمانان لەو باوەڕەدان کە [[مەقامی ئیبراھیم]] و کوڕەکانی و حەفیدە پێغەمبەرەکانی (ئیسماعیل و ئیسحاق و یەعقوب) و خێزانەکانیان ھەیە لە حەرەمی ئیبراھیمی لە خەلیل، و تێیدا پێغەمبەر [[عیسا]] لە دایک بووە، و لە فەلەستیندا چەندین مزگەوتی مێژوویی و دیمەنی ئیسلامی ھەیە وەک مزگەوتی عومەر و مزگەوتی براق لە قودس و مزگەوتی عومەری لە غەزە و بەیت لەحم لەگەڵ مەقامی چەندین پێغەمبەر وەک مەقامی خدر و ئلیاس و داود و ساڵح. و ئەوەی زیاتر خاکەکانی شام و بەیتولموقەدەس بەڕێز دەکات، [[فەڕز]]کردنی پێنچ نوێژەکەیە لەسەر خاکەکانی. === لە مەسیحییەتدا === [[پەڕگە:Bethlehem Christmas2.JPG|وێنۆک|210px|ئاھەنگ گێڕانی مەسیحییەکان لە گۆڕەپانی کەنیسەی مەھد لە شاری بەیت لەحم]] فەلەستین لای مەسیحییەکان بە زەوییە پیرۆزەکان ناو دەبرێت، بەپێی بیروباوەڕی مەسیحی یەسوعی مەسیح تێیدا لە دایک بووە و ژیاوە، و زۆرترین ڕووداوەکانی سەردمی نوێ و ژمارەیەک لە ڕووداوەکانی سەردەمی دێرین ڕوویانداوە، و بەپێی میراتی مەسیحی مژدەی مەسیحییەت لە جەلیل و یەھوزاوە دەرچووە، یان لە باکوور و ناوەڕاستی فەلەستینەوە، و لە ھەموو جیھاندا بڵاو بووەتەوە، لەبەر ئەوە فەلەستین چەندین شوێنی پیرۆزی مەسیحییەکان لە خۆدەگرێت لەسەروو ھەموویانەوە شاری بەیت لەحمە، کە شوینی لەدایکبوونی مەسیح (کەنیسەی مەھد) دەگرێتەوە و شاری ناسڕە کە مریەمی عەزرا مژدەی لە دایکبوونی ڕۆحی قودس (عیسا)ی پێدراوە تێیدا، و شاری قودس یان بە ناوە مەسیحییەکەی (ئورشلیم) کە عیسا خەڵکی یەھوزای بانگ کرد بۆ ئەوەی شوێنی بکەون دوایین ھەنگاوەکانی لە ڕێگەی ئالامدا بوو دوای ئەوە لە خاچدرا، و مەسیحییەکان لەو باوەڕەدان کە ئارامگای عیسا ھەیە لە کەنیسەی قیامەدا لەو شارەدا، ھەروەھا لە ڕۆژاوای [[جەنین]]دا کەنیسەی بەرقین ھەیە کە کە لەو شوێنەدا عیسا موعجیزەکانی چارەسەرکردنی نەخۆشەکانی ئەنجامداوە، ھەروەھا مەسیحییەکان چەند ناوچەیەکی تری فەلەستین پیرۆز ڕادەگرن لە جەلیل بە تایبەتی دەوری دەریاچەی تەبڕیا و لەسەر کەنارەکانی ڕووباری ئوردن، ھەروەھا مەسیحییەکان چەند شوێنێکی تر پیرۆز ڕادەگرن لە سەردەمی دێریندا کە موسڵمانان و مەسیحی ھەردووکیان بە پیرۆزیان دەزانن وەک حەرەمی قودسی و حەرەمی ئیبراھیمی و خەلیل و ئەوانی تر، مەسیحییەت لە فەلەستیندا ھەر لە سەرەتاو کاریگەر بووە بە ئاڕاستەی جیاواز، لە سەرەتای سەدەی یەکی زایینییەوە لەسەر خاکە پیرۆزەکان چەند تائیفەیەکی جیاوازی مەسیحی ژیاون و ھەتا ئەمڕۆ بوونی مەسیحی لە فەلەستین بەردەوامە. کەنیسەی قیامە لە قودس بە یەکێک لە گرنگترین کەنیسەکانی جیھان دادەنرێت، و ھەزران مەسیحی بۆ حەج دێن ساڵانە لە بەیت لەحم و قودس و ناسڕەوە و ناوچە جیاوازەکانی تری فەلەستینەوە. === لە یەھودییدا === یەھود یان جوولەکە بە فەلەستین دەڵێن "אֶרֶץ יִשְׂרָאֵל (دەربڕینەکەی ئیڕێ یسرائیل یان إیرتس یسرائیل) واتە وڵاتی ئیسرائیل یان زەوییە پیرۆزەکان یان زەوی میعاد بەپێی ئەوەلە سەردەمە دێرینە مەسیحییەکاندا ھاتووە، بەپێی بیروباوەڕی یەھودی فەلەستین ئەو زەوییەیە کە شانشینی ئیسرائیلی لەسەر دامەزراوە پێش ئەوەی دابەش بێت بۆ ئیسرائیلی باکوور و یەھوزا، و یەھودەکانی ئێستا خۆیان بە نەوەی خەڵکی شانشینی یەھوزا دەزانن کە پایتەختەکەیان ئورشلیم (یان شاری قودس) بووە، و لەو باوەڕەدان کە پەیکەری سولەیمانی تیابووە، و ناوەندی یەھودی دێرینە، و تائیفەی سامریین کە نزیکن لە یەھودەوە لە ئایینی و ڕۆشنبیریدا شاخی جرزیم بە پیرۆز دەزانن لە نزیک نابلس. لە میراتی یەھودیدا، قودس و خەلیل و تەبڕیا و سەفد بە چوار شارە پیرۆزەکە دادەنێن کە گرنگییەکی تایبەتیان ھەیە لە ئایینی یەھودی و مێژووی یەھودییدا، دیواری ڕۆژاوا (لای موسڵمانان بە دیواری براق) ناوبراوە، زۆرترین نوێژکەری یەھودی لێ کۆدەبێتەوە لە ئێستادا بە درێژایی ساڵ بە تایبەت لە جەژنە یەھوودییەکاندا، ھەروەھا یەھود حەرەمی ئیبراھیمی بە پیرۆز دەزانن وەک موسڵمانان و مسیحییەکان و لەگەڵ چەند ناوچەیەکی جیاوازی جەلیلدا. لە شەریعەتی یەھودییدا چەند ڕاسپاردەیەک ھەیە تەنھا لە زەوییە پیرۆزەکان دەکرێت جێبەجێ بکرێت و زۆربەی ئەم ڕاسپاردانە پەیوەستن بە کاروباری کشتوکاڵییەوە و دیارترین ڕاسپاردەی شمیتایە. == ناونان و سنوور == [[پەڕگە:Israel Topography.png|وێنۆک|200px|نەخشەی تۆپۆگرافی فەلەستین]] یەکەم کەس کە ناوی فەلەستینی بەکار ھێناوە بۆ باشووری وڵاتی [[شام]] مێژوونووسی یۆنانی ھێرۆدۆت بووە لە دانراوەکانیدا لە سەدەی ٥ پ. ز، و ھیرۆدۆت ناوی فەلەستینی بەکارھێناوە وەک زاراوەیەکی جوگرافی و ئاماژەی بە وڵاتی شام وڵاتی ڕافیدەین کردووە بە سووریا و باشوورەکەی بە فەلەستین " (Παλαιστινη "پَڵیْسْتِینِیە یان سووریای فەلەستینی، وا دیارە کە ھێرۆدۆت ئەم ناوەی لە ناوی پلشت وەرگرتووە وک ئاماژەیەک بۆ کەنارەکانی باشووری نێوان [[یافا]] و دۆڵی عەریش کە شاری فەلەستینییە بووە، وناوی فەلەستین بەکارنەھاتووە وەک ناوچەیەک کە سنوورێکی سیاسی دیاریکراوی ھەبێت تەنھا لە سەدەی دوازدەی زایینیدا نەبێت، کاتێک ئیمپڕاتۆڕی ڕۆمانی ویلایەتی یەھوزای ھەڵوەشاندەوە بەھۆی یاخیبوونی یەھوودییەکان لە ساڵی ١٣٢ز و ویلایەتی سووریای فەلەستینی لە شوێنیدا دامەزراند. ئەو سنوورەی ئەمڕۆ ئاماژەی پێ دەکرێت وەک سنووری فەلەستینی مێژوویی دەرئەنجامی زنجیرەیەک لە وتوێژ و ڕێکەوتنی نێوان ئیمپڕاتۆرییەتەکانە کە دەستیان بەسەر [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست|ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا]] گرت لە سەرەتای سەدەی بیست، کە ھەر ئەوەش بوو بەھۆی داڕشتنی سنوورە سیاسەکان بە گشتی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاستدا. == جوگرافیا == فەلەستین لە ڕووی جوگرافییەوە لە چوار ناوچە پێک دێت؛ * دەشتە تەختەکان * بەرزایییەکان (شاخەکانی جەلیل وەک شاخی قەفزە و نابلس و قودس و خەلیل) * نزمایییەکانی ئوردن * بیابانی نەقب دەشتە تەختەکان پێک دێت لە دەشتی عەککا ل نیوان ناقورە و حەیفا و دەشتی کەناری گەورە کە شاخی کرمل لە دەشتی عەککای جیا دەکاتەوە؛ و فەلەستین چەندین شاری کەناری لە خۆ دەگرێت لەسەر کەنارەکانی دەریای ناوەڕاست و گرنگترینیان (عەککا و [[حەیفا]] و تەل ئەبیب [[یافا]] و نتانیا و ئەشدود و عەسقەلانن) و غەزە کە بە گرنگترین شاری فەلەستین دادەنرێت لە ڕووی جوگرافی و ئابوری و دیمۆگرافییەوە. لە شارە کەنارییەکان و دەوروبەریاندا نزیکەی %٦٠ دانیشتووان نیشتەجێن (نزیکەی %٧٥ لە دانیشتووی یەھودن، و %٤٠ دانیشتووی عەرەبن)، و گەورەترین ناوەندە پیشەسازی و بازرگانییەکانیان تیایدایە و ئەم ناوچە کەناریانە بە تایبەت تەل ئەبیب و غەزە زۆرترین چڕی دانیشتووانیان ھەیە. فەلەستین چەند ناوچەیەکی بە بڕشت لە خۆ دەگرێت گرنگترینیان کێڵگەی باکووری و بن عامر و ھەندێک کێڵگەی ترن لە ناوەڕاستی وڵاتەکە، و پشت دەبەستن بە بارینی باران کە لە ماوەی پێنج مانگدا دەبارێت لە (تشرینی دووەمەوە تا ئازار)، و دەریاچەی تەبریا بە گرنگترین سەرچاوەی ئاوی سروشتی دادەنرێت بۆ خواردنە و ئاودێری لە ناوچەکەدا. == دیمۆگرافیا == === زمان === زمانەکان لە فەلەستیندا بەم شێوەیە بڵاوبوونەتەوە. ==== پێش زایینی ==== [[پەڕگە:Negev sign.jpg|وێنۆک|200px|ھێمایەکی ئاگادارکردنەوە، بە سێ زمان نوسراوە]] لە پێش زایینیدا لە فەلەستین زمانی کەنعانی دەرکەوتووە کە کەنعانی و فینیقی و عیبرانییەکان پێی ئەدووان، ئەم زمانانە لە فینیقی دەچن کە بنەڕەتەکەی لە لوبنانە و کەنعانییەکانی باکووری فەلەستین پێی ئەدووان و عیبری بڵاو بوو لە ناوچە شاخاوییەکان (زفەی غەربی و قودسی ئێستا) و ناوچە کەنارییەکانی باکوور کەنعانییەکان قسەیان پێکردووە و دوای ئەوان عیبرانییەکان پێی دووان دوای ئەوەی ھاتنە ناو فەلەستینەوە، بەڵام کەنارەکانی باشوور کە ناوچەکانی غەزەی ئێستا و عەسقەلان دەگرێتەوە زمانی فەلەستینی لەناویاندا بڵاو بووە. ==== لە دوای زایینی ==== لە دوای ئەوەی بابلی یەھودیان دەرکرد و زمانە کەنعانییەکان لەناوچوون، لە فەلەستیندا زمانە ئارامییەکان بڵاوبوونەوە کە کەنعانییەکان پێی ئەدووان لەگەڵ یەھود و مەسیحی، و بەردەوام بوون پێی تا زمانی عەرەبی بڵاو بوویەوە لە فەلەستیندا وەک زمانی دایک بۆ دانیشتووانەکەی، کە نزیکەی ١٠ سەدە قسەیان پێدەکرد، بەڵام لە ئێستادا نزیکەی %٤٥ی دانیشتووانی فەلەستینە مێژوویییەکە پێی ئەدوێن وەک زمانی دایک، ئەمەش بەھۆی کارەساتی ٤٨ کە بەسەریاندا ھات، و فەلەستینییەکان بە دیالێکتی فەلەستینی ئەدوێن کە یەکێکە لە دیالێکتەکانی عەرەبی گشتی، ئەمیش دەتوانرێت دابەش بکرێت بۆ چەند دیالێکتێک. [[پەڕگە:Detail felsendom.jpg|وێنۆک|200px|نوسینی عەرەبی لە قودس]] لە دوای ئینتیدابی بەریتانیا لەسەر فەلەستین زمانەکانی عەرەبی و ئینگلیزی و عیبری بە زمانی ڕەسمی ناوچەی فەلەستینییە مێژوویەکە دانرا لەبەرئەوەی یەکێک لە ناوچەکانی ژێر ئینتیدابی بەریتانی بوو، و [[زمانی عیبری]] ھاتە فەلەستینەوە لە سەدەکانی نۆزدە و بیستدا لەگەڵ کۆچکردنە چڕوپڕەکانی یەھود و دامەزراندنی مۆڵگەی نیشتەجێبوونی یەھودی لەسەر خاکی فەلەستین، بەڵام پێشتر قسەکردن بە عیبری زۆر دیاریکراو بوو تەنھا لەسەر ئاستی حاخامە یەھودییەکانی ناوچەکەدا بوو. لە دوای کارەساتی فەلەستینی ١٩٤٨، زمانی عیبری و عەرەبی دوو زمانی ڕەسمی و بنەڕەتین بۆ دانیشتووانی ناو ئیسرائیل، کە ژمارەی دانیشتووە عەرەبەکان دەگاتە %٢٠٫٢ی دانیشتووانی دەوڵەتی عیبری، ھەروەھا زمانی عیبری دابەش دەبێت بۆ عیبری دێرین و عیبری نوێ. بەڵام لە غەزە و زفەی غەربی (کە ناوچەکانی دەسەڵاتی فەلەستینین) زۆربەی دانیشتووەکانی بە عەرەبی ئەدوێن کە خۆیان فەلەستینی ئەسڵن یان پەنابەرن و لە شارەکانی ترەوە ھاتوون، جێگەی ئاماژەیە کە ھەردوو نەتەوەکە ھەردوو زمانەکە (عەرەبی و عیبری) بە باشی دەزانن، لەگەڵ زمانی ئینگلیزی وەک زمانی بیانی، ھەروەھا کەمایەتی ھەن بە زمانی ئەرمەنی ئەدوین کە خۆیان فەلەستینین بەڵام لە نەژادی ئەرمەنییەوە ھاتوون، ھەروەھا زمانەکانی تری وەک ڕوسی و ڕۆمانی و یدیشی و ئەمھەری ھەن کە زمانی کۆچکردووە یەھودییەکانن. === دانیشتووان === یەکەم ئاسەواری ناسراو لە فەلەستیندا دەگەڕێتەوە بۆ ھۆزێک بە ناوی کەنعانییەکان و ھۆزی ئەموورییەکان، ئەم دوو نەتەوەە ھۆزی کۆچکردوو بوون لە [[نیمچەدوورگەی عەرەبی|نیمچەدوورگەی عەرەبییەوە]] لە باکوورەوە و جێگیر بوون لە واتی [[شام]] و لە فەلەستین بە تایبەتی، ئەمەش جێگیرە و ھەموو میژونوسە ڕۆژھەڵاتی و ڕۆژاوایییەکان لەسەری ڕێکەوتوون، پاشان چەند نەتەوەیەکی تر نیشتەجیی بوون کە لە دوورگەکانی دەریای سپی ناوەراستەوە ھاتبوون بە تایبەت لە دوورگەی (کریت)ەوە کە ئەمانەش بلیستینییەکان بوون وناوی فەلەسەتین لەوانەوە ھاتووە، و بە تێپەڕبوونی کات بلستینی و کەنعانییەکان نەمان و ھیچ ئاسەوارێکیان نەماوەتەوە. پێش ئەوەی کۆچکردنە ڕێکخراوەکان دەست پێ بکات بۆ خاکەکانی فەلەستین لە سەرەتای سەدەی بیست تا ڕوودانی کارەساتەکە و دامەزراندنی دەوڵەتی [[ئیسرائیل]]، فەلەستینییەکان زۆرینەی دانیشتووانی فەلەستینیان پێک دەھێنا، لە کاتی ئێستادا لە ناوچە فەلەستینییە مێژوویەکەدا کە دەوڵەتی ئیسرائیلی لێ دامەزرا ساڵی ١٩٤٨، زۆربەی یەھودییەکان لە ھەموو لایەکی جیھانەوە کۆچیان کرد بۆ فەلەستین بەتایبەت لە [[ئەڵمانیا|ئەلمانیا]] و [[ئەورووپای ڕۆژھەڵات]] و [[ڕوسیا|ڕوسیاوە]] و لە وڵاتە عەرەبییەکانی وەک [[یەمەن]] و [[عێراق]] و [[مەغریب|مەغریبەوە]]. و لە ناوچەکانی غەزە و زفەی غەربیدا زۆرترین دانیشتووانە ڕەسەنەکانی فەلەستین دەژین لەگەڵ پەنابەرەکان لە ناوچەکانی ترەوە ھاتوون کە دەوڵەتی ئیسرائیلی لێ دامەزرا، ھەروەھا چەند کەمایەتییەک مۆڵگەی ئیسرائیلی ھەیە لە یەکە نیشتەجێبووەکاندا لە زفەی غەربی و کەرتی غەزەدا پێشتر؛ و جێگەی ئاماژەیە کە لە ئێستادا زیاتر لە ٥ ملیۆن پەنابەری فەلەستینی ھەیە دەژین لە دەرەوەی زەوییە فەلەستینییەکان و زۆربەیان کۆدەبنەوە لە [[ئوردن]] و [[سووریا]] و [[لوبنان]]. لەگەڵ سەدان ھەزار فەلەستینی تر کە بە ھەموو لایەکی جیھاندا بڵاو بوونەوە بە تایبەت لە وڵاتەکانی کەنداو و [[ئەمریکاکان]]. ئەم خشتەیەی خوارەوە پێکھاتووی دانیشتووانی قەزاکانی فەلەستین ڕوون دەکاتەوە لە کاتی ئینتیدابی بەریتانیدا. {| border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; float: center;" |- style="background: #E9E9E9" |colspan ="8" style="background: #E9E9E9; font-size: 110%" align="center" | دانیشتووانی فەلەستین ساڵی ١٩٤٥ |- |width="٨٠"|'''قەزا''' |'''موسڵمان''' |'''ڕێژە''' |'''یەھوودی''' |'''ڕێژە''' |'''مەسیحی''' |'''ڕێژە''' |'''کۆ''' |- | rowspan="١" | عەککا |٥١٬١٣٠ |٦٩٪ |٣٬٠٣٠ |٤٪ |١١٬٨٠٠ |١٦٪ |٧٣٬٦٠٠ |- | rowspan="١" | بیئری سەبع |٦٬٢٧٠ |٩٠٪ |٥١٠ |٧٪ |٢١٠ |٣٪ |٧٬٠٠٠ |- | rowspan="١" | بیسان |١٦٬٦٦٠ |٦٧٪ | ٧٬٥٩٠ |٣٠٪ |٦٨٠ |٣٪ |٢٤٬٩٥٠ |- | rowspan="١" | غەزە |١٤٥٬٧٠٠ |٩٧٪ |٣٬٥٤٠ |٢٪ |١٬٣٠٠ |١٪ |١٥٠٬٥٤٠ |- | rowspan="١" | حەیفا |٩٥٬٩٧٠ |٣٨٪ |١١٩٬٠٢٠ |٤٧٪ |٣٣٬٧١٠ |١٣٪ |٢٥٣٬٤٥٠ |- | rowspan="١" | خەلیل |٩٢٬٦٤٠ |٩٩٪ |٣٠٠ |<١٪ |١٧٠ |<١٪ |٩٣٬١٢٠ |- | rowspan="١" | یافا |٩٥٬٩٨٠ |٢٤٪ |٢٩٥٬١٦٠ |٧٢٪ |١٧٬٧٩٠ |٤٪ |٤٠٩٬٢٩٠ |- | rowspan="١" | جەنین |٦٠٬٠٠٠ |٩٨٪ | ڕێژەیەکی کەم |<١٪ |١٬٢١٠ |٢٪ |٦١٬٢١٠ |- | rowspan="١" | قودس |١٠٤٬٤٦٠ |٤٢٪ |١٠٢٬٥٢٠ |٤٠٪ |٤٦٬١٣٠ |١٨٪ |٢٥٣٬٢٧٠ |- | rowspan="١" | نابلس |٩٢٬٨١٠ |٩٨٪ | ژمارەیەکی کەم |<١٪ |١٬٥٦٠ |٢٪ |٩٤٬٦٠٠ |- | rowspan="١" | ناسڕە |٣٠٬١٦٠ |٦٠٪ |٧٬٩٨٠ |١٦٪ |١١٬٧٧٠ |٢٤٪ |٤٩٬٩١٠ |- | rowspan="١" | ڕامەڵە |٤٠٬٥٢٠ |٨٣٪ | ڕێژەیەکی کەم |<١٪ |٨٬٤١٠ |١٧٪ |٤٨٬٩٣٠ |- | rowspan="١" | ڕەملە |٩٥٬٥٩٠ |٧١٪ |٣١٬٥٩٠ |٢٤٪ |٥٬٨٤٠ |٤٪ |١٣٤٬٠٣٠ |- | rowspan="١" | سەفەد |٤٧٬٣١٠ |٨٣٪ |٧٬١٧٠ |١٣٪ |١٬٦٣٠ |٣٪ |٥٦٬٩٧٠ |- | rowspan="١" | تەبیڕیا |٢٣٬٩٤٠ |٥٨٪ |١٣٬٦٤٠ |٣٣٪ |٢٬٤٧٠ |٦٪ |٤١٬٤٧٠ |- | rowspan="١" | توڵ کەرەم |٧٦٬٤٦٠ |٨٢٪ |١٦٬١٨٠ |١٧٪ |٣٨٠ |١٪ |٩٣٬٢٢٠ |- | rowspan="١" | کۆ |١٬٠٧٦٬٧٨٠ |٥٨٪ |٦٠٨٬٢٣٠ |٣٣٪ |١٤٥٬٠٦٠ |٩٪ |١٬٨٤٥٬٥٦٠ |- |colspan ="8" style="background: #E9E9E9; font-size: 90%" | Data from the Survey of Palestine<ref>cite book|title=A Survey of Palestine: Prepared in December, 1945 and January, 1946 for the Information of the Anglo-American Committee of Inquiry |page= 12–13|volume=1|publisher= Institute for Palestine Studies| year=1991|id = ISBN 0-88728-211-3</ref> |} تێبینی؛ لە ھەندی لە نەخشە نیمچەفەڕمییەکاندا دوو قەزای تر بۆ ئەم شازدە قەزایە زیاد کراون ئەوانیش قەزای بەیت لەحم و ئەڕیحان. == سیاسەت == [[پەڕگە:GlobalIntifada.png|وێنۆک|150px|ڕاست|وێنەیەک ھێمایە بۆ ڕاپەڕینی فەلەستین بە فڵچەی کارلۆس لاتوف]] وشیاری سیاسی لە فەلەستیندا زوو دەستی پێکرد ھەر لە سەردەمی دەوڵەتی عوسمانییەوە ڕۆڵێکی دیاری ھەبوو، و ڕۆشنبیرە فەلەستینییەکان بۆ بەرەنگاری کۆچکردنی یەھود بۆ وڵاتەکەیان ڕۆڵێکی گرنگیان ھەبوو و نزیکەی ١٧ پارتی سیاسیان ڕێکخست بۆ دەربڕینی بیروڕاکانیانو بەرگریکردن لە مافەکانیان. ئەمڕۆ ناوچەکە لە ڕووی سیاسییەوە ناوچەیەکی ناکۆک دەگرێتەوە، زیاتر لە جارێک ڕووبەڕووی دابەشبوون بۆیەوە، یەکەمیان ساڵی ١٩٣٧ و دووەمیان ساڵی ١٩٤٧، و لە فەلەستینی مێژووییدا دوو پێکھاتووی سیاسی ھەیە یەکێکیان ئیسڕائیلە کە لەسەر خاکی فەلەستین دامەزرا لە دوای کارەساتی ساڵی ١٩٤٨ز، و دووەمیان دەسەڵاتی نیشتیمانی فەلەستینە لە شارە فەلەستینییەکانی وەک زفەی غەربی و کەرتی غەزەدا ھەن لە ساڵی ١٩٩٤ز، بەڵام لە ڕووی نێودەوڵەتییەوە تەنھا ئیسڕائیل دانی پێدانراوە. ئیسڕائیل بە داگیرکەری بە لایەنێکی داگیرکەر دادەنرێت بۆ خاکە عەرەبییەکانی زفەی غەربی و کەرتی غەزە بەپێی ڕێکەوتننامەی جنێف و بڕیاری ئەنجومەنی ئاسایشی ٢٤٢، و فەلەستینییەکان داوای کۆتایی ھێنان بە داگیرکردنی وڵاتەکەیان دەکەن کە لە ئەنجامی شەڕی ١٩٦٧ ڕوویدا و ڕاپەڕینی یەکەمی فەلەستین ساڵی ١٩٨٧ (ڕاپەڕینی بەرد) ڕوویدا و دووەمیان لە ساڵی ٢٠٠٠ بوو ناونرا ڕاپەڕینی ئەقسا، کە ھەردووکیان درێژبوونەوەی ڕاپەڕینی نوێی فەلەستین بوون کە ساڵی ١٩٦٤ دەستی پێکرد لە دوای دامەزراندنی ڕێکخراوی ئازادکرنی فەلەستینی. [[پەڕگە:UN Partition Plan For Palestine 1947 Arabic.png|وێنۆک|150px|نەخشەی دابەشکردنی فەلەستین ١٩٤٧]] === کۆچکردن === بەپێی ئاماری فەڕمی ٣٬٣٧٤٬٢٧٥ یەھودی کۆچیان کرد بۆ فەلەستین لە کۆتایییەکانی سەدەی نۆزدە ھەتا ساڵی ٢٠٠٦، لەمانەش ٣٣٣٠٤ بە شێوەیەکی یاسایی کۆچیان کرد، لە نێوان ساڵانی ١٩٢٠ و ١٩٤٥ نزیکەی (٥٠٠٠٠–٦٠٠٠٠)یەھود کۆچیان بۆکرد بە شێوەیەکی نا[[یاسا]]یی لەو ماوەیەدا، کە ئەم کۆچکردنانە بوو بەھۆی زیادبوونی دانیشتووە یھودییەکان. لە نێوان ساڵانی ١٩٤٧ و تا شەڕی ١٩٤٨ نزیکەی ٧٥٠٠٠٠ عەرەبی فەلەستینی لە وڵاتەکەیان دەرکران، دوای شەڕ فەلەستین دابەشکرا لە نیوان ئیسرائیل و ئوردن و میسر، ئیسڕائیل ڕەگەزنامەی ئیسرائیلی دا بەوانەی لە خاکەکید مابوونەوە و ڕێگەی نەدا عەرەبرەکانی دەرەوەی ئەو سنوورە بگەڕێنەوە، ئوردن ڕەگەزنامەی دا بەوانەی لە زفەی غەربی بوون لەگەڵ پەنابەرەکان، بەڵام دانیشتووانی کەرتی غەزە و پەنابەرەکانی بە بێ ڕەگەزنامە مانەوە دوای ئەوەی میسر ڕەگەزنامەیان نەداتێ، پەنابەرەکان ئەمڕۆ نزیکەی نیوەی نەتەوەی فەلەستینی پێک دەھێنن کە دەگەنە ٤٬٦ ملیۆن کەس (١٩٩٥). === دابەشکردنی فەلەستین === نەتەوە یەکگرتووەکان لە ھەوڵێکیدا بۆ دۆزینەوەی چارەسەرێک بۆ ناکۆکی عەرەبی ئیسڕائیلی لەسەر خاکی فەلەستین ساڵی ١٩٤٧ لیژنەیەکی بۆ ئەو مەبەستە پێکەوەنا، ئەم لیژنەیەش ھەستان بە دانانی دوو پڕۆژە یەکەمیان؛ دامەزراندنی دوو دەوڵەتی سەربەخۆ و شاری قودس لەلایەن بەڕێوەبردنە نێودەوڵەتییەکانەوە بەڕێوە ببرێت، و پڕۆژەی دووەم؛ دامەزراندنی فیدرالی بوو کە ھەردوو دەوڵەتەکە لە خۆبگرێت، و زۆربەیان لایەنگری پڕۆژەی یەکەمیان کرد، و نەتەوە یەکگرتووەکان ھەستا بە پەسەندکردنی پڕۆژەکە لەگەڵ ئەنجامدانی چەند دەستکارییەک لە سنووری ھاوبەشی نێوان دوو دەوڵەتەکە، و بڕیاری دابەشکردنەکە جێبەجێ دەبێت لەو ڕۆژەی ھێزەکانی ئینتیدابی بەریتانی دەکشێتەوە لە فەلەستین. بڕیاری دابەش بوونەکە %٥٥ی خاکی فەلەستینی دا بە دەوڵەتی یەھودی، و پڕۆژەی دابەشکردنەکە دانرا بەپێی ئەو شوێنانەی کۆمەڵەی یەھودییەکنی تیا بوو تا ھەموویان بکەونە ناو دەوڵەتی یەھودییەوە. == شار وگوندەکان == === شارە فەلەستینییەکان لە ئیسڕائیل === دوای کۆتایی شەڕی عەرەبی – ئیسرائیلی ساڵی ١٩٤٨ (کارەسات)، ڕێکەوتنی ڕودس بەسترا کە ئاگربەستی سەپاند لە نێوان ئیسرائیل و ھەریەک لە میسر و سووریا و ئوردن و لوبنان، و بەپێی ئەم ڕێکەوتنانە وێنەی ھێڵی سەوز کێشرا، کە بە فەڕمی داگیرکرا وەک ھێڵی ئاگربەست، بەڵام بە کردار بوو بە سنووری دەوڵەتی ئیسرائیل لەگەڵ وڵاتە عەرەبییەکانی دەوروپشتی، لە ناو ھێڵی سەوز یان ئیسرائیلدا ژمارەیەک شار و گوندی عەرەبی فەلەستینی و شاری تری تێکەڵ کە ھەردوو عەرەب و یەھوودی نێشتەجێبوون ھەیەھەروەک بەشی ڕۆژاوای شاری قودسی گرتووەتەوەو بە دانیشتووی عەرەبی ئەو شارانە ئەوترێت فەلەستینی ٤٨. ئەو شارە فەلەستینی و تێکەڵانەی دەکەونە ھێڵی سەوز یان ئیسرائیلەوە ئەمانەن. ==== شارە تیکەڵەکان ==== * حەیفا * یافا * لەد * بیئری سەبع * عەککا * ڕەمڵە ==== شارە عەرەبییەکان ==== * ناسڕە * ئوم فەحم * تەییبە * تییرە * ڕەھت * شفا عەمر * باقەی غەربی * سەخنین * قلنسوە * چەند شارێکی تر ھەن کە زۆربەی دانیشتووانیان عەرەبی فەلەستینی بوون بەڵام بوون بە شاری یەھودی دوای ئەوەی یەھود کۆچیان بۆ کرد و عەرەبەکانی لێ دەرکران لە شەری ١٩٤٨دا؛ * تەبڕیا * سەفەد * بیسان * مەجدەل (عەسقەلان) * ئیسدود (ئەشدود) === شارە فەلەستینییەکانی زفەی ڕۆژاوا === لە ساڵی ١٩٦٧ ئیسرائیل زفەی غەربی و کەرتی غەزەی داگیر کرد لە ماوەی شەڕی ١٩٦٧، ھەموو شارەکانی زفەی غەربی کە لە ڕووی کارگێڕییەوە سەر بە ئوردن بوون، لەسەر ھەموویانەوە قودسی ڕۆژھەڵات کەوتنە دەستی ئیسرائیل. (زفە %٢١ی ڕووبەری فەلەستین ئەگرێتوە نزیکەی ٥٨٦٠ کم/٢ * قودس * ڕامەڵڵا * خەلیل * بەیت لەحم * نابلس * [[جەنین]] * توڵکەرەم * ئەڕیحا * قەلقیلییە === شارە فەلەستینییەکان لە کەرتی غەزە === غەزە لە %١٫٣ی ڕووبەری فەلەستین پێک دەھێنێت کە نزیکەی ٣٦٠کم/٢، و زۆربەی پەنابەر ناوخۆیییەکانی لە خۆگرتووە کە وایلێکردووە ببێتە چڕترین ناوچەی جیھان لە ژمارەی دانیشتوواندا. * غەزە * خانیونس * [[ڕەفەح]] * دەیر بەلح * [[بەیت لاھیا]] * [[بەیت حانون]] === گوندە وێرانکراوەکانی فەلەستین === لە ماوەی دامەزراندنی دەوڵەتی ئیسرائیل و بەتایبەت لە شەری ١٩٤٨، ھێزە سەھیۆنییەکان شارستانی و ئاسەواری ٤١٨ گوندیان لە گوندە مێژوویەکانی فەلەستین وێران کرد، ئەم گوندانە سەر بە قەزاکانی خەلیل و ڕەمەڵە و قودس و ناسڕە و بیئر سەبع و بیسان و [[جەنین]] و حەیفا و سەفەد و تەبڕیا و توڵکەرەم و عەککا و [[غەززە]] ویافا بوون. == پێشانگا == {{چینی ناوەند}} <gallery> پەڕگە:Flag of Palestine - long triangle.svg|ئاڵای فەلەستین پەڕگە:Coat of arms of Palestine.svg|ھێمای فەلەستین پەڕگە:Satellite image of Israel in January 2003.jpg|وێنەیەکی فەلەستین لە بۆشاییی ئاسماندا پەڕگە:Mill_(British_Mandate_for_Palestine_currency,_1927).jpg|سکەی فەلەستینی لەکاتی بەڕێوەبردنی فەلەستین لەلایەن [[شانشینی یەکگرتوو]]، ساڵی ١٩٢٧ پەڕگە:Stamp_palestine_10_mils.jpg|ستامپی فەلەستینی پەڕگە:British_Mandate_Palestinian_passport.jpg|پاسپۆرتی فەلەستینی ژێر دەسەڵاتی شانشینی یەکگرتوو پەڕگە:Al-Aqsa05.JPG|مزگەوتی ئەقسای پیرۆز لە قودس پەڕگە:Mausoleo Arafat (Muqata, Ramallah) 02.JPG|پەیکەری یادەوەری لە ڕامەڵڵا پەڕگە:Orient House P6080034.JPG|بەیت شەرق لە قودس پەڕگە:Jerycho6.jpg|ئەریحا،کۆنترینشار کە خەڵکی تیابووبێت پەڕگە:St mary magdalene church closeup2.jpg|کەنیسەی مرییەم لە قودس پەڕگە:Basilica of the Annunciation.jpg|کەنیسەی بەشارە لە ناسڕە پەڕگە:Jordan River Bushy.jpg|بەشی ڕۆژئاوایی ڕووباری ئوردن پەڕگە:Seraya - Ottoman fortress - Safed.jpg|یەکەی حوکمی عوسمانی لە سەفەد پەڕگە:Alley in Jaffa.jpg|گەڕەکێکی کۆن لە یافا پەڕگە:Nablus soap.jpg|کارگەی سابونی کۆن لە نابلس پەڕگە:Gulf of Eilat.jpg|کەنداوی عەقەبە، باشووری فەلەستین. پەڕگە:Ruins of a church in Shivta in the Negev.jpg|ئاسەواری ئەنباتەکان لە بیابانی نەقب </gallery> {{کۆتایی}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://web.archive.org/web/20110604174515/http://www.palestineremembered.com/ar/index.html موقع فلسطین فی الذاکرة] * جامعة القدس المفتوحة، الباحث محمد عثمان الزعاترة. * فلسطین حاضر ومستقبل، تألیف سفیان عثمان الزعاترة ومحمد أحمد عشا. == کتێبنامە == {{refbegin|30em}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Transformation of Palestine | editor-last = Abu-Lughod | editor-first = Ibrahim |ساڵ= ١٩٧١|بڵاوکەرەوە= Northwestern Press |شوێن= Evanston, Illinois}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = The Rise of the Sanjak of Jerusalem in the Late Nineteenth Century |دوایین= Abu-Manneh |یەکەم= Butrus |ساڵ= ١٩٩٩|سەردێڕ= The Israel/Palestine Question | editor-last = Pappé | editor-first = Ilan |بڵاوکەرەوە= Routledge |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=OjuKhNEmFvoC |ژپنک= ٩٧٨-٠-٤١٥-١٦٩٤٨-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = Textbooks in the Palestinian National Authority |دوایین= Adwan |یەکەم= Sami |ساڵ= ٢٠٠٦|سەردێڕ= Protection of Children During Armed Political Conflict: A Multidisciplinary Perspective | editor1-last = Greenbaum | editor1-first = Charles W. | editor2-last = Veerman | editor2-first = Philip E. | editor3-last = Bacon-Shnoor | editor3-first = Naomi |بڵاوکەرەوە= Intersentia | chapter-url = https://books.google.com/books?id=9FTxoncXDwwC&pg=PA242 |پەڕەکان= ٢٣١–٢٥٦|ژپنک= ٩٧٨-٩٠-٥٠٩٥-٣٤١-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Land of the Bible: A Historical Geography |دوایین= Aharoni |یەکەم= Yohanan |بڵاوکەرەوە= Westminster John Knox Press |وتەگێڕانەوە= The desert served as an eastern boundary in times when Transjordan was occupied. But when Transjordan became an unsettled region, a pasturage for desert nomads, then the Jordan Valley and the Dead Sea formed the natural eastern boundary of Western Palestine. |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=AMtoyNxWw0UC |ڕێکەوت= ١ی کانوونی دووەمی ١٩٧٩|پەڕە= ٦٤|ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٦٤-٢٤٢٦٦-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The history of ancient Palestine |دوایین= Ahlström |یەکەم= Gösta Werner |ساڵ= ١٩٩٣|بڵاوکەرەوە= [[Fortress Press]] |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=5cSAlLBZKaAC |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨٠٠٦-٢٧٧٠-٦}} * {{بیرخستنەوە|سەردێڕ= The Justice of Occupation |دوایین= Alexandrowicz |یەکەم= Ra'anan | newspaper = [[The New York Times]] |ناونیشان= https://www.nytimes.com/2012/01/25/opinion/the-justice-of-occupation.html?_r=0 |ڕێکەوت= ٢٠١٢}} * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Editorial: Scurrying Towards Bethlehem |دوایین= Anderson |یەکەم= Perry |ساڵ= ٢٠٠١|بەستەری نووسەر= Perry Anderson | magazine = [[New Left Review]] |بەرگ= ١٠|ناونیشان= https://newleftreview.org/article/download_pdf?id=2330 |ڕێکەوتی سەردان= ١٣ی ئازاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20181001124430/https://newleftreview.org/article/download_pdf?id=2330 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Tiglath Pileser III |دوایین= Anspacher |یەکەم= Abraham Samuel |ساڵ= ١٩١٢|ناونیشان= https://archive.org/stream/tiglathpileserii00anspuoft#page/48/mode/1up | via = [[Internet Archive]]}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Claim of Dispossession |دوایین= Avneri |یەکەم= Arieh L. |ساڵ= ١٩٨٤|بڵاوکەرەوە= Hidekel Press |شوێن= Tel Aviv |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨٧٨٥٥-٩٦٤-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Byzantine-Islamic Transition in Palestine: An Archaeological Approach |دوایین= Avni |یەکەم= Gideon |ساڵ= ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=ZLucAgAAQBAJ&pg=PA301 |ژپنک= ٩٧٨-٠-١٩-٩٦٨٤٣٣-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Population of Israel |دوایین= Bachi |یەکەم= Roberto |ساڵ= ١٩٧٤|بەستەری نووسەر= Roberto Bachi |بڵاوکەرەوە= Institute of Contemporary Jewry, Hebrew University |شوێن= Jerusalem}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = Early Sedentism in the Near East: A Bumpy Ride to Village Life |دوایین١= Belfer-Cohen |یەکەم١= Anna |دوایین٢= Bar-Yosef |یەکەم٢= Ofer |ساڵ= ٢٠٠٠|سەردێڕ= Life in Neolithic Farming Communities: social organization, identity, and differentiation | editor-last = Kuijt | editor-first = Ian |بڵاوکەرەوە= Kluwer Academic/Plenum Publishers |شوێن= New York |ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٠٦-٤٦١٢٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = Autonomous Egypt from Ibn Tulun to Kafur 868-969 |دوایین= Bianquis |یەکەم= Thierry |ساڵ= ١٩٩٨|سەردێڕ= The Cambridge History of Egypt | editor1-last = Daly | editor1-first = Martin W. | editor2-last = Petry | editor2-first = Carl F. |بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |بەرگ= ٢|پەڕەکان= ٨٦–١١٩| chapter-url = https://books.google.com/books?id=Wk4X_d1sTjYC&pg=PA86 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢١-٤٧١٣٧-٤}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Where was Palestine? pre-World War I perception |دوایین= Biger |یەکەم= Gideon | journal = AREA (Journal of the Institute of British Geographers) |ساڵ= ١٩٨١|بەرگ= ١٣|ژمارە= ٢|پەڕەکان= ١٥٣–١٦٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Boundaries of Modern Palestine, 1840–1947 |دوایین= Biger |یەکەم= Gideon |ساڵ= ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە= RoutledgeCurzon |لە= passim |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=wUqRAgAAQBAJ |ژپنک= ٩٧٨-١-١٣٥-٧٦٦٥٢-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Jerusalem in the Time of the Crusades: Society, Landscape and Art in the Holy City Under Frankish Rule |دوایین= Boas |یەکەم= Adrian J. |ساڵ= ٢٠٠١|بڵاوکەرەوە= Routledge |شوێن= London |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=0TuCAgAAQBAJ&pg=PA1 |پەڕەکان= ١٩–٢٠|ژپنک= ٩٧٨-٠-٤١٥-٢٣٠٠٠-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Ancient Records of Egypt: The first through the seventeenth dynasties |دوایین= Breasted |یەکەم= James Henry |ساڵ= ٢٠٠١|بەستەری نووسەر= James Henry Breasted |بڵاوکەرەوە= University of Illinois Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=mJPs-PA0AEUC&pg=PA24 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٢٥٢-٠٦٩٩٠-١}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= The Population of Western Palestine in the Roman-Byzantine Period |دوایین= Broshi |یەکەم= Magen | journal = Bulletin of the American Schools of Oriental Research |ساڵ= ١٩٧٩|بەرگ= ٢٣٦| issue = 236 |پەڕەکان= ١–١٠| doi = 10.2307/1356664 | jstor = 1356664 | pmid = ١٢٣٣٨٤٧٣| s2cid = 24341643}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A New Introduction to Islam | edition = 2nd |دوایین= Brown |یەکەم= Daniel W. |بڵاوکەرەوە= Wiley-Blackwell}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions: Edition 2 |دوایین= Brummitt |یەکەم= R.K. |ساڵ= ٢٠٠١|بڵاوکەرەوە= International Working Group on Taxonomic Databases For Plant Sciences (TDWG) |ناونیشان= http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/tdwg/TDWG_geo2.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20160125135239/http://www.nhm.ac.uk/hosted_sites/tdwg/TDWG_geo2.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ژپنک= ٩٧٨-٠-٩١٣١٩٦-٧٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Damascus: A History |دوایین= Burns |یەکەم= Ross |ساڵ= ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە= Routledge |شوێن= London |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=1_bQTrpf62cC&q=damascus |ژپنک= ٩٧٨-٠-٤١٥-٢٧١٠٥-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Hamidian Palestine: Politics and Society in the District of Jerusalem 1872–1908 |دوایین= Büssow |یەکەم= Johann |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= BRILL |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=crPPX99rjYUC&pg=PA5 |ژپنک= ٩٧٨-٩٠-٠٤-٢٠٥٦٩-٧}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Josephus and Population Numbers in First-century Palestine |دوایین= Byatt |یەکەم= Anthony |بەستەری نووسەر= Anthony Byatt | journal = Palestine Exploration Quarterly |ساڵ= ١٩٧٣|بەرگ= ١٠٥|پەڕەکان= ٥١–٦٠| doi = 10.1179/peq.1973.105.1.51}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Peoples of Western Asia | edition = Illustrated |دوایین= Cavendish |یەکەم= Marshall |ساڵ= ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە= Marshall Cavendish Corporation |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=qA5LnP1pZacC&pg=PA559 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٧٦١٤-٧٦٧٧-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Greco-Roman Culture and the Galilee of Jesus |دوایین= Chancey |یەکەم= Mark A |ساڵ= ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢١-٨٤٦٤٧-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Firearms: a Global History to 1700 |دوایین= Chase |یەکەم= Kenneth |ساڵ= ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢١-٨٢٢٧٤-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Christian Survivor: How Roman Christianity Defeated Its Early Competitors |دوایین= Crotty |یەکەم= Robert Brian |ساڵ= ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە= Springer |وتەگێڕانەوە= The Babylonians translated the Hebrew name [Judah] into Aramaic as Yehud Medinata ('the province of Judah') or simply 'Yehud' and made it a new Babylonian province. This was inherited by the Persians. Under the Greeks, Yehud was translated as Judaea and this was taken over by the Romans. After the Jewish rebellion of 135 CE, the Romans renamed the area Syria Palaestina or simply Palestine. The area described by these land titles differed to some extent in the different periods. |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=6X6hDgAAQBAJ&pg=PA25 |پەڕە= ٢٥ f.n. ٤|ژپنک= ٩٧٨-٩٨١-١٠-٣٢١٤-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Israel and the Assyrians: Deuteronomy, the Succession Treaty of Esarhaddon, and the Nature of Subversion |دوایین= Crouch |یەکەم= C. L. |بڵاوکەرەوە= SBL Press |وتەگێڕانەوە= Judah's reason(s) for submitting to Assyrian hegemony, at least superficially, require explanation, while at the same time indications of its read-but-disguised resistance to Assyria must be uncovered... The political and military sprawl of the Assyrian empire during the late Iron Age in the southern Levant, especially toward its outer borders, is not quite akin to the single dominating hegemony envisioned by most discussions of hegemony and subversion. In the case of Judah it should be reiterated that Judah was always a vassal state, semi-autonomous and on the periphery of the imperial system, it was never a fully-integrated provincial territory. The implications of this distinction for Judah's relationship with and experience of the Assyrian empire should not be underestimated; studies of the expression of Assyria's cultural and political powers in its provincial territories and vassal states have revealed notable differences in the degree of active involvement in different types of territories. Indeed, the mechanics of the Assyrian empire were hardly designed for direct control over all its vassals' internal activities, provided that a vassal produced the requisite tribute and did not provoke trouble among its neighbors, the level of direct involvement from Assyria remained relatively low. For the entirety of its experience of the Assyrian empire, Judah functioned as a vassal state, rather than a province under direct Assyrian rule, thereby preserving at least a certain degree of autonomy, especially in its internal affairs. Meanwhile, the general atmosphere of Pax Assyriaca in the southern Levant minimized the necessity of (and opportunities for) external conflict. That Assyrians, at least in small numbers, were present in Judah is likely – probably a qipu and his entourage who, if the recent excavators of Ramat Rahel are correct, perhaps resided just outside the capital – but there is far less evidence than is commonly assumed to suggest that these left a direct impression of Assyria on this small vassal state... The point here is that, despite the wider context of Assyria's political and economic power in the ancient Near East in general and the southern Levant in particular, Judah remained a distinguishable and semi-independent southern Levantine state, '''part of but not subsumed by the Assyrian empire''' and, indeed, benefitting from it in significant ways. |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=Xd3PBAAAQBAJ&pg=PA18 |ڕێکەوت= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ژپنک= ٩٧٨-١-٦٢٨٣٧-٠٢٦-٣}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Cuneiform tablet with part of the Babylonian Chronicle (605-594 BC) |بڵاوکەرەوە= [[British Museum]] |ناونیشان= https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/me/c/cuneiform_nebuchadnezzar_ii.aspx |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20141030154541/https://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_objects/me/c/cuneiform_nebuchadnezzar_ii.aspx |ڕێکەوت= n.d. |ڕێکەوتی سەردان= ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| ref = {{harvid|British Museum|n.d.}}}} * {{بیرخستنەوە|سەردێڕ= Demography in Israel/Palestine: Trends, Prospects, Policy Implications |دوایین= DellaPergola |یەکەم= Sergio |ساڵ= ٢٠٠١|بەستەری نووسەر= Sergio DellaPergola | journal = IUSSP XXIVth General Population Conference in Salvador de Bahia, Brazil, 18–24 August 2001 |ناونیشان= http://archive.iussp.org/Brazil2001/s60/S64_02_dellapergola.pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20161202023038/http://archive.iussp.org/Brazil2001/s60/S64_02_dellapergola.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|chapter=The frontier of Egypt in the Early Bronze Age: preliminary soundings at Tell es-Sakan (Gaza Strip) |سەردێڕ=Archaeological Perspectives on the Transmission and Transformation of Culture in the Eastern Mediterranean |دوایین١=de Miroschedji |یەکەم١=Pierre |دوایین٢=Sadeq |یەکەم٢=Moain |ساڵ=٢٠٠٥|editor-first=Joanne |editor-last=Clarke |بڵاوکەرەوە=Council for British Research in the Levant |jstor=j.ctv310vqks.24 |jstor-access=free |ناونیشان=https://www.jstor.org/stable/j.ctv310vqks.24}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Rediscovering Palestine: merchants and peasants in Jabal Nablus 1700–1900 |دوایین= Doumani |یەکەم= Beshara |ساڵ= ١٩٩٥|بڵاوکەرەوە= University of California Press |شوێن= Berkeley |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٠٣٧٠-٩}} * {{بیرخستنەوە|سەردێڕ= Canaanites and Philistines |دوایین= Drews |یەکەم= Robert |ساڵ= ١٩٩٨| journal = Journal for the Study of the Old Testament |بەرگ= ٢٣| issue = 81 |پەڕەکان= ٣٩–٦١| doi = 10.1177/030908929802308104 | s2cid = 144074940}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Early Years of Nebuchadnezzar II (ABC 5) |ناونیشان= https://www.livius.org/cg-cm/chronicles/abc5/jerusalem.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20190505195611/https://www.livius.org/cg-cm/chronicles/abc5/jerusalem.html |ڕێکەوت= ١ی نیسانی ٢٠٠٦|ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠١٩| ref = {{harvid|Chronicle of Nebuchadnezzar II|2006}}}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین= Eck |یەکەم= Werner |سەردێڕ= The Bar Kokhba Revolt: The Roman Point of View | journal = The Journal of Roman Studies |ساڵ= ١٩٩٩|بەرگ= ٨٩|پەڕەکان= ٧٦–٨٩|بڵاوکەرەوە= Society for the Promotion of Roman Studies | doi = 10.2307/300735 | jstor = 300735 |ناونیشان= https://www.jstor.org/stable/300735 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان= subscription}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Forged: writing in the name of God |دوایین= Ehrman |یەکەم= B. |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= HarperCollins |ژپنک= ٩٧٨-٠-٠٦-٢٠٧٨٦٣-٦}} * {{cite encyclopedia| title = Encyclopedia of Prehistory, Vol. 8: South and Southwest Asia | edition = 1st | editor1-last = Ember | editor1-first = Melvin | editor1-link = Melvin Ember | editor2-last = Peregrine | editor2-first = Peter Neal | editor2-link = Peter N. Peregrine | year = 2001 | publisher = Springer | location = New York and London | page = 185 | isbn = 978-0-306-46262-7 }} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = Syria-Palestine under Achaemenid Rule |دوایین= Ephal |یەکەم= Israel |ساڵ= ٢٠٠٠|سەردێڕ= The Cambridge Ancient History |بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |بەرگ= ١١|پەڕەکان= ١٣٩–| chapter-url = https://books.google.com/books?id=nNDpPqeDjo0C&pg=PA139 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢١-٢٢٨٠٤-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Dead Sea Scrolls and the Hasmonean State |دوایین= Eshel |یەکەم= Hanan |ساڵ= ٢٠٠٨|بەستەری نووسەر= Hanan Eshel |بڵاوکەرەوە= William B. Eerdmans and Yad Ben-Zvi Press |شوێن= Grand Rapids, Michigan/Cambridge and Jerusalem, Israel |زنجیرە= Studies in the Dead Sea Scrolls and Related Literature (SDSS) |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨٠٢٨-٦٢٨٥-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Eshel |یەکەم= Hanan |سەردێڕ= The Late Roman-Rabbinic Period | chapter = The Bar Kochba Revolt, 132–135 | editor-last = Katz | editor-first = Steven T. |زنجیرە= The Cambridge History of Judaism |بەرگ= ٤|پەڕەکان= ١٠٥–١٢٧|بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |ساڵ= ٢٠٠٦|ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢١-٧٧٢٤٨-٨|ناونیشان=}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Estimated Population in the Palestinian Territory Mid-Year by Governorate, 1997–2016 |بڵاوکەرەوە= Palestinian Central Bureau of Statistics |ناونیشان= http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm |ڕێکەوت= ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦| ref = {{harvid|PCBoS: Estd Population|2016}} |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20140608204943/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_Rainbow/Documents/gover_e.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Negev: The Challenge of a Desert |دوایین= Evenari |یەکەم= Michael |ساڵ= ١٩٨٢|بڵاوکەرەوە= Harvard University Press |وتەگێڕانەوە= As the cradle of Christianity, Palestine became the center of religious worship for a vast empire |پەڕە= ٢٦|ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧٤-٦٠٦٧٢-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The encyclopedia of Christianity |دوایین١= Fahlbusch |یەکەم١= Erwin |دوایین٢= Lochman |یەکەم٢= Jan Milic |دوایین٣= Bromiley |یەکەم٣= Geoffrey William |دوایین٤= Barrett |یەکەم٤= David B. |ساڵ= ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە= Wm. B. Eerdmans Publishing |شوێن= Grand Rapids |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=sCY4sAjTGIYC&pg=PA18 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨٠٢٨-٢٤١٦-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Palestine and the Palestinians | edition = 2nd |دوایین١= Farsoun |یەکەم١= Samih K. |دوایین٢= Aruri |یەکەم٢= Naseer |ساڵ= ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە= Westview Press |شوێن= Boulder CO |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨١٣٣-٤٣٣٦-٥}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Some Observations on the Name of Palestine |دوایین= Feldman |یەکەم= Louis | journal = Hebrew Union College Annual |ساڵ= ١٩٩٠|بەرگ= ٦١|پەڕەکان= ١–٢٣| jstor = 23508170}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = Some Observations on the Name of Palestine |دوایین= Feldman |یەکەم= Louis H. |ساڵ= ١٩٩٦|بەستەری نووسەر= Louis Feldman | orig-year = First published 1990 |سەردێڕ= Studies in Hellenistic Judaism |بڵاوکەرەوە= Brill |شوێن= Leiden | chapter-url = https://books.google.com/books?id=pACJYw0bg3QC&pg=PA553 |پەڕەکان= ٥٥٣–٥٧٦|ژپنک= ٩٧٨-٩٠-٠٤-١٠٤١٨-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Quest for the Historical Israel |دوایین١= Finkelstein |یەکەم١= I |دوایین٢= Mazar |یەکەم٢= A. |دوایین٣= Schmidt |یەکەم٣= B. |ساڵ= ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە= Society of Biblical Literature |شوێن= Atlanta, GA |ژپنک= ٩٧٨-١-٥٨٩٨٣-٢٧٧-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Bible Unearthed: Archaeology's New Vision of Ancient Israel and the Origin of Its Sacred Texts |دوایین١= Finkelstein |یەکەم١= Israel |دوایین٢= Silberman |یەکەم٢= Neil Asher |ساڵ= ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە= Simon & Schuster |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٨٤-٨٦٩١٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = Palestinia Hagiography (Fourth-Eighth Centuries) |دوایین= Flusin |یەکەم= Bernard |ساڵ= ٢٠١١|سەردێڕ= The Ashgate Research Companion to Byzantine Hagiography | editor-last = Efthymiadis | editor-first = Stephanos |بڵاوکەرەوە= Ashgate Publishing |بەرگ= ١| chapter-url = https://books.google.com/books?id=_MQEQOWFrAMC&pg=PA215 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٧٥٤٦-٥٠٣٣-١}} * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ |سەردێڕ= Full transcript of Abbas speech at UN General Assembly |newspaper= [[Haaretz]] |ناونیشان= http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385 |ڕێکەوت= ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١١ |ref= {{harvid|''Haaretz''|2011}} |access-date= ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٥ |archive-date= ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠١١ |archive-url= https://web.archive.org/web/20110930152707/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385 |url-status= dead }} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Prefiguring Peace: Israeli-Palestinian Peacebuilding Partnerships |دوایین= Gawerc |یەکەم= Michelle |ساڵ= ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە= Lexington Books |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=Hka8FZ4UdWUC&pg=PA44 |پەڕە= ٤٤|ژپنک= ٩٧٨-٠-٧٣٩١-٦٦١٠-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Jewish-Transjordanian Relations 1921–48: alliance of bars sinister |دوایین= Gelber |یەکەم= Yoav |ساڵ= ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە= Routledge |شوێن= London |ژپنک= ٩٧٨-٠-٧١٤٦-٤٦٧٥-٦}} * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= General Assembly Votes Overwhelmingly to Accord Palestine 'Non-Member Observer State' Status in United Nations |بڵاوکەرەوە= United Nations |ناونیشان= https://www.un.org/press/en/2012/ga11317.doc.htm |ڕێکەوت= ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان= ١٣ی ئابی ٢٠١٥| ref = {{harvid|UN GA/11317|2012}}}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= ''Palestine'' and Other Territorial Concepts in the 17th Century |دوایین= Gerber |یەکەم= Haim | journal = International Journal of Middle East Studies |ساڵ= ١٩٩٨|بەرگ= ٣٠| issue = 4 |پەڕەکان= ٥٦٣–٥٧٢| doi = 10.1017/S0020743800052569 | s2cid = 162982234}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Israel, the West Bank and International Law |دوایین= Gerson |یەکەم= Allan |ساڵ= ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە= Routledge |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=nyl9BoCABEsC |پەڕە= ٢٨٥|ژپنک= ٩٧٨-٠-٧١٤٦-٣٠٩١-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A History of Palestine, 634–1099 |دوایین= Gil |یەکەم= Moshe |ساڵ= ١٩٩٧|بەستەری نووسەر= Moshe Gil |بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=M0wUKoMJeccC |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢١-٥٩٩٨٤-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = The Growing Economic Involvement of Palestine with the West, 1865–1914 |دوایین= Gilbar |یەکەم= Gad G. |ساڵ= ١٩٨٦|سەردێڕ= Palestine in the Late Ottoman Period: political, social and economic transformation | editor-last = Kushner | editor-first = David |بڵاوکەرەوە= Brill Academic Publishers | chapter-url = https://books.google.com/books?id=XgRDT9wMUhYC&pg=PA188 |پەڕەکان= ١٨٨–٢١٠|ژپنک= ٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٧٧٩٢-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Ottoman Palestine: 1800–1914: studies in economic and social history | editor-last = Gilbar | editor-first = Gad G. |ساڵ= ١٩٩٠|بڵاوکەرەوە= Brill |ژپنک= ٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٧٧٨٥-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Routledge Atlas of the Arab-Israeli Conflict |دوایین= Gilbert |یەکەم= Martin |ساڵ= ٢٠٠٥|بەستەری نووسەر= Martin Gilbert |بڵاوکەرەوە= Routledge |شوێن= London |ژپنک= ٩٧٨-٠-٤١٥-٣٥٩٠٠-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Jews and Christians: Getting Our Stories Straight |دوایین= Goldberg |یەکەم= Michael |ساڵ= ٢٠٠١|بڵاوکەرەوە= Wipf and Stock Publishers |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=XLBKAwAAQBAJ&pg=PA147 |ژپنک= ٩٧٨-١-٥٧٩١٠-٧٧٦-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A History of the Jews and Judaism in the Second Temple Period: Yehud – A History of the Persian Province of Judah v. 1 |دوایین= Grabbe |یەکەم= Lester L. |ساڵ= ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە= T & T Clark |ناونیشان= {{Google books|-MnE5T_0RbMC|پەڕە=PA٣٥٥|keywords=|text=gave+the+Jews+permission+to+return+to+Yehud+province+and+to+rebuild+the|plainurl=yes}} |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٦٧-٠٨٩٩٨-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Legal Foundation and Borders of Israel Under International Law |دوایین= Grief |یەکەم= Howard |ساڵ= ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە= Mazo Publishers |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=yqk3XE196GsC&pg=PA33 |ژپنک= ٩٧٨-٩٦٥-٧٣٤٤-٥٢-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Giving the Sense: understanding and using Old Testament historical texts | edition = Illustrated |دوایین١= Grisanti |یەکەم١= Michael A. |دوایین٢= Howard |یەکەم٢= David M. |ساڵ= ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە= Kregel Publications |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=stMd0QV97IYC&pg=PA160 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨٢٥٤-٢٨٩٢-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Großer Atlas zur Weltgeschichte | edition = 2nd | trans-title = Atlas of World History |بڵاوکەرەوە= Georg Westermann Verlag |شوێن= Braunschweig |ساڵ= ٢٠٠١|ژپنک= ٩٧٨-٣-٠٧-٥٠٩٥٢٠-١| ref = {{harvid|GWV|2001}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Courting Conflict: The Israeli Military Court System in the West Bank and Gaza |دوایین= Hajjar |یەکەم= Lisa |ساڵ= ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە= University of California Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=mcjoHq2wqdUC&pg=PA96 |پەڕە= ٩٦|ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢٠-٢٤١٩٤-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A Comparative Study of Thirty City-state Cultures: an investigation | editor-last = Hansen | editor-first = Mogens Herman |ساڵ= ٢٠٠٠|بڵاوکەرەوە= Kgl. Danske Videnskabernes Selskab |شوێن= Copenhagen |ژپنک= ٩٧٨-٨٧-٧٨٧٦-١٧٧-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Origins and Spread of Agriculture and Pastoralism in Eurasia |دوایین= Harris |یەکەم= David Russell |ساڵ= ١٩٩٦|بڵاوکەرەوە= Routledge |شوێن= London |ژپنک= ٩٧٨-١-٨٥٧٢٨-٥٣٧-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Jewish People in Classical Antiquity: from Alexander to Bar Kochba |دوایین١= Hayes |یەکەم١= John H. |دوایین٢= Mandell |یەکەم٢= Sara R |ساڵ= ١٩٩٨|بڵاوکەرەوە= Westminster John Knox Press |شوێن= Louisville KY |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٦٤-٢٥٧٢٧-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Histories, full text of all books (Book I to Book IX) |دوایین= Herodotus |ساڵ= ١٨٥٨|بەستەری نووسەر= Herodotus | editor-last = Rawlinson | editor-first = George | editor-link = George Rawlinson |ناونیشان= http://classics.mit.edu/Herodotus/history.html}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Herodotus, The Histories, book 3, chapter 91, section 1 |ناونیشان= https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.01.0125:book=3:chapter=91:section=1 | ref = {{harvid|Herodotus 3:91:1}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Allenby and British Strategy in the Middle East, 1917–1919 |دوایین= Hughes |یەکەم= Mark |ساڵ= ١٩٩٩|بڵاوکەرەوە= Routledge |شوێن= London |ژپنک= ٩٧٨-٠-٧١٤٦-٤٩٢٠-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Palestine Papers 1917–1922 |دوایین= Ingrams |یەکەم= Doreen |ساڵ= ١٩٧٢|بڵاوکەرەوە= John Murray |شوێن= London |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨٠٧٦-٠٦٤٨-٣}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Palestine and Israel |دوایین= Jacobson |یەکەم= David | journal = Bulletin of the American Schools of Oriental Research |ساڵ= ١٩٩٩|بەرگ= ٣١٣| issue = 313 |پەڕەکان= ٦٥–٧٤| doi = 10.2307/1357617 | jstor = 1357617 | s2cid = 163303829}} * {{بیرخستنەوە|سەردێڕ= When Palestine Meant Israel |دوایین= Jacobson |یەکەم= David |ساڵ= ٢٠٠١| journal = Biblical Archaeology Review |بەرگ= ٢٧| issue = 3 |ناونیشان= http://members.bib-arch.org/publication.asp?PubID=BSBA&Volume=27&Issue=3&ArticleID=3}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Jews, by Continent of Origin, Continent of Birth & Period of Immigration |بڵاوکەرەوە= Israel Central Bureau of Statistics |ناونیشان= http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_09&CYear=2016 |ڕێکەوت= ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦| ref = {{harvid|ICBoS: Jews|2016}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = Reading as a Philistine |دوایین١= Jobling |یەکەم١= David |بەستەری نووسەر١= David Jobling |دوایین٢= Rose |یەکەم٢= Catherine |ساڵ= ١٩٩٦|سەردێڕ= Ethnicity and the Bible | editor-last = Brett | editor-first = Mark G. |بڵاوکەرەوە= BRILL | chapter-url = https://books.google.com/books?id=RfFRhC4FpZkC&pg=PA404 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٩١-٠٤١٢٦-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Religions of the Ancient World: a guide |دوایین= Johnston |یەکەم= Sarah Iles |ساڵ= ٢٠٠٤|بڵاوکەرەوە= MA: Harvard University Press |شوێن= Cambridge, MA |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧٤-٠١٥١٧-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Revolt in Palestine in the Eighteenth Century: The Era of Shaykh Zahir Al-ʻUmar |دوایین= Joudah |یەکەم= Ahmad Hasan |ساڵ= ١٩٨٧|بڵاوکەرەوە= Kingston Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=zQAdAAAAMAAJ&q=dayr+hanna |ژپنک= ٩٧٨-٠-٩٤٠٦٧٠-١١-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Byzantium and the Early Islamic Conquests | edition = Reprint, illustrated |دوایین= Kaegi |یەکەم= Walter Emil |ساڵ= ١٩٩٥|بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=YSULouFrzx4C&pg=PA41 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢١-٤٨٤٥٥-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Studies on Ottoman Social and Political History |دوایین= Karpat |یەکەم= Kemal H |ساڵ= ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە= Brill |شوێن= Leiden |ژپنک= ٩٧٨-٩٠-٠٤-١٢١٠١-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Dilemmas of Attachment: Identity and Belonging among Palestinian Christians |دوایین= Kårtveit |یەکەم= Bård |ساڵ= ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە= BRILL |وتەگێڕانەوە= is widely regarded as the cradle of Christianity |پەڕە= ٢٠٩|ژپنک= ٩٧٨-٩٠-٠٤-٢٧٦٣٩-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Palestinian Identity. The Construction of Modern National Consciousness |دوایین= Khalidi |یەکەم= Rashid |ساڵ= ١٩٩٧|بەستەری نووسەر= Rashid Khalidi |بڵاوکەرەوە= [[Columbia University Press]] |شوێن= New York |ژپنک= ٩٧٨-٠-٢٣١-١٠٥١٥-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = The Palestinians and 1948: the underlying causes of failure |دوایین= Khalidi |یەکەم= Rashid |ساڵ= ٢٠٠٧|بەستەری نووسەر= Rashid Khalidi | orig-year = 1st ed. 2001 |سەردێڕ= The War for Palestine: Rewriting the History of 1948 | edition = 2nd | editor1-last = Rogan | editor1-first = Eugene L. | editor2-last = Shlaim | editor2-first = Avi |بڵاوکەرەوە= [[Cambridge University Press]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=h3EOJGiBBpQC&pg=PR5 |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=h3EOJGiBBpQC |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢١-٦٩٩٣٤-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Biblical Peoples and Ethnicity: An Archaeological Study of Egyptians, Canaanites, Philistines and Early Israel 1300–1100 BC |دوایین= Killebrew |یەکەم= Ann E. |ساڵ= ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە= Society of Biblical Literature |ژپنک= ٩٧٨-١-٥٨٩٨٣-٠٩٧-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Palestinians: The Making of a People |دوایین١= Kimmerling |یەکەم١= Baruch |دوایین٢= Migdal |یەکەم٢= Joel S |ساڵ= ١٩٩٤|بڵاوکەرەوە= Harvard University Press |شوێن= Cambridge MA |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧٤-٦٥٢٢٣-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Palestinian People: A History |دوایین١= Kimmerling |یەکەم١= Baruch |دوایین٢= Migdal |یەکەم٢= Joel S. |بەستەری نووسەر١= Baruch Kimmerling |بەستەری نووسەر٢= Joel S. Migdal |ساڵ= ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە= Harvard University Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=6NRYEr8FR1IC&q=Hebron+Ibrahim+August+1834 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧٤-٠١١٢٩-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Civilisations in Conflict?: Islam, the West and Christian Faith |دوایین= Kirk |یەکەم= J Andrew |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= OCMS |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=ckEzKBFqQPQC&pg=PA46 |ژپنک= ٩٧٨-١-٨٧٠٣٤٥-٨٧-٣}} * {{بیرخستنەوە|سەردێڕ= The Evolution of the Egypt-Israel Boundary: From Colonial Foundations to Peaceful Borders |دوایین= Kliot |یەکەم= Nurit |بڵاوکەرەوە= International Boundaries Research Unit |بەرگ= ١| issue = 8 |ناونیشان= https://www.dur.ac.uk/ibru/publications/download/?id=207 |ڕێکەوت= ١٩٩٥|ژپنک= ٩٧٨-١-٨٩٧٦٤٣-١٧-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Legal Aspects of the Palestine Problem with Special Regard to the Question of Jerusalem |دوایین= Köchler |یەکەم= Hans |ساڵ= ١٩٨١|بەستەری نووسەر= Hans Köchler |بڵاوکەرەوە= Braumüller |شوێن= Vienna |ژپنک= ٩٧٨-٣-٧٠٠٣-٠٢٧٨-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A History of Palestine: From the Ottoman Conquest to the Founding of the State of Israel |دوایین= Krämer |یەکەم= Gudrun |ساڵ= ٢٠١١|بڵاوکەرەوە= Princeton University Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=tWrW_CKODdQC |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٩١-١٥٠٠٧-٩}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= The law of belligerent occupation in the Supreme Court of Israel |دوایین= Kretzmer |یەکەم= David |بەستەری نووسەر= David Kretzmer | journal = International Review of the Red Cross |ساڵ= ٢٠١٢|بەرگ= ٩٤| issue = 885 |پەڕەکان= ٢٠٧–٢٣٦|ناونیشان= https://www.icrc.org/eng/assets/files/review/2012/irrc-885-kretzmer.pdf | doi = 10.1017/S1816383112000446 | s2cid = 32105258}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Fatah and the Politics of Violence: the institutionalization of a popular Struggle |دوایین= Kurz |یەکەم= Anat N |ساڵ= ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە= Sussex Academic Press |شوێن= Brighton |ژپنک= ٩٧٨-١-٨٤٥١٩-٠٣٢-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Jews and Muslims in the Arab world: haunted by pasts real and imagined | edition = Illustrated |دوایین١= Lassner |یەکەم١= Jacob |دوایین٢= Troen |یەکەم٢= Selwyn Ilan |ساڵ= ٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە= Rowman & Littlefield |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=NYNCUXGoFWMC&pg=PA55 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٧٤٢٥-٥٨٤٢-٧}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= The Religion of Idumea and Its Relationship to Early Judaism |دوایین= Levin |یەکەم= Yigal | journal = Religions |ڕێکەوت= ٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|بەرگ= ١١| issue = 10 |پەڕە= ٤٨٧| doi = 10.3390/rel11100487 | issn = 2077-1444 | doi-access = free}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Archaeology of Ancient Judea and Palestine |دوایین= Lewin |یەکەم= Ariel |ساڵ= ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە= Getty Publications |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=zlToSqE0k_cC |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨٩٢٣٦-٨٠٠-٦}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Studies in the Ottoman Archives—I |دوایین= Lewis |یەکەم= Bernard | journal = Bulletin of the School of Oriental and African Studies |ساڵ= ١٩٥٤|بەرگ= ١٦| issue = 3 |پەڕەکان= ٤٦٩–٥٠١| doi = 10.1017/s0041977x00086808 | s2cid = 162304704}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Islam in History: ideas, people and events in the Middle East |دوایین= Lewis |یەکەم= Bernard |ساڵ= ١٩٩٣|بەستەری نووسەر= Bernard Lewis |بڵاوکەرەوە= Open Court Publishing |شوێن= Chicago |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨١٢٦-٩٥١٨-٢}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Features of the demography of Palestine |دوایین= Loftus |یەکەم= J. P. | journal = Population Studies |ساڵ= ١٩٤٨|بەرگ= ٢|پەڕەکان= ٩٢–١١٤| doi = 10.1080/00324728.1948.10416341}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= The United Kingdom and the Beginning of the Mandates System, 1919–1922 |دوایین= Louis |یەکەم= Wm Roger | journal = [[International Organization (journal)|International Organization]] |ساڵ= ١٩٦٩|بەرگ= ٢٣| issue = 1 |پەڕەکان= ٧٣–٩٦| doi = 10.1017/S0020818300025534 | s2cid = 154745632}} * {{Cite EB1911 | last1 = Macalister | first1 = Robert Alexander Stewart | last2 = Cook | first2 = Stanley Arthur | last3 = Hart | first3 = John Henry Arthur | author1-link = R. A. Stewart Macalister | author2-link = Stanley Arthur Cook | editor-last = Chisholm | editor-first = Hugh | volume = 20 | wstitle = Palestine | pages = 600–626 | ref = {{harvid|EB|1911}} }} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Magness |یەکەم= Jodi |سەردێڕ= The Archaeology of the Holy Land: From the Destruction of Solomon's Temple to the Muslim Conquest |بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |ساڵ= ٢٠١٢|ژپنک= ٩٧٨-١-١٣٩-٠١٣٨٣-٣|ناونیشان= https://www.cambridge.org/core/books/archaeology-of-the-holy-land/22D828E7C9A290BCB132BF5234F02332}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Palestine Inside Out: An Everyday Occupation |دوایین= Makdisi |یەکەم= Saree |ساڵ= ٢٠١٠|بەستەری نووسەر= Saree Makdisi |بڵاوکەرەوە= W. W. Norton & Company |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=2dBM3Ago2BAC&pg=PA299 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٩٣-٣٣٨٤٤-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A History of the Jewish People |دوایین١= Malamat |یەکەم١= Abraham |دوایین٢= Tadmor |یەکەم٢= Hayim |ساڵ= ١٩٧٦| editor-last = Ben-Sasson | editor-first = Haim Hillel |بڵاوکەرەوە= Harvard University Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=2kSovzudhFUC&pg=PA226 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧٤-٣٩٧٣١-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Arabs and Zionism Before World War I |دوایین= Mandel |یەکەم= Neville J |ساڵ= ١٩٧٦|بڵاوکەرەوە= University of California Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢٠-٠٢٤٦٦-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Protection, conservation and valorisation of Palestinian Cultural Patrimony |دوایین= Maniscalco |یەکەم= Fabio |ساڵ= ٢٠٠٥|بەستەری نووسەر= Fabio Maniscalco |بڵاوکەرەوە= Massa Publisher |ژپنک= ٩٧٨-٨٨-٨٧٨٣٥-٦٢-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Prosopography of the Later Roman Empire, Volume III: AD 527–641 |دوایین١= Martindale |یەکەم١= John R. |دوایین٢= Jones |یەکەم٢= A.H.M. |دوایین٣= Morris |یەکەم٣= John |ساڵ= ١٩٩٢|بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=fBImqkpzQPsC |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢١-٢٠١٦٠-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Invented Traditions, Archaeology and Post-Colonialism in Palestine-Israel |دوایین= Masalha |یەکەم= Nur |ساڵ= ٢٠٠٧|بەستەری نووسەر= Nur Masalha |بڵاوکەرەوە= Zed Books |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=LAUeWo8NDK4C&pg=PA32 |ژپنک= ٩٧٨-١-٨٤٢٧٧-٧٦١-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Population of Palestine |دوایین= McCarthy |یەکەم= Justin |ساڵ= ١٩٩٠|بڵاوکەرەوە= Columbia University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٢٣١-٠٧١١٠-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = Hashemite Kingdom of Jordan |سەردێڕ= Jordan: A Country Study | editor-last = Metz | editor-first = Helen Chapin | editor-link = Helen Chapin Metz |ساڵ= ١٩٨٩|بڵاوکەرەوە= GPO for the Library of Congress |ناونیشان= http://countrystudies.us/jordan/10.htm |ژپنک= ٩٧٨-٠-١٦-٠٣٣٧٤٦-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Divided Economy of Mandatory Palestine |دوایین= Metzer |یەکەم= Jacob |ساڵ= ١٩٩٨|بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |زنجیرە= Cambridge Middle East Studies, Series Number 11 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢١-٤٦٥٥٠-٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Alexander to Constantine: Archaeology of the Land of the Bible |دوایین١= Meyers |یەکەم١= Eric M. |دوایین٢= Chancey |یەکەم٢= Mark A. |بڵاوکەرەوە= Yale University Press |بەرگ= III |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=Vw-u7j4JxNYC |ڕێکەوت= ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ژپنک= ٩٧٨-٠-٣٠٠-١٤١٧٩-٥}} * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Will Palestinians outnumber Israeli Jews by 2016? |دوایین= Mezzofiore |یەکەم= Gianluca | newspaper = International Business Times |ناونیشان= http://www.ibtimes.co.uk/will-palestinians-outnumber-israeli-jews-by-2016-1481628 |ڕێکەوت= ٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان= ١٨ی ئایاری ٢٠١٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Mercer Dictionary of the Bible |دوایین= Mills |یەکەم= Watson E |ساڵ= ١٩٩٠|بڵاوکەرەوە= Mercer University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨٦٥٥٤-٣٧٣-٧}} * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= PA Weighs 'State of Palestine' Passport |دوایین= Miskin |یەکەم= Maayana |وێبگە= Arutz Sheva |وتەگێڕانەوە= A senior PA official revealed the plans in an interview with ''Al-Quds'' newspaper. The change to 'state' status is important because it shows that 'the state of Palestine is occupied,' he said. |ناونیشان= http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/162844#.U5TD6vmICm6 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20121207082503/http://www.israelnationalnews.com/News/News.aspx/162844 |ڕێکەوت= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Righteous Victims: A History of the Zionist–Arab Conflict, 1881–1999 |دوایین= Morris |یەکەم= Benny |ساڵ= ٢٠٠١|بەستەری نووسەر= Benny Morris | orig-year = First published 1999 |بڵاوکەرەوە= [[Alfred A. Knopf]] |شوێن= New York |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=ZawVAQAACAAJ |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧٩-٧٤٤٧٥-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = Jews in Iran |دوایین= Neusner |یەکەم= J. |ساڵ= ١٩٨٣|سەردێڕ= The Cambridge History of Iran, Volume 3 (2); the Seleucid, Parthian and Sasanian periods | editor-last = Yarshater | editor-first = Ehsan |بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢١-٢٤٦٩٣-٤}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Noth |یەکەم=Martin |بەستەری نووسەر=Martin Noth |سەردێڕ=Zur Geschichte des Namens Palästina |journal=Zeitschrift des Deutschen Palästina-Vereins |بەرگ=٦٢|issue=1/2 |ساڵ=١٩٣٩|پەڕەکان=١٢٥–١٤٤|بڵاوکەرەوە=Deutscher Verein zur Erforschung Palästinas |jstor=27930226}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = The Christian Communities, religion, politics and church-state relations in Jerusalem: an historical survey |دوایین= O'Mahony |یەکەم= Anthony |ساڵ= ٢٠٠٣|سەردێڕ= The Christian communities of Jerusalem and the Holy Land: Studies in History, Religion and Politics |بڵاوکەرەوە= University of Wales Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٧٠٨٣-١٧٧٢-٣}} * {{بیرخستنەوە|سەردێڕ= Palestine | encyclopedia = [[Jewish Encyclopedia]] |بڵاوکەرەوە= Funk & Wagnalls |ناونیشان= http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=31&letter=P&search=palestine |ڕێکەوت= ١٩٠٦| ref = {{harvid|Jewish Encyclopedia|1906}}}} * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Palestinians win implicit U.N. recognition of sovereign state |بڵاوکەرەوە= [[Reuters]] |ناونیشان= https://www.reuters.com/article/us-palestinians-statehood-idUSBRE8AR0EG20121129 |ڕێکەوت= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان= ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢| ref = {{harvid|Reuters: recognition|2012}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = Introduction |دوایین= Pappé |یەکەم= Ilan |ساڵ= ١٩٩٤|بەستەری نووسەر= Ilan Pappé |سەردێڕ= The Making of the Arab–Israeli Conflict, 1947–1951 |بڵاوکەرەوە= [[I.B.Tauris]] | chapter-url = https://books.google.com/books?id=zAJZCKAwtPMC&pg=PR5 |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=zAJZCKAwtPMC |ژپنک= ٩٧٨-١-٨٥٠٤٣-٨١٩-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Israel/Palestine Question |دوایین= Pappe |یەکەم= Ilan |ساڵ= ١٩٩٩|بەستەری نووسەر= Ilan Pappe |بڵاوکەرەوە= Taylor & Francis |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=OjuKhNEmFvoC&pg=PA38 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٤١٥-١٦٩٤٨-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Land and Economy in Ancient Palestine |دوایین= Pastor |یەکەم= Jack |ساڵ= ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە= Routledge |شوێن= London |ژپنک= ٩٧٨-٠-٤١٥-١٥٩٦٠-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Acre: The Rise and Fall of a Palestinian City, 1730–1831 |دوایین= Phillipp |یەکەم= Thomas |ساڵ= ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە= Columbia University Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=95I5QVdp4_gC&q=Zahir+Umar&pg=PA242 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٢٣١-٥٠٦٠٣-٨}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Population, by Population Group |بڵاوکەرەوە= Israel Central Bureau of Statistics |ناونیشان= http://www.cbs.gov.il/reader/shnaton/templ_shnaton_e.html?num_tab=st02_01&CYear=2016 |ڕێکەوت= ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئەیلوولی ٢٠١٦| ref = {{harvid|ICBoS: Population|2016}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Emergence of the Palestinian-Arab National Movement, 1918–1929 |دوایین= Porath |یەکەم= Yehoshua |ساڵ= ١٩٧٤|بڵاوکەرەوە= Frank Cass |شوێن= London |ژپنک= ٩٧٨-٠-٧١٤٦-٢٩٣٩-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = Bitter Lives: Israel in and out of Egypt |دوایین= Redmount |یەکەم= Carol A |ساڵ= ١٩٩٩|سەردێڕ= The Oxford History of the Biblical World | editor-last = Coogan | editor-first = Michael D. |بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-١٩-٥٠٨٧٠٧-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Physical geography of the Holy Land |دوایین= Robinson |یەکەم= Edward |ساڵ= ١٨٦٥|بڵاوکەرەوە= Crocker & Brewster |شوێن= Boston}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Frontiers of the State in the Late Ottoman Empire: Transjordan, 1850–1921 |دوایین= Rogan |یەکەم= Eugene L |ساڵ= ٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە= Cambridge University Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢١-٨٩٢٢٣-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Placenames of the World: origins and meanings of the names for 6,600 countries, cities, territories, natural features, and historic sites | edition = 2nd, illustrated |دوایین= Room |یەکەم= Adrian |ساڵ= ٢٠٠٦|بڵاوکەرەوە= McFarland |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=M1JIPAN-eJ4C&pg=PA285 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٢٢٤٨-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Lithics After the Stone Age: a handbook of stone tools from the Levant |دوایین= Rosen |یەکەم= Steven A |ساڵ= ١٩٩٧|بڵاوکەرەوە= Rowman Altamira |ژپنک= ٩٧٨-٠-٧٦١٩-٩١٢٤-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A History of Israel: from the rise of Zionism to our time | edition = 2nd |دوایین= Sachar |یەکەم= Howard M. |ساڵ= ٢٠٠٦|بەستەری نووسەر= Howard Sachar |بڵاوکەرەوە= Alfred A. Knopf |ژپنک= ٩٧٨-٠-٦٧٩-٧٦٥٦٣-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Culture and Resistance: Conversations with Edward W. Said |دوایین= Said |یەکەم= Edward |ساڵ= ٢٠٠٣|بەستەری نووسەر= Edward Said |بڵاوکەرەوە= Pluto Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=SUt6EAoH0xgC&pg=PA33 |پەڕە= ٣٣|ژپنک= ٩٧٨-٠-٧٤٥٣-٢٠١٧-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Blaming the Victims: spurious scholarship and the Palestinian Question |دوایین١= Said |یەکەم١= Edward |دوایین٢= Hitchens |یەکەم٢= Christopher |بەستەری نووسەر١= Edward Said |ساڵ= ٢٠٠١|بڵاوکەرەوە= Verso |ژپنک= ٩٧٨-١-٨٥٩٨٤-٣٤٠-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Matthew's Christian-Jewish Community |دوایین= Saldarini |یەکەم= Anthony |ساڵ= ١٩٩٤|بڵاوکەرەوە= University of Chicago Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=btSZh4_vzqoC&pg=PA28 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٢٢٦-٧٣٤٢١-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Modern History of Jordan |دوایین= Salibi |یەکەم= Kamal Suleiman |ساڵ= ١٩٩٣|بڵاوکەرەوە= I.B.Tauris |پەڕەکان= ١٧–١٨|ژپنک= ٩٧٨-١-٨٦٠٦٤-٣٣١-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Sanger |یەکەم= Andrew |سەردێڕ= Yearbook of International Humanitarian Law - 2010 | chapter = The Contemporary Law of Blockade and the Gaza Freedom Flotilla | editor1-last = Schmitt | editor1-first = M.N. | editor2-last = Arimatsu | editor2-first = Louise | editor3-last = McCormack | editor3-first = Tim |ساڵ= ٢٠١١|بەرگ= ١٣|پەڕە= ٤٢٩| chapter-url = https://books.google.com/books?id=hYiIWVlpFzEC&pg=PA429 | doi = 10.1007/978-90-6704-811-8_14 |ژپنک= ٩٧٨-٩٠-٦٧٠٤-٨١١-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The History of the Jews in the Greco-Roman World |دوایین= Schäfer |یەکەم= Peter |ساڵ= ٢٠٠٣|بڵاوکەرەوە= Psychology Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=YBarWAR2qVkC |ژپنک= ٩٧٨-٠-٤١٥-٣٠٥٨٥-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Internet View of the Arabic World |دوایین= Schiller |یەکەم= Jon |ساڵ= ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە= PublishAmerica |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=HQ-VAkIdiX0C&pg=PA98 |ژپنک= ٩٧٨-١-٤٣٩٢-٦٣٢٦-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Tel Aviv: From Dream to City |دوایین= Schlor |یەکەم= Joachim |ساڵ= ١٩٩٩|بڵاوکەرەوە= Reaktion Books |ژپنک= ٩٧٨-١-٨٦١٨٩-٠٣٣-٧}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = Population Characteristics of Jerusalem and Hebron Regions According to Ottoman Census of 1905 |دوایین= Schmelz |یەکەم= Uziel O. |ساڵ= ١٩٩٠|سەردێڕ= Ottoman Palestine: 1800–1914 | editor-last = Gilbar | editor-first = Gar G |بڵاوکەرەوە= Brill |شوێن= Leiden |ژپنک= ٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٧٧٨٥-٠}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= The Demographic Development of Palestine 1850–1882 |دوایین= Scholch |یەکەم= Alexander | journal = International Journal of Middle East Studies |ساڵ= ١٩٨٥|بەرگ= XII | issue = 4 |پەڕەکان= ٤٨٥–٥٠٥| doi = 10.1017/S0020743800029445 | jstor = 00207438 | s2cid = 154921401}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Keilinschriften und Geschichtsforschung ("KGF", in English "Cuneiform inscriptions and Historical Research") |دوایین= Schrader |یەکەم= Eberhard |ساڵ= ١٨٧٨|بەستەری نووسەر= Eberhard Schrader |بڵاوکەرەوە= J. Ricker'sche Buchhandlung |زمان= de |ناونیشان= https://archive.org/stream/keilinschriften00schrgoog#page/n136/mode/1up | via = [[Internet Archive]]}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین= Schwartz |یەکەم= Seth |سەردێڕ= Revolt and Resistance in the Ancient Classical World and the Near East | chapter = The Impact of the Jewish Rebellions, 66–135 CE: Destruction or Provincialization? | editor-first = John J. | editor-last = Collins | editor2-first = J.G. | editor2-last = Manning |زنجیرە= Culture and History of the Ancient Near East |بەرگ= ٨٥|پەڕەکان= ٢٣٤–٢٥٢|بڵاوکەرەوە= Brill |ساڵ= ٢٠١٦|ژپنک= ٩٧٨-٩٠-٠٤-٣٣٠١٨-٤| doi = 10.1163/9789004330184_016}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= International Law and the Classification of Conflicts |دوایین= Scobbie |یەکەم= Iain |ساڵ= ٢٠١٢|بەستەری نووسەر= Iain Scobbie | editor-last = Wilmshurst | editor-first = Elizabeth |بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=GM90Xp03uuEC&pg=PA295 |پەڕە= ٢٩٥|ژپنک= ٩٧٨-٠-١٩-٩٦٥٧٧٥-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = Nebi Musa, 1920 |دوایین= Segev |یەکەم= Tom |ساڵ= ٢٠٠١|بەستەری نووسەر= Tom Segev | orig-year = Original in 2000 |سەردێڕ= One Palestine, Complete: Jews and Arabs Under the British Mandate |ئەوانی تر= Trans. Haim Watzman |بڵاوکەرەوە= [[Henry Holt and Company]] |شوێن= London | chapter-url = https://books.google.com/books?id=XvT8CWv2DakC&pg=PA127 |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=XvT8CWv2DakC |ژپنک= ٩٧٨-٠-٨٠٥٠-٦٥٨٧-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A History of the Crusades | editor-last = Setton | editor-first = Kenneth |ساڵ= ١٩٦٩|بڵاوکەرەوە= University of Wisconsin Press}} In six volumes: [http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/History/History-idx?id=History.CrusOne ''The first hundred years''] (2nd ed. 1969); [http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/History/History-idx?type=header&id=History.CrusTwo ''The later Crusades, 1189–1311''] (1969); [http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/History/History-idx?type=header&id=History.CrusThree ''The fourteenth and fifteenth centuries''] (1975); [http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/History/History-idx?type=header&id=History.CrusFour ''The art and architecture of the crusader states''] (1977); [http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/History/History-idx?type=header&id=History.CrusFive ''The impact of the Crusades on the Near East''] (1985); [http://digicoll.library.wisc.edu/cgi-bin/History/History-idx?type=header&id=History.CrusSix ''The impact of the Crusades on Europe''] (1989) * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Palestine: a Guide |دوایین= Shahin |یەکەم= Mariam |ساڵ= ٢٠٠٥|بڵاوکەرەوە= Interlink Books |ژپنک= ٩٧٨-١-٥٦٦٥٦-٥٥٧-٨}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Israel a history, translated from Hebrew by Anthony Berris |دوایین= Shapira |یەکەم= Anita |ساڵ= ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە= Weidenfeld and Nicolson |شوێن= London |پەڕە= ١٥|ژپنک= ٩٧٨-١-٦١١٦٨-٣٥٢-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Holy Land in History and Thought: papers submitted to the International Conference on the Relations between the Holy Land and the World Outside It, Johannesburg, 1986 |دوایین= Sharon |یەکەم= Moshe |ساڵ= ١٩٨٨|بڵاوکەرەوە= Brill Archive |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=Ec4UAAAAIAAJ&pg=PP15 |ژپنک= ٩٧٨-٩٠-٠٤-٠٨٨٥٥-٩}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= The Population of Iron Age Palestine in the Light of a Sample Analysis of Urban Plans, Areas, and Population Density |ناونیشان= https://archive.org/details/sim_bulletin-of-the-american-schools-of-oriental-research_summer-1980_239/page/n26 |دوایین= Shiloh |یەکەم= Yigal | journal = Bulletin of the American Schools of Oriental Research |ساڵ= ١٩٨٠|بەرگ= ٢٣٩| issue = 239 |پەڕەکان= ٢٥–٣٥| doi = 10.2307/1356754 | jstor = 1356754 | s2cid = 163824693}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Reshaping Palestine: from Muhammad Ali to the British Mandate, 1831–1922 |دوایین= Sicker |یەکەم= Martin |ساڵ= ١٩٩٩|بڵاوکەرەوە= Praeger/Greenwood |شوێن= New York |ژپنک= ٩٧٨-٠-٢٧٥-٩٦٦٣٩-٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = Diplomatic Recognition of States ''in statu nascendi'': The Case of Palestine |دوایین= Silverburg |یەکەم= Sanford R. |ساڵ= ٢٠٠٩|سەردێڕ= Palestine and International Law: Essays on Politics and Economics | editor-last = Silverburg | editor-first = Sanford R. |بڵاوکەرەوە= Diplomatic Recognition of States |ژپنک= ٩٧٨-٠-٧٨٦٤-٤٢٤٨-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Palestine in Late Antiquity |دوایین= Sivan |یەکەم= Hagith |ساڵ= ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |پەڕە= ٢|ژپنک= ٩٧٨-٠-١٩-١٦٠٨٦٧-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = The Gentiles in Judaism |دوایین= Smith |یەکەم= Morton |ساڵ= ١٩٩٩|بەستەری نووسەر= Morton Smith |سەردێڕ= Cambridge History of Judaism |بڵاوکەرەوە= CUP |بەرگ= ٣|پەڕە= ٢١٠| chapter-url = https://books.google.com/books?id=MA-4VX5gWS4C&pg=PA210 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٢١-٢٤٣٧٧-٣}} * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= State of Palestine name change shows limitations | agency = AP |وتەگێڕانەوە= Israel remains in charge of territories the world says should one day make up that state. |ناونیشان= https://news.yahoo.com/state-palestine-name-change-shows-limitations-200641448.html |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20130110025703/http://news.yahoo.com/state-palestine-name-change-shows-limitations-200641448.html |ڕێکەوت= ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣| ref = {{harvid|AP|2013}}}} * {{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Shifting Ottoman Conceptions of Palestine-Part 1: Filistin Risalesi and the two Jamals |دوایین= Tamari |یەکەم= Salim | journal = Jerusalem Quarterly |ساڵ= ٢٠١١| issue = 49 |پەڕەکان= ٢٨–٣٧|ناونیشان= http://www.jerusalemquarterly.org/images/ArticlesPdf/47-%20Shifting%20Ottoman.pdf}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Essenes, the Scrolls, and the Dead Sea |دوایین= Taylor |یەکەم= Joan E. |بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |وتەگێڕانەوە= Up until this date the Bar Kokhba documents indicate that towns, villages and ports where Jews lived were busy with industry and activity. Afterwards there is an eerie silence, and the archaeological record testifies to little Jewish presence until the Byzantine era, in En Gedi. This picture coheres with what we have already determined in Part I of this study, that the crucial date for what can only be described as genocide, and the devastation of Jews and Judaism within central Judea, was 135 CE and not, as usually assumed, 70 CE, despite the siege of Jerusalem and the Temple's destruction |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=XWIMFY4VnI4C&q=bar+kokhba%22+genocide%22&pg=PA243 |ڕێکەوت= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ژپنک= ٩٧٨-٠-١٩-٩٥٥٤٤٨-٥}} * {{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Temple of Jerusalem {{!}} Description, History, & Significance {{!}} Britannica |ناونیشان= https://www.britannica.com/topic/Temple-of-Jerusalem |ڕێکەوتی سەردان= ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢| ref = {{harvid|''Temple of Jerusalem''}}}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= A History of the Israeli-Palestinian Conflict |دوایین= Tessler |یەکەم= Mark |ساڵ= ١٩٩٤|بڵاوکەرەوە= Indiana University Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=3kbU4BIAcrQC&pg=PA163 |ژپنک= ٩٧٨-٠-٢٥٣-٢٠٨٧٣-٦}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Encyclopedia of the Arab-Israeli Conflict: A Political, Social, and Military History | editor1-last = Tucker | editor1-first = Spencer C. | editor1-link = Spencer C. Tucker | editor2-last = Roberts | editor2-first = Priscilla |ساڵ= ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە= ABC-CLIO |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=YAd8efHdVzIC |پەڕە= ١٥٥٣|ژپنک= ٩٧٨-١-٨٥١٠٩-٨٤٢-٢}} * {{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Lack of sufficient services in Gaza could get worse without urgent action, UN warns |نووسەر= UN News Centre |بڵاوکەرەوە= UN Publications |ناونیشان= https://www.un.org/apps/news/story.asp?NewsID=42751#.UP35DaF4YZc |ڕێکەوت= ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان= ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The True Herod |دوایین= Vermes |یەکەم= Géza |ساڵ= ٢٠١٤|بەستەری نووسەر= Géza Vermes |بڵاوکەرەوە= Bloomsbury |ژپنک= ٩٧٨-٠-٥٦٧-٤٨٨٤١-١}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = Production, exchange and regional trade in the Islamic Wast Mediterranean: old structures, new systems? |دوایین= Walmsley |یەکەم= Alan |ساڵ= ٢٠٠٠|سەردێڕ= The Long Eighth Century: Production, Distribution and Demand | editor1-last = Hansen | editor1-first = Inge Lyse | editor2-last = Wickham | editor2-first = Chris |بڵاوکەرەوە= BRILL |ژپنک= ٩٧٨-٩٠-٠٤-١١٧٢٣-٥}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Role of National Courts in Applying International Humanitarian Law |دوایین= Weill |یەکەم= Sharon |ساڵ= ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە= Oxford University Press |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=bDnnAgAAQBAJ&pg=PA22 |پەڕە= ٢٢|ژپنک= ٩٧٨-٠-١٩-٩٦٨٥٤٢-٤}} * {{بیرخستنەوەی کتێب| chapter = The Nabataeans in History (Before AD 106) |دوایین= Wenning |یەکەم= Robert |ساڵ= ٢٠٠٧|سەردێڕ= The World of the Nabataeans: Volume 2 of the International Conference the World of the Herods and the Nabataeans Held at the British Museum, 17–19 April, 2001 | editor-last = Politis | editor-first = Konstantinos D |بڵاوکەرەوە= Franz Steiner Verlag |شوێن= Wiesbaden |زنجیرە= Oriens Et Occidens |ژپنک= ٩٧٨-٣-٥١٥-٠٨٨١٦-٩}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= The Invention of Ancient Israel: The Silencing of Palestinian History |دوایین= Whitelam |یەکەم= Keith W. |ساڵ= ١٩٩٦|بڵاوکەرەوە= Routledge |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=sHYeAgAAQBAJ&pg=PA40 |ژپنک= ٩٧٨-١-٣١٧-٧٩٩١٦-٠}} * {{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ= Haifa in the Late Ottoman Period, A Muslim Town in Transition, 1864–1914 |دوایین= Yazbak |یەکەم= Mahmoud |ساڵ= ١٩٩٨|بەستەری نووسەر= Mahmoud Yazbak |بڵاوکەرەوە= Brill Academic Pub |ناونیشان= https://books.google.com/books?id=DPseCvbPsKsC |ژپنک= ٩٧٨-٩٠-٠٤-١١٠٥١-٩}} * {{بیرخستنەوە|سەردێڕ= An Ottoman century: the district of Jerusalem in the 1600s |دوایین= Zeevi |یەکەم= Dror |ساڵ= ١٩٩٦|بڵاوکەرەوە= SUNY Press |ژپنک= ٩٧٨-٠-٧٩١٤-٢٩١٥-٠}} {{refend}} {{وڵاتەکانی ئاسیا}} {{وڵاتانی ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{تووڵی دەروازە|ئاسیا|جوگرافیا|وڵاتەکان|بەشەکانی غەززە|فەلەستین|ئوردن|ڕۆژھەڵاتی ناوین}} {{ناکۆکیی نێوانویکی}} {{پۆلی کۆمنز|Palestine}} [[پۆل:فەلەستین|*]] [[پۆل:مانگیلەی بەپیت]] [[پۆل:ڕۆژاوای ئاسیا]] [[پۆل:شام]] [[پۆل:ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:جوگرافیای ئیسرائیل]] [[پۆل:جوگرافیای ئوردن]] [[پۆل:ھەرێمە مێژوویییەکان]] 9omkun9ldorvyfbvhk5i8bxhyc0ofu1 0 10543 1590540 1561569 2026-06-15T14:02:29Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590540 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = مەخموور | ناوی_فەرمی = Mexmûr - Makhmur - مخمور | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شارۆچکە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی قەزای مەخموور و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{maplink|frame=y|plain=yes|frame-align=center|zoom=10|type=shape<!--line-->|stroke-color=|stroke-width=2|frame-lat= 35.77622 |frame-long= 43.57974 |frame-width=250|frame-height=300}} | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = شارۆچکەی مەخموور | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا | دەرزیی_نەخشە١ = Iraq | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[عێراق]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = ئیبراھیم شیخ اللە ئیبراھیم <ref> https://www.basnews.com/so/ </ref> | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٥٤ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٠٬٠٠٠ | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = مەخمووری | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی باشووری|سۆرانی]] و [[کوردیی باکووری|کورمانجی]]) و [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = ھاوین | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''مەخموور''' یەکێک لە شارۆچکەکانی [[پارێزگای ھەولێر]]ە و ناوەندی [[قەزای مەخموور]]ە.<ref> https://anfkurdi.com/ewropa/nezi-mehek-dorpeca-li-ser-mexmur-dewam-dike-116938 </ref> لەرووی جوگرافییەوە شارۆچکەی مەخموور بەدووری(٦٥) کم دەکەوێتە خۆر ئاوای [[شار]]ی [[ھەولێر]]، دووری لە [[شارەدێ]]ی [[گوێڕ]] (٥٣)کم ، لە [[شارەدێ]]ی قەراج (١٤)کم ، لە [[شارەدێ]]ی دیبەگە (٣٠) کم ، لە [[شارەدێ]]ی [[مەلا قەرە]] (٢٨)کم ، لە [[شارەدێ]]ی گەیارە (٢٨)کم لەلای رۆژئاوای [[شارەدێ]]ی شەرگات (٦٠)کم دوورە لە لای رۆژھەڵاتی مەخموور [[شارەدێ]]ی سەرگەڕان ھەیە بە دووری (٥٥)کم. چیای بلباس(قەرەچووغ) دەکەوێتە ناوەراستی قەزاکە و زورگەزراویش دەکەوێتە لای خۆر ھەڵاتی باکووری. قەزای مەخموور خاکێکی بە پڕشت و پیتی ھەیە لەروی کشتوکاڵیەوە بەتایبەت بۆ ( [[گەنم]] و [[جۆ]]) کە لە سەر ئاستی [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]] بە پلەی یەکەم دێت، ھەر بۆیە یەکەم و دووەم گەورەترین سایلۆ لەسەر ئاستی [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]] لە مەخموور دروستکراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * ناوی شارۆچکەی مەخموور، یەکێکە لەو ناوانەی کە چەندین لێکدانەوەی مێژوویی، زمانەوانی و جوگرافی جیاوازی لەسەرە. کۆنترین و بەناوبانگترین بۆچوونەکان ئەمانەن: ** بۆچوونی مێژوویی (مە مۆرا / مەخمور): ئەمە بە بەھێزترین و زانستیترین بۆچوونی مێژوویی دادەنرێت. دەگوترێت لە سەردەمی [[ئاشوورییەکان]] و بابلییەکاندا، بەھۆی ئەوەی ئەم ناوچەیە دەشتاییەکی پان و پۆڕ و خاکی بۆ کشتوکاڵ بەپیت بووە، لە دەقە کۆنەکاندا بە ناوی (مە مۆرا - Ma mora) یان (مەخموور) ھاتووە کە لە زمانە دێرینە سامییەکاندا بە واتای "کۆگای دانەوێڵە" یان "جێگای [[خەرمان]] و [[گەنم]]" دێت. ئەمەش بە تەواوی لەگەڵ سروشتی جوگرافیی مەخمووردا دەگونجێت کە بە "سەبەتەی گەنمی کوردستان" ناسراوە. ** بۆچوونی زمانەوانی (مەغموور - داپۆشراو): ھەندێک لە مێژوونووسان پێیان وایە وشەکە لە ڕەگی (مەغموور - المغمور)ی [[زمانی عەرەبی|عەرەبییەوە]] ھاتووە، کە بە واتای "ونبوو، نادیار، یان داپۆشراو" دێت. ھۆکاری ئەم لێکدانەوەیەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە [[قەزای مەخموور]] لە نێوان زنجیرە چیای [[قەرەچوغ|قەرەچووغ]] و دەشتاییەکاندا ھەڵکەوتووە و لە دوورەوە وەک شوێنێکی حەشاردرواو یان نادیار ھاتووەتە بەرچاو. ** بۆچوونی ئایینی و سۆفیگەری (مەخموور - سەرخۆش لە عیشق): وشەی "مەخموور" لە ڕووی زمانەوانییەوە (بەتایبەت لە شیعر و ئەدەبیاتی کلاسیکی کوردیدا) بە واتای "سەرخۆش، خومار، یان مەست" دێت. گێڕانەوەیەکی لۆکاڵی ھەیە کە دەڵێت لە کۆندا شێخ یان پیاوچاکێکی ئایینی لەو ناوچەیە نیشتەجێ بووە کە ھەمیشە لە عیشقی ئیلاھیدا "مەست و مەخموور" بووە، و خەڵکەکە ناوچەکەیان بە ناوی حاڵەتی ئەو زاتەوە ناو ناوە. ** بۆچوونی فۆلکلۆری (مەخمەڵ): بۆچوونێکی تری سادەی دەماودەم ھەیە کە دەڵێت لە وەرزی [[بەھار]]اندا، دەشتی قەراج و دەوروبەری مەخموور بە جۆرێک سەوز و گوڵزار دەبێت کە وەک قوماشی "مەخمەر" (مەخمەڵ) چاو ڕادەکێشێت، بۆیە لە "مەخمەر"ەوە بووە بە مەخموور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == '''مەخموور''' یەکێکە لە شارۆچکە کۆنەکانی [[عێراق]] و [[ھەرێمی کوردستان]] کە دەکەوێتە سنووری [[پارێزگای ھەولێر]] و سەرەتای دروستبوونی بۆ سەردەمی چاخە کۆنەکانی بەر لەمێژوو دەگەڕێتەوە، بەشێوەیەکی بەردەوام ئاوەدانی و ژیانی مرۆڤەکانی لێ ھەبووە، ئەوەش پاڵپشت بەو پاشماوە مێژوویانەی لە دەڤەرەکە دۆزراونەتەوە. مەخموور ھەمیشە ناوەندی بڕیاردان و حاکمی سنوورەکە و دەوروبەری بووە و دەسەڵاتدارانی سەردەم (مەخموور)یان کردووەتە پایتەختی دەرکردنی بڕیارەکان لە دەڤەرەکە. لەسەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی|عوسمانییەکان]] و [[ئینگلیز]] لە [[عێراق]]، (مەخموور) ناوچەیەکی گرنگ بووە و چەند بنکەیەکی سیاسی و سەربازی لێ دامەزراوە، وەک سنوورێکی گرنگ ڕۆڵی بینییەوە لە ڕووداوە سیاسییەکان و چارەکردنی کێشمەکێشەکان. مەخموور بە فەرمانی پاشایەتی ژمارە ٤٥٨ لە ١٥ی ئازاری ١٩٢٧ لە پلەی [[ناحیە]] بۆ [[قەزا]] بەرزدەکرێتەوە لەسەر [[پارێزگای ھەولێر]] دەکرێتە (قایمقامییەتی قەزای مەخموور) و (عەبدولرەحمان سەعید بابان) وەک یەکەم قایمقام دەست بەکاربووە. ئەو قەزایە تا ساڵی ١٩٩٦ سەر بە [[پارێزگای ھەولێر]] بووە، بەڵام دواتر لەلایەن [[ڕژێمی بەعس]]ەوە خرایە سەر [[پارێزگای نەینەوا]] کە (١٢٠)کم لێک دوورن. === پڕۆسەی بەعەرەبکردنی مەخموور === [[عەرەباندن|بەعەرەبکردن]]ی سنوورەکە [[قەزای مەخموور]] بەھۆی گرنگی بوونی لەڕووی جوگرافی و سیاسی و نەتەوەیی و ھەبوونی ماددە جۆربەجۆرەکانی سەر زەوی و ژێرزەوییەکەی بە تایبەتی [[نەوت]]، بۆیە بەدرێژایی مێژووی ڕژێمە یەک لەدوایەکەکان ھەوڵی زۆریان داوە بۆ داگیرکردنی سنوورەکە. ئەم دەڤەرە بە تەواوی گوند و ناحیەکانی بۆ چەندین جار بەر شاڵاوەکانی [[عەرەباندن|تەعریبکردن]] و ڕاگواستن کەوتوەتەوە، لەگەڵ ھاتنی دەسەڵاتی [[ڕژێمی بەعس]]یش ئەو سنوورە زیاتر کەوتە ژێر پلانی بەعەربکردن، بەعس تەواوی ھەوڵەکانی بەگڕخست بۆ گۆرینی جوگرافیا و دیموگرافیای سنوورەکە، ھەر لەم ھەوڵە شۆڤینیانەی دا چەند گوندێکی لە [[ناحیەی قەراج]] و [[ناحیەی کەندێناوە]]ی دابڕاند و خستییە سەر [[ناحیەی سەرگەڕان]]ی [[پارێزگای کەرکووک]]، سەرەڕای ھێنانی [[عەرەب]]ی ھاوردە بۆ سنوورەکە و گۆڕینی ناوی گوند و شوێنە گشتییە [[کورد]]ییەکان بۆ ناوی [[عەرەب]]ی، ھاوکات قەدەغەکردنی خوێندن بە [[زمانی کوردی]] و کردنی بە [[زمانی عەرەبی]]، ھتد… لە دوای ٩ی نیسانی ٢٠٠٣ ی پڕۆسەی ئازادی گەلانی عێراق و ڕزگاربوونی دەڤەرەکە، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] تەواوی ھەوڵەکانی خۆی خستووەتەگەڕ لەپێناو گەڕاندنەوەی مەخموور بۆ دۆخی ئاسایی خۆی و لەدوای دامەزراندنەوەی قایمقامییەت و بەڕێوەبەرایەتی ناحیەکان و یەکە ئیدارییەکان، یەکەم ھەوڵیشی کردنەوەی (بەڕێوەبەرایەتی پەرورەدەی مەخموور) بوو کە خوێندن بکاتەوە [[زمانی کوردی]]. === مەخموور و ماددەی ١٤٠ === «ماددەی ١٤٠» و چاوەڕوانی گەڕانەوە لە دوای [[شەڕی عێراق|پڕۆسەی ئازادی گەلانی عێراق]]، خەڵکی سنوورەکە لە چاوەڕوانی ئەوە بوون کە [[قەزای مەخموور]] بگەڕێتەوە سەر ئیدارەی [[پارێزگای ھەولێر]] و جارێکی تر خەڵکە ڕاگوێزکراوەکان بگەرێنەوە گوندەکانیان و حکومەت گوندەکانیان بۆ ئاوەدان بکاتەوە، بەڵام بەداخەوە بەھۆی ئەو کێشە سیاسی و ئیداریانەی کە حکومەتی نوێی [[عێراق]] لەسەر ناوچە بە عەرەبکراوەکانی درووستکرد، بۆیە قەزای مەخمووریش لەم چوارچێوەیە بە ھەڵواسراوی مایەوە و ھەر دوای ماددەی ٥٨ی ئەنجومەنی حکوم و ١٤٠ی دەستووری نوێی عێراقی ئەو سنوورە کەوتە نێوان چوارچێوەی بەرنامەی ئەو ماددانە بۆ ئاسایی کردنەوە و گەڕانەوەی بۆ ژێر ئیدارەی [[ھەرێمی کوردستان]]. ھەربۆیەش ئەو نەگەڕانەوەیە بۆشایەکی زۆری ئاوەدانی و درووستکرد و وای کرد خەڵکەکە لە گەڕانەوەیان بۆ گوندەکانیان بەھۆی نەبوونی ھاوکاری ئاوەدانی سست ببنەوە. === داعش === لە ماوەی قەیرانی ٢٠١٤ی داعشدا، شارۆچکەکە لەلایەن چەکدارانی داعشەوە دەستی بەسەردا گیرا، پێش ئەوەی جارێکی دیکە لەلایەن ھێزە [[کورد]]ییە یەکگرتووەکانەوە وەربگیرێتەوە.<ref> https://www.vice.com/en/article/ev787k/meet-the-pkk-terrorists-battling-the-islamic-state-on-the-frontlines-of-iraq </ref> لە وەڵامدا میلیشیایەکی مەدەنی خۆبەخش بۆ بەرگریکردن لە شارۆچکەکە دروستکرا.<ref> https://foreignpolicy.com/2014/08/20/the-locked-and-loaded-carpenters-of-makhmour/ </ref> دواتر شارۆچکە کە لە تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ لەلایەن [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق|سوپای عێراق]]ەوە لە ژێر دەستی [[پێشمەرگە]] وەگیرایەوە. لە میانی [[ململانێی کورد-عێراق ٢٠١٧]]دا، لە جەرگەی شارۆچکەکە شەڕ و پێکدادان لە نێوان ھێزەکانی [[پێشمەرگە]] و [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق|سوپای عێراق]] دروستبوو، بە پشتیوانی [[حەشدی شەعبی]]، تاوەکو لەلایەن حکومەتی عێراقەوە بە تەواوی کۆنترۆڵکرایەوە.<ref> https://www.rudaw.net/english/kurdistan/241020174 </ref> == کەمپی ئاوارەکانی مەخموور == ھەروەھا لە [[قەزای مەخموور]] کەمپی ئاوارەکانی مەخموور ھەیە کە لە ساڵی ١٩٩٨ دامەزراوە.<ref> statement Wikimedia FoundationPowered by MediaWiki Çerny, Hannes. Iraqi Kurdistan, the PKK and International Relations. Routledge. p. 260 </ref> نزیکەی ١٢ ھەزار پەنابەری [[کورد]]، کە لە شەڕی ناوخۆی نێوان [[کورد]] و دەوڵەتی [[تورکیا]] لە نەوەدەکانی سەدەی رابردوودا ھەڵاتوون، لەم کەمپە پەنابەرانەدا دەژین.<ref> https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/kurdish-villagers-under-fire-in-pkkcontrolled-iraq-say-turkey-is-no-different-from-isis-10433995.html </ref> == جوگرافیای مەخموور == لەڕووی جیوگرافییەوە مەڵبەندی قەزای مەخموور بەدووری (٥٦) کم دەکەوێتە خۆر ئاوای شاری [[ھەولێر]]، لە باکوورییەوە [[قەزای دەشتی ھەولێر]] و [[قەزای خەبات]]ە و لە باشوورییەوە ڕووباری [[دیجلە]]یە، لە خۆرھەڵاتی [[زێی بچووک]]ە و خۆر ئاوای [[زێی گەورە]]یە. لەگەڵ ([[پارێزگای نەینەوا]] - [[پارێزگای کەرکووک]] - [[پارێزگای سەلاحەددین]]) ھاوسنوورە. [[چیای بلباس]](قەرەچووغ) دەکەوێتە ناوەراستی قەزاکە و زورگەزراویش دەکەوێتە لای خۆرھەڵاتی باکووری. قەزای مەخموور خاکێکی بە پڕشت و پیتی ھەیە لەڕووی کشتوکاڵییەوە بەتایبەت بۆ ([[گەنم]] و [[جۆ]]) کە لە سەر ئاستی [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]] بە پلەی یەکەم دێت، ھەر بۆیە یەکەم و دووەم گەورەترین سایلۆ لەسەر ئاستی کوردستان و عێراق لە مەخموور دروستکراوە. شارۆچکەی مەخموور دەکەوێتە سەر ھێلی (٣٥) پانی و (٤٣–٤٤) درێژی و ئاوھەواکەی گەرم و [[ئاوی ژێرزەوی]] ناسازە و ناشێت بۆخواردنەوە، بۆیە لەسەرچاوەی زێی گەورە لە پرۆژەی ئاوی (سلتان عبداللە) و دەمارەشیرینی کەندێناوە لەگوندی ([[گاوەرە]]) ئاو بۆ مەخمووردابین کراوە. بۆ [[ناحیەی قەراج]]یش لە [[زێی گەورە]] لە پرۆژەی ئاوی (حاجی عەلی) ئاو دابینکراوە لەگەڵ پڕۆژە ئاوی گوندی ([[دووانزە ھەوار]]). بۆ [[دیبەگە]]ش لە پڕۆژە ئاوی دیبەگە لە گوندی منارەی دەشتی مرکیە ئاو دابینکراوە. بۆ [[ناحیەی گوێڕ]] لە [[زێی گەورە]] ئاو دابینکراوە. لە ئێستاکەشدا پلان ھەیە لەرێگەی پارێزگای ھەولێر و ڕێکخراوەکانەوە پڕۆژەیەکی تری ستراتیژی ئاو بۆ مەخموور و ناحیەکانی [[گوێڕ]] و [[دیبەگە]] دروستبکرێت لە سەر [[زێی گەورە]] لە گوندی ([[کوشاف]])ی [[ناحیەی گوێڕ]]. قەزاکە لە دوو دەشتی سەرەکی فراوان پێک دێت (قەراج و کەندێناوە) لەگەڵ بەشێک لە [[دەشتی شەمامک]] کە ناوەندی قەزاکە کەوتووەتە بەری قەراج و پتر لە ٢١٠ [[گوند]] لەخۆ دەگرێت. سنوری قەزای مەخموور جیا لەوەی ناوچەیەکی دەوڵەمەندی کشتوکاڵی و ئاژەڵدارییە، ھاوکات لەرووی بەرھەمە بیناسازی و [[نەوت]]ییەکانیش دەوڵەمەندە و بەتایبەت لەناحیەکانی دیبەگە و قەراج بەدەیان بیرە [[نەوت]] ھەیە و پاڵاوگەی (خورمەڵە)ش کەوتووەتە دیبەگە کە نەوت لەرێگەی [[کەرکووک]]ەوە بەرەو بەندەری جیھانی ڕەوانە دەکات. بەشێوەیەکی گشتی === ڕووبەر === ڕووبەری قەزاکە (٣٥٢٬٠٠٠) دۆنمە و ڕێژەی ٨٪ی کۆی گشتی ڕووبەری [[پارێزگای ھەولێر]] پێکدێنێت. ڕووبەری قەزای ناوەندیش (٨٨٠)کم٢. قەزای مەخموور سێ ناحیە لەخۆ دەگرێت ئەوانیش (قەراج"باقرت"، گوێڕ و کەندێناوە"دیبەگە")، لە ساڵی ١٩٩٦یش دوای لکاندنی قەزاکە بە [[پارێزگای نەینەوا]]، [[ڕژێمی بەعس]] گوندی ([[مەلاقەرە]])ی سەر بە ناحیەی کەندێناوەی بۆ عەرەبە ھاوردە و تەعریب چییەکان بە فەرمانی دیوانی سەرۆکایەتی ژمارە (٢٠٥٨٤) لە بەروای ١٦ی ئەیلوولی ١٩٩٦ کردە ناحیە و ناوی نا(عەدنانییە) ئەوەش بەناوی (عەدنان خەیروللا)ی کوڕە خەزوری [[دیکتاتۆر]] سەدام حسێن) بوو کە لە کۆتایی ساڵی ١٩٨٨لە فرۆکە لە پلانێکی سەدام و بەعس کەوتە خوارە ولە ئاسمانی ئەم گوندە گیانی لەدەست دا. بەڵام لەدوای ساڵی ٢٠٠٣ و نەمانی [[ڕژێمی بەعس]] و گەڕانەوەی تەعریبچییەکان ئەو ناحیە بۆوە بە گوند، لەئێستادا ھەوڵی زۆر ھەیە کە جارێکی تر بکرێتەوە ناحیە بۆیە ئێستا تەوای ھۆکارەکانی بۆ ئامادەکراوە و چاوەڕێی ھەڵبژاردنی قەزاو ناحیەکانە. ھاوکات کەمپی کوردەکانی باکووری کوردستان لە بەری خۆرئاوای شارۆچکەکە بەدووری ٣کم نیشتەجێن و لەرووی ئیدارییەوە سەربە مەخموورن و لەلایەن کۆمسیۆنی بالای پەناھەندەکان سەر بە نەتەوەیەکگرتوەکان(unhcr) وحکوومەتی ھەرێم سەرپەرشتی دەکرێن. کە وەک ئیدارەیەکی گشتی بەرێوەبەر و فەرمانگەی ھەیە و نزیکەی (١٢٠٠٠) دوانزە ھەزار مرۆڤی سڤیلی تێدادەژیت کە لە ساڵی ١٩٩٨ وە لەو قەزایە نیشتەجێنە. ئەو کەمپەش تەنھا لەلایەن حکومەتی ھەرێم و پارێزگای ھەولێر کاروپرۆژەی بۆ ئەنجامداروە و لەرووی خوێندن و پەرورەدە و تەندروستی و ئەمنی و ھەلی کارەوە حکوومەتی ھەرێم ڕۆڵی بۆیان ھەیە.<ref> https://www.hawlergov.org/app/node/394 </ref> == نەتەوەکانی مەخموور == لەڕووی [[نەتەوە]]یییەوە بەشێوەیەکی سەرەکی زۆرینەی دانیشتوانی سنوورەکە [[کورد]]ن، بەڵام بەھۆی ھۆکارە سیاسی و کۆمەڵایەتەیەکانەوە چەند گوندێکی [[عەرەب]] لەناوچەکە درووست بوون بەتایبەتی لەھەردوو [[ناحیەی قەراج]] و [[ناحیەی گوێڕ]] و ناوەندی قەزای مەخموور. == ئایین == لەڕووی ئاینییەوە خەڵکی سنوورەکە لە ئاین [[ئیسلام]]ی [[سوننە]] مەزھەبن، بەدەیان کەسایەتی و زانای ئاینی لەم سنوورە سەریان ھەڵداوە وەک ڕێبەرێکی ئاینی ڕۆڵیان بینییەوە و چەندین تەکیە و خانەقاش لەسنوورەکە ھەبووە و ھەیە، جێگەی ئاماژە پێدانە دوو گوندی سنووری [[ناحیەی گوێڕ]] لە [[یارسان|کوردە کاکەیەکان]]ن. لەساڵانی سەدەی نۆزدە [[جوو]]ش لە سنوورەکە ھەبونە، بەڵام دوای دروستبونی دەوڵەتی [[ئیسرائیل]] چونەوەی جولەکەکان بۆ ئیسرائیل، ئێستاکەش ئەوان بەردەوام پەیوەندیان بەسنوورەکە ھەیە و سەردانی دەکەنەوە. == وەرزش == لەڕووی [[وەرزش]]ییەوە گەنجانی مەخموور لەرووی وەرزشییەوە خودان جەستەیەکی بتەون و لەگەڵ بڵاو بونەوەی یارییە وەرزشییە فۆلکلۆرییەکان تاکو یارییە جیھانییە باوەکان خودان یاریزانی پێشەنگ بوونە و لەم ڕۆژگارەش یانەیەکی وەرزشیی و ناوەندێک و بنکەیەکی وەرزشی و چەندین یاریگای وەرزشی و یاریگایەکی گەورەی ھەیە. ھاوکات پتر لە ١٥٠ تیپی میللیشی ھەیە. شیاوی گوتنە حکومەتی ھەرێم و ڕێکخراوەکانی لاوان لەروی وەرزشییەوە بایەخێکی زۆریان بەلاوانی سنورەکە داوە ھەر لە دابینکردنی یاریگا و پێداویستییە وەرزشییەکان و ھاوکارییە ماددیی و مەعنەوەیەکانەوە. == کشتووکاڵ == لەڕووی کشتوکاڵییەوە خاکی قەزای مەخموور بەشێوەیەکی گشتی زۆر بە پرشتە و خاکێکی قاوەیی و تۆخە و زەویەکانی دێمەکارن و [[گەنم]] و [[جۆ]] بە پلەی یەک دەچیندرێت و بێستان و شینایشی لێدەکرێت و دەشتێکی کاکی بەکاکی یە ئاو ھەواکەشی نیمچە گەرمەسێرە. ئاژەڵداریش بنەمایەکی تری کاری کشتوکاڵی و بژێوی جوتیارانی سنورەکەیە کە بەپلەی یەکیش بەخێوکردنی [[مەڕ]] و [[بزن]]، [[مانگا]] و پەلەوریش بەخوێودەکرێت. زەوی دێمی کشتوکاڵی و بەراویشی ھەیە لەسەر [[زێی گەورە]] و [[زێی بچووک]]. ھاوکات لە ھەردوو زێ سامانێکی زۆری ماسی ھەیە و ڕاودەکرێن. بەشی ھەرە زۆری کشتوکاڵی بە شێوەی (دێمی) بەپشت بەستن بەئاوی [[باران]] تیێدا ئەنجام دەدرێت، لەگەڵ ئەوەشدا، ژمارەێکی زۆر لە گوندەکان پشت بە بیرەکان دەبەستن بۆ کاری کشتوکاڵ، نموونە گوندی (کونە سیخوڕە) لە دەشتی قەراج بە نزیکی (٧کم) لە سەنتەری شارۆچکەی مەخموور دوورە، ڕووبەری گوندەکە نزیکەی(٥٠٠٠دۆنم) زەویە، بە شێوەی ئاودان لە ڕێگای بیرە پێشکەوتووەکان کشتوکاڵ ئەنجام دەدەن، ئەمە سەرەڕای ئەو گوندانەی کەوتونەتە نزیک [[زێی بچووک]] یان [[زێی گەورە]] یان نزیک ڕووباری [[دیجلە]]، کە بە شێوەی بەراو کشتوکاڵ ئەنجام دەدەن. == ڕۆشنبیری و کەلتووری == لەڕووی ڕۆشنبیری و کەلتورییەوە قەزای مەخموور ڕۆشنبیرییەتی و کەلتورێکی تایبەت مەندی بە خۆیەوە ھەیە و خاوەنی کەلتورێکی دەوڵەمەندە بە [[حەیران]] و بابەتە فۆلکلۆرییەکان و ڕۆشنبیرییەکانەوە، مەخموور یان دەشتی کاکی بەکاکی (قەراج و کەندێناوە) بە مەڵبەندی لە دایک بوونی حەیران و بەستە دادەنرێت، ھەربۆیەش گوتەک ھەیە کەدەڵێت «قەراج و کەندێناوە ھەوێنی حەیرانن». چەند کەڵە ڕۆشنبیر و نوسەر و شاعیر و ھونەرمەندی دیاری [[کورد]] لەم دەڤەرە لەدایک بوونە و ژیاون، لەم ڕۆژگارەشدا خودان سەدان کەسایەتی دیاری ڕۆشنبیرە، [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لەرێگەی لایەنەپەیوەندارەکانەوە بایەخێکی تەواوی بەم سنورەداوە ئێستا لەناوەندی سەنتەری قەزا دوو (سەنتەری ڕۆشنبیری) و لەناحیەکانیش سەنتەری ڕۆشنبیری ھەیە. == ئاوەدانکردنەوە == لەرووی ئاسایشەوە بەھۆی ھاوسنوور بوونی لەگەڵ [[پارێزگای نەینەوا]] و [[پارێزگای سەلاحەددین]] و [[پارێزگای کەرکووک]] کە لەدوای پرۆسەی ئازادی و بەردەوام کردەی تیرۆرستی لەو شارانە بوونی ھەیە، بەتایبەتی [[مووسڵ]] کە مۆلگەی گروپە تیرۆرستەکانە، دەشێت قەزای مەخمووریش شلژانی ئەمنی بەخۆوە ببینێت، بەڵام دڵسۆزی و شەو نخونی کارمەندانی ھێزەکانی ئاسایش پارێزی سنوورەکە بە پاڵپشتی خەڵکی دەڤەرکە، وایان کردوە کە قەزاکە جیابکرێتەوە لەتەواوی ناوچەکانی تری [[عێراق]] و ناوچەدابرێندراوەکان لەروی ئارامییەوە. ئێستا قەزاکە ئاسایش و ئارامییەکی تەوای ھەیە وەک ناوچەکانی [[ھەرێمی کوردستان]]. حکوومەتی ھەرێمیش لەم ڕووەوە بایەخێکی تایبەتی بۆ سنورەکە ھەیە و ھاوکاری دەزگاکانی ئاسایش دەکات. لە نێوان دوو ئیدارییەوە بەھۆی لکاندنی بە [[پارێزگای نەینەوا]] و کارنەکردنی ئەو پارێزگایە بۆیە مەخموور لەروی ئاوەدانییەوە بێ بەش بووە، لەبەرئەوەی بەشە بودجەی قەزاکە لەلایەن حکوومەتی ناوەندەوە لەسەر پارێزگای نەینەوا تەرخانکراوە مووسڵیش بودجەکە ڕەوانە ناکات و ھیچ دەستێکی ھاوکاریشی نەبووە، تا ئێستا بۆ دەڤەرکە، ئەوەی دەبیندرێت ھەوڵ و کۆششی حکوومەتی ھەرێم و [[پارێزگای ھەولێر]] و ڕێکخراوە [[خێرخوازی]]یەکانە بۆ سنورەکەیان کردوە. بۆیە ئەمڕۆ لەروی ئاوەدانییەوە مەخموور پێداویستییەکی زۆری ھەیە و خەڵکی سنورەکە خوازیاری گەرانەوەی قەزاکەیانن بۆسەر ھەولێر، تا ئەو دایکە دڵسۆزە لەباوەشیانگرێت و دەستی ھاوکاری و ئاوەدانیان بۆدرێژبکاتەوە ناوچەکەیان ببوژێتەوە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * https://web.archive.org/web/20180919045520/http://hawlergov.org/ * کۆچەر شاکر شێروانی، لایەنی ئابووری لە قەزای مەخمور، گۆڤاری ڕامان، ژمارە (١٨١),٢٠١٢/٥/٦. {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{قەزاکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای موسڵ]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] ol7jcuuv8ogk4c0zl4mh1uyepqlopb4 0 10545 1590666 1559119 2026-06-15T20:24:31Z MFTG 21816 /* top */ 1590666 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox settlement |name = قەزای ڕەواندز |other_name = {{عەرەبی|قضاء راوندوز}} |native_name = |settlement_type = [[قەزاکانی عێراق|قەزا]] |image_skyline = |imagesize = |image_caption = |pushpin_map = |pushpin_label_position =right |pushpin_map_caption = |coordinates_display = inline,title |coordinates_region = |subdivision_type = وڵات |subdivision_name ={{flag|Iraq}} |subdivision_type1 = ھەرێم |subdivision_name1 = {{flag|Iraqi Kurdistan}} |subdivision_type2 =[[پارێزگاکانی عێراق|پارێزگا]] |subdivision_name2 = [[پارێزگای ھەولێر]] |seat = |leader_title = |leader_name = |established_title = |established_date = |area_total_km2 = |population_footnotes = |population_density_km2 = |timezone = AST |utc_offset = +٣ |latd=|latm=|lats=|latNS=N |longd= |longm=|longs=|longEW=E |population_as_of = ٢٠١٠ |population_total = ٢٢٬٦٠٨ |elevation_footnotes = |elevation_m = |elevation_ft = |website = |footnotes = }} '''قەزای ڕەواندز''' یەکێکە لە قەزاکانی ئیدارەی سۆران لە [[پارێزگای ھەولێر]] کە تەنھا حەوت کیلۆمەتر لە ناوەندی شاری سۆرانەوە دوورە و دەکەوێتە دووری ١١٧ کیلۆمیتری باکووری شاری [[ھەولێر]]. قەزای ڕەواندز لە باکووردا لەگەڵ [[چیای زۆزک]] و حەسەن بەگ، لە ڕۆژھەڵاتدا لەگەڵ [[چیای ھەندرێن]] و [[دۆڵی بالەکایەتی]]، لە ڕۆژاوادا لەگەڵ گردۆڵگەکانی کۆتایی چیای گوندی باپشتیان و گۆرزە و [[چیای برادۆست]] و لە باشووردا لەگەڵ [[چیای کۆڕەک]] و ئارمۆشە ھاوسنوورە.<ref>[http://www.hawlergov.org/ku/region.php?id=1330757521 قەزای ڕەواندز - ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160311115941/http://hawlergov.org/ku/region.php?id=1330757521 |date=١١ی ئازاری ٢٠١٦}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٠دا، ژمارەی دانیشتووانی ئەم قەزایە بە ناحیە و گوندەکانییەوە ٢٢٬٦٠٨ کەس بووە. == ناو == * ناوی ئەم قەزایە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[ڕەواندز]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ڕەگ و ڕیشەی ناوی ڕەواندز لێکدانەوەی بیروڕای جیاواز لە خۆی دەگرێت: ** سەرەتا ھەندێکیان ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە لە دوو ووشەی (ڕەوەند+ دز) پێکھاتووە، ئەمەش دەگێڕنەوە بۆ نێوی خێلی [[ڕەوادی|ڕەوەندی]] کە نیشتەجێ ی ناوچەکە بوون، ئەوان خانەدانێکی سەرھۆز و پێشەنگی ھۆزی کوردی [[ھەزەبانی|ھۆزەبانی]] بوون. دزیش بە مانای [[قەڵا]] دێت، واتە قەڵای خێڵی ڕەوەندی بوو و بە تێپەربوونی کات سواوە بۆتە(ڕەوەندز- ڕەواندز). ** ھەندێکی تر سەرچاوەی ناو ڕەواندز بۆ (ڕوبین دژ) دەگێڕنەوە کە بە مانای قەڵای پۆڵایین دێت، ھەڵگڕانی ئەو بیڕورایەش ئەو دێرە ھۆنراوەیە دەکەن بە بەڵگەی بۆ چوونەکانیان کە [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەمەد پاشای ڕەواندزی (١٨١٣-١٨٣٦)]] لەسەر یەکێک لە دەرگای کۆنگەرەکەی ڕەواندز نووسیویەتی: ((دوکنگرم رانھام برد و پیکر (رواندز) شد(روین دژ) بادیگر)) واتا (دوو بورجم بیناکرد لە سەر دوو بنەما ڕەواندز دیسانەوە بووە بە قەڵای پۆڵاین (ڕۆبین دژ). ** لەلایەکی دیکەدا ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە ڕەواندز لە دوو ووشەی ڕەوان یان ڕەھوان+ دز پێک ھاتووە و واتای شوێنی حەوانەوە دەبەخشێت. بە تایبەت [[ڕەوەند]]ەکان لە کاتی ھاموشۆکردنیان لە گەرمیان و کوێستانەکان کردویانەتە وێستگەی حەسانەوەیان. ** ھەروەھا [[محەممەدی مەلا کەریم]] ئاماژە بۆ بیروڕایەکی تر دەکات ودەڵێ "سەرەڕای ئەمە ئەشکرێ ئەگەر (ڕوواندز) ڕاستر بێ لە (ڕەواندز)، بە واتای (قەڵای ڕووان) بێ واتە (قەڵای چەمان)، واتە ئەوقەڵایەی کەتووەتە سەرچەم، لەبەرئەوەی (ڕۆ) لە [[زمانی کوردی|کوردی]]دا بە واتای چەم زۆر بە کاردێت، ڕەواندزیش چۆمێکی گەورە بە نزیکیدا ئەڕوا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kennedy|یەکەم=Hugh|ناونیشان=https://archive.org/details/پێغەمبەر-و-سەردەمی-خەلافەتەکان-ئیسلامی-نزیک-ڕۆژھەڵات-لە-شەشەمەوە-t/page/221/mode/2up?view=theater|سەردێڕ=پێغەمبەر و سەردەمی خەلافەتەکان: ڕۆژھەڵاتی نزیکی ئیسلامی لە سەدەی ٦ تا ١١|ساڵ=٢٠٠٤|پەڕەکان=٢٢١}}</ref> == گوندەکان == قەزای ڕەواندز لە دوو ناحیە و ٤٣ گوند پیکھاتووە. === ناحیەکان === * [[ڕەواندز]] * [[وەرتێ]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [http://www.krso.net/documents/130/pop_no_hawler_2010.pdf ژمارەی دانیشتووانی پارێزگای ھەولێر بۆ سالی ٢٠١٠]{{بەستەری مردوو|url=http://www.krso.net/documents/130/pop_no_hawler_2010.pdf |date=شوباتی ٢٠٢١}}{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان {{قەزای ڕەواندز}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] n6xjemfszst6chb6q7f3ujn12doqmoa 0 10575 1590599 1474571 2026-06-15T17:45:10Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1590599 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی =غەززە | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە =شار | وێنە = Gaza City.JPG | قەبارەی_وێنە =250px | شرۆڤەی_وێنە = شوێنی غەززە لە فەلەستیندا | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = Palestinian | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[فەلەستین]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[فەلەستین]] | جۆری_دابەشکراو١ = ناوچە | ناوی_دابەشکراو١ = [[کەرتی غەززە]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای غەززە]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٢٨ | بەرزایی_بە_م = ١٥ | ژمارەی_دانیشتووان = ٤٤٩٬٢٢١ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٩]]<ref>[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/census2007/ind_loca_09.pdf دەزگای ناوەندی ئاماری فەلەستینی 2009]</ref> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٧٠٨ | وێبگە = [http://www.mogaza.org/ شارەوانی غەززە] }} '''غەززە''' دەکەوێتە [[کەرتی غەززە]]وە، بە گەورەترین شاری [[فەلەستین]] دادەنرێت لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە، و دووەم شاری گەورەیە لە ڕووبەردا، و بە چڕترین ناوچەی کۆبوونەوەی فەلەستینییەکان دادەنرێت، %٦٠ی دانیشتووانی کەرتی غەززە لەم شارەدان، ھەروەھا بە یەکێک لە گرنگترین شارەکانی فەلەستین دادەنرێت لەبەر ئەو گرنگییە ستراتیژی و بیناسازی و ئابوورییەی ھەیەتی ھاوکات زۆرینەی بنکەکەی دەسەڵاتی نیشتمانی فەلەستینی تێدایە. ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢٣ ئیسرائیل غەزەی داگیرکرد و کۆتای بە دەوڵەتی [[فەڵەستین]]، ھات غەزەشی کردە پایتەختی دەوڵەتی [[ئیسرائیل]]، بە درێژایی مێژوو، غەزە شارێکی سەربەخۆ نەبووە، کەوتووەتە دەستی ھێزە بەریتانییەکان لە میانەی [[شەڕی جیھانی یەکەم]]دا، و بوو بە بەشێک لە ئینتیدابی بەریتانی لەسەر فەلەستین، و لە ئەنجامی شەری عەرەب و ئیسرائیلدا ساڵی ١٩٤٨، بەڕیوەبردنی غەززە کەوتە دەستی میسرەوە و چەند چاکسازییەکی لە شارەکەدا ئەنجامدا، [[ئیسرائیل]] کەرتی غەززەی داگیرکرد لە ساڵی ١٩٦٧، بەڵام لە ساڵی ١٩٩٣ شارەکە گەڕێنرایەوە بۆ دەسەڵاتی نیشتیمانی فەلەستینی، و لە دوای ھەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠٠٦، شەر کەوتەوە لە نێوان بزووتنەوەی فەتح و بزووتنەوەی بەرگری ئیسلامی (حەماس)، و وبزوتنەوەی فەتح ڕازی نەبوو دەسەڵاتی غەززە بگوازێتەوە بۆ حەماس، لەو کاتەوە غەززە کەوتە ژێر گەمارۆدانەوە لەلایەن ئیسرائیل و میسرەوە، بەڵام لە دوای شۆڕشی نوێی میسر، [[میسر]] ھەستا بە کردنەوەی ڕێگەی [[ڕەفەح]] وەک ئاسانکردنێک بۆ خەڵکی غەززە بەڵام بڕیارەکە ھیچی وای نەگۆڕی لە سەختی بارودۆخەکە. == مێژوو == سەرچاوە مێژوویییەکان ئاماژە بەوە دەدەن کە نیشتەجێبوونی مرۆڤ لە غەززەدا ھەبووە پێش ٣٠٠٠ ساڵ، بۆ یەکەم جار لە ھێڵکارییەکی [[فیرعەون]] تەحتەمسی سێیەم (سەدەی ١٥ی پێش زایین) ناوی غەززە ھاتووە،<ref>[http://www.mogaza.org/index.php?page=gaza-ancicdan مێژووی غەززە]</ref> ھەروەھا ناوی غەززە لە ناو نامەکانی تل عمارنەدا ھاتووە، سێ سەد ساڵ دوای داگیرکردنی فیرعەون بۆ شارەکە ھۆزێکی فەلەستینی دابەزیوون بۆ شارەکە وناوچەکانی دەوروپشتی. ساڵی ٦٣٥ز [[موسڵمانان]] فەتحیانکرد و بوو بە ناوەندێکی ئیسلامی گرنگ بەتایبەت لەبەرئەوەی بەناوبانگ بوو بە بوونی ئارامگەی باپیرەی دووەمی پێغەمبەر [[محەممەد]] (د. خ) تێیدا، ھیشامی کوڕی عەبد مەناف لەبەرئەوە زۆرجار ناودەبرێت بە غەززەی ھاشم. ھەروەھا ئەم شارە شوێنی ھانە دنیای یەکێک لە [[چوار پێشەواکەی سوننە]]یە ([[ئیمام شافعی]])، و [[خاچھەڵگرەکان]] دەستیان گرتووە بەسەر شارەکەدا لە ماوەی [[شەڕەکانی خاچھەڵگران|ھەڵمەتە خاچھەڵگرییەکان]]، بەڵام گەڕایەوە بۆ ژێر دەسەڵاتی موسڵمانان دوای سەرکەوتنی [[سەلاحەددینی ئەیووبی]] بەسەریاندا لە شەری حەتیندا ساڵی ١١٨٧ز. دووەم شاری گەورەیە لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانەوە لە دوای [[قودس]] و بارەگای کاتی دەسەلاتی نیشتیمانی فەلەستینە، دوای چەندین ساڵ لە داگیرکردنی ئیسرائیل شارەکە بێبەش بووە لە ناسنامە مێژوویییەکەی، و ئێستا شارەکە دەستی کردووە بە گێڕانەوە ڕابردووەکەی، لێکۆڵینەوە میژوویی و دێرینەکان ئەیسەلمێنن کە غەززە لە کۆنترین شارەکانی جیھانە، لەبەر ئەو شوێنە جوگرافییە گرنگەی ھەیەتی دەکەێتە نێوان [[ئاسیا]] و [[ئەفریقا]]وە و لە نیوان بیابان لە باشوورەوە و [[دەریای ناوەڕاست]] لە باکوورەوە، ھاوکات زەوییە بە پیتەکانی و شوێنە بازرگانییە دەوڵەمەندەکەی ھۆکارێکی تەواون بۆ ئەوەی بە درێژایی مێژوو لەلایەن چەندین ھێزەوە گیراوە. === خەلافەتی عوسمانی === چووە ژێر حوکمی [[دەوڵەتی عوسمانی|دەوڵەتی عوسمانییەوە]] لە سەدەی شازدەدا و مایەوە لەژێر حوکمیان دا تا ساڵی ١٩١٧، کاتێک ھێزە بەریتانییەکان دەستیان بەسەرداگرت لە ساڵی ١٩١٧ لە میانەی [[شەڕی جیھانی یەکەم]]دا، دوای سێ شەڕی گەورە کە ھەزاران قوربانی لە ھەردوولا کەوتەوە. === داگیرکردنی بەریتانی و ئیسرائیلی === بوو بە بەشێک لە [[فەلەستین]] لە ماوەی داگیرکردنی بەریتانییدا و خرایە سەر دەوڵەتی فەلەستینی بە بڕیارێکی [[نەتەوە یەکگرتووەکان]] بڕیاری دابەشکردنی فەلەستین بۆ دوو دەوڵەتی عەرەبی و یەھوودی ساڵی ١٩٤٧، بەڵام [[میسر]] چووە شارەکەوە ساڵی ١٩٤٨و لە شوباتی ١٩٤٩دا ئاگربەست کەوتەوە لە نیوان میسر و ئیسرائیل و میسر ھەستا بە پاراستنی شارەکە لەبەرئەوە بوو بە شوێنگەی زۆر لە پەنادەرە فەلەستینییەکان کاتی دەرچوونیان لە شوێنی خۆیان. [[پەڕگە:Gaza (1881-1884) (A).jpg|وێنۆک|280px|موسڵمانان قورئان دەخوێنن لە غەززە، وێنەکە کێشراوە لەلایەن ھاری فین]] لە ماوەی دوژمنکاری سییانی لەسەر میسر ساڵی ١٩٥٦ ئیسرائیل شارەکەی داگیرکرد و دەستی گرت بەسەر نیمچەدوورگەی سینای میسریدا، بەڵام فشاری جیھانی لەسەر ئیسرائیل ناچاری کشانەوەیان کرد، جارێکی تر داگیرکرایەوە لە شەڕی شەش ڕۆژییدا لە ١٩٦٧ دا، شارەکە مایەوە لەژێر داگیرکاری ئیسرائیل تا ساڵی ١٩٩٤، دەسەڵاتی نیشتیمانی فەلەستینی بەڕێوەبردنی شارەکەی گرتە دەست بە جێبەجێکردنی ڕێکەوتنی ئۆسلۆ ساڵی ١٩٩٣، دوای ئەوەی ھێزەکانی ئیسرائیل کردبوویان بە بنکە لە ماوەی داگیرکردنی غەززەدا لە ١٩٦٧ تا ١٩٩٤، لەگەڵ بوونی دەسەڵاتی نیشتیمانی فەلەستینی شارەکە بە کردار لەژێر دەستی ئیسرائیلدا بوو تا ساڵی ٢٠٠٦، کاتێک ئیسرائیل کشایەوە لە غەززە و دەستی کرد بە گەمارۆدانی لە ڕووی وشکانی و دەریایی و ئاسمانییەوە. === شەڕی ناوخۆ و گەمارۆی ئیسرائیلی === دوای ئەوەی بزووتنەوەی حەماس ژمارەیەکی زۆر لە کورسییەکانی پەرلەمانی فەلەستینی بە دەستھێنا، کۆمەڵێک پێکدادان لە نێوان ئەندامانی ھەردوو بزووتنەوەی فەتح و حەماسدا ڕوویدا، لە ناوەندی حوزەیرانی ٢٠٠٧دا کێشەکە گەیشتە بەرزترین ئاستی و بزووتنەوەی حەماس بە تەواوی دەستی گرت بەسەر [[کەرتی غەززە]] و ھەموو دام و دەزگاکانیدا. لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٠٧ و سەرتای ٢٠٠٨دا ھێزەکانی ئیسرائیل ھەستان بە گەمارۆدانی کەرتی غەززە، و کارەبا و سووتەمەنییان لێ بڕی، و نەخۆشەکانیان بیبەشکرد لە چارەسەر، وڕێگەیان لە دەوڵەتە عەرەبییەکانی دەوروپشتی گرت تا سووتەمەنی پێ بگەیەنن، و تا ئێستا گەمارۆکە دانراوە لەسەر غەززە، و ژمارەیەکی زۆر فەلەستینییەکان کوژران لە ئەنجامی بوردومانەکانی ئیسرائیلدا. ڕێکخراوە مرۆڤدۆستە نێودەوڵەتییەکان ھەوڵی شکاندنی ئەو گەمارۆیەیان داوە، بە ناردنی کەشتیگەلی یارمەتی لەگەڵ ژمارەیەک چالاکەواندا، و بە ھەڵگرتنی یارمەتی، بەڵام ئیسرائیل ڕێگەی لە گەیشتنی ئەو کەشتیانە گرت و لەو ھەوڵانەش کەشتیگەلی ئازادی بوو ساڵی ٢٠١٠ و کە ڕووبوڕووی ھێرشی سەربازی ئیسرائیلی بوویەوە؛ و لە دوای شۆڕشی نوێی میسر ڕێگەی [[ڕەفەح]] لە نێوان [[میسر]] و غەززەدا کرایەوە بەڵام ئەم بڕیارە ھیچ کاریگەرییکی وای نەبوو لەسەر بارودۆخی شارەکە. == جوگرافیا == [[پەڕگە:Gaza Beach.jpg|وێنۆک|280px|کەناری دەریا لە شاری غەززە]] ناوەڕاستی غەززە دەکەوێتە سەر بەرزایییەک بە بەرزی ١٤ مەتر لە سەروو ئاستی دەریاوە،<ref name="globalsecurity.org">[http://www.globalsecurity.org/military/world/palestine/gaza.htm]</ref> بەشێکی زۆری شارە نوێکە لە خوارووی بەرزایییەکەدا بنیاتنراوە، و دەوروبەری غەززە پێک دەھێنێت، بە تایبەت لە باکوور و ڕۆژھەڵاتەوە، ھەر یەک لە کەنار و بەندەری غەززە دەکەونە دووری ٣کم² لە ناوەندی شارەکەوە، و شاری غەززە ٧٨کم² دوورە لە یاشووری ڕۆژاوای قودسەوە، و ٧١ کم² لە باشوور تەل ئەبیبەوە دوورە، و لە دووری ٣٠کم² لە باکووری شاری [[ڕەفەح]]، ناوچەکانی دەوروپشتی [[بەیت لاھیا]] و بەیت حانون و جەبالیا دەگرێتەوە لە باکوورەوە، و گوندی ئەبوومەدین و خێوەتگەی بریج و شاری دەیر بلح دەگرێتەوە لە باشوورەوە. ڕووبەرەکەی سەر بە [[شارەوانی]]یە دەگاتە نزیکەی ٤٥کم،<ref>[https://web.archive.org/web/20180517021335/http://santillana.com.ec/robots.txt شاری غەززە]</ref> (لە ئینتیدابی بەریتانیدا، ناوچە شارستانییەکانی دەگەیشتە نزیکەی ٧٩٦٠کم² و ناوچە گەندنشینییەکان ١٤٣٠٦٣کم² پێک دەھێنا<ref name="Hadawi, 1970, p.٤٥">Hadawi, 1970, p.٤٥.</ref> و ڕووبەری ناوچە پاراوەکان ٢٤٠٤٠کم² بوو و ناوچەی کێڵگە گەنمییەکان ڕووبەرەکەی دەگەیشتە ١١٧٨٩٩کم/٢<ref>Hadawi, 1970, p.٨٦.</ref>). خەڵکی غەززە پشت بە ئاوی ژێر زەوی دەبەستن وەک سەرچاوەی سەرەکی بۆ خواردنەوە و بەکارھێنانی کشتوکاڵی و ناوماڵ، دۆڵی غەززە بە نزیکترین ڕووباری بچووکی ئاوی دادەنرێت لە باشوورەوە، کە بڕێکی کەم ئاو لە خۆ دەگرێت لە زستاندا و لە ھاویندا وشک دەبێت، زۆربەی درێژبوونە ئاوییەکانی دەگوێزرێتەوە بۆ ئیسڕائیل،<ref>Lipchin, 2007, p.١٠٩</ref> ئاوەکانی ژێر زەوی بە درێژایی کەنارەکانی کەرتی غەززە خەزێنەی سەرەکی ئاوە لە کەرتی غەززەدا، و زۆربەی لە بەردە لمینییەکانی سەردەمی سەھۆڵبەندان پێک ھاتووە. شاری غەززە دەکەوێتە سەر [[ھێڵی درێژی]] ٣٤ و ھێڵی پانی ٣١. == کەشوھەوا == غەززە بە کەش وھەوایییەکی مام ناوەند و زستانێکی ھاوسەنگی وشک جیادەکرێتەوە، ھاوین گەرمە<ref name="globalsecurity.org"/> و وەرزی بەھار لە مانگی ئازا و نیساندا دەست پێدەکان، مانگە زۆر گەرمەکانی مانگی تەممووز و ئابن، و مانگی کانوونی دووەم بە ساردترین مانگ دادەنرێت، بارانەکەی کەمە و لە نێوان مانگی تشرینی دووەم و ئازاردا دەبارێت، ناوەندی بارانبارینی ساڵانەی دەگاتە ١١٦ملم،<ref>[http://local.msn.com/worldweather.aspx?eid=١١٨٨٤&q=Gaza-Gaza%٢٠Strip کەشوھەوای غەززە]{{بەستەری مردوو|url=http://local.msn.com/worldweather.aspx?eid=١١٨٨٤&q=Gaza-Gaza%25Ù¢Ù%A0Strip |date=تشرینی دووەمی ٢٠١٩}}</ref> و با ھەڵدەکات بەسەر شارەکەدا لە باشووری ڕۆژاواوە و بەرزترین تێکڕای خێرایییەکەی لە زستاندا دەگاتە ٦٠کم لە کاتژمێرێکدا. == دانیشتوان == {| class="wikitable" style="float:left; margin-left:١٥Px;" |- ! ساڵ ! ژمارەی دانیشتووان |- | ١٥٩٦ || style="text-align:center;"|٦٬٠٠٠<ref name="Abdulfattah 1977, p.٥٢">Hütteroth and Abdulfattah, 1977, p.٥٢</ref> |- | ١٨٣٨ || style="text-align:center;"|١٥٬٠٠٠–١٦٬٠٠٠<ref name="Robinson, 1841, p.٣٩">Robinson, 1841, p.٣٩.</ref> |- | ١٨٨٢ || style="text-align:center;"|١٦٬٠٠٠<ref name="Meyer">Meyer, 1907, p.١٠٨.</ref> |- | ١٨٩٧ || style="text-align:center;"|٣٦٬٠٠٠<ref name="Meyer"/> |- | ١٩٠٦ || style="text-align:center;"|٤٠٬٠٠٠<ref name="Meyer"/> |- | ١٩١٤ || style="text-align:center;"|٤٢٬٠٠٠<ref name="IIPA">IIPA, 1966, p. ٤٤.</ref> |- | ١٩٢٢ || style="text-align:center;"|١٧٬٤٢٦<ref name="PR1">cite web |url=http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Gaza_526/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080704150217/http://palestineremembered.com/GeoPoints/Gaza_526/index.html |date= ٤ی تەممووزی ٢٠٠٨ }} |title=Welcome to Gaza City: Town Statistics and Facts |accessdate=٢٠٠٩-٠١-١٩ |work=Palestine Remembered |publisher=British Mandate survey in 1922}}</ref> |- | ١٩٤٥ || style="text-align:center;"|٣٢٬٢٥٠<ref name="Hadawi, 1970, p.٤٥">Hadawi, 1970, p.٤٥.</ref> |- | ١٩٨٢ || style="text-align:center;"|١٠٠٬٢٧٢<ref>Census by Israel Central Bureau of Statistics</ref> |- | ١٩٩٧ || style="text-align:center;"|٣٠٦٬١١٣<ref>[http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_97/gaz_t١.aspx ئاماری فەلەستینی]{{بەستەری مردوو|url=http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_٩٧/gaz_t١.aspx |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref> |- | ٢٠٠٤ (خەمڵێنراو) || style="text-align:center;"|٣٤٢٬٢٤٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop13.aspx |سەردێڕ=ئاماری فەلەستینی ٢٠٠٤-٢٠٠٦ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120207051127/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop13.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | ٢٠٠٦ (خەمڵێنراو) || style="text-align:center;"|٣٩٥٬٦٨٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop13.aspx |سەردێڕ=ائاماری فەلەستینی |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120207051127/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop13.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | ٢٠٠٩ ||style="text-align:center;"|٤٤٩٬٢٢١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop13.aspx |سەردێڕ=ژمارەی دانیشتووانی غەززە ٢٠٠٩ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی شوباتی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120207051127/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop13.aspx |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |} بەپێی ئامارە [[عوسمانییەکان]] لە ساڵی ١٥٥٧دا ژمارەی پیاوەکان گەیشتووەتە ٢٤٧٧،<ref>Cohen and Lewis, 1978.</ref> و بەپێی ئامارەکانی ١٥٩٦ ژمارەی موسڵمانەکان بەم شێوەیە بووە، (٤٥٦ خێزان، ١١٥ سەڵت، ٥٩ کەسایەتی ئایینی، ١٩ کەمئەندام) ھاوکات ١١٩ سەربازی عوسمانی لێبووە، و مەسیحییەکان ژمارەی خێزانەکانیان ٢٩٤ بووە لەگەڵ حەوت بێ خێزان، و ژمارەی خێزانە یەھوودییەکان ٧٣ خێزان و ٨ خێزانیش سامری بوون، کۆی ھەمووی ٦٠٠٠ کەس بووە و لە پلەی سێیەمدا بووە لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانە لە فەلەستینی عوسمانیدا لە دوای قودس و سەفەد.<ref name="Abdulfattah 1977, p.٥٢"/> ساڵی ١٨٣٨، ژمارەی موسڵمانان ٤٠٠٠کەس بووە و مەسیحییەکان ١٠٠ کەس بوون و باجیان داوە لە بەرامبەر پاراستنی ژیانیان، و پێش [[شەڕی جیھانی یەکەم]] ژمارەی دانیشتووانی غەززە گەیشتووەتە ٤٢٠٠٠ کەس، بەڵام بەھۆی شەڕەکەوە ژمارەی دانیشتووانی دابەزی. بەپێی ئامارەکانی ساڵی ١٩٩٧ ژمارەی دانیشتووانی غەززە لەگەڵ خێوەتگەی کەناریدا گەیشتووەتە ٣٥٣١١٥ کەس، و جیادەکرێتەوە بە زۆری گەنجان بە ڕێژەی %٦٠٬٨. === ئایین === زۆربەی دانیشتووانی غەززە لەسەر ئایینی [[سوننە|ئیسلامی سوننەن]]،<ref name="Abu-Lughod 2007, p.١٥٥">Dumper and Abu-Lughod, 2007, p.١٥٥.</ref> و کاتێک غەززە سەر بە [[دەوڵەتی فاتیمی]] بوو [[شیعە]] دەستیان گرتبوو بەسەریدا، بەڵام دوای ئەوەی سەرکردە [[سەلاحەددینی ئەییووبی]] گێڕایەوە پەیڕەوی سوننە گەڕایەوە بۆی. ژمارەیەکی کەم کەمایییەتی مەسیحی لە شارەکەدایە نزیکەی ٣٥٠٠ کەس لە شارەکەدا دەژین، و زۆربەی مەسیحییەکان لە ناوچەی حەی زەیتون دەژین؛ و کۆمەڵگەی یەھوودی لە نزیکەی پێش ٣٠٠٠ ساڵەوە لە شارەکەدا ھەن، لە ساڵی ١٤٨١ نزیکەی ٦٠ خێزانی یەھوودی ھەبوون، زۆربەیان غەززەیان بە جێ ھێشت دوای شۆڕشی فەلەستینی ١٩٢٩، و لە غەززەدا ٨٠ یەھوودی ھەبوو لە ساڵی ١٩٤٥، و زۆربەیان شارەکەیان بە جێ ھێشت لە دولی شەڕی ساڵی ١٩٤٨، بەھۆی نەبوونی متمانە لە نێوانیان لەگەڵ عەرەبدا.<ref>[https://web.archive.org/web/20180413105719/http://astrozvezda.ru/energiya_zvezd_i_pischa مێژووی نیشتەجێگەی ئیسرائیل لە غەززە]</ref> غەززەی چەند بینایەکی کۆنی پەرستشی تێدایە وەک مزگەوتی عومەری و مزگەوتی سەید ھیشام کە مەزاری باپیری دووەمی پێغەمبەر محەمدی تێدایە. === گەڕەک و خێوەتگەکانی غەززە === غەززە لە چەن گەڕکێک پێک ھاتووە کە ئەمە ناوەکانیان؛ گەڕەکی شوجاعییە، توفاح، [[ڕیمال]]، نەسڕ، زەیتوون، دەرج، سەبڕە شێخ ڕەزوان و تەل لھەوا. ھەروەھا چەندین خێوەتگە یان کامپی لە خۆگرتووە کە ئەمانەن؛ خێوەتگەی جەبالیا، شاگی، نەسیرات، دەیر بلح، بریج، مغازی، [[خان یوونس]] و ڕەفەح. == ئابووری == شارەکە تا ئێستا گرنگی ھەیە لە شوێنە ستراتیژییەکەیدا کە دەکەوێتە نێوان ھەردوو قاڕەی [[ئاسیا]] و [[ئەفریقا]] و دەکەوێتە سەر کەناری دەریای سپی ناوەڕاست، ئەمەش وایلێکردووە بەندرێکی گرنگ بێت بۆ بازرگانی و ڕاوەماسی، بەڵام بارگرانی گواستنەوەی شتومەکەکان لە ڕێگەی [[ئیسرائیل]] و نەبوونی ئاسانکاری گواستنەوە لەگەڵ میسردا وای کردووە کە قەبارەی ئاڵوگۆڕی بازرگانی زۆر کەم بێت، گەشەی ئابووری غەززە %٨ بوو لە ساڵی ٢٠١٠ و %٥٫٤ بوو لە ٢٠٠٩دا ئەمەش بەھۆی چالاکی ئابووری کە بە شێوەیەکی گەورە پاڵپشتی دەکرێت بەھۆی کۆمەک و یارەمەتیدانە دەرەکییەکان، کە ھۆکاری سەرکەی ئەو گەشەکردنەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.businessweek.com/news/2010-12-08/palestinians-lure-banks-with-first-sukuk-bills-islamic-finance.html |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101212090617/http://www.businessweek.com/news/2010-12-08/palestinians-lure-banks-with-first-sukuk-bills-islamic-finance.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دراوی جیاواز بەکار دێت لەوانە؛ دیناری ئوردنی، دۆلاری ئەمریکی و شیکلی ئیسرائیلی. تێکرای بەرھەمی ناوخۆیی تاک دەگاتە ١٬٧٦٣ دۆلاری ئەمریکی (بەپێی ئاماری ساڵی ١٩٩٧). * لە پیشەسازییدا بە گشتی غەززە بە گوشراوی زەیتوون و سابوون بەناو بانگە، ھەروەا دروستکردنی گۆزەی گڵین و چنین و ڕستن و کەڵوپەلی دروستکراو لە خەیزەران و پیشەسازی شووشەی ڕەنگاوڕەنگ. * لە گەشت وگوزرادا، بە شێوەیەکی گشتی پشت دەبەستێت بە کەنارەکانی کە جیادەکرێتەوە بە لمە ئاڵتوونییە بریقەدارەکەی، ھەروەھا پشت دەبەستێت بە بوونی ناوچە مێژوویییە گرنگەکان ھەروەھا کەشوھەوا ھاوسەنگ و ناوەندەکەی ھانی خەڵک دەدات سەردانی بکەن. [[پەڕگە:Gaza painting - David Roberts.jpg|وێنۆک|280px|وێنەیەکی کێشراوی غەززە لەلایەن داڤید ڕۆبێرت، ١٨٣٩]] لە گرنگترین شوێنەوارەکانی؛ مزگەوتی سەید ھاشمە، کە مەزاری باپیری پێغەمبەر محەممەدی تێدایە و لەسەر دەستی [[مەمالیکەکان]] دروست کرا و سوڵتان عەبدول حەمیدی عوسمانی ھەستا بە نوێکردنەوەی ساڵی ١٨٥٠ز، ھەروەھا مزگەوتی ئیبن مەڕوان و مزگەوتی عومەری گەورە و مزگەوتی کاتب الولایە و قەڵای ڕەزوان و کەنیسەی ڕۆم ئەرسەدۆکس لە ناوچە ئاسەوارییە گرنگەکانی ترن. == ڕۆشنبیری == بەپێی ئاماری ١٩٩٧ فەلەستینی زیاتر %٩٠ی دانیشتووانی غەززە لەسەرووتەمەنی ١٠ ساڵییەوە خوێندەوارییان ھەیە، و لە ساڵی ٢٠٠٦دا لە غەززەدا ٢١٠ خوێندنگە ھەبووە، و ژمارەیەک زانکۆی تێدایە لەوانە زانکۆی ئیسلامی – غەززە کە لەلایەن شێخ [[ئەحمەد یاسین]]ەوە دروست کرا لە ساڵی ١٩٧٨، و [[زانکۆی ئەزھەر]] – غەززە و زانکۆی ئەقسا – غەززە و زانکۆی فەلەستین و زانکۆی ئومە و زانکۆی قودس. و کتێبخانەی گشتی کەرتی غەززە نزیکەی ١٠٠٠٠ کتێبی ئینگلیزی و عەرەبی و فەڕەنسی لە خۆگرتووە، و ڕووبەرەکەی دەگاتە ١٤١٠کم، و لە ساڵی ١٩٩٩دا کرایەوە، ھەروەھا چەندین ناوەندی پەروەردەی و پیشەیی سەر بە وەزارەتی خوێندنی باڵا ھەن. ھاوکات چەندین یانەی وەرزشی ھەیە لە غەززەدا و یاریگای فەلەستین نزیکەی ١٠٠٠٠ کەس دەگرێت، بەڵام لە ئەنجامی بۆردومانەکانی ئیسرائیلدا زەرەرێکی گەورەی لێکەوتووە. خواردنی سەرەکی زۆربەی دانیشتووانی غەززە ماسییە، و ئیشی سەرەکی لە غەززەدا ڕاوەماسییە و چاکدەکرێت بە برژاوی و سوورەوکراوی، ھەروەھا کاریگەریی چێشتخانەی میسری کاریگەری ھەیە لەسەر خواردنی خەلکی غەززە. == ڕەنجکێشانی شارەکە == شارەکە ئازار دەچێژێت بە دەست دەسەڵاتی ئیسڕائیلەوە کە ڕووبەڕووی چەندین بۆردومانی ھەڕەمەکی و گرتن بووەتەوە، و گەمارۆی تەواوی شارەکەی داوە، و نایەڵێت نە بەندەرە دەریایییەکان بەکاربھێنن و نە فڕۆکەخانە و نە ڕێگە وشکانییەکان. === گەمارۆدان === دەسەڵاتی ئیسرائیلی ھەستاوە بە گەمارۆدانی [[کەرتی غەززە]] بەمەش شاری غەززە لەژێر گەمارۆدایە و ڕێگەی گرتووە لەوەی کەلوپەلی بینا و سووتەمەنییەکان و پێداویستییەکانیان پێ بگات بە ھەموو جۆرێک، کە ئمەش گورزێکی کوشندەی داوە لە ئابووری غەززە، و لە سەرەتاکانی ساڵی ٢٠٠٩ بە تەواوی لە کەرتی غەززەی دا، و ئیسرائیل دەڵێت بزووتنەوەی حمماس ھەڕەشە لە ئاسایشی دەکات، بەڵام خەڵکی غەززە لە بەرامبەر ئەمەدا تونێلیان لێداوە لە سنووری خاکەکانی میسرەوە و ئەمەش یارمەتی ئەوەی داوە کە پێویستییەکانیان پێ بگات، و ساڵێک دوای ھێرشەکانی ئیسرائیل ڕێکەوتنێک بەسترا کە بوو بەھۆی ھێورکردنەوەی بارودۆخەکە، و کردنەوەی ڕێڕەوی غەززە ڕێگەی دا بە ھاتوچۆی خەڵک بۆ دەرەوە و ناوەوە. ھەروەھا شارەکە گیرۆدەی پچڕانی تەزووی کارەبایە بە بیانووی نەبوونی سووتەمەنی. === کوشتارگەی غەززە === کوشتارگەی غەززە یان سووتانی غەززە کردارێکی ئیسرائیلی بوو بۆ ماوەی پێنج ڕۆژ لە شوباتی ٢٠٠٨دا بە بانگەشەی گرتنی ئەندامانی حەماس، و ئەم ناوی لێنرا دوای ئەوەی وەزیری بەرگری ئیسرائیل ئیھود باراک کردارەکەی ئیسرائیلی بە ئیبادەکردنی ڕەگەزی یان سووتاندنی فەلەستینییەکان ناوبرد لەسەر کوشتنی دوو سەربازی ئیسرائیلی بە دەستی [[حەماس]]، لە ئەنجامی ئەمەشدا ١١٦ فەلەستینی کوژران کە ٢٦ مناڵیان لە نێودابوو. جارێکی تر لە ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٠٨دا ئیسرائیل ھیرشی بردەوە سەر غەززە، ھەتا بیست ڕۆژ قوربانییەکانی ئەم ھەلمەتە گەیشتە ١٣٠٠ کەس کە زۆربەیان ژن و مناڵ بوون، و نزیکەی ٥٣٠٠ برینداری لێکەوتەوە. ئەم ماوەیەش گەورەترین ڕاپەڕینی جیھانی لێکەوتەوە دژی ئەو کوشتارگەیە و دەزگاکانی ڕاگەیاندن وێنە ئازاراوییەکانی شارەکەیان بڵاوئەکردەوە، سەدان ھەزار کەس لە نەتەوە جیاوازەکان دەھاتنە سەر شەقامەکان و داوای وەستاندنی ھێرشەکانی ئیسرائیلیان دەکرد، و غەززە بەمە بوو بە شارێکی جیھانی و ھێمای گەورەی فەلەستینی، و زۆربەی ھونەرمەندە جیھانیی و عەرەبەکان ھەستان بە پاڵپشتیکردنی خەڵکی غەززە و دڵدانەوەیان لەو کارەساتە، لەوانە گۆرانیبێژی ئەمریکی مایکل ھارت بوو کە گۆرانی بۆ غەززە وت. === دیواری پۆڵایین === لە ئەیلوولی ٢٠٠٩ میسر ڕای گەیاند کە دیوارێکی پۆڵایین دروست دەکات لە نێوان ڕەفەح و کەرتی غەززەدا بە قووڵی ٣٠م و درێژی ١٠کم، بۆ ئەوەی ڕێگەی لە ڕۆیشتنی فەلەستینییەکان و بردنی چەک بگرێت، ھەروەھا نەیەڵێت ھیچ جۆرە شتومەکێکی میسری بگاتە زەوییە داگیرکراوەکان، مەبەست لەم دیوارەش دەستگرتن بوو بەسەر ئەو تونێلانەی کە غەززەی ئەگایاند بە میسر کە تاکە سەرچاوە بوون بۆ دابینکردنی پێداویستی فەلەستینییەکان، و لە میسردا دەعوایەکی یاسایی بەرزکراوەتەوە لە دژی ئەم دیوارە. == شارە ھاوشێوەکان == غەززە ھاوشێوەیە لەگەڵ؛ * {{flagicon|فەڕەنسا}} [[دونکیرک]]، [[فەڕەنسا]] (١٩٩٦)<ref>[https://web.archive.org/web/20071109212344/http://www.ville-dunkerque.fr/fr/entreprendrea-dunkerque/l-economie/dunkerque-internationale/index.html "La Communauté Urbaine de Dunkerque a signé des accords de coopération avec:"]</ref> * {{flagicon|ئیسرائیل}} [[تێل ئاڤیڤ]]، [[ئیسرائیل]] (١٩٩٨)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.haaretz.com/hasen/spages/952850.html |سەردێڕ="تێل ئاڤیڤ بڕیاریدا گرێبەستی شاری دوانە لەگەڵ غەززە بمێنێتەوە" |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی نیسانی ٢٠٠٩ |archive-url=https://web.archive.org/web/20090416064727/http://www.haaretz.com/hasen/spages/952850.html |url-status=dead }}</ref> * {{flagicon|ئیتالیا}} [[تورین]]، [[ئیتالیا]] (١٩٩٧)<ref>[http://www.comune.torino.it/relint/inglese/cittagemellate/gaza.shtml "شارە دوانەکان"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805162328/http://www.comune.torino.it/relint/inglese/cittagemellate/gaza.shtml |date= ٥ی ئابی ٢٠١١}}</ref> * {{flagicon|ئێران}} [[تەورێز]]، [[ئێران]]<ref>[http://www5.irna.ir] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130326014735/http://www3.irna.ir/|date=٢٦ی ئازاری ٢٠١٣}}</ref> * {{flagicon|نۆرویژ}} [[تورمسوو]]، [[نۆرویژ]] (٢٠٠١)<ref>[http://www.tromso.kommune.no/index.gan?id=478&subid=0 "Vennskapsbyer"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071027130749/http://www.tromso.kommune.no/index.gan?id=478&subid=0 |date=٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٧}}</ref> * {{flagicon|پورتوگال}} [[کاسکایس]]، [[پورتوگال]]<ref>[http://www.cm-cascais.pt/Cascais/Cascais/Relacoes_internacionais/Cidades_Geminadas/ "Cidades Geminadas"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071111073847/http://www.cm-cascais.pt/Cascais/Cascais/Relacoes_internacionais/Cidades_Geminadas/ |date=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٧}}</ref> * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[بەرشەلۆنە]]، [[ئیسپانیا]] (١٩٩٨)<ref>[http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257215678_1,00.html "Barcelona internacional – Ciutats agermanades"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216085914/http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0%2C4022%2C229724149_257215678_1%2C00.html |date=١٦ی شوباتی ٢٠٠٩}}</ref> * {{flagicon|ئیسپانیا}} [[قسڕش]]، [[ئیسپانیا]] (٢٠١٠)<ref>[http://www.elperiodicoextremadura.com/noticias/noticia.asp?pkid=529644 "Cáceres prepara su hermanamiento con la palestina Gaza"] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100912024546/http://www.elperiodicoextremadura.com/noticias/noticia.asp?pkid=529644 |date=١٢ی ئەیلوولی ٢٠١٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == سەرچاوەکان == * [http://www.youtube.com/watch?v=Qs0QAtpRxLc ڕەنجکێشانی خەڵکی غەززە (ڤیدیۆ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241226184617/https://www.youtube.com/watch?v=Qs0QAtpRxLc |date=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ }} * [https://web.archive.org/web/20100306051153/http://www.almathaf.ps/ پێگەی تایبەت بە مۆزەخانەی غەززە] * [http://www.islamonline.net/English/In_Depth/GazaHolocaustMuseum/topic_01/index.shtml مۆزەخانەی شوھەدا، سووتانی غەززە ٢٠٠٩] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100926195824/http://www.islamonline.net/English/In_Depth/GazaHolocaustMuseum/topic_01/index.shtml |date=٢٦ی ئەیلوولی ٢٠١٠ }} * [https://web.archive.org/web/20100315030206/http://www.eingaza.com/vb/index.php پێگەی تایبەت بە پشتیوانی غەززە] * [http://www.as2020.com/wp/?p=٣٠٨ گرتنی غەززە ٢٠٠٩]{{بەستەری مردوو|url=http://www.xn--as-8xdaib.com/wp/?p=Ù£Ù%A0٨ |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}{{dead link|date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} * [https://web.archive.org/web/20100419143731/http://www.amjad.ws/general/support-gaza/ پاڵپشتی غەززە بکە] * [http://maps.google.com/maps?t=k&hl=en&ll=٣١٫٥١٥٣٣٧٬٣٤٫٤٦١٨٨&spn=٠٫٠٩٩٢١٩٬٠٫١٦١٠١٨&om=١ غەززە لە نەخشەکانی گۆگڵ] * [http://portail.islamboutique.fr/gaza٢٠٠٨ وێنە] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220523103348/http://portail.islamboutique.fr/gaza%D9%A2%D9%A0%D9%A0%D9%A8 |date=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٢ }} * [http://www.aljazeera.net/news/archive/archive?ArchiveId=١١٦٥٨٠٥ زانیاری لەسەر کەرتی غەززە]{{بەستەری مردوو|url=http://www.aljazeera.net/news/archive/archive?ArchiveId=١١٦٥٨Ù%A0٥ |date=ئابی ٢٠٢١}} {{تووڵی دەروازە|فەلەستین|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Gaza City}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی ئیمپراتۆرێتیی بیزانس]] [[پۆل:غەززە]] [[پۆل:شارەوانییەکانی دەوڵەتی فەلەستین]] hbui7e9m2ofa4lel06dmew8jdalyqko 0 12242 1590535 1528498 2026-06-15T13:44:27Z 1silent scientist 51740 1590535 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[File:Peshitta psalms in Aramaic.png|thumb|چاپێکی '''[[زمانی ئارامی|ئارامی]]''' لە پەرتووکی مەزامیری پەیمانی کۆن|400px|left]] '''پەیمانی کۆن''' گەورەترین بەشی [[پەرتووکی پیرۆز]]ە کە ھەموو پەرتووکەکانی [[جوولەکایەتی]] لەخۆ دەگرێت بە [[تەورات]] و [[نیڤیئیم]] و گشتییانەوە. بەپێی [[کڵێسای کاسۆلیک]] پەیمانی کۆن پێک دێت لە ٤٦ پەرتووک کە ھەریەکەیان بە (بەسەرھات) ناو دەبرێن. بەڵام لەلای [[پڕۆتێستانت]]ەکان تەنیا ٣٩ پەرتووکیان جێی رەزامەندییە، ئەوانەش ئەو پەرتووکانەن کە بە عیبری نووسراون و ئەوانەی بە یۆنانی نووسرا بوون رەتکرانەوە. بەپێی نەریتی [[جوو]]، پەیمانی کۆن دابەش دەبێت بۆ [[تەورات]]، کە پێک دێت لە پێنج پەرتووک کە دەگەڕێتەوە بۆ [[مووسا]]، پاشان [[نیڤیئیم]] کە بریتییە لە پەرتووکی پێغەمبەران و [[کیتۆڤیم]] کە پێی دەوترێت نووسینەکان/پەرتووکەکان. بەڵام لە نەریتی مەسیحیدا پەیمانی کۆن دابەش بووە بۆ [[تەورات]]، بەسەرھاتەکانی دانایی، بەسەرھاتەکانی مێژوو، بەسەرھاتەکانی پێغەمبەران. ==مێژوو== === لێکۆڵینەوە سەرەتایییەکان === ھەندێک لە چیرۆکەکانی پێنج پەرتووکەکە لەوانەیە لە سەرچاوە کۆنەکانەوە وەرگیرابن. زانایانی وەک [[ئەندرێو ئاڕ. جۆرج|ئەندرێو ئاڕ. جۆرج]] ئاماژە بە لێکچوونی نێوان [[گێڕانەوەی لافاوەکەی پەیدابوون]] و [[ئەفسانەی لافاوەکەی گیلگامێش]] دەکەن.<ref>{{Cite book |last=George |first=A. R. |url=https://books.google.com/books?id=21xxZ_gUy_wC&pg=PA70 |title=The Babylonian Gilgamesh Epic: Introduction, Critical Edition and Cuneiform Texts |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-927841-1 |page=70}}</ref> لێکچوونەکانی نێوان چیرۆکی بنەچەی [[مووسا]] و چیرۆکەکەی [[سارگۆنی ئەکەدی]] لەلایەن دەروونشیکەر [[ئۆتۆ ڕانک]] لە ١٩٠٩دا تێبینی کران<ref>{{cite book |title=The myth of the birth of the hero: a psychological interpretation of mythology |author-first1=Otto |author-last1=Rank |year=1914 |url=https://archive.org/details/mythofbirthofher1914rank |others=English translation by F. Robbins and Smith Ely Jelliffe |publisher=The Journal of nervous and mental disease publishing company |location=New York}}</ref> و لەلایەن نووسەرانی سەدەی ٢٠ەمەوە، وەک [[ھ. ج. وێڵز]] و [[جۆزێف کامبڵ]] ناوبانگیان دەرکرد.<ref name="Wells">{{cite book |last=Wells |first=H. G. |title=The Outline of History: Volume&nbsp;1 |year=1961 |orig-date=1937 |publisher=Doubleday |pages=206, 208, 210, 212}}</ref><ref>{{cite book |last=Campbell |first=Joseph |title=The Masks of God, Vol. 3: Occidental Mythology |year=1964 |page=127}}</ref> [[جەیکۆب برۆنۆوسکی]] دەنووسێت کە «پەرتووکی پیرۆز ... بەشێکی فۆلکلۆر و بەشێکی تۆمارە. مێژوو ... لەلایەن سەرکەوتووەکانەوە دەنووسرێت، و [[ئیسرائیلییەکان]]، کاتێک بە نێو [[یەریکۆ]] (نزیکەی١٤٠٠ پ.ز)]دا تێپەڕین، بوونە ھەڵگرانی مێژوو.»<ref>{{Cite book|last=Bronowski|first=Jacob|url=http://archive.org/details/ascentofman0000bron_y1z2|title=The Ascent of Man|publisher=BBC Books|year=1990|isbn=978-0-563-20900-3|location=London|pages=72–73, 77|orig-date=1973}}</ref> === لێکۆڵینەوە نوێیەکان === لە ٢٠٠٧دا، مێژوونووسێکی جووڵەکەی کۆن [[لێستەر ئێڵ. گراب]] ڕوونی کردەوە کە زانایانی پێشووتری پەرتووکی پیرۆز وەک [[یۆلیۆس ڤێلھاوزن]] (١٨٤٤–١٩١٨) دەکرا وەک «ماکسیمالیست» وەسف بکرێن، کە دەقی پەرتووکی پیرۆزیان قبووڵ دەکرد مەگەر ئەوەی پێچەوانەکەی بسەلمێنرێت. بە بەردەوامبوون لەسەر ئەم نەریتە، ھەم «مێژوویییەتی بنەڕەتی»ی باوکان و ھەم «داگیرکردنی یەکگرتووی خاکەکە» تا دەوروبەری حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا بە شێوەیەکی بەرفراوان قبووڵکراو بوون. بە پێچەوانەوە، گراب دەڵێت ئەوانەی لە بوارەکەیدان ئێستا «ھەموویان مینیمالیستن—بۆ لانی کەم، کاتێک باسەکە دێتە سەر سەردەمی باوکان و نیشتەجێبوون. ... زۆر کەم کەس ئامادەن وەک [ماکسیمالیستەکان] کار بکەن].»<ref name="GRABBE p.">{{cite book|last=Grabbe|first=Lester L.|title=Understanding the History of Ancient Israel|date=2007-10-25|publisher=British Academy|isbn=978-0-19-726401-0|pages=57–58|chapter=Some Recent Issues in the Study of the History of Israel|doi=10.5871/bacad/9780197264010.003.0005}}</ref> لە ٢٠٢٢دا، شوێنەوارناس [[ئەڤراھام فاوست]] کورتەی لێکۆڵینەوە نوێیەکانی خستە ڕوو و مشتومڕی لەسەر ئەوە کرد کە لە کاتێکدا مێژووە سەرەتایییەکانی ئیسرائیل بە قورسی پشتیان بە گێڕانەوەکانی پەرتووکی پیرۆز دەبەست، بەڵام جێی متمانەیییەکەیان بە تێپەڕبوونی کات زیاتر کەوتووەتە ژێر پرسیار. ئەو بەردەوام بوو کە مشتومڕە سەرەکییەکان سەرنجیان خستووەتە سەر مێژوویییەتی [[باوکان]]، [[کۆچی بەکۆمەڵ]]، داگیرکاریی ئیسرائیلییەکان، و [[پاشایەتیی یەکگرتوو]]، کە بەڵگە شوێنەوارناسییەکان زۆرجار ئاڵنگاریی ئەم گێڕانەوانە دەکەن. ئەو گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە لە کاتێکدا خوێندنگەی مینیمالیستی نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوو بە تەواوی یان تا ڕادەیەک بەھای مێژوویی پەرتووکی پیرۆزیان ڕەت کردەوە، بەڵام لێکۆڵینەوە سەرەکییەکان لەو کاتەوە تا ئێستا ڕێگەیەکی ھاوسەنگتریان گرتووەتە بەر، و دانیان بەوەدا ناوە کە ھەندێک لە نەریتەکانی پەرتووکی پیرۆز لەگەڵ دۆزینەوە شوێنەوارناسییەکاندا دەگونجێن، بەتایبەتی لە [[سەدەی ٩یەمی پ.ز]] بەدواوە.<ref>{{Cite book |title=The Ancient Israelite World |last=Faust |first=Avraham |publisher=Taylor & Francis |year=2022 |isbn=978-1-000-77324-8 |page=78-79 |editor-last=Keimer |editor-first=Kyle H. |chapter=Between the Biblical Story and History: Writing an Archaeological History of Ancient Israel |editor-last2=Pierce |editor-first2=George A. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=4beREAAAQBAJ&pg=PA78}}</ref> ==پێکھاتە== پێنج پەرتووکی یەکەم—[[پەرتووکی پەیدابوون|پەیدابوون]]، [[پەرتووکی کۆچی بەکۆمەڵ|کۆچی بەکۆمەڵ]]، [[پەرتووکی لێڤییەکان]]، [[پەرتووکی ژمارەکان|ژمارەکان]] و [[پەرتووکی تەسنیە]]—لە [[یەھود مەدیناتا|سەردەمی فارسی (٥٣٨–٣٣٢ پ.ز)]] گەیشتنە شێوەی ئێستایان، و نووسەرەکانیان بژاردەی ئەو دەربەدەرە گەڕاوانە بوون کە لەو کاتەدا کۆنترۆڵی [[پەرستگای دووەم|پەرستگا]]یان دەکرد.{{Sfn | Blenkinsopp | 1998 | p = 184}} پەرتووکەکانی [[پەرتووکی یۆشەع|یۆشەع]]، [[پەرتووکی دادوەران|دادوەران]]، [[پەرتووکی ڕووس|ڕووس]]، [[پەرتووکەکانی ساموئێل|ساموئێل]] و [[پەرتووکەکانی پاشایان|پاشایان]] بەدوایاندا دێن، کە مێژووی ئیسرائیل لە [[داگیرکردنی کەنعان]] تا [[گەمارۆدانی ئورشەلیم (٥٨٧ پ.ز)|گەمارۆدانی ئورشەلیم نزیکەی ٥٨٧ پ.ز]] پێکدەھێنن. کۆدەنگییەکی بەرفراوان لە نێوان زانایاندا ھەیە کە ئەمانە وەک کارێکی تاقانە (ئەوەی پێی دەوترێت «[[مێژووی تەسنیەیی]]») لە سەردەمی [[دەربەدەریی بابل]] لە سەدەی ٦ەمی پ.زدا دروست بوون.{{Sfn | Rogerson | 2003 | pp = 153–54}} ھەردوو [[پەرتووکەکانی ھەواڵی ڕۆژان]] تا ڕادەیەکی زۆر ھەمان ناوەڕۆکی پێنج پەرتووکەکە و مێژووی تەسنیەیی دادەپۆشن و پێدەچێت مێژووەکەیان بۆ سەدەی ٤ەمی پ.ز بگەڕێتەوە.{{Sfn | Coggins | 2003 | p = 282}} پەرتووکەکانی ھەواڵی ڕۆژان و [[عەزرا–نێحمیا]] پێدەچێت لە ماوەی سەدەی ٣یەمی پ.زدا تەواو بووبن.{{Sfn | Grabbe | 2003 | pp = 213–14}} پەیمانی کۆنی کاتۆلیک و ئۆرسۆدۆکس دوو (پەیمانی کۆنی کاتۆلیک) بۆ چوار (ئۆرسۆدۆکس) [[پەرتووکەکانی مەکابییەکان]] لەخۆدەگرن، کە لە سەدەکانی ٢ەم و ١ەمی پ.زدا نووسراون. ئەم پەرتووکە مێژووییانە نزیکەی نیوەی ناوەڕۆکی گشتیی پەیمانی کۆن پێکدەھێنن. لەوانەی تریش، پەرتووکی پێغەمبەرە جیاوازەکان—[[پەرتووکی ئیشایا|ئیشایا]]، [[پەرتووکی یەرمیا|یەرمیا]]، [[پەرتووکی حەزقیال|حەزقیال]]، و دوازدە «[[پێغەمبەرە بچووکەکان]]»—لە نێوان سەدەکانی ٨ەم و ٦ەمی پ.زدا نووسراون، بێجگە لە [[پەرتووکی یوونس|یوونس]] و [[پەرتووکی دانیال|دانیال]]، کە زۆر دواتر نووسراون.{{Sfn | Miller | 1987 | pp = 10–11}} پەرتووکەکانی «دانایی»—[[پەرتووکی ئەییووب|ئەییووب]]، [[پەرتووکی پەندەکان|پەندەکان]]، [[کۆکەرەوە]]، [[زەبوورەکان]]، [[گۆرانیی گۆرانییەکان]]—مێژووی جیاوازیان ھەیە: پەندەکان لەوانەیە تا [[سەردەمی ھێلینی|سەردەمی ھێلینی]] (٣٣٢–١٩٨ پ.ز) تەواو بووبێت، ئەگەرچی ناوەڕۆکێکی زۆر کۆنترشی تێدایە؛ ئەییووب تا سەدەی ٦ەمی پ.ز تەواو بوو؛ کۆکەرەوە تا سەدەی ٣یەمی پ.ز.{{Sfn | Crenshaw | 2010 | p = 5}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆڵکە}} {{ژێرپەڕەی مەسیحییەت}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|مێژوو|مەسیحییەت}} {{پۆلی کۆمنز|Old Testament}} [[پۆل:پەیمانی کۆن]] [[پۆل:دەقە ئایینییەکانی یەهوودییەت]] owgtiybdjte3lqw0egnswlxuoq7dkur 1590536 1590535 2026-06-15T13:45:28Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1590536 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[File:Peshitta psalms in Aramaic.png|thumb|چاپێکی '''[[زمانی ئارامی|ئارامی]]''' لە پەرتووکی مەزامیری پەیمانی کۆن|400px|left]] '''پەیمانی کۆن''' گەورەترین بەشی [[پەرتووکی پیرۆز]]ە کە ھەموو پەرتووکەکانی [[جوولەکایەتی]] لەخۆ دەگرێت بە [[تەورات]] و [[نیڤیئیم]] و گشتییانەوە. بەپێی [[کڵێسای کاسۆلیک]] پەیمانی کۆن پێک دێت لە ٤٦ پەرتووک کە ھەریەکەیان بە (بەسەرھات) ناو دەبرێن. بەڵام لەلای [[پڕۆتێستانت]]ەکان تەنیا ٣٩ پەرتووکیان جێی رەزامەندییە، ئەوانەش ئەو پەرتووکانەن کە بە عیبری نووسراون و ئەوانەی بە یۆنانی نووسرا بوون رەتکرانەوە. بەپێی نەریتی [[جوو]]، پەیمانی کۆن دابەش دەبێت بۆ [[تەورات]]، کە پێک دێت لە پێنج پەرتووک کە دەگەڕێتەوە بۆ [[مووسا]]، پاشان [[نیڤیئیم]] کە بریتییە لە پەرتووکی پێغەمبەران و [[کیتۆڤیم]] کە پێی دەوترێت نووسینەکان/پەرتووکەکان. بەڵام لە نەریتی مەسیحیدا پەیمانی کۆن دابەش بووە بۆ [[تەورات]]، بەسەرھاتەکانی دانایی، بەسەرھاتەکانی مێژوو، بەسەرھاتەکانی پێغەمبەران. ==مێژوو== === لێکۆڵینەوە سەرەتایییەکان === ھەندێک لە چیرۆکەکانی پێنج پەرتووکەکە لەوانەیە لە سەرچاوە کۆنەکانەوە وەرگیرابن. زانایانی وەک [[ئەندرێو ئاڕ. جۆرج|ئەندرێو ئاڕ. جۆرج]] ئاماژە بە لێکچوونی نێوان [[گێڕانەوەی لافاوەکەی پەیدابوون]] و [[ئەفسانەی لافاوەکەی گیلگامێش]] دەکەن.<ref>{{Cite book |last=George |first=A. R. |url=https://books.google.com/books?id=21xxZ_gUy_wC&pg=PA70 |title=The Babylonian Gilgamesh Epic: Introduction, Critical Edition and Cuneiform Texts |date=2003 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19-927841-1 |page=70}}</ref> لێکچوونەکانی نێوان چیرۆکی بنەچەی [[مووسا]] و چیرۆکەکەی [[سارگۆنی ئەکەدی]] لەلایەن دەروونشیکەر [[ئۆتۆ ڕانک]] لە ١٩٠٩دا تێبینی کران<ref>{{cite book |title=The myth of the birth of the hero: a psychological interpretation of mythology |author-first1=Otto |author-last1=Rank |year=1914 |url=https://archive.org/details/mythofbirthofher1914rank |others=English translation by F. Robbins and Smith Ely Jelliffe |publisher=The Journal of nervous and mental disease publishing company |location=New York}}</ref> و لەلایەن نووسەرانی سەدەی ٢٠ەمەوە، وەک [[ھ. ج. وێڵز]] و [[جۆزێف کامبڵ]] ناوبانگیان دەرکرد.<ref name="Wells">{{cite book |last=Wells |first=H. G. |title=The Outline of History: Volume&nbsp;1 |year=1961 |orig-date=1937 |publisher=Doubleday |pages=206, 208, 210, 212}}</ref><ref>{{cite book |last=Campbell |first=Joseph |title=The Masks of God, Vol. 3: Occidental Mythology |year=1964 |page=127}}</ref> [[جەیکۆب برۆنۆوسکی]] دەنووسێت کە «پەرتووکی پیرۆز ... بەشێکی فۆلکلۆر و بەشێکی تۆمارە. مێژوو ... لەلایەن سەرکەوتووەکانەوە دەنووسرێت، و [[ئیسرائیلییەکان]]، کاتێک بە نێو [[یەریکۆ]] (نزیکەی١٤٠٠ پ.ز)]دا تێپەڕین، بوونە ھەڵگرانی مێژوو.»<ref>{{Cite book|last=Bronowski|first=Jacob|url=http://archive.org/details/ascentofman0000bron_y1z2|title=The Ascent of Man|publisher=BBC Books|year=1990|isbn=978-0-563-20900-3|location=London|pages=72–73, 77|orig-date=1973}}</ref> === لێکۆڵینەوە نوێیەکان === لە ٢٠٠٧دا، مێژوونووسێکی جووڵەکەی کۆن [[لێستەر ئێڵ. گراب]] ڕوونی کردەوە کە زانایانی پێشووتری پەرتووکی پیرۆز وەک [[یۆلیۆس ڤێلھاوزن]] (١٨٤٤–١٩١٨) دەکرا وەک «ماکسیمالیست» وەسف بکرێن، کە دەقی پەرتووکی پیرۆزیان قبووڵ دەکرد مەگەر ئەوەی پێچەوانەکەی بسەلمێنرێت. بە بەردەوامبوون لەسەر ئەم نەریتە، ھەم «مێژوویییەتی بنەڕەتی»ی باوکان و ھەم «داگیرکردنی یەکگرتووی خاکەکە» تا دەوروبەری حەفتاکانی سەدەی ڕابردوو لە ویلایەتە یەکگرتووەکاندا بە شێوەیەکی بەرفراوان قبووڵکراو بوون. بە پێچەوانەوە، گراب دەڵێت ئەوانەی لە بوارەکەیدان ئێستا «ھەموویان مینیمالیستن—بۆ لانی کەم، کاتێک باسەکە دێتە سەر سەردەمی باوکان و نیشتەجێبوون. ... زۆر کەم کەس ئامادەن وەک [ماکسیمالیستەکان] کار بکەن].»<ref name="GRABBE p.">{{cite book|last=Grabbe|first=Lester L.|title=Understanding the History of Ancient Israel|date=2007-10-25|publisher=British Academy|isbn=978-0-19-726401-0|pages=57–58|chapter=Some Recent Issues in the Study of the History of Israel|doi=10.5871/bacad/9780197264010.003.0005}}</ref> لە ٢٠٢٢دا، شوێنەوارناس [[ئەڤراھام فاوست]] کورتەی لێکۆڵینەوە نوێیەکانی خستە ڕوو و مشتومڕی لەسەر ئەوە کرد کە لە کاتێکدا مێژووە سەرەتایییەکانی ئیسرائیل بە قورسی پشتیان بە گێڕانەوەکانی پەرتووکی پیرۆز دەبەست، بەڵام جێی متمانەیییەکەیان بە تێپەڕبوونی کات زیاتر کەوتووەتە ژێر پرسیار. ئەو بەردەوام بوو کە مشتومڕە سەرەکییەکان سەرنجیان خستووەتە سەر مێژوویییەتی [[باوکان]]، [[کۆچی بەکۆمەڵ]]، داگیرکاریی ئیسرائیلییەکان، و [[پاشایەتیی یەکگرتوو]]، کە بەڵگە شوێنەوارناسییەکان زۆرجار ئاڵنگاریی ئەم گێڕانەوانە دەکەن. ئەو گەیشتە ئەو ئەنجامەی کە لە کاتێکدا خوێندنگەی مینیمالیستی نەوەدەکانی سەدەی ڕابردوو بە تەواوی یان تا ڕادەیەک بەھای مێژوویی پەرتووکی پیرۆزیان ڕەت کردەوە، بەڵام لێکۆڵینەوە سەرەکییەکان لەو کاتەوە تا ئێستا ڕێگەیەکی ھاوسەنگتریان گرتووەتە بەر، و دانیان بەوەدا ناوە کە ھەندێک لە نەریتەکانی پەرتووکی پیرۆز لەگەڵ دۆزینەوە شوێنەوارناسییەکاندا دەگونجێن، بەتایبەتی لە [[سەدەی ٩یەمی پ.ز]] بەدواوە.<ref>{{Cite book |title=The Ancient Israelite World |last=Faust |first=Avraham |publisher=Taylor & Francis |year=2022 |isbn=978-1-000-77324-8 |page=78-79 |editor-last=Keimer |editor-first=Kyle H. |chapter=Between the Biblical Story and History: Writing an Archaeological History of Ancient Israel |editor-last2=Pierce |editor-first2=George A. |chapter-url=https://books.google.com/books?id=4beREAAAQBAJ&pg=PA78}}</ref> ==پێکھاتە== پێنج پەرتووکی یەکەم—[[پەرتووکی پەیدابوون|پەیدابوون]]، [[پەرتووکی کۆچی بەکۆمەڵ|کۆچی بەکۆمەڵ]]، [[پەرتووکی لێڤییەکان]]، [[پەرتووکی ژمارەکان|ژمارەکان]] و [[پەرتووکی تەسنیە]]—لە [[یەھود مەدیناتا|سەردەمی فارسی (٥٣٨–٣٣٢ پ.ز)]] گەیشتنە شێوەی ئێستایان، و نووسەرەکانیان بژاردەی ئەو دەربەدەرە گەڕاوانە بوون کە لەو کاتەدا کۆنترۆڵی [[پەرستگای دووەم|پەرستگا]]یان دەکرد.{{Sfn | Blenkinsopp | 1998 | p = 184}} پەرتووکەکانی [[پەرتووکی یۆشەع|یۆشەع]]، [[پەرتووکی دادوەران|دادوەران]]، [[پەرتووکی ڕووس|ڕووس]]، [[پەرتووکەکانی ساموئێل|ساموئێل]] و [[پەرتووکەکانی پاشایان|پاشایان]] بەدوایاندا دێن، کە مێژووی ئیسرائیل لە [[داگیرکردنی کەنعان]] تا [[گەمارۆدانی ئورشەلیم (٥٨٧ پ.ز)|گەمارۆدانی ئورشەلیم نزیکەی ٥٨٧ پ.ز]] پێکدەھێنن. کۆدەنگییەکی بەرفراوان لە نێوان زانایاندا ھەیە کە ئەمانە وەک کارێکی تاقانە (ئەوەی پێی دەوترێت «[[مێژووی تەسنیەیی]]») لە سەردەمی [[دەربەدەریی بابل]] لە سەدەی ٦ەمی پ.زدا دروست بوون.{{Sfn | Rogerson | 2003 | pp = 153–54}} ھەردوو [[پەرتووکەکانی ھەواڵی ڕۆژان]] تا ڕادەیەکی زۆر ھەمان ناوەڕۆکی پێنج پەرتووکەکە و مێژووی تەسنیەیی دادەپۆشن و پێدەچێت مێژووەکەیان بۆ سەدەی ٤ەمی پ.ز بگەڕێتەوە.{{Sfn | Coggins | 2003 | p = 282}} پەرتووکەکانی ھەواڵی ڕۆژان و [[عەزرا–نێحمیا]] پێدەچێت لە ماوەی سەدەی ٣یەمی پ.زدا تەواو بووبن.{{Sfn | Grabbe | 2003 | pp = 213–14}} پەیمانی کۆنی کاتۆلیک و ئۆرسۆدۆکس دوو (پەیمانی کۆنی کاتۆلیک) بۆ چوار (ئۆرسۆدۆکس) [[پەرتووکەکانی مەکابییەکان]] لەخۆدەگرن، کە لە سەدەکانی ٢ەم و ١ەمی پ.زدا نووسراون. ئەم پەرتووکە مێژووییانە نزیکەی نیوەی ناوەڕۆکی گشتیی پەیمانی کۆن پێکدەھێنن. لەوانەی تریش، پەرتووکی پێغەمبەرە جیاوازەکان—[[پەرتووکی ئیشایا|ئیشایا]]، [[پەرتووکی یەرمیا|یەرمیا]]، [[پەرتووکی حەزقیال|حەزقیال]]، و دوازدە «[[پێغەمبەرە بچووکەکان]]»—لە نێوان سەدەکانی ٨ەم و ٦ەمی پ.زدا نووسراون، بێجگە لە [[پەرتووکی یوونس|یوونس]] و [[پەرتووکی دانیال|دانیال]]، کە زۆر دواتر نووسراون.{{Sfn | Miller | 1987 | pp = 10–11}} پەرتووکەکانی «دانایی»—[[پەرتووکی ئەییووب|ئەییووب]]، [[پەرتووکی پەندەکان|پەندەکان]]، [[کۆکەرەوە]]، [[زەبوورەکان]]، [[گۆرانیی گۆرانییەکان]]—مێژووی جیاوازیان ھەیە: پەندەکان لەوانەیە تا [[سەردەمی ھێلینی|سەردەمی ھێلینی]] (٣٣٢–١٩٨ پ.ز) تەواو بووبێت، ئەگەرچی ناوەڕۆکێکی زۆر کۆنترشی تێدایە؛ ئەییووب تا سەدەی ٦ەمی پ.ز تەواو بوو؛ کۆکەرەوە تا سەدەی ٣یەمی پ.ز.{{Sfn | Crenshaw | 2010 | p = 5}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ژێرپەڕەی مەسیحییەت}} {{تووڵی دەروازە|ئایین|مێژوو|مەسیحییەت|جوویەتی}} {{پۆلی کۆمنز|Old Testament}} [[پۆل:پەیمانی کۆن]] [[پۆل:دەقە ئایینییەکانی یەهوودییەت]] axteuqn2eggq6z2sedeb7hs8fggfym6 0 12244 1590541 1550491 2026-06-15T14:14:32Z 1silent scientist 51740 1590541 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پەیمانی نوێ''' (بە [[گریکی کوەینە]]: Καινή Διαθήκη) بریتییە لە بەشی دووەمی [[کتێبی پیرۆز|پەرتووکی پیرۆز]] لەلای [[مەسیحی]]یەکان. پەیمانی نوێ پێک دێت لە ٢٧ پەرتووک، کە بریتیین لە چوار [[ئینجیل]]ەکە: [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتتا]]، [[ئینجیلی مەرقۆس]]، [[ئینجیلی لۆقا]] و [[ئینجیلی یۆحەنا|ئینجلیزی یۆحەننا]]، ھەروەھا [[کرداری نێردراوەکان]] و چواردە نامەی [[پۆڵسی تەڕسووسی|پۆڵس]] و حەوت نامەی تری لەلایەن نێردراو قوتابییەکانی دیکەوە و دوا پەرتووکیش [[پەرتووکی خەون|پەرتووکی ئاشکراکردن]]ە، پەیمانی نوێ تەواو کاری [[پەیمانی کۆن]]ە کە وەکوو زنجیرەک لە پەیمانی کۆن دەست پێ دەکات تاوەکوو پەیمانی نوێ. لە پەیمانی نوێدا یەزدان ئەو پەیمانانەی جێبەجێ کرد کە لە پەیمانی کۆن دابووی، ئەوە بوو لە پەیمانی نوێ کوڕە تاقاناکەی [[یەسووع|یەسوعی]] مەسیح بووە کەفارەتی ئەو گوناھ و نەفرەتەی لە دێرزەمانەوە بەرۆکی مرۆڤایەتی گرتبوو، کە پێشتر ھەموو مرۆڤێک گوناھ بار بوو، ئەبوو بە قوربانی و خوێن ڕشتنی ئاژەڵێک گوناھەکەی لەسەر خۆی لادابا و ئەو قوربانیە دەبووە کەفارەتی ئەو کەسە، بەڵام یەزدان پەیمانێکی نوێی بەست ئەویش ئەوە بوو ئەم نەفرەتی سزای گوناھ و مردنەی ھەڵگرت بە لە خاچ دانی [[مەسیح]] و ڕژانی خوێنی، کە بووە دوا قوربانی و بۆ مرۆڤایەتی و چیتر پێویست ناکات مرۆڤ قوربانی بکات، چونکە بەرخی خودا باجەکەی لە پێناو ھەموواندا. ==ڕیزبەندیی پەرتووکەکان== ڕیزبەندییەک کە پەرتووکەکانی پەیمانی نوێی تێدا دەردەکەون لە نێوان ھەندێک کۆمەڵە و نەریتە کڵێسایییەکاندا جیاوازە. لە ڕۆژاوای لاتینیدا، پێش [[ڤولگەیت]] (وەشانێکی لاتینیی سەرەتای سەدەی پێنجەمی پەرتووکی پیرۆز)، چوار ئینجیلەکە بەم ڕیزبەندییەی خوارەوە ڕێکخرابوون: «مەتتا»، «یۆحەننا»، «لۆقا»، و «مەرقۆس». [[پەشیتا]]ی سریانی نامە گشتییە گەورەکان («یەعقووب»، «١ی پەترۆس»، و «١ی یۆحەننا») ڕاستەوخۆ دوای کرداری نێردراوان و پێش نامەکانی پۆڵس دادەنێت. ڕیزبەندیی چاپێکی سەرەتاییی نامەکانی پۆڵس لەسەر بنەمای قەبارەی نامەکانە: لە درێژترینەوە بۆ کورتترین، ھەرچەندە «١ و ٢ی کۆرنسۆس» و «١ و ٢ی تێسالۆنیکی» بەیەکەوە ھێڵراونەتەوە. نامە شوانکارییەکان دیارە بەشێک نەبوون لە «کۆمەڵە نامەکانی پۆڵس» کە ئەم ڕیزبەندییەی لێ کەوتووەتەوە و دواتر لە دوای «٢ی تێسالۆنیکی» و پێش «فلیمۆن» دانراون. «[[نامە بۆ عیبرانییەکان]]» بە جۆرەھا شێوە خراوەتە ناو «کۆمەڵە نامەکانی پۆڵس» یان لە دوای «٢ی تێسالۆنیکی»، یان لە دوای «فلیمۆن» (واتا لە کۆتاییی کۆتاییدا)، یان لە دوای «ڕۆمایەکان». [[یاسای لوتەر]]، کە لە [[پەرتووکی پیرۆزی لوتەر]]ی سەدەی ١٦دا دەدۆزرێتەوە، بەردەوامە لە دانانی «عیبرانییەکان»، «یەعقووب»، «یەھوودا»، و «ئاشکراکردن (بینین)» لە کۆتاییدا. ئەمە ڕەنگدانەوەی بیروڕای چاکساز مارتن لوتەرە سەبارەت بە یاساییبوونی ئەم پەرتووکانە.<ref>{{cite web|url=http://www.bible-researcher.com/links10.html|title=Web Directory: German Bible Versions|publisher=Bible Research|access-date=17 February 2016}}</ref><ref>{{Cite web|title=Luther's Antilegomena|url=http://www.bible-researcher.com/antilegomena.html|access-date=2020-07-15|website=www.bible-researcher.com}}</ref> ==نووسەران== پێدەچێت پەرتووکەکانی پەیمانی نوێ ھەموویان یان زۆربەیان لەلایەن مەسیحییە جووەکانەوە نووسرابن کە لە ژێر [[جوودیا (پارێزگای ڕۆمانی)|داگیرکاریی ڕۆم]]دا دەژیان.{{sfn|Powell|2009|p=16}} زۆربەی کات نووسەری ئینجیلی لۆقا و پەرتووکی «کرداری نێردراوان» وەک بێگانەیەک یان جوویەکی ھێلینیستی لەقەڵەم دەدرێت.<ref name="Strelan2013">Strelan, Rick (2013). ''Luke the Priest: The Authority of the Author of the Third Gospel''. Farnham, ENG: Routledege-[[Ashgate Publishing|Ashgate]]. pp. 102–05.</ref> ھەندێک لە زانایان نووسەری ئینجیلی مەرقۆس و مەتتا بە بێگانە دادەنێن، بەڵام زۆربەیان جەخت لەسەر نووسەری مەسیحیی جوو دەکەنەوە.<ref>For discussion of Mark, see Schröter, Jens (2010). "Gospel of Mark". In Aune, David. ''The Blackwell Companion to the New Testament''. New York: Wiley-Blackwell. pp. 281ff.</ref><ref>For discussion of Matthew, see Repschinski, Boris (1998). "Forschungbericht: Matthew and Judaism". ''The Controversy Stories in the Gospel of Matthew''. Göttingen, GER: Vandenhoeck & Ruprecht. pp. 13–61.</ref> بەڵگە نوێیەکان دەریدەخەن کە تەنھا نوخبە خوێندەوارەکان دوای جەنگەکانی جوو و ڕۆم توانای بەرھەمھێنانی پەخشانی ناو ئینجیلەکانیان ھەبووە.<ref>{{Cite book |last=Walsh |first=Robin Faith |title=The Origins of Early Christian Literature – Contextualizing the New Testament within Greco-Roman Literary Culture |publisher=Cambridge University Press |year=2021 |isbn=9781108883573 }}</ref> بابەتی نووسەری ئینجیلەکان لە نێوان زانایانی ئینجیلی و ڕەخنەییدا بە دابەشی ماوەتەوە و ناوەکان لە نەریتی کڵێساوە ھاتوون. ئینجیلەکان بێناون، وەک چۆن لە ژیاننامەکانی پلوتارک و سوێتۆنیۆسدا باو بووە.<ref>{{Cite book |last=Skinner|first=Christopher|title=Mark, Volume 2 (New Word Biblical Themes)|publisher=Zondervan Academic|year=2025|isbn=978-0310126850|pages=7}}</ref><ref>{{Cite journal |last=Vytlacilova |first=Magdalena |title=Why Does the Genre of the Gospels Matter? The Gospels' Genre and Historical Jesus Research |journal=The Catholic Biblical Quarterly |volume=87 |issue=4 |pages=661}}</ref> ئینجیلی یۆحەننا بانگەشەی ئەوە دەکات کە لەسەر شایەتحاڵیی ئەو «خوێندکارەی عیسا خۆشی دەویست» دامەزراوە، بەڵام ناوی نانێت. نووسەری لۆقا-کردار بانگەشەی دەکرد کە ھاوەڵی پۆڵسی نێردراوە، و زۆربەی زانایان ئەمە قبووڵ دەکەن.<ref name="auto3"/> بارت ئێرمان پێیوایە زۆرێک لە پەرتووکەکانی پەیمانی نوێ لەلایەن ئەو کەسانەوە نەنووسراون کە ناوەکانیان پێوەیە.{{sfn|Ehrman|2006|p=143}} ناوەکان لە ناوەڕاستی سەدەی دووەمی زایینیدا بۆ ئینجیلەکان جێگیر کراون.<ref name="Nickle2001">{{cite book|author-last1=Nickle|author-first1=Keith Fullerton |edition=Second|title=The Synoptic Gospels: An Introduction|url=https://books.google.com/books?id=5SSytjasmAgC&pg=PA43|date=2001|publisher=Westminster John Knox Press|isbn=978-0-664-22349-6|page=43 }}</ref> زۆرێک لە زانایان پێیان وایە ھیچ کام لە ئینجیلەکان لە ناوچەی فەلەستین نەنووسراون.<ref>{{Cite book|last1=Theissen|first1=Gerd|year=2004|title=The Gospels in Context|location=London, ENG|publisher=Bloomsbury-Continuum|page=290}}</ref> زۆربەی زانایان لەسەر لەپێشینەیی مەرقۆسن، واتا مەرقۆس یەکەم ئینجیل بووە کە نووسراوە. زۆر کەس دەڵێن نووسەرانی [[ئینجیلی مەتا|ئینجیلی مەتتا]] و [[ئینجیلی لۆقا|ئینجیلی لۆقا]] سوودیان لە [[ئینجیلی مەرقۆس|ئینجیلی مەرقۆس]] و «سەرچاوەی Q» وەرگرتووە.<ref name=":03">{{Cite book |last=Runesson|first=Anders|title=Jesus, New Testament, Christian Origins|date=2021|publisher=Eerdmans|isbn=9780802868923}}</ref> بۆچوونە جێگرەوەکانی تریش کە دەڵێن لۆقا مەتتای بەکارھێناوە یان بەپێچەوانەوە، ڕوو لە زیادبوونن.<ref name="TSP2022">{{Cite book |title=The Synoptic Problem 2022: Proceedings of the Loyola University Conference|publisher=Peeters Pub and Booksellers|year=2023|isbn=9789042950344}}</ref> ئەم سێ ئینجیلە بە [[ئینجیلە ھاوشێوەکان]] ناودەبرێن چونکە چیرۆکی ھاوشێوە و ڕیزبەندیی یەکسانیان تێدایە. زانایان کۆکن لەسەر ئەوەی ئینجیلی یۆحەننا دوای ھەمووان و بە بەکارھێنانی نەریتێکی جیاواز نووسراوە. زۆربەی زانایان کۆکن لەسەر ئەوەی نووسەری لۆقا «کرداری نێردراوان»یشی نووسیوە. ئەم دوو پەرتووکە وەک دوو نیوەی یەک کار (لۆقا-کردار) دادەنرێن. وا دەرکەوتووە ھەمان نووسەر [[لۆقا]] و کرداری نێردراوانی نووسیوە، و وەک دەقەکانی لۆقا ئاماژەیان بۆ دەکرێت.<ref>Horrell, D. G. (2006). ''An Introduction to the Study of Paul''. 2nd ed. London, Bloomsbury-T&T Clark. p. 7.</ref> بەڵگەی ڕاستەوخۆ لە پێشەکی ھەر دوو پەرتووکەکەوە دێت کە ئاراستەی [[تیۆفیلۆس (پەرتووکی پیرۆز)|تیۆفیلۆس]] کراون.<ref>{{cite web| url = https://biblehub.com/acts/1-1.htm| title = Acts 1:1}}</ref> پێشەکی «کرداری نێردراوان» ئاماژە بە «پەرتووکی پێشووترم» دەکات سەبارەت بە خزمەتی عیسا. لێکچوونی زمانی و تیۆلۆژی لە نێوان ھەردوو کارەکەدا ھەیە کە ئاماژە بە نووسەرێکی ھاوبەش دەکەن.<ref>Sean A. Adams, "The Relationships of Paul and Luke: Luke, Paul's Letters, and the 'We' Passages of Acts." In ''Paul and His Social Relations'', edited by Stanley E. Porter and Christopher D. Land (Leiden: Brill, 2012), 132–34. {{ISBN|978-9004242111}}</ref> ھەندێک لە زانایان گومانیان لە یەکێتیی نووسەری لۆقا و کردار ھەیە.<ref>{{cite book |last=Kenny |first=Anthony |author-link=Anthony Kenny |date=1986 |title=A Stylometric Study of the New Testament |location=Oxford |publisher=Clarendon Press |isbn=978-0-19-826178-0}}</ref> نەیارانی ئەم بۆچوونە دەڵێن لۆقا-کردار جیاوازی تیۆلۆژی تێدایە کە لەگەڵ نامە ڕەسەنەکانی پۆڵس یەکناگرنەوە.<ref>"The principle essay in this regard is P. Vielhauer, 'On the "Paulinism" of Acts', in L.E. Keck and J. L. Martyn (eds.), Studies in Luke-Acts (Philadelphia: Fortress Press, 1975), 33-50, who suggests that Luke's presentation of Paul was, on several fronts, a contradiction of Paul's own letters (e.g. attitudes on natural theology, Jewish law, christology, eschatology). This has become the standard position in German scholarship, e.g., Conzelmann, Acts; J. Roloff, Die Apostelgeschichte (NTD; Berlin: Evangelische, 1981) 2-5; Schille, Apostelgeschichte des Lukas, 48-52. This position has been challenged most recently by Porter, "The Paul of Acts and the Paul of the Letters: Some Common Misconceptions', in his Paul of Acts, 187-206. See also I.H. Marshall, The Acts of the Apostles (TNTC; Grand Rapids: Eerdmans; Leister: InterVarsity Press, 1980) 42-44; E.E. Ellis, The Gospel of Luke (NCB; Grand Rapids: Eerdmans; London: Marshall, Morgan and Scott, 2nd edn, 1974) 45-47.", Pearson, "Corresponding sense: Paul, dialectic, and Gadamer", Biblical Interpretation Series, p. 101 (2001). Brill.</ref> ئەم گۆڕانکارییانە وەک گەورەترین ئاڵنگاری لە بەردەم لێکۆڵینەوەکانی پەیمانی نوێدا ماونەتەوە. ===نامەکانی پۆڵس=== نامەکانی پۆڵس بریتین لەو سێزدە پەرتووکەی پەیمانی نوێ کە بە شێوەیەکی نەریتی بۆ [[پۆڵسی تەرسووسی]] دەگەڕێنرێنەوە. حەوت لەو نامانە بە «بێ مشتومڕ» پۆلێن دەکرێن و زانایان لەسەر ئەوە کۆکن کە ئەمانە کاری ڕەسەنی پۆڵسن: [[ڕۆمایەکان]]، [[١ی کۆرنسۆس]]، [[٢ی کۆرنسۆس]]، [[گالاتیا]]، [[فیلیپی]]، [[١ی تێسالۆنیکی]] و [[فلیمۆن]]. شەش نامەی تر کە ناوی پۆڵسیان پێوەیە ھەمان کۆدەنگیی ڕژدی زانستییان لەسەر نییە، کە ئەوانیش بریتین لە [[ئەفەسۆس]]، [[کۆلۆسی]]، [[٢ی تێسالۆنیکی]]، [[١ی تیمۆساووس]]، [[٢ی تیمۆساووس]] و [[تیتووس]].{{sfn|Guthrie|1990|p=621–622}} «نامە بۆ عیبرانییەکان» کە بێناوە، سەرەڕای ئەوەی ئەگەرێکی کەم ھەیە پۆڵس نووسیبێتی، بەڵام زۆر جار وەک یەکێک لە ١٤ نامەکەی پۆڵس پۆلێن دەکرێت.<ref name=hebot01>{{cite web |last=Wallace |first=Daniel B. |url=https://bible.org/seriespage/19-hebrews-introduction-argument-and-outline |title=Hebrews: Introduction, Argument, and Outline |publisher=Bible.org |date=28 June 2004}}</ref> ھەندێک لە زانایان سێ نامەی یەکەم بە «نامە دووەمییەکانی پۆڵس» ناو دەبەن و گومانیان لە ڕەسەنایەتییان ھەیە. سەبارەت بە نامە شوانکارییەکان، زۆربەی زانایان ئەمانە بە «ساختەناونراو» دادەنێن.{{sfn|Ehrman|2004a|p=385}} «نامە بۆ لاودیکییەکان» و «نامەی سێیەم بۆ کۆرنسۆس» نموونەی کاری وا دادەنرێن کە بە ناوی پۆڵسەوە بانگەشەیان بۆ کراوە. زانایانی سەردەم بە گشتی نووسەریی پۆڵس بۆ «نامە بۆ عیبرانییەکان» ڕەت دەکەنەوە.<ref>{{harvnb|Ehrman|2004a|p=323}}</ref> ئەم نامانە ھەموویان خاوەن تەوەر، شێواز و سیستمێکی وێژەیی یەکگرتوون. ھەموو ئەم نامانە بە ئاسانی لەگەڵ کرۆنۆلۆژیای گەشتەکانی پۆڵس لە «کرداری نێردراوان»دا دەگونجێن. ===نامەکانی تر=== نووسەری «نامەی یەعقووب» خۆی لە ئایەتی یەکەمدا وەک «یەعقووب، بەندەی خودا و عیسای مەسیحی خوداوەند» دەناسێنێت. لە ناوەڕاستی سەدەی ٣وە، نووسەرانی باوکناس ئاماژەیان کردووە کە نامەکە لەلایەن [[یەعقووبی دادپەروەر]]ەوە نووسراوە.<ref>[http://www.catholicity.com/encyclopedia/j/james,epistle_of_st.html "Epistle of St. James"]. ''1914 Catholic Encyclopedia''.</ref> زانایانی کۆن و نوێ ھەمیشە لەسەر نووسەری ئەم پەرتووکە دابەش بوون. زۆر کەس پێیان وایە نامەکە لە کۆتاییی سەدەی ١ یان سەرەتای سەدەی ٢ نووسراوە.<ref>{{cite web|url=http://earlychristianwritings.com/james.html |title=Epistle of James |publisher=Early Christian Writings |access-date=19 November 2010}}</ref> نووسەری «نامەی یەکەمی پەترۆس» خۆی وەک [[نێردراو|نێردراوێکی]] عیسای [[مەسیح]] دەناسێنێت. بڕوای نووسەربوونی [[پەترۆس]] لەلایەن چەندین باوکی کڵێساوە وەک ئیرانیۆس و تێرتۆلیان پشتڕاست کراوەتەوە. بە پێچەوانەی نامەی دووەم، تا سەدەی ١٨ مشتومڕێکی کەم لەسەر نووسەری ئەم نامەیە ھەبوو. زۆرێک لە زانایانی پەرتووکی پیرۆز گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە پەترۆس نووسەری «نامەی دووەمی پەترۆس» نییە.<ref>{{cite book |title=What Are They Saying About the Catholic Epistles? |first=Philip B. |last=Harner |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=xenz0ZMWDNsC&pg=PA49 |publisher=Paulist Press |year=2004|isbn=978-0-8091-4188-3 }}</ref> زانایانی وەک کرووگەر و زاھن بەرگری لە ڕەسەنایەتیی نامەی دووەمی پەترۆس دەکەن.<ref>Kruger, M.J. (1999). [https://www.etsjets.org/files/JETS-PDFs/42/42-4/42-4-pp645-671_JETS.pdf "The Authenticity of 2 Peter"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210612141202/https://www.etsjets.org/files/JETS-PDFs/42/42-4/42-4-pp645-671_JETS.pdf |date=12 June 2021 }}. ''[[Journal of the Evangelical Theological Society]]''. '''42''' (4): 645–71.</ref><ref>{{cite book |last=Zahn |first=S. T. |author-link=Theodor Zahn |translator-last1=Trout |translator-first1=John Moore |translator-last2=Mather |translator-first2=William Arnot |translator-last3=Hodous |translator-first3=Louis |translator-last4=Worcester |translator-first4=Edward Strong |translator-last5=Worrell |translator-first5=William Hoyt |translator-last6=Dodge |translator-first6=Rowland Backus |year=1909 |title=Introduction to the New Testament |url=https://archive.org/details/introductionton00thaygoog |url-access=registration |volume=II |edition=English translation of 3rd German |location=New York |publisher=Charles Scribner's Sons |page=250}}</ref> ناونیشانی نامەی یەھوودا بەم شێوەیە: «یەھوودا، بەندەی عیسای مەسیح و برای یەعقووب».<ref>[https://www.biblegateway.com/passage/?search=Jude%201%3A1&version=NRSV Jude 1:1] ([[New Revised Standard Version|NRSV]])</ref> مشتومڕ لەسەر ئەوەی نووسەرەکە نێردراوەکەیە یان برای عیسا، ھەرچۆنێک بێت بەردەوامە.<ref>Bauckham, R. J. (1986). ''Word Biblical Commentary, Vol. 50''. Word (UK) Ltd. pp. 14ff.</ref> ===کارەکانی یۆحەننا=== ئینجیلی یۆحەننا، سێ نامەکەی و «پەرتووکی ئاشکراکردن» لێکچوونی زۆریان تێدایە.{{sfn|Van der Watt|2008|p=1}} زۆربەی زانایان ئەمانە وەک یەک کۆمەڵەی وێژەی یۆحەننایی دەبینن.{{sfn|Harris|2006|p=479}} نەریتی مەسیحی [[یۆحەننای نێردراو]] وەک نووسەری ئینجیلی یۆحەننا دەناسێنێت. زۆربەی زانایان ئایەتی ٢١:٢٤ وەک بانگەشەیەک بۆ نووسەربوونی خوێندکارە خۆشەویستەکە لێک دەدەنەوە.<ref name=":3">{{Cite book|last=Barnes|first=Albert|title=Barnes' Notes on the New Testament|year=1962|orig-year=1832|url=https://books.google.com/books?id=qvXCoSQ1y0EC&pg=PA360|publisher=Kregel Publications|page=360|isbn=978-0825493713}}</ref> ھەندێکی تر دەڵێن ئەو خوێندکارە تەنھا سەرچاوەی نەریتەکان بووە. بارت ئێرمان دەڵێت ھیچ کام لە نووسەرانی ئینجیلەکان شایەتحاڵی ڕاستەوخۆ نەبوون.{{sfn|Ehrman|2003|p=235}} ھەندێک زانا پێیان وایە بەشی ٢١ی یۆحەننا دواتر زیاد کراوە.<ref name="thompsonm">{{Cite book |last=Thompson|first=Marianne|title=John: A Commentary|publisher=Westminster John Knox Press|year=2015|isbn=978-0664221119|pages=432}}</ref> بەڵام ھیچ بەڵگەیەکی دەستنووس بۆ ئەم مەبەستە نەدۆزراوەتەوە. زۆرێک لە زانایان ئێستا بەشی ٢١ وەک بەشێکی ڕەسەنی دەقەکە دەبینن.<ref name=":2">{{Cite book |last=Keith|first=Chris|title=The Gospel as Manuscript: An Early History of the Jesus Tradition as Material Artifact|publisher=Oxford University Press|year=2020|isbn=978-0199384372|pages=142–143}}</ref> نووسەر لە چەند ئایەتێکدا بانگەشەی شایەتحاڵبوون دەکات.<ref>{{Cite book |last=Goodacre|first=Mark|title=Thomas and the Gospels: The Case for Thomas's Familiarity with the Synoptics|publisher=Wm. B. Eerdmans Publishing Co.|year=2012|isbn=978-0802867483|pages=175}}</ref> لە سەدەی ٢٠دا یۆحەننا وەک کارێکی بەکۆمەڵ دەبینرا، بەڵام ئێستا زیاتر بە کاری یەک نووسەر دادەنرێت.{{sfn|Edwards|2015|p=ix}} زۆربەی زانایانی نوێ دەستبەرداری ئەو بڕوایە بوون کە یۆحەننای کوڕی زەبدی نووسەرەکە بێت.<ref name="Licona 2016 XIII-XIV2">{{Cite book |last=Licona|first=Mike|title=Why are there Differences in the Gospels? What we can Learn from Ancient Biography|publisher=Oxford University Press|year=2016|isbn=978-0190264260|pages=115}}</ref> شێوازی نووسینەوەی ئینجیلەکان لەگەڵ مێتۆدی نووسەرە جووەکان دەگونجێت.<ref name="Keener 2019">{{cite book |last=Keener|first=Craig|author-link=Craig Keener|title=Christobiography: Memory, History, and the Reliability of the Gospels|publisher=Eerdmans|year=2019|isbn=978-0-80287675-1}}</ref> نووسەری «پەرتووکی ئاشکراکردن» ناوی خۆی بە «یۆحەننا» دەبات.<ref>{{bibleverse|Rev. 1:1, 4, 9; 22:8|multi=yes}}</ref> ئەو باس لەوە دەکات کە لە کاتی بینینەکانیدا لە [[پاتمۆس]] بووە. بەو ھۆیەوە زۆر جار بە [[یۆحەننای پاتمۆس]] ناو دەبرێت. بە شێوەیەکی نەریتی لەگەڵ نێردراوەکە وەک یەک کەسایەتی ناسێنراون. وا بڕوا دەکرا کە لە سەردەمی دۆمیتیاندا بۆ ئەوێ دەربەدەر کرابێت. جەستن شەھید ئاماژە بەوە دەکات کە یۆحەننا سەرچاوەی پەرتووکەکەیە.<ref>Justin Martyr. ''[[Dialogue with Trypho]]''. Chapter LXXXI.</ref> ئیرانیۆسیش ئەم بابەتەی وەک خاڵێکی جێگیر وەرگرتووە. زانایانی نوێ لە نێوان بۆچوونی جیاوازدا دابەش بوون. بێن ویزەرینگتۆن دەڵێت بەڵگە زمانییەکان دەریدەخەن کە ئەستەمە ھەمان نووسەر ھەردوو پەرتووکەکەی نووسێبێت.<ref>Witherington, Ben (2003). ''Revelation''. Cambridge University Press. p. 2.</ref> ئەم جیاوازییانە وەک ئاڵنگارییەک لە بەردەم لێکۆڵینەوەی ڕەگناسیی ئەم دەقانەدا ماونەتەوە. ھەرچۆنێک بێت، ئەم وێژەی یۆحەننایییە ڕەنگدانەوەی سیستم و باوەڕی مەسیحییەتە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ژێرپەڕەی مەسیحییەت}} {{پۆلی کۆمنز|New Testament}} {{شریتی دەروازە|ئایین|کتێب|مەسیحییەت}} [[پۆل:پەیمانی نوێ]] [[پۆل:یەھوودییەت]] [[پۆل:دەقە ئایینییەکانی یەھوودییەت]] tgendmkrl9rf5tp94kzzojzerppl25p 0 12921 1590789 1586829 2026-06-16T10:20:18Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1590789 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = مەرعەش | ناوی_فەرمی = Kahramanmaraş | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = گورگوم | جۆری_نیشتنگە = شار | وێنە = | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Turkey | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[تورکیا]]دا | پۆتانەکان = | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = [[کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارچەکانی کوردستان|پارچە]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[باکووری کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای مەرعەش|مەرعەش]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = | ژمارەی_دانیشتووان = ١.٠٠٤.٤١٤ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٠٧]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[کوردی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = | کۆدی_ناوچە = ٣٤٤(٩٠+) | وێبگە = [http://www.kahramanmaras.bel.tr/ www.kahramanmaras.bel.tr] }} '''قەھرەمانمەرعەش'''، '''مەرعەش'''، '''ماراش''' یان '''گورگوم''' یەکێک لە شارەکانی [[باکووری کوردستان]]ە کە لە [[پارێزگای مەرعەش]] ھەڵکەوتووە. بەپێی سەرژمێرییەکانی ساڵی [[٢٠٠٧]] ژمارەی دانیشتووانی ١.٠٠٤.٤١٤ کەس بووە. == مێژوو == === مێژووی پێشوو === [[پەڕگە:Kahramanmaras_Museum_Löwe_vorn.jpg|چەپ|وێنۆک|پەیکەرێک لە مۆزەخانەی شوێنەوارناسیی مەرعەش]] [[پەڕگە:Kahramanmaras_Museum_Löwe.jpg|چەپ|وێنۆک|پەیکەرێک لە مۆزەخانەی شوێنەوارناسیی مەرعەش]] [[پەڕگە:Trabzon Caddesi.jpg|وێنۆک|200px|شەقامی تەرابزۆن، ناوەندی شاری مەرعەش]] لە سەرەتای [[چەرخی ئاسن]]دا (کۆتاییی سەدەی ١١یەمی پ.ز تا نزیکەی ٧١١ پ.ز<ref>Bryce, Trevor (2012). ''The World of The Neo-Hittite Kingdoms: A Political and Military History''. OUP Oxford. {{ISBN|978-0-19-921872-1}}, pp. 125-128.</ref>)، مەرەش پایتەختی دەوڵەتی سووری-ھیتی [[گورگوم]] (بە [[لوویی ھیرۆگلیفی]] کورکوما) بوو. لای نیشتەجێبووە [[زمانی لوویی|لووییەکان]]ی بە «شارە کورکومایییەکە» و لای [[ئاشوورییەکان]] بە '''مەرکەس''' دەناسرا.<ref>Payne, Annick (2012). ''Iron Age Hieroglyphic Luwian Inscriptions''. Society of Biblical Lit. {{ISBN|978-1-58983-658-7}}, p. 7.</ref> لە ٧١١ی پ.ز، خاکی گورگوم وەک پارێزگایەکی ئاشووری لکێنرا و بە ناوی پایتەختەکەیەوە ناوی نرا مەرکەس.<ref>Bryce 2012, p. 128.</ref> مەرەش لەلایەن ڕۆمییەکانەوە بە '''گەرمانیکیا کیساریا''' ([[یۆنانیی کۆن]]: Γερμανίκεια، '''گەرمانیکیا''') دەگوترا، کە شێوازێکی نووسینی دەنگییە بۆ کەرمانیکیا/گەرمانیکیا و کەرمانیسیا/گەرمانیسیا، لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ڕۆم]]ی و [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]دا. شێوازی نووسینی جۆراوجۆر و زۆرجار نادروست، لێکدانەوەی ھەڵە و تێکەڵکردنی ناوەکان، وشەکان یان ناوە جوگرافییەکان، لە سەردەمی ڕۆمیدا زۆر باو بوون. بەپێی وتارێکی ساڵی ٢٠١٠ی «[[جمھووریەت]]»، یەکەم شوێنەواری نیشتەجێبوونی کورکومایی پێشتر لە گەڕەکەکانی زولقادرئۆغوڵڵاریی شارەکەدا دۆزراوەتەوە.<ref>Cumhuriyet, 20 December 2010 p. 20</ref> === سەردەمی ناوەڕاست === لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی بیزەنتی]]دا، گەرمانیکیا شوێنی [[ئیپارخی|ئیپارخێک]] بوو و یەکێک لە ئیپارخەکانی شارەکە بەشداریی لە [[یەکەمین ئەنجومەنی نیسیا]]دا کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Kim |یەکەم١=Young Richard |سەردێڕ=The Cambridge Companion to the Council of Nicaea |ڕێکەوت=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press |ژپنک=٩٧٨١١٠٨٤٢٧٧٤٦}}</ref> شارەکە لە سەدەی ٧ەمدا کەوتە دەست موسڵمانان و لە سەردەمی فەرمانڕەوایی [[ئەلمەنسوور]]دا تەواوی دانیشتووانە مەسیحییەکەی دۆڵیی گەرمانیکیا ڕاگوێزران و لە [[ڕامەڵڵا]] لە [[فەلەستین]] نیشتەجێ کران.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Bat |یەکەم١=Ye'or |سەردێڕ=The Decline of Eastern Christianity Under Islam: From Jihad to Dhimmitude : Seventh-twentieth Century |ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Fairleigh Dickinson Univ Press |ژپنک=٩٧٨٠٨٣٨٦٣٦٨٨٦|پەڕە=٨٨}}</ref> دوای ڕووخانی پاشایەتییە ئەرمەنییەکان لە سەدەی ١١یەمدا، شارەکە بوو بە قەڵایەکی گرنگ بۆ [[ئەرمەنییەکان]]ی دوورخراوە و شارەکە بوو بە پایتەختی میرنشینە کورتخایەنەکەی [[فیلارێتۆس براخامیۆس]] کە لە ھەندێک کاتدا [[ئەنتاکیا]] و [[ئێدیسا]]شی دەگرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Tonghini |یەکەم١=Cristina |سەردێڕ=From Edessa to Urfa: The Fortification of the Citadel |ڕێکەوت=٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Archaeopress Publishing Ltd |ژپنک=٩٧٨١٧٨٩٦٩٧٥٧٥|پەڕە=٣٩}}</ref> دوای مردنی فیلارێتۆس، ژەنەڕاڵێکی تری ئەرمەنی بە ناوی [[تۆرۆسی مەرەش|تاتوول]] دەستی بەسەر شارەکەدا گرت و بۆ ماوەی چوار ڕۆژ میوانداریی سوپای ماندووی [[یەکەم جەنگی خاچپەرستی]] کرد پێش ئەوەی بەرەو [[گەمارۆدانی ئەنتاکیا]] بڕۆن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Vandekerckhove |یەکەم١=Dweezil |سەردێڕ=Medieval Fortifications in Cilicia: The Armenian Contribution to Military Architecture in the Middle Ages |ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=BRILL |ژپنک=٩٧٨٩٠٠٤٤١٧٤١٠|پەڕە=٢٧|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=VG3DDwAAQBAJ}}</ref> بەپێی مێژووی [[ماتیۆی ئێدیسا]]، [[بوومەلەرزەی ١١١٤ی مەرەش|بەھۆی بوومەلەرزەیەکەوە وێران بوو]] و ٤٠،٠٠٠ کەس کوژران لە ١٢ی مانگی [[ڕۆژژمێری ئەرمەنی|مارێری]] لە ساڵی ئەرمەنیی ٥٦٣ (٢٩ی تشرینی دووەمی ١١١٤).<ref>[https://books.google.com/books?id=z707mZkiLcgC&q=personne+n%27%C3%A9chappa&pg=PP1 Chronique de Matthieu d'Édesse], p. 287-90.</ref> لە ١١٠٠دا، شارەکە لەلایەن [[دانشمندەکان]]ەوە داگیر کرا، دوای ئەوانیش [[سەلجووقییەکان]] لە ١١٠٣دا. لە ١١٠٧دا، [[خاچپەرستەکان]] بە سەرکردایەتیی [[تانکرێد]] بە یارمەتیی [[تۆرۆسی یەکەم]]ی [[شانشینی کیلیکیای ئەرمەنستان|ئەرمەنستانی کیلیکیا]] دووبارە دەستیان بەسەردا گرتەوە. لە ١١٣٦–١١٣٧دا، دانشمندەکان بەبێ سەرکەوتن گەمارۆی مەرعەشیان دا، بەڵام گوندەکانی دەوروبەریان وێران کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|authorlink=Speros Vryonis |دوایین=Vryonis |یەکەم=Speros |ساڵ=١٩٧١|سەردێڕ=The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamisation from the Eleventh through the Fifteenth Century |ناونیشان=https://archive.org/details/declineofmedieva0000sper |بڵاوکەرەوە=California University Press |پەڕە=١٥٦|ژپنک=٠-٥٢٠-٠٥٧٥٣-٨}}</ref> بەھەرحاڵ، خاچپەرستەکان لە ١١٣٧دا دووبارە دەستیان بەسەردا گرتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.k-maras.com/a_dos/t_gelisimi.htm|سەردێڕ=Kahramanmaraş Tarihi Gelişimi - www.k-maras.com|وێبگە=www.k-maras.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20250910030849/http://www.k-maras.com/a_dos/t_gelisimi.htm|url-status=dead}}</ref> شارەکە لە ١١٤٨دا لەلایەن شازادە [[قلیج ئەرسەلانی دووەم]] داگیر کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|authorlink=Speros Vryonis |دوایین=Vryonis |یەکەم=Speros |ساڵ=١٩٧١|سەردێڕ=The Decline of Medieval Hellenism in Asia Minor and the Process of Islamisation from the Eleventh through the Fifteenth Century |ناونیشان=https://archive.org/details/declineofmedieva0000sper |بڵاوکەرەوە=California University Press |پەڕە=١٥٦|ژپنک=٠-٥٢٠-٠٥٧٥٣-٨}}</ref> [[پەڕگە:DAVIS(1879) p145 MARASH, GIAUR DAGH MOUNTAINS IN THE DISTANCE.jpg|320px|ڕاست|وێنۆک|دیمەنی پۆنۆراما (نزیکەی ١٨٧٥)]] مەرەش لەلایەن [[بەیلیکی زولقادر]]ەوە وەک شوێنکەوتووی [[مەمالیک|ئیمپراتۆریەتیی مەمالیک]] لە ١٣٣٧ تا ١٥١٥ فەرمانڕەوایی دەکرا پێش ئەوەی بلکێنرێت بە [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]]یەوە. لە ڕۆژانی سەرەتای دەسەڵاتی عوسمانیدا (١٥٢٥–١٥٢٦) ١،٥٥٧ پیاوی پێگەیشتوو ھەبوون (کۆی دانیشتووان ٧،٥٠٠ کەس)؛ لەو کاتەدا ھەموو دانیشتووانەکە موسڵمان بوون،<ref>Kupferschmidt, Uri M. (1987). ''The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine''. Brill, p. 508 {{ISBN|9789004079298}}</ref> بەڵام دواتر ژمارەیەکی بەرچاو لە ناموسڵمانان کۆچیان کرد بۆ شارەکە، بەتایبەتی لە سەدەی ١٩ەمدا.<ref>Kupferschmidt 1987, pp. 508-509</ref> === سەردەمی نوێ === لە دەوروبەری مەرەش، ئەرمەنییەکانی کیشیفلی، دێرێ کێۆی و فوندینجاک بڕیاریان دا دژی سوپای عوسمانی بجەنگن بۆ دژایەتیکردنی ڕاگواستن.<ref name=":5">Kerr, Stanley Elphinstone (1973). ''The Lions of Marash: Personal Experiences with American Near East Relief, 1919-1922''. SUNY Press, pp. 95–142. . p. 18</ref> لە بەیانیی ٢٦ی تەممووزی ١٩١٥دا، ھێرشیان کردە سەر شەش گوندی تورک و بەرھەمە کشتوکاڵییەکانیان سووتاندن. بەھۆی کۆکردنەوەی سەربازیی موسڵمانان بۆ [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، قوربانییەکان ژن و منداڵ و بەساڵاچووان بوون.<ref name=":1">Kerr, Stanley Elphinstone (1973). ''The Lions of Marash: Personal Experiences with American Near East Relief, 1919-1922''. SUNY Press, pp. 95–142. {{ISBN|978-0-87395-200-2}}. p. 19</ref> لە وەڵامدا، سوپای تورکیا لە ١ی ئابدا لەژێر فەرماندەیی عەلی بەی دەستی بە گەمارۆدانی فوندینجاک کرد.<ref>Kerr, Stanley Elphinstone (1973). ''The Lions of Marash: Personal Experiences with American Near East Relief, 1919-1922''. SUNY Press, pp. 95–142. {{ISBN|978-0-87395-200-2}}. p. 41</ref> ٩١ شەڕڤانی دەستگیرکراو لەسێدارە دران و ١٠٠ کەسی تریش ڕاگوێزران. زیانەکانی تورک بە ٢،٠٠٠ سەرباز و لە نێوان ٤،٠٠٠ بۆ ٥،٠٠٠ گوندنشین خەمڵێندرا، لە کاتێکدا ئەرمەنییەکان ٢،١٠٠ کەسیان لەدەست دا کە زۆربەیان مەدەنی بوون.<ref>Kehyayan, in Kaloustain, Marash, pp. 45-55</ref><ref name=":1" /> لە مانگەکانی دوای کۆتاییھاتنی جەنگ، کیلیکیا ببووە سەرچاوەی ململانێ لە نێوان بەریتانی و فەڕەنسییەکان، کە ھەردووکین خوازیاری چەسپاندنی دەسەڵاتی خۆیان بوون لە ناوچەکەدا. بەڵام حکوومەتی بەریتانیا لەژێر گوشارێکی زۆری ناوخۆیدا بوو بۆ کشانەوە و ھەڵوەشاندنەوەی ھێزەکانی لە ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و لە ١٥ی ئەیلوولی ١٩١٩دا، سەرۆک وەزیران [[دەیڤید لۆید جۆرج]] بە ناچاری پێشنیازێکی سەرۆک وەزیران [[ژۆرژ کلیمێنسۆ]]ی قبووڵ کرد بۆ ئەوەی فەڕەنسا بە فەرمی کۆنترۆڵی کیلیکیا بگرێتە ئەستۆ. گواستنەوەی فەرماندەیی لە ٤ی تشرینی دووەمدا ئەنجام درا، بەڵام بەڵێنەکەی فێڵد مارشاڵ [[فێردیناند فۆش]] بۆ بەھێزکردنی ھێزە ھەبووەکان لە ناوچەکەدا بە لانی کەم ٣٢ [[کەرت (سەربازی)|کەرت]]ی پیادە، ٢٠ [[کەرت (سەربازی)|سەربازگەی سوارە]] و ١٤ [[کەرت (سەربازی)|پاتریی تۆپخانە]] جێبەجێ نەکرا. یەکە فەڕەنسییەکان بەم شێوەیە لە ئۆتۆمبێلی زرێپۆش و پشتگیریی ئاسمانی بێبەش بوون و چەکی ئۆتۆماتیکی، تۆپخانەی قورس و تەنانەت گواستەرەوەی بێل تەل و [[کۆتری نامەبەر]]یان کەم بوو.{{citation needed |date=April 2024}} ==کەشوھەوا== {{Weather box |metric first= Yes |single line= No |location= مەرعەش |Jan record high C= 18.7 |Feb record high C= 21.8 |Mar record high C= 29.2 |Apr record high C= 36.0 |May record high C= 38.0 |Jun record high C= 42.0 |Jul record high C= 45.2 |Aug record high C= 44.4 |Sep record high C= 41.3 |Oct record high C= 37.2 |Nov record high C= 27.2 |Dec record high C= 24.0 |Jan high C= 9.1 |Feb high C= 10.9 |Mar high C= 15.7 |Apr high C= 21.1 |May high C= 26.7 |Jun high C= 31.9 |Jul high C= 35.6 |Aug high C= 35.9 |Sep high C= 32.4 |Oct high C= 25.8 |Nov high C= 17.2 |Dec high C= 10.9 |Jan low C= 1.3 |Feb low C= 2.2 |Mar low C= 5.6 |Apr low C= 9.9 |May low C= 14.2 |Jun low C= 18.9 |Jul low C= 22.1 |Aug low C= 22.2 |Sep low C= 18.4 |Oct low C= 12.9 |Nov low C= 6.8 |Dec low C= 3.1 |Jan record low C= -7.8 |Feb record low C= -9.6 |Mar record low C= -7.6 |Apr record low C= -0.6 |May record low C= 5.0 |Jun record low C= 11.0 |Jul record low C= 15.6 |Aug record low C= 16.0 |Sep record low C= 8.6 |Oct record low C= 2.2 |Nov record low C= -4.4 |Dec record low C= -7.6 |Jan precipitation mm = 125.4 |Feb precipitation mm = 112.3 |Mar precipitation mm = 94.8 |Apr precipitation mm = 76.1 |May precipitation mm = 39.3 |Jun precipitation mm = 7.4 |Jul precipitation mm = 2.5 |Aug precipitation mm = 1.5 |Sep precipitation mm = 9.3 |Oct precipitation mm = 53.1 |Nov precipitation mm = 93.5 |Dec precipitation mm = 129.2 |Jan rain days= 12.4 |Feb rain days= 12.2 |Mar rain days= 12.3 |Apr rain days= 11.6 |May rain days= 8.1 |Jun rain days= 2.7 |Jul rain days= 1.5 |Aug rain days= 1.3 |Sep rain days= 2.7 |Oct rain days= 6.7 |Nov rain days= 9.1 |Dec rain days= 12.1 |Jan sun= 108.5 |Feb sun= 117.6 |Mar sun= 173.6 |Apr sun= 204 |May sun= 263.5 |Jun sun= 312 |Jul sun= 341 |Aug sun= 319.3 |Sep sun= 273 |Oct sun= 213.9 |Nov sun= 135 |Dec sun= 102.3 |source 1= Devlet Meteoroloji İşleri Genel Müdürlüğü <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://meteor.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=K.MARAS |سەردێڕ=İl ve İlçelerimize Ait İstatistiki Veriler- Meteoroloji Genel Müdürlüğü |بڵاوکەرەوە=Meteor.gov.tr |ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090219231835/http://meteor.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=K.MARAS |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠٠٩}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090219231835/http://meteor.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=K.MARAS |date=١٩ی شوباتی ٢٠٠٩ }}</ref>|date=July 2011 }} ==مێژوو== {| style="float: left;" border="1" |- ! style="background:#efefef;" | ساڵ ! style="background:#efefef;" | دانیشتووان<ref>The Supreme Muslim Council: Islam Under the British Mandate for Palestine, Uri M. Kupferschmidt, page 508 - 509</ref> |- | ١٥٢٥-٦ || style="text-align:right;"| ٧٥٠٠ |- | ١٥٦٤-٥ || style="text-align:right;"| ١٣٥٠٠ |- | ١٩١٤ || style="text-align:right;"| ٣٢٧٠٠ |- | ١٩٢٧ || style="text-align:right;"| ٢٥٦٧٢ |- | ١٩٤٠|| style="text-align:right;"| ٢٧٧٤٤ |- | ١٩٤٥ || style="text-align:right;"| ٣٣١٠٤ |- | ١٩٥٠ || style="text-align:right;"| ٣٤٦٤١ |- | ١٩٦٠ || style="text-align:right;"| ٥٤٤٤٧ |- | ١٩٧٠ || style="text-align:right;"| ١١٠٧٦١ |- | ١٩٨٠|| style="text-align:right;"| ١٧٨٥٥٧ |} == ئەمانەش ببینە == * [[تورکیا]] * [[ئەیالەتی دولکادر]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{شارەکانی کوردستان}} {{پڕگەلھەترین شارەکانی کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Kahramanmaraş}} {{تووڵی دەروازە|تورکیا|جوگرافیا|کوردستان}} [[پۆل:مەرعەش]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای مەرعەش]] [[پۆل:پایتەختەکانی وڵاتە پێشووەکان]] qc09oqoaz8uu3hrkkfohjo5oxtfb37s 4 15103 1590580 1589181 2026-06-15T16:46:22Z MediaWiki message delivery 12292 /* Tech News: 2026-25 */ بەشی نوێ 1590580 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = ویکیپیدیا:دیوەخان (تەکنیکی)/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(60d) |counter = 1 |maxarchivesize = 150K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}} |minthreadsleft = 5 |minthreadstoarchive = 1 }} <noinclude> {{سەرپەڕەی دیوەخان|start= |1=تەکنیکی|2= بەشی '''تەکنیکیی''' دیوەخان بۆ وتووێژ لەسەر کێشە تەکنیکییەکان ''سەبارەت بە'' '''ویکیپیدیا''' بەکاردەگیرێ. ئەگەر تووشی کێشەیەکی تەکنیکی لە داڕێژەکان، ئامرازەکان، بۆتەکان و … یان لە پەڕەکانی میدیاویکی، HTML ،CSS، JS و … بوون، دەتوانن لێرەدا وتووێژی لەسەر بکەن. بەگەکان و کەلێنەکانی نەرمامێری میدیاویکی دەبێ لە [[mw:Phabricator|فابریکەیتر]]دا ([[mw:How to report a bug|چۆنێتیی ڕاپۆرتی بەگێک]]) ڕاپۆرت بکرێ. |3=وپ:دخت|4=وپ:دخ/ت}} __NEWSECTIONLINK__ __TOC__ <span id="below_toc"/> {{clear}} [[پۆل:دیوەخانی ویکیپیدیا]] </noinclude> == ئامرازی ئاماژە بە سەرچاوە تێکچووە == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢١:٣١، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٩٦٠٧٠٦٢}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] و @[[بەکارھێنەر:Muhammed taha|Muhammed taha]]، ئامرازی ئاماژە بە سەرچاوە تێکچووە، بە تایبەت بەشی ڕێکەوتەکەی. نم سەیری [[وردبوونە گەورەکە]] بکەن. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]</sub> ‏١٦:٠٩، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو {{وب|Épine}} لە [[وتووێژی داڕێژە:بیرخستنەوەی وێب٢/doc]] بە کاک Muhammed tahaم وتووە گەر دەرفەتێکی ھەبوو، سەیرێکی بکات. مۆدیوولەکانی سەرچاوەکان کێشەیان زۆر بوو بۆیە، ناچار بووم کە لەڕێگەی ویکیی فارسییەوە ھەوڵێک بۆ نوێکردنەوەیان بدەم. ئێستاش چاوەڕێی کاک Muhammed tahaم و بزانم دەتوانێت کارێک بۆ فۆڕماتی ڕێکەوتەکە بکات. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٩:٢١، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) ::کاک ئاکام تکایەکی برایانە، لەمەودوا کێشەکان یەک یەک چارەسەر بکە، بە بەسەرتدا کەڵەکە نەبێت. ئێستا کۆمەڵێک نوێکردنەوەی زۆر کراون کە ڕەنگە باش نەبن بەو شێوەیەی ئێستایان، ھەرچەندە من دەستخۆشیت لێ دەکەم و دەزانم خەمخۆری بۆیە کردووتن، بەڵام پێویستە کێشەیەک چارەسەر بکەین ئینجا بچینە سەر کێشەیەکی تر. ئێستا ویکیپیدیای کوردیی ناوەندی دوو ئامرازی زۆر بە کەڵکیان ڕاوەستاون و ناتوانین بە ھیچیشیان ڕابگەین. پێم باشە لەمەودوا بۆ کارکردن لەسەر ئەو پەڕانەی کە کاریگەری لەم شێوەیە دروست دەکەن، وتووێژ بکەین و ڕای کۆمەڵگە وەربگرین. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]</sub> ‏١٩:٣٠، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) ::: کاک {{وب|Épine}} بۆ توینکڵ حەقی خۆتانە ھەرچی بڵێن. دەبووایە زووتر خەریکی بایەم، بەڵام بۆ سەرچاوەکان پێشتریش وتم کە Kushared ئاگادارە. سەبارەت بە وتووێژیش، تا ئێوارە ئەم چوار بەکارھێنەرەین. ئەوەندەیشی من تێبینیم کردبێت، بەکاربەرانی نوێ بۆ زۆر شت ڕایان نییە و ھەر دەڵێن لەگەڵ؛ بەکارھێنەرە کۆنەکانیش زۆر بەدەگمەن دەبینم. مافی دەستکاریکەری ڕووکاریش تەنیا بە من، کاک Muhammed taha و کاک Calakە کە کاک چالاک کاری پێ ناکات و دەمێنێتەوە من کاک محەممەد! من خۆشم بە تەنیا فریای ئەو ھەموو کارانە ناکەوم. سێ ڕۆژ پێش ئێستا وتم خەریکی داوایەکی ساکوورا دەبم کەچی ئەم بەکارھێنەرە نوێیە نازڵ بوو؛ سێ دانە ڕۆژە نازانم خەریکی چیم و کاتەکەم بەس بەوەوە دەڕوات! بەخوا حەز دەکەم ئەم مافە بەڕێوەبەرییەم لێ بسەندرێتەوە و بۆ خۆم خەریکی دروستکردنی وتار بم و بحەسێمەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٩:٤٤، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) ::::ڕێک خۆمم بیرکەوتەوە، لێت تێ دەگەم بەڵام بەڕاستی پێویستە چاکسازی لە چۆنییەتی کارکردنمان بکەین لەسەر شتە تەکنیکییەکان، ئەو ساڵەم لە ویکی ئینگلیزی بەسەر برد بینیم ھەمووشتێک بە testcase و لە خۆڵەپەتانێ ئەنجام دەدەن و تاکوو ١٠٠% شتەکان ڕێک نەخەنەوە وەشانە ڕەسەنەکە ناگۆڕن، ھیوادارم ئێمەش بتوانین وا کار بکەین. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]</sub> ‏١٩:٤٨، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) ::::: {{وب|Épine}} من ڕانەھاتوومە کار بەو تێستکەیسانە بکەم. وەختی خۆی و لە ٢٠١٩ش کاک چالاک وتی لە ژێرپەڕەی خۆتدا کار لەسەر تووڵامراز بکە تا تەواوی دەکەیت. وتم من ئاوا ڕاستەوخۆ کار لەسەر ئامرازەکان نەکەم، لێم تێک دەچێت. حەز دەکەم، بەڵام ناتوانم. بۆ شتێکی وەک سەرچاوەکان کە مۆدیوول و داڕێژەیان زۆرن ئەستەمتریشە بۆم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏٢٠:١٥، ٢٧ی تەممووزی ٢٠٢١ (UTC) ::::::بمبورن یەکسەر دێمە ناو باسەکە @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] نامەکانم خوێندەوە چەن تێبنییەکم ھاتە یاد لەسەر بابەتی کارەکانی ویکیپدییای سۆرانی، بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] تۆ مرۆڤیت ماندوو دەبیت پێویستت بە پشوو دەبێت، ژیانی ڕۆژانەی خۆتت ھەیە، پلانی داھاتووی ژیانت ھەیە، دڵنیام خوێندنیش ھەیە، ئەوە ھەموومان دەگرێتەوە، لەسەر تۆ نییە ھەموو کارەکانی ویکی سۆرانی بگریتە ئەستۆ و بەتەنھا بیکەیت، ویکیپیدیا واتا بەیەکەوە کارکردن، مادام ئیش و کارەکان زۆرن و بەیەک کەسیش بەڕێوە ناچێت ئەم ھەموو ئیش و کارە; بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] من خۆم ئاگاداری کارەکانی بەڕێز ئارامم زۆر ماندووە بەدەست ویکیپدییا وە زۆر زۆر چالاکە، بەڵام ئەوەمان لەبیر بێت [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە#ویکیپیدیا فەرمانگە یان ئەرک نییە|ویکیپیدیا فەرمانگە یان ئەرک نییە]] پێویستە کارەکان دابەش بکرێن لە حاڵەتێکی وەک ئێستا بەڕێوەبەرێک زیاد بکەن من پێشنیار دەکەم خۆت@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] بێیتەوە لەگەل بەڕێز ئارام کارەکان بکەن دڵنیام ئەمە زۆر باشە و پێشکەوتنێکی باش و کارئاسانییەکی باش دەکات، تکایە با بەڕێوەبەرێک بپاڵێوین من پێشنیاری خۆت@[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]] دەکەم. {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٣:٤٠، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) {{سھ|::::::}} کاک ئارام ئێستا ڕووکاری ویکیپیدیا زۆر ناشرین بووە بە بۆنەی ئەم کێشەیە. بەچی گەیشت؟ ئەگەر ناتوانن بەو زووانە کاری تێدا بکەن، تکایە بیگەڕێننەوە سەر وەشانە کۆنەکان.--&#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]</sub> ‏٢٢:١١، ٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == توینکڵ بۆ ماوەیەک وەستاوە == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢١:٣٠، ١٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٩٦٠٧٠٢٦}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو توینکڵ وادیارە بە لەچەن ویکییەک وەستاوە وابزانم ئێرەشی گرتۆتەوە. تکایە گەر ھەر کەسێکیش ھەمان کێشەی ھەیە ئەوە لێدوان لێرە بدات {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٩، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) : سڵاو {{وب|Sakura emad}} کێشەکە زانراوە. {{لەژێر کاردایە}} ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١١:١٨، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :: {{وب|Sakura emad}} {{کرا|چارەسەر کرا}}. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٩:٠٧، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) :::{{زۆر سپاس}}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:٣٩، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) ::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] چەن کێشەیەکی تر بەدیار کەوت، وەک ناتوانم دووگمەی ئاگادارکردنەوە بەکاربێنم و بەکارھێنەر ئاگاداربکەمەوە، یاخوود بەخێرھاتن کارناکات بێگومان کێشەی تریش ھەیە بەڵام ئەمانە کێشە گەورەکانن پێویستە گرنگی پێ بدرێت {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٥٢، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) ::::: {{وب|Sakura emad}} دەبێت سەرتاپا نوێ بکرێتەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٦:٥٣، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == کێشەی InternetArchiveBot == <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٥٣، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٥٥٥٦٢٨٠٧}} {{Pin message|}} {{tracked| T292102}} سڵاو تکایە شتێک تێبینی بکەن، بۆتی [[user:InternetArchiveBot]] کێشەی بۆ ھەنێک وتار دروستکردووە و وێنەکانیان دەشێوێنێت و تاگی بەستەری مردوویان لێدەدات[https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%88%D9%88_%D9%84%DB%8C&diff=829102&oldid=820887 <nowiki>[1]</nowiki>][https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D9%BE%DB%8E%DA%95%D8%B3%D8%AA%DB%8C_%D8%A6%DB%95%D9%88_%D9%85%D9%88%D8%B3%DA%B5%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%DB%8C_%D8%AE%DB%95%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C_%D9%86%DB%86%D8%A8%DB%8E%DA%B5%DB%8C%D8%A7%D9%86_%D9%88%DB%95%D8%B1%DA%AF%D8%B1%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%95&diff=prev&oldid=836784 <nowiki>[2]</nowiki>][https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%DA%86%D9%88%D8%A7%D8%B1_%D9%85%D8%A7%D9%85%DB%86%D8%B3%D8%AA%D8%A7%DA%A9%DB%95%DB%8C_%D8%A6%DB%8C%D9%85%D9%BE%D8%B1%D8%A7%D8%AA%DB%86%D8%B1%DB%8C%DB%95%D8%AA%DB%8C_%DB%8C%D9%88%D8%A7%D9%86&diff=829277&oldid=820752 <nowiki>[3]</nowiki>] لەوانەشە بەردەوام بێت لە داھاتوو گەر چارەسەر نەکرێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١١:٥٥، ١٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :{{وب|Sakura emad}} ھیچ پێویست ناکات پارامەتری {{para|link}} بنووسن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٦:٣٤، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) ::{{لەژێر کاردایە|ڕوونکردنەوەی زیاتر پێویستە}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٤٤، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ئەوە جگە لەوەی دەستکاری قەبارەی [[تایبەت:Diff/826721|وێنەی وتارەکانیش]] دەکات [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٥٢، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::سڵاو بابەتەکە برایە Phab ([[m:User_talk:InternetArchiveBot/Archive/2021#Bot_Changes_image_parameters|مێتا ببینە]])--[[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 💖Sakura Hana🌸]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٢:٤٣، ٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) ::::{{وب|Sakura emad}} بژیت! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٤:٢٩، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) == Save the Date: Coolest Tool Award 2021: this Friday, 17:00 UTC == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <languages /> Hello all, The ceremony of the 2021 [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Wikimedia Coolest Tool Award]] will take place virtually on [https://zonestamp.toolforge.org/1642179615 Friday 14 January 2022, 17:00 UTC]. This award is highlighting software tools that have been nominated by contributors to the Wikimedia projects. The ceremony will be a nice moment to show appreciation to our tool developers and maybe discover new tools! [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Read more about the livestream and the discussion channels.]] Thanks for joining! [[m:User:AKlapper (WMF)|andre]] ([[m:User talk:AKlapper (WMF)|talk]]) -08:02, 6 January 2022 (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:SSethi (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=22528634 --> == نایەکگرتووییی شێواز لە داڕێژەی زمانەکاندا == {{Pin message|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٠٣:٢٠، ٢١ی ئایاری ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٦٨٧٢٢٤٠٢}} سڵاو، تێبینیی ئەوەم کرد کە لە داڕێژەی زمانەکاندا (بە زمان) نایەکگرتووییەک هەیە لە شێوازەکانیاندا. بۆ نموونە: * پارامیتەرە دراوەکە بە {{tlx|بە ئینگلیزی}} یان {{tlx|بە عەرەبی}} لار نابن و ئاسایین، بەڵام * پارامیتەرە دراوەکە بە {{tlx|بە ئیسپانی}} لار دەبێت. دڵنیا نیم ئەگەر کێشەکە فراوان بێت و لە داڕێژەی زۆرتردا هەبێت، تکایە لەسەری بکۆڵکنەوە و ئەگەر کرا، چارەسەریان بکەن. زۆربەی داڕێژە هاوشێوەکانیان پارێزراون و بەکارهێنەری ئاسایی مافی دەستکاریکردنی نییە. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|<b>ڕۆژ</b>]] ‏١٩:٣٦، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو {{وب|ڕۆژ سەربەست}} جارێک کاک سەرچیا وتی کە لارکردنی دەق بۆ ئێمە نابێت بۆیە لەسەر قسەی ئەو، دەقەکانم لەسەر چەند داڕێژەیەک (نەک ھەمووی) کردە دەقی ئاسایی. بەس زۆر گەڕام و وتووێژەکەم نەدۆزییەوە. ڕەنگە سڕابێتەوە. بیرم نایەت. [[وتووێژی داڕێژە:بە ئینگلیزی]]م دۆزییەوە، بەڵام ئەوە وتووێژەکەی ئێمە نەبوو. وا دیارە کاک مارمزۆکیش [[وتووێژی داڕێژە:نامەی ڕوونکردنەوە#دەقی لار / قەبارە|لێرە]] ھەمان قسەی کردووە، بەس پێم وا بێت قسەی ئەو تەنیا لەسەر زمانە ڕاست بۆ چەپەکان بووە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٨:٤٤، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::ڕاستە، منیش دەڵێم ئەوانەی کە لار ماونەتەوە ڕێکیان بکەوە، وەک {{tlx|بە ئیسپانی}}. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|<b>ڕۆژ</b>]] ‏١٨:٤٧، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::: {{وب|ڕۆژ سەربەست}} من لە ئێستادا ڕاستی و دروستییەکەیان نازانم، بەس من لە ناوەڕۆکی وتاری ئەکتەر، گۆرانیبێژ، نووسەر و فیلمەکان بۆ ناوی فیلم، کتێب، ئەلبوومەکان و ئەو جۆرە بابەتانە دەقەکان لار دەکەمەوە. جارێ تا ئێستاش قسەیەکی پێچەوانەی قسەکانی کاک سەرچیا و مارمزۆکم نەبینیوە. دڵنیاش نیم کاک سەرچیا ئەو قسەیەی بۆ زمانە چەپ بۆ ڕاستەکانیش بووە یان بەس بۆ ڕاست بۆ چەپەکان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٩:٥٨، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) == پاککردنەوەی ویکیپیدیا == {{داواکردنی لێدوانی کۆمەڵگە}} <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٤٦، ٢٥ی ئایاری ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٦٩١٢٧٢٠٠}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو، لە لێکۆڵینەوەیەک بۆم دەرکەوت کە لەناو ٨٥٨٨٥ پەڕەی ویکیپیدیای کوردی (بە هەموو بەشەکانەوە (namespace)، داڕێژە و هتد)، ٥٨٦٨٧ دانەیان لە ناوەکانیاندا یەکێک لەم نووسانەی تێدایە: ه ك ة آ ص ض ؤ. ڕەنگە ئەگەر نووسەی ناکوردیی زۆرتر و نیومەودای فارسییش حساب بکەین، زۆرتر بکات. زۆربەی پەڕەکانیش (لە وتارەکان) کە ئەو نووسانەیان تێدا بووە، ڕەوانەکەر بوون بۆ پەڕەیەکی دیکە کە ڕاستی کردوونەتەوە. ئەنجامەکانی لێکۆڵینەوەکەم لە [https://github.com/roj1512/kuwikibot/raw/main/shots/titles-1653675401250.json ئێرە] داناوە. من وا بیر دەکەمەوە دەبێت ئەو پەڕانە (لانی کەم وتارەکان) بسڕدرێنەوە کە ئەو نووسە نامۆیانەیان بە کوردی تێدایە و تەنیا ڕەوانەکەرن. ئەگەر یەکێک ویستی ئەو کارە بکات، دەتوانم لیستی ئەو وتارانە بنێرم کە تەنیا ڕەوانەکەرن. سپاس. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|<b>ڕۆژ</b>]] ‏١٨:٢٢، ٢٧ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو {{وب|ڕۆژ سەربەست}} زۆر پێم خۆشە کە ئەو باسانە دەکەیتەوە. سەرەتا پێم سەیرە کە چۆن ئەنجامەکان لای تۆ ئاوا زۆرن. بڕوانە {{کواری|٦٤٨٦٤}} کە پیتی زۆر زیاترم نووسیوە و ئەنجامەکانیش (بێجگە لە پەڕەکانی وتووێژ و بەکارھێنەر) ٢٨٬٤٧١ دانەن. تۆ بڵێی کاممان ھەڵەمان کردبێت؟ بەڵێ، ڕەوانەکەری زۆرمان ھەن کە پیتە ناستانداردەکانیان تێدایە. بەشێکیان دەگەڕێتەوە بۆ ئەو کاتەی کە ھێشتا تەختەکلیلی کوردی دروست نەکرابوو و بەشێکیشیان بۆ کێشەی ھەندێ پیتە کە تا ئێستاش ھەن. بۆ سڕینەوەی ئەو ڕەوانەکەرانەش، ڕاستییەکەی ئەو کارە زۆر ھەستیارە و دەبێت کۆمەڵگە وتووێژێکی چڕی لەسەر بکەن تا بزانین کامانە و چەندیان بسڕینەوە. یان ھەر ئەسڵەن بیانسڕینەوە یان نا؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏٠٩:٢١، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::ھەنێک لە ڕەوانەکەرەکان بە ئەنقەست بە ناستانداردی درووستکراون تا خوێنەران بتوانن لە گەڕانی ویکیپیدیا ئاسانتر وتارەکان بدۆزنەوە بە سڕینەوەی ئەو ڕەوانەکەرانە پێم وایە ھیچ یارمەتییەکی خوێنەران نادەین. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٣٦، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]: خوێنەر واتە ئەو کەسەی کە دەخوێنێتەوە و خوێنەوارە، نەک ئەو کەسەی کە بە پیتی ناکوردی گەڕان دەکات بۆ دەقی کوردی. باوەڕیش ناکەم هیچ کەسێک کە ئەنجامی کوردیی بوێت بگەڕێت بۆ دەقێکی هاوشێوەی [[آنگون]]، تۆ بڵێیت؟ — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|<b>ڕۆژ</b>]] ‏١٧:٠٧، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: لە هەموو پەڕەکان گەڕاوم، تەنیا ڕەوانەکەرەکان نین ئەو ژمارەیە. هەروەها هەموو نەیسپەیسەکانیش وەک ئاماژەم پێ کردبوو. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|<b>ڕۆژ</b>]] ‏١٦:٥٩، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]: وا دیارە پەڕە سڕاوەکانیشی لەخۆ گرتووە، لە گەڕانەکانی ترمدا پاڵاوتنەکان دەگۆڕم. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|<b>ڕۆژ</b>]] ‏١٧:٠٩، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|ڕۆژ]] من نوێنەراییەتی گشت ڕەوانەکەرەکان ناکەم من وتم "ھەنێک" لە ڕەوانەکەرەکان سوود بەخشن بۆ خوێنەر و بە ئەنقەست وا درووستمان کردووە تا دۆزینەوە ئاسان بێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٥٦، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::::لە ماوەی بەشداریکردنم لێرە ئەوەم بۆ ڕوون بووە کە نەک خوێنەر بەکارھێنەرە تازەکارەکانیشمان کێشەیان لەگەڵ تەختە کلیلی ستاندارد ھەبووە جا چجای ئەوەی بگات بە خوێنەر کە کاری بە ویکیپیدیا نەبێت و تەنھا بۆ خوێندنەوە ھاتبێت بۆ ئێرە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٥٧، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]]: :::::{{وتە|نوێنەراییەتی گشت ڕەوانەکەرەکان ناکەم}} :::::قسەیەکی جوانە. دەتوانین لانی کەم ڕەوانەکەرە زۆر نامۆکان بسڕینەوە، وەک ئەوانەی کە نیومەودا یان «آ» و «ص» و ئەمانەیان تێدایە. — [[بەکارھێنەر:ڕۆژ سەربەست|<b>ڕۆژ</b>]] ‏١٨:١٤، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::::: {{وب|Sakura emad}} نیگەران مەبە و دڵنیا بە ئێمە ناچین ھەموو ڕەوانەکەرەکان بسڕینەوە. بۆ نموونە، سەردەمی ئەوە بەسەر چووە پیتی «ك» لای ئێمە بەکاربێت. دڵنیاش بە تا ڕای زۆرینە وەرنەگرین، قەت ئەو کارە ناکەین. جارێ سەرەتای وتووێژە. {{وب|ڕۆژ سەربەست}} پێم سەیر بوو کە ئامارەکەت لە ھەموو پەڕەکانی ویکیپیدیا ئەوەندە زۆرە. وتم جا ئەوەندە ناونیشانی ناستانداردمان ھەبێت، کەواتە ڕەوانەکەرمان لە وتارەکان و بۆشاییناوەکانی تریش زیاترە. بەھەرحاڵ، جارێ چاوەڕێ دەکەین تا بزانین برادەرانی تریش چی دەڵێن ئەوسا بەپێی وتووێژ کارەکان دەکەین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٩:٣٩، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) :::::::لەگەڵ سڕینەوەی ڕەوانەکەرەکان نیم بە هیچ جۆرێک. &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:purple;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid purple;border-radius:5px;">&#160;ئێپین&#160;</b>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:purple">&#9836;</span>]]</sub> ‏٢١:٣٤، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == بەکارھێنەرانی پاسدەر: پێویستییەکی زۆرمان بە ئێوە ھەیە == {{Pin message|}} <!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٣:٥٨، ١٨ی تەممووزی ٢٠٣٢ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٧٣٨٠٧٨٩١}} === ناساندن === سڵاو بەکارھێنەرانی ویکیپیدیا بە تایبەتی بەکارھێنەرانی خاوەن ماف، لە ئێستادا زۆرترین کارمان بەم بەکارھێنەرانەیە کە شارەزان لە مافەکە و خاوەنی مافەکەن یان ئەوانەشی خاوەنی نین، لە ئێستادا گەر سەیری [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA:%D9%BE%DB%95%DA%95%DB%95_%D9%86%D9%88%DB%8E%DA%A9%D8%A7%D9%86&hidepatrolled=1 تۆمارەکان] بکەین زۆرترین پەڕە لەسەرمان کۆبۆتەوە پێویستە پێداچوونەوەی بۆ بکەین و بەتەنھاش ناتوانین ئەم کارە بکەین ھەربۆیە داوا دەکەین ئەو بەکارھێنەرانەی خاوەن مافن و توانا و کاتیان ھەیە بێنەوە ویکیپیدیا و دەست بە چالاکییەکانیان بکەنەوە، و ئەوانەشی ناتوانن چیتر مافەکە بگرنە دەست و بەڕێوەی بەرن من لێرەوە زۆر سپاسی بەشدارییەکانی پێشوویان دەکەم و بەڵام پێویستمانە ئێستا چالاک ببنەوە بەپێچەوانەوە داوا دەکەم واز لە مافەکە بێنن و بیدەین بە کەسانێک کە دەیانەوێت بەشداری پڕۆژەکە بکەن و لەگەڵمان بن لە بەرەو پێشبردنی پڕۆژەکە. === داواکاری === بەھۆی کۆبوونەوەی پەڕەیەکی زۆر لەسەرمان و نەتوانین بۆ کۆنتڕۆل کردنی گشت پەڕەکان داوای چالاکبوونەوەی بەکارھێنەرانی پێشوو دەکەم و داوا دەکەم مافەکەیان بەکاربێنن بە پێچەوانەوە سپاسی بەشدارییەکانی پێشوویان دەکەم و داوا دەکەم واز لە مافەکە بێنن بۆ بەکارھێنەری چالاکتر پڕۆژەکە لە ئێستادا پێویستی بەوانە ھەیە کە دەیانەوێت خزمەت بکەن، و ھەرکەسێک دەیەوێت لە ئێستا و لە داھاتوو مافەکە وەرگرێت ئێمە ئاسانکاری لە وەرگرتنی دەکەین '''ئەو کەسەی داوای مافەکە دەکات''' پێشنیار دەکەم سەرەتا مافی [[ویکیپیدیا:پاسدراوی خۆگەڕ|پاسدراوی خۆگەر]] ھەبێت و [[ویکیپیدیا:پاسدەر#ڕێساکانی وەرگرتن و لێسەندنەوەی ماف|مەرجەکانی پاسدەری]] تێدا بێت، و من بەپێی توانای خۆم گشت کارئاسانییەک دەکەم بۆ ئەو بەکارھێنەرەی دەیەوێت ببێتە خاوەنی مافەکە. === داوای لێسەندنەوەی مافەکە === لەگەڵ ئەوەی مافەکە لەو بەکارھێنەرانە بسەندرێتەوە کە کار بە مافەکە ناکەن؟ ھەرخۆی ڕێسای مافەکە پشتگیری داواکارییەکە دەکات [[ویکیپیدیا:پاسدەر#لێسەندنەوە|(بینین)]] تکایە بۆ ھەر دەنگێک ڕوونکردنەوەی خۆت بدە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:٥٦، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) :سڵاو بۆ ھەموو لایەک، پێشنیارێکی باشە. من خۆم پێشداش لە وتووێژی ویکیپرۆژەی کۆمەڵە وتارەکاندا بە کاک ئارامم ڕاگەیاند کە چیتر چالاکیم نابێت و ئێستاش تەنانەت لەبەر پڕۆژەکە ماومەوە و دەنا بەزووترین کات دەمھەوێ ویکیپیدیا بەجێبھێڵم. ئێستاش داوا دەکەم ھەر مافێکی کە پێتان وایە بۆ بەکارھێنەرێکی کەمچالاک یان ناچالاک نابێت، لێمی بستێننەوە. ھەتا ئێستاش کە مافی پاسدەر یان ھەر مافێکی ترم پێ بووە ھەموو ھەوڵیکم بۆ بەکارھێنانی داوە کە بەسوود بێت بۆ ویکیپیدیا. ھیوادارام لەمەبەدواش بەکارھێنەرانی بەئەزموونی پێشوو یان نوێیەکان ئەو مافانە بگرنە دەست و بۆ بەرەوپێشچوونی ویکیپیدیا بەکاریبێنن. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AHR</span>]] <sub> ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ'''</span>]])</sub> ‏١٣:٤٤، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) === داواکارییەکە چۆن کاردەکات؟ === * ھەر بەکارھێنەرێکی خاوەن ماف بۆ ماوەی سێ مانگ یان زیاتر ھیچ چالاکی نەبوو یان کەمتر لە نۆ چالاکی پاسدانی ھەبوو کە ئەمەش دابەش دەبێت بۆ سێ چالاکی بەسەر ھەر مانگێک لە سێ مانگەکەدا، ئەوا مافەکەی لێ دەسەندرێتەوە دوای ئەوەی مافەکەی لێ سەندرایەوە ئاگاداری بۆ دەنێردرێت لەلایەن بەڕێوەبەری پەیوەندیدارەوە و بارودۆخەکەی بۆ ڕوون دەکرێتەوە بە شێوەیەکی پوخت. ==== {{پشتگیری}} ==== {{لەگەڵ}} -دیارە پاس نەدانی وتارەکان دەبێتە هۆی ئەوەی کە وتارەکە وەک خۆی بمێنێتەوە بەتایبەتی ئەو وتارانەی کە پەیوەندی بە ڕووداوێکی هەنووکەی هەیە من لەگەڵ ئەوەدام ئەگەر بەکارهێنەرانی خاوەن ماف بۆ ماوەیەکی زۆر ناچالاک بوون پێویست بە بوونی مافەکە ناکات کە هەیان بێت . من خۆم ئامادەم ئەگەر بەگونجاوم دەزانن،لەگەڵ ڕێزدا [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٤:٥٣، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) * {{لەگەڵ}} – لەخوارەوە ڕایەکەم نووسوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٦:٠٥، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) * {{لەگەڵ}} ئەگەر بەکارھێنەر مافەکە بەکار نەھێنێت ھیچ سوودێکی نابێت و تەنیا مەبەستی مافەکە دەشکێنێت. پێم باشە ئەوەی بەکاری نەھێنا، مافەکەی لێ بسەندرێتەوە. —[[:بەکارھێنەر:Halbast1|<span style="color: #041721; text-decoration: inherit; -moz-text-decoration-color: #041721; text-decoration-color: #041721;">'''ھەڵبەست'''</span>]] <sub>([[:لێدوانی بەکارھێنەر:Halbast1|<span style="color: #A2D2FF; text-decoration: inherit; -moz-text-decoration-color: #A2D2FF; text-decoration-color: #A2D2FF;">لێدوان</span>]])</sub> ‏٠٩: [[بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="font-family:Cursive; color: #10C1FF; Background: White; font size:13px;">AHR</span>]] <sub> ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ahrir|<span style="color:#ffd700; Background:White">'''وتووێژ'''</span>]])</sub> ‏١٣:٤٤، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ١٧، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) * {{لەگەڵ}} — ھاندەرێکی باشە بۆ ئەوەی بەکارھێنەری خاوەن ماف بکەوێتە خۆی و کار بە مافەکە بکەن. [[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ‏١٨:٣٩، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ==== {{دژایەتی}} ==== ==== {{بێلایەن}} ==== <hr> === لێدوان === {{Collapse top|لێدوانەکان (داواکارییەکە پەسەندکرا)}} چاوەڕێی لێدوانەکانتانم {{زۆر سپاس}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٣:٥٦، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) : {{وب|Sakura emad}} ویکیپیدیا بووەتە شوێنێک بۆ کۆکردنەوەی دەسەڵات! کە توانا یان کاتت نییە کار بە مافەکەت بکەیت، وازی لێ بێنە یان ئەسڵەن بۆچی داوای دەکەیت؟! من خۆشم کارم بە مافەکەم نەکرد، لێم بسێننەوە. من ئەوەندەی پێم کرابێت بەسەر پەڕەکاندا چوومەتەوە و باشەکانم پاس داوە. بەکارھێنەری نوێ و پەڕەی نوێش زۆرن، و من وەک خۆم ھەر ئەوەندە فریا دەکەوم. ئیتر سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٦:٠٥، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] زۆر زیاتر لە پێویستت کردووە بەڕێز ئارام ئەم چەند تۆمارە شاھێدن ::* [https://xtools.wmflabs.org/patrollerstats/ckb.wikipedia.org/2022-05-01/2022-06-30?actions=patrol|pc-accept|pc-reject مانگی پێنج تا تەواوی شەش]. ::* [https://xtools.wmflabs.org/patrollerstats/ckb.wikipedia.org/2022-06-01/2022-07-01?actions=patrol|pc-accept|pc-reject مانگی شەش تا حەوت] ::* [https://xtools.wmflabs.org/patrollerstats/ckb.wikipedia.org/2022-06-01/2022-07-31?actions=patrol|pc-accept|pc-reject شەش و تەواوی مانگی حەوت]. ::{{emoji|1F60A|size=28}} پێویستت بە نیشانێک ھەیە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٣٨، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) : {{وب|kurd2021}} ئێوە یەکێکن لە گوونجاوترین بەکارھێنەرەکانمان لە ویکیپیدیای سۆرانی لەدوای وەرگرتنی مافی [[ویکیپیدیا:پاسدراوی خۆگەڕ|پاسدراوی خۆگەر]] کە من پێشنیار دەکەم ئەو مافەت ھەبێت دوودڵ مەبە لەوەی داوای مافی [[وپ:پاسدەر|پاسدەر]] بکەیت ھەرکاتێک بتەوێت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٤٢، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :: زۆر سپاس {{وب|Sakura emad}} بۆ ئەمە چی بە پێویست دەزانن، بیکەن. ڕەنگە ھەرکاتێک کاتێکی گونجاومان دەستکەوت، ئەو بەکارھێنەرانەی کە بۆ ماوەی ساڵێک ناچالاکن و خاوەنی ھەر مافێکن، سەرجەمیان لێ بسەنینەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٨:٥٩، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] سوپاست دەکەم، دیارە من لە ڕاستیدا تەنها لەنەبوونی کەس ئەو داواکاریەم کرد دەنا بەش بەحاڵی خۆم بە پێویستی نازانم، لەگەڵ ئەوەش دەکرێت ئەو مافە وەربگرم ئەوەی پێم کرا ئەنجامی دەدەم. [[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kurd2021|لێدوان]]) ‏١٠:٥٠، ٢ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] تکایە با نەیکەین بە ساڵێک ئەمە زۆر زۆرە بۆ مافی پاسدەر و وەک مافی بەڕێوەبەڕایەتیی نییە نە لەڕووی زەحمەتی بەدەست ھێنانەوە کە پێویستمان بە ڕۆژ و ھەفتە بێت تا مافەکە بدەینەوە بە کەسەکە و پێویستی بە چوونە مێتا ھەبێت، تەنھا یەک کرتە کردنە لەلایەن بەڕێوەبەرێک بۆ ئەوەی دەیەوێت دووبارە وەری بگرێتەوە و ئەرکێکی قورس نییە بۆیە، من پێم باشە مانگانە بێت ھەر پاسدەرێک زیاتر لە سێ مانگ ھیچ چالاکییەکی نەبوو مافەکەی لێ دەسەندرێتەوە بە ئاگاداری یان بێ ئاگاداری ئەوە دەکەوێتە سەر بڕیاری بەڕێوەبەر کە کام بەکارھێنەر لێرەیە و ئاگای لێمانە و ئاگاداری پێدەگات و کامە بەکارھێنەریش لەگەڵمان نییە و لە ژیانی ڕۆژانە سەرقالە و ئاگادارییەکەی پێناگات، وە نە لەڕووی کۆبونەوەی ئەرکەوە بەڕێوەبەران وەک پاسدەرانن، ئەرکی پاسدەران زیاترە و وتار درووستکردن ڕۆژانەیە و کە پێویستە لەسەر پاسدەر بەپێی پێویست پێداچوونەوەیان بۆ بکات [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٠، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::::'''پێشنیار دەکەم بەم شێوەیە بێت:''' ::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]]، @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]] ::::* ھەر بەکارھێنەرێکی خاوەن ماف بۆ ماوەی سێ مانگ یان زیاتر ھیچ چالاکی نەبوو یان کەمتر لە نۆ چالاکی پاسدانی ھەبوو کە ئەمەش دابەش دەبێت بۆ سێ چالاکی بەسەر ھەر مانگێک لە سێ مانگەکەدا، ئەوا مافەکەی لێ دەسەندرێتەوە دوای ئەوەی مافەکەی لێ سەندرایەوە ئاگاداری بۆ دەنێردرێت لەلایەن بەڕێوەبەری پەیوەندیدارەوە و بارودۆخەکەی بۆ ڕوون دەکرێتەوە بە شێوەیەکی پوخت. ::::سپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٢٦، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::::: {{وب|Sakura emad}} مادام ڕوونکردنەوەکەت جوان بوو، با وا بێ کە وتت. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٠:٥٣، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::::::{{emoji|1F60A|size=28}} [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٠:٥٦، ٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) {{Collapse bottom|}} '''ئەو بەکارھێنەرانەی لەژێر کاریگەری داواکارییەکە دەبن''' : {{وب|Amine yousefi}} : {{وب|Halbast1}} : {{وب|Épine}} '''ئەو بەکارھێنەرانەی پێویستە ئاگاداربن''' : {{وب|Ahrir}} سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٤٨، ٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) * {{لێدوان}} سڵاوتان لێبێت! ئەوەی ڕاستی بێت من ماوەیەکی زۆرە لە ویکیپیدیا دابڕاوم، بەڵام خۆشحاڵم کە ڕایبگەیەنم کە بڕیارم داوە بگەڕێمەوە و چەنێک پێم بکرێت پەڕە نوێیەکان پاس ئەدەم. ماندوو نەبن! —[[:بەکارھێنەر:Halbast1|<span style="color: #041721; text-decoration: inherit; -moz-text-decoration-color: #041721; text-decoration-color: #041721;">'''ھەڵبەست'''</span>]] <sub>([[:لێدوانی بەکارھێنەر:Halbast1|<span style="color: #A2D2FF; text-decoration: inherit; -moz-text-decoration-color: #A2D2FF; text-decoration-color: #A2D2FF;">لێدوان</span>]])</sub> ‏٠٩:١٧، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) *:@[[بەکارھێنەر:Halbast1|Halbast1]] سپاس کاریگەریەکە لەسەر بەڕێزتان نەما بەڵام ئەوکاتە بەتەواوی ھەڵدەوەشێتەوە کە سێ چالاکی تەکنیکی تۆمار بکەن لەم مانگە و شەش دانەی تر لە دوو مانگەکەی تر سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٨:٥٠، ٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) == گۆڕینی قەدبڕی (پ) == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٠:٤٣، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٣ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٨٩٢٦١٨٠٩}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> === داواکاری === بە پێویستی دەزانم لەجیاتی کورتکردنەوەی پۆل کە خۆی سێ پیتە و کورتە، پەڕگە شیاوترە و ئەو کورت بکەینەوە و قەدبڕی (پ) ڕەوانە بکەین بۆ پەڕگە و لەگەڵ ئەو بەستەرانەشی کە پۆلن و کەوتوونەتە ژێر قەدبڕی (پ) بیانگوازینەوە بۆ پۆل خۆی، و ئیتر کە نووسین پ:نموونە دەمان گوازێتەوە بۆ پەڕگە:نموونە لەجیاتی پۆل:نموونە. === قەدبڕ چییە؟=== سڵاو بەکارھێنەرە چالاکەکان بە پێویستم زانی کێشەیەک بخەمە ڕوو کە لە ویکیپیدیای سۆرانی دەمێکە ھەیە، قەدبڕی (پ) کە کورتکراوەی <code>پۆل</code> بۆ نموونە لەجیاتی بنووسیت [[:پۆل:زیندووان]]، [[:پ:زیندووان]] یەکسەر دەتگوزاێتەوە سەر ھەمان شوێن ئەوەی ھەڵەیە لێرە کاتی خۆی ئەم قەدبڕەیان بۆ کورتکردنەوە بەکارھێناوە کە شتێکی زۆر درێژی پێ کورت بکەینەوە بۆ نموونە لەجیاتی بنووسین [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون]] دەنووسین [[وپ:سەلماندنیبوون]] دەتگوازێتەوە سەر ھەمان بابەت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) === بانگھێشتنامە === @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]], @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] @[[بەکارھێنەر:Gejeluk|Gejeluk]] @[[بەکارھێنەر:Kurd2021|Kurd2021]], @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]], @[[بەکارھێنەر:Calak|Calak]] @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]], @[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]], @[[بەکارھێنەر:Hamaredha|Hamaredha]]، @[[بەکارھێنەر:RasberryPedia|RasberryPedia]]، @[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]]، @[[بەکارھێنەر:ئاریا سالار|ئاریا سالار]]، @[[بەکارھێنەر:Paraw|Paraw]]، @[[بەکارھێنەر:Épine|Épine]]، @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ، @[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]]، @[[بەکارھێنەر:Ferhad Mamosk|Ferhad Mamosk]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Mamozk|Mamozk]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣١، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ::@‏[[بەکارھێنەر:Nskoalj|<bdi>Nskoalj</bdi>]] [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٢، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) === {{پشتگیری}} === <!--- {{لەگەڵ}} + ھۆکارەکەت بنووسە ---> * {{لەگەڵ}} <b><span style="font-family:Oswald;color:black"></span> [[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])</b> ‏١٥:٤٨، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{لەگەڵ}} دەستان خۆشبێت، بەڕاستی شتێکی زۆر باشە، بۆ ویکیپیدیا.[[بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|ئارۆ سالار محمود]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئارۆ سالار محمود|لێدوان]]) ‏١٦:٤٧، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Gejeluk|<span style="color:#123524">'''<span style="font-size:14px">گێژەڵووک</span>'''</span>]] <sup>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Gejeluk|'''<span style="color:#990000">وتووێژ🪐</span>''']]</sup> ‏١٧:٥٤، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{لەگەڵ}} ‏‎[[بەکارھێنەر:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ‏١٧:٥٦، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MFTG|لێدوان]]) ‏١٧:٥٨، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Hamaredha|Hamaredha]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hamaredha|لێدوان]]) ‏١٨:١٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{لەگەڵ}} پێموایە بۆ پەڕگە باشتر بێت. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ‏٢٠:١٦، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{لەگەڵ}} و بڕوانە لێدوانەکەشم لە بەشی لێدوان. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏٢٠:٣٤، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) *{{لەگەڵ}} کارێکی باش دەکەیت.[[User:Ferhad Mamosk|<font color="#4e1b65" face="comic sans ms"><strong>مامۆزک</strong></font><font color="#00008C" face="Papyrus"> </font>]]<sup>[[User talk:Ferhad Mamosk|<font COLOR="#14710f"><strong>وتووێژ</strong></font>]]</sup> ‏١٥:١٣، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{لەگەڵ}} [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٦:٣٧، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) === {{دژایەتی}} === <!--- {{دژ}} + ھۆکارەکەت بنووسە ---> * {{دژ}} هەردووک وشەکە کورتن. پۆلیش زیاتر بەکاردێت. لەبەر ئەوە پێم باشترە وا بمێنێتەوە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٦:٥٦، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) * {{دژ}} لەگەڵ سەرچیام. -[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Aza|لێدوان]]) ‏١٦:٠١، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) === لێدوان === سپاس [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٥:٣٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Serchia|Serchia]] ئێمە دەزانین ھەردوو وشەکە کورتن بەڵام کاتی خۆی قەدبڕتان درووست کردووە بۆ پۆل کە زۆر کورتە شیاوترە بۆ پەڕگە بەکاربھێنرێت، پێویستە لەسەر ڕابردوو نەڕۆین و زانستنامەکە پەرە پێبدەین ئەمەش یەکێکە لەوانەی پێویستە بکرێت سپاس. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٧:٣٣، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :: {{وب|Sakura emad}} ڕاستییەکەی من لەگەڵ تۆم، بەڵام بە پێویستتری دەزانم کە داواکارییە بچووکەکانمان بخەینە پاڵ چەند داواکارییەک و کەمێک زۆر ببن ئینجا بە یەک جار پێشکەشیان بکەین. بۆ نموونە چ کێشەیەکی تری قەدبڕەکانمان ھەن؟ تا فابریکەیتر بە داواکاریی بچووک بچووکی ئێمە پڕ نەبێتەوە و ھەمیش خۆمان ئاسانتر داواکانمان بدۆزینەوە. وا بزانم ئەوکاتە تۆ لێرە نەبوویت کە داوام کرد بە یەک جار کۆمەڵێک وشەی سێحری بکەینەوە کوردی، بەڵام ئیشەکە گەرموگوڕ نەبوو و بێجگە لە وشەی {{کۆد|#REDIRECT}} کە کرایە {{کۆد|#ڕەوانەکەر}}، ئەوانی تر نەکران. [[ویکیپیدیا:دیوەخان_(پێشنیارەکان)/ئەرشیڤی_٣#وشە_سێحرییەکان| لێرە]] بڕوانە داواکەم. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏٢٠:٣١، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::بەرێز @[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] لەگەڵ داواکەی بیروبۆچونەکەی بەرێزتم، بەڵام گەر سەیری بکەی جگە لە ڕەوانەکەر ھیچ یەکێکی تر نەکراوە بە کوردی؟ و کاتێکی باشی دەوێت تا ھەمووی بکرێتەوە کوردی، جگە لەوەش ئایا داواکارییەکە کۆمەک نابێت بەسەر یەک گەر ھەمووی بەسەر یەک کۆ بکەینەوە؟ چونکە جگە لەو دوو داواکارییەی کە ئێستا ھەیە، بەپێی ئەو وتووێژەی لەگەڵ بەڕێزت و @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] کردوومە بەم زوانە داوای ھەردوو مافی Template editor و Extended confirmed دەکرێت بۆ ئەوەی لە ویکیی سۆرانی زیاد بکرێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٨:٣٠، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::: {{وب|Sakura emad}} لە مەبەستەکەم تێنەگەیشتی. مەبەستم ڕێک ئەو وشە سێحرییانە نەبوو؛ تەنیا نموونەیەکم بۆت هێنایەوە. وتم بگەڕێ و بزانە چ کێشەیەکی تری قەدبڕمان ھەیە و ھەمووی بکە یەک داواکاری. بۆ ئەو دوو مافەش، بە ڕای من جارێ پێویستمان نین. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٣:٥٠، ٥ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] بۆچی پێت وایە نابێت ھیچیان کورت بکرێنەوە؟ کە لە ئێستادا دانەیەکیان ھەر کورتکراونەتەوە، لە داواکارییەکەت تێنەگەیشتم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٠، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ::::{{وب|Sakura emad}} چۆن ھەر دووکیان، سەرتاکەیان بە «پ»یە پێموایە پێویست نییە کورت بکرێنەوە. بەڵام ئەگەر دەتوانن تەواوی ئەوانەی لەجیاتی پۆل بە پ نووسراون بکەنەوە پۆل و ئەوانەی بە پەڕگەش نووسراون بکەنە پ ئەو کات بۆچوونەکەم دەگۆڕم. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٦:٠٥، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]]: ئێمەش ھەر ئاوا دەکەین بە شێوەیەکی تەکنیکی کە قەدبڕی پ دەگۆڕین بۆ پەڕگە، ھەموو ئەو بەستەرانەی تایبەتن بە پۆل و لەژێر قەدبڕی "پ" دان دەیگۆڕین و دەیگوازینەوە بۆ <code>پۆل</code> خۆی، خەمخۆرییەکەت درووستە و ئێمەش بیرمان لێی کردۆتەوە بیکەین. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٢٨، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::زۆر باشە بەڕێز {{وب|Sakura emad}} بۆچوونی خۆم گۆڕی، سپاس. [[بەکارھێنەر:Nskoalj|Nskoalj]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Nskoalj|لێدوان]]) ‏١٦:٣٨، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::::::{{وب|Sakura emad}} پێم وا بوو دەبێ لە ئینکیوبەیتر داوا بکەین، بەڵام چووم کۆدەکانی خۆمانم پشکنی و ئەسڵەن کورتکراوەیان تێدا نەبوو! دوای گەڕانێک، بۆم دەرکەوت ئەو کورتکراوانە ئامڕازی [[ویکیپیدیا:گەڕانی کورتکراوەکان]] بووە نەک لە پشتەوە تۆمار کرابێتن :/ خۆشم ھاوردەم کردووە، بەڵام لەبیرم نەمابوو. سەیرێکی بکەن و بزانن ھیچ کێشەیەکی تر ھەیە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٨:٣٥، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Aza|Aza]] ئەم داواکارییە لە جێبەجێبوون دایە بەپێی داواکاری کۆمەڵگا و ڕوونیش نییە بۆچی بەڕێزت دژایەتی دەکەیت جگە لە داواکەی بەڕێز سەرچیا کە داواکاری بەڕێزیان بە شێوەیەکی تەکنیکی وەڵام دراوەتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٦:٠٣، ١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::::: {{وب|Sakura emad}} ڕاستە ئەو ئامرازە دەستی ھەیە لەم ئیشە، بەڵام لە دۆخی سەلامەتیشدا «پ» ھەر ڕەوانەت دەکات بۆ «پۆل». ھەر دەبێ لە پشتەوە شتێک بکرێت. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٩:٢٨، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) ::::::::::مەبەستتان چییە لە پشتەوە؟ ئایا ئامرازکە ھۆکاری ئەوە نییە کە "پ" ڕەوانەمان دەکات بۆ پۆل؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٤٤، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::::::::::@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] ـ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏١٩:٤٥، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :::::::::::: {{وب|Sakura emad}} نەخێر، لە دۆخی سەلامەتدا ئەو ئامڕازە ناچالاکە، بەڵام ھەر ڕەوانەمان دەکات بۆ پۆل. لێرەدا یان دەبێت لە (سیستمی) پشتەوە یان دێڕێک لە جاڤاسکریپت بێت ئەو کارە بکات. ئممم... جارێ مێشکم ماندووە، بەڵام دەمبووسێکم لەم بەشە دا. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏٢٠:٤٣، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) {{سھ}} {{وب|Sakura emad}} ھممم... دۆزیمەوە! لە پشتەوەیە، بەڵام کۆمەڵگە دڵنیان لەم گۆڕانکارییە گەر بیکەین؟ وا دیارە دوو دەنگی دژ ھەن. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏٢٠:١٥، ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Aram|Aram]] دەنگی بەڕێز ئازا ھیچ ڕوونکردنەوەیەکی لەگەڵ نییە بیرمان نەچێت [[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا دیموکراسی نییە]]، و پشت دەبەستێت بە دەنگی بەرێز سەرچیا کە من ماوەیەکی باشە وەڵامم داوەتەوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٢٠:٢٩، ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :: ڕاستە دیموکراسی نییە، و عادەتەن دەنگی دژ ھۆکاری دەبێ و دەبێ حیسابی بۆ بکرێت تا لە یەکتری تێ بگەین. ئەوەشمان لەبیر بێت لە ویکیفەرھەنگ توانای بارکردن چالاک ناکەین. من خۆشم ئێستا کەمێک دوودڵم لەسەر ئەمە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏٢١:٢٣، ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:١١، ٦ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 --> == We will be enabling the new Charts extension on your wiki soon! == ''(Apologies for posting in English)'' Hi all! We have good news to share regarding the ongoing problem with graphs and charts affecting all wikis that use them. As you probably know, the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|old Graph extension]] was disabled in 2023 [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/EWL4AGBEZEDMNNFTM4FRD4MHOU3CVESO/|due to security reasons]]. We’ve worked in these two years to find a solution that could replace the old extension, and provide a safer and better solution to users who wanted to showcase graphs and charts in their articles. We therefore developed the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Charts extension]], which will be replacing the old Graph extension and potentially also the [[:mw:Extension:EasyTimeline|EasyTimeline extension]]. After successfully deploying the extension on Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedia, as well as on MediaWiki.org, as part of a pilot phase, we are now happy to announce that we are moving forward with the next phase of deployment, which will also include your wiki. The deployment will happen in batches, and will start from '''May 6'''. Please, consult [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|our page on MediaWiki.org]] to discover when the new Charts extension will be deployed on your wiki. You can also [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|consult the documentation]] about the extension on MediaWiki.org. If you have questions, need clarifications, or just want to express your opinion about it, please refer to the [[:mw:Special:MyLanguage/Extension_talk:Chart/Project|project’s talk page on Mediawiki.org]], or ping me directly under this thread. If you encounter issues using Charts once it gets enabled on your wiki, please report it on the [[:mw:Extension_talk:Chart/Project|talk page]] or at [[phab:tag/charts|Phabricator]]. Thank you in advance! -- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) ١٥:٠٦، ٦ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Sannita (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Sannita_(WMF)/Mass_sending_test&oldid=28663781 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:٣٤، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 --> == Join the 6th Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign – 2025 Edition == Dear Wikipedia community, (''Please help translate to your language'') We invite your community to participate in the 6th edition of the [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025|Wikipedia Pages Wanting Photos Campaign]], a global campaign taking place from July 1 to August 31, 2025. Participants will choose among Wikipedia pages without photos, then add a suitable photo from among the many thousands of photos in the Wikimedia Commons, especially those uploaded from thematic contests ([[:m:Wiki Loves Africa|Wiki Loves Africa]], [[:m:Wiki Loves Earth|Wiki Loves Earth]], [[:m:Wiki Loves Folklore|Wiki Loves Folklore]], [[:m:Wiki Loves Monuments|Wiki Loves Monuments]], etc.) over the years. More than 80 Wikimedia affiliates have participated since the campaign was launched in 2020 and have added images to more than 400,000 Wikipedia articles in over 245 Wikipedia languages. Thanks to the volunteer contributors! We now invite your community to organize and lead the campaign within your community. As a local organizer, you may: *Encourage individual members to take part by adding images to Wikipedia articles. *Host edit-a-thons focused on improving visual content. *Organize training workshops to teach contributors how to correctly integrate images into Wikipedia. These activities will help build local capacity and increase visual content across Wikipedia. Please note that for participants to be eligible to participate in the campaign, they need to have registered an account for at least a year before the official start date of the contest. That is, for the 2025 edition, they must have registered an account on or before July 1, 2025. The account can be from any Wikimedia project wikis. The organizing team is looking for a contact person to coordinate WPWP participation at the Wikimedia user group or chapter level (geographically or thematically) or for a language Wikipedia. We would be glad for you to [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|sign up directly]] at [[:m:Wikipedia Pages Wanting Photos 2025/Participating Communities|WPWP Participating Communities]]. With kind regards, [[User:Reading Beans]] On behalf of the Wikipedia Pages Wanting Photos campaign 2025. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٢١:٥٣، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:T Cells@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikipedia_Pages_Wanting_Photos_2025/Call_for_participation_letter/Village_pump&oldid=28751075 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٠٩، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٠١، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٥١، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠١:١٣، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٣٥، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:١٧، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٣٧، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٠١، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == Wikidata Item and Property labels soon displayed in Wiki Watchlist/Recent Changes == ''(Apologies for posting in English, you can help by translating into your language)'' Hello everyone, the [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Wikidata For Wikimedia Projects]] team is excited to announce an upcoming change in how Wikidata edit changelogs are displayed in your [[Special:Watchlist|Watchlists]] and [[Special:RecentChanges|Recent Changes]] lists. If an edit is made on Wikidata that affects a page in another Wikimedia Project, the changelog will contain some information about the nature of the edit. This can include a QID (or Q-number), a PID (or P-number) and a value (which can be text, numbers, dates, or also QID or PID’s). Confused by these terms? See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Glossary|Wikidata:Glossary]] for further explanations. The upcoming change is scheduled for '''17.07.2025''', between '''1300 - 1500 UTC'''. The change will display the label (item name) alongside any QID or PIDs, as seen in the image below: [[File:Apr10 edit summary on Wikidata.png|An edit sum entry on Wikidata, labels display alongside their P- and Q-no.'s]] These changes will only be visible if you have Wikidata edits enabled in your User Preferences for Watchlists and Recent Changes, or have the active filter ‘Wikidata edits’ checkbox toggled on, directly on the Watchlist and Recent Changes pages. Your bot and gadget may be affected! There are thousands of bots, gadgets and user-scripts and whilst we have researched potential effects to many of them, we cannot guarantee there won’t be some that are broken or affected by this change. Further information and context about this change, including how your bot may be affected can be found on this [[m:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|project task page]]. We welcome your questions and feedback, please write to us on this dedicated [[m:Talk:Wikidata_For_Wikimedia_Projects/Clearer_Wikidata_Edit_Summaries/Resolve_Labels|Talk page]]. Thank you, - [[m:User:Danny_Benjafield_(WMDE)|Danny Benjafield (WMDE)]] on behalf of the Wikidata For Wikimedia Projects Team. [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٤٥، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Danny Benjafield (WMDE)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Danny_Benjafield_(WMDE)/MassMessage_Test_List&oldid=28981877 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٠٥، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٣٨، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٢٢، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٣:٣٦، ٥ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٢٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٣٣، ١٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٠٨، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٥، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠١:١٠، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٠٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٧، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == Upcoming Dark Mode user interface rollout for anonymous Wikimedia sites users == <div lang="en" dir="ltr"> {{int:Hello}} Wikimedians, Apologies if this message is not in your language. {{int:please-translate}}. The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will launch the Dark mode feature for anonymous users on all Wikimedia sites, including yours, on October 29, 2025. [[:en:Special:MyLanguage/Light-on-dark color scheme|Dark mode]] is an option that allows users to view pages in light-coloured text, and icons on a dark background. Once it is available for anonymous users, they can enable it when using various devices. More information on ways to enable it can be found on [[:en:Special:MyLanguage/Wikipedia:Dark mode#Options for anyone|this page]]. Given many pages are still not compatible with dark mode this will be an opt-in feature and not automatically apply to pages. Dark mode requires modifications to content pages and templates, and since our initial launch [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/dark-modes-bright-future-how-dark-mode-will-transform-wikipedias-accessibility/ in July 2024], we have been working with communities and helping them prepare for dark mode. Before the rollout, it is essential that template authors and technical contributors test dark mode and read [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|this page]] to learn how to make pages Dark mode-ready and address any compatibility issues found in templates. We will fix most color compatibility issues only on the most-viewed pages on projects with over 5 million monthly page views. Technical contributors with an account should opt into dark mode currently using preferences or settings and test pages and seek help before the release to ensure everything complies before the enablement. If you have any questions or need help, please [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|contact the Reader Experience team]] for support. Thank you! </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:UOzurumba (WMF)|UOzurumba (WMF)]]</bdi> ٠٢:٠٨، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:UOzurumba_(WMF)/sandbox_Dark_mode_deployment_mass_message_list_(October_2025)&oldid=29358561 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:١٩، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٥، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣١، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == دانان و لابردنی چەند تاگێک بە شێوەیەکی خۆگەڕ == سڵاو لە {{وب|Hivja|Pirehelokan|Tessla|Zemen|Épine|مامۆستا|هیوا}} (کە لە دوایین باس لێدوانتان دابوو) و ئەوانیش تریش، ماوەی دوو ساڵە سکریپتێکی نیوەچڵم بۆ بە خۆگەڕکردنی دانان و لابردنی چەند تاگێک (ئەوەندەی ڕێی تێ دەچێ) لەسەر وتارەکان ھەبوو، بەڵام شکور ئەم مانگەی دوایی ئیشەکانیم تەواو کرد و ئێستا ئامادەیە. لەم کاتەدا سکریپتەکە پشتگیری لە زیادکردنی و لابردنی حەوت تاگ دەکات کە ئەمانەن: * {{دا|بێسەرچاوە}} * {{دا|ژکزی بێسەرچاوە}} * {{دا|یەک سەرچاوە}} * {{دا|ژکزی یەک سەرچاوە}} * {{دا|بنبەست}} * {{دا|ھەتیو}} * {{دا|بێپۆل}} ڕەنگە بتوانین لە داھاتوو تاگی زیاتریشی بۆ زیاد بکەین. ئەگەر ڕازین، لەم یەک دوو ڕۆژە زیادی دەکەم و لەمەودوا پێویست ناکات وزە و کات و بیری خۆتان بە زیادکردن و لابردنی ئەو تاگانەی کە سکریپتەکە پشتگیرییان لێ دەکات بە فیڕۆ بدەن و ئەو بەکارھێنەرانەشی کە تاگەکان بەبێ چارەسەرکردنی کێشەکان لادەبەن، بۆتەکە دووبارە زیادیان دەکاتەوە تا کێشەکەی چارە دەکرێت، و کە چارەسەر کرا، بۆتەکە خۆی تاگەکە لادەبات. سکریپتەکە بۆ ھەموو زمانێکی ویکیپیدیا کار دەکات. لەگەڵ ئەوەی ئیشێکی زۆر وردم لەسەری کردووە و زۆر ئاقڵانە دەستکاریی تاگەکان دەکات، بەڵام ڕەنگە منیش حسابی ھەموو شتێکم نەکردبێت و پێویست بێت ئێوە لەو ھەڵانەی کە دەیانکات، ئاگادارمان بکەنەوە تا چاکیان بکەین. چی دەڵێن؟ بە شتێکی باشی دەزانن بیخەینە گەڕ؟ سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٩:٣٢، ٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :{{لەگەڵ}}، من پێم باشە هەبێ. دەستخۆش! &#9666; [[بەکارھێنەر:Épine|<b style="color:#9B4DFF;font-size:13px;display:inline-block;border:1px solid #9B4DFF;border-radius:10px;padding:2px 6px;">ئێپین</b>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Épine|<span style="color:#9B4DFF;font-size:1">&#9836;</span>]]</sub> ١٢:٢٩، ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :{{لەگەڵ}}: هەر بژییی :) دڵنیام کەڵکی باشی لێ وەردەگیرێ. [[User:Zemen|<b style="color:#ffffff;font-size:10px;display:inline-block;border:1px solid #5B7830;border-radius:5px;background-color:#5B7830;padding:1px;">&#160;زەمەنCefayî&#160;</b>]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zemen|لێدوان]]) ٢٠:١٤، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) :{{لەگەڵ}} شتێکی باشە. [[بەکارھێنەر:مامۆستا|مامۆستا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:مامۆستا|لێدوان]]) ٢١:٠٠، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::{{کرا}} سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٥:٢٠، ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) ::: ھەر بۆ مێژوو خۆشە ئەم ئامارە دانێم. سکریپتەکە لەسەر تەواوی وتارەکان بەڕێوە چوو و وا بزانم لە مێژووی بۆتەکەم ئەمە گەورەترین ڕێژەی دەستکاری بوو کردبێتی، کە بە نزیکەی حەفتەیەک و بەبێ ھیچ کێشەیەکیش بەڕێوە چوو. {{Ltr}} {{قت| <pre> 79174 read operations 56579 write operations Execution time: 6 days, 13 hours, 17 minutes, 22 seconds Read operation time: 7.1 seconds Write operation time: 10.0 seconds Script terminated successfully. </pre> }} {{Ltr/end}} ::: لەمەودوا ڕۆژانە لە کاتێکی دیاریکراو (ڕەنگە سەعات ١١:٠٠ی شەو دانێم) ئەم سکریپتە کاری خۆی دەکات. سپاسی دووبارە! سپاس بۆ {{وب|مامۆستا}} کە ئاگام لێ بوو کێشەی چەند تاگێکی چارە کرد و تاگەکانی لابرد. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ١٥:٥١، ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٧، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣٠، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٣٥، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٢٣، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:٥٤، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٢، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠٠، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٤٢، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣١، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٢٧، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:١٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤١، ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٢٨، ٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٤، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠١، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == Request for Comment: VisualEditor automatic reference names == <div lang="en" dir="ltr"> Hi, I’m Johannes from [[:m:Wikimedia Deutschland|Wikimedia Deutschland]]’s [[:m:WMDE Technical Wishes|Technical Wishes team]]. Apologies for writing in English. {{Int:Please-translate}}! We are considering to work on [[:m:Community Wishlist/W17|Community Wishlist/W17: Improve VE references' automatic names and reuse]]. This has been a long-term issue for wikitext editors (see e.g. [[:en:WP:VisualEditor/Named references]]) which has been among the top-voted wishes in several [[:m:Community Wishlist Survey|Community Wishlist Surveys]], e.g. [[:m:Community Wishlist Survey 2017/Editing/VisualEditor: Allow editing of auto-generated references before adding them|2017]], [[:m:Community Wishlist Survey 2019/Citations/VisualEditor: Allow references to be named|2019]], [[:m:Community Wishlist Survey 2022/Editing/VisualEditor should use human-like names for references|2022]] or [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/VisualEditor should use proper names for references|2023]]. We would like your input on the [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|solutions]] proposed on our project page: '''[[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names]]'''. We are considering several options, which can be combined if desired by the community. * Changing the default pattern for automatically generated reference names (currently <code>":n"</code>, e.g. <code>":0"</code>, <code>":1"</code>...) to use the [[:mw:Help:Reference Previews#Exposed reference types|reference type]] instead (e.g. <code>"book_reference-1"</code>). * Providing a simple mechanism for communities to configure a different default name. * Generating automatic reference names based on the [[:en:domain name|domain name]] (if it’s a web citation). * Generating automatic reference names based on template parameters (e.g. "title" or "last"+"first") – defined by the community. === Feedback === [[:m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|Visit our project page]] to read about our proposal in detail and share your thoughts [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|on metawiki]]. '''Please note''': We will only implement a solution if there’s clear consensus among the global community. Our intention is not to build the perfect solution, but to find a simple and lean one that alleviates the pain caused by auto generated names. We are aware that some experienced VisualEditor users might prefer an option to manually change reference names in VisualEditor, but such a UX intervention is difficult to achieve across reference types and thus out of scope for our team, we can only improve the auto-naming mechanism. We are happy about suggestions for improving certain details of the proposed solutions. Any other feedback and alternative proposals are also welcome – even though it’s out of scope for us, it might still be relevant for future work on this topic. Please support us interpreting consensus by clearly indicating your opinion (e.g. by using support/neutral/oppose templates). We are aware of [[:en:WP:NOTVOTE]], but given that we are facilitating this discussion with users from different wikis, potentially commenting in their native language, clearly indicating your position helps us avoid misunderstandings. Thank you for participating!</div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:Johannes Richter (WMDE)|Johannes Richter (WMDE)]] ([[User talk:Johannes Richter (WMDE)|لێدوان]])</bdi> ١١:١٥، ١٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Johannes Richter (WMDE)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johannes_Richter_(WMDE)/MassMessageRecipients&oldid=30281362 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٧:٠٩، ٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:ZI Jony@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29905755 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:١٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == دانانی سەرچاوە == سڵاو و ڕێز، {{وب|Aram}} کاتێک سەرچاوە دادەنێم گۆڕانەکان پاشکەوت ناکرێ و وتارەکە سەیڤ نابێ. ئێوەش ئەو کێشەیەتان هەیە؟ لەسەر براوزەری جیاواز و ئینتەرنێتی جیاواز تاقیم کردەوە. ئایا بەشێکە لە کێشەیەکی گشتی یان مەسەلەکە لای منەوەیە؟ سپاس. [[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ١٥:٥٩، ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :سڵاو لە ئێوەش @[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]]ی ئازیز، وەڵا چیتان لێ بشارینەوە! نەک ھەر ئەو کێشەی تۆ باست کرد، بەڵکوو نزیکەی ساڵێکە کێشەی بۆ گرێدانی پەڕەکان بە زمانەکانی تریشەوە دروست کردبوو. کێشەکە ئامڕازی [[وپ:توینکڵ]] دروستی کردبوو، خوا بیباتەوە /Ꙫ\ زۆر زۆر کۆنە ھی نزیکەی پێنج بۆ شەش ساڵ پێشی ئێستایە و زۆر کۆن بووە. کە میدیاویکی و شتەکانی تر تازە دەکرێنەوە، کەس نییە ئەو وەشانەی توینکڵ نوێ بکاتەوە کە ئێمە کەڵکمان لێی وەرگرتووە و ئیتر بۆ خۆی لەگەڵ کۆد و ئامڕازە نوێیەکان هەڵناکات. یەک دوو جار بە گەشەپێدەرەکانم وت، بەس کەس خۆی تێ نەگەیاند. بە ھەر حاڵ، دەبێت ئێستا چاک بووبێت. دەتوانیت سەیرێکی بکەیتەوە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ٢٠:٣٤، ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) ::{{وب|Aram}}، سپاس بۆ وڵامەکەت. بەڵێ ئەم جارە ئیشی کرد. بەڵام شتێکی سەیری تر کە ڕووی دا ئەوە بوو، ویستم سەرچاوە بە [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]] بدەم، هۆشدارێک گوتی rudaw.net بلۆک کراوە. بۆچی ڕووداومان خستووەتە لیستی سەرچاوەی بلۆککراوەوە؟ سپاس[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|پیرەھەڵۆ]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Pirehelokan|وتووێژ]]) ٢١:١٦، ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Pirehelokan|Pirehelokan]] دەی شکور لەوەش نەجات بوو و سپاسیش بۆ پشتڕاستکردنەوەکەت. بۆ مەسەلەکەی ڕووداو، بڕوانە [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان/تەختەئاگاداری#rudaw.net|ئێرە]]. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ٢٢:٠٩، ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٨، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:١٩، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٥٠، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> <bdi lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> == Survey (proposed direction for Wishlist) == Apologies if this has not yet been translated into your wiki's language. {{int:Please-translate}}. You are invited to voice your opinion on a new [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|community-proposed direction]] for the [[m:Community Wishlist|Community Wishlist]]. {{Int:Feedback-thanks-title}} [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٣:٠٧، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) </bdi> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:기나ㅏㄴ@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:%EA%B8%B0%EB%82%98%E3%85%8F%E3%84%B4/MassMessage&oldid=30604233 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٠٦، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٢٧، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> 6l8v7os4gaj07h3wfa275g4h0p4f5hg 10 16445 1590738 320222 2026-06-16T04:44:00Z CommonsDelinker 62 ئاڵوگۆڕی Flag_of_Italy_(1860).svg لەگەڵ [[File:Flag_of_the_Royal_Italian_Army.svg]] (لەلایەن [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] بە ھۆی:[[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR3|Criterion 3]] (obvious error) · As also indicated in the description 1590738 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|country showdata</noinclude>}}} | alias = Kingdom of Italy (1861–1946) | shortname alias = Italy | flag alias = Flag of Italy (1861-1946) crowned.svg | flag alias-civil = Flag of Italy (1861-1946).svg | link alias-naval = Regia Marina | link alias-air force = Regia Aeronautica | flag alias-army = Flag of the Royal Italian Army.svg | link alias-army = Royal Italian Army | size = {{{size|}}} | name = {{{name|}}} | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | templatename = Kingdom of Italy | var1 = civil | related1 = Italy | related2 = Napoleonic Italy </noinclude> }} dr11g7xx6jg1wahrwbxslz9un3xba8b 0 19022 1590500 1590471 2026-06-15T12:06:59Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590500 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی گەڵاڵە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گەڵاڵە، چۆمان|گەڵاڵە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٨٩٠ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی گەڵاڵە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مرکز قضاء کلالة''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Galala Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[گەڵاڵە، چۆمان|گەڵاڵە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[گەڵاڵە، چۆمان|گەڵاڵە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ناوی شارۆچکەی گەڵاڵە، کە دەکەوێتە باڵەکایەتی و سەر بە [[قەزای چۆمان]]ە، لە ڕووی زمانەوانی و مێژووییەوە چەند بۆچوون و گێڕانەوەیەکی جیاوازی لەسەرە کە بەم شێوەیەی خوارەوە کورت دەکرێنەوە: * گۆڕانی وشەی "گەورە" یان "گەورەڵا": یەکێک لە بەھێزترین و بەربڵاوترین بۆچوونەکان ئەوەیە کە ناوی "گەڵاڵە" لە وشەی (گەورە) یان (گەورەڵا)وە ھاتووە. لە کۆندا ئەم شوێنە وەک ناوەندێکی گەورە، ئاوەدان و سەرەکیی ناوچەی باڵەکایەتی سەیر کراوە. بە تێپەڕبوونی کات و بەھۆی تایبەتمەندیی شێوەزاری ناوچەکەوە، پیتی (ر) گۆڕاوە بۆ (ڵ) و وشەکە لە "گەورەڵا"وە بووە بە "گەڵاڵە"، کە وەک سیفەتێک بۆ گەورەیی و گرنگیی شوێنەکە بەکار ھاتووە. * پەیوەندی بە ڕووەک و دارستانەوە (گەڵا): بۆچوونێکی تر ھەیە کە ناوەکە بەستراوەتەوە بە سروشتی ناوچەکەوە. بەھۆی ئەوەی گەڵاڵە ناوچەیەکی شاخاوی، تێر [[ئاو]] و سەوزە، و لە کۆندا [[دارستان]] و باخی چڕی لێ بووە، دەگوترێت ناوەکە لە وشەی ([[گەڵا]])ی [[دار]] تاشراوە، بە واتای شوێنێکی پڕ لە گەڵا و دار و درەخت. * ناوی ھۆز یان بنەماڵە: لە ھەندێک سەرچاوەی مێژووییدا ھاتووە کە "گەڵاڵە" یان "گەڵاڵی" ناوی ھۆزێکی کۆنی کوردی بووە (کە لە چەند ناوچەیەکی تری کوردستانیش وەک کەرکووک و لای مەھاباد ناویان ھەیە). پێدەچێت لە سەردەمێکی مێژووییدا لقی ئەم ھۆزە لەم ناوچەیە نیشتەجێ بووبن و ناوچەکە بە ناوی ئەوانەوە ناسرابێت. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی گەڵاڵە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی سمێلان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی قەسرێ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی وەرتێ]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11079214#map=11/36.7271/44.8352</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (١٥٩٤) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (١٠) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[گەڵاڵە، چۆمان|گەڵاڵە]](ناوەند) * [[ڕەشەکەڵ]] * [[پاشکۆز]] * [[ناوکێلەکان]] * [[ئۆمەراوە]] * [[ڕەزان مەلا براییم]] * [[کانی سماق]] * [[کانی زیل]] * [[دارسلام]] * [[گوێزان، چۆمان|گوێزان]] * [[بێرەش]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای چۆمان]] * [[ناحیەی قەسرێ]] * [[ناحیەی سمێلان]] * [[ناحیەی حاجی ئۆمەران]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] == سەرچاوەکان == {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] 8t4q6x0zli1u5vezpkzglw9ww6hp9s8 0 19052 1590708 1558905 2026-06-15T22:05:09Z MFTG 21816 /* ناوی خەلیفان */ 1590708 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناوی_فەرمی = '''خەلیفان''' | ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە =شار | وێنە = Khalifan.jpg | قەبارەی_وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_نەخشە ={{Infobox mapframe |wikidata=yes |zoom=12 |coord={{WikidataCoord|display=i}}}} | قەبارەی_نەخشە =70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە =Kurdistan Region | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[کوردستان]]دا | پۆتانەکان ={{coord|36.66282|N|44.55030|E|region:IQ|display=inline,title}} | جۆری_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}} | ناوی_دابەشکراو = [[کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو١ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[شار]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[خەلیفان (ڕوونکردنەوە)|خەلیفان]] | سەردێڕی_دامەزران = | ڕێکەوتی_دامەزران = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | بەرزایی_بە_م = ٦٨٥ | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = [[٢٠١٢]] | جۆری_دانیشتووانناسی١ = زمان و ئایین | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[سوننە|سونی]] | وێبگە = |بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە=1|ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە=خەلیفان|کۆدی_پۆستە=٤٤٠٠٧}} {{شوێنەکانی تر٣|خەلیفان}} '''شارۆچکەی خەلیفان''' یەکێکە لە شارۆچکەکانی [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]]. == جوگرافیا == خەلیفان ١٠٥ کم لە شاری [[ھەولێر|هەولێری]] پایتەختەوە دوورە و، ١١کم لە شاری [[سۆران|سۆرانەوە]] دوورە، دەکەوێتە نێوان چوار چیای گەورەوە، کە لە هەر چوار لاوە دەوری خەلیفانیان داوە، لە ڕۆژهەلاتەوە [[کۆڕەک|چیای کۆڕەک]] کە یەکێکە لە چیا بەرزەکانی [[باشووری کوردستان]] کە بەرزییەکەی دەگاتە ٢٨٨٣م و، لە ڕۆژئاواشەوە چیای پانەسەر کە بەرزییەکەی دەگاتە ١٢٠٠م و، لە باکوورەوە زنجیرە [[برادۆست (چیا)|چیای براندۆست،]] کە بەرزییەکەی دەگاتە ٢١٦٥م ئەویش یەکێکە لە چیا بەرزەکانی باشووری کوردستان، لە باشووریشەوە چیای هەریرە کە خەلیفان و [[ھەریر|هەریر]] لە یەکتری جیادەکاتەوە، بەرزییەکەی ١٨٥٠م لە سالی ١٩٦٧ز بووە بە [[شارەدێ]]. === ڕووبەر === ڕووبەری گشتی شارۆچکەی خەلیفان ١٦٢.٨ کم دووجایە. هێڵی پانی و درێژی ناوەندی شارۆچکە بریتییە لە ٣٦.٦٦٢٨ پلە باشوور و ٤٤.٥٥٠٣ پلەی باکوور. باری ڕووی زەوی شارۆچکەی خەلیفان دەشت لە ٢٥٪ و گرد ٤٠٪ و کێو و شاخیش ٣٥٪.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=شارەدێیەکان|ناونیشان=https://soran.gov.krd/test2/52/nahiyakan/|newspaper=Soran Gov|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|زمان=ckb|دوایین=krdai}}{{بەستەری مردوو|url=https://soran.gov.krd/test2/52/nahiyakan/ |date=ئایاری ٢٠٢٤ }}</ref> == ئاووھەوا == چیاکانی نزیک خەلیفان شارۆچکەکەیان جوانتر کردووە، چونکە لە وەرزی زستاندا هەر چوار چیاکە بەرگێکی سپی جوانی [[بەفر|بەفری]] دەپۆشن، کە ئەمەش وای کردووە خەلیفان لە وەرزی [[زستان|زستاندا]] [[پلەی گەرمی|پلەی گەرمییەکەی]] بگاتە نێوان (٠) و (-١٠) پلەی سەدی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=بەوێنە؛ گەشتێک بۆ چیای کۆڕەک و بێخاڵ|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/16022020|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=ckb}}</ref> خەلیفان لە وەرزی هاویندا پلەی گەرمییەکەی لە مانگی تەممووزدا لە نێوان (٣٠ و ٤٠) پلەی [[پلەی سەدی|سەدیدایە]] و، لە مانگەکانی تری هاویندا تەنیا لە نێوان (٢٣ و ٢٩) پلەی سەدیدایە، کە ئەوەش بەهۆی هەڵکەوتەی شوێنە جوگرافییەکەی و بوونی ڕووباری خەلیفان لە ناوەندی شارەکە، کە ئەو ڕووبارە زۆرترین ڕێژەی [[سپیندار|سپینداری]] لێ چاندراوە، زۆرتر لە هەموو جێگەیەکی تری [[کوردستان]]، ئەمەش دیمەنێکی جوانی بەخشیوە بە خەلیفان. == مێژووی دروستبوونی خەلیفان == بە نووسراوی سەرۆکایەتی کۆمار شارەدێی خەلیفان بنیات نرا کە ناوەندی شارەدێیەکە دەکەوێتە گوندی خەلیفان سەر بە [[ڕەواندز]] لە ساڵی ١٩٦٧ بووە بە شارەدێ. لە ڕێکەوتی ٨ی ئابی ٢٠٢٣ بە نووسراوی فەرمی لە بەیاننامەی ژمارە ١٦ی ساڵی ٢٠٢٣ [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزارەتی ناوخۆی]] هەرێمی کوردستان بڕیار درا بە گۆڕینی کارگێڕیی خەلیفان لە شارەدێ بۆ [[شارۆچکە]] بە هەمان سنووری ئێستای و کردنی گوندی [[سرێشمە، سۆران|سرێشمە]] بە شارەدێ لە شارۆچکەی خەلیفان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ساڵ=٢٠٢٣-٠٨-١٥|سەردێڕ=بەیانی ژمارە (١٦)ی ساڵی ٢٠٢٣، تایبەت بە هێنانە کایەی قەزای (خەلیفان) و ناحیەی (سرێشمە).pdf|ناونیشان=https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2023/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%20(%D9%A1%D9%A6)%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%20%D9%A2%D9%A0%D9%A2%D9%A3%D8%8C%20%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA%20%D8%A8%DB%95%20%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%20%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%DB%8C%20%D9%82%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%20(%D8%AE%DB%95%D9%84%DB%8C%D9%81%D8%A7%D9%86)%20%D9%88%20%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%DB%8C%20(%D8%B3%D8%B1%DB%8E%D8%B4%D9%85%DB%95).pdf|journal=حکوومەتی هەرێمی کوردستان|زمان=ckb|پەڕەکان=١}}</ref> == ناوی خەلیفان == * ھیچ سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراوی نووسراو لەبەردەستدا نییە تاکوو شیکاری ئەم چەمکە بکات. * ئەو سەرچاوانەی کە باون لەناو جەماوەر بەشێوەی زارەکییە، گوایە لە گەلیاوانەوە ھاتووە. * ڕایەکی تر دەڵێت لە کاتی ھاتنی لەشکری [[ئیسلام]] بۆ دەڤەرەکە دوو خەلیفەی لێ نیشتەجێ بووە، بە تێپەڕبوونی کاتیش ئەم ناوە داتاشراوە و بووەتە خەلیفان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای خەلیفان | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/406 |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * گێڕانەوەی مێژوویی و عەشیرەتی (خەلیفان و مەلا عەلی): ئەمە ھەم وەک چیرۆکێکی فۆلکلۆری و ھەم وەک بەشێک لە مێژووی ناوچەکە دەگێڕدرێتەوە. دەوترێت لە ڕابردوودا کەسایەتییەکی ئاینی یان پیاوچاکێک بە ناوی مەلا عەلی لە ناوچەکەدا ھەبووە کە نازناوی "خەلیفە" بووە (پلەیەکی ئاینی یان تەسەوف). کاتێک خەڵک چوونەتە لای یان سەردانی ناوچەکەیان کردووە، وتوویانە دەچین بۆ لای خەلیفان (واتە ماڵبات یان شوێنی دانیشتنی خەلیفە و شوێنکەوتووانی). بە تێپەڕبوونی کات، پاشگری کۆی کوردی (ان) لکاوە بە ناوی خەلیفەکەوە و ناوچەکە بە تەواوی بوو بە "خەلیفان". * ڕەگی زمانەوانی (پێوەندی بە خەلیفەوە): لە ڕووی زمانەوانییەوە، وشەی خەلیفان لە دوو بەش پێکدێت: خەلیفە: (وشەیەکی عەرەبییە و ھاتووەتە ناو [[زمانی کوردی]]، بەواتای جێنشین یان ڕێبەرێکی ئاینی لە ڕێبازە تەسەوفییەکاندا دێت). ان: پاشگری شوێن یان نیسبەتە لە زمانی کوردیدا (وەک بارزان، بێستان، سۆران). بۆیە واتای وشەکە ڕاستەوخۆ دەبێتە "شوێنی خەلیفەکان" یان ئەو ناوچەیەی کە خەلیفەیەکی لێ نیشتەجێ بووە. * گێڕانەوەی تر (سەردەمی خەلافەت): ھەندێک سەرچاوەی تر بە شێوازێکی کەمتر باو ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەردەمی فەرمانڕوایی ئیسلامیدا (سەردەمی خەلیفەکان)، ئەم ناوچەیە وەک بنکەیەک یان ڕێڕەوێکی گرنگ بۆ نوێنەرانی خەلافەت بەکارھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == سنووری کارگێڕی خەلیفان == [[پەڕگە:Banoka Village (6).jpg|thumb|دیمەنێکی گوندی [[بەنۆکە]]، یەکێک لە گوندەکانی سنووری شارۆچکەی خەلیفان]] سنووری کارگێڕی بەم شێوەیە دەست پێ دەکات و لە خاڵی بە یەک گەیشتن لە دۆڵی شیوەدزە ([[زێی گەورە]]) دەڕوات بەرەو ڕۆژهەڵات تا دەگاتە زنجیرە چیای براندۆست و، سنووری شارۆچکەی دیانا و [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] دەڕوات بەرەو باشووری ڕۆژهەڵات، زنجیرە چیای براندۆست تا خاڵی بە یەک گەیشتن لە سنووری ڕۆژاوای تا دەگاتە خاڵی (٨) باڵەکیان سەر بە شارەدێی دیانا. هەروەها دەڕوات تا دەگاتە دۆڵی خەلیفان و، دەڕوات بەرەو باشووری ڕۆژاوا تاکوو لووتکەی چیای کۆڕەک بەرەو زنجیرەچیای کورتەک و سەرەسێوۆکان تاکوو خاڵی بە یەک گەیشتنی لەگەڵ سنووری [[پارێزگای سلێمانی]] و [[قەزای شەقڵاوە|شارۆچکەی شەقڵاوە]] و ڕەواندز و [[شێخ وەسان]]، تاکوو دەگاتە خاڵی زینەتیر، هەروەها دەڕوات بەرەو باکوور لەسەر زنجیرەچیای هەریر کە سنووری هەر سێ ناوچەکە بە یەکەوە دەبەستێتەوە، ناوچەکانی [[شەقڵاوە]] و [[خۆشناوەتی]] و خەلیفان، دەڕوات بەرەو زێی گەورە و، بەردەوام دەڕوات بەرەو باکوور و باکووری ڕۆژهەڵات، لەسەر زێی گەورە دەڕوات تاکوو خاڵی بە یەک گەیشتن لە دۆڵی شیوەدزە کە سنوورەکە لەوێ دەستی پێ کرد. == ھاوینەھەوارەکانی خەلیفان == === ھاوینەھەواری گەلی عەلی بەگ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هاوینەهەواری گەلیی عەلی بەگ|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/494|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=ckb}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/494 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Awadigital|سەردێڕ=پارێزگای هەولێر|ناونیشان=https://zagros-kurdistan.com/k-parizga-single.php?k_part_id=52|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=zagros-kurdistan.com|زمان=ckb}}{{بەستەری مردوو|url=https://zagros-kurdistan.com/k-parizga-single.php?k_part_id=52 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> === ئەم هاوینەهەوارە ١٠٦ کم لە ناوەڕاستی شاری هەولێرەوە دوورە، بە یەکێک لە هاوینەهەوارە سەرنجڕاکێشەکانی [[ھەرێمی کوردستان|هەرێمی کوردستان]] دەژمێردرێت. دەکەوێتە نێوان چیای کۆڕەک و چیای براندۆست، بە درێژایی ١٢ کم، شوێنەکە ٨٠٠ م بەرزە لە [[بەرزی لە ئاستی دەریا|ئاستی دەریا]]، پلەی گەرمییەکەی دەگاتە ٣١ پلەی سەدی لە هاویندا و، (-١٠) لە زستاندا. لەم شوێنەدا دوو [[ڕووبار]] بە یەک دەگەن، یەکێکیان لە دۆڵی ئاڵانەوە دێت، کە [[تاڤگەی گەلیی عەلی بەگ]] پێک دەهێنێت<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Awadigital|سەردێڕ=پارێزگای هەولێر|ناونیشان=https://zagros-kurdistan.com/k-parizga-single.php?k_part_id=52|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=zagros-kurdistan.com|زمان=ckb}}{{بەستەری مردوو|url=https://zagros-kurdistan.com/k-parizga-single.php?k_part_id=52 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref>، لەگەڵ ئەوی تریان کە لە شارۆچکەی ڕەواندز هەڵدەقوڵێت کە ئاوی بێخاڵە، زێی گەورە پێک دەهێنن. سەرەڕای [[تاڤگە]] گەورەکە چەندان تاڤگەی بچووکی تێدایە. ئەم شوێنە بە سروشتە شاخاوییەکەی و دار و بارە جۆراوجۆرەکەی بووەتە شوێنێکی [[گەشتیاری]]، کە خەڵکی زۆر ڕووی تێدەکەن لە وەرزی هاویندا، بەتایبەت لە ناوچەکانی ناوەڕاست و باشووری [[عێراق]]. === ھاوینەھەواری بێخاڵ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هاوینەهەواری بێخاڵ|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/492|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=ckb}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/492 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> === هاوینە هەواری بێخاڵ ١٠٢ کم لە ناوەڕاستی هەولێرەوە دوورە، دەکەوێتە ڕۆژهەڵاتی تاڤگەی گەلیی عەلی بەگ. ١٠ کم لە ڕۆژاوای شارۆچکەی ڕەواندز و ٧ کم لە خەلیفان دوورە. دەتوانین بگەین بە بێخاڵ لە ڕێگای گەلی عەلی بەگ یان لە ڕێگای ڕەواندز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Awadigital|سەردێڕ=پارێزگای هەولێر|ناونیشان=https://zagros-kurdistan.com/k-parizga-single.php?k_part_id=52|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=zagros-kurdistan.com|زمان=ckb}}{{بەستەری مردوو|url=https://zagros-kurdistan.com/k-parizga-single.php?k_part_id=52 |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هاونەهەواری بێخاڵ|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/492|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=ckb}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/492 |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ }}</ref> لەم هاوینەهەوارە تاڤگەیەکی ڕوون و گەورە هەیە کە بە درێژایی شاخەکەی داپۆشیوە، خەڵکی لە سەرەتای [[بەھار|بەهاردا]] ڕووی تێدەکەن تا کۆتایی [[ھاوین|هاوین]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/53862-%DA%AF%DB%95%D8%B4%D8%AA%DB%8C%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D8%AC%D9%88%D9%88%DA%B5%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%D8%B3%D8%AA%D9%88%D9%88%DB%95%D8%AA%DB%95-%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A7%DA%95%DB%95%D9%83%D8%A7%D9%86|سەردێڕ=گەشتیاران جووڵەیان خستووەتە بازاڕەكان|یەکەم=https://www.kurdistan24.net/ckb/profile/1458-%D8%AA%DB%95%DB%8C%D9%81%D9%88%D8%B1%20%D9%85%D8%AD%DB%95%D9%85%D9%85%DB%95%D8%AF|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠٢٣|زمان=ckb}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|یەکەم=Https://www.rudaw.net/sorani/authors/andam-jabar|سەردێڕ=هەزاران گەشتیار ڕوویان لە ناوچە گەشتیارییەکانی سۆران کردووە؛ "خۆشترین شوێنە"|ناونیشان=https://www.rudaw.net/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.rudaw.net|زمان=ckb}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=هاوینە هەواری بێخاڵ {{!}} كوردستانی سەرسوڕهێنەر- وێبسایتی فەرمی دەستەی گشتی گەشت و گوزار|ناونیشان=http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-rawanduz/parks-attractions/%D9%87%D8%A7%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%95-%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%DB%8E%D8%AE%D8%A7%DA%B5|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=bot.gov.krd|زمان=ckb|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191204055544/http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-rawanduz/parks-attractions/%D9%87%D8%A7%D9%88%DB%8C%D9%86%DB%95-%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D8%A8%DB%8E%D8%AE%D8%A7%DA%B5}}</ref> === ھاوینەھەوارەکانی تری دەڤەری خەلیفان === *[[کۆڕەک|چیای کۆڕەک]] کە دەکەوێتە سەر چیای کۆڕەک کە لە پایز و زستان و بەهار بە بەفر داپۆشراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆڕەک تەلەفریکی گەشتیاری {{!}} کوردستانی سەرسوڕهێنەر - وێبسایتی فەرمی دەستەی گشتیی گەشت و گوزار|ناونیشان=http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-rawanduz/active-and-outdoors/%D9%83%DB%86%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%83-%D8%AA%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%83%D9%89-%DA%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D9%89|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=bot.gov.krd|زمان=ckb|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240916035543/http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-rawanduz/active-and-outdoors/%D9%83%DB%86%D8%B1%D9%87%E2%80%8C%D9%83-%D8%AA%D9%84%D9%81%D8%B1%D9%8A%D9%83%D9%89-%DA%AF%D9%87%E2%80%8C%D8%B4%D8%AA%D9%8A%D8%A7%D8%B1%D9%89}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کۆمەڵگا و تەلەفریکی کۆڕەک|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/498|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=ckb|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221129221450/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/498}}</ref> *چەمی خەلیفان کە بەناو خەلیفان تێپەڕ دەبێت. * کووری تەنگ ١ کم لە خەلیفان دوورە. * [[مەلەکان]] - ١١ کم لە خەلیفان دوورە. * دۆڵی ئالانە ٣ کم لە خەلیفان دوورە. * [[کانی ماران، ڕانیە|کانی ماران]] ١٫٥ کم لە خەلیفان دوورە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=کانی ماران {{!}} کوردستانی سەرسوڕهێنەر - وێبسایتی فەرمی دەستەی گشتیی گەشت و گوزار|ناونیشان=http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-soran/parks-attractions/%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%89-%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=bot.gov.krd|زمان=ckb|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئازاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160305020755/http://bot.gov.krd/kurdish/erbil-province-soran/parks-attractions/%D9%83%D8%A7%D9%86%D9%89-%D9%85%D8%A7%D8%B1%D8%A7%D9%86}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=كانى ماران|ناونیشان=https://www.hawlergov.org/app/ku/node/531|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=www.hawlergov.org|زمان=ckb|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221129220553/https://www.hawlergov.org/app/ku/node/531}}</ref> * شاخی برایی ١٫٢ کم لە خەلیفان دوورە. * پردی خەلان بیاو و سەیرانگای کەڕەکە هەر لە خەلان بیاو کە ١٤ کم لە خەلیفان دوورە. * [[بەنداوی بێخمە|بێخمە]] و تونێلەکەی ١٥ کم لە خەلیفان دوورە. == شارەدێ و گوندەکانی خەلیفان == شارۆچکەی خەلیفان لە یەک شارەدێ و ٥٤ گوند پێک دێت. ناوەندی شارۆچکەکەش هەر شاری خەلیفانە. === شارەدێ === شارەدێ [[سرێشمە، سۆران|سرێشمە]]، شارەدێی سرێشمە لە ڕێکەوتی ٨ی ئابی ٢٠٢٣ دامەزراوە و سنوورەکەشی هەر سنووری گوندی سرێشمە کۆنە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=بەیانی ژمارە (١٦)ی ساڵی ٢٠٢٣، تایبەت بە هێنانە کایەی قەزای (خەلیفان) و ناحیەی (سرێشمە).pdf|ناونیشان=https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2023/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%20(%D9%A1%D9%A6)%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%20%D9%A2%D9%A0%D9%A2%D9%A3%D8%8C%20%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA%20%D8%A8%DB%95%20%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%20%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%DB%8C%20%D9%82%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%20(%D8%AE%DB%95%D9%84%DB%8C%D9%81%D8%A7%D9%86)%20%D9%88%20%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%DB%8C%20(%D8%B3%D8%B1%DB%8E%D8%B4%D9%85%DB%95).pdf|journal=حکوومەتی هەرێمی کوردستان|پەڕەکان=١}}</ref> === پێڕستی گوندەکان === {{multicol}} * [[کەلەکین]] * [[بەنۆکە]] * [[سێناوە]] * [[گۆڕەز]] * [[جۆنەرە]] * [[کانی کۆلک]] * [[لێڕەمیر]] * [[دەربەندۆک]] * [[دەشتیلۆک]] * [[کانی وەتمان]] * [[پەرکین]] * [[زارگەلی]] * [[کنەک]] * [[خەلان]] * [[ساوا]] * [[ڕماوێژ]] {{multicol-break}} * دۆلەتی سوو * [[کونەسیخوڕ]] * [[جافرەکان]] * [[ھەنارەی خواروو]] * [[ھەنارەی سەروو]] * [[ماندان]] * [[قەمەریان]] * [[ڕەشەگۆم]] * [[زەردەگۆم]] * [[ماویلیان]] * سەربەردوک * ھەروێ * [[قەسرۆک]] * بەورکان * مارمن * [[دزە]] * [[جۆلەمێرگ، سۆران|جۆلەمێرگ]] {{multicol-break}} * شەڕکان * [[ئاڵانە، سۆران|ئاڵانە]] * گرد تۆک * [[بناوی]] * شارسینە * [[تاراوە]] * [[سارتکە]] * ئەشکەفتە * ھەروتە کۆن * توتمەرە * بلی خواروو * بلی سەروو * [[کەندۆر]] * تارینانی سەروو * تارینانی خواروو * [[خەندۆر]] * گۆرە شێر * کانیەرەش * [[مەلەکان]] * بەردوک * کانی باران {{multicol-end}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} *[https://web.archive.org/web/20160307092649/http://www.khalefan.com/ku/index.php?option=com_content&view=article&id=92%3A2012-01-28-14-17-47&catid=17%3A2012-01-26-17-22-31&Itemid=27 مێژووی خەلیفان] *[https://web.archive.org/web/20160307092344/http://www.khalefan.com/ku/index.php?option=com_content&view=article&id=141%3A2012-02-11-11-45-11&catid=17%3A2012-01-26-17-22-31&Itemid=27 جوگرافیای خەلیفان] *[http://www.khalefan.com/ku/index.php?option=com_content&view=article&id=140:2012-02-11-10-43-10&catid=17:2012-01-26-17-22-31&Itemid=27 ھاوینەھەوارەکانی خەلیفان]{{بەستەری مردوو|url=http://www.khalefan.com/ku/index.php?option=com_content&view=article&id=140:2012-02-11-10-43-10&catid=17:2012-01-26-17-22-31&Itemid=27 |date=کانوونی یەکەمی ٢٠١٨}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}} *[http://www.kurdipedia.org/?lng=1&q=9593 کوردپێدیا] {{قەزای خەلیفان}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://web.archive.org/web/20200604075846/https://yandex.com/maps/?l=trf,trfe&ll=44.410316,36.605164&z=14 نەخشەی خەلیفان] لە [[یاندێکس]] {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی کوردستان]] [[پۆل:سۆران]] mvr6ok8euozme8dymft4joai14xzf5h 0 19204 1590668 1563362 2026-06-15T20:35:38Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1590668 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = وەرتێ | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ورتی }}<br>{{lang-en| Warte }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe|zoom=12|coord={{Coord|36.50111| 44.75473 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی وەرتێ''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.50111| 44.75473 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ڕەواندز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی وەرتێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[۲٠٠٨]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = شۆڕش حەسەن حەمەد | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٠٫٥ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ۹٨٨ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ۱۱۹۷<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = وەرتێی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''وەرتێ''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای ڕەواندز]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. وەرتێ ناوەندی [[ناحیەی وەرتێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ڕووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتووان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> شارەدێی وەرتێ لە شارۆچکەی [[ڕەواندز]] (٣٦)کم دوورە، و دووری لە شاری [[ھەولێر]] (١٥٢) کیلۆ مەتر دەبێت. لە شاری [[سۆران (شار)|سۆران]]ەوە (٤٠)کم، لە شارۆچکەی [[چۆمان]]ەوە (٣٥)کم، لە شاری [[ڕانیە]]وە (٣٠)کم دەبێت.<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> دەکەوێتە ناوچەیەکی شاخاوی دڵڕفێن، چەند چیایەکی بەرز دەوری وەرتێی داوە لەبەناوبانگترین ئەو چیایانەی دەوریان داوە (چیای کارۆخ) و (چیای دزیلە)، (دڕەبی) و (چیای ھەڵەموندە). بەناوبانگترین ڕووبارەکانیش (سەرچاوەی ئاوی کاولان، دەشوان، ڕووباری وەرتێ). خەڵکی وەرتێ لە کۆندا گەرمیان و کوێستانیان کردووە لەزستاندا لەناو وەرتێ و لە ھاویندا بۆ کوێستانی مەکێ. لە کوێستانی مەکێ ھەندێکیان سەرقاڵی ئاژەڵداری و ھەندێکی تریان سەرقاڵی کشتوکاڵکردن بوون. == ناو == سەبارەت بە ڕەگ و ڕیشەی ناوی وەرتێ چەندین بۆچوونی جیاواز ھەیە: * بۆچوونی جوگرافی و زمانی (وەر + تێ): ئەم بۆچوونە زیاتر لەگەڵ سروشتی شاخاویی ناوچەکەدا دەگونجێت و پشت بە دوو بڕگەی زمانی دەبەستێت: ** وەر: لە [[زمانی کوردی]]دا (بەتایبەت لە ناوچە شاخاوییەکان و شێوەزاری سۆرانی و گۆراندا) بە واتای بەر، قەدپاڵ، یان لایەک لە شاخ دێت (بۆ نموونە: کێو-وەر، یان وەرگەڕان). ** تێ: کورتکراوەی وشەی "تێدا" یان ئاماژەیە بۆ کەوتنە نێوان. لەوانەیە دێ بووبێت، وەردێ، بەڵام بەھۆی سوانەوە بووبێتە وەرتێ. ** واتای گشتی: بەم پێیە، وەرتێ واتە "ئەو دێ یان نشینگەیەی کە کەوتووەتە بەر یان قەدپاڵی شاخەکە"، یان ئەو شوێنەی کە لە بناری چیاکاندایە، لەبەرئەوەی وەرتێ ڕێک لە نێوان [[چیا]] بەرزەکانی وەک حەسەن بەگ، کارۆخ و دێلدا ھەڵکەوتووە. * بۆچوونی مێژوویی (ھۆزی وەرتی / بەردی وەرتێ): ھەندێک سەرچاوە باس لەوە دەکەن کە لە کۆندا ئەم ناوچەیە مەڵبەندی نیشتەجێبوونی لقێک یان ھۆزێکی بچووکی ناوچەکە بووە کە بە "وەرتی" ناسراون، یان ناوی کەسایەتییەکی دێرین بووە کە یەکەمجار ئاوەدانییەکەی دروستکردووە. * بۆچوونی ئاژەڵداری و سروشتی (وەرێنتێ): بۆچوونێکی تر کە لە لایەن بەساڵاچووانی ناوچەکەوە دەگێڕدرێتەوە دەڵێت وشەکە لە "وەرین" یان "وەران"ەوە ھاتووە، کە ئاماژەیە بۆ کاتی وەرینی گەڵای دارستانە چڕەکانی ناوچەکە لە [[پاییز]]دا، یان شوێنێک کە بەھۆی سەرما و باوە لەوەڕی ئاژەڵ تێیدا دەکەوێتە بەر زریان. * ھەندێکیان پێیان وایە کە دوو برا ھاتوون بۆ ناوچەکە برایەک بانگی براکەی تری دەکات )وەرتە(سەیرکە چەند جوانە، کە بەواتای وەرە تۆ سەیرکە ناوچەکە چۆن ڕازاوەتەوە بە گوڵ ودار. * ھەندێکی تر پێیان وایە ناوی وەرتێ لە (دوو والی) ھاتووە، کە لە دوو بڕگە پێک دێت (دوو+والی) کە بەواتای گەرمیان و کوێستان دێت، چونکە دانیشتوانی وەرتێ لە وەرزی ھاوین دا کوێستانیان کردووە و چوون بۆ ناوچەکە فێنکەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == == مێژوو == == گەشتوگوزار == ناحیەی وەرتێ شوێنێکی تا بڵێی دڵگیرە چیاو دۆڵ و ئاوەکانی وەرتێ ناوچەکەیان بەتەواوی کردۆتە ناوچەیەکی دڵڕفێن بۆیەش خەڵکی لەھەموو شوێنێکەوە بەمەبەستی گەشت و سەیران ڕووی تێدەکەن. لە گرنگترین شوێنە گەشتیاریەکانیش (کوێستانی مەکێ، ڕووباری وەرتێ، گەڵی سولێ ، سەیرانگای زێوەیی وەرتێ) == کشتوکاڵ و ئاژەڵداری == لە کۆندا بەشێکی خەڵکی وەرتێ سەرقاڵی کشتوکاڵ بوون بەتایبەت (توتن) کە توانیویانە بەھۆیەوە بژێوی ژیانی خۆیانی پێدابین بکەن وە بەژەکەی تریشیان سەرقاڵی ئاژەڵداری بوون بەتایبەت (بزن و مانگا) بەڵام لە ئێستادا لایەنی ئاژەڵداری بەڕێژەیەکی زۆر پاشەکشەی کردووە. == دانیشتووان == تاکو ئێستا سەرژمێریەکی دروست نەکراوە بەڵام بەنزیکەی زیاتر لە ٥٠٠ ماڵ دەبێت. == قوتابخانە == لە وەرتێ سێ قوتابخانەی بنەڕەتی و قوتابخانەیەکی ئامادەیی بونیان ھەیە. == مزگەوتەکان == لە ناحیەی وەرتێ 6 مزگەوتی لێیە ئەمە جگەلەوەی لەکوێستانی مەکێش مزگەوتێکی تری لێیە. == سەرنج == چەند سەرنجێک لەسەر ناوی وەرتێ و کوێستانی مەکێ هەیە وەرتێ لە زمانی عەرەبی و لە وشەی (ورطه) وەرگیرابێ کە کە بە مانای شوێنێک دێ بە شاخ دەورە درابێ. سەبارەت بە کوێستانی مەکێ دەگێڕنەوە پاشایەک هەبووە هاتۆتە ئەو ناوچەیە لە کاتەشدا شاری مەککەی پیرۆز یەکێک بووە لە شارە هەرە دڵگیرەکان پاشاکەش گوتویەتی دەبێ شوێنێک دروست بکەم لەوێ خۆشتربێت بۆیە هەڵساوە بە دروستکردنی کوێستانی مەکێ. == سەرچاوەکان == {{قەزای ڕەواندز}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 1ncp6n0s7zs1iokjwpxyjbi578paj67 0 19275 1590713 1562929 2026-06-15T22:16:13Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590713 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٦}} '''سرێشمە''' شارۆچکەیەکە لە باکووری [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]]. ناوەندی [[ناحیەی سرێشمە]]یە. دانیشتووانەکەی زیاتر لە ٦٫٠٠٠ کەسن. سرێشمە پێشتر گەورەترین گوندی دەڤەری سۆران بوو لە ڕووی ڕووبەر و ژمارەی دانیشتووان.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=پێچه ڕووبارییه‌كانی زێی گه‌وره له نیوان هه‌ردوو گوندی (مه‌كردان و گرد مامك) له پارێزگای هه‌ولێر (توێژینه‌وه‌یه‌كه له بواری جیۆمۆرفۆلۆجیا)|ناونیشان=http://dx.doi.org/10.21271/zjhs.22.6.13|journal=Zanco Journal of Humanity Sciences|بەرگ=٢٢|issue=6|doi=10.21271/zjhs.22.6.13|issn=2218-0222}}</ref> شارەدێیەکە پێنج کیلۆمەتر لە ناوەندی شاری خەلیفانەوە دوورە. == پێکھاتەکان == سرێشمە دابەش بەسەر چەند پێکھاتەیەک دەکرێت کە لە ئێستادا بە (کێروشکو مالەریخو مالەموسو باسو مالە مەلاکە) ناو دەبرێن بەڵام لە بنەرەتدا ھەمویان خزمن بەتایبەت کێروشک و مالەریخ کە لەیەک باوانن نەوەی دوو بران بە ناوەکانی ئاری و شاری == ناو == * لێکدانەوەی جیاواز بۆ ناوی [[سرێشمە، خەلیفان|سرێشمە]] دەکرێت. * لە بەرئەوەیی ڕەزی زؤری لێبووە ناوی (زێبار)بووە وەکاتئ عوسمانییەکان ھاتوون پرسیاریان لە خەڵکی گوند کردوە خەڵکی گوندیش تورکیان نەزانییووە بؤییە ئەوان وتوویانە (سێ لاشما)واتە کەڕ و ڵاڵ یان قسەنەکەر. * وشەیەکی تورکیە لە وشەی(سەری رەشمە) ھاتووە کە بە مانای جڵەو یان گوریس دیت. * بۆچوونی زمانەوانی (سروشتی زەوی و خاک): باوترین و زانستیترین بۆچوون لەسەر ناوی سرێشمە پەیوەستە بە تایبەتمەندی خاک و سروشتی ناوچەکەوە. لە [[زمانی کوردی]]دا وشەی "سرێشم" یان "زێش" و "سرێش" بەواتای جۆرە دەرمان یان ماددەیەکی لکێنەر (شێوە سەمغێک) دێت کە لە ڕەگی ڕووەکێک بە ناوی "سرێش" دروست دەکرێت، یان ئاماژەیە بۆ خاکێکی شێدار و قوڕین کە لکاوە. دەوترێت بەھۆی بوونی ڕووەکی سرێش بە ڕێژەیەکی زۆر لە کوێستان و دەوروبەری ئەم گوندەدا، یان بەھۆی سروشتی خاکەکەیەوە کە لە کاتی بارانباریندا دەبێتە قوڕێکی لکێنەر (وەک سرێشم)، ئەم ناوەی بەسەردا بڕاوە.پاشگری "ە" لە کۆتاییەکەیدا بۆ ناساندنی شوێنەکە بەکارھاتووە. * گێڕانەوەی مێژوویی (سەردەمی ئاشوورییەکان یان میرنشینەکان): ھەندێک لە مێژوونووسان پێیان وایە ناوی سرێشمە کۆنترە و دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی فەرمانڕوایی دێرینەکانی ناوچەکە (وەک ئاشوورییەکان یان گەلانی تری زاگرۆس). لەم ڕوانگەیەوە: ناوی گوندەکە لە وشەی "سەرچاوە" یان پێکھاتەیەکی زمانەوانی کۆنەوە ھاتووە کە بە تێپەڕبوونی کات و گۆڕانی زاراوەکان (لادانی دەنگی) گۆڕاوە بۆ "سرێشمە". * گێڕانەوەی فۆلکلۆری (سێ ڕەشماڵ یان سێ چاوە): لە ناو خەڵکی ناوچەکەدا، چەند گێڕانەوەیەکی زارەکی و فۆلکلۆری ھەن کە گەرچی لە ڕووی زانستی زمانەوانییەوە کەمتر دەسەلمێنرێن، بەڵام وەک بەشێک لە مێژووی دەم بە دەم پارێزراون، سێ ڕەشماڵ: دەوترێت لە سەرەتای ئاوەدانبوونەوەی ئەم شوێنەدا، تەنھا سێ خێزان (سێ ڕەشماڵ) لەوێ نیشتەجێ بوون. بە تێپەڕبوونی کات "سێ ڕەشماڵ" بووە بە "سێڕەشمە" و پاشان گۆڕاوە بۆ "سرێشمە". * سەرچاوەی شێلم: گێڕانەوەیەکی تر ھەیە کە دەڵێت ناوچەکە بە چاندنی شێلم یان بەرھەمێکی کشتوکاڵی ھاوشێوە ناسراو بووە، بەڵام ئەم بۆچوونە لایەنگری کەمی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == تۆپۆگرافیا == ئەگەر لە ڕووی تۆپۆ گرافیاوە لە سرێشمە بڕوانین لە ناوچەیەکی بەرزی ھەلکەوتەوە بە بەراورد لەگەڵ شارو گوندەکانی دەورو بەری کە لە ھەر چوار لاوە بە شاخ دەورە دراوە لە خۆرھەلاتی سرێشمە چیای ھەندرێن وبەشێکی زنجیرە چیای برادۆست ھەیە کە برادۆست لە خۆرھەلاتەوە درێژ دەبێتەوە سنووری باکووری خۆر ھەلات دەبرێت تاوەکو باکوور لە خۆراوای سرێشمەشەوە چیای (کێل) دەبینرێت و لە باشووری خۆراوایشەوە (پانەسەر) و لە باشووریشەوە زنجیرە چیای بەنی ھەریر دەبینرێت، جگەلەمەش لە باشووری خۆر ھەلات چیای کۆرەک دەبینرێت. ناوچەکە زیاتر خاکی دێمەکارە لەگەڵ ئەوەی لە ھەر چوار دەووری سرێشمە کانیو سەرچاوەکانی ئاو بەناوبانگترین کانییەکانی (کانی گەورە- کانی شکیر –کانی توژگە- کانی شکان- کانییە بچووکەکانی میرگەسیرو کانی حسین ئاودەلاو کانی پاشکێل) خاکەکەی زیاتر بۆ بەخێوکردنی (بزنو مەڕ و چێل) لەبارە. == دانیشتووان == بەپێی تازەترین سەرژمێری شارەدێی سرێشمە پێک دێت لە ١٠٩٩ خێزان و ٦٠٠٠ کەس زیاتر پێشان زۆربەی خەڵکی سرێشمە بە کشتوکاڵ و ئاژەڵدارییەوە خەریکبوون، بەڵام ئێستا زۆرینەی [[پێشمەرگە]] و فەرمانبەری حکوومین و بەشێکی تریش خەریکی بازرگانین. == خزمەتگوزارییەکان == === خوێندن و پەروەردە === لە ساڵی ١٩٥٨ یەکەم قوتابخانە لە سرێشمە کراوەتەوە. ئێستا پێنج قوتابخانەی ھەیە کە لە سێ باڵەخانە دەوام دەکەن. === تەندروستی === لە سرێشمە تەنھا یەک بنکەی تەندروستیی بچووک ھەیە. '''<big>وەرزش</big>''' لەڕووی وەرزشیەوە ناحیەی سرێشمە خاوەنی ( یانەی وەرزشی سرێشمە)یە کە لە بەرواری (١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥) لەلایەن وەزارەتی وەرزش و لاوان مۆلەتی پێدراوە و دامەزراوە، هەروەها لە سرێشمە دوو یاریگایی تۆپی پێ هەیە. == ئایین و کولتوور == تێکڕای خەڵکی شارەدێی سرێشمە [[موسڵمان]]ن و لە مەزھەبدا [[سوننە]]ن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [https://www.zarikrmanji.net/Home/Details/29047/لە-ناحیەی-سرێشمە-چەندین-پڕۆژەی-گرنگ-دە/29047/]https://www.zarikrmanji.net/Home/Details/29047/لە-ناحیەی-سرێشمە-چەندین-پڕۆژەی-گرنگ-دە/29047/ {{قەزای خەلیفان}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:ناحیەکانی خەلیفان]] [[پۆل:ناحیەکانی سۆران]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] tlkyb6x3rtn8t7kfy5vd97e6tl4f3md 0 19296 1590658 1558593 2026-06-15T20:11:37Z MFTG 21816 /* top */ 1590658 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ناحیەی '''بالیسان'''، دەکەوێتە رۆژئاوای شاری سلێمانی، و سەر بە پارێزگای ھەولێرە، لەساڵی ١٩٩٩ لەلایەن حکوومەتی سلێمانی بالیسان کراوە بە ناحیە کەپێشتر گوند بووە و لە ئێستادا نزیکەی ١٥ گوندێک لەدەورووبەری ناحییەکە ھەیە لەوانە گوندەکانی توتمە، شێخ وەسانان، == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بالیسان]]ە. * شارەدێی بالیسان، کە دۆڵێکی دڵڕفێن و مێژووییە، ناوەکەی خاوەن ڕەھەندێکی زمانی و سروشتیی دێرینە. مێژوونووسان و شارەزایانی زمانەوانی چەند بۆچوونێکیان لەسەر بنەچەی ناوی "بالیسان" خستووەتە ڕوو: * بۆچوونی زمانی و سروشتی (دار بێڵەسەر / بێڵەسان): ئەمە بەھێزترین و باوترین بۆچوونە کە پاڵپشتی لە بنەچەی کوردیی ناوەکە دەکات، لە کۆندا دۆڵی بالیسان بە کێڵگە و دارستانە کێوییەکانی ناسراوە، بەتایبەت جۆرە دارێک کە پێی دەوترێت "دار بێڵەسەر" یان "بێڵەسان" (Elderberry - دارێکە گوڵی سپی و بەری ڕەش یان سووری بچووکی ھەیە و بۆ دەرمان و ڕەنگکردن بەکارھاتووە). بەھۆی زۆریی ئەم دارە لەو دۆڵەدا، ناوچەکە بە "بێڵەسان" یان "بالیسان" ناسراوە، کە وەک چەمکێکی زمانی واتە "شوێنی دارە بێڵەسانەکان". * بۆچوونی جوگرافی (بالا + سان): بۆچوونێکی تر ناوەکە شیکردنەوەی بۆ دەکات لەسەر بنەمای ھەڵکەوتەی شاخاویی ناوچەکە: ** بالا (بان): بە واتای شوێنی بەرز یان سەرەوە دێت. ** سان: لە زمانی کوردیی کۆندا (و لە ھەندێک شێوەزاردا) بە واتای شاخ، تاشەبەرد یان سوڵتان/پاشا دێت (وەک چۆن لە وشەی "سەنگ" یان "سان"ی [[ھۆز]]ی [[گۆران (تیرە)|گۆران]]دا ھەیە). ** واتای گشتی: بەم پێیە، بالیسان واتە "سەرووی شاخەکە" یان "نشینگەی بەرز"، کە ئەمەش ڕێک لەگەڵ سروشتی دۆڵەکەدا دەگونجێت کە دەورەدراوە بە چیا بەرزەکانی وەک زۆزک و حەسەن بەگ و کێوەڕەش. * بۆچوونی مێژوویی و ئایینی کۆن: لە مێژووی دێرینی ناوچەکەدا، بەھۆی بوونی چەندین ئەشکەوت و شوێنەواری کۆن لە دۆڵەکەدا، پێیانوایە ناوەکە لە وشەی "وەلیان" یان "پیران"ەوە ھاتووە کە بە تێپەڕبوونی سەدەکان گۆڕانی بەسەردا ھاتووە، بەڵام ھاوشێوەی زۆربەی ناوچە شاخاوییەکانی تری [[کوردستان]]، ناونانەکە لەسەر بنەمای ڕووەک و سروشتی ناوچەکە (دار بێڵەسان) لە ھەموو بۆچوونەکانی تر ڕاستتر دەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == '''ناحیەی بالیسان''' کەوتۆتە باکووری ڕۆژھەڵاتی قەزای شەقڵاوە وە سنووردارە بە قەزای خەلیفان سەر بە بەرێوبەرایەتی سەربەخۆی سۆران و قەزای ڕواندز لە باکوور و ناحیەی بێتواتەی سەر بە بەڕێوبەرایەتی سەربەخۆی ڕاپەرین(ڕانیە)و ناحیەی باسرمە سەر بە قەزای هەریر و ھیران سەر بە قەزای شەقڵاوە و [[ناحیەی سکتان]] سەر بە [[قەزای کۆیە]]. نزیکەی ٨٨کم لە پارێزگای ھەولێر و ٣٦کم لە  قەزای [[شەقڵاوە]]  و ٣٥ کم لە  بەڕێوبەرایەتی سەربەخۆی ڕاپەرین [[ڕانیە|(ڕانیە]])و ٢٩ کم لە قەزای [[خەلیفان، ھەولێر|خەلیفان]] و ٢٥ کم لە  ناحیەی بێتواتە-ڕانیە دوورە کە ئەمانە ھاوسێ ی سنووری ناحیەی بالیسانن. == بالیسان == ھەندێ کەس وای دەبینن ناوەکە لە [[تورکی|تورکیە]]<nowiki/>وە وەرگیرابێت وەک دەیگێڕنەوە بالیسان لە (بەیلەسان - بلیسەن) ی تورکی نزیکە و سەرجەم گوندەکانی تری دەوروبەریش ھەر لە زمانی تورکی نزیکن. بێگومان ئەوەش تەنیا بۆچوونە و سەرچاوەی مێژوویی لەبەر دەستدا نیە، بەڵام بەپشتبەستن بە سەرچاوە مێژووییەکان وەک ووتە و وێنە و بەیت و بالۆرە، ناوی شوێنەکان لە بالیساندا جگە لە نەتەوەی کوردز پێشوتر جولەکەش لە گوندەکەدا ژیاون و لە دوای دامەزرانی دەوڵەتی جولەکەش لەساڵی ١٩٤٨، ئەو جولەکانە بەزۆر رووە و ئیسرائیل گواستراونەتەوە و لەوێدا ھەرقەرێنراون و نەماون. ئەو گوندە بەر لە دەستپێکردنی پرۆسەی ئەنفال و کیمیابارانکردنی پێکھاتبوو لە ٥٠٠ ماڵ، ھەر یەکە لەو ماڵانەش لە چەندین سەرخێزان پێکھاتبوون. واتە کۆی ژمارەی دانیشتوانەکەی ٥٠٠٠ کەس بووە. == کیمابارانی بالیسان == لە ئێوارەی ١٦ ی نیسانی ١٩٨٧ لەلایەن فرِۆکەکانی [[حیزبی بەعس|رژێمی بەعس]] ەوە کیمیابارانکرا کە زیاتر لە ٢٠٠ ھاوڵاتی شەھید و بە دەیان برینداری لێکەوتەوە. == سەرچاوە == * http://www.kurdiu.org/hawal/?pageid=69949{{بەستەری مردوو|url=http://www.kurdiu.org/hawal/?pageid=69949 |date=ئابی ٢٠٢١ }} * [http://hawler.gov.krd/ku/region.php?id=1362897816{{بەستەری مردوو|url=http://hawler.gov.krd/ku/region.php?id=1362897816 |date=تشرینی دووەمی ٢٠١٨ }}{{dead link|date=November 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ماڵپەری پارێزگای ھەولێر]{{بەستەری مردوو|url=http://hawler.gov.krd/ku/region.php?id=1362897816%7B%7B%D8%A8%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%95%D8%B1%DB%8C |date=نیسانی ٢٠١٩ }} {{قەزای شەقڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} addf43o2gacty5f7na8h5tkdq7q8l32 1590659 1590658 2026-06-15T20:11:56Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590659 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} ناحیەی '''بالیسان'''، دەکەوێتە رۆژئاوای شاری سلێمانی، و سەر بە پارێزگای ھەولێرە، لەساڵی ١٩٩٩ لەلایەن حکوومەتی سلێمانی بالیسان کراوە بە ناحیە کەپێشتر گوند بووە و لە ئێستادا نزیکەی ١٥ گوندێک لەدەورووبەری ناحییەکە ھەیە لەوانە گوندەکانی توتمە، شێخ وەسانان، == ناو == * شارەدێی بالیسان، کە دۆڵێکی دڵڕفێن و مێژووییە، ناوەکەی خاوەن ڕەھەندێکی زمانی و سروشتیی دێرینە. مێژوونووسان و شارەزایانی زمانەوانی چەند بۆچوونێکیان لەسەر بنەچەی ناوی "بالیسان" خستووەتە ڕوو: * بۆچوونی زمانی و سروشتی (دار بێڵەسەر / بێڵەسان): ئەمە بەھێزترین و باوترین بۆچوونە کە پاڵپشتی لە بنەچەی کوردیی ناوەکە دەکات، لە کۆندا دۆڵی بالیسان بە کێڵگە و دارستانە کێوییەکانی ناسراوە، بەتایبەت جۆرە دارێک کە پێی دەوترێت "دار بێڵەسەر" یان "بێڵەسان" (Elderberry - دارێکە گوڵی سپی و بەری ڕەش یان سووری بچووکی ھەیە و بۆ دەرمان و ڕەنگکردن بەکارھاتووە). بەھۆی زۆریی ئەم دارە لەو دۆڵەدا، ناوچەکە بە "بێڵەسان" یان "بالیسان" ناسراوە، کە وەک چەمکێکی زمانی واتە "شوێنی دارە بێڵەسانەکان". * بۆچوونی جوگرافی (بالا + سان): بۆچوونێکی تر ناوەکە شیکردنەوەی بۆ دەکات لەسەر بنەمای ھەڵکەوتەی شاخاویی ناوچەکە: ** بالا (بان): بە واتای شوێنی بەرز یان سەرەوە دێت. ** سان: لە زمانی کوردیی کۆندا (و لە ھەندێک شێوەزاردا) بە واتای شاخ، تاشەبەرد یان سوڵتان/پاشا دێت (وەک چۆن لە وشەی "سەنگ" یان "سان"ی [[ھۆز]]ی [[گۆران (تیرە)|گۆران]]دا ھەیە). ** واتای گشتی: بەم پێیە، بالیسان واتە "سەرووی شاخەکە" یان "نشینگەی بەرز"، کە ئەمەش ڕێک لەگەڵ سروشتی دۆڵەکەدا دەگونجێت کە دەورەدراوە بە چیا بەرزەکانی وەک زۆزک و حەسەن بەگ و کێوەڕەش. * بۆچوونی مێژوویی و ئایینی کۆن: لە مێژووی دێرینی ناوچەکەدا، بەھۆی بوونی چەندین ئەشکەوت و شوێنەواری کۆن لە دۆڵەکەدا، پێیانوایە ناوەکە لە وشەی "وەلیان" یان "پیران"ەوە ھاتووە کە بە تێپەڕبوونی سەدەکان گۆڕانی بەسەردا ھاتووە، بەڵام ھاوشێوەی زۆربەی ناوچە شاخاوییەکانی تری [[کوردستان]]، ناونانەکە لەسەر بنەمای ڕووەک و سروشتی ناوچەکە (دار بێڵەسان) لە ھەموو بۆچوونەکانی تر ڕاستتر دەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == '''ناحیەی بالیسان''' کەوتۆتە باکووری ڕۆژھەڵاتی قەزای شەقڵاوە وە سنووردارە بە قەزای خەلیفان سەر بە بەرێوبەرایەتی سەربەخۆی سۆران و قەزای ڕواندز لە باکوور و ناحیەی بێتواتەی سەر بە بەڕێوبەرایەتی سەربەخۆی ڕاپەرین(ڕانیە)و ناحیەی باسرمە سەر بە قەزای هەریر و ھیران سەر بە قەزای شەقڵاوە و [[ناحیەی سکتان]] سەر بە [[قەزای کۆیە]]. نزیکەی ٨٨کم لە پارێزگای ھەولێر و ٣٦کم لە  قەزای [[شەقڵاوە]]  و ٣٥ کم لە  بەڕێوبەرایەتی سەربەخۆی ڕاپەرین [[ڕانیە|(ڕانیە]])و ٢٩ کم لە قەزای [[خەلیفان، ھەولێر|خەلیفان]] و ٢٥ کم لە  ناحیەی بێتواتە-ڕانیە دوورە کە ئەمانە ھاوسێ ی سنووری ناحیەی بالیسانن. == بالیسان == ھەندێ کەس وای دەبینن ناوەکە لە [[تورکی|تورکیە]]<nowiki/>وە وەرگیرابێت وەک دەیگێڕنەوە بالیسان لە (بەیلەسان - بلیسەن) ی تورکی نزیکە و سەرجەم گوندەکانی تری دەوروبەریش ھەر لە زمانی تورکی نزیکن. بێگومان ئەوەش تەنیا بۆچوونە و سەرچاوەی مێژوویی لەبەر دەستدا نیە، بەڵام بەپشتبەستن بە سەرچاوە مێژووییەکان وەک ووتە و وێنە و بەیت و بالۆرە، ناوی شوێنەکان لە بالیساندا جگە لە نەتەوەی کوردز پێشوتر جولەکەش لە گوندەکەدا ژیاون و لە دوای دامەزرانی دەوڵەتی جولەکەش لەساڵی ١٩٤٨، ئەو جولەکانە بەزۆر رووە و ئیسرائیل گواستراونەتەوە و لەوێدا ھەرقەرێنراون و نەماون. ئەو گوندە بەر لە دەستپێکردنی پرۆسەی ئەنفال و کیمیابارانکردنی پێکھاتبوو لە ٥٠٠ ماڵ، ھەر یەکە لەو ماڵانەش لە چەندین سەرخێزان پێکھاتبوون. واتە کۆی ژمارەی دانیشتوانەکەی ٥٠٠٠ کەس بووە. == کیمابارانی بالیسان == لە ئێوارەی ١٦ ی نیسانی ١٩٨٧ لەلایەن فرِۆکەکانی [[حیزبی بەعس|رژێمی بەعس]] ەوە کیمیابارانکرا کە زیاتر لە ٢٠٠ ھاوڵاتی شەھید و بە دەیان برینداری لێکەوتەوە. == سەرچاوە == * http://www.kurdiu.org/hawal/?pageid=69949{{بەستەری مردوو|url=http://www.kurdiu.org/hawal/?pageid=69949 |date=ئابی ٢٠٢١ }} * [http://hawler.gov.krd/ku/region.php?id=1362897816{{بەستەری مردوو|url=http://hawler.gov.krd/ku/region.php?id=1362897816 |date=تشرینی دووەمی ٢٠١٨ }}{{dead link|date=November 2017 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ماڵپەری پارێزگای ھەولێر]{{بەستەری مردوو|url=http://hawler.gov.krd/ku/region.php?id=1362897816%7B%7B%D8%A8%DB%95%D8%B3%D8%AA%DB%95%D8%B1%DB%8C |date=نیسانی ٢٠١٩ }} {{قەزای شەقڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} r3pd6dd5zbh0hx6onq5dvmkoelxycs2 0 20889 1590765 1295452 2026-06-16T08:00:22Z 1silent scientist 51740 1590765 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پیجۆ''' یان '''پێژۆ''' [[مارکە]]یەکی ئۆتۆمبێلی فەڕەنسییە کە خاوەنەکەی [[ستیلانتس]]ە.<ref name="Chaudhary 2023 v083">{{cite web |last=Chaudhary |first=Utkarsh |title=Peugeot 408 GT, our 7th car in Dubai: Initial ownership experience |website=Team-BHP.com |date=17 October 2023 |url=https://www.team-bhp.com/news/peugeot-408-gt-our-7th-car-dubai-initial-ownership-experience |access-date=20 January 2024}}</ref><ref name="Newsroom 2023 k570">{{cite web |title=PEUGEOT Appoints Accenture Song as Global Creative Agency of Record |website=Newsroom |date=6 November 2023 |url=https://newsroom.accenture.com/news/2023/peugeot-appoints-accenture-song-as-global-creative-agency-of-record |access-date=20 January 2024}}</ref><ref name="Wood 2024 b037">{{cite web |last=Wood |first=Tom |title=Autonomous Peugeot E-Legend concept is the car of the future |website=Supercar Blondie |date=19 January 2024 |url=https://supercarblondie.com/peugeot-e-legend/ |access-date=20 January 2024}}</ref> لە ساڵی ١٨١٠ وەک کارێکی خێزانی دامەزرا و ئۆتۆمۆبیل پێژۆ لە ساڵی ١٨٩٦ دروست کرا<ref>{{cite web |url=http://www.peugeot.com/en/brand/history/adventure |title=History of the Peugeot family, pioneers of the French industry |website=Peugeot.com |access-date=1 May 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170605110508/http://www.peugeot.com/en/brand/history/adventure |archive-date=5 June 2017}}</ref>، کە وای لێ دەکات ببێتە کۆنترین کۆمپانیای ئۆتۆمبێل لە جیھاندا.<ref>{{cite web |url=https://www.oldest.org/technology/car-companies |title=9 Oldest Car Companies in the World |date=25 October 2017 |access-date=20 September 2023 |website=Oldest.org}}</ref> لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٨٥٨دا، ئێمیڵ پێژۆ داواکاریی بۆ [[نیشانەی بازرگانی]]ی [[شێر]] پێشکەش کرد. ئارماند پێژۆ (١٨٤٩–١٩١٥) یەکەم ئۆتۆمبێلی کۆمپانیاکەی دروست کرد، کە [[ئۆتۆمبێلی ھەڵمی|سێچەرخەیەکی ھەڵمی]] بوو. لە ساڵی ١٨٨٦دا، کۆمپانیاکە لەگەڵ [[لیۆن سێرپۆلێت]] ھاوکاریی کرد، کە دواتر لە ساڵی ١٨٩٠دا گەشەپێدانی ئۆتۆمبێلێکی سووتانی ناوەکی بەدوای خۆیدا ھێنا، کە بزوێنەرێکی [[پانھارد]]-[[دایملەر-مۆتۆرن-گیسێلشافت|دایملەر]]ی بەکاردەھێنا.<ref>{{cite book |last1=Darke |first1=Paul |editor-last1=Innes |editor-first1=Brian |editor-last2=Northey |editor-first2=Tom |editor-last3=Ward |editor-first3=Ian |chapter=Peugeot: The Oldest of Them All |title=World of Automobiles |volume=15 |location=London |publisher=Orbis Publishing |publication-date=1974 |page=1683}}</ref> خێزان و کۆمپانیای پێژۆ لە بنەڕەتدا خەڵکی [[سۆشۆ]]ن، کە لەوێ تا ئێستاش پێژۆ دامەزراوەیەکی گەورەی بەرھەمھێنان و [[مۆزەخانەی سەرکێشیی پێژۆ|مۆزەخانەی پێژۆ]] بەڕێوە دەبات. ئۆتۆمبێلەکانی پێژۆ چەندین خەڵاتی نێونەتەوەیییان وەرگرتووە، لەوانە شەش خەڵاتی [[ئۆتۆمبێلی ساڵی ئەورووپا]].<ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motor-shows-geneva-motor-show/peugeot-208-wins-2020-european-car-year-award |title=Peugeot 208 wins 2020 European Car of the Year award |date=2 March 2020 |website=[[ئۆتۆکار (گۆڤار)|ئۆتۆکار]] |access-date=24 March 2023}}</ref> مارکەکە ھەروەھا خاوەنی زیاتر لە سەدەیەک سەرکەوتنە لە وەرزشی ئۆتۆمبێلدا، بە سەرکەوتنەکانی وەک [[ئیندیاناپۆلیس ٥٠٠]] لە ساڵانی ١٩١٣، ١٩١٦، و ١٩١٩. [[پێژۆ سپۆرت]] پێنج جار پاڵەوانێتیی ڕالیی جیھانی (١٩٨٥، ١٩٨٦، ٢٠٠٠، ٢٠٠١، ٢٠٠٢)، حەوت جار [[ڕالیی داکار]] (١٩٨٧، ١٩٨٨، ١٩٨٩، ١٩٩٠، ٢٠١٦، ٢٠١٧، ٢٠١٨)، سێ جار [[٢٤ کاتژمێرەکەی لۆمان]] (١٩٩٢، ١٩٩٣، ٢٠٠٩)، دوو جار [[پاڵەوانێتیی بەرگەی جیھانی]] (١٩٩٢، ١٩٩٣)، سێ جار پاڵەوانێتیی ئاڵنگاریی ڕالیی نێوان کیشوەرەکان، دوو جار [[جامی لۆمانی نێوان کیشوەرەکان]] (٢٠١٠، ٢٠١١)، و سێ جار [[سەرکەوتنی گردی نێونەتەوەییی پایکس پیک]] (١٩٨٨، ١٩٨٩، ٢٠١٣)ی بەدەستھێناوە. == مێژوو == === سەرەتای بەرھەمھێنان === [[پەڕگە:Peugeot first logo 1810.png|وێنۆک|چەپ|150px|یەکەمین دروشمی پێژۆ، کە شێوەی شێر پیشان دەدات، ١٨١٠]] خێزانی پێژۆی خەڵکی [[ڤالێنتیگنی]]، [[ناوچەی مۆنتبیلیارد|مۆنتبیلیارد]]، [[فڕانش-کۆمتێ]]، فەڕەنسا لە ساڵی ١٨١٠دا بە کارگەیەکی داڕشتنی پۆڵا دەستیان بە کاری بەرھەمھێنان کرد، کە بە خێرایی دەستی بە بەرھەمھێنانی [[مشارەکان]] کرد؛ پاشان ئامرازە دەستییەکانی دیکە و، لە دەوروبەری ١٨٤٠ بۆ ١٨٤٢، [[ئاشی قاوە|ئاشی قاوە]]کان؛ لە ١٨٥٠ەکاندا، کۆمپانیاکە [[کۆرسێتەکان]]ی کەمەری ناساند کە لە تیغی پۆڵای سووک دروست کرابوون<ref>{{Cite web|url=https://laventure-association.com/article/peugeot-et-la-mode/|title=Peugeot et la mode, la crinoline et le corset...|website=Laventure-association.com|access-date=9 June 2026}}</ref>؛ پاشان، لە ساڵی ١٨٧٤دا، ئاشی بیبەر؛ و دواتر، لە دەوروبەری ساڵی ١٨٨٠دا، [[پاسکیلەکان]].<ref>{{cite book |last=Georgano |first=G. N. |date=1985 |title=Cars: Early and Vintage, 1886-1930 |location=London |publisher=Grange-Universal |page=22}}</ref> چوونی کۆمپانیاکە بۆ ناو بازاڕی ئۆتۆمبێل لە ڕێگەی [[ژێرکراسەکان]]ی ڕەق و بەھێز یان جلی [[کرینۆلین]] بوو، کە دارەی پۆڵای تێدا بەکاردەھات، ئەمەش بووە ھۆی دروستکردنی چوارچێوەی چەتر، تاشەکان، ویلی تێلدار و پاسکیلەکان.<ref>{{cite book |last1=Darke |first1=Paul |editor-last1=Innes |editor-first1=Brian |editor-last2=Northey |editor-first2=Tom |editor-last3=Ward |editor-first3=Ian |chapter=Peugeot: The Oldest of Them All |title=World of Automobiles |volume=15 |location=London |publisher=Orbis Publishing |publication-date=1974 |page=1682}}</ref> [[ئارماند پێژۆ]] پاسکیلی «لۆ گڕاند بی» [[پێنی-فارسینگ]]ی لە ساڵی ١٨٨٢دا ناساند، لەگەڵ کۆمەڵێک پاسکیلی دیکە.<ref name="Peugeot_1810_1855">{{Cite web |url=https://fr.peugeot-saveurs.com/fr |title=Les Moulins Peugeot, l'alliance du design et de l'ingéniosité |website=Peugeot Saveurs}}</ref> دروشمی کۆمپانیاکە، کە لە سەرەتادا [[شێر]]ێک بوو کە بەسەر تیرێکدا دەڕۆیشت، ھێمای خێرایی، ھێز، و نەرمونیانیی تیغی مشەمارەکانی پێژۆ بوو.<ref>{{cite web |url=https://int-media.peugeot.com/en/peugeot-launches-desktop-sculpture-its-new-brand-ambassador?idtok=34ecebbb407#prettyPhoto |title=Peugeot launches a desktop sculpture of its new brand ambassador |date=27 September 2018 |website=Peugeot |access-date=11 January 2019 |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808115548/https://int-media.peugeot.com/en/peugeot-launches-desktop-sculpture-its-new-brand-ambassador?idtok=34ecebbb407#prettyPhoto |url-status=dead }}</ref> کۆمپانیای ئۆتۆمبێل و ماتۆڕسکیل و کۆمپانیای پاسکیل لە ساڵی ١٩٢٦دا لە یەکتر جیا بوونەوە، بەڵام کۆمپانیای [[سایلکڵز پێژۆ|سایلکڵز پێژۆ]] کە خاوەندارێتییەکەی خێزانی بوو، لە بەردەوامیی سەدەی ٢٠ەمدا بەردەوام بوو لە دروستکردنی پاسکیل تا ئەو کاتەی ناوی مارکەکە بە کۆمپانیا ناپەیوەندیدارەکان فرۆشرا. کۆمپانیای پێژۆ ساڤێرس کە خاوەنەکەی خێزانییە، بەردەوامە لە دروستکردن و بازاڕکردنی ئاشەکان و کەرەستەکانی دیکەی چێشتخانە و خزمەتگوزاریی سەر مێز.<ref name="24h-lemans.com v302">{{cite web |title=Team Peugeot TotalEnergies shuffles driver pack for 2024 |website=24h-lemans.com |url=https://www.24h-lemans.com/en/news/team-peugeot-totalenergies-shuffles-driver-pack-for-2024-58240 |access-date=20 January 2024}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[لیستی کۆمپانیاکانی ئۆتۆمبیل]] == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Peugeot|پیجۆ}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمبێل|پاریس|ئۆتۆمۆبیل|کۆمپانیا|فەڕەنسا}} {{کۆلکە}} [[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٨٨٢]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی فەڕەنسا]] 482nvil7he65dnz7bj4ik6kadak4htp 1590766 1590765 2026-06-16T08:00:58Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1590766 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پیجۆ''' یان '''پێژۆ''' [[مارکە]]یەکی ئۆتۆمبێلی فەڕەنسییە کە خاوەنەکەی [[ستیلانتس]]ە.<ref name="Chaudhary 2023 v083">{{cite web |last=Chaudhary |first=Utkarsh |title=Peugeot 408 GT, our 7th car in Dubai: Initial ownership experience |website=Team-BHP.com |date=17 October 2023 |url=https://www.team-bhp.com/news/peugeot-408-gt-our-7th-car-dubai-initial-ownership-experience |access-date=20 January 2024}}</ref><ref name="Newsroom 2023 k570">{{cite web |title=PEUGEOT Appoints Accenture Song as Global Creative Agency of Record |website=Newsroom |date=6 November 2023 |url=https://newsroom.accenture.com/news/2023/peugeot-appoints-accenture-song-as-global-creative-agency-of-record |access-date=20 January 2024}}</ref><ref name="Wood 2024 b037">{{cite web |last=Wood |first=Tom |title=Autonomous Peugeot E-Legend concept is the car of the future |website=Supercar Blondie |date=19 January 2024 |url=https://supercarblondie.com/peugeot-e-legend/ |access-date=20 January 2024}}</ref> لە ساڵی ١٨١٠ وەک کارێکی خێزانی دامەزرا و ئۆتۆمۆبیل پێژۆ لە ساڵی ١٨٩٦ دروست کرا<ref>{{cite web |url=http://www.peugeot.com/en/brand/history/adventure |title=History of the Peugeot family, pioneers of the French industry |website=Peugeot.com |access-date=1 May 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170605110508/http://www.peugeot.com/en/brand/history/adventure |archive-date=5 June 2017}}</ref>، کە وای لێ دەکات ببێتە کۆنترین کۆمپانیای ئۆتۆمبێل لە جیھاندا.<ref>{{cite web |url=https://www.oldest.org/technology/car-companies |title=9 Oldest Car Companies in the World |date=25 October 2017 |access-date=20 September 2023 |website=Oldest.org}}</ref> لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٨٥٨دا، ئێمیڵ پێژۆ داواکاریی بۆ [[نیشانەی بازرگانی]]ی [[شێر]] پێشکەش کرد. ئارماند پێژۆ (١٨٤٩–١٩١٥) یەکەم ئۆتۆمبێلی کۆمپانیاکەی دروست کرد، کە [[ئۆتۆمبێلی ھەڵمی|سێچەرخەیەکی ھەڵمی]] بوو. لە ساڵی ١٨٨٦دا، کۆمپانیاکە لەگەڵ [[لیۆن سێرپۆلێت]] ھاوکاریی کرد، کە دواتر لە ساڵی ١٨٩٠دا گەشەپێدانی ئۆتۆمبێلێکی سووتانی ناوەکی بەدوای خۆیدا ھێنا، کە بزوێنەرێکی [[پانھارد]]-[[دایملەر-مۆتۆرن-گیسێلشافت|دایملەر]]ی بەکاردەھێنا.<ref>{{cite book |last1=Darke |first1=Paul |editor-last1=Innes |editor-first1=Brian |editor-last2=Northey |editor-first2=Tom |editor-last3=Ward |editor-first3=Ian |chapter=Peugeot: The Oldest of Them All |title=World of Automobiles |volume=15 |location=London |publisher=Orbis Publishing |publication-date=1974 |page=1683}}</ref> خێزان و کۆمپانیای پێژۆ لە بنەڕەتدا خەڵکی [[سۆشۆ]]ن، کە لەوێ تا ئێستاش پێژۆ دامەزراوەیەکی گەورەی بەرھەمھێنان و [[مۆزەخانەی سەرکێشیی پێژۆ|مۆزەخانەی پێژۆ]] بەڕێوە دەبات. ئۆتۆمبێلەکانی پێژۆ چەندین خەڵاتی نێونەتەوەیییان وەرگرتووە، لەوانە شەش خەڵاتی [[ئۆتۆمبێلی ساڵی ئەورووپا]].<ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motor-shows-geneva-motor-show/peugeot-208-wins-2020-european-car-year-award |title=Peugeot 208 wins 2020 European Car of the Year award |date=2 March 2020 |website=[[ئۆتۆکار (گۆڤار)|ئۆتۆکار]] |access-date=24 March 2023}}</ref> مارکەکە ھەروەھا خاوەنی زیاتر لە سەدەیەک سەرکەوتنە لە وەرزشی ئۆتۆمبێلدا، بە سەرکەوتنەکانی وەک [[ئیندیاناپۆلیس ٥٠٠]] لە ساڵانی ١٩١٣، ١٩١٦، و ١٩١٩. [[پێژۆ سپۆرت]] پێنج جار پاڵەوانێتیی ڕالیی جیھانی (١٩٨٥، ١٩٨٦، ٢٠٠٠، ٢٠٠١، ٢٠٠٢)، حەوت جار [[ڕالیی داکار]] (١٩٨٧، ١٩٨٨، ١٩٨٩، ١٩٩٠، ٢٠١٦، ٢٠١٧، ٢٠١٨)، سێ جار [[٢٤ کاتژمێرەکەی لۆمان]] (١٩٩٢، ١٩٩٣، ٢٠٠٩)، دوو جار [[پاڵەوانێتیی بەرگەی جیھانی]] (١٩٩٢، ١٩٩٣)، سێ جار پاڵەوانێتیی ئاڵنگاریی ڕالیی نێوان کیشوەرەکان، دوو جار [[جامی لۆمانی نێوان کیشوەرەکان]] (٢٠١٠، ٢٠١١)، و سێ جار [[سەرکەوتنی گردی نێونەتەوەییی پایکس پیک]] (١٩٨٨، ١٩٨٩، ٢٠١٣)ی بەدەستھێناوە. == مێژوو == === سەرەتای بەرھەمھێنان === [[پەڕگە:Peugeot first logo 1810.png|وێنۆک|چەپ|150px|یەکەمین دروشمی پێژۆ، کە شێوەی شێر پیشان دەدات، ١٨١٠]] خێزانی پێژۆی خەڵکی [[ڤالێنتیگنی]]، [[ناوچەی مۆنتبیلیارد|مۆنتبیلیارد]]، [[فڕانش-کۆمتێ]]، فەڕەنسا لە ساڵی ١٨١٠دا بە کارگەیەکی داڕشتنی پۆڵا دەستیان بە کاری بەرھەمھێنان کرد، کە بە خێرایی دەستی بە بەرھەمھێنانی [[مشارەکان]] کرد؛ پاشان ئامرازە دەستییەکانی دیکە و، لە دەوروبەری ١٨٤٠ بۆ ١٨٤٢، [[ئاشی قاوە|ئاشی قاوە]]کان؛ لە ١٨٥٠ەکاندا، کۆمپانیاکە [[کۆرسێتەکان]]ی کەمەری ناساند کە لە تیغی پۆڵای سووک دروست کرابوون<ref>{{Cite web|url=https://laventure-association.com/article/peugeot-et-la-mode/|title=Peugeot et la mode, la crinoline et le corset...|website=Laventure-association.com|access-date=9 June 2026}}</ref>؛ پاشان، لە ساڵی ١٨٧٤دا، ئاشی بیبەر؛ و دواتر، لە دەوروبەری ساڵی ١٨٨٠دا، [[پاسکیلەکان]].<ref>{{cite book |last=Georgano |first=G. N. |date=1985 |title=Cars: Early and Vintage, 1886-1930 |location=London |publisher=Grange-Universal |page=22}}</ref> چوونی کۆمپانیاکە بۆ ناو بازاڕی ئۆتۆمبێل لە ڕێگەی [[ژێرکراسەکان]]ی ڕەق و بەھێز یان جلی [[کرینۆلین]] بوو، کە دارەی پۆڵای تێدا بەکاردەھات، ئەمەش بووە ھۆی دروستکردنی چوارچێوەی چەتر، تاشەکان، ویلی تێلدار و پاسکیلەکان.<ref>{{cite book |last1=Darke |first1=Paul |editor-last1=Innes |editor-first1=Brian |editor-last2=Northey |editor-first2=Tom |editor-last3=Ward |editor-first3=Ian |chapter=Peugeot: The Oldest of Them All |title=World of Automobiles |volume=15 |location=London |publisher=Orbis Publishing |publication-date=1974 |page=1682}}</ref> [[ئارماند پێژۆ]] پاسکیلی «لۆ گڕاند بی» [[پێنی-فارسینگ]]ی لە ساڵی ١٨٨٢دا ناساند، لەگەڵ کۆمەڵێک پاسکیلی دیکە.<ref name="Peugeot_1810_1855">{{Cite web |url=https://fr.peugeot-saveurs.com/fr |title=Les Moulins Peugeot, l'alliance du design et de l'ingéniosité |website=Peugeot Saveurs}}</ref> دروشمی کۆمپانیاکە، کە لە سەرەتادا [[شێر]]ێک بوو کە بەسەر تیرێکدا دەڕۆیشت، ھێمای خێرایی، ھێز، و نەرمونیانیی تیغی مشەمارەکانی پێژۆ بوو.<ref>{{cite web |url=https://int-media.peugeot.com/en/peugeot-launches-desktop-sculpture-its-new-brand-ambassador?idtok=34ecebbb407#prettyPhoto |title=Peugeot launches a desktop sculpture of its new brand ambassador |date=27 September 2018 |website=Peugeot |access-date=11 January 2019 |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808115548/https://int-media.peugeot.com/en/peugeot-launches-desktop-sculpture-its-new-brand-ambassador?idtok=34ecebbb407#prettyPhoto |url-status=dead }}</ref> کۆمپانیای ئۆتۆمبێل و ماتۆڕسکیل و کۆمپانیای پاسکیل لە ساڵی ١٩٢٦دا لە یەکتر جیا بوونەوە، بەڵام کۆمپانیای [[سایلکڵز پێژۆ|سایلکڵز پێژۆ]] کە خاوەندارێتییەکەی خێزانی بوو، لە بەردەوامیی سەدەی ٢٠ەمدا بەردەوام بوو لە دروستکردنی پاسکیل تا ئەو کاتەی ناوی مارکەکە بە کۆمپانیا ناپەیوەندیدارەکان فرۆشرا. کۆمپانیای پێژۆ ساڤێرس کە خاوەنەکەی خێزانییە، بەردەوامە لە دروستکردن و بازاڕکردنی ئاشەکان و کەرەستەکانی دیکەی چێشتخانە و خزمەتگوزاریی سەر مێز.<ref name="24h-lemans.com v302">{{cite web |title=Team Peugeot TotalEnergies shuffles driver pack for 2024 |website=24h-lemans.com |url=https://www.24h-lemans.com/en/news/team-peugeot-totalenergies-shuffles-driver-pack-for-2024-58240 |access-date=20 January 2024}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[لیستی کۆمپانیاکانی ئۆتۆمبیل]] == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Peugeot|پیجۆ}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمبێل|پاریس|ئۆتۆمۆبیل|کۆمپانیا|فەڕەنسا}} [[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٨٨٢]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی فەڕەنسا]] hkmqffznzd5uberpgi9n0slpbqsspvn 1590767 1590766 2026-06-16T08:01:29Z 1silent scientist 51740 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ 1590767 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پیجۆ''' یان '''پێژۆ''' [[مارکە]]یەکی ئۆتۆمبێلی فەڕەنسییە کە خاوەنەکەی [[ستیلانتس]]ە.<ref name="Chaudhary 2023 v083">{{cite web |last=Chaudhary |first=Utkarsh |title=Peugeot 408 GT, our 7th car in Dubai: Initial ownership experience |website=Team-BHP.com |date=17 October 2023 |url=https://www.team-bhp.com/news/peugeot-408-gt-our-7th-car-dubai-initial-ownership-experience |access-date=20 January 2024}}</ref><ref name="Newsroom 2023 k570">{{cite web |title=PEUGEOT Appoints Accenture Song as Global Creative Agency of Record |website=Newsroom |date=6 November 2023 |url=https://newsroom.accenture.com/news/2023/peugeot-appoints-accenture-song-as-global-creative-agency-of-record |access-date=20 January 2024}}</ref><ref name="Wood 2024 b037">{{cite web |last=Wood |first=Tom |title=Autonomous Peugeot E-Legend concept is the car of the future |website=Supercar Blondie |date=19 January 2024 |url=https://supercarblondie.com/peugeot-e-legend/ |access-date=20 January 2024}}</ref> لە ساڵی ١٨١٠ وەک کارێکی خێزانی دامەزرا و ئۆتۆمۆبیل پێژۆ لە ساڵی ١٨٩٦ دروست کرا<ref>{{cite web |url=http://www.peugeot.com/en/brand/history/adventure |title=History of the Peugeot family, pioneers of the French industry |website=Peugeot.com |access-date=1 May 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170605110508/http://www.peugeot.com/en/brand/history/adventure |archive-date=5 June 2017}}</ref>، کە وای لێ دەکات ببێتە کۆنترین کۆمپانیای ئۆتۆمبێل لە جیھاندا.<ref>{{cite web |url=https://www.oldest.org/technology/car-companies |title=9 Oldest Car Companies in the World |date=25 October 2017 |access-date=20 September 2023 |website=Oldest.org}}</ref> لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٨٥٨دا، ئێمیڵ پێژۆ داواکاریی بۆ [[نیشانەی بازرگانی]]ی [[شێر]] پێشکەش کرد. ئارماند پێژۆ (١٨٤٩–١٩١٥) یەکەم ئۆتۆمبێلی کۆمپانیاکەی دروست کرد، کە [[ئۆتۆمبێلی ھەڵمی|سێچەرخەیەکی ھەڵمی]] بوو. لە ساڵی ١٨٨٦دا، کۆمپانیاکە لەگەڵ [[لیۆن سێرپۆلێت]] ھاوکاریی کرد، کە دواتر لە ساڵی ١٨٩٠دا گەشەپێدانی ئۆتۆمبێلێکی سووتانی ناوەکی بەدوای خۆیدا ھێنا، کە بزوێنەرێکی [[پانھارد]]-[[دایملەر-مۆتۆرن-گیسێلشافت|دایملەر]]ی بەکاردەھێنا.<ref>{{cite book |last1=Darke |first1=Paul |editor-last1=Innes |editor-first1=Brian |editor-last2=Northey |editor-first2=Tom |editor-last3=Ward |editor-first3=Ian |chapter=Peugeot: The Oldest of Them All |title=World of Automobiles |volume=15 |location=London |publisher=Orbis Publishing |publication-date=1974 |page=1683}}</ref> خێزان و کۆمپانیای پێژۆ لە بنەڕەتدا خەڵکی [[سۆشۆ]]ن، کە لەوێ تا ئێستاش پێژۆ دامەزراوەیەکی گەورەی بەرھەمھێنان و [[مۆزەخانەی سەرکێشیی پێژۆ|مۆزەخانەی پێژۆ]] بەڕێوە دەبات. ئۆتۆمبێلەکانی پێژۆ چەندین خەڵاتی نێونەتەوەیییان وەرگرتووە، لەوانە شەش خەڵاتی [[ئۆتۆمبێلی ساڵی ئەورووپا]].<ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motor-shows-geneva-motor-show/peugeot-208-wins-2020-european-car-year-award |title=Peugeot 208 wins 2020 European Car of the Year award |date=2 March 2020 |website=[[ئۆتۆکار (گۆڤار)|ئۆتۆکار]] |access-date=24 March 2023}}</ref> مارکەکە ھەروەھا خاوەنی زیاتر لە سەدەیەک سەرکەوتنە لە وەرزشی ئۆتۆمبێلدا، بە سەرکەوتنەکانی وەک [[ئیندیاناپۆلیس ٥٠٠]] لە ساڵانی ١٩١٣، ١٩١٦، و ١٩١٩. [[پێژۆ سپۆرت]] پێنج جار پاڵەوانێتیی ڕالیی جیھانی (١٩٨٥، ١٩٨٦، ٢٠٠٠، ٢٠٠١، ٢٠٠٢)، حەوت جار [[ڕالیی داکار]] (١٩٨٧، ١٩٨٨، ١٩٨٩، ١٩٩٠، ٢٠١٦، ٢٠١٧، ٢٠١٨)، سێ جار [[٢٤ کاتژمێرەکەی لۆمان]] (١٩٩٢، ١٩٩٣، ٢٠٠٩)، دوو جار [[پاڵەوانێتیی بەرگەی جیھانی]] (١٩٩٢، ١٩٩٣)، سێ جار پاڵەوانێتیی ئاڵنگاریی ڕالیی نێوان کیشوەرەکان، دوو جار [[جامی لۆمانی نێوان کیشوەرەکان]] (٢٠١٠، ٢٠١١)، و سێ جار [[سەرکەوتنی گردی نێونەتەوەییی پایکس پیک]] (١٩٨٨، ١٩٨٩، ٢٠١٣)ی بەدەستھێناوە. == مێژوو == === سەرەتای بەرھەمھێنان === [[پەڕگە:Peugeot first logo 1810.png|وێنۆک|چەپ|150px|یەکەمین دروشمی پێژۆ، کە شێوەی شێر پیشان دەدات، ١٨١٠]] خێزانی پێژۆی خەڵکی [[ڤالێنتیگنی]]، [[ناوچەی مۆنتبیلیارد|مۆنتبیلیارد]]، [[فڕانش-کۆمتێ]]، فەڕەنسا لە ساڵی ١٨١٠دا بە کارگەیەکی داڕشتنی پۆڵا دەستیان بە کاری بەرھەمھێنان کرد، کە بە خێرایی دەستی بە بەرھەمھێنانی [[مشارەکان]] کرد؛ پاشان ئامرازە دەستییەکانی دیکە و، لە دەوروبەری ١٨٤٠ بۆ ١٨٤٢، [[ئاشی قاوە|ئاشی قاوە]]کان؛ لە ١٨٥٠ەکاندا، کۆمپانیاکە [[کۆرسێتەکان]]ی کەمەری ناساند کە لە تیغی پۆڵای سووک دروست کرابوون<ref>{{Cite web|url=https://laventure-association.com/article/peugeot-et-la-mode/|title=Peugeot et la mode, la crinoline et le corset...|website=Laventure-association.com|access-date=9 June 2026}}</ref>؛ پاشان، لە ساڵی ١٨٧٤دا، ئاشی بیبەر؛ و دواتر، لە دەوروبەری ساڵی ١٨٨٠دا، [[پاسکیلەکان]].<ref>{{cite book |last=Georgano |first=G. N. |date=1985 |title=Cars: Early and Vintage, 1886-1930 |location=London |publisher=Grange-Universal |page=22}}</ref> چوونی کۆمپانیاکە بۆ ناو بازاڕی ئۆتۆمبێل لە ڕێگەی [[ژێرکراسەکان]]ی ڕەق و بەھێز یان جلی [[کرینۆلین]] بوو، کە دارەی پۆڵای تێدا بەکاردەھات، ئەمەش بووە ھۆی دروستکردنی چوارچێوەی چەتر، تاشەکان، ویلی تێلدار و پاسکیلەکان.<ref>{{cite book |last1=Darke |first1=Paul |editor-last1=Innes |editor-first1=Brian |editor-last2=Northey |editor-first2=Tom |editor-last3=Ward |editor-first3=Ian |chapter=Peugeot: The Oldest of Them All |title=World of Automobiles |volume=15 |location=London |publisher=Orbis Publishing |publication-date=1974 |page=1682}}</ref> [[ئارماند پێژۆ]] پاسکیلی «لۆ گڕاند بی» [[پێنی-فارسینگ]]ی لە ساڵی ١٨٨٢دا ناساند، لەگەڵ کۆمەڵێک پاسکیلی دیکە.<ref name="Peugeot_1810_1855">{{Cite web |url=https://fr.peugeot-saveurs.com/fr |title=Les Moulins Peugeot, l'alliance du design et de l'ingéniosité |website=Peugeot Saveurs}}</ref> دروشمی کۆمپانیاکە، کە لە سەرەتادا [[شێر]]ێک بوو کە بەسەر تیرێکدا دەڕۆیشت، ھێمای خێرایی، ھێز، و نەرمونیانیی تیغی مشەمارەکانی پێژۆ بوو.<ref>{{cite web |url=https://int-media.peugeot.com/en/peugeot-launches-desktop-sculpture-its-new-brand-ambassador?idtok=34ecebbb407#prettyPhoto |title=Peugeot launches a desktop sculpture of its new brand ambassador |date=27 September 2018 |website=Peugeot |access-date=11 January 2019 |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808115548/https://int-media.peugeot.com/en/peugeot-launches-desktop-sculpture-its-new-brand-ambassador?idtok=34ecebbb407#prettyPhoto |url-status=dead }}</ref> کۆمپانیای ئۆتۆمبێل و ماتۆڕسکیل و کۆمپانیای پاسکیل لە ساڵی ١٩٢٦دا لە یەکتر جیا بوونەوە، بەڵام کۆمپانیای [[سایلکڵز پێژۆ|سایلکڵز پێژۆ]] کە خاوەندارێتییەکەی خێزانی بوو، لە بەردەوامیی سەدەی ٢٠ەمدا بەردەوام بوو لە دروستکردنی پاسکیل تا ئەو کاتەی ناوی مارکەکە بە کۆمپانیا ناپەیوەندیدارەکان فرۆشرا. کۆمپانیای پێژۆ ساڤێرس کە خاوەنەکەی خێزانییە، بەردەوامە لە دروستکردن و بازاڕکردنی ئاشەکان و کەرەستەکانی دیکەی چێشتخانە و خزمەتگوزاریی سەر مێز.<ref name="24h-lemans.com v302">{{cite web |title=Team Peugeot TotalEnergies shuffles driver pack for 2024 |website=24h-lemans.com |url=https://www.24h-lemans.com/en/news/team-peugeot-totalenergies-shuffles-driver-pack-for-2024-58240 |access-date=20 January 2024}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[لیستی کۆمپانیاکانی ئۆتۆمبیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Peugeot|پیجۆ}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمبێل|پاریس|ئۆتۆمۆبیل|کۆمپانیا|فەڕەنسا}} [[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٨٨٢]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی فەڕەنسا]] dnrk154e06lbaa8tb3ly62qwkcndh4y 1590768 1590767 2026-06-16T08:02:21Z 1silent scientist 51740 /* ئەمانەش ببینە */ 1590768 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پیجۆ''' یان '''پێژۆ''' [[مارکە]]یەکی ئۆتۆمبێلی فەڕەنسییە کە خاوەنەکەی [[ستیلانتس]]ە.<ref name="Chaudhary 2023 v083">{{cite web |last=Chaudhary |first=Utkarsh |title=Peugeot 408 GT, our 7th car in Dubai: Initial ownership experience |website=Team-BHP.com |date=17 October 2023 |url=https://www.team-bhp.com/news/peugeot-408-gt-our-7th-car-dubai-initial-ownership-experience |access-date=20 January 2024}}</ref><ref name="Newsroom 2023 k570">{{cite web |title=PEUGEOT Appoints Accenture Song as Global Creative Agency of Record |website=Newsroom |date=6 November 2023 |url=https://newsroom.accenture.com/news/2023/peugeot-appoints-accenture-song-as-global-creative-agency-of-record |access-date=20 January 2024}}</ref><ref name="Wood 2024 b037">{{cite web |last=Wood |first=Tom |title=Autonomous Peugeot E-Legend concept is the car of the future |website=Supercar Blondie |date=19 January 2024 |url=https://supercarblondie.com/peugeot-e-legend/ |access-date=20 January 2024}}</ref> لە ساڵی ١٨١٠ وەک کارێکی خێزانی دامەزرا و ئۆتۆمۆبیل پێژۆ لە ساڵی ١٨٩٦ دروست کرا<ref>{{cite web |url=http://www.peugeot.com/en/brand/history/adventure |title=History of the Peugeot family, pioneers of the French industry |website=Peugeot.com |access-date=1 May 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170605110508/http://www.peugeot.com/en/brand/history/adventure |archive-date=5 June 2017}}</ref>، کە وای لێ دەکات ببێتە کۆنترین کۆمپانیای ئۆتۆمبێل لە جیھاندا.<ref>{{cite web |url=https://www.oldest.org/technology/car-companies |title=9 Oldest Car Companies in the World |date=25 October 2017 |access-date=20 September 2023 |website=Oldest.org}}</ref> لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٨٥٨دا، ئێمیڵ پێژۆ داواکاریی بۆ [[نیشانەی بازرگانی]]ی [[شێر]] پێشکەش کرد. ئارماند پێژۆ (١٨٤٩–١٩١٥) یەکەم ئۆتۆمبێلی کۆمپانیاکەی دروست کرد، کە [[ئۆتۆمبێلی ھەڵمی|سێچەرخەیەکی ھەڵمی]] بوو. لە ساڵی ١٨٨٦دا، کۆمپانیاکە لەگەڵ [[لیۆن سێرپۆلێت]] ھاوکاریی کرد، کە دواتر لە ساڵی ١٨٩٠دا گەشەپێدانی ئۆتۆمبێلێکی سووتانی ناوەکی بەدوای خۆیدا ھێنا، کە بزوێنەرێکی [[پانھارد]]-[[دایملەر-مۆتۆرن-گیسێلشافت|دایملەر]]ی بەکاردەھێنا.<ref>{{cite book |last1=Darke |first1=Paul |editor-last1=Innes |editor-first1=Brian |editor-last2=Northey |editor-first2=Tom |editor-last3=Ward |editor-first3=Ian |chapter=Peugeot: The Oldest of Them All |title=World of Automobiles |volume=15 |location=London |publisher=Orbis Publishing |publication-date=1974 |page=1683}}</ref> خێزان و کۆمپانیای پێژۆ لە بنەڕەتدا خەڵکی [[سۆشۆ]]ن، کە لەوێ تا ئێستاش پێژۆ دامەزراوەیەکی گەورەی بەرھەمھێنان و [[مۆزەخانەی سەرکێشیی پێژۆ|مۆزەخانەی پێژۆ]] بەڕێوە دەبات. ئۆتۆمبێلەکانی پێژۆ چەندین خەڵاتی نێونەتەوەیییان وەرگرتووە، لەوانە شەش خەڵاتی [[ئۆتۆمبێلی ساڵی ئەورووپا]].<ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motor-shows-geneva-motor-show/peugeot-208-wins-2020-european-car-year-award |title=Peugeot 208 wins 2020 European Car of the Year award |date=2 March 2020 |website=[[ئۆتۆکار (گۆڤار)|ئۆتۆکار]] |access-date=24 March 2023}}</ref> مارکەکە ھەروەھا خاوەنی زیاتر لە سەدەیەک سەرکەوتنە لە وەرزشی ئۆتۆمبێلدا، بە سەرکەوتنەکانی وەک [[ئیندیاناپۆلیس ٥٠٠]] لە ساڵانی ١٩١٣، ١٩١٦، و ١٩١٩. [[پێژۆ سپۆرت]] پێنج جار پاڵەوانێتیی ڕالیی جیھانی (١٩٨٥، ١٩٨٦، ٢٠٠٠، ٢٠٠١، ٢٠٠٢)، حەوت جار [[ڕالیی داکار]] (١٩٨٧، ١٩٨٨، ١٩٨٩، ١٩٩٠، ٢٠١٦، ٢٠١٧، ٢٠١٨)، سێ جار [[٢٤ کاتژمێرەکەی لۆمان]] (١٩٩٢، ١٩٩٣، ٢٠٠٩)، دوو جار [[پاڵەوانێتیی بەرگەی جیھانی]] (١٩٩٢، ١٩٩٣)، سێ جار پاڵەوانێتیی ئاڵنگاریی ڕالیی نێوان کیشوەرەکان، دوو جار [[جامی لۆمانی نێوان کیشوەرەکان]] (٢٠١٠، ٢٠١١)، و سێ جار [[سەرکەوتنی گردی نێونەتەوەییی پایکس پیک]] (١٩٨٨، ١٩٨٩، ٢٠١٣)ی بەدەستھێناوە. == مێژوو == === سەرەتای بەرھەمھێنان === [[پەڕگە:Peugeot first logo 1810.png|وێنۆک|چەپ|150px|یەکەمین دروشمی پێژۆ، کە شێوەی شێر پیشان دەدات، ١٨١٠]] خێزانی پێژۆی خەڵکی [[ڤالێنتیگنی]]، [[ناوچەی مۆنتبیلیارد|مۆنتبیلیارد]]، [[فڕانش-کۆمتێ]]، فەڕەنسا لە ساڵی ١٨١٠دا بە کارگەیەکی داڕشتنی پۆڵا دەستیان بە کاری بەرھەمھێنان کرد، کە بە خێرایی دەستی بە بەرھەمھێنانی [[مشارەکان]] کرد؛ پاشان ئامرازە دەستییەکانی دیکە و، لە دەوروبەری ١٨٤٠ بۆ ١٨٤٢، [[ئاشی قاوە|ئاشی قاوە]]کان؛ لە ١٨٥٠ەکاندا، کۆمپانیاکە [[کۆرسێتەکان]]ی کەمەری ناساند کە لە تیغی پۆڵای سووک دروست کرابوون<ref>{{Cite web|url=https://laventure-association.com/article/peugeot-et-la-mode/|title=Peugeot et la mode, la crinoline et le corset...|website=Laventure-association.com|access-date=9 June 2026}}</ref>؛ پاشان، لە ساڵی ١٨٧٤دا، ئاشی بیبەر؛ و دواتر، لە دەوروبەری ساڵی ١٨٨٠دا، [[پاسکیلەکان]].<ref>{{cite book |last=Georgano |first=G. N. |date=1985 |title=Cars: Early and Vintage, 1886-1930 |location=London |publisher=Grange-Universal |page=22}}</ref> چوونی کۆمپانیاکە بۆ ناو بازاڕی ئۆتۆمبێل لە ڕێگەی [[ژێرکراسەکان]]ی ڕەق و بەھێز یان جلی [[کرینۆلین]] بوو، کە دارەی پۆڵای تێدا بەکاردەھات، ئەمەش بووە ھۆی دروستکردنی چوارچێوەی چەتر، تاشەکان، ویلی تێلدار و پاسکیلەکان.<ref>{{cite book |last1=Darke |first1=Paul |editor-last1=Innes |editor-first1=Brian |editor-last2=Northey |editor-first2=Tom |editor-last3=Ward |editor-first3=Ian |chapter=Peugeot: The Oldest of Them All |title=World of Automobiles |volume=15 |location=London |publisher=Orbis Publishing |publication-date=1974 |page=1682}}</ref> [[ئارماند پێژۆ]] پاسکیلی «لۆ گڕاند بی» [[پێنی-فارسینگ]]ی لە ساڵی ١٨٨٢دا ناساند، لەگەڵ کۆمەڵێک پاسکیلی دیکە.<ref name="Peugeot_1810_1855">{{Cite web |url=https://fr.peugeot-saveurs.com/fr |title=Les Moulins Peugeot, l'alliance du design et de l'ingéniosité |website=Peugeot Saveurs}}</ref> دروشمی کۆمپانیاکە، کە لە سەرەتادا [[شێر]]ێک بوو کە بەسەر تیرێکدا دەڕۆیشت، ھێمای خێرایی، ھێز، و نەرمونیانیی تیغی مشەمارەکانی پێژۆ بوو.<ref>{{cite web |url=https://int-media.peugeot.com/en/peugeot-launches-desktop-sculpture-its-new-brand-ambassador?idtok=34ecebbb407#prettyPhoto |title=Peugeot launches a desktop sculpture of its new brand ambassador |date=27 September 2018 |website=Peugeot |access-date=11 January 2019 |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808115548/https://int-media.peugeot.com/en/peugeot-launches-desktop-sculpture-its-new-brand-ambassador?idtok=34ecebbb407#prettyPhoto |url-status=dead }}</ref> کۆمپانیای ئۆتۆمبێل و ماتۆڕسکیل و کۆمپانیای پاسکیل لە ساڵی ١٩٢٦دا لە یەکتر جیا بوونەوە، بەڵام کۆمپانیای [[سایلکڵز پێژۆ|سایلکڵز پێژۆ]] کە خاوەندارێتییەکەی خێزانی بوو، لە بەردەوامیی سەدەی ٢٠ەمدا بەردەوام بوو لە دروستکردنی پاسکیل تا ئەو کاتەی ناوی مارکەکە بە کۆمپانیا ناپەیوەندیدارەکان فرۆشرا. کۆمپانیای پێژۆ ساڤێرس کە خاوەنەکەی خێزانییە، بەردەوامە لە دروستکردن و بازاڕکردنی ئاشەکان و کەرەستەکانی دیکەی چێشتخانە و خزمەتگوزاریی سەر مێز.<ref name="24h-lemans.com v302">{{cite web |title=Team Peugeot TotalEnergies shuffles driver pack for 2024 |website=24h-lemans.com |url=https://www.24h-lemans.com/en/news/team-peugeot-totalenergies-shuffles-driver-pack-for-2024-58240 |access-date=20 January 2024}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کۆمپانیاکانی ئۆتۆمۆبیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Peugeot|پیجۆ}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمبێل|پاریس|ئۆتۆمۆبیل|کۆمپانیا|فەڕەنسا}} [[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٨٨٢]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی فەڕەنسا]] k4wrf718yablxi4f53z7oie6bljc9zp 1590775 1590768 2026-06-16T09:00:38Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1590775 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پیجۆ''' یان '''پێژۆ''' [[مارکە]]یەکی ئۆتۆمبێلی فەڕەنسییە کە خاوەنەکەی [[ستیلانتس]]ە.<ref name="Chaudhary 2023 v083">{{cite web |last=Chaudhary |first=Utkarsh |title=Peugeot 408 GT, our 7th car in Dubai: Initial ownership experience |website=Team-BHP.com |date=17 October 2023 |url=https://www.team-bhp.com/news/peugeot-408-gt-our-7th-car-dubai-initial-ownership-experience |access-date=20 January 2024}}</ref><ref name="Newsroom 2023 k570">{{cite web |title=PEUGEOT Appoints Accenture Song as Global Creative Agency of Record |website=Newsroom |date=6 November 2023 |url=https://newsroom.accenture.com/news/2023/peugeot-appoints-accenture-song-as-global-creative-agency-of-record |access-date=20 January 2024}}</ref><ref name="Wood 2024 b037">{{cite web |last=Wood |first=Tom |title=Autonomous Peugeot E-Legend concept is the car of the future |website=Supercar Blondie |date=19 January 2024 |url=https://supercarblondie.com/peugeot-e-legend/ |access-date=20 January 2024}}</ref> لە ساڵی ١٨١٠ وەک کارێکی خێزانی دامەزرا و ئۆتۆمۆبیل پێژۆ لە ساڵی ١٨٩٦ دروست کرا<ref>{{cite web |url=http://www.peugeot.com/en/brand/history/adventure |title=History of the Peugeot family, pioneers of the French industry |website=Peugeot.com |access-date=1 May 2018 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20170605110508/http://www.peugeot.com/en/brand/history/adventure |archive-date=5 June 2017}}</ref>، کە وای لێ دەکات ببێتە کۆنترین کۆمپانیای ئۆتۆمبێل لە جیھاندا.<ref>{{cite web |url=https://www.oldest.org/technology/car-companies |title=9 Oldest Car Companies in the World |date=25 October 2017 |access-date=20 September 2023 |website=Oldest.org}}</ref> لە ٢٠ی تشرینی دووەمی ١٨٥٨دا، ئێمیڵ پێژۆ داواکاریی بۆ [[نیشانەی بازرگانی]]ی [[شێر]] پێشکەش کرد. ئارماند پێژۆ (١٨٤٩–١٩١٥) یەکەم ئۆتۆمبێلی کۆمپانیاکەی دروست کرد، کە [[ئۆتۆمبێلی ھەڵمی|سێچەرخەیەکی ھەڵمی]] بوو. لە ساڵی ١٨٨٦دا، کۆمپانیاکە لەگەڵ [[لیۆن سێرپۆلێت]] ھاوکاریی کرد، کە دواتر لە ساڵی ١٨٩٠دا گەشەپێدانی ئۆتۆمبێلێکی سووتانی ناوەکی بەدوای خۆیدا ھێنا، کە بزوێنەرێکی [[پانھارد]]-[[دایملەر-مۆتۆرن-گیسێلشافت|دایملەر]]ی بەکاردەھێنا.<ref>{{cite book |last1=Darke |first1=Paul |editor-last1=Innes |editor-first1=Brian |editor-last2=Northey |editor-first2=Tom |editor-last3=Ward |editor-first3=Ian |chapter=Peugeot: The Oldest of Them All |title=World of Automobiles |volume=15 |location=London |publisher=Orbis Publishing |publication-date=1974 |page=1683}}</ref> خێزان و کۆمپانیای پێژۆ لە بنەڕەتدا خەڵکی [[سۆشۆ]]ن، کە لەوێ تا ئێستاش پێژۆ دامەزراوەیەکی گەورەی بەرھەمھێنان و [[مۆزەخانەی سەرکێشیی پێژۆ|مۆزەخانەی پێژۆ]] بەڕێوە دەبات. ئۆتۆمبێلەکانی پێژۆ چەندین خەڵاتی نێونەتەوەیییان وەرگرتووە، لەوانە شەش خەڵاتی [[ئۆتۆمبێلی ساڵی ئەورووپا]].<ref name=":1">{{Cite web |url=https://www.autocar.co.uk/car-news/motor-shows-geneva-motor-show/peugeot-208-wins-2020-european-car-year-award |title=Peugeot 208 wins 2020 European Car of the Year award |date=2 March 2020 |website=[[ئۆتۆکار (گۆڤار)|ئۆتۆکار]] |access-date=24 March 2023}}</ref> مارکەکە ھەروەھا خاوەنی زیاتر لە سەدەیەک سەرکەوتنە لە وەرزشی ئۆتۆمبێلدا، بە سەرکەوتنەکانی وەک [[ئیندیاناپۆلیس ٥٠٠]] لە ساڵانی ١٩١٣، ١٩١٦، و ١٩١٩. [[پێژۆ سپۆرت]] پێنج جار پاڵەوانێتیی ڕالیی جیھانی (١٩٨٥، ١٩٨٦، ٢٠٠٠، ٢٠٠١، ٢٠٠٢)، حەوت جار [[ڕالیی داکار]] (١٩٨٧، ١٩٨٨، ١٩٨٩، ١٩٩٠، ٢٠١٦، ٢٠١٧، ٢٠١٨)، سێ جار [[٢٤ کاتژمێرەکەی لۆمان]] (١٩٩٢، ١٩٩٣، ٢٠٠٩)، دوو جار [[پاڵەوانێتیی بەرگەی جیھانی]] (١٩٩٢، ١٩٩٣)، سێ جار پاڵەوانێتیی ئاڵنگاریی ڕالیی نێوان کیشوەرەکان، دوو جار [[جامی لۆمانی نێوان کیشوەرەکان]] (٢٠١٠، ٢٠١١)، و سێ جار [[سەرکەوتنی گردی نێونەتەوەییی پایکس پیک]] (١٩٨٨، ١٩٨٩، ٢٠١٣)ی بەدەستھێناوە. == مێژوو == === سەرەتای بەرھەمھێنان === [[پەڕگە:Peugeot first logo 1810.png|وێنۆک|چەپ|150px|یەکەمین دروشمی پێژۆ، کە شێوەی شێر پیشان دەدات، ١٨١٠]] خێزانی پێژۆی خەڵکی [[ڤالێنتیگنی]]، [[ناوچەی مۆنتبیلیارد|مۆنتبیلیارد]]، [[فڕانش-کۆمتێ]]، فەڕەنسا لە ساڵی ١٨١٠دا بە کارگەیەکی داڕشتنی پۆڵا دەستیان بە کاری بەرھەمھێنان کرد، کە بە خێرایی دەستی بە بەرھەمھێنانی [[مشارەکان]] کرد؛ پاشان ئامرازە دەستییەکانی دیکە و، لە دەوروبەری ١٨٤٠ بۆ ١٨٤٢، [[ئاشی قاوە|ئاشی قاوە]]کان؛ لە ١٨٥٠ەکاندا، کۆمپانیاکە [[کۆرسێتەکان]]ی کەمەری ناساند کە لە تیغی پۆڵای سووک دروست کرابوون<ref>{{Cite web|url=https://laventure-association.com/article/peugeot-et-la-mode/|title=Peugeot et la mode, la crinoline et le corset...|website=Laventure-association.com|access-date=9 June 2026}}</ref>؛ پاشان، لە ساڵی ١٨٧٤دا، ئاشی بیبەر؛ و دواتر، لە دەوروبەری ساڵی ١٨٨٠دا، [[پاسکیلەکان]].<ref>{{cite book |last=Georgano |first=G. N. |date=1985 |title=Cars: Early and Vintage, 1886-1930 |location=London |publisher=Grange-Universal |page=22}}</ref> چوونی کۆمپانیاکە بۆ ناو بازاڕی ئۆتۆمبێل لە ڕێگەی [[ژێرکراسەکان]]ی ڕەق و بەھێز یان جلی [[کرینۆلین]] بوو، کە دارەی پۆڵای تێدا بەکاردەھات، ئەمەش بووە ھۆی دروستکردنی چوارچێوەی چەتر، تاشەکان، ویلی تێلدار و پاسکیلەکان.<ref>{{cite book |last1=Darke |first1=Paul |editor-last1=Innes |editor-first1=Brian |editor-last2=Northey |editor-first2=Tom |editor-last3=Ward |editor-first3=Ian |chapter=Peugeot: The Oldest of Them All |title=World of Automobiles |volume=15 |location=London |publisher=Orbis Publishing |publication-date=1974 |page=1682}}</ref> [[ئارماند پێژۆ]] پاسکیلی «لۆ گڕاند بی» [[پێنی-فارسینگ]]ی لە ساڵی ١٨٨٢دا ناساند، لەگەڵ کۆمەڵێک پاسکیلی دیکە.<ref name="Peugeot_1810_1855">{{Cite web |url=https://fr.peugeot-saveurs.com/fr |title=Les Moulins Peugeot, l'alliance du design et de l'ingéniosité |website=Peugeot Saveurs}}</ref> دروشمی کۆمپانیاکە، کە لە سەرەتادا [[شێر]]ێک بوو کە بەسەر تیرێکدا دەڕۆیشت، ھێمای خێرایی، ھێز، و نەرمونیانیی تیغی مشەمارەکانی پێژۆ بوو.<ref>{{cite web |url=https://int-media.peugeot.com/en/peugeot-launches-desktop-sculpture-its-new-brand-ambassador?idtok=34ecebbb407#prettyPhoto |title=Peugeot launches a desktop sculpture of its new brand ambassador |date=27 September 2018 |website=Peugeot |access-date=11 January 2019 |archive-date=8 August 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200808115548/https://int-media.peugeot.com/en/peugeot-launches-desktop-sculpture-its-new-brand-ambassador?idtok=34ecebbb407#prettyPhoto |url-status=dead }}</ref> کۆمپانیای ئۆتۆمبێل و ماتۆڕسکیل و کۆمپانیای پاسکیل لە ساڵی ١٩٢٦دا لە یەکتر جیا بوونەوە، بەڵام کۆمپانیای [[سایلکڵز پێژۆ|سایلکڵز پێژۆ]] کە خاوەندارێتییەکەی خێزانی بوو، لە بەردەوامیی سەدەی ٢٠ەمدا بەردەوام بوو لە دروستکردنی پاسکیل تا ئەو کاتەی ناوی مارکەکە بە کۆمپانیا ناپەیوەندیدارەکان فرۆشرا. کۆمپانیای پێژۆ ساڤێرس کە خاوەنەکەی خێزانییە، بەردەوامە لە دروستکردن و بازاڕکردنی ئاشەکان و کەرەستەکانی دیکەی چێشتخانە و خزمەتگوزاریی سەر مێز.<ref name="24h-lemans.com v302">{{cite web |title=Team Peugeot TotalEnergies shuffles driver pack for 2024 |website=24h-lemans.com |url=https://www.24h-lemans.com/en/news/team-peugeot-totalenergies-shuffles-driver-pack-for-2024-58240 |access-date=20 January 2024}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[پێڕستی کۆمپانیاکانی ئۆتۆمۆبیل]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Peugeot|پیجۆ}} {{تووڵی دەروازە|ئۆتۆمبێل|پاریس|ئۆتۆمۆبیل|کۆمپانیا|فەڕەنسا}} [[پۆل:کۆمپانیاکان، دامەزرانی ١٨٨٢]] [[پۆل:کۆمپانیاکانی فەڕەنسا]] [[پۆل:نیشانە فەرەنسییەکان]] hbq5y5o8ekb6w176e2j6jz9zrbgvnzu 10 23607 1590769 1378709 2026-06-16T08:42:57Z Ari Qasm 57423 1590769 wikitext text/x-wiki <includeonly>{| class="infobox geography vcard vevent" style="width:{{{width|290px}}};" |- | colspan="2" class="mergedtoprow fn org summary" align="center" style="line-height:1.2em; font-size:135%;"| '''{{#if:<!-- -->{{{conventional_long_name|}}} | {{{conventional_long_name}}} {{#if:{{{native_name|}}} | <br/><small>{{{native_name}}}</small> }} | {{#if:{{{native_name|}}} | {{{native_name}}} | ''Error: No name(s) given'' {{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}||[[Category:Former country articles requiring maintenance|N]]}} }} }}''' |- <!----- Status as a dependency, colony, vassal etc. - Categorisation of this entry is handled at the top of this code. This section here is just what will be displayed in the infobox. This has been split up to make the code look clearer. Also, not all statuses need to be displayed (although the optional status_text field will work, regardless of status) -----> {{#if:{{{status|}}} |{{#if:{{{status_text|}}}{{{empire|}}} | {{!}} colspan="2" style="vertical-align:middle; text-align:center; font-size:115%;" {{!}} |{{#switch:{{ucfirst:{{{status|}}}}} <!-- Values for "status" given in the first line of this #switch will not display the status bar IF nothing is given for "status_text" OR "empire". --> |Empire |Federation |Federal |Confederation |State union |State Union |Union |City-state |City state |City State |City = |#default = {{!}} colspan="2" style="vertical-align:middle; text-align:center; font-size:115%;" {{!}} }} }} {{#switch:{{ucfirst:{{{status|}}}}} <!-- Displayed contents of status bar. Vales placed in the first line of the above switch should have their values commented out (within the status_text check)--> |Empire = {{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}|<!-- Empire -->}} |Federation |Federal = {{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}|<!-- Federation -->}} |Confederation = {{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}|<!-- Confederation -->}} |State union |State Union |Union = {{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}|<!-- State union -->}} |Special |Special territory = {{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}|<!-- Special territory -->}} |Unrecognized |Unrecognised |Unrecognized state |Unrecognised state |Unrecognized State |Unrecognised State={{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}|[[List of states with limited recognition|Unrecognized state]]}} |City-state |City-State |City state |City State |City = {{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}} |{{#if:{{{empire|}}}|{{#switch:{{{empire|}}} |Holy Roman Empire |HRE = [[Free Imperial City]] of the [[ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆم]] {{#if:{{{year_end|}}}|{{#ifexpr:{{{year_end}}}>1806|<br><small>(until 1806)</small>}}|}} |#default = City-state {{#if:{{{empire|}}}|of [[{{{empire}}}]]|}} }} | <!-- City-state --> }}}} |Commonwealth realm |Commonwealth Realm = {{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}| [[قلمروهای همسود]]}} |League of Nations Mandate | League of Nations |Mandate = {{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}|{{#if:{{{empire|}}}|[[League of Nations mandate|Mandate]] of&nbsp;{{#switch:{{{empire}}} |United Kingdom |UK=the [[شانشینی یەکگرتوو]] |#default = {{#ifexist:{{{empire}}}|[[{{{empire}}}]]|{{{empire}}}}} }} | [[League of Nations mandate]] }}}} |United Nations Trust Territory| UN Trust Territory |Trust Territory={{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}| [[United Nations Trust Territories|Trust Territory]] {{#if:{{{empire|}}}|&nbsp;of&nbsp;{{#switch:{{{empire}}} |United Kingdom |UK = the [[شانشینی یەکگرتوو]] |United States |US | USA = the [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] |#default = {{#ifexist:{{{empire}}}|[[{{{empire}}}]]|{{{empire}}}}} }}}}}} |Protectorate = {{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}|Protectorate of&nbsp;{{#if:{{{empire|}}}| {{#switch:{{{empire}}} |United Kingdom |UK=the [[شانشینی یەکگرتوو]] |United States |US |USA =the [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] |#default = {{#ifexist:{{{empire}}}|[[{{{empire}}}]]|{{{empire}}}}} }} |whom? {{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}||[[Category:Former country articles requiring maintenance|S]]}} }}}} |Client |Client state |Client State |Puppet |Puppet-state |Puppet state= {{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}|{{#if:{{{empire|}}}| {{#switch:{{{empire}}} |First French Empire |France = [[French client republic|Client]] of the [[امپراتوری اول فرانسه]] |#default = [[Puppet state]] of {{#ifexist:{{{empire}}}|[[{{{empire}}}]]|{{{empire}}}}} }} | Puppet state ''(of whom?)'' {{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}||[[Category:Former country articles requiring maintenance|S]]}} }}}} |Vassal={{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}|{{#switch:{{{empire|}}} |Holy Roman Empire |HRE = [[States of the Holy Roman Empire|State]] of the [[ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆم]] {{#if:{{{year_end|}}}|{{#ifexpr:{{{year_end}}}>1806|<small>(until 1806)</small>}}|}} |#default = Vassal{{#if:{{{empire|}}}|&nbsp;of&nbsp;{{{empire}}}|&nbsp;of whom? {{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}||[[Category:Former country articles requiring maintenance|S]]}}}} }}}} |Fief={{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}|{{#switch:{{{empire|}}} |#default = Fief{{#if:{{{empire|}}}|&nbsp;of&nbsp;{{{empire}}}|&nbsp;of whom? {{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}||[[Category:Former country articles requiring maintenance|S]]}}}} }}}} |Abbey={{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}|{{#switch:{{{empire|}}} |Holy Roman Empire |HRE = [[Imperial Abbey]] of the [[ئیمپراتۆری پیرۆزی ڕۆم]] [[Category:Imperial abbeys|{{{common_name}}}]] |#default = Abbey{{#if:{{{empire|}}}|&nbsp;of&nbsp;{{{empire}}}|&nbsp;of whom? {{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}||}}}} }}}} |Satellite |Satellite State | Satellite state ={{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}| Satellite state of the [[یەکێتیی سۆڤیەت]]}} |Colony={{#switch:{{ucfirst:{{{ئیمپڕاتۆرییەت}}}}} |پادشاهی متحده |UK |بەریتانیا |ئینگلیز| ئینگلتەرا=[[شانشینی یەکگرتوو|ئیمڕاتۆرییەتی بەریتانی]] |فەڕەنسا |ئیمپڕاتۆرییەتی یەکەمی فەڕەنسی| ئیمپڕاتۆرییەتی فەڕەنسی =[[مێژووی فەڕەنسا|ئیمپڕاتۆرییەتی فەڕەنسی]] |ئەڵمانیا |=[[ئیپمڕاتۆرییەتی ئەڵمانیا | ئیپمڕاتۆرییەتی ئەڵمانیا]] |بەلجیکا=[[مێژووی بەلجیکا|ئیمپڕاتۆرییەتی بەلجیکا]] |ئیسپانیا |ئیپمڕاتۆرییەتی ئیسپانیا =[[ئیسپانیا|ئیپمڕاتۆرییەتی ئیسپانیا]] |پورتووگال=[[ئیپمڕاتۆرییەتی پورتووگال| ئیپمڕاتۆرییەتی پورتووگال]] |ئیتاڵیا=[[ڕۆم|ئیتاڵیا]] |سوید={{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}| [[ئیپمڕاتۆرییەتی سوید |ئیپمڕاتۆرییەتی سوید]] }} |دانیمارک=[[دانیمارک|ئیپمڕاتۆرییەتی دانیمارک]] |نەرویج=ئیمپڕاتۆرییەتی نەرویج |ڕووسیا=ئیمپڕاتۆرییەتی ڕووسیا |ژاپۆن=[[ژاپۆن|ئیمپڕاتۆرییەتی ژاپۆن]] |#default = Colony ({{#if:{{{empire|}}}|{{{empire}}}|''کام؟''{{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}||}}}}) }} |Provisional |Provisional Government |Provisional government ={{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}| [[دەوڵەتی کاتی]]}} |Exile |Exiled Government = {{#if:{{{year_exile_start|}}}|[[دەوڵەتی گۆڕاو]] {{#if:{{{year_exile_end|}}}|&nbsp;({{{year_exile_start}}}&nbsp;–&nbsp;{{{year_exile_end}}})| از {{{year_exile_start}}} }}|[[دەوڵەتی گۆڕاو]] }} |#default={{#if:{{{status_text|}}}|{{{status_text}}}|{{{status}}}}} }}}} <!-- EXCERPT ZZZ FROM HERE --- ---> |- <!----- Start and end dates of the subdivision plus preceding and succeeding entities For the preceding and succeeding entities, give as input the name the territory. If there is already flag at "Image:Flag of _.svg" no address to that image needs to be provided. -----> <!-- If the number of states is too high, use the pn/sn parameters below --> |colspan="2" style="vertical-align:middle; text-align:center; border-top: solid 1px #aaa; padding: 0.2em 0em 0.2em 0em;"| {| width=100% style="text-align:center; margin:0 auto; background:transparent;" |- |width=50px style="border:0; vertical-align:middle; font-size:30%; line-height: 105%;"| {{#if:{{{p5|}}}|[[#before-after|<span style="font-size:300%;">↓</span>]]| {{#if:{{{p1|}}}|[[{{{p1}}}|<span style="font-size:300%;">→</span>]] {{#if:{{{flag_p1|}}}|[[File:{{{flag_p1}}}|30px{{#ifeq:{{{border_p1}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p1}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_p1|}}}|{{{image_p1}}}|[[File:3by2white.svg|30px{{#ifeq:{{{border_p1}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p1}}}|alt=]]}}}}<br>}}{{#if:{{{p2|}}}|&nbsp;<br>[[{{{p2}}}|<span style="font-size:300%;">→</span>]] {{#if:{{{flag_p2|}}}|[[File:{{{flag_p2}}}|30px{{#ifeq:{{{border_p2}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p2}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_p2|}}}|{{{image_p2}}}|[[File:3by2white.svg|30px{{#ifeq:{{{border_p2}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p2}}}|alt=]]}}}}<br>}}{{#if:{{{p3|}}}|&nbsp;<br>[[{{{p3}}}|<span style="font-size:300%;">→</span>]] {{#if:{{{flag_p3|}}}|[[File:{{{flag_p3}}}|30px{{#ifeq:{{{border_p3}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p3}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_p3|}}}|{{{image_p3}}}|[[File:3by2white.svg|30px{{#ifeq:{{{border_p3}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p3}}}|alt=]]}}}}<br>}}{{#if:{{{p4|}}}|&nbsp;<br>[[{{{p4}}}|<span style="font-size:300%;">→</span>]] {{#if:{{{flag_p4|}}}|[[File:{{{flag_p4}}}|30px{{#ifeq:{{{border_p4}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p4}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_p4|}}}|{{{image_p4}}}|[[File:3by2white.svg|30px{{#ifeq:{{{border_p4}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p4}}}|alt=]]}}}}<br>}}{{#if:{{{p5|}}}|&nbsp;<br>[[{{{p5}}}|<span style="font-size:300%;">→</span>]] {{#if:{{{flag_p5|}}}|[[File:{{{flag_p5}}}|30px{{#ifeq:{{{border_p5}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p5}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_p5|}}}|{{{image_p5}}}|[[File:3by2white.svg|30px{{#ifeq:{{{border_p5}}}|no||{{!}}border}}|link={{{p5}}}|alt=]]}}}}<br>}}}} |style="vertical-align:middle; text-align:center; font-size:115%; border:0" | {{#if:{{{year_end|}}}| {{#if:{{{life_span|}}}|'''{{{life_span}}}''' |'''{{#ifeq:{{{year_start|}}}|{{{year_end}}}|{{{year_start}}}|{{#if:{{{year_start|}}}|{{{year_start}}}–}}{{{year_end}}}}}'''}} |'''Life span?''' }} |width=50px style="border:0; vertical-align: middle; text-align:right; line-height: 105%; font-size:30%;"| {{#if:{{{s5|}}}|[[#before-after|<span style="font-size:300%;">↓</span>]]| {{#if:{{{s1|}}}|{{#if:{{{flag_s1|}}}|[[File:{{{flag_s1}}}|30px{{#ifeq:{{{border_s1}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s1}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_s1|}}}|{{{image_s1}}}|[[File:3by2white.svg|30px{{#ifeq:{{{border_s1}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s1}}}|alt=]]}}}} [[{{{s1}}}|<span style="font-size:300%;">←</span>]]<br>}}{{#if:{{{s2|}}}|&nbsp;<br>{{#if:{{{flag_s2|}}}|[[File:{{{flag_s2}}}|30px{{#ifeq:{{{border_s2}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s2}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_s2|}}}|{{{image_s2}}}|[[File:3by2white.svg|30px{{#ifeq:{{{border_s2}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s2}}}|alt=]]}}}} [[{{{s2}}}|<span style="font-size:300%;">←</span>]]<br>}} {{#if:{{{s3|}}}|&nbsp;<br>{{#if:{{{flag_s3|}}}|[[File:{{{flag_s3}}}|30px{{#ifeq:{{{border_s3}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s3}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_s3|}}}|{{{image_s3}}}|[[File:3by2white.svg|30px{{#ifeq:{{{border_s3}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s3}}}|alt=]]}}}} [[{{{s3}}}|<span style="font-size:300%;">←</span>]]<br>}}{{#if:{{{s4|}}}|&nbsp;<br>{{#if:{{{flag_s4|}}}|[[File:{{{flag_s4}}}|30px{{#ifeq:{{{border_s4}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s4}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_s4|}}}|{{{image_s4}}}|[[File:3by2white.svg|30px{{#ifeq:{{{border_s4}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s4}}}|alt=]]}}}} [[{{{s4}}}|<span style="font-size:300%;">←</span>]]<br>}}{{#if:{{{s5|}}}|&nbsp;<br>{{#if:{{{flag_s5|}}}|[[File:{{{flag_s5}}}|30px{{#ifeq:{{{border_s5}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s5}}}|alt=]]|{{#if:{{{image_s5|}}}|{{{image_s5}}}|[[File:3by2white.svg|30px{{#ifeq:{{{border_s5}}}|no||{{!}}border}}|link={{{s5}}}|alt=]]}}}} [[{{{s5}}}|<span style="font-size:300%;">←</span>]]<br>}}}} |} <!----- Flag and coat of arms -----> {{#if:{{{image_flag|}}}|{{#if:{{{image_coat|}}}| {{!}}- class="mergedtoprow" {{!}} colspan="2" class="maptable"{{!}} {{{!}} width=100% style="text-align:center; margin:0 auto; background:none;" {{!}}- {{!}}align=center style="border:0; vertical-align:middle;"{{!}} [[File:{{{image_flag|<noinclude>Sin bandera.svg</noinclude>}}}|{{{flag_size|125px}}}|alt={{{flag_alt|}}}|Flag{{#ifeq:{{{flag_border|}}}|no||{{!}}border}}]] {{!}}align=center style="border:0; vertical-align:middle;"{{!}} [[File:{{{image_coat|<noinclude>Sin escudo.svg</noinclude>}}}|{{{coa_size|70px}}}|alt={{{coat_alt|}}}|ئاڕم]] {{!}}- style="font-size: 95%;" {{!}} style="border:0; text-align:center;"{{!}} {{#if:{{{flag|}}}|[[{{{flag}}}|{{#if:{{{flag_type|}}}|{{{flag_type}}}|ئاڵا}}]]| {{#ifexist:ئاڵا {{{common_name}}}|[[ئاڵا {{{common_name}}}|{{#if:{{{flag_type|}}}|{{{flag_type}}}|ئاڵا}}]]| {{#ifexist:ئاڵا {{{common_name}}}|[[ئاڵا {{{common_name}}}|{{#if:{{{flag_type|}}}|{{{flag_type}}}|ئاڵا}}]] |{{#if:{{{flag_type|}}}|{{{flag_type}}}|ئاڵا}}}}}}}} {{!}} style="border:0; text-align:center;"{{!}} {{#if:{{{symbol|}}}|[[{{{symbol}}}|{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|ئاڕم}}]]|{{#ifexist: ئاڕم {{{common_name}}}|[[ئاڕم {{{common_name}}}|{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|ئاڕم}}]]|{{#ifexist:ئاڕم {{{common_name}}}|[[ئاڕم {{{common_name}}}|{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|ئاڕم}}]]|{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|ئاڕم}}}}}}}} {{!}}} |{{!}}- class="mergedtoprow" {{!}} colspan="2" class="maptable" align=center {{!}} <p>[[File:{{{image_flag|<noinclude>Sin bandera.svg</noinclude>}}}|125px{{#ifeq:{{{flag_border|}}}|no||{{!}}border}}|alt={{{flag_alt|}}}|Flag of {{{common_name}}}]]<p> {{#if:{{{flag|}}}|[[{{{flag}}}|{{#if:{{{flag_type|}}}|{{{flag_type}}}|Flag}}]]| {{#ifexist:Flag of {{{common_name}}}|[[Flag of {{{common_name}}}|{{#if:{{{flag_type|}}}|{{{flag_type}}}|Flag}}]]| {{#ifexist:Flag of the {{{common_name}}}|[[ئاڵا {{{common_name}}}|{{#if:{{{flag_type|}}}|{{{flag_type}}}|Flag}}]] |{{#if:{{{flag_type|}}}|{{{flag_type}}}|ئاڵا}}}}}}}}}}}} |- {{#if:{{{image_flag|}}}||{{#if:{{{image_coat|}}}| {{!}} colspan="2" class="maptable" align=center {{!}} <p>[[File:{{{image_coat|<noinclude>Sin escudo.svg</noinclude>}}}|{{{coa_size|85px}}}|alt={{{coat_alt|}}}|{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|هێما}} {{{common_name}}}]] <p> {{#if:{{{symbol|}}}|[[{{{symbol}}}|{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|هێما}}]]|{{#ifexist:هێما {{{common_name}}}|[[هێما {{{common_name}}}|{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|هێما}}]]|{{#ifexist:Coat of arms of the {{{common_name}}}|[[هێما {{{common_name}}}| |{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|هێما}}]]|{{#if:{{{symbol_type|}}}|{{{symbol_type}}}|هێما}}}}}}}}}}}} |- <!-- EXCERPT ZZZ TO HERE ---> <!----- Motto -----> {{#if: {{{national_motto|}}} | {{!}} colspan="2" style="vertical-align:top; text-align:center; font-size:95%;" {{!}} '''درووشم'''<br/>{{{national_motto}}} }} |- <!----- Anthem -----> {{#if: {{{national_anthem|}}} | {{!}} colspan="2" style="vertical-align:top; text-align:center; font-size:95%;" {{!}} '''سروود'''<br/>{{#ifexist:{{{national_anthem}}}|[[{{{national_anthem}}}]]|{{{national_anthem}}}}} }} |- <!----- Maps -----> {{#if:{{{image_map|}}} | {{!}} colspan="2" style="text-align:center; font-size:95%; padding:0.6em 0em 0.6em 0em;" {{!}} [[File:{{{image_map|<noinclude>Missing map.svg</noinclude>}}}|{{{image_map_size|250px}}}|center|alt={{{image_map_alt|}}}|شوێنی {{{common_name}}}]]<small>{{#if:{{{image_map_caption|}}}|{{{image_map_caption}}}}}</small> | {{#if:{{{location_map|}}} | {{!}} colspan="2" style="text-align:center; font-size:95%; padding:0.6em 0em 0.6em 0em;" {{!}} {{{location_map}}} }} }} {{#if:{{{image_map2|}}} | {{!}}- class="mergedtoprow" {{!}} colspan="2" style="text-align:center; padding:0.6em 0em;" {{!}} [[File:{{{image_map2}}} |{{{image_map2_size|280px}}} |center |alt={{{image_map2_alt|}}}|شوێنی {{{common_name}}}]] <small>{{#if:{{{image_map2_caption|}}}|{{{image_map2_caption}}}}}</small> }} |- {{#if:{{{capital_exile|}}}|class="mergedtoprow"}} <!----- Capital -----> | width=50% | '''پایتەخت''' | width=50% | {{#if:{{{capital|}}}|{{#ifeq:{{{capital}}}|Unknown|''Unknown''|{{#ifexist:{{{capital}}}|[[{{{capital|}}}]]|{{{capital|}}}}}}}|''نادیار''}} |- {{#if:{{{capital|}}}| class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{capital_exile|}}} | <!----- Capital-in-exile -----> {{!}} '''پایتەخت گۆڕاوە''' {{!!}} {{#ifexist:{{{capital_exile}}}|[[{{{capital_exile|}}}]]|{{{capital_exile|}}}}} }} |- <!----- Common language(s) -----> {{#if: {{{common_languages|}}}| {{!}} '''زمان(ەکان)''' {{!!}} {{#ifexist:{{{common_languages}}} language|[[{{{common_languages}}} language|{{{common_languages}}}]] |{{#ifexist:{{{common_languages}}}|[[{{{common_languages}}}]]|{{{common_languages}}}}}}} }} |- <!----- Religion -----> {{#if: {{{religion|}}}| {{!}} '''ئایین''' {{!!}} {{#ifexist:{{{religion}}}|[[{{{religion}}}]]|{{{religion}}}}} }} |- {{#if:{{{title_leader|}}}{{{title_deputy|}}}{{{title_representative|}}}|class="mergedtoprow"}} <!----- Government -----> |'''{{#if:{{{government_type|}}}|حکوومەت|{{#if:{{{status|}}}|پێکهاتەی سیاسی|حکوومەت}}}}''' || {{#if:{{{government_type|}}}|{{#switch:{{ucfirst:{{{government_type}}}}} |Constitutional monarchy |Constitutional Monarchy|Elective monarchy|Elective Monarchy |Absolute Monarchy |Absolute monarchy |Monarchy=[[{{{government_type}}}]] |Republic|Federal Republic|Federal republic=[[کۆمار]] {{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}|| }} |Principality=[[شاهزاده-نشین]] {{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}||}} |Emirate=[[Emirate]] {{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}||}} |Socialist state |Socialist republic |Socialist State |Socialist Republic=[[کۆماری سۆشیالیست]] {{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}|| }} |Dictatorship |Military Dictatorship=[[دیکتاتۆرییەت]] |Theocracy = [[ئایینگەرایی]] {{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}|| }} |Unknown = ''نەزانراو'' |Various = |#default = {{#ifexist:{{{government_type}}}|[[{{{government_type}}}]]|{{{government_type}}}}} }}|{{#if:{{{status|}}}|{{#ifexist:{{{status}}}|[[{{{status}}}]]|{{{status}}}}}|''نادیار''}} }} |- {{#if:{{{year_leader1|}}}{{{leader2|}}}{{{deputy1|}}}{{{representative1|}}} | class="mergedrow"|class="mergedbottomrow"}} <!-- Head of state. For colonies and dependant territories, this is still the head of the ruling entity --> <!-- eg. The head of state of a British colonies is the British monarch --> {{#if:{{{leader1|}}}| {{!}} {{#if:{{{year_leader1|}}}|colspan="2"}} {{!}} '''{{#if:{{{title_leader|}}}|{{#ifexist:{{{title_leader}}}|[[{{{title_leader}}}]]|{{{title_leader}}}}}|{{#switch:{{{government_type}}}|Monarchy=[[{{#ifexist:شای {{{common_name}}}|شای {{{common_name}}}|{{#ifexist:شای {{{common_name}}}|شای {{{common_name}}}|Monarch}}}}|شا]]|Constitutional monarchy=[[{{#ifexist:شای {{{common_name}}}|شای {{{common_name}}}|{{#ifexist:شای {{{common_name}}}|شای {{{common_name}}}|شا}}}}|شا]]|[[{{#ifexist:سەرۆکی {{{common_name}}}|سەرۆکی {{{common_name}}}|{{#ifexist:سەرۆکی {{{common_name}}}|سەرۆکی {{{common_name}}}|سەرۆک}}}}|سەرۆک]]}}}}'''{{#if:{{{year_leader1|}}}|| {{!!}}{{#ifexist:{{{leader1}}}|[[{{{leader1}}}]]|{{{leader1}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{leader2|}}}{{{deputy1|}}}{{{representative1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{year_leader1|}}}| {{!}} &nbsp;- {{{year_leader1}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{leader1}}}|[[{{{leader1}}}]]|{{{leader1}}}}} }}}} {{!}}- {{#if:{{{leader3|}}}{{{deputy1|}}}{{{representative1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{leader2|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_leader2|}}}|&nbsp;- {{{year_leader2}}} }} {{!!}} {{#ifexist:{{{leader2}}}|[[{{{leader2}}}]]|{{{leader2}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{leader4|}}}{{{deputy1|}}}{{{representative1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{leader3|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_leader3|}}}|&nbsp;- {{{year_leader3}}} }} {{!!}} {{#ifexist:{{{leader3}}}|[[{{{leader3}}}]]|{{{leader3}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{leader5|}}}{{{deputy1|}}}{{{representative1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{leader4|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_leader4|}}}|&nbsp;- {{{year_leader4}}} }} {{!!}} {{#ifexist:{{{leader4}}}|[[{{{leader4}}}]]|{{{leader4}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{leader6|}}}{{{deputy1|}}}{{{representative1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{leader5|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_leader5|}}}|&nbsp;- {{{year_leader5}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{leader5}}}|[[{{{leader5}}}]]|{{{leader5}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{deputy1|}}}{{{representative1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{leader6|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_leader6|}}}|&nbsp;- {{{year_leader6}}} }} {{!!}} {{#ifexist:{{{leader6}}}|[[{{{leader6}}}]]|{{{leader6}}}}} }} <!-- DO NOT ADD ANY MORE LEADER SLOTS! ANY EXTRAS WILL BE DELETED --> <!-- Representative of head of state (eg. colony governors) - for many entities this section should be blank --> |- {{#if:{{{year_representative1|}}}{{{representative2|}}}{{{deputy1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{representative1|}}}| {{!}} '''{{#if:{{{title_representative|}}}|{{#ifexist:{{{title_representative}}}|[[{{{title_representative}}}]]|{{{title_representative}}}}}|[[{{#ifexist:دەسەڵاتداری {{{common_name}}}|دەسەڵاتداری {{{common_name}}}|{{#ifexist: Governor of the {{{common_name}}}|دەسەڵاتداری {{{common_name}}}|دەسەڵاتدار}}}}|دەسەڵاتدار]]}}''' {{!!}} {{#if:{{{year_representative1|}}}||{{#ifexist:{{{representative1}}}|[[{{{representative1}}}]]|{{{representative1}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{representative2|}}}{{{deputy1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{year_representative1|}}}| {{!}} &nbsp;- {{{year_representative1}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{representative1}}}|[[{{{representative1}}}]]|{{{representative1}}}}} }}}} {{!}}- {{#if:{{{representative3|}}}{{{deputy1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{representative2|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_representative2|}}}|&nbsp;- {{{year_representative2}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{representative2}}}|[[{{{representative2}}}]]|{{{representative2}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{representative3|}}}{{{deputy1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{representative3|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_representative3|}}}|&nbsp;- {{{year_representative3}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{representative3}}}|[[{{{representative3}}}]]|{{{representative3}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{representative5|}}}{{{deputy1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{representative4|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_representative4|}}}|&nbsp;- {{{year_representative4}}}}} {{!!}}{{#ifexist:{{{representative4}}}|[[{{{representative4}}}]]|{{{representative4}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{deputy1|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{representative5|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_representative5|}}}|&nbsp;- {{{year_representative5}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{representative5}}}|[[{{{representative5}}}]]|{{{representative5}}}}} }} |- {{#if:{{{year_deputy1|}}}{{{deputy2|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} <!-- Head of government (if different from head of state), or second-in-charge --> {{#if:{{{deputy1|}}}| {{!}} {{#if:{{{year_deputy1|}}}|colspan="2"}} {{!}} '''{{#if:{{{title_deputy|}}}|{{#ifexist:{{{title_deputy}}}|[[{{{title_deputy}}}]]|{{{title_deputy}}}}}|[[{{#ifexist:سەرۆک وەزیرانی {{{common_name}}}|سەرۆک وەزیرانی {{{common_name}}}|{{#ifexist:سەرۆک وەزیرانی {{{common_name}}}|سەرۆک وەزیرانی {{{common_name}}}|{{#ifexist:سەرۆک وەزیرانی {{{common_name}}}|سەرۆک وەزیرانی {{{common_name}}}|{{#ifexist:سەرۆک وەزیرانی {{{common_name}}}|سەرۆک وەزیرانی {{{common_name}}}|سەرۆک وەزیران}}}}}}}}|سەرۆک وەزیران]]}}'''{{#if:{{{year_deputy1|}}}|| {{!!}}{{#ifexist:{{{deputy1}}}|[[{{{deputy1}}}]]|{{{deputy1}}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{deputy2|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{year_deputy1|}}}| {{!}} &nbsp;- {{{year_deputy1}}} {{!}} {{#ifexist:{{{deputy1}}}|[[{{{deputy1}}}]]|{{{deputy1}}}}} }}}} {{!}}- {{#if:{{{deputy3|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{deputy2|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_deputy2|}}}|&nbsp;- {{{year_deputy2}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{deputy2}}}|[[{{{deputy2}}}]]|{{{deputy2}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{deputy4|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{deputy3|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_deputy3|}}}|&nbsp;- {{{year_deputy3}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{deputy3}}}|[[{{{deputy3}}}]]|{{{deputy3}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{deputy5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{deputy4|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_deputy4|}}}|&nbsp;- {{{year_deputy4}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{deputy4}}}|[[{{{deputy4}}}]]|{{{deputy4}}}}} }} {{!}}- {{#if:{{{deputy6|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if:{{{deputy5|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_deputy5|}}}|&nbsp;- {{{year_deputy5}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{deputy5}}}|[[{{{deputy5}}}]]|{{{deputy5}}}}} }} {{!}}- class="mergedbottomrow" {{#if:{{{deputy6|}}} | {{!}} {{#if:{{{year_deputy6|}}}|&nbsp;- {{{year_deputy6}}}}} {{!!}} {{#ifexist:{{{deputy6}}}|[[{{{deputy6}}}]]|{{{deputy6}}}}} }} |- {{#if: {{{legislature|}}} | {{!}}- {{#if:{{{house1|}}}{{{house2|}}} | class="mergedtoprow"}} <!----- Legislature -----> {{!}} '''یاساداڕێژ''' {{!!}} {{#ifexist:{{{legislature}}}|[[{{{legislature}}}]]|{{{legislature}}}}} {{#if:{{{house1|}}}| {{!}}- {{#if:{{{house2|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{!}} &nbsp;- {{#if:{{{type_house1|}}}|{{{type_house1}}}|Upper house}} {{!!}} {{#ifexist:{{{house1}}}|[[{{{house1}}}]]|{{{house1}}}}}}} {{#if:{{{house2|}}}| {{!}}- class="mergedbottomrow" {{!}} &nbsp;- {{#if:{{{type_house2|}}}|{{{type_house2}}}|Lower house}} {{!!}} {{#ifexist:{{{house2}}}|[[{{{house2}}}]]|{{{house2}}}}}}} }} |- class="mergedtoprow" <!----- Events -----> | {{#if:{{{era|}}}|'''سەردەم'''|'''مێژوو'''}} || {{#if:{{{era|}}}|{{#ifexist:{{{era|}}}|[[{{{era}}}]]|{{{era}}}}} {{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}||{{#switch:{{{era}}} |Cold War=[[Category:Former polities of the Cold War|{{{common_name}}}, {{{year_start}}}]] |Interwar period=[[Category:Former polities of the Interwar period|{{{common_name}}}, {{{year_start}}}]] }} }} }} {{#if:{{{_noautocat|<noinclude>yes</noinclude>}}}|| {{#ifeq:0|{{#expr:{{formatnum:{{{year_end}}}|R}}>({{formatnum:{{{year_start}}}|R}}+10)}}|[[Category:{{#switch:{{{era}}} |World War II=Short-lived states of World War II |World War I=Short-lived states of World War I |#default=ناوچەی تەمەن کورت}}|{{{common_name}}}, {{{year_start}}}]] }} }} |- class="mergedrow" {{#if:{{{event_pre|}}}|{{WPFCevent|event={{{event_pre}}}|year=|date={{#if:{{{date_pre|}}}|{{{date_pre}}}}}}}}} |- class="mergedrow" {{WPFCevent|event={{#if:{{{event_start|}}}|{{{event_start}}}|دامەزراندن}}|year={{#if:{{{year_start|}}}|{{{year_start}}}|''ساڵی سەرەتا بنووسە''}} |date={{#if:{{{date_start|}}}|{{{date_start}}}}}}} |- class="mergedrow" {{#if:{{{event1|}}}|{{WPFCevent|event={{{event1}}}|year=|date={{#if:{{{date_event1|}}}|{{{date_event1}}}}}}}}} |- class="mergedrow" {{#if:{{{event2|}}}|{{WPFCevent|event={{{event2}}}|year=|date={{#if:{{{date_event2|}}}|{{{date_event2}}}}}}}}} |- class="mergedrow" {{#if:{{{event3|}}}|{{WPFCevent|event={{{event3}}}|year=|date={{#if:{{{date_event3|}}}|{{{date_event3}}}}}}}}} |- class="mergedrow" {{#if:{{{event4|}}}|{{WPFCevent|event={{{event4}}}|year=|date={{#if:{{{date_event4|}}}|{{{date_event4}}}}}}}}} |- {{#if:{{{event_post|}}}|class="mergedrow"|class="mergedbottomrow"}} {{WPFCevent|event={{#if:{{{event_end|}}}|{{{event_end}}}|کۆتاییھاتن}}|year={{#if:{{{year_end|}}}|{{{year_end}}}|''ساڵی کۆتاییھاتن بنووسە''}}|date={{#if:{{{date_end|}}}|{{{date_end}}}}}}} |- class="mergedbottomrow" {{#if:{{{event_post|}}}|{{WPFCevent|event={{{event_post}}}|year=|date={{#if:{{{date_post|}}}|{{{date_post}}}}}}}}} |- {{#if: {{{stat_year1|}}}||class="mergedtoprow"}} <!----- Area -----> {{#if: {{{stat_year1|}}}| {{#if: {{{stat_area1|}}}{{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}} | {{!}} colspan="2" {{!}} '''[[پێرستی وڵاتان و هەرێمەکان لەسەر بنەمای پانتایی|ڕووبەر]]'''| }} {{!}}- {{#if: {{{stat_area2|}}}{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_area1|}}} | {{!}} {{#if: {{{stat_year1|}}}|&nbsp;-&nbsp;{{{stat_year1}}} {{#if:{{{ref_area1|}}}|{{{ref_area1}}} }} }} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_area1|}}}}}کیلۆمەتر چوارگۆشە {{Nowrap|({{formatnum:{{#expr: {{formatnum:{{{stat_area1}}}|R}} div 2.589988110336 round 0}}}}میل چوارگۆشە)}} }} {{!}}- {{#if:{{{stat_area3|}}}{{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_area2|}}} | {{ #ifeq: {{{stat_area2|}}} | {{{stat_area1|}}} | | {{!}} {{#if: {{{stat_year2|}}}|&nbsp;-&nbsp;{{{stat_year2}}}}} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_area2|}}}}}کیلۆمەتر چوارگۆشە {{Nowrap|({{formatnum:{{#expr: {{formatnum:{{{stat_area2}}}|R}} div 2.589988110336 round 0}}}}میل چوارگۆشە)}} }} }} {{!}}- {{#if: {{{stat_area4|}}}{{{stat_area5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_area3|}}} | {{ #ifeq: {{{stat_area3|}}} | {{{stat_area2|}}} | | {{!}} {{#if: {{{stat_year3|}}}|&nbsp;-&nbsp;{{{stat_year3}}}}} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_area3|}}}}}کیلۆمەتر چوارگۆشە {{Nowrap|({{formatnum:{{#expr: {{formatnum:{{{stat_area3}}}|R}} div 2.589988110336 round 0}}}}میل چوارگۆشە)}} }} }} {{!}}- {{#if: {{{stat_area5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_area4|}}} | {{ #ifeq: {{{stat_area4|}}} | {{{stat_area3|}}} | | {{!}} {{#if: {{{stat_year4|}}}|&nbsp;-&nbsp;{{{stat_year4}}}}} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_area4|}}}}}کیلۆمەتر چوارگۆشە {{Nowrap|({{formatnum:{{#expr: {{formatnum:{{{stat_area4}}}|R}} div 2.589988110336 round 0}}}}میل چوارگۆشە)}} }} }} {{!}}- class="mergedbottomrow" {{#if: {{{stat_area5|}}} | {{ #ifeq: {{{stat_area5|}}} | {{{stat_area4|}}} | | {{!}} style="padding:0em 1em 0.2em 0; vertical-align:top; text-align:right;" {{!}} {{#if: {{{stat_year5|}}}|&nbsp;-&nbsp;{{{stat_year5}}}}} {{!}}{{!}} {{formatnum:{{{stat_area5|}}}}}کیلۆمەتر چوارگۆشە {{Nowrap|({{formatnum:{{#expr: {{formatnum:{{{stat_area5}}}|R}} div 2.589988110336 round 0}}}}میل چوارگۆشە)}} }} }} | {{#if: {{{stat_area1|}}} | {{!}} '''[[پێرستی وڵاتان و هەرێمەکان لەسەر بنەمای گەورەیی|ڕووبەر]]''' {{!!}} {{formatnum:{{{stat_area1|}}}}}کیلۆمەتر چوارگۆشە {{Nowrap|({{formatnum:{{#expr: {{formatnum:{{{stat_area1}}}|R}} div 2.589988110336 round 0}}}}میل چوارگۆشە)}} }} }} |- class="mergedtoprow" <!----- Population -----> {{#if: {{{stat_pop1|}}}{{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} | {{!}} colspan="2" {{!}} '''[[پێرستی وڵاتان لەسەر بنەمای دانیشتووان|دانیشتووان]]''' }} |- {{#if: {{{stat_area1|}}}{{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_pop1|}}} | {{!}} &nbsp;-&nbsp;{{#if:{{{stat_year1|}}}| تێکڕا {{{stat_year1}}} }} {{#if:{{{ref_pop1|}}}|{{{ref_pop1}}} }} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_pop1|}}}}}&nbsp; {{!}}- {{#if: {{{stat_pop2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_area1|}}} | {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[چڕیی دانیشتووان]] {{!!}} {{formatnum:{{#expr:{{formatnum:{{{stat_pop1}}}|R}} div {{{stat_area1}}} round 1}}}}&nbsp;/کیلۆمەتر چوارگۆشە ({{formatnum:{{#expr: {{formatnum:{{{stat_pop1}}}|R}} * 2.589988110336 div {{{stat_area1}}} round 1}}}}&nbsp;/میل چوارگۆشە) }}}} |- {{#if: {{{stat_area2|}}}{{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_pop2|}}} | {{!}} &nbsp;-&nbsp; تیکڕا {{{stat_year2}}} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_pop2|}}}}}&nbsp; {{!}}- {{#if: {{{stat_pop3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_area2|}}} | {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[چڕیی دانیشتووان]] {{!!}} {{formatnum:{{#expr:{{formatnum:{{{stat_pop2}}}|R}} div {{{stat_area2}}} round 1}}}}&nbsp;/کیلۆمەتر چوارگۆشە ({{formatnum:{{#expr: {{formatnum:{{{stat_pop2}}}|R}} * 2.589988110336 div {{{stat_area2}}} round 1}}}}&nbsp;/میل چوارگۆشە) }}}} |- {{#if: {{{stat_area3|}}}{{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_pop3|}}} | {{!}} &nbsp;-&nbsp; تێکڕا {{{stat_year3}}} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_pop3|}}}}}&nbsp; {{!}}- {{#if: {{{stat_pop4|}}}{{{stat_pop5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_area3|}}} | {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[چڕیی دانیشتووان]] {{!!}} {{formatnum:{{#expr:{{formatnum:{{{stat_pop3}}}|R}} div {{{stat_area3}}} round 1}}}}&nbsp;/کیلۆمەتر چوارگۆشە ({{formatnum:{{#expr: {{formatnum:{{{stat_pop3}}}|R}} * 2.589988110336 div {{{stat_area3}}} round 1}}}}&nbsp;/میل چوارگۆشە) }}}} |- {{#if: {{{stat_area4|}}}{{{stat_pop5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_pop4|}}} | {{!}} &nbsp;-&nbsp; تێکڕا {{{stat_year4}}} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_pop4|}}}}}&nbsp; {{!}}- {{#if: {{{stat_pop5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_area4|}}} | {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[چڕیی دانیشتووان]] {{!!}} {{formatnum:{{#expr:{{formatnum:{{{stat_pop4}}}|R}} div {{{stat_area4}}} round 1}}}}&nbsp;/کیلۆمەتر چوارگۆشە ({{formatnum:{{#expr: {{formatnum:{{{stat_pop4}}}|R}} * 2.589988110336 div {{formatnum:{{{stat_area4}}}|R}} round 1}}}}&nbsp;/میل چوارگۆشە) }}}} |- {{#if: {{{stat_area5|}}} | class="mergedrow" | class="mergedbottomrow"}} {{#if: {{{stat_pop5|}}} | {{!}} &nbsp;-&nbsp; تێکڕا {{{stat_year5}}} {{!!}} {{formatnum:{{{stat_pop5|}}}}}&nbsp; {{!}}- class="mergedbottomrow" {{#if: {{{stat_area5|}}} | {{!}} &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; [[چڕیی دانیشتووان]] {{!!}} {{formatnum:{{#expr:{{formatnum:{{{stat_pop5}}}|R}} div {{formatnum:{{{stat_area5}}}|R}} round 1}}}}&nbsp;/کیلۆمەتر چوارگۆشە ({{formatnum:{{#expr: {{formatnum:{{{stat_pop5}}}|R}} * 2.589988110336 div {{formatnum:{{{stat_area5}}}|R}} round 1}}}}&nbsp;/میل چوارگۆشە) }}}} |- {{#if: {{{currency|}}} | <!----- Currency -----> {{!}} '''دراو''' {{!!}} {{#ifexist:{{{currency}}}|[[{{{currency}}}]]|{{{currency}}}}} }} |- {{#if:{{{cctld|}}} |<!--then: --> {{!}} '''[[پاوانی ئاست-سەری تایبەتی وڵات]]''' <td>{{{cctld}}}</td> }} |- {{#if:{{{calling_code|}}} |<!--then: --> {{!}} '''[[پێرستی کۆدی تەلەفوونی وڵاتانی جیھان]]''' <td>[[+{{{calling_code}}}]] {{#ifexist:{{{calling_code_note|}}} |<!--then:--> <td> {{{calling_code_note}}} }} }} |- class="mergedtoprow" {{#if:{{{pn1|}}} |[[Category:Former country articles requiring maintenance|F]]}}{{#if:{{{sn1|}}} |[[Category:Former country articles requiring maintenance|F]]}} {{#ifeq: {{#expr: {{#expr:{{#if:{{{p5|}}}|1|0}}+{{#if:{{{s5|}}}|1|0}}}} > 0}} | 1 | <!----- Preceding and succeding entities without flags (used if more than 5) -----> {{!}} colspan="2" {{!}} {{{!}} width=95% style="background: transparent; text-align:center; margin:0 auto;" {{!}}- {{!}} align="center" style="border:0; padding-bottom:0"{{!}}<div id="before-after"></div> {{#if:{{{p1|}}}|'''پێش'''}} {{!}}{{!}} align="center" style="border:0; padding-bottom:0;"{{!}} {{#if:{{{s1|}}}|'''بەدوایدا هات'''}} {{!}}- {{!}} valign="top" align="center" style="border:0;"{{!}} {{#if:{{{p1|}}} | {{{!}} width=100% style="background: transparent; text-align:center; margin:0 auto; border:0;" {{!}}- {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_p1|}}}|[[File:{{{flag_p1}}}|20px{{#ifeq:{{{border_p1}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_p1|}}}|{{{image_p1}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}} {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{p1}}}]] {{!}}- {{#if:{{{p2|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_p2|}}}|[[File:{{{flag_p2}}}|20px{{#ifeq:{{{border_p2}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_p2|}}}|{{{image_p2}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}} {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{p2}}}]]}} {{!}}- {{#if:{{{p3|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_p3|}}}|[[File:{{{flag_p3}}}|20px{{#ifeq:{{{border_p3}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_p3|}}}|{{{image_p3}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}} {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{p3}}}]]}} {{!}}- {{#if:{{{p4|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_p4|}}}|[[File:{{{flag_p4}}}|20px{{#ifeq:{{{border_p4}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_p4|}}}|{{{image_p4}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}} {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{p4}}}]]}} {{!}}- {{#if:{{{p5|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_p5|}}}|[[File:{{{flag_p5}}}|20px{{#ifeq:{{{border_p5}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_p5|}}}|{{{image_p5}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}} {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{p5}}}]]}} {{!}}- {{#if:{{{p6|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_p6|}}}|[[File:{{{flag_p6}}}|20px{{#ifeq:{{{border_p6}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_p6|}}}|{{{image_p6}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}} {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{p6}}}]]}} {{!}}- {{#if:{{{p7|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_p7|}}}|[[File:{{{flag_p7}}}|20px{{#ifeq:{{{border_p7}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_p7|}}}|{{{image_p7}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}} {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{p7}}}]]}} {{!}}- {{#if:{{{p8|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_p8|}}}|[[File:{{{flag_p8}}}|20px{{#ifeq:{{{border_p8}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_p8|}}}|{{{image_p8}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}} {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{p8}}}]]}} {{!}}- {{#if:{{{p9|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_p9|}}}|[[File:{{{flag_p9}}}|20px{{#ifeq:{{{border_p9}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_p9|}}}|{{{image_p9}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}} {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{p9}}}]]}} {{!}}- {{#if:{{{p10|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_p10|}}}|[[File:{{{flag_p10}}}|20px{{#ifeq:{{{border_p10}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_p10|}}}|{{{image_p10}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}} {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{p10}}}]]}} {{!}}- {{#if:{{{p11|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_p11|}}}|[[File:{{{flag_p11}}}|20px{{#ifeq:{{{border_p11}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_p11|}}}|{{{image_p11}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}} {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{p11}}}]]}} {{!}}- {{#if:{{{p12|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_p12|}}}|[[File:{{{flag_p12}}}|20px{{#ifeq:{{{border_p12}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_p12|}}}|{{{image_p12}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}} {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{p12}}}]]}} {{!}}- {{#if:{{{p13|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_p13|}}}|[[File:{{{flag_p13}}}|20px{{#ifeq:{{{border_p13}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_p13|}}}|{{{image_p13}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}} {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{p13}}}]]}} {{!}}- {{#if:{{{p14|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_p14|}}}|[[File:{{{flag_p14}}}|20px{{#ifeq:{{{border_p14}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_p14|}}}|{{{image_p14}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}} {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{p14}}}]]}} {{!}}- {{#if:{{{p15|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_p15|}}}|[[File:{{{flag_p15}}}|20px{{#ifeq:{{{border_p15}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_p15|}}}|{{{image_p15}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}} {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{p15}}}]]}} {{!}}} }} {{!}} valign="top" align="center" style="border:0;"{{!}} {{#if:{{{s1|}}} | {{{!}} width=92% style="background:transparent; text-align:center; margin:0 auto; border:0;" {{!}}- {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{s1}}}]] {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_s1|}}}|[[File:{{{flag_s1}}}|20px{{#ifeq:{{{border_s1}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_s1|}}}|{{{image_s1}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}} {{!}}- {{#if:{{{s2|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{s2}}}]] {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_s2|}}}|[[File:{{{flag_s2}}}|20px{{#ifeq:{{{border_s2}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_s2|}}}|{{{image_s2}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{s3|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{s3}}}]] {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_s3|}}}|[[File:{{{flag_s3}}}|20px{{#ifeq:{{{border_s3}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_s3|}}}|{{{image_s3}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{s4|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{s4}}}]] {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_s4|}}}|[[File:{{{flag_s4}}}|20px{{#ifeq:{{{border_s4}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_s4|}}}|{{{image_s4}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{s5|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{s5}}}]] {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_s5|}}}|[[File:{{{flag_s5}}}|20px{{#ifeq:{{{border_s5}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_s5|}}}|{{{image_s5}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{s6|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{s6}}}]] {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_s6|}}}|[[File:{{{flag_s6}}}|20px{{#ifeq:{{{border_s6}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_s6|}}}|{{{image_s6}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{s7|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{s7}}}]] {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_s7|}}}|[[File:{{{flag_s7}}}|20px{{#ifeq:{{{border_s7}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_s7|}}}|{{{image_s7}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{s8|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{s8}}}]] {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_s8|}}}|[[File:{{{flag_s8}}}|20px{{#ifeq:{{{border_s8}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_s8|}}}|{{{image_s8}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{s9|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{s9}}}]] {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_s9|}}}|[[File:{{{flag_s9}}}|20px{{#ifeq:{{{border_s9}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_s9|}}}|{{{image_s9}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{s10|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{s10}}}]] {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_s10|}}}|[[File:{{{flag_s10}}}|20px{{#ifeq:{{{border_s10}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_s10|}}}|{{{image_s10}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{s11|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{s11}}}]] {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_s11|}}}|[[File:{{{flag_s11}}}|20px{{#ifeq:{{{border_s11}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_s11|}}}|{{{image_s11}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{s12|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{s12}}}]] {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_s12|}}}|[[File:{{{flag_s12}}}|20px{{#ifeq:{{{border_s12}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_s12|}}}|{{{image_s12}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{s13|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{s13}}}]] {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_s13|}}}|[[File:{{{flag_s13}}}|20px{{#ifeq:{{{border_s13}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_s13|}}}|{{{image_s13}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{s14|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{s14}}}]] {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_s14|}}}|[[File:{{{flag_s14}}}|20px{{#ifeq:{{{border_s14}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_s14|}}}|{{{image_s14}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}}}} {{!}}- {{#if:{{{s15|}}} | {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle; text-align:right;"{{!}} [[{{{s15}}}]] {{!}}style="border:0; padding:0; vertical-align:middle;"{{!}} {{#if:{{{flag_s15|}}}|[[File:{{{flag_s15}}}|20px{{#ifeq:{{{border_s15}}}|no||{{!}}border}}|link=|alt=]]|{{#if:{{{image_s15|}}}|{{{image_s15}}}|[[File:3by2white.svg|22px|link=|alt=]]}}}}}} {{!}}} }} {{!}}} }} |- {{#if: {{{today|}}} | <!----- Present Divisions -----> {{!}} '''ئەمڕۆکە بەشێکە لە''' {{!!}} {{{today}}} }} |- <!----- Footnotes -----> {{#if: {{{footnotes|}}} | {{!}} colspan="2" {{!}} <small>{{{footnotes}}}</small> }} |- <!----- Footnotes -----> {{#if: {{{footnotes2|}}} | {{!}} colspan="2" {{!}} <small>{{{footnotes2}}}</small> }} |- |}</includeonly><noinclude> {{Documentation}} </noinclude> si4exvhx01od5os62r64rqs6jqzzxte 0 24754 1590793 1504904 2026-06-16T11:18:05Z Kawanii 76577 خاوێنکردن و ڕێکخستنەوە 1590793 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Jaundice08.jpg|250px|وێنۆک|چەپ|وێنەی ڕوخساری کابرایێکی تووش بە ئیکتێر]] '''زەردوویی''' یان '''بەزەک''' یان '''زەرتک''' و '''زەردی''' (ئینگلیزی: Icterus یان Jaundice) نیشتنی [[ھیمۆگلۆبین|هێمۆگلۆبینی]] زیادی [[خوێن]]ە لە ناو شانە(تەون) و ئەندامەکانی لەشدا، بە هۆی ڕەنگی زەردی هێمۆگلۆبینەوە بە حاڵەتی تووشبوون بەم نەخۆشییە، زەردوویی یان زەردەیی دەگوترێت. لە ڕاستیدا ئەمە ھێمۆگلۆبین نییە کە لە شانەکاندا دەنیشێت بەڵکوو [[بیلیڕووبین]]ە کە مادەیەکی ئەنجامی [[مێتابۆلیزم|مێتابۆلیسمی]] ھێمۆگلۆبینە. ئەم مادەیە لە [[جەرگ]]دا پێک دێت و لەڕێگەی ڕیخۆڵەکان و میزەوە لە لەش دەر دەکرێت. == زەردوویی لە منداڵانی ساوا == منداڵی ساوا (تازە-لەدایکبوو) [[ئەنزیم]]گەلی پێویست بۆ لەناوبردنی ھێمۆگلۆبینی نییە، بەم ھۆیە زەرد دەبێت، ئەم حاڵەتە ھەتا ھەفتەیەک دوای لەدایکبوون لەناو دەچێت بەڵام ئەگەر زۆرتر لەم ماوە بمێنێتەوە مەترسیدارە و دەتوانێت کاریگەریی زۆر خراپی لەسەر دۆخی تەندروستیی منداڵ ھەبێت و دەبێتە ھۆی چەندین حاڵەتی [[نەخۆشی]] و تەنانەت دەتوانێت مێشکی منداڵ خراپ بکات. ==هۆکار== مرۆڤ بە هۆی چەشنێک لە سەرچاوەکان تووشی زەردوویی دەبێت. ئەمانەی لە خوارەوە دێن بەشێک لەو هۆکارانەن: *ژمارەی ئەو خڕۆکە سوورانە کە وا لە [[جەرگ]]<nowiki/>دا لە ناو دەچێت زۆر بووبێت. *جەرگ تووشی نەخۆشینی کەمکاری بووە یان شتێک بەری بە کاری ئاسایی ئەوی گرتبێت. *بیلیڕووبین نەتوانێت بەجوانی لە [[کۆئەندامی ھەرس|کۆئەندامی هەرسەوە]] دەربچێت. == جیاوازیی زەردوویی و زەردەتا == زەردوویی زیاتر نیشانەیەکە بۆ نەخۆشی و کێشەکانی جگەر و خوێن... لە کاتێکدا زەردەتا نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە و مێشوولەی تووشبوو بڵاوی دەکاتەوە. زەردەتا دەتوانێت مرۆڤ تووشی زەردوویی بکات، بەڵام هەموو زەردوویییەک پەیوەندیی بە زەردەتاوە نییە. لە ڕووی مێژوویییەوە، بە هۆی زەردیی نائاساییی نەخۆشەکانی ڤایرۆسی زەردەتاوە، پزیشکەکان تێگەیشتنێکیان بۆ درووست بوو، کە ڕەنگە ئەم نەخۆشییە پەیوەندیی بە زەردوویییەوە هەبێت، بۆیە ناویان نا زەردەتا یان تای زەرد یان تاوی زەرد.{{cite encyclopedia |title=Yellow fever |encyclopedia=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |access-date=16 June 2026 }} بە کورتی، زەردەتا ڤایرۆسە و زەردوویی نیشانەیەکی دەرەکییە. ==سەرچاوەکان== * [http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/icterus دیکشێنێری خۆڕایی] * [https://web.archive.org/web/20140303123224/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0001259/ ماڵپەڕی کتێبخانەی ناتەوەیی ئەمریکا، بەشی پزشکی] {{پۆلی کۆمنز|Jaundice}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی: کۆئەندامی ھەرس و سک]] 41h613rj1ymm49b9264zdgkambbgabi 1590794 1590793 2026-06-16T11:20:14Z Kawanii 76577 1590794 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Jaundice08.jpg|250px|وێنۆک|چەپ|وێنەی ڕوخساری کابرایێکی تووش بە ئیکتێر]] '''زەردوویی''' یان '''بەزەک''' یان '''زەرتک''' و '''زەردی''' (ئینگلیزی: Icterus یان Jaundice) نیشتنی [[ھیمۆگلۆبین|هێمۆگلۆبینی]] زیادی [[خوێن]]ە لە ناو شانە(تەون) و ئەندامەکانی لەشدا، بە هۆی ڕەنگی زەردی هێمۆگلۆبینەوە بە حاڵەتی تووشبوون بەم نەخۆشییە، زەردوویی یان زەردەیی دەگوترێت. لە ڕاستیدا ئەمە ھێمۆگلۆبین نییە کە لە شانەکاندا دەنیشێت بەڵکوو [[بیلیڕووبین]]ە کە مادەیەکی ئەنجامی [[مێتابۆلیزم|مێتابۆلیسمی]] ھێمۆگلۆبینە. ئەم مادەیە لە [[جەرگ]]دا پێک دێت و لەڕێگەی ڕیخۆڵەکان و میزەوە لە لەش دەر دەکرێت. == زەردوویی لە منداڵانی ساوا == منداڵی ساوا (تازە-لەدایکبوو) [[ئەنزیم]]گەلی پێویست بۆ لەناوبردنی ھێمۆگلۆبینی نییە، بەم ھۆیە زەرد دەبێت، ئەم حاڵەتە ھەتا ھەفتەیەک دوای لەدایکبوون لەناو دەچێت بەڵام ئەگەر زۆرتر لەم ماوە بمێنێتەوە مەترسیدارە و دەتوانێت کاریگەریی زۆر خراپی لەسەر دۆخی تەندروستیی منداڵ ھەبێت و دەبێتە ھۆی چەندین حاڵەتی [[نەخۆشی]] و تەنانەت دەتوانێت مێشکی منداڵ خراپ بکات. ==هۆکار== مرۆڤ بە هۆی چەشنێک لە سەرچاوەکان تووشی زەردوویی دەبێت. ئەمانەی لە خوارەوە دێن بەشێک لەو هۆکارانەن: *ژمارەی ئەو خڕۆکە سوورانە کە وا لە [[جەرگ]]<nowiki/>دا لە ناو دەچێت زۆر بووبێت. *جەرگ تووشی نەخۆشینی کەمکاری بووە یان شتێک بەری بە کاری ئاسایی ئەوی گرتبێت. *بیلیڕووبین نەتوانێت بەجوانی لە [[کۆئەندامی ھەرس|کۆئەندامی هەرسەوە]] دەربچێت. == جیاوازیی زەردوویی و زەردەتا == زەردوویی زیاتر نیشانەیەکە بۆ نەخۆشی و کێشەکانی جگەر و خوێن... لە کاتێکدا زەردەتا نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە و مێشوولەی تووشبوو بڵاوی دەکاتەوە. زەردەتا دەتوانێت مرۆڤ تووشی زەردوویی بکات، بەڵام هەموو زەردوویییەک پەیوەندیی بە زەردەتاوە نییە. لە ڕووی مێژوویییەوە، بە هۆی زەردیی نائاساییی نەخۆشەکانی ڤایرۆسی زەردەتاوە، پزیشکەکان تێگەیشتنێکیان بۆ درووست بوو، کە ڕەنگە ئەم نەخۆشییە پەیوەندیی بە زەردوویییەوە هەبێت، بۆیە ناویان نا زەردەتا یان تای زەرد یان تاوی زەرد.<ref>{{cite web |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |access-date=2026-06-16 }}</ref> بە کورتی، زەردەتا ڤایرۆسە و زەردوویی نیشانەیەکی دەرەکییە. ==سەرچاوەکان== * [http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/icterus دیکشێنێری خۆڕایی] * [https://web.archive.org/web/20140303123224/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0001259/ ماڵپەڕی کتێبخانەی ناتەوەیی ئەمریکا، بەشی پزشکی] {{پۆلی کۆمنز|Jaundice}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی: کۆئەندامی ھەرس و سک]] c74fnoy1zvn4yn1bnmyyp0y8qozftwv 1590798 1590794 2026-06-16T11:39:40Z Kawanii 76577 1590798 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:Jaundice08.jpg|250px|وێنۆک|چەپ|وێنەی ڕوخساری کابرایێکی تووش بە ئیکتێر]] '''زەردوویی''' یان '''بەزەک''' یان '''زەرتک''' و '''زەردی''' (ئینگلیزی: Icterus یان Jaundice) نیشتنی [[ھیمۆگلۆبین|هێمۆگلۆبینی]] زیادی [[خوێن]]ە لە ناو شانە(تەون) و ئەندامەکانی لەشدا، بە هۆی ڕەنگی زەردی هێمۆگلۆبینەوە بە حاڵەتی تووشبوون بەم نەخۆشییە، زەردوویی یان زەردەیی دەگوترێت. لە ڕاستیدا ئەمە ھێمۆگلۆبین نییە کە لە شانەکاندا دەنیشێت بەڵکوو [[بیلیڕووبین]]ە کە مادەیەکی ئەنجامی [[مێتابۆلیزم|مێتابۆلیسمی]] ھێمۆگلۆبینە. ئەم مادەیە لە [[جەرگ]]دا پێک دێت و لەڕێگەی ڕیخۆڵەکان و میزەوە لە لەش دەر دەکرێت. == زەردوویی لە منداڵانی ساوا == منداڵی ساوا (تازە-لەدایکبوو) [[ئەنزیم]]گەلی پێویست بۆ لەناوبردنی ھێمۆگلۆبینی نییە، بەم ھۆیە زەرد دەبێت، ئەم حاڵەتە ھەتا ھەفتەیەک دوای لەدایکبوون لەناو دەچێت بەڵام ئەگەر زۆرتر لەم ماوە بمێنێتەوە مەترسیدارە و دەتوانێت کاریگەریی زۆر خراپی لەسەر دۆخی تەندروستیی منداڵ ھەبێت و دەبێتە ھۆی چەندین حاڵەتی [[نەخۆشی]] و تەنانەت دەتوانێت مێشکی منداڵ خراپ بکات. ==هۆکار== مرۆڤ بە هۆی چەشنێک لە سەرچاوەکان تووشی زەردوویی دەبێت. ئەمانەی لە خوارەوە دێن بەشێک لەو هۆکارانەن: *ژمارەی ئەو خڕۆکە سوورانە کە وا لە [[جەرگ]]<nowiki/>دا لە ناو دەچێت زۆر بووبێت. *جەرگ تووشی نەخۆشینی کەمکاری بووە یان شتێک بەری بە کاری ئاسایی ئەوی گرتبێت. *بیلیڕووبین نەتوانێت بەجوانی لە [[کۆئەندامی ھەرس|کۆئەندامی هەرسەوە]] دەربچێت. == جیاوازیی زەردوویی و زەردەتا == زەردوویی زیاتر نیشانەیەکە بۆ نەخۆشی و کێشەکانی جگەر و خوێن... لە کاتێکدا [[زەردەتا]] نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە و مێشوولەی تووشبوو بڵاوی دەکاتەوە. [[زەردەتا]] دەتوانێت مرۆڤ تووشی زەردوویی بکات، بەڵام هەموو زەردوویییەک پەیوەندیی بە زەردەتاوە نییە. لە ڕووی مێژوویییەوە، بە هۆی زەردیی نائاساییی نەخۆشەکانی ڤایرۆسی [[زەردەتا]]<nowiki/>وە، پزیشکەکان تێگەیشتنێکیان بۆ درووست بوو، کە ڕەنگە ئەم نەخۆشییە پەیوەندیی بە زەردوویییەوە هەبێت، بۆیە ناویان نا [[زەردەتا]] یان تای زەرد یان تاوی زەرد.<ref>[https://www.britannica.com/science/yellow-fever Encyclopaedia Britannica – Yellow fever]</ref> بە کورتی، [[زەردەتا]] ڤایرۆسە و زەردوویی نیشانەیەکی دەرەکییە. ==سەرچاوەکان== * [http://medical-dictionary.thefreedictionary.com/icterus دیکشێنێری خۆڕایی] * [https://web.archive.org/web/20140303123224/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0001259/ ماڵپەڕی کتێبخانەی ناتەوەیی ئەمریکا، بەشی پزشکی] {{پۆلی کۆمنز|Jaundice}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:نیشانەکانی نەخۆشی: کۆئەندامی ھەرس و سک]] fpx4hvpfco57i8ak36uj9v9l2gwg6pu 0 37575 1590664 1558583 2026-06-15T20:20:42Z MFTG 21816 /* top */ 1590664 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} [[پەڕگە:هیران.jpg|وێنۆک|ناحیەی هیران]]{{نامەی ڕوونکردنەوە|شارەدێی ھیران|خۆشناو (ڕوونکردنەوە)}} ''' شارەدێی ھیران''' یاخود '''شارەدێی خۆشناو''' شارەدێیەکە لە [[پارێزگای ھەولێر]]ی [[باشووری کوردستان]]. == ناو == * شارەدێی ھێران، کە دۆڵ و ناوچەیەکی شاخاویی فێنک و دڵڕفێنە لە نێوان [[شەقڵاوە]] و [[کۆیە]]، خاوەن مێژوویەکی دێرین و پێگەیەکی گرنگی کۆمەڵایەتی و ئایینییە (بەتایبەت وەک مەڵبەندی تەریقەتی قادری). بۆ بنەچەی ناوی "ھێران" چەند بۆچوونێکی زمانی و مێژوویی ھەن: * بۆچوونی سروشتی و ڕووەکی (گوڵە ھێرۆ): ئەمە یەکێکە لە باوترین و لۆژیکیترین بۆچوونەکان کە پەیوەندی بە سروشتی دەستپێکی دۆڵەکەوە ھەیە، لە زمانی کوردیدا، "ھێرۆ" ناوی گوڵ و ڕووەکێکی سروشتیی ناسراوە کە لە کوێستان و دۆڵە شاخاوییەکاندا بە شێوەیەکی کێوی دەڕوێت (گوڵەکەی بۆ چارەسەری پزیشکیی کۆنیش بەکارھاتووە). پێیانوایە لە کۆندا ئەم ناوچەیە بەھۆی زۆریی ڕووبەری گەشەکردنی ئەم گوڵە یان دارستانە کێوییەکانەوە ناونراوە "ھێران"، کە وەک شوێن یان کۆمەڵە واتای "شوێنی گوڵە ھێرۆکان" دەبەخشێت. * بۆچوونی زمانی (ھێران بە واتای شوێنی ھێمن و ئارام): بۆچوونێکی تر لەسەر بنەمای [[زمانی کوردی]]ی کۆن (یان ئاریی کۆن) شیکردنەوە بۆ ناوەکە دەکات: ** وشەی "ھێر" یان "ھێری" لە ھەندێک سەرچاوەدا بە واتای ھێمنی، ئاشتی و ئارامی ھاتووە. بەو پێیەی ھێران دۆڵێکی پارێزراو و گۆشەگیر بووە لە نێوان چیاکاندا و دوور بووە لە ھێرش و چاوی داگیرکەران، وەک پەناگەیەکی ئارام سەیر کراوە و ناوی "ھێران" (شوێنی ئارام)ی پێدراوە. * بۆچوونی مێژوویی و ئایینی (الحیرة): ھەندێک لە مێژوونووسان ئاماژە بە ئەگەرێکی تر دەکەن کە پەیوەندی بە کۆچی پێکھاتە یان ناوی دێرینەوە ھەیە، پێیانوایە وشەکە ڕەگی لە وشەی "حیرە" یان "ھیرتا"ی کۆنەوە ھەیە (کە لە زمانی ئارامی و سوریانیدا بە واتای سەربازگە، خێوەتگە یان حەسار دێت). ھاوشێوەی ناوی شاری "حیرە"ی مێژوویی لە [[عێراق]]، لێرەشدا مەبەست لە شوێنێکی حەسارکراو و پارێزراو بووە بە [[چیا]]کان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> '''کارگێڕی ناحیەی هیران:''' ناحیەی هیران سەر بە قەزای شەقڵاوەیە، ژمارە دانیشتووانی (8538) که‌سن، هیران بەیەكێ‌ لە هاوینە هەوارەكانی هەولێری پایتەخت دەناسرێت، وە گەشتیارێکی زۆر ڕویتێدەکەن وە بەتایبەت لە وەرزی هاویندا بەهۆی ئاوهەوایەکی فێنک و هەڵکەوتەی داروبارێكی چڕو و کانیاوەکانی، وە لە کاتی بەفرباریندا لە وەرزی زستاندا گەشتیارێکی زۆر سەردان دەكەن، لە شارەكانی تری كوردستان و شارەکانی عێراق و هەم گەشتیاری بیانی سەردانی دەکەن. '''مێژووی ناحیەی هیران:''' لە سالی (1952) بووە بە ناحیە یەكەم بەڕێوەبەری ناحیە ([[علی حمادی]]) تاكو ئێستا (23) بەڕێوەبەری ناحیە دەوامیان كردووە، سەبارەت بە ناوی هیران لەوە هاتووە كە دوو خوشك یەكێكیان بە ناوی هیران ئەوی تریان بە ناوی نازەنین وەك باس دەكرێت، سەبارەت بەڕۆڵی هیران لە رووی كوردایەتی و خزمەت كردن دیسان هیران بە هەموو شێوەیەك پشتگیری شۆرشەكانی كردووە و چەندین جار لەلایەن حكومەتی پێشووی عێراق تێكدراوە.و هیران لەدوای دۆڵی گەڵاڵە دووەمین ناحیە بووە لە سالی(1961) ئازاد كراوە دواجار لە ساڵی (1987)بە یەكجارەكی خاپور كراوە وە خەڵكەكەی راگوێزراوە بۆ كۆمەڵگای زۆر ملێكان وە لە ساڵی(1991)لە دوای ڕاپەرینە مەزنەكەی خەڵكی كوردستان ئاوەدانكرایەوە. '''ئاین و ئەدەب:''' لە ڕووی ئاینیەوه‌ هیران هەر لە كۆنەوە پایەی خۆی هەبووە و چەندین کەسایەتی ئاینی لێ هەڵکەوتووە،وەک تەکیەی ([[کاکی ھیران|كاكی هیران]]) کە مێژووەکەی بۆ ٤٠٠ساڵ لەمەوپێش دەگەڕێتەوە کە ئه‌م ته‌كیه‌یه‌ ژماره‌یه‌كی زۆر مورید و شوێنكه‌وتووانی له‌ ناوچه‌ جیاوازه‌كانی وه‌كو هەولێر و ڕواندوز و سۆران و كۆیه‌ و سیده‌كان هه‌یه‌، ئەویش و ئێستاش ئەم تەكیە ماوە، وەلە ڕووی ئەدەبی و ڕۆشنبیریەوە چەندین کەسایەتی تێدا هەڵکەوتووە وەک شاعێری گەورەی كورد ([[سافیی ھیرانی|سافی هیرانی]]) و ([[سانی|سانی هیرانی]]) و [[شاناز ھیرانی|(شاناز هیرانی]]) و ([[تەلار هیرانی]]). '''ھۆکاری ناولێنان:''' ھۆی ناونانی شارەدێیەکە بە شارەدێی خۆشناو بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە خەڵکی شارەدێیەکە لە [[خۆشناو|ھۆزی خۆشناو]]ن. '''گوندەکانی سەر بەناحیەی هیران:''' * كەوەرتیان * چنێران * ئاقووبانی سەروو * ئاقووبانی خواروو * پونگینە * گەرۆتە * بەرەكە * ئەسپیندارە * فریز * لاسە * ترگالە * زیارەت * سولاوكی سەروو * سولاوكی خواروو * ناودارۆك * بیرۆکان * کاوانیان * قەسرۆکە == سەرچاوەکان == {{قەزای شەقڵاوە}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کۆمەڵگا}} [[پۆل:شارەدێیەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:ناوچەکانی کوردستان]] [[پۆل:شارەدێیەکانی کوردستان]] ohl6lyba9ysnf7b77ecxxzwayla9v7j 0 38290 1590763 1563882 2026-06-16T07:50:07Z 1silent scientist 51740 1590763 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[پەڕگە:Pythagoraas.svg|thumb|وێنەی گرافیکی بیردۆزی پیتاگۆرس]] '''پیتاگۆرس''' ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Pythagoras) (٥٧٠ پ.ز، دوورگەی سامۆس – ٤٩٥ پ.ز، کرۆتۆن) [[فەیلەسووف]] و [[ماتماتیکزان|بیرکاریزان]]ی ئیتاڵی بووە، داھێنانێکی مەزنی لە [[بیرکاری]]دا کردووە، ئەویش دۆزینەوەی [[تیۆرمی پیتاگۆرس|بیردۆزی پیتاگۆرسە]]، زۆربەی زانیارییەکان سەبارەت بە بیردۆزەکەی دوای چەند سەدەیەک دوای مردنی نووسراونەتەوە. جگە لەو بابەتانەی کە خۆی ئەزموونی تێدا ھەبوو کاری لە [[ئەستێرەناسی|گەردوونناسی]] و [[بیردۆزی میوزیک]]دا کردووە.<ref>https://web.archive.org/web/20220309102226/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/american/pythagoras?showCookiePolicy=true</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180809120529/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/pythagoras?showCookiePolicy=true</ref> == ژیان == ھیچ نووسراوێکی ڕەسەنی پیتاگۆرس نەماونەتەوە،{{sfnp|Joost-Gaugier|2006|page=11}}{{sfnp|Celenza|2010|page=796}} و نزیکەی ھیچ شتێک بە دڵنیایییەوە دەربارەی ژیانی نازانرێت.{{sfnp|Gregory|2015|pages=21–23}}{{sfnp|Copleston|2003|page=29}} کۆنترین سەرچاوەکان لەسەر ژیانی پیتاگۆرس، لە [[گزینۆفانس]]، [[ھیراکلیتوس]]، [[ئیمپێدۆکلیس]]، [[ئایۆنی خەڵکی خیۆس]]، و [[ھێرۆدۆت]]{{sfn|Lloyd|2014|p=28}} کورت، تەمومژاوی و زۆرجار تەنزئامێزن.{{sfnp|Kahn|2001|page=2}}{{sfnp|Burkert|1985|page=299}} سەرچاوە سەرەکییەکان لەسەر ژیانی پیتاگۆرس سێ ژیاننامەی کۆتاییی سەردەمی کۆنن کە لەلایەن [[دیۆگێنس لائێرتیۆس]]، [[پۆرفیری (فەیلەسووف)|پۆرفیری]]، و [[یامبلیکوس]] نووسراون، کە ھەموویان لە بنەڕەتدا پڕن لە ئەفسانە و چیڕۆکە کۆنەکان{{sfnp|Copleston|2003|page=29}}{{sfnp|Kahn|2001|page=5}}{{sfnp|Zhmud|2012|page=9}} و ھەرچی لە سەردەمی پیتاگۆرس دوور بکەونەوە، وەسفەکانیان بۆ دەستکەوتەکانی پیتاگۆرس درێژتر و خەیاڵاویتر دەبن.{{sfnp|Kahn|2001|page=5}}{{sfnp|Zhmud|2012|page=9}} ھەرچۆنێک بێت، پۆرفیری و یامبلیکوس ھەندێک کەرەستەیان بەکارھێناوە کە لە نووسراوەکانی پێشووتر لە سەدەی ٤ەمی پێش زایین وەرگیراون لەلایەن خوێندکارانی [[ئەرستۆ]]: [[دیکایارکۆس]]، [[ئاریستۆکسینوس]]، و [[ھێراکلیدس پۆنتیکوس]]{{sfnp|Burkert|1972|page=109}} کە ئەگەر بناسرێنەوە، بە گشتی بە جێی متمانەترین دادەنرێن.{{sfnp|Burkert|1972|page=109}} === سەرەتای ژیان === {{blockquote|«ھیچ وردەکارییەک لە ژیانی پیتاگۆرسدا نییە کە بێ دژبەری مابێتەوە. بەڵام دەکرێت، لە ڕێگەی ھەڵبژاردنێکی کەم تا زۆر ڕەخنەگرانەی زانیارییەکان، گێڕانەوەیەکی گونجاو دابڕێژرێت.»|[[واڵتەر بورکێرت]]، ١٩٧٢{{sfnp|Burkert|1972|page=106}}}} [[ھێرۆدۆت]]{{sfnp|Hdt. 4|loc=§95|p=297}} و [[ایسۆکراتس]] ھاوڕان لەسەر ئەوەی پیتاگۆرس کوڕی منیسارکۆس بووە{{sfnp|Joost-Gaugier|2006|page=16}}{{sfnp|Kahn|2001|page=6}} و لە دوورگەی [[سامۆس]] لە ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ئیجە|ئیجە]] لەدایکبووە.{{sfnp|Joost-Gaugier|2006|page=11}}{{sfnp|Kahn|2001|page=6}}{{sfnp|Kenny|2004|page=9}} دەوترێت منیسارکۆس نەخشێنەری بەردی گرانبەھا یان بازرگانێکی دەوڵەمەند بووە،{{sfnp|Porphyry, Vit. Pyth|loc=§1, §10}}<ref>{{harvp|Strom|loc=1.62(2)}}, cit. {{harvp|Afonasin|2012|p=15}}</ref>{{sfnp|Joost-Gaugier|2006|page=21}} بەڵام [[بنەچە]]ی جێی مشتومڕ و نادیارە.{{efn|name=ancestry|ھەندێک نووسەر بە ڕەسەنی [[سامۆس|سامۆسی]]، یان [[تیرینییەکان|تیرینییەکی]] خەڵکی [[لیمنۆس]]، یان [[فلیاس|فلیاسییەکی]] خەڵکی پێلۆپۆنیسۆس ناوی دەبەن، و مارماکۆس یان دێماراتوس وەک ناوی ئەو دەھێنن (بڕوانە {{harvp|Diog VIII|loc=§1.1}}; {{harvp|Porphyry, Vit. Pyth|loc=§1, §2}}; Justin, xx. 4; Pausanias, ii. 13; {{harvp|Iamblichus, Vit. Pyth|loc=§2.4}}). پۆرفیری بە تایبەتی، ڕاپۆرتێکی دژبەیەک لەلایەن [[نیانتیسی خەڵکی سیزیکوس|نیانتیس]]ەوە پێشکەش دەکات، کە منیسارکۆس لە تایر (لە سووریا) لەدایکبووە، یان تیرینییەکی خەڵکی لیمنۆس بووە؛ ھەرچۆنێک بێت، ڕەنگە تێکەڵاوییەکە بەھۆی لێکچوونی ناوەکانی «تایر» و «تیرینی» بووبێت، لەکاتێکدا ئەوەش پێشنیار کراوە کە پاشبنەمای خودی پۆرفیری لە تایرەوە، دەکرێت ڕوونی بکاتەوە بۆچی بەرھەمەکەی تەنھا دانەیەکە لە سێ ژیاننامەکەی پیتاگۆرس کە لە کۆتاییی سەردەمی کۆنەوە مابێتەوە، کە باوکی پیتاگۆرس بەوێوە ببەستێتەوە.{{sfnp|Ferguson|2008|pp=11–12, 198}} بەھۆی تەمومژاوی دەوروبەری پاشبنەماکەی، ھەندێک زانای مۆدێرن بە سەلامەتتری دەزانن کە قبووڵی بکەن «پیتاگۆرس و باوکی یۆنانی ڕەسەن بوون، لە ڕەگەزی تێکەڵنەکراوی سامۆسی».{{sfnp|Jacoby|Bollansée|1999|pp=256–257|loc=n. 73}}}} [[ئەپۆلۆنیۆسی تیانا]] دەنووسێت کە دایکی پیتاگۆرس پێیتیس بووە، ژنێک کە دەوترێت لە نەوەکانی [[ئەنکایۆس (کوڕی پۆسایدۆن)|ئەنکایۆس]] بووە، دامەزرێنەرە ئەفسانەیییەکەی سامۆس.{{sfnp|Taub|2017|page=[https://books.google.com/books?id=odm7DgAAQBAJ&pg=PA122 122]}}<ref>[[ئەپۆلۆنیۆسی تیانا]] ap. {{harvp|Porphyry, Vit. Pyth|loc=§2}}</ref> [[یامبلیکوس]] چیرۆکەکە دەگێڕێتەوە کە پێیتیا کاتێک دایکی بە پیتاگۆرسەوە دووگیان بووە، پێشبینی بۆ کردووە<ref>{{harvp|Iamblichus, Vit. Pyth|loc=§2}}</ref> کە ئەو پیاوێکی زۆر جوان، دانا و بەسوود بۆ مرۆڤایەتی دەبێت، و یامبلیکوسیش لەسەر ئەو بڕوایە بوو کە دایکی لە نەوەی ئەنکایۆس بووە.{{sfnp|Riedweg|2005|page=59}} سەبارەت بە ڕێکەوتی لەدایکبوونی، [[ئاریستۆکسینوس]] ڕای گەیاندووە کە پیتاگۆرس لە سەردەمی دەسەڵاتی [[پۆلیکراتس]]دا لە تەمەنی ٤٠ ساڵیدا سامۆسی جێھێشتووە، کە ڕێکەوتی لەدایکبوونی دەخاتە دەوروبەری ٥٧٠ی پێش زایین.{{sfnp|Porphyry, Vit. Pyth|loc=§9}} ناوی پیتاگۆرس بووە ھۆی ئەوەی پەیوەست بکرێت بە [[پێیتیا]]ن [[ئەپۆلۆ]] (پووسیا)؛ [[ئەریستیپۆسی کایرینی]] لە سەدەی ٤ەمی پێش زایین ناوی ئەوی ڕوون کردووەتەوە و وتوویەتی: «ئەو ڕاستی (ئاگۆرێوۆ)ی دەگوت، نەک کەمتر لەوەی کە پێیتیان (پووسیکۆس) دەیگوت».{{sfnp|Riedweg|2005|page=59}} لە ساڵانی گەشەکردنی پیتاگۆرسدا، سامۆس ناوەندێکی ڕۆشنبیریی گەشەسەندوو بوو کە بە دەستکەوتە ئەندازیارییە تەلارسازییە پێشکەوتووەکانی ناسرابوو، لەوانە دروستکردنی [[تونێلی ئۆپاڵینۆس]]، و بەھۆی کولتووری فیستیڤاڵە پڕ لە جۆش و خرۆشەکەی.{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٤٥–٤٧}} ناوەندێکی سەرەکیی بازرگانی بوو لە ئیجەدا کە بازرگانان کاڵایان لە [[ڕۆژھەڵاتی نزیک]]ەوە بۆ دەھێنا.{{sfnp|Joost-Gaugier|2006|page=11}} بە وتەی کریستیان ئێڵ. جوست-گۆگیێر، ئەم بازرگانانە بە دڵنیایییەوە بیرۆکە و دابونەریتی ڕۆژھەڵاتی نزیکیان لەگەڵ خۆیاندا ھێناوە.{{sfnp|Joost-Gaugier|2006|page=11}} سەرەتای ژیانی پیتاگۆرس ھاوکات بوو لەگەڵ گەشەکردنی سەرەتای [[فەلسەفەی سروشتی]]ی ئایۆنی.{{sfnp|Kahn|2001|page=6}}{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٤٤–٤٥}} ئەو ھاوچەرخی فەیلەسووفەکان [[ئەناکسیماندەر]] و [[ئەناکسیمێنیسی خەڵکی میلیتۆس|ئەناکسیمێنیس]] و مێژوونووس [[ھێکاتایۆسی خەڵکی میلیتۆس|ھێکاتایۆس]] بوو، کە ھەموویان لە [[میلیتۆس]] دەژیان، لەو بەری دەریای سامۆسەوە.{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٤٤–٤٥}} === گەشتە ناودارەکان === {{anchor|گەشتە گومانلێکراوەکان}} لێکۆڵینەوە مۆدێرنەکان نیشانیان داوە کە کولتووری [[یۆنانی دێرین]] بە توندی لەژێر [[دەسەڵات]]ی کولتوورەکانی [[شام]]ی و [[میزۆپۆتامیا]]یی بووە، کە پێدەچێت لەلایەن نووسەرانی دواتر لە سەردەمە کلاسیکی و ھێلینیستیکەکاندا ناسرابێت، کە زۆرێک لە بڕوا نائاسایی و نەرۆتینییەکانی پیتاگۆرسیان بۆ گەشتکردن بۆ وڵاتە دوورەکان گەڕاندووەتەوە، کە لەوێ لەو گەلانە فێربووە.{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٧–٨}} دۆکتۆرینی [[کۆچی دوایی|گواستنەوەی ڕۆح]]، یان دووبارە لەدایکبوونەوەی ڕۆح دوای مردن، کە ھێرۆدۆت و دیۆگێنس لائێرتیۆس بۆ میسرییەکانیان گەڕاندبووەوە، بووە ھۆی چیڕۆکێکی تێر و تەسەل{{sfnp|Porphyry, Vit. Pyth|loc=§6}} کە تێیدا پیتاگۆرس [[زمانی میسری]] لە خودی [[فیرعەون]] [[ئەماسیسی دووەم]]ەوە فێربووە، و پاشان گەشتی کردووە بۆ خوێندن لەلای قەشە میسرییەکان لە [[دیۆسپۆلیس، میسر|دیۆسپۆلیس]] (تیبیس)، کە لەوێ تاکە بیانی بووە کە ئیمتیازی بەشداریکردن لە پەرستنەکانیانی پێ درابێت.{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٧–٨}} بەڵام نووسەرانی دیکەی دێرین [[بانگەشە]]یان کردووە کە پیتاگۆرس ئەم فێرکارییانەی لە [[موغەکان]] لە [[فارس]] یان تەنانەت لە خودی [[زەردەشت]]ەوە فێربووە.{{sfnp|Diog VIII|loc=§1.1, §1.3}}{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٧–٨}} [[فینیکییەکان]]یش بەوە ناوبانگیان ھەیە کە پیتاگۆرسیان فێری [[حیساب]] کردووە و [[کلدانییەکان]]یش فێری ئەستێرەناسییان کردووە.{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٧–٨}} تا سەدەی سێیەمی پێش زایین، وا ڕاپۆرت کراوە کە پیتاگۆرس لە لای [[جووەکان]]یش خوێندوویەتی.{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٧–٨}} تا سەدەی سێیەمی دوای زایین، پیتاگۆرس لەلایەن [[فیلۆستراتۆس]]ەوە وا ڕاپۆرت کراوە کە لە لای دانا یان [[جیمنۆسۆفیست]]ەکان لە [[ھیندستان]] خوێندوویەتی و بە گوێرەی [[یامبلیکوس]]، لەگەڵ [[سێلتەکان]] و [[ئیبەرییەکان]]یشدا.{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٧–٨}} == بیردۆزی پیتاگۆرس== {{سەرەکی|تیۆرمی پیتاگۆرس}} لێکۆڵینەوەکانی پیتاگۆرس لەسەر [[سێگۆشە|سێگۆشەی گۆشەوەستاودا]] ئەوەی دەرخست، [[ڕووبەر]]ی [[چوارگۆشە]]ی سەر [[لا]]ی ژێی سێگۆشەیەکی گۆشەوەستاو یەکسانە بە ئەنجامی کۆکردنەوەی ڕووبەری دوو چوارگۆشەی سەر دوو لای تری سێگۆشەکە، دواتر ئەو [[ڕێسا]]یە پەیوەندی پیتاگۆرس یان [[تیۆرمی پیتاگۆرس|بیردۆزی پیتاگۆرس]] ناونرا بە دەستەواژەیەکی تر، لە سێگۆشەیەکی گۆشەوەستاودا دووجای ژێ یەکسانە بە ئەنجامی کۆکردنەوەی دووجای دوو [[لا]]ی تری سێگۆشەی گۆشەوەستاو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|ژیاننامە|سیاسەت|گەردوون|فەلسەفە|کۆمەڵگا|مۆسیقا|ئەندازە}} {{ماتماتیکزان-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Pythagoras}} [[پۆل:مردووانی سەدەی ٥ەمی پ.ز]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٦ەمی پ.ز]] [[پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٦ەمی پ.ز]] [[پۆل:فەیلەسووفانی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:فەلسەفەی بیرکاری]] [[پۆل:پیتاگۆرس]] [[پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٥ەمی پ.ز]] [[پۆل:ماتماتیکزانە یۆنانییە دێرینەکان]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی ئایینەکان]] [[پۆل:مێژووی ماتماتیک]] [[پۆل:مێژووی فەلسەفە]] [[پۆل:مێژووی زانست]] [[پۆل:مێژووی بیرۆکەکان]] [[پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق]] [[پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور]] [[پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە]] [[پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری]] [[پۆل:فەیلەسووفانی زانست]] [[پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان]] [[پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:نووسەران دەربارەی ئایین و زانست]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی دینەکان]] n825756rhw2qhqthsvhqbyks2xqpaw7 1590764 1590763 2026-06-16T07:50:40Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1590764 wikitext text/x-wiki {{Databox}} [[پەڕگە:Pythagoraas.svg|thumb|وێنەی گرافیکی بیردۆزی پیتاگۆرس]] '''پیتاگۆرس''' ([[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Pythagoras) (٥٧٠ پ.ز، دوورگەی سامۆس – ٤٩٥ پ.ز، کرۆتۆن) [[فەیلەسووف]] و [[ماتماتیکزان|بیرکاریزان]]ی ئیتاڵی بووە، داھێنانێکی مەزنی لە [[بیرکاری]]دا کردووە، ئەویش دۆزینەوەی [[تیۆرمی پیتاگۆرس|بیردۆزی پیتاگۆرسە]]، زۆربەی زانیارییەکان سەبارەت بە بیردۆزەکەی دوای چەند سەدەیەک دوای مردنی نووسراونەتەوە. جگە لەو بابەتانەی کە خۆی ئەزموونی تێدا ھەبوو کاری لە [[ئەستێرەناسی|گەردوونناسی]] و [[بیردۆزی میوزیک]]دا کردووە.<ref>https://web.archive.org/web/20220309102226/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/american/pythagoras?showCookiePolicy=true</ref><ref>https://web.archive.org/web/20180809120529/https://www.collinsdictionary.com/dictionary/english/pythagoras?showCookiePolicy=true</ref> == ژیان == ھیچ نووسراوێکی ڕەسەنی پیتاگۆرس نەماونەتەوە،{{sfnp|Joost-Gaugier|2006|page=11}}{{sfnp|Celenza|2010|page=796}} و نزیکەی ھیچ شتێک بە دڵنیایییەوە دەربارەی ژیانی نازانرێت.{{sfnp|Gregory|2015|pages=21–23}}{{sfnp|Copleston|2003|page=29}} کۆنترین سەرچاوەکان لەسەر ژیانی پیتاگۆرس، لە [[گزینۆفانس]]، [[ھیراکلیتوس]]، [[ئیمپێدۆکلیس]]، [[ئایۆنی خەڵکی خیۆس]]، و [[ھێرۆدۆت]]{{sfn|Lloyd|2014|p=28}} کورت، تەمومژاوی و زۆرجار تەنزئامێزن.{{sfnp|Kahn|2001|page=2}}{{sfnp|Burkert|1985|page=299}} سەرچاوە سەرەکییەکان لەسەر ژیانی پیتاگۆرس سێ ژیاننامەی کۆتاییی سەردەمی کۆنن کە لەلایەن [[دیۆگێنس لائێرتیۆس]]، [[پۆرفیری (فەیلەسووف)|پۆرفیری]]، و [[یامبلیکوس]] نووسراون، کە ھەموویان لە بنەڕەتدا پڕن لە ئەفسانە و چیڕۆکە کۆنەکان{{sfnp|Copleston|2003|page=29}}{{sfnp|Kahn|2001|page=5}}{{sfnp|Zhmud|2012|page=9}} و ھەرچی لە سەردەمی پیتاگۆرس دوور بکەونەوە، وەسفەکانیان بۆ دەستکەوتەکانی پیتاگۆرس درێژتر و خەیاڵاویتر دەبن.{{sfnp|Kahn|2001|page=5}}{{sfnp|Zhmud|2012|page=9}} ھەرچۆنێک بێت، پۆرفیری و یامبلیکوس ھەندێک کەرەستەیان بەکارھێناوە کە لە نووسراوەکانی پێشووتر لە سەدەی ٤ەمی پێش زایین وەرگیراون لەلایەن خوێندکارانی [[ئەرستۆ]]: [[دیکایارکۆس]]، [[ئاریستۆکسینوس]]، و [[ھێراکلیدس پۆنتیکوس]]{{sfnp|Burkert|1972|page=109}} کە ئەگەر بناسرێنەوە، بە گشتی بە جێی متمانەترین دادەنرێن.{{sfnp|Burkert|1972|page=109}} === سەرەتای ژیان === {{blockquote|«ھیچ وردەکارییەک لە ژیانی پیتاگۆرسدا نییە کە بێ دژبەری مابێتەوە. بەڵام دەکرێت، لە ڕێگەی ھەڵبژاردنێکی کەم تا زۆر ڕەخنەگرانەی زانیارییەکان، گێڕانەوەیەکی گونجاو دابڕێژرێت.»|[[واڵتەر بورکێرت]]، ١٩٧٢{{sfnp|Burkert|1972|page=106}}}} [[ھێرۆدۆت]]{{sfnp|Hdt. 4|loc=§95|p=297}} و [[ایسۆکراتس]] ھاوڕان لەسەر ئەوەی پیتاگۆرس کوڕی منیسارکۆس بووە{{sfnp|Joost-Gaugier|2006|page=16}}{{sfnp|Kahn|2001|page=6}} و لە دوورگەی [[سامۆس]] لە ڕۆژھەڵاتی [[دەریای ئیجە|ئیجە]] لەدایکبووە.{{sfnp|Joost-Gaugier|2006|page=11}}{{sfnp|Kahn|2001|page=6}}{{sfnp|Kenny|2004|page=9}} دەوترێت منیسارکۆس نەخشێنەری بەردی گرانبەھا یان بازرگانێکی دەوڵەمەند بووە،{{sfnp|Porphyry, Vit. Pyth|loc=§1, §10}}<ref>{{harvp|Strom|loc=1.62(2)}}, cit. {{harvp|Afonasin|2012|p=15}}</ref>{{sfnp|Joost-Gaugier|2006|page=21}} بەڵام [[بنەچە]]ی جێی مشتومڕ و نادیارە.{{efn|name=ancestry|ھەندێک نووسەر بە ڕەسەنی [[سامۆس|سامۆسی]]، یان [[تیرینییەکان|تیرینییەکی]] خەڵکی [[لیمنۆس]]، یان [[فلیاس|فلیاسییەکی]] خەڵکی پێلۆپۆنیسۆس ناوی دەبەن، و مارماکۆس یان دێماراتوس وەک ناوی ئەو دەھێنن (بڕوانە {{harvp|Diog VIII|loc=§1.1}}; {{harvp|Porphyry, Vit. Pyth|loc=§1, §2}}; Justin, xx. 4; Pausanias, ii. 13; {{harvp|Iamblichus, Vit. Pyth|loc=§2.4}}). پۆرفیری بە تایبەتی، ڕاپۆرتێکی دژبەیەک لەلایەن [[نیانتیسی خەڵکی سیزیکوس|نیانتیس]]ەوە پێشکەش دەکات، کە منیسارکۆس لە تایر (لە سووریا) لەدایکبووە، یان تیرینییەکی خەڵکی لیمنۆس بووە؛ ھەرچۆنێک بێت، ڕەنگە تێکەڵاوییەکە بەھۆی لێکچوونی ناوەکانی «تایر» و «تیرینی» بووبێت، لەکاتێکدا ئەوەش پێشنیار کراوە کە پاشبنەمای خودی پۆرفیری لە تایرەوە، دەکرێت ڕوونی بکاتەوە بۆچی بەرھەمەکەی تەنھا دانەیەکە لە سێ ژیاننامەکەی پیتاگۆرس کە لە کۆتاییی سەردەمی کۆنەوە مابێتەوە، کە باوکی پیتاگۆرس بەوێوە ببەستێتەوە.{{sfnp|Ferguson|2008|pp=11–12, 198}} بەھۆی تەمومژاوی دەوروبەری پاشبنەماکەی، ھەندێک زانای مۆدێرن بە سەلامەتتری دەزانن کە قبووڵی بکەن «پیتاگۆرس و باوکی یۆنانی ڕەسەن بوون، لە ڕەگەزی تێکەڵنەکراوی سامۆسی».{{sfnp|Jacoby|Bollansée|1999|pp=256–257|loc=n. 73}}}} [[ئەپۆلۆنیۆسی تیانا]] دەنووسێت کە دایکی پیتاگۆرس پێیتیس بووە، ژنێک کە دەوترێت لە نەوەکانی [[ئەنکایۆس (کوڕی پۆسایدۆن)|ئەنکایۆس]] بووە، دامەزرێنەرە ئەفسانەیییەکەی سامۆس.{{sfnp|Taub|2017|page=[https://books.google.com/books?id=odm7DgAAQBAJ&pg=PA122 122]}}<ref>[[ئەپۆلۆنیۆسی تیانا]] ap. {{harvp|Porphyry, Vit. Pyth|loc=§2}}</ref> [[یامبلیکوس]] چیرۆکەکە دەگێڕێتەوە کە پێیتیا کاتێک دایکی بە پیتاگۆرسەوە دووگیان بووە، پێشبینی بۆ کردووە<ref>{{harvp|Iamblichus, Vit. Pyth|loc=§2}}</ref> کە ئەو پیاوێکی زۆر جوان، دانا و بەسوود بۆ مرۆڤایەتی دەبێت، و یامبلیکوسیش لەسەر ئەو بڕوایە بوو کە دایکی لە نەوەی ئەنکایۆس بووە.{{sfnp|Riedweg|2005|page=59}} سەبارەت بە ڕێکەوتی لەدایکبوونی، [[ئاریستۆکسینوس]] ڕای گەیاندووە کە پیتاگۆرس لە سەردەمی دەسەڵاتی [[پۆلیکراتس]]دا لە تەمەنی ٤٠ ساڵیدا سامۆسی جێھێشتووە، کە ڕێکەوتی لەدایکبوونی دەخاتە دەوروبەری ٥٧٠ی پێش زایین.{{sfnp|Porphyry, Vit. Pyth|loc=§9}} ناوی پیتاگۆرس بووە ھۆی ئەوەی پەیوەست بکرێت بە [[پێیتیا]]ن [[ئەپۆلۆ]] (پووسیا)؛ [[ئەریستیپۆسی کایرینی]] لە سەدەی ٤ەمی پێش زایین ناوی ئەوی ڕوون کردووەتەوە و وتوویەتی: «ئەو ڕاستی (ئاگۆرێوۆ)ی دەگوت، نەک کەمتر لەوەی کە پێیتیان (پووسیکۆس) دەیگوت».{{sfnp|Riedweg|2005|page=59}} لە ساڵانی گەشەکردنی پیتاگۆرسدا، سامۆس ناوەندێکی ڕۆشنبیریی گەشەسەندوو بوو کە بە دەستکەوتە ئەندازیارییە تەلارسازییە پێشکەوتووەکانی ناسرابوو، لەوانە دروستکردنی [[تونێلی ئۆپاڵینۆس]]، و بەھۆی کولتووری فیستیڤاڵە پڕ لە جۆش و خرۆشەکەی.{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٤٥–٤٧}} ناوەندێکی سەرەکیی بازرگانی بوو لە ئیجەدا کە بازرگانان کاڵایان لە [[ڕۆژھەڵاتی نزیک]]ەوە بۆ دەھێنا.{{sfnp|Joost-Gaugier|2006|page=11}} بە وتەی کریستیان ئێڵ. جوست-گۆگیێر، ئەم بازرگانانە بە دڵنیایییەوە بیرۆکە و دابونەریتی ڕۆژھەڵاتی نزیکیان لەگەڵ خۆیاندا ھێناوە.{{sfnp|Joost-Gaugier|2006|page=11}} سەرەتای ژیانی پیتاگۆرس ھاوکات بوو لەگەڵ گەشەکردنی سەرەتای [[فەلسەفەی سروشتی]]ی ئایۆنی.{{sfnp|Kahn|2001|page=6}}{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٤٤–٤٥}} ئەو ھاوچەرخی فەیلەسووفەکان [[ئەناکسیماندەر]] و [[ئەناکسیمێنیسی خەڵکی میلیتۆس|ئەناکسیمێنیس]] و مێژوونووس [[ھێکاتایۆسی خەڵکی میلیتۆس|ھێکاتایۆس]] بوو، کە ھەموویان لە [[میلیتۆس]] دەژیان، لەو بەری دەریای سامۆسەوە.{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٤٤–٤٥}} === گەشتە ناودارەکان === {{anchor|گەشتە گومانلێکراوەکان}} لێکۆڵینەوە مۆدێرنەکان نیشانیان داوە کە کولتووری [[یۆنانی دێرین]] بە توندی لەژێر [[دەسەڵات]]ی کولتوورەکانی [[شام]]ی و [[میزۆپۆتامیا]]یی بووە، کە پێدەچێت لەلایەن نووسەرانی دواتر لە سەردەمە کلاسیکی و ھێلینیستیکەکاندا ناسرابێت، کە زۆرێک لە بڕوا نائاسایی و نەرۆتینییەکانی پیتاگۆرسیان بۆ گەشتکردن بۆ وڵاتە دوورەکان گەڕاندووەتەوە، کە لەوێ لەو گەلانە فێربووە.{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٧–٨}} دۆکتۆرینی [[کۆچی دوایی|گواستنەوەی ڕۆح]]، یان دووبارە لەدایکبوونەوەی ڕۆح دوای مردن، کە ھێرۆدۆت و دیۆگێنس لائێرتیۆس بۆ میسرییەکانیان گەڕاندبووەوە، بووە ھۆی چیڕۆکێکی تێر و تەسەل{{sfnp|Porphyry, Vit. Pyth|loc=§6}} کە تێیدا پیتاگۆرس [[زمانی میسری]] لە خودی [[فیرعەون]] [[ئەماسیسی دووەم]]ەوە فێربووە، و پاشان گەشتی کردووە بۆ خوێندن لەلای قەشە میسرییەکان لە [[دیۆسپۆلیس، میسر|دیۆسپۆلیس]] (تیبیس)، کە لەوێ تاکە بیانی بووە کە ئیمتیازی بەشداریکردن لە پەرستنەکانیانی پێ درابێت.{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٧–٨}} بەڵام نووسەرانی دیکەی دێرین [[بانگەشە]]یان کردووە کە پیتاگۆرس ئەم فێرکارییانەی لە [[موغەکان]] لە [[فارس]] یان تەنانەت لە خودی [[زەردەشت]]ەوە فێربووە.{{sfnp|Diog VIII|loc=§1.1, §1.3}}{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٧–٨}} [[فینیکییەکان]]یش بەوە ناوبانگیان ھەیە کە پیتاگۆرسیان فێری [[حیساب]] کردووە و [[کلدانییەکان]]یش فێری ئەستێرەناسییان کردووە.{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٧–٨}} تا سەدەی سێیەمی پێش زایین، وا ڕاپۆرت کراوە کە پیتاگۆرس لە لای [[جووەکان]]یش خوێندوویەتی.{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٧–٨}} تا سەدەی سێیەمی دوای زایین، پیتاگۆرس لەلایەن [[فیلۆستراتۆس]]ەوە وا ڕاپۆرت کراوە کە لە لای دانا یان [[جیمنۆسۆفیست]]ەکان لە [[ھیندستان]] خوێندوویەتی و بە گوێرەی [[یامبلیکوس]]، لەگەڵ [[سێلتەکان]] و [[ئیبەرییەکان]]یشدا.{{sfnp|Riedweg|2005|pages=٧–٨}} == بیردۆزی پیتاگۆرس== {{سەرەکی|تیۆرمی پیتاگۆرس}} لێکۆڵینەوەکانی پیتاگۆرس لەسەر [[سێگۆشە|سێگۆشەی گۆشەوەستاودا]] ئەوەی دەرخست، [[ڕووبەر]]ی [[چوارگۆشە]]ی سەر [[لا]]ی ژێی سێگۆشەیەکی گۆشەوەستاو یەکسانە بە ئەنجامی کۆکردنەوەی ڕووبەری دوو چوارگۆشەی سەر دوو لای تری سێگۆشەکە، دواتر ئەو [[ڕێسا]]یە پەیوەندی پیتاگۆرس یان [[تیۆرمی پیتاگۆرس|بیردۆزی پیتاگۆرس]] ناونرا بە دەستەواژەیەکی تر، لە سێگۆشەیەکی گۆشەوەستاودا دووجای ژێ یەکسانە بە ئەنجامی کۆکردنەوەی دووجای دوو [[لا]]ی تری سێگۆشەی گۆشەوەستاو. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ماتماتیک|ژیاننامە|سیاسەت|گەردوون|فەلسەفە|کۆمەڵگا|مۆسیقا|ئەندازە}} {{پۆلی کۆمنز|Pythagoras}} [[پۆل:مردووانی سەدەی ٥ەمی پ.ز]] [[پۆل:لەدایکبووانی سەدەی ٦ەمی پ.ز]] [[پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٦ەمی پ.ز]] [[پۆل:فەیلەسووفانی یۆنانی کۆن]] [[پۆل:فەلسەفەی بیرکاری]] [[پۆل:پیتاگۆرس]] [[پۆل:فەیلەسووفانی سەدەی ٥ەمی پ.ز]] [[پۆل:ماتماتیکزانە یۆنانییە دێرینەکان]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی ئایینەکان]] [[پۆل:مێژووی ماتماتیک]] [[پۆل:مێژووی فەلسەفە]] [[پۆل:مێژووی زانست]] [[پۆل:مێژووی بیرۆکەکان]] [[پۆل:فەیلەسووفانی ئەخلاق]] [[پۆل:فەیلەسووفانی کلتوور]] [[پۆل:فەیلەسووفانی پەروەردە]] [[پۆل:فەیلەسووفانی بیرکاری]] [[پۆل:فەیلەسووفانی زانست]] [[پۆل:فەیلەسووفە سیاسەتمەدارەکان]] [[پۆل:فەیلەسووفە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:نووسەران دەربارەی ئایین و زانست]] [[پۆل:دامەزرێنەرانی دینەکان]] plcclhel9k29gzn0gqm12sgskp1ot86 0 43114 1590551 1590334 2026-06-15T15:00:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1590551 wikitext text/x-wiki '''هاوسەرگیری''' پەیماننامەیەکە کە تێیدا دوو هاوبەش یاخود دوو خۆشەویست بەڵێن دەدەن کە بۆ ماوەیەکی زۆر یان بۆ هەموو ژیانیان پێکەوە بژین و پەیوەندییەکەیان بەردەوامبێت<ref>دیکشنەری کامبریدج - پێناسەی هاوسەرگیری؛ https://dictionary.cambridge.org/dictionary/english/marriage</ref>؛ کەتێیدا مافی هەردوو هاوبەشەکە و نەوەکانیان(ئەگەر هەبوو) یاساییانە پارێزراو دەبێت. زۆربەی کات دوو خۆشەویست هاوسەرگیری دەکەن بە مەبەستی [[سێکس|جووتبوون]] و پێکەوەژیان و پێکهێنانی [[خێزان]] و هەبوونی منداڵ یان هەڵگرتنەوەی منداڵێک.<ref> ئینسایکڵۆپییای بڕیتانیسا بەشی سەرەتای دەقەکە https://www.britannica.com/topic/marriage</ref>[[پەڕگە:Lawrence Alma-Tadema Courtship - The Proposal.jpg|وێنۆک|تابلۆی لاورێنس ئاڵما؛ ''داوای هاوسەرگیری'']] ==میژوو== [[پەڕگە:Frank Bernard Dicksee - Romeo and Juliet, 1884.jpg|وێنۆک|تابلۆی فڕانک بێرنارد؛ ی''ەکەم یەکبینینی [[ڕۆمیۆ و جولیەت|ڕۆمیۆ و جولێت]]'']] لەپێشتردا زۆربەیکات هاوسەرگیری و خۆشەویستی دوو شتی لەیەک جیاواز بوون؛زۆربەی کات هاوسەر لە مێژوودا لالایەن خێزان هەڵدەبژێردرا تەنانەت ئەگەر هاوبەشەکانیش یەکدیان خۆشنەویستایە <ref>ئینسایکڵۆپێدیای بڕیتانیسا؛ دەقی سەرەتا و ناوەڕاست https://www.britannica.com/art/courtly-love</ref><ref>https://www.scribd.com/document/875953687/The-Radical-Idea-of-Marrying-for-Love-Coontz-1 کتێبی مێژووی خۆشەویستی بۆ هاوسەرگیری ؛ لاپەڕە ١٨؛ دێڕی سێیام تا دەیەم</ref> ==='''هاوسەرگیری و [[سێکس|جووتبوون]]'''=== لە مێژوودا و لە زۆربەی کۆمەڵگەکانی ئەمڕۆ دا جووتبوونی ڕیگەپێدراو سەرەتا پێویستی بە [[ھاوسەرگیری|هاوسەرگیری]] هەیە<ref>https://www.britannica.com/topic/marriage/Marriage-rituals</ref>؛ هەرچەندە لە زۆرێک لە کۆمەڵگەکانی دیکەدا هاوبەشەکان جووتبوون تەنیا بۆ [[وروژاندنی سێکسی]] یان [[چێژ]] ئەنجامدەدەن بێ هاوسەرگیری پێشوەختە یان [[ڕۆمانس (ئەوین)|پەیوەندی ڕۆمانسی]] یان هەردووکیان. لە هەمەنکاتدا لە مێژوودا جووتبوون لە نێوان [[پێگەیشتوویی لە مرۆڤدا|پێگەیشتوو]]<nowiki/>ەکان پێویستی بە هاوسەرگیری هەبووە و پێویستی بەڕەزامەندی خانمەکە هەبووە بۆ پیاوەکە بۆ هاوسەرگیریکردن<ref>https://www.berose.fr/IMG/pdf/a-short-history-of-marriage.pdf</ref>؛ لەپاشاندا یەکەم جوتبوون لە دوای هاوسەرگیری وەک یەکەم جووتبوونی ڕێگەپێدراو دا دەندرا ، لە ئەگەری شکستهێنانی ئەم جووتبوونە بە هەر هۆکارێک پڕۆسەی هاوسەرگیرییەکە وەک بەتاڵ سەیردەکرا و وا هەژمار دەکرا کە ڕووینەداوە و ئەم پڕۆسەیەش پێویستی بە جیابوونەوە نەبووە چوونکە بە هاوسەرگیریەکە بە هەڵوەشێندراوە دانراوە<ref>https://www.britannica.com/topic/marriage/Marriage-rituals</ref>. ئەمەش لەوانەیە جیاوز بێت لە کلتوورەکانی جیهاندا هاوسەرگیری دەکرێت بەبێ یان بە ئەنجامدانی زەماوەندبکرێت کە ئەمەش زۆر باوە لە کلتوورەکانی جیهاندا <ref>ئینسایکڵۆپێدیای بڕیتانیسا؛ بەشی ڕێوڕەسمی هاوسەرگیری https://www.britannica.com/topic/marriage/Marriage-rituals</ref> {{پۆلی کۆمنز|Marriage}} {{تووڵی دەروازە|سێکسناسی|ژینناسی|کۆمەڵگا}} [[پۆل:دانیشتووناسی]] [[پۆل:خێزان]] [[پۆل:دامەزراوە کۆمەڵایەتییەکان]] [[پۆل:فەلسەفەی ئەوین]] [[پۆل:ھاوسەرگیری]] [[پۆل:خزمایەتی و ڕەچەڵەک]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} 5p80xa5o879qzazfn9119r86ratczm8 14 99495 1590557 958098 2026-06-15T16:05:23Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Kurdish-language films}} 1590557 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Kurdish-language films}} [[پۆل:میدیای بەکۆمەڵ بە زمانی کوردی]] [[پۆل:فیلمە کوردییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بەپێی زمان]] s6b0dckl4y7opnijsrfifgz4vwr6n58 0 104428 1590585 1584455 2026-06-15T17:09:24Z MFTG 21816 /* top */ 1590585 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای خەبات | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[قەزا]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Arbil Districs.png | photo2a = Hawler Governorate.png | photo2b = Hewler governorate 2012.png | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = '''نەخشەی سەرەوە'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[گوند]]ەکانیان){{ھن}}'''نەخشەی لای ڕاست'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}'''نەخشەی لای چەپ'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا. | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.277278|43.659647}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای خەبات''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[خەبات]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠پ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٦٨٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٨٠٤ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = ] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = تلکێفی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠،٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +3:30 | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +4:30 <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''قەزای خەبات''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''قضاء خبات''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Khabat District'') یەکێکە لە قەزاکانی [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[خەبات]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> رووبەری گشتی قەزای خەبات (٢٧٥١٣٧) دۆنمە و دەکاتە (٦٨٧) کم٢. جیا لە سەنتەری قەزا (٢) ناحیە بەناوەکانی [[ناحیەی ڕزگاری، خەبات|ڕزگاری]]، [[ناحیەی کەورگۆسک|کەورگۆسک]] و (٣) [[کۆمەڵگە]] و (٦٤) گوندی ھەیە. لە ساڵی ٢٠١٨دا، ژمارەی تێکرای دانیشتوانی قەزا (١١٧،٥٨٠) کەس و ژمارەی دانیشتوانی سەنتەری قەزا زیاتر لە (٣٠،٠٠٠) کەس بووە. پاش بەقەزاکردنی خەبات دامودەزگای حکوومی لێیە و پێداویستی سەرەکی بۆ ئەو قەزایە دابینکردووە کە سیمای شارستانی بە ناوچەکە بەخشیووە. == ناو == * ناوی ئەم قەزایەحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارۆچکەی [[خەبات]]ە. * لەسەردەمی ڕژێمی پێشووی عێراقدا، ناوی ئەم ناوچەیە گۆڕدرا بۆ "الکفاح" (کە بە عەرەبی واتای تێکۆشان و خەبات دێت). دوای [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]] و دامەزراندنی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، ناوە عەرەبییەکە کوردی کرا و بە فەرمی کرا بە "خەبات"، وەک ڕێزێک بۆ مێژووی پرشنگداری خەبات، قوربانیدان و تێکۆشانی خەڵکی ناوچەکە و گەلی کورد لەپێناو ئازادیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == قەزای خەبات ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە: * لە باکوورەوە [[قەزای بەردەڕەش]] و [[قەزای پیرمام]]. * لە باشوورەوە [[قەزای مەخموور]] و [[قەزای ھەولێر]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای ھەولێر]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای بەردەڕەش]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077973</ref> === لە ڕووی فەلەکییەوە === لە ڕووی فەلەکییەوە کەوتووەتە نێوان ھەردوو [[ھێڵی درێژی]] (ˉ٣٥: ٤٣˚) و (ˉ٠٧: ٤٤˚) ڕۆژھەلات و بازنەی پانی (ˉ٥٣: ٣٥˚) و (ˉ٣٤: ٣٦˚)ی باکور. [[پەڕگە:U2 Mission B1554 Ancient Canals (Hammer and Ur 2019 Fig 16C).jpg|وێنۆک|نەخشەی کارگێڕی قەزای خەبات]] == مێژووی قەزای خەبات == دوابەدوای رێکەوتنامەی ١١ی ئازاری ١٩٧٠ [[ھنجیرۆک]] وەک سەنتەری ناحیە دەستنیشان کرا ناحیەکە ناوی لێنرا (خەبات). یەکەم بەڕێوەبەری ناحیە بەناوی ([[شێخ رەئوف فەخرەئەلدین]]) بووە. لە ھەمان کاتدا کۆمەڵگەی ھەنجیرۆک لە تەنیشت گوندی ھنجیرۆک دروستکراوە کە پێشتر تەنیا گووند بووە. (١٣) کەس ئەرکی بەڕێوەبەردنی ناحیەیان لە ئەستۆ بووە و لە رێکەوتی ١١/١٠/٢٠٠٤ بە فەرمانی ئەنجومەنی وەزیران ژمارەی (٢٣٧١) کرا بە قەزا. یەکەم قائممەقامی ئەم قەزایە [[ڕزگار مستەفا محەممەد]] بووە و پاش بەقەزاکردنی خەبات، ئەو قەزایە پێشکەوتنێکی بەرچاوی بە خۆیەوە بینیوە. لە ڕووی چری دانیشتوان و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری گشتییەکان کە چەندین گەڕەک بە ناوەکانی (ھەنجیرۆک، ئاشتیی ١، ئاشتیی ٢، ڕزگاری، کانی مام سنج، کۆمەڵگەی ئیداری، کشتوکاڵ، باستام، سەروەران) == لەڕووی ئابووری == لە سنوورەکەدا چەندین پڕۆژەی ئابووری و پێشەسازی گرنگ ھەن کە لە ئاستی پایتەخت و ھەرێمی کوردستان سوودی لێ وەردەگیرێ وەک پاڵاوتگەی نەوت، پڕۆژەی ئاوی ئیفراز کە ئاو بۆ بەشێکی زۆری ھاووڵاتییانی پارێزگای ھەولێر دابین دەکات، وێستگەی کارەبای ھەڵمی لێیە بۆ بەرھەمھێنانی کارەبا ، کارگەکانی (ئاسن و کۆکەکولاو، ئەمباری نەوت، کارگەی شیرەمەنی. پردی کۆنی خەبات کەوتووەتە سەر زێی گەورە کە خەبات بە [[ناحیەی کەلەک]] دەبەستێتەوە و مێژوی دروستکردنی دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی دەسەڵاتی عوسمانی. دواتر لە سەردەمی ئینگلیز کۆمپانیا ھیندیەکان نۆژەنیان کردووەتەوە کە لە ڕووی بیناسازییەوە سیمایەکی مێژوویی بە دروستکردنییەوە دیارە. == لەڕووی خوێندن== لە قەزای خەبات لە ساڵی ( ١٩٨١ ) کۆلێژی کشتوکالی لێ کرایەوە تاکو سالی ( ١٩٨٧) دواتر گواسترایەوە بۆ سەنتەری شاری ھەولێر, گرینکەیکی زۆری ھەبوو لە رووی خوێندنی باڵا و کشتوکاڵی و ئابووری بۆ ئەو ناوچەیە وە خەلێکی زۆریش لە کێلگەی کۆلێژ کاریان دەکرد, وە لە لە ساڵی ( ٢٠٠٩ ) پەیمانگەی تەکنیکی خەبات کرایەوە کە سەر بە زانکۆی پۆلیتەکنیکی ھەولێرە. == لە ڕووی گەشتیاری == دارستانی خەبات لە ساڵی پەنجایەکان دروستکراوە کە زیاتر لە (٤٠٠) دۆنم زەوی بە دارستانی چر داپۆشیووە و ئێستا وەک ناوچەیەکی گەشتیاری سوودی لێ وەردەگیرێت. == ڕاپەڕینی ئۆردووگای خەبات == ھەرچەندە لە [[باشووری کوردستان]] ٥ی ئازاری ١٩٩١ بە ڕۆژی ڕاپەڕین تۆمار کراوە، چونکە لەم ڕۆژەدا بوو دانیشتوانی [[ڕانیە|ڕانیە (قەزا)]] و دەوروبەری ڕاپەڕین و شارەکەیان ئازاد کرد، بەمەش بوون بە دەروازەی ڕاپەڕین، بەڵام دەکرێت بشڵێین ٤ی ئازاری ١٩٩١ ڕۆژی زەنگی ڕاپەڕین بوو، کە جەماوەر لە ئۆردووگای خەبات ڕاپەڕین و پەلاماری دامودەزگا دزێوەکانی ڕژێمی بەعسیان دایەوە. بەجۆرێک نیوەڕۆی ڕۆژی ٤ی ئازاری ١٩٩١ چەند پۆلیس و چەکدارێکی دەستەی تایبەت (مفرزە خاصە) لە گەڕەکی سەنگەسەرییەکان داوای ناسنامە لە چەند کەسێک دەکەن و یەکێکیان ناسنامەی پێ نابێت و ڕادەکات، دواتر چەکدارەکانی بەعس دوای دەکەون و بەمەش دانیشتوانی ناو ئۆردووگاکە دێنە وەڵام و بەرپەرچی چەکدارەکانی ڕژێم دەدەنەوە و سەرەنجام تەقە دەستپێدەکات و شێوە ڕاپەڕینێکی عەفەویانە لەخۆ دەگرێت، کە دەبێتە ھۆی بریندارکردنی پۆلیسێک بە ناوی (قەیس) و کوژرانی دوو چەکداری ھەرکی کوژران دوو ھاووڵاتی کوردی دانیشتووی ئۆردوگاکە بە ناوەکانی (بەختیار عومەر ھوڕێوەیی و مەحەمەد فاروق گەڵاڵی)، بەڵام ھەر زوو ئەم ڕاپەڕینە کۆنتڕۆڵ کرا و کپ کرایەوە، چونکە نزیک بوو لە چەقی قورسایی و توانایی حکومەتی عێراق لە شاری [[کەرکوک]] و [[موسڵ]] و [[ھەولێر]]. پێویستە بووترێت ئەم ڕاپەڕینە لە شێوەی ھەڵچوونێکی لە ناکاو ھاتە کایەوە و بێ بەرنامە بوو. ھەرچەندە لە کاتی ڕاپەڕینەکەش چەند کەسانێکی سەر بەڕێکخستنەکانی "شانە چەکدارەکانی بروسک" بەشدارییان تێدا کردبوو، بەڵام بە ھیچ شێوەیەک سازدانی ئەم ڕاپەڕینە و خرۆشاندنی جەماوەر لە ژێر کۆنتڕۆڵی ڕێکخستنەکانی پارتە سیاسییەکانی کوردستاندا نەبوو.<ref>[http://kurdistan-21.net/k21d.php?secondID=96 ھۆشمەند عەلی مەحمو: ڕاپەڕینی شاری ھەولێر لە ساڵی ١٩٩١دا (توێژینەوەیەکی زانستی)، زانکۆیی کۆیە، ساڵی ٢٠٠٢]{{بەستەری مردوو|url=http://kurdistan-21.net/k21d.php?secondID=96 |date=کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}</ref><ref>ئیبراھیم خەبات: ڕاپەڕینی ئۆردووگای خەبات، ڕێگای کوردستان (ڕۆژنامە)، ژمارەی ٤٤٣، ڕۆژی ٣ی ئازاری ٢٠٠١، ل٢.</ref> == ناحیەکان و گوندەکان == قەزای خەبات لە چوار ناحیە و ٦٤ گوند پێکھاتووە.<ref> یەکەی کارگێڕی قەزای خەبات، ٢٠٠٩، حکوومەتی ھەرێمی کوردستان، دەستەی ئاماری ھەرێم، ٢٠٢٠.</ref> <ref>[http://www.hawlergov.org/ku/region.php?id=1330758384 قەزای خەبات - ماڵپەڕی پارێزگای ھەولێر] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160901081431/http://hawlergov.org/ku/region.php?id=1330758384 |date= ١ی ئەیلوولی ٢٠١٦}}</ref> {| class="wikitable" |'''قەزا''' |'''ناحیە''' |'''ژینگە''' |'''ناوی گەڕەک/کەرت''' |'''ناوی گەڕەک /گوند''' |- | rowspan="99" |'''خەبات''' | rowspan="16" |'''ناوەند''' | rowspan="11" |'''شارنشین''' |ھەنجیرۆک / ١ |گەڕەکی ٢٠٠ |- |ھەنجیرۆک / ٢ |گەڕەکی ٢١٠ |- |ئاشتی / ١ |گەڕەکی ٢٢٠ |- |ئاشتی / ٢ |گەڕەکی ٢٣٠ |- |ئازادی |گەڕەکی ٢٤٠ |- |کۆمەڵگای ئیداری |گەڕەکی ٢٥٠ |- |کادیران |گەڕەکی ٢٦٠ |- |سەروەران |گەڕەکی ٢٨٠ |- |رزگاری |گەڕەکی ٢٩٠ |- |کشتوکاڵ |گەڕەکی ٣٠٠ |- |بەیتەرە |گەڕەکی ٣١٠ |- | rowspan="5" |'''گوندنشین''' |مەڵا عومەر |مەڵا عومەر |- | rowspan="4" |چەمە دبس |چەمە دبس |- |باستام |- |چەمە دبس |- |گوندک |- | rowspan="30" |'''دارەشەکران''' | rowspan="2" |'''شارنشین''' |قەرەقاجین |گەڕەکی ٣٠٠ |- |ئازادی |گەڕەکی ٣٠١ |- | rowspan="28" |'''گوندنشین''' |شیوەلەک |شیوەلەک (چۆڵ) |- |قەپەکیان |قەپەکیان |- | rowspan="2" |زەرواو |زەرواو |- |کێلەسپی |- |رەشوان نورۆ |رەشوان نورۆ |- |گردی ماوان |گردی ماوان |- |مام خاڵان |مام خاڵان |- |رەشوان یوسف |رەشوان یوسف |- |خاڵوان |خاڵوان |- |گردی مامک |گردی مامک |- |گۆپاڵ |گۆپاڵ |- | rowspan="2" |وسومەلیانی |وسومەلیانی سەروو |- |وسومەلیانی خوارو |- |گەروو دەڵاڵان |گەروو دەڵاڵان |- |مەنداوە |مەنداوە |- |چەمە بەگەز |چەمە بەگەز |- | rowspan="3" |چرە |چرە |- |توە |- |بانە |- |ھەبابان |ھەبابان |- | rowspan="2" |کودەریان |کودەریان |- |بیرکان |- | rowspan="2" |زەرگەزەی |زەرگەزەی |- |چنارۆک |- |باوە خەڵان |باوە خەڵان |- |کاوانیان |کاوانیان |- |ترپەزەرد |ترپەزەرد (چۆڵ) |- |کەورەسور |کەورەسور |- | rowspan="30" |'''رزگاری''' | rowspan="15" |'''شارنشین''' |شەھیدان |گەڕەکی ٤٠٠ |- |ئاشتی |گەڕەکی ٤١٠ |- |گوڵان |گەڕەکی ٤٢٠ |- |برایەتی |گەڕەکی ٤٣٠ |- |نەورۆز |گەڕەکی ٤٤٠ |- |ئازادی |گەڕەکی ٤٥٠ |- |راپەرین |گەڕەکی ٤٦٠ |- |ھەڤاڵان |گەڕەکی ٤٧٠ |- |شۆڕش |گەڕەکی ٤٨٠ |- | rowspan="4" |کۆمەڵگەی سێبیران |ئازادی ٢٥٠ |- |رزگاری ٢٦٠ |- |ئاشتی ٢٧٠ |- |گوڵان ٢٨٠ |- | rowspan="2" |کۆمەڵگەی کانی قرزالە |گوڵان ٢٩٠ |- |ڕاپەرین ٣٠٠ |- | rowspan="15" |'''گوندنشین''' | rowspan="2" |سێبیرانی گەورە |سێبیرانی بچوک |- |قەڵاتگە |- |قەریتاغ |قەریتاغی ھەرکی |- | rowspan="3" |کانی قرزاڵە |کانی قرزاڵە |- |سیخور |- |سەردەشت خەبات |- |جدیدە زاب |جدیدە زاب |- |کۆمەڵگەی جدیدە زاب |کۆمەڵگەی جدیدە زاب |- |ساتۆر |ساتۆر |- |چالوکی گەورە |چالوکی گەورە |- |چالوکی بچوک |چالوکی بچوک |- | rowspan="2" |تۆبزاوە |تۆبزاوە |- |سەرکەند (چۆڵ) |- |گردەرەشە زاب |گردەرەشە زاب |- |کەو ڕەبەن |کەو ڕەبەن |- | rowspan="23" |'''کەورگۆسک''' | rowspan="7" |'''شارنشین''' |ئەیلول (شیوەرەش) |گەڕەکی ١٠٠ |- |کەرکوک |گەڕەکی ١١٠ |- |شەھیدان |گەڕەکی ١٢٠ |- |رزگاری |گەڕەکی ١٣٠ |- |گوڵان |گەڕەکی ١٤٠ |- |سورچیان |گەڕەکی ١٥٠ |- |شارەوانی |گەڕەکی ١٦٠ |- | rowspan="16" |'''گوندنشین''' |خرابەدراو |خرابەدراو |- | rowspan="3" |گاینج |گاینج گەورە |- |گاینج گچکە |- |گاینجی راستی |- | rowspan="2" |ئاخوڵان |ئاخوڵان |- | |- | rowspan="2" |گردەشێر |گردەشێر |- |سمایڵاوە |- |کەورگۆسک |کەورگوَسک |- | rowspan="4" |شیوەڕەش |شیوەڕەش کاکەمین |- |شیوەڕەش دیوان |- |شیوەڕەش |- |مامە لوک |- | rowspan="3" |ئیفراز کەمال |ئیفراز کەمال |- |ئیفراز کەمال میران |- |ئیفراز کەمال ابراھیم |} === ناحیەکان === * [[خەبات]] * [[دارەشەکران]] * [[ڕزگاری، خەبات|ڕزگاری]] * [[کەورگۆسک]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * [http://www.krso.net/documents/130/pop_no_hawler_2010.pdf ژمارەی دانیشتوانی پارێزگای دھۆک بۆ سالی ٢٠١٠]{{بەستەری مردوو|url=http://www.krso.net/documents/130/pop_no_hawler_2010.pdf |date=کانوونی دووەمی ٢٠١٩}}{{dead link|date=ئەیلوولی ٢٠١٧ |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes}}، دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{دابەشکارییە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{شارەکانی کوردستان}}{{DEFAULTSORT:قەزای خەبات}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:قەزاکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:قەزاکانی عێراق]] atgbof24jaohn35uv9b5knxuv2ichz4 0 118193 1590791 1551820 2026-06-16T10:35:32Z أوس 70717 /* */ 1590791 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{کەسایەتی | ناو = نەوال ئەلسەعداوی | وێنە = Nawal El Saadawi, April 2012 (cropped).jpg | قەبارەی وێنە = 200 | شوێنی لەدایکبوون = [[قاھیرە]]، [[میسر]] | ڕێکەوتی لەدایکبوون = ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٠ |ڕێکەوتی مردن = ٢١ی ئازاری ٢٠٢١ (٨۹ ساڵ) | ڕادەی خوێندەواری = [[کۆلێژی پزیشکی]] | پیشە = [[پزیشک]]، [[نووسەر]]، [[چالاکوان]] | ھاوسەر = شەریف حتاتە | منداڵەکان = ٢ }} '''نەوال ئەلسەعداوی''' (٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٠ – ٢١ی ئازاری ٢٠٢١) پزیشکی نەخۆشییەکانی سنگ و پزیشکی دەروونی، نووسەر و ڕۆماننووسێکی [[میسری]] بوو. هەروەها داکۆکیکاری مافەکانی مرۆڤ بوو، بەتایبەتی [[مافەکانی ژنان]]. چەندین کتێبی دەربارەی ژن لە ئیسلامدا نووسیوە و بە خەباتی دژی دیاردەی [[خەتەنەکردن]]ی کوڕان و کچان ناسراوە. == ژیان == نەوال ئەلسەعداوی لە ٢٧ی تشرینی یەکەمی ١٩٣٠ لە عەباسیەی قاهیرە لەدایک بووە. لە کانوونی دووەمی ١٩٥٤دا کۆلێژی پزیشکیی زانکۆی قاهیرەی تەواو کرد و بڕوانامەی بەکالۆریۆسی لە پزیشکی و نەشتەرگەریدا بەدەست هێنا. لە ساڵی ١٩٥٥دا پسپۆڕیی لە نەخۆشییەکانی سنگدا وەرگرت. لە هەمان ساڵدا وەک پزیشکێکی پلەبەرز لە نەخۆشخانەی قەسر ئەلعەین دەستی بە کار کرد. لە ماوەی ژیانی کاریدا، ئەلسەعداوی چەندین پۆستی گرنگی وەرگرت. لە ساڵی ١٩٦١دا بوو بە بەڕێوەبەری بەشی ڕاگەیاندن و پەیوەندییە گشتییەکان لە وەزارەتی تەندروستی. لە ساڵی ١٩٦٤دا وەک ئەندامی لیژنەی ژنان لە وەزارەتی کاروبارە کۆمەڵایەتییەکان هەڵبژێردرا. لە ساڵی ١٩٦٥دا سەفەری کردە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ خوێندنی "ڕۆشنبیریی تەندروستی". لە ساڵی ١٩٦٦دا گەڕایەوە بۆ قاهیرە پاش وەرگرتنی بڕوانامەی ماجستێر لە ڕۆشنبیریی تەندروستی و ڕاگەیاندنی جەماوەریدا. ئەلسەعداوی زیاتر لە ٤٠ کتێبی لە بوارەکانی ئەدەب و زانستدا نووسیوە. بەرهەمەکانی بۆ زیاتر لە ٣٥ زمان وەرگێڕدراون. هەروەها ناوبراو ڕەخنەگر و داکۆکیکارێکی مافەکانی مرۆڤ و ژنانە. لە ژیانیدا، ئەلسەعداوی ڕووبەڕووی چەندین گرفت و ئاستەنگ بووەتەوە. لە ساڵی ١٩٧٢دا لە وەزارەتی تەندروستی لەسەر کارەکەی لابرا بەهۆی بڵاوکردنەوەی کتێبی "ژن و سێکس". لە ساڵی ١٩٨١دا لە سەردەمی سەرۆک ساداتدا زیندانی کرا. هەروەها چەندین جار هەڕەشەی کوشتنی لێ کراوە لەلایەن گرووپە توندڕەوەکانەوە و لە ساڵی ٢٠٠٨دا داوای لێسەندنەوەی ڕەگەزنامەی میسری لەسەر تۆمار کرا. لە ساڵی ١٩٨٢دا ئەلسەعداوی کۆمەڵەی هاوپشتیوانانی ژنی عەرەبی دامەزراند کە گرنگی بە کاروباری ژنان دەدات لە جیهانی عەرەبیدا. ئەم بیرمەندە و چالاکوانە بەناوبانگە لە ٢١ی ئازاری ٢٠٢١ لە تەمەنی ٨٩ ساڵیدا کۆچی دوایی کرد. == بەرهەمەکان == * دوو ژن لە ژنێکدا * پیاو و سێکس * ژن و سێکس * لاپەڕەکانی ژیانم * ژنێک لە خاڵی سفردا * یادەوەریەکانم لە گرتووخانەی ژناندا * زینە * مێ بنەڕەتە * گۆرانییەکی بازنەیی * یادەوەرییەکانی ژنە پزیشکێک * کەوتنی ئیمام * خۆشەویستی لە سەردەمی نەوتدا == سەرچاوەکان == {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ژن|سیاسەت|پزیشکی|میسر}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Nawal El Saadawi}} [[پۆل:وتارە ھەتیوەکان]] [[پۆل:چالاکوانانی میسری]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٠]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢١]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی]] [[پۆل:ڕۆماننووسانی میسری]] [[پۆل:نووسەرانی فێمینیست]] [[پۆل:وتارنووسەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:پزیشکە میسرییەکان]] [[پۆل:سۆسیالیستە میسرییەکان]] [[پۆل:پزیشکانی تەندرووستی گشتی ژنان]] aq44cynaggcz19hr7lz842eo8p1y9k6 1 119488 1590661 615383 2026-06-15T20:18:24Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1590661 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[فەلەستین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=615382 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110604174515/http://www.palestineremembered.com/ar/index.html بۆ http://www.palestineremembered.com/ar/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٣٨، ١٢ی نیسانی ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فەلەستین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1590660 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110930152707/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385 بۆ http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/full-transcript-of-abbas-speech-at-un-general-assembly-1.386385 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٠:١٨، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) 8ziwqcewklvk9hl7i3i2ea71ewu9l7x 3 134072 1590578 1589771 2026-06-15T16:46:22Z MediaWiki message delivery 12292 /* Tech News: 2026-25 */ بەشی نوێ 1590578 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنەر:Dexbot/Archivebot |archive = لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/ئەرشیڤی %(counter)s |algo = old(31d) |counter = 14 |maxarchivesize = 200K |archiveheader = {{ئەرشیڤی وتووێژ}}{{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} |minthreadsleft = 0 |minthreadstoarchive = 1 }} {{سەرقاڵ}} ---- {{تۆخ|{{ناوەڕاست|{{دوایین جار دەستکاری کراوە لەلایەن}}}}}} <!--{{پەیامەکان بۆ کۆمەڵگە}}--> {{لێدوانی بەکارھێنەر:Aram/سەرپەڕە}} {{ھن|٥}} <!-- تکایە دەستکاریی بەشی سەرەوە مەکە --> == چاکردنی ساڵە کۆچییەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٩:٥٣، ١٤ی ئەیلوولی ٢٠٣١ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٤٧١٨١٩٨٩}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو بەڕێز ئارام، سپاس بۆ بەسەرداچوونەوەی وتارەکان، پێشنیارێکم ھەیوو، پێم وابێت ھەڵەیەک ھەبوو لە گۆڕینی ساڵە کۆچیەکان بۆ زاینی، کە بۆ نموونە ١٣٧٤کۆچی کرابوو لە ١٩٩٢ لەجیاتی ١٩٥٤. حەزم کرد ئاگادارتان بکەمەوە نەک کێشەیەک لە سیستەمەکە ھەبێت. زۆر سپاس[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢١:١٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :سڵاو لە ئێوەش {{وب|Daniel abdullah}} ساڵی زایینی = ساڵی کۆچی + ٦٢١. وا نییە؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏٢١:٣٣، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :: سڵاو، نا منیش جاران وام ئەزانی وایە، بەڵام ئەوە ھەڵەیە،<br> ::بەشێوەیەکی گشتی ئاوا ئەکرێت، بۆ کۆچی مانگی کە سوننەکان بەکاری ئەھێنن(جیاوازە لە کۆچی خۆریی کە شیعەکان بەکاری ئەبەن) بە ھەرحاڵ ئەمە یاساکەیە <br> ::زاینی= ((کۆچی*0.97)+622)، <br> ::کۆچی=((ساڵی زاینی-622)*1.03)<br> ::بۆ زانیاری زیاتر بڕوانە [https://jostrans.org/issue17/art_darani.php ئێرە]، ھەڵبەت مانگەکانیش کێشە دروست ئەکەن، بۆ ئەوەی وردتر گۆڕانکاریەکان بکەن بەتایبەت ئەگەر مانگ و ڕۆژی لەگەڵ بوو [https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/# ئەمە] بەکار ببەن زۆر بێ کێشەیە.<br> ::ڕێز و سڵاو[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏١١:٥٩، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::{{وب|Daniel abdullah}} زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەکانت! حەز دەکەم ڕای {{وب|Calak|Serchia}} وەرگرین و قسەیەک لەم بارەوە بکەن. من کەمێک سەرم لێ تێک چووە! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٩:٤٩، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::: شایەنی نییە براکەم، منیش تازە فێری ئەوە بووم، دەستی بەڕێزتان خۆش بێت ھۆکارەکەی ئێوە بوون، لەشتان ساخ بێت.[[بەکارھێنەر:Daniel abdullah|Daniel abdullah]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Daniel abdullah|لێدوان]]) ‏٢٠:٠٦، ١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::نازانم ئێستا بەدیاریکراوی کێشەکە لەکوێ دروست بووە. بۆ گۆڕینی ساڵی کۆچی بە زایینی، ئەوەی بزانم حسابێکی ئاسانی نییە و کێشە لە ئاڵوگۆڕ دروست دەبێت. ھەرچۆن بێت، باشترە ویکیی عەرەبی یان ئینگلیزی بکرێتە سەرچاوە لەم بابەتە. [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٨:٢٤، ٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) :::::: ئەرێ مام {{وب|Calak}} تۆ سەر لەم باسە دەردەکەی؟ زۆر دەمێکە ئەم بەشەم لە چوونە نێو ئەرشیڤەکان ڕاگرتووە. گەر ئێوەش نایزانن یان ناتانەوێت قسەی لێوە بکەن، بێزەحمەت قورنچکێ لە یەکێکی شارەزا بگرە و سپاسیش! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏٠٨:١٧، ١٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::نەکنیکیەن ساڵنامەی کۆچی ١٠ ڕۆژی کەمترە لە زایینی بۆیەش ناتوانی بەو ڕێگایە ھەژماری بکەیت ,ئەشتوانی ئەم [[Https://www.islamicity.org/hijri-gregorian-converter/|وێبسایت]]ە بەکار بێنی بۆ ھەژمارکردنی دروست . [[بەکارھێنەر:KOJIN VIO|KOJIN VIO]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:KOJIN VIO|لێدوان]]) ‏٠٢:٠٠، ٢٦ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) :::::::: {{وب|KOJIN VIO}} سپاس بۆ لێدوانەکەت، بەڵام لێرەدا باسەکە بەتایبەت لەسەر ساڵەکە بوو نەک ڕۆژ و مانگیش. دوگمەیەکی بچووکمان بۆ ئەوە دروست کردبوو تا ساڵی کۆچی بکاتە زایینی چونکە بەشێک لە بەکارھێنەرانمان لە ویکیپیدیای فارسییەوە وەرگێڕان دەکەن و لەوێش کار بە ساڵنامەی کۆچی دەکەن؛ وتمان با کاری گۆڕینی ساڵەکان ئاسانتر بکەین و ئیتر ئەم باسەی لێوە دروست بوو کە جارێ ئەوسەری دیار نییە. لەگەڵ سپاسی دووبارەی بەندە، ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ‏٠١:٥٧، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) == فۆنتی سەربەشەکان == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ١٤:٣٢، ٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٣٣ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|١٩٨٨٨٠٧٥٢٢}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک ئارام، تێبینیم کردووە فۆنتی سەردێڕی بەشەکان گۆڕاوە (کرۆمی دیسکتۆپ). ویستم بزانم لای ئێوەش وایە، تا ئەگەر وا بێت چارە بکرێت. ([https://ibb.co/gyJq60L وێنە]) [[بەکارھێنەر:Serchia|<span style="color:mediumblue">'''<span style="font-size:14px">سەرچیا</span>'''</span>]] — ‏١٥:١٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) :سڵاو کاک {{وب|Serchia}} من و کاک {{وب|Kushared}} ئاگادارین. منیش چاوەڕێی وەڵامێکم لە کاک محەممەدەوە. ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ💭'''</span>]]</sub> ‏١٧:٠٤، ٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) == ساڵی ھەڵە == <!-- دەستپێکی دەمبوس -->{{پەیامی دەمبوسدار|}}<!-- [[بەکارھێنەر:نموونە]] ٢٠:٠٧، ٢٢ی تەممووزی ٢٠٣٤ (UTC) -->{{User:Dexbot/DoNotArchiveUntil|٢٠٣٧٢١١٦٦١}}<!-- کۆتاییی دەمبوس --> سڵاو کاک {{وب|Aram}} بڕوانە ئەم [[داڕێژە:بڕیارنامەکانی ئەنجومەنی ئاسایش ٢٠٠٥|داڕێژەیە]] زۆربەی ساڵەکان ھەڵەیە ناوەڕۆک و ساڵەکان یەکناگرنەوە. پێشتر لە ڕێگای بۆتەوە درووست کراون، بۆئەوەی کاتێکی زیاترمان بۆ بگەڕێتەوە لە ڕێگای بۆتەوە چارەسەری بکە. بۆ نموونە؛ ئەم [[بڕیارنامەی ١٥٦٩ی ئەنجومەنی ئاسایش|وتارە]] گەر سێرێکی وتارە ئینگلیزییەکە بکەی لە ناوەڕۆکەوە جیاوازی ھەیە. یاخود ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏١٧:٥٤، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :سڵاو {{وب|Arya sarhan}} ئەگەر مەبەستت ڕێکەوتی دەرچوونی بڕیارنامەکانە، بەڵێ، تێبینیی ڕێکەوتی نادروستم کرد، بەڵام ھەمووشیان ھەڵە نین. لەسەر ئەوەی وتتان «ھەندێک لە وتارەکان یان گرێنەدراون بە زمانەکانی ترەوەیان بە ساڵێکی ھەڵەوە گرێدراون.» دەتوانی نموونەم بۆ دانێیت؟ ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ‏٢٠:٠٦، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) ::ئەم وتارانە بە ھەڵە گرێدراون؛ ([[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٩٨٥]]، [[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٦]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٧]] ، [[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٨]]) چەندانی تریش. وە [[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش|١٥٨٣]]ش گرێنەدراوە، گەر سێری ناوی وتارەکە و سەردیڕی داڕێژەکەش بکەی جیاوازن. زۆربەیان وان ناوی وتار و سەردێڕی داڕێژەکە ساڵێکیان جیاوازە. چەند دانەیەکم چاک کرد و چەند وتارێکم گرێدا بەڵام زۆرن باشترە بە بۆت بکرێت. [[بەکارھێنەر:Arya sarhan|Arya sarhan]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Arya sarhan|لێدوان]]) ‏٢٢:٤٧، ٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) :::{{وب|Arya sarhan}} زۆر سپاس بۆ وردبوونەوەت لێیان! ئەمانە ئەوانەن کە لێرە و لەوێ جیاوازن: :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 70]]|[[بڕیارنامەی ٧١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 570]]|[[بڕیارنامەی ٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1574]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1575]]|[[بڕیارنامەی ١٥٧٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1583]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٤ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1584]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٥ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1585]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٦ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1586]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٧ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1587]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1588]]|[[بڕیارنامەی ١٥٨٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1590]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[en:United Nations Security Council Resolution 1589]]|[[بڕیارنامەی ١٥٩٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::ئەمانەش ئەوانەن کە زمانەکانی تریان پێوە گرێ نەدراوە و بە لێکدانیان لەگەڵ بەندی ئینگلیزییەکە چارە دەبن نەک بە گواستنەوە کە ئیشەکە دەکاتە دوو ئیش: :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٨ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٧٩ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ١٥٨٣ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٤٣١ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٥٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::*[[بڕیارنامەی ٧٠ی ئەنجومەنی ئاسایش]] :::لەسەر چاکسازیی ڕێکەوتەکانیش، کاتی دەوێ و ماوەیەک لێرە نابم. ئیشەڵڵا کە ھاتمەوە، خەریکیان دەبین. سپاس! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ‏٠١:٢٠، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) == نیشانێک بۆ تۆ! == {| style="background-color: var(--background-color-success-subtle, #fdffe7); border: 1px solid var(--border-color-success, #fceb92); color: var(--color-base, #202122);" |rowspan="2" style="vertical-align: middle; padding: 5px;" | [[پەڕگە:Barnstar of Diligence Hires.png|100px]] |style="font-size: x-large; padding: 3px 3px 0 3px; height: 1.5em;" | '''نیشانی تێکۆشەری''' |- |style="vertical-align: middle; padding: 3px;" | سڵاو کاک ئارامی بەڕێز و خۆشەویست، دوای ماوەیەکی زۆر هاتمەوە ئێرە و بینیم بەڕێزتان نیمچەخانەنشین بوون، هەرچەند ڕۆیشتنی کەسێکی وەک بەڕێزت بۆ کۆمەڵگای ویکیپیدیاکەمان زۆر قورس و ناخۆشە، بەڵام هیوادارم لە هەر شوێنێک بیت هەر سەرکەوتوو و تەندروست بیت و هەروەها زۆر سپاس بۆ بەشدارییەکانی بەنرخەکانی بەڕێزت لەو یەک دەیەی کە کارتان لە ویکیپیدیادا کردووە. هیوادارم هەرچەند کەمیش بێت جارجار سەردانی ئێرە بکەیتەوە، هەر بژین و بمێنن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠٩:٤٦، ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) |} :{{وب|Hivja}} سڵاو لە تۆش و زۆریش سپاس بۆ دیارییەکەت! ھەر بەوە بزانە (نیمچە)خانەنشین بوومە، دوای مانگێک بە دیارییەکەتم زانیوە! وەڵا ئیتر چی بکەین و بڵێین چی، دنیایە. خوا ناخۆشی نەدا. مرۆڤەکان دێن و دەڕۆن و ئێمەش ھەر وا. ئەوەی کە دەزانن یەک دەیەیە لێرە بوومە، بۆ من جێگای خۆشحاڵییە. ڕاستی وشەی نیمچەکەم بۆ ئەو ئیشانە داناوە کە تەنیا بە من دەکرێن و کەس جگە لە من نییە تا بیانگرێتە ئەستۆ بۆیە بەپێی ئەو ئیشانە ڕەنگە مانگی جارێ یان دووان دەرکەوم ئەگینا جێگرەوەم ھەبایە، بۆ ئەوانەش نەدەھاتمەوە چونکە پێم وایە ئیتر بەشی خۆم کردووە و لەوە زیاتر ناتوانم مەگەر شتێکی چاوەڕواننەکراو لە ژیانمان ڕووبدات کە وەک پێشتر بمگەڕێنێتەوە ئەگینا من خواحافیزیم لێتان کردووە و چاوەڕێی بەشداری و شتی زۆر گەورەم لێ مەکەن. دەی دووبارە خۆشحاڵ بووم و زۆریش سپاس بۆ دیارییەکەتان! ⇐[[بەکارھێنەر:Aram|<span style="font-family:Cursive; color:yellow; Background:Black; font-size:13px;">'''ئارام'''</span>]] <sub>[[لێدوانی بەکارھێنەر:Aram|<span style="color:black; Background:yellow">'''وتووێژ'''</span>]]</sub> ٠٨:٥٦، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:١٩، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٥٠، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٠٦، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٢٧، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> s5ps4x61x9or3sa2fgvzyx6ychy129f 1 137907 1590600 1472999 2026-06-15T17:45:22Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1590600 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 3 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[غەززە]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=537966 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *شێواز و فۆرماتی بەکارھێنان ڕاستکرایەوە بۆ http://www.ville-dunkerque.fr/fr/entreprendrea-dunkerque/l-economie/dunkerque-internationale/index.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20071111073847/http://www.cm-cascais.pt/Cascais/Cascais/Relacoes_internacionais/Cidades_Geminadas/ زیاد کرا بۆ http://www.cm-cascais.pt/Cascais/Cascais/Relacoes_internacionais/Cidades_Geminadas/ *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090216085914/http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0%2C4022%2C229724149_257215678_1%2C00.html زیاد کرا بۆ http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0%2C4022%2C229724149_257215678_1%2C00.html تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:١١، ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[غەززە]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=538765 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20130326014735/http://www3.irna.ir/ زیاد کرا بۆ http://www5.irna.ir/ تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:١٦، ٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 3 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[غەززە]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=540529 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Gaza_%D9%A5%D9%A2%D9%A6/index.html *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/phc_%D9%A9%D9%A7/gaz_t%D9%A1.aspx *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop%D9%A1%D9%A3.aspx *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop%D9%A1%D9%A3.aspx *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop%D9%A1%D9%A3.aspx *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://www.businessweek.com/news/%D9%A2%D9%A0%D9%A1%D9%A0-%D9%A1%D9%A2-%D9%A0%D9%A8/palestinians-lure-banks-with-first-sukuk-bills-islamic-finance.html *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20110805162328/http://www.comune.torino.it/relint/inglese/cittagemellate/gaza.shtml زیاد کرا بۆ http://www.comune.torino.it/relint/inglese/cittagemellate/gaza.shtml *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20071027130749/http://www.tromso.kommune.no/index.gan?id=478&subid=0 زیاد کرا بۆ http://www.tromso.kommune.no/index.gan?id=478&subid=0 *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://www.youtube.com/watch?v=Qs%D9%A0QAtpRxLc *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100315030206/http://www.eingaza.com/vb/index.php زیاد کرا بۆ http://www.eingaza.com/vb/index.php *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://www.xn--as-8xdaib.com/wp/?p=%D9%A3%D9%A0%D9%A8 *{{دا|بەستەری مردوو}} زیاد کرا بۆ http://portail.islamboutique.fr/gaza%D9%A2%D9%A0%D9%A0%D9%A8 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٥٨، ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[غەززە]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=542703 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100912024546/http://www.elperiodicoextremadura.com/noticias/noticia.asp?pkid=529644 زیاد کرا بۆ http://www.elperiodicoextremadura.com/noticias/noticia.asp?pkid=529644 تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٥٠، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیی [[غەززە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=609722 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100419143731/http://www.amjad.ws/general/support-gaza/ بۆ http://www.amjad.ws/general/support-gaza/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٥٠، ١٢ی ئازاری ٢٠١٩ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[غەززە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=687653 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100306051153/http://www.almathaf.ps/ بۆ http://www.almathaf.ps/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:١٠، ٩ی ئایاری ٢٠٢٠ (UTC) == فەڵەستین == . [[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zhenar77|لێدوان]]) ‏٠٠:٠٩، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :[[بەکارھێنەر:Sakura emad|@Sakura emad]] :ئەم ووتارە لایەنگرانە نییە ؟ [[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zhenar77|لێدوان]]) ‏٠٠:١٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]]: بۆ نموونە کوێی لایەنگرانەیە [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٠:١٢، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|@Sakura emad]] :::لە بەشی وڵات نووسراوە فەڵەستین ، خۆ فەڵەستین ووڵات نییە [[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zhenar77|لێدوان]]) ‏٠٠:١٣، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|@Sakura emad]] :::فەرموو ئەوە ووتت هەرشتێکی نافەرمیت بینی لە ویکی پێدیا ئەتوانی پێمان بڵێی ، ئەوەتا دەی کوا بۆ بۆ ئەمە قسەناکەن ؟ ، خۆ فەڵەستین ووڵات نییە ، بەس بۆخۆمان کە من تەنها نووسیومە "باکووری کوردستان" لەسەری هێنە جواب . [[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zhenar77|لێدوان]]) ‏٠٠:٢١، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) @[[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]] وادیارە وڵاتە و [[دی یورێ|بەشێوەیەکی یاسایی]] دانی پێدانراوە.<ref>{{cite book|last1=Leech|first1=Philip|url=https://www.researchgate.net/profile/Philip-Leech/publication/305725651_The_State_of_Palestine_A_Critical_Analysis/links/5ab992eba6fdcc46d3b9d84e/The-State-of-Palestine-A-Critical-Analysis.pdf|title=The State of Palestine: A critical analysis|date=2016|publisher=Routledge|page=5|quote=However, some five years on from these events, and despite winning overwhelming support from members of the UN General Assembly in 2012, the Palestinian national project stalled once again and the new ‘State of Palestine’ that emerged lacked independence, territorial integrity and sovereignty}}</ref><ref>Segal, Jerome M., Chapter 9, "The State of Palestine, The Question of Existence", in Philosophical perspectives on the Israeli-Palestinian conflict, Tomis Kapitan editor, M.E. Sharpe, 1997, {{ISBN|1-56324-878-6}}.</ref> [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٠:٢٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :[[بەکارھێنەر:Sakura emad|@Sakura emad]] :دانی چی پێدانراوە ! ، بڕۆ گۆگڵ سەیری کە هەر ووڵاتێک نییە بەناوی فەڵەستین ، ئەسڵەن بڕۆ سەیری گووگڵ ماپیش بکە هیچ شتێکی ئاوا بوونی نییە [[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zhenar77|لێدوان]]) ‏٠٠:٢٣، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]]: بڕوانە [[En:State of Palestine|ویلایەتی فەڵەستین]] لە ویکیپیدیای ئینگلیزی [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٠:٢٦، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|@Sakura emad]] :::کوا ەوە نووسراوە [[State]] ئیلاقەی چییە بە وڵاتەوە ، ستەیت واتا ناوچە یان شوێن ، [[Country]] واتە ووڵات ، باشە ئینجا ئەگەر ووڵاتە بۆ لەسەر نەخشەی گووگڵ نییە ؟؟؟؟؟ [[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zhenar77|لێدوان]]) ‏٠٠:٢٩، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]]: بەڕێزم بۆچی وا قسە لەگەڵ من دەکەی وەک ئەوەی من بەرپرسی کار و باری جیھان بم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٠:٣٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|@Sakura emad]] :::::خاتوون کێ ووتوویەتی بەرپرسی کاروباری جیهانی و نازانم چی ؟ ، من ئەڵێم وەک چۆن تۆ ووتـت هەرکاتێک سنووری ئەو شارانەی من لێم جووسیبوون باکووری کوردستان ، بە غەرمی کەوتە دەست کوردستان ئەوکاتە ئێمەش وڵاتەکەی ئەکەین بە کوردستان ، ئێ باشە کەی ئەم شارەش بەفەرمی کەوتە دەست فەڵەستین ئەوکاتە وڵاتەکەی بکەن بە فەڵتستین ، خۆ هەمان قسەی خۆتە بەڵام جێبەچێی ناکەیت ؟ [[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zhenar77|لێدوان]]) ‏٠٠:٣٧، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::::::@[[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]]: دوو شتی جیاوازن وڵاتی فەڵەستین بە فەرمی و بە یاسایی دانی پێدانراوە بڕوانە وتارەکەی لە ویکیپیدیای ئینگلیزی ھەمووی بەبەڵگەوە نووسراوە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٠:٣٨، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]]: بە ١٢٦ زمان وتارەکە بەردەستە جگە لە زمانی ئینگلیزی ئەتوانی خۆت سەیری بکەیت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٠:٣٩، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|@Sakura emad]] :::::::بڕومە چی خاتوون ، ئەوە نووسراوە لە ١٩٦٠وە ئیسرائیل دەستی بەسەر فەڵەستینگرتووە بۆیە ئێستاوڵات نییە ، ئێ باشە خۆ تورکیاش لە ١٩٢٠وە دەستی بەسەر لایەکی کوردستان گرتووە بۆیە ئێستا وڵات نییە ، باسی چ شتێک ئەکەیت ئەمە وڵات نییە ناوچەیەکە لە [[ئیسرائیل]] ، کەی بەفەرمی بوون وڵات ئەوکاتە بەپێی یاسا ئەتوانن لە جێگای ووڵاتەکە بنووسن وڵات ، من کێشەم لەگەڵ ئەوە نییە وڵاتنن یان نا ، کێشەم لەگەڵ ئەوەیە کە ئێمەو فەڵەستین وەک یەکین بەڵام بۆ لەو شارەی ئیسرائیل نووسراوە شارێکی فەڵەستینە ، بەڵام کە من ئەنووسم شارێکی باکووری کوردستانە تووڕە ئەبن ؟؟؟ [[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zhenar77|لێدوان]]) ‏٠٠:٤٦، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]]: سەیری [[باشووری کوردستان|کوردستان]] بکە بەشی باشوور، ئەگەرچی سەربە عێراقە، بەڵام چونکە بە فەرمی و بە یاسایی سەروەری خۆی ھەیە و وڵاتە و بە شێوەیەکی یاسایی دانی پێدانراوە ئەوە ھەموو شارەکانی ژێری و بەڕێوەبەرایەتییەکانی لەژێر ناوی ئەوەوە پێناسە دەکرێن. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٠:٤٩، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|@Sakura emad]] :::::::::ئێ باشە ، سەیری وتاری [[هەولێر]] بکە ، ڕاستە نووسراوە شارێکی کوردستانە ، بەڵام لە وڵاتەکە نووسراوە [[عێراق]] :::::::::خۆ شاری [[غەززە]]ـش سەر بە ئیسرائیلە ، بۆچی لە شوێنی ووڵاتەکەی نووسراوە فەڵەستین ؟؟؟ ئێ کەواتە ئەوەی ئەو ووتارەی داناوە ناسنامەی خەڵکی ئەوشارەی بەزۆر لە [[ئیسرائیل]]ـەوە کردووە بـە فەڵەستین ، ئەی وا نییە ؟؟؟ [[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zhenar77|لێدوان]]) ‏٠٠:٥٦، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]]: من بەبێ ئەوەی بزانم چەن شارەزای دەوڵەتی فەڵەستینی مناقەشەم کرد، ھەر بەڕاستی شارەزای سنووری نێوان ئیسرائیل و دەوڵەتی فەڵەستینی؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠١:٠٢، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::::::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|@Sakura emad]] :::::::::::خاتوون گیان، من نەخشەی هەموو جیهان لەبەرە بە هەرێم و ناوچەو ئۆتۆنۆمی و ئەمانەشەوە ، ئێستا فەڵەستین بەشێکە لە ئیسرائیل ، کەواتە ئەبێ لە شوێنی وڵاتەکە بنووسین ئیسرائیل نەک فەڵەستین ، وەک خۆت ووتت ئێمە ئیلاقەی ئێستامان هەیە نەک ڕابردوو چی ڕووی یاوە یان داهاتوو چی ڕوو ئەیات [[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zhenar77|لێدوان]]) ‏٠١:٠٩، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]]: منیش باسی ئێستا دەکەم نەک ڕابردوو، ئێستا فەڵەستین دەسەڵات و سەروەری خۆی ھەیە لەناو وڵاتی ئیسرائیل و ھێشتا فەڵەستین و ئیسرائیل conflictیان ھەیە و ئیسرائیل وەک تورکیا نییە، و نامەوێ بارودۆخەکە تێکەڵ بکەین، ھەروەک چۆن کوردستانی باشوور وەک کوردستانی باکوور نییە، یەکیان لەژێر عێراقە بەڵام سەروەری و دەسەڵاتی خۆی ھەیە، یەکێکیان لەژێر تورکیایە و بەڵام سەروەری نییە و بە یاسایی خۆبەڕێوەبەری نییە، ناتوانیت بێیتە ئێرە پێم بڵێی بارودۆخی ئیسرائیل و تورکیا یەک شتن، تکایە زیاتر لێکۆڵینەوە لە بارودۆخەکە بکە، و زۆر لەسەر ئەم بابەتەی ئێستا مەڕۆ. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠١:١٣، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::::::::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|@Sakura emad]] :::::::::::::واو سپاس بۆ ئامۆژگاریەکەت ، مادام وایە خۆ هەرێمی کوردستان سەروەری خۆی هەیە کەواتە ئەبێت لەشوێنی وڵاتەکەی هەولێر ، بنووسین کوردستان [[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zhenar77|لێدوان]]) ‏٠١:١٦، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::::::::::::::@[[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]]: ھەر ئاوا نووسراوە بەڵام وادیارە لێکۆڵینەوەت نییە لە بارودۆخەکە، لە بەشی Autonomous region نووسراوە ھەرێمی کوردستان لە بەشی وڵات نووسراوە عێراق. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠١:١٩، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::::::::::بیرم چوو لێرە ھەڵەیەکم ڕاست بکەمەوە و نامەوێ بەھەڵە قسە بکەم دەمەوێ ئەوە بگەیەنم کوردستانی باشوور سەروەری خۆی ھەیە و ناوچەیەکی خۆ بەڕێوەبەرییە، لەژێر عێراقە، بۆیە لە وتاری ھەولێر ئاماژەمان بەوە کردووە گەر ڕوون بیتەوە لێی. :::::::::::::::وە بۆ مەسەلەی دەوڵەتی فەڵەستین و کوردستانی باشوور وادیارە بارودۆخیان جیاوازە، و بە کوردستانی خۆمان بەراورد ناکرێت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠١:٢٤، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::::::::::[[بەکارھێنەر:Sakura emad|@Sakura emad]] :::::::::::::::ئێ من لەو ساوە چییەڵێم ؟، لەبەشی ووڵات نووسراوە عێراق ، لە بەشی هەرێمی فیدڕاڵ نوسراوە کوردستان ، بەڵام بۆ فەڵەستین وا نەنووسراوە ، خۆ ئەو شارەش سەر بە ئیسرائیلە ، یان ئیللا ئەبێت دژایەتی ڕاستی بکەن بۆ خەڵک هەڵ ئەخەڵەتێنن ؟ کوا فەڵەستین وڵاتە ؟ [[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Zhenar77|لێدوان]]) ‏٠١:٢٤، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) ::::::::::::::::بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Zhenar77|Zhenar77]] با زیاتر لە بابەتە سەرەکییەکە لانەدەم، گەر بچینەوە سەر ئەوەی بۆچی ناتوانیت بنووسیت ڕۆژھەڵاتی کوردستان لە بەشی وڵات چونکە وڵاتێک نییە بەناوی ڕۆژھەڵاتی کوردستان لەناو تورکیا، تورکیا وڵاتە و ئەو ناوچانەش دەکەونە ژێر تورکیا ئەوە وەڵامێکی کورتە، و سەبارەت بە ئیسرائیل و فەڵەستین زیاتر لەسەری ناڕۆم و زۆر لێکۆڵینەوەم لەسەریان نییە، جگە لەوەش ئاشکرایە کە ئیسرائیل و تورکیا وەک یەک نین و جیاوازن و لە بەڕێوەبردن، لەناو خاکی ئیسرائیل ھێشتا فەڵەستین بە ئاشکرا وادیارە دەسەڵاتی ھەیە و وادیارە سەرۆکیشی ھەیە بڕوانە [[مەحموود_عەباس]]، بۆیە تکایە تورکیا و ئیسرائیل وەک یەک بەراورد مەکە. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠١:٣٨، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) :::::::::::::::::و ئەمە کۆتا لێدوانی منە و زیاتر لەسەری ناڕۆم. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠١:٣٨، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) {{سەرچاوەکانی وتووێژ}} == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٧ بەستەری دەرەکیی [[غەززە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1431722 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20080704150217/http://palestineremembered.com/GeoPoints/Gaza_526/index.html بۆ http://www.palestineremembered.com/GeoPoints/Gaza_526/index.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120207051127/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop13.aspx بۆ http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop13.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120207051127/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop13.aspx بۆ http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop13.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120207051127/http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop13.aspx بۆ http://www.pcbs.gov.ps/Portals/_pcbs/populati/pop13.aspx زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20101212090617/http://www.businessweek.com/news/2010-12-08/palestinians-lure-banks-with-first-sukuk-bills-islamic-finance.html بۆ http://www.businessweek.com/news/2010-12-08/palestinians-lure-banks-with-first-sukuk-bills-islamic-finance.html زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20241226184617/https://www.youtube.com/watch?v=Qs0QAtpRxLc بۆ http://www.youtube.com/watch?v=Qs0QAtpRxLc زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100926195824/http://www.islamonline.net/English/In_Depth/GazaHolocaustMuseum/topic_01/index.shtml بۆ http://www.islamonline.net/English/In_Depth/GazaHolocaustMuseum/topic_01/index.shtml زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٢٧، ١٢ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[غەززە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1472998 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20220523103348/http://portail.islamboutique.fr/gaza%D9%A2%D9%A0%D9%A0%D9%A8 بۆ http://portail.islamboutique.fr/gaza%D9%A2%D9%A0%D9%A0%D9%A8 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٣٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[غەززە]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1590599 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090416064727/http://www.haaretz.com/hasen/spages/952850.html بۆ http://www.haaretz.com/hasen/spages/952850.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٤٥، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) eyati8rfr5cdka99cdpkry507rog1qn 1 137934 1590790 843906 2026-06-16T10:20:30Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1590790 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 1 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[مەرعەش]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=538053 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090219231835/http://meteor.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=K.MARAS زیاد کرا بۆ http://meteor.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=K.MARAS تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٢:٤٧، ٢ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەرعەش]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843905 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20090219231835/http://meteor.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=K.MARAS بۆ http://meteor.gov.tr/veridegerlendirme/il-ve-ilceler-istatistik.aspx?m=K.MARAS زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٠:٠٩، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مەرعەش]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1590789 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250910030849/http://www.k-maras.com/a_dos/t_gelisimi.htm بۆ http://www.k-maras.com/a_dos/t_gelisimi.htm زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٠:٢٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) dw2mq6zxrl445yfiyh4lhznah1jsa5e 1 138264 1590671 1590292 2026-06-15T20:35:51Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[وتووێژ:ئەحمەد پاشای دووەم بابان]] گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ئەحمەد پاشا]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 539540 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری 2 بەستەری دەرەکیم کرد لەسەر [[ئەحمەد پاشا]]. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=539539 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستتە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160307170639/http://pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf زیاد کرا بۆ http://www.pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20160307170639/http://pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf زیاد کرا بۆ http://www.pertwk.com/pdf/nawdarani_kurd.pdf تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٢٠:٤٤، ٨ی ئەیلوولی ٢٠١٧ (UTC) 3efs3xdxhg9yyk8d2fii45li6rvkrk8 0 139960 1590488 1590316 2026-06-15T12:03:04Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ پارامەترە دووبارەکان کە ھەمان نرخیان ھەیە لابران (بێجگە لە کۆتا دانە) (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590488 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دەستەی خۆکوژی''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Suicide Squad) بریتییە لە ناوی ڕێکخراوێکی خەیاڵی دەردەکەوێت لەو چیرۆکە نەخشێندراوانەی کە [[کۆمیکەکانی دی سی|دی سی کۆمیکس]] بڵاوی دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mtv.com/news/2051521/arrow-suicide-squad-dc-comics-keto-shimizu-interview/ |سەردێڕ={{Webarchive|ڕێکەوت= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ }} "The Suicide Squad Gets A Solo Mission In 'Arrow: Season 2.5′ &#91;Exclusive<nowiki>&#93;</nowiki>" |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160109165034/http://www.mtv.com/news/2051521/arrow-suicide-squad-dc-comics-keto-shimizu-interview/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تیمەکە بۆ یەکەم جار دەرکەوت لە ئەیلوولی ۱۹٥۹ و پاشان دووەم جار دەرکەوت لە ساڵی ۱۹٨۷. لە تیمەکەدا [[هارلی کوین (چیرۆکی نەخشێندراو)|هارلی کوین]]، و [[کیلەر کرۆک]]، و [[کاتانا (چیرۆکی نەخشێندراو)|کاتانا]]، و [[جادووگەر (چیرۆکی نەخشێنراو)|جادووگەر]]، و [[ئێل دیابلۆ (چیرۆکی نەخشێندراو)|ئێل دیابلۆ]]، و [[دێدشۆت]]، و [[کاپتن بومرانگ]] ئەندامن. == ئەمانەش ببینە == * [[تیمی دادپەروەری]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|کۆمیک}} [[پۆل:بڵاوکراوەکانی دی سی کۆمیکس]] [[پۆل:کۆمیکس]] [[پۆل:ڕێکخراوە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:دی سی کۆمیکس]] gmcup1madtia3fzxpo15uz74dlcu2q2 1590555 1590488 2026-06-15T16:04:09Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Suicide Squad}} 1590555 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''دەستەی خۆکوژی''' (بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: Suicide Squad) بریتییە لە ناوی ڕێکخراوێکی خەیاڵی دەردەکەوێت لەو چیرۆکە نەخشێندراوانەی کە [[کۆمیکەکانی دی سی|دی سی کۆمیکس]] بڵاوی دەکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.mtv.com/news/2051521/arrow-suicide-squad-dc-comics-keto-shimizu-interview/ |سەردێڕ={{Webarchive|ڕێکەوت= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ }} "The Suicide Squad Gets A Solo Mission In 'Arrow: Season 2.5′ &#91;Exclusive<nowiki>&#93;</nowiki>" |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160109165034/http://www.mtv.com/news/2051521/arrow-suicide-squad-dc-comics-keto-shimizu-interview/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> تیمەکە بۆ یەکەم جار دەرکەوت لە ئەیلوولی ۱۹٥۹ و پاشان دووەم جار دەرکەوت لە ساڵی ۱۹٨۷. لە تیمەکەدا [[هارلی کوین (چیرۆکی نەخشێندراو)|هارلی کوین]]، و [[کیلەر کرۆک]]، و [[کاتانا (چیرۆکی نەخشێندراو)|کاتانا]]، و [[جادووگەر (چیرۆکی نەخشێنراو)|جادووگەر]]، و [[ئێل دیابلۆ (چیرۆکی نەخشێندراو)|ئێل دیابلۆ]]، و [[دێدشۆت]]، و [[کاپتن بومرانگ]] ئەندامن. == ئەمانەش ببینە == * [[تیمی دادپەروەری]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|کۆمیک}} {{پۆلی کۆمنز|Suicide Squad}} [[پۆل:بڵاوکراوەکانی دی سی کۆمیکس]] [[پۆل:کۆمیکس]] [[پۆل:ڕێکخراوە خەیاڵییەکان]] [[پۆل:دی سی کۆمیکس]] nl1oshojg8rlbocclcsft271fanex42 14 149358 1590696 1152999 2026-06-15T21:03:25Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1590696 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Diseases and disorders due to viruses}} [[پۆل:نەخۆشییە چڵکییەکان]] [[پۆل:ڤایرۆسناسی]] j94ziur607gm3ymcu9m28ohwtegmk4b 0 155395 1590490 1590309 2026-06-15T12:03:24Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590490 wikitext text/x-wiki {{Infobox television | show_name = دە مێنتڵست | image = The Mentalist 2008 Intertitle.png | genre = [[ڕێوشوێنی پۆلیسیی|درامای تاوانی پۆلیسیی]]{{ھن}}[[وێژەی نادیار|مەتەڵ]]{{ھن}}[[دراما]] | creator = [[بڕونۆ ھێڵەر]] | director = | developer = | starring = [[سایمۆن بەیکەر]]{{ھن}}[[ڕۆبن تەنی]]{{ھن}}[[تێم کانگ]]{{ھن}}[[ئۆوەین یۆمن]]{{ھن}}[[ئەماندا ڕیگێتی]]{{ھن}}[[ڕۆکمۆند دەنباڕ]]{{ھن}}[[ئێمیڵی سواڵۆو]]{{ھن}}[[جۆ ئادڵەر]]{{ھن}}[[جۆزی لۆڕێن]] | endtheme = | composer = [[بلەیک نیڵی]] | country = ویلایەتە یەکگرتووەکان | language = ئینگلیزی | num_seasons = ٧ | num_episodes = ١٥١ | list_episodes = List of The Mentalist episodes | executive_producer = بڕونۆ ھێڵەر{{ھن}}[[کریس لۆنگ (بەڕێوبەر)|کریس لۆنگ]] <small>(٢٠٠٩–٢٠١٥)</small>{{ھن}}[[دانیاڵ چڕۆنی]] <small>(٢٠١٠–١٤)</small>{{ھن}}[[ئۆھان ماھۆنی]] <small>(٢٠١٣–١٤)</small>{{ھن}}تۆم سێنتجۆرجی <small>(٢٠١٠–١٥)</small>{{ھن}}[[ئاشڵی گەیبڵ]] <small>(٢٠١٠–١٢)</small> | producer = چاڕڵی گۆڵدستین <small>(٢٠٠٨–١٠)</small>{{ھن}}کێن وودروف <small>(٢٠١٠–١٤)</small>{{ھن}}سایمن بەیکەر <small>(٢٠١٢–١٥)</small>{{ھن}}ئێریکا گرین سوافۆرد <small>(٢٠١٢–١٤)</small>{{ھن}}مایکڵ وایس <small>(٢٠١٢–١٤)</small>{{ھن}}ماسیو کاڕڵایاڵ <small>(٢٠١٠–١٥)</small>{{ھن}}[[ئەلێکس بێرگەر]] <small>(٢٠١٤–١٥)</small> | location = | cinematography = | camera = | company = [[گوڵی بەھار ھێڵ بۆ بەرھەمھێنان]]{{ھن}}[[تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕادەر]] | distributor = [[تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕادەر]] | runtime = ٤٠ – ٥٠ خولەک | network = [[سی بی ئێس]] | picture_format = | audio_format = | first_aired = {{ڕێکەوتی سەرەتا|٢٠٠٨|٩|٢٣}} | last_aired = {{ڕێکەوتی کۆتا|٢٠١٥|٢|١٨}} | followed_by = | website = https://web.archive.org/web/20150905053039/http://www.cbs.com/shows/the_mentalist/}} '''دە مێنتڵست''' زنجیرەیەکی [[ئەمریکی]]یە [[ڕێوشوێنی پۆلیسیی]] پیشان دەدات و لە ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٨ لەسەر ھێڵی [[سی بی ئێس]] دەستی بە پەخشکردن کرد و لە شوباتی ٢٠١٥ کۆتایی ھات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Network unveils upcoming fall schedule |ناونیشان=http://www.variety.com/article/VR1117988126.html?categoryid=14&cs=1 |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090124005747/http://www.variety.com/article/VR1117988126.html?categoryid=14&cs=1 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.variety.com/article/VR1117988126.html?categoryid=14&cs=1 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان= ٣ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090124005747/http://www.variety.com/article/VR1117988126.html?categoryid=14&cs=1 |ڕەوشی ناونیشان=unfit}}</ref> نووسەر و بەرھەمھێنەری زنجیرەکە بڕۆنۆ ھێڵەرە. چیرۆکی زنجیرەکە بە دەووری پاتریک جاین کە [[نێوانگیری ڕۆحی|نێوانگیرییەکی پێشووی ڕۆحیییە]] و ئێستا وەک ڕاوێژکار لە نووسینگەی کالیفۆرنیا بۆ لێکۆڵینەوە (CBI) کار دەکات. سایمۆن بەیکەر بۆ خەڵاتی [[گۆڵدن گڵۆب]] بۆ جۆری باشترین ئەکتەر لە زنجیرەی درامی لەسەر ڕۆڵەکەی لە زنجیرەکەدا پاڵێورا. == بەرھەمھێنان و بڵاوکردنەوە == زۆربەی کات نمایشەکە لەسەر شوێنی خەیاڵی کە لە لای بینەرەکان سەیرە دەبێت. بەڵام لە ڕاستیدا ھەر وەک زۆربەی زنجیرە ئەمریکییەکان تۆمارکردن لە ناوچەی ستۆدیۆ لە [[ھەرێمی لۆس ئانجلەس]] بوو، بەڵام لە ھەندێک حاڵەتدا [[ساکرامنتۆ (کالیفۆرنیا)|ساکرامنتۆ]] تۆمار دەکرا. ئەو باڵەخانەی کە وەک بنکەی بەشی CBI بەکاردەھێنرێت لە ساکرامنتۆ دوای باڵەخانەی بیکۆ ھاوس لە ناوجەرگەی [[لۆس ئانجلەس]]ە؛ و لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨دا سی بی ئێس وەرزی یەکەم لە زە مێنتڵستی بڵاوکردەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.thefutoncritic.com/news.aspx?id=20081015cbs03 |سەردێڕ=CBS Gives a Full Season Order to "The Mentalist" "The Mentalist" is the season's top new freshman series in viewers and adults 25-54. |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/66MLV8wRd?url=http://www.thefutoncritic.com/news.aspx?id=20081015cbs03 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و زنجیرەکە سەرکەوت و ساڵانە لە ٢٠١٠ەوە لە ھەر یەکێک لە بازاڕی ناوخۆیی و دەرەکی دەستی بە نوێبوونەوە کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tvguide.com/News/FallTV-CBS-premieres-1007227.aspx |سەردێڕ=Fall TV: CBS Announces Premiere Dates |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141110231434/http://www.tvguide.com/News/FallTV-CBS-premieres-1007227.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ctvnews.ca/ |سەردێڕ="CTV.ca {{!}} The Mentalist (HD)". CTV.ca. Retrieved September 7، 2009. |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180714200024/https://www.ctvnews.ca/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٨ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> تۆڕی تی ئێن تی بە یەکخستنی زنجیرەکە لە پاییزی ٢٠١١ ھەڵسا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://cliqueclack.com/tv/2009/11/06/tnt-the-little-network-with-the-smart-decisions/ |سەردێڕ=TNT: The little network with the smart decisions |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151124161107/http://cliqueclack.com/tv/2009/11/06/tnt-the-little-network-with-the-smart-decisions |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == ئەڵقەکان == {| class="wikitable" style="text-align:center" ! colspan="2" rowspan="2" style="padding: 0 8px;" |وەرز ! rowspan="2" style="padding: 0 8px;" |ئەڵقەکان ! colspan="2" |ڕێکەوتی دەرچوون |- !یەکەم پەخشکردن !دوایین پەخشکردن |- | bgcolor="#559EDA" | |١ |٢٣ |{{Start date|2008|9|23}} |{{End date|2009|5|19}} |- | bgcolor="#A42321" | |٢ |٢٣ |{{Start date|2009|9|24}} |{{End date|2010|5|20}} |- | bgcolor="#18613F" | |٣ |٢٤ |{{Start date|2010|9|23}} |{{End date|2011|5|19}} |- | bgcolor="#834413" | |٤ |٢٤ |{{Start date|2011|9|22}} |{{End date|2012|5|17}} |- | style="background: #F1741A;" | |٥ |٢٢ |{{Start date|2012|9|30}} |{{End date|2013|5|5}} |- | style="background: #92a39e;" | |٦ |٢٢ |{{Start date|2013|9|29}} |{{End date|2014|5|18}} |- | style="background: #5baab1;" | |٧ |١٣ |{{Start date|2014|11|30}} |{{End date|2015|2|18}} |} == دەرچوونەکانی DVD == واڕنەر ھۆم ڤیدیۆی چوار وەرزی لەسەر [[دیڤیدی]] لە ناوچەکانی یەکەم و دووەم و چوارەم بڵاو کردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tvshowsondvd.com/news/Mentalist-Season-4/17046 |سەردێڕ=The Mentalist - Official Announcement from Warner for 'The Complete 4th Season' on DVD |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304211751/http://www.tvshowsondvd.com/news/Mentalist-Season-4/17046 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.play.com/DVD/DVD/4-/28883925/The-Mentalist-Season-4-Box-Set/Product.html |سەردێڕ=The Mentalist: Season 4 Box Set (5 Discs) |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150219211608/http://www.play.com/DVD/DVD/4-/28883925/The-Mentalist-Season-4-Box-Set/Product.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> {| style="text-align:center;" class="wikitable" |- ! rowspan="2" |ناوی دیڤیدی ! rowspan="2" style="width:7em;" |ئەڵقەکان ! colspan="3" style="width:21em;" | کاتەکان |- ! ناوچەی یەکەم ! ناوچەی دووەم{{ھن}}[[شانشینی یەکگرتوو]] ! ناوچەی سێیەم{{ھن}}[[ئوسترالیا]] |- | وەرزی یەکەم بەتەواوەتی |٢٣ |٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٠٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tvshowsondvd.com/news/Mentalist-Season-1-Press-Release/12009 |سەردێڕ="The Mentalist DVD news: Press Release for The Mentalist-The Complete 1st Season". TVShowsOnDVD.com. Retrieved 2010-07-06. |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303173439/http://www.tvshowsondvd.com/news/Mentalist-Season-1-Press-Release/12009 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |٨ی ئازاری ٢٠١٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.amazon.co.uk/Mentalist-Season-1-DVD/dp/B001LNNRWI |سەردێڕ="The Mentalist Season 1 &#91;DVD<nowiki>&#93;</nowiki> &#91;٢٠٠٨<nowiki>&#93;</nowiki>: Amazon.co.uk: Simon Baker, Robin Tunney, Amanda Righetti, Tim Kang: DVD". Amazon.co.uk. Retrieved 2010-07-06. |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی ئازاری ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120306234930/http://www.amazon.co.uk/Mentalist-Season-1-DVD/dp/B001LNNRWI |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٠٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mentalist, The - The Complete 1st Season (6 Disc Set) |ناونیشان=http://www.ezydvd.com.au/DVD/mentalist-the-the-complete-1st-season-6-disc-set/dp/807660 |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304224119/http://www.ezydvd.com.au/DVD/mentalist-the-the-complete-1st-season-6-disc-set/dp/807660 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ezydvd.com.au/DVD/mentalist-the-the-complete-1st-season-6-disc-set/dp/807660 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304224119/http://www.ezydvd.com.au/DVD/mentalist-the-the-complete-1st-season-6-disc-set/dp/807660 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- | وەرزی دووەم بەتەواوەتی |٢٣ |٢١ی ئەیلوولی ٢٠١٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tvshowsondvd.com/news/Mentalist-Season-2/13891 |سەردێڕ=The Mentalist - Package Art, Pricing and Possible Release Date for The Complete 2nd Season |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150219212822/http://www.tvshowsondvd.com/news/Mentalist-Season-2/13891 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی شوباتی ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠ |١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mentalist, The - The Complete 2nd Season (5 Disc Set) |ناونیشان=http://www.ezydvd.com.au/DVD/mentalist-the-the-complete-2nd-season-5-disc-set/dp/813822 |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307154241/http://www.ezydvd.com.au/DVD/mentalist-the-the-complete-2nd-season-5-disc-set/dp/813822 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ezydvd.com.au/DVD/mentalist-the-the-complete-2nd-season-5-disc-set/dp/813822 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307154241/http://www.ezydvd.com.au/DVD/mentalist-the-the-complete-2nd-season-5-disc-set/dp/813822 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |وەرزی سێیەم بەتەواوەتی |٢٣ |٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.tvshowsondvd.com/news/Mentalist-Season-3/15452 |سەردێڕ=The Mentalist - 'The Complete 3rd Season' Now Official: Confirmed Date, Extras, Packaging |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160304042023/http://www.tvshowsondvd.com/news/Mentalist-Season-3/15452 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.play.com/DVD/DVD/4-/19667575/The-Mentalist-Season-3-Box-Set/Product.html |سەردێڕ=The Mentalist: Season 3 Box Set (5 Discs) |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121225230058/http://www.play.com/DVD/DVD/4-/19667575/The-Mentalist-Season-3-Box-Set/Product.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١١<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mentalist, The - The Complete 3rd Season (5 Disc Set) |ناونیشان=http://www.ezydvd.com.au/DVD/mentalist-the-the-complete-3rd-season-5-disc-set/dp/819718 |ڕێکەوتی سەردان= ٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160314022337/http://www.ezydvd.com.au/DVD/mentalist-the-the-complete-3rd-season-5-disc-set/dp/819718 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}} {{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ezydvd.com.au/DVD/mentalist-the-the-complete-3rd-season-5-disc-set/dp/819718 |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠١٦ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160314022337/http://www.ezydvd.com.au/DVD/mentalist-the-the-complete-3rd-season-5-disc-set/dp/819718 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |وەرزی چوارەم بەتەواوەتی |٢٤ |١٨ی ئەیلوولی ٢٠١٢ |٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.ebay.com.au/bhp/the-mentalist |سەردێڕ=The Mentalist Season 4 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160303234826/http://www.ebay.com.au/bhp/the-mentalist |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئازاری ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- |وەرزی پێنجەم بەتەواوەتی |٢٢ |١٧ی ئەیلوولی ٢٠١٣ |١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣ | |} == کاست و کەسایەتییەکان == == پێشوازی == پێشوازیکردنی بینەران بۆ ئەڵقەی یەکەم گەورە بوو کاتێک نزیکەی ١٥٫٦ میلیۆن کەس لە یەکەم پەخشیدا سەیری کرد، و ٧٫٨ میلیۆن بینەری لە دووبارە بوونەوەکەی دوای سێ ڕۆژ ھەبوو.<ref>[http://www.thefutoncritic.com/news.aspx?id=20080924cbs01 CBS Wins Premiere Tuesday with Its Largest Audience on the Night Since 2001]</ref> لە ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٨ ئەڵقەی «ئاگری سوور» بەرزترین ڕێژەی سەیرکردنی ھەفتانەیی بەدەستھێنا، ئەمەش لە دوای [[کەیبانووە داماوەکان]]ەوە یەکەم بەرنامەیە کە بتوانێت ئەمە بەدەست بھێنێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://latimesblogs.latimes.com/showtracker/2008/12/cbs-takes-weekl.html |سەردێڕ=CBS takes weekly ratings as 'Mentalist' soars |ڕێکەوتی سەردان= ٧ی تەممووزی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170807112203/http://latimesblogs.latimes.com/showtracker/2008/12/cbs-takes-weekl.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٧ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === وەرز و ڕیزبەندییە ساڵانەکەی زنجیرەکە === زنجیرەکە بووە خاوەنی بڕێکی زەبەلاح لە بینەر و وەرزی یەکەم ڕیزبەندی شەشەمی لە ڕووی ناوەندی بینینەوە داگیر کرد. {| class="wikitable" width="98%" style="text-align:center" |- ! style="width:10%;" rowspan="2"| وەرزەکان ! style="width:18%;" rowspan="2"| پانای کات ([[ناوچەی کاتی ڕۆژھەڵات (باکووری ئەمریکا)|کەی تی]]) ! style="width:7%;" rowspan="2"| # Ep. ! colspan=2| یەکەم پەخش ! colspan=2| کۆتایی ھات ! style="width:7%;" rowspan="2"| وەرزەکانی تەلەڤیزیۆن ! style="width:10%; background:#ffdead;" rowspan="2"| ڕیزبەندی ! style="width:10%; background:#ffdead;" rowspan="2"| بینەرەکان{{ھن}}(بە میلیۆن) |- ! ڕێکەوت ! span style="width:10%; font-size:smaller; line-height:100%;"| بینەرەکانی{{ھن}}یەکەم پەخش{{ھن}}(بە میلیۆن) ! ڕێکەوت ! span style="width:10%; font-size:smaller; line-height:100%;"| بینەرەکانی{{ھن}}کۆتا پەخش{{ھن}}(بە میلیۆن) |- ! [[دە مێنتڵست (وەرزی ١)|١]] | {{چینی ناوەند}}Tuesday 9:00 pm{{کۆتایی}} | ٢٣ | style="font-size:11px;line-height:110%"|{{چینی ناوەند}}September 23, 2008{{کۆتایی}} | ١٥٫٦٠<ref name="US_Rating_ep101">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.com/2008/09/30/top-cbs-primetime-shows-september-22-28/5427 |سەردێڕ=Top CBS Primetime Shows, September 22–28 |دوایین=Gorman |یەکەم=Bill |ڕێکەوت=٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=[[TV by the Numbers]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی نیسانی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠١٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6AfDidr5A?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2008/09/30/top-cbs-primetime-shows-september-22-28/5427/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:11px;line-height:110%"|{{چینی ناوەند}}May 19, 2009{{کۆتایی}} | ١٦٫٨٢<ref name="US_Rating_ep123">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.com/2009/05/27/top-cbs-primetime-shows-may-18-24-2009/19466 |سەردێڕ=Top CBS Primetime Shows, May 18–24, 2009 |دوایین=Seidman |یەکەم=Robert |ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=[[TV by the Numbers]] |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٠٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091005092212/http://tvbythenumbers.com/2009/05/27/top-cbs-primetime-shows-may-18-24-2009/19466 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٩ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:smaller"| [[2008–09 United States network television schedule|٢٠٠٨–٠٩]] | style="background:#fc9;"|٦ | style="background:#fc9;"|١٧٫٥٢<ref name="ABC_Medianet">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=052709_07|سەردێڕ=SEASON PROGRAM RANKINGS (THROUGH 5/24)|ڕێکەوت=٢٤ی ئایاری ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=ABCMedianet.com|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141106161517/http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=052709_07|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- ! [[دە مێنتڵست (وەرزی ٢)|٢]] |rowspan=3| {{چینی ناوەند}}Thursday 10:00 pm{{کۆتایی}} | ٢٣ | style="font-size:11px;line-height:110%"|{{چینی ناوەند}}September 24, 2009{{کۆتایی}} | ١٥٫٠٧<ref name="US_Rating_ep1">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.com/2009/09/29/tv-ratings-sunday-night-football-house-win-week-with-adults-18-49-ncis-ncis-los-angeles-with-total-viewers/28905 |سەردێڕ=TV Ratings: Sunday Night Football, House win week with adults 18–49; NCIS, NCIS: Los Angeles with total viewers… |ڕێکەوت=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٠٩|یەکەم=Robert |دوایین=Seidman |ئیش=TVbytheNumbers.com |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100511074031/http://tvbythenumbers.com/2009/09/29/tv-ratings-sunday-night-football-house-win-week-with-adults-18-49-ncis-ncis-los-angeles-with-total-viewers/28905 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی ئایاری ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:11px;line-height:110%"|{{چینی ناوەند}}May 20, 2010{{کۆتایی}} | ١٥٫٢٢<ref name="US_Rating_ep23">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.com/2010/05/25/tv-ratings-top-25-dancing-tops-idol-with-viewers-again-lost-finale-wins-with-adults-18-49/52328|سەردێڕ=TV Ratings Top 25: Dancing Tops Idol With Viewers Again, Lost Finale Wins With Adults 18–49|دوایین=Seidman|یەکەم=Robert|بڵاوکەرەوە=TV By The Numbers|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100528121632/http://tvbythenumbers.com/2010/05/25/tv-ratings-top-25-dancing-tops-idol-with-viewers-again-lost-finale-wins-with-adults-18-49/52328|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠١٠|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:smaller"| [[2009–10 United States network television schedule|٢٠٠٩–١٠]] | style="background:#fc9;"|١٠ | style="background:#fc9;"|١٥٫٣٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gorman |یەکەم=Bill |ناونیشان=http://tvbythenumbers.com/2010/06/16/final-2009-10-broadcast-primetime-show-average-viewership/54336 |سەردێڕ=Final 2009–10 Broadcast Primetime Show Average Viewership |بڵاوکەرەوە=Tvbythenumbers.com |ڕێکەوت=١٦ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100624063442/http://tvbythenumbers.com/2010/06/16/final-2009-10-broadcast-primetime-show-average-viewership/54336 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی حوزەیرانی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! [[دە مێنتڵست (وەرزی ٣)|٣]] | ٢٤ | style="font-size:11px;line-height:110%"|{{چینی ناوەند}}September 23, 2010{{کۆتایی}} | ١٥٫٥٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.com/2010/09/28/tv-ratings-broadcast-top-25-sunday-night-football-glee-greys-anatomy-dancing-with-the-stars-top-premiere-week/65498 |سەردێڕ=TV Ratings Broadcast Top 25: 'Sunday Night Football', 'Glee,' 'Grey's Anatomy,' 'Dancing with the Stars' Top Premiere Week |یەکەم=Robert |دوایین=Seidman |ڕێکەوت=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=[[TV by the Numbers]] |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101001090902/http://tvbythenumbers.com/2010/09/28/tv-ratings-broadcast-top-25-sunday-night-football-glee-greys-anatomy-dancing-with-the-stars-top-premiere-week/65498 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:11px;line-height:110%"|{{چینی ناوەند}}May 19, 2011{{کۆتایی}} | ١٤٫١١<ref name="ratings1905">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/05/20/thursday-final-ratings-american-idol-big-bang-the-office-greys-mentalist-adjusted-up/93470/|سەردێڕ=Thursday Final Ratings: 'American Idol,' 'Big Bang,' 'The Office,' 'Grey's,' 'Mentalist' Adjusted Up|بڵاوکەرەوە=[[TV by the Numbers]]|دوایین=Seidman|یەکەم=Robert|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئایاری ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5zQN25FWt?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/05/20/thursday-final-ratings-american-idol-big-bang-the-office-greys-mentalist-adjusted-up/93470|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:smaller"| [[2010–11 United States network television schedule|٢٠١٠–١١]] | style="background:#fc9;"|٩ | style="background:#fc9;"|١٥٫٢٤<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/06/01/2010-11-season-broadcast-primetime-show-viewership-averages/94407/|سەردێڕ=2010–11 Season Broadcast Primetime Show Viewership Averages|ئیش=Tvbythenumbers.com|ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/5zZXRcj1U?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/06/01/2010-11-season-broadcast-primetime-show-viewership-averages/94407/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١١|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! [[دە مێنتڵست (وەرزی ٤)|٤]] | ٢٤ | style="font-size:11px;line-height:110%"|{{چینی ناوەند}}September 22, 2011{{کۆتایی}} | ١٣٫٥٦<ref name="ratingsS04E01">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/09/23/thursday-finals-big-bang-theory-the-x-factor-parks-recreation-and-whitney-adjusted-up/104707/|سەردێڕ=Thursday Finals: 'Big Bang Theory,' 'The X Factor,' 'Parks & Recreation' and 'Whitney' Adjusted Up|ئیش=TV by the Numbers|دوایین=Seidman|یەکەم=Robert|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160329132630/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2011/09/23/thursday-finals-big-bang-theory-the-x-factor-parks-recreation-and-whitney-adjusted-up/104707/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئازاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:11px;line-height:110%"|{{چینی ناوەند}}May 17, 2012{{کۆتایی}} | ١٣٫٠٩<ref name="ratingsS04E24">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/18/thursday-final-ratings-american-idol-greys-anatomy-30-rock-adjusted-up-touch-scandal-adjusted-down/134984/|سەردێڕ=Thursday Final Ratings: 'American Idol', 'Grey's Anatomy', '30 Rock' Adjusted Up; 'Touch', 'Scandal' Adjusted Down|دوایین=Bibel|یەکەم=Sara|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠١٢|ئیش=TV by the Numbers|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160610090132/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/18/thursday-final-ratings-american-idol-greys-anatomy-30-rock-adjusted-up-touch-scandal-adjusted-down/134984/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:smaller"| [[2011–12 United States network television schedule|٢٠١١–١٢]] | style="background:#fc9;"|١٢ | style="background:#fc9;"|١٤٫٥٧<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/24/complete-list-of-2011-12-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-american-idol-ncis-dancing-with-the-stars/135785/|سەردێڕ=Complete List Of 2011–12 Season TV Show Viewership: 'Sunday Night Football' Tops, Followed By 'American Idol,' 'NCIS' & 'Dancing With The Stars'|ئیش=TV by the Numbers|دوایین=Gormam|یەکەم=Bill|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120530044746/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/05/24/complete-list-of-2011-12-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-american-idol-ncis-dancing-with-the-stars/135785/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣٠ی ئایاری ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! [[دە مێنتڵست (وەرزی ٥)|٥]] |rowspan=2|{{چینی ناوەند}}Sunday 10:00 pm{{کۆتایی}} | ٢٢ | style="font-size:11px;line-height:110%"|{{چینی ناوەند}}September 30, 2012{{کۆتایی}} | ١١٫٠٦<ref name="ratingsS05E01">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/10/02/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-the-simpsons-bobs-burgers-adjusted-up-666-park-avenue-60-minutes-adjusted-down-final-football-numbers/150988/|سەردێڕ=Sunday Final Ratings: 'Once Upon A Time', 'The Simpsons', 'Bob's Burgers' Adjusted Up; '666 Park Avenue', '60 Minutes' Adjusted Down & Final Football Numbers|دوایین=Bibel|یەکەم=Sara|ئیش=TV by the Numbers|ڕێکەوت=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Bitypb9t?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2012/10/02/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-the-simpsons-bobs-burgers-adjusted-up-666-park-avenue-60-minutes-adjusted-down-final-football-numbers/150988/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:11px;line-height:110%"|{{چینی ناوەند}}May 5, 2013{{کۆتایی}} | ٩٫١٧<ref name="ratingsS05E22">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/07/sunday-final-ratings-the-amazing-race-red-widow-adjusted-down/181276/|سەردێڕ=Sunday Final Ratings: 'The Amazing Race' & 'Celebrity Apprentice' Adjusted Up; 'Red Widow' Adjusted Down + Final FOX Numbers|ئیش=TV by the Numbers|دوایین=Kondolojy|یەکەم=Amanda|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130606181730/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/07/sunday-final-ratings-the-amazing-race-red-widow-adjusted-down/181276/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:smaller"| [[2012–13 United States network television schedule|٢٠١٢–١٣]] | style="background:#fc9;"|٢٤ | style="background:#fc9;"|١١٫٨٢<ref name="season12-13">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/29/complete-list-of-2012-13-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-ncis-the-big-bang-theory-ncis-los-angeles/184781/|سەردێڕ=Complete List Of 2012-13 Season TV Show Viewership: 'Sunday Night Football' Tops, Followed By 'NCIS,' 'The Big Bang Theory' & 'NCIS: Los Angeles'|ئیش=TV by the Numbers|دوایین=Bibel|یەکەم=Sara|ڕێکەوت=٢٩ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئایاری ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6Hh9Es6JF?url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/05/29/complete-list-of-2012-13-season-tv-show-viewership-sunday-night-football-tops-followed-by-ncis-the-big-bang-theory-ncis-los-angeles/184781/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> |- ! [[دە مێنتڵست (وەرزی ٦)|٦]] | ٢٢ | style="font-size:11px;line-height:110%"|{{چینی ناوەند}}September 29, 2013{{کۆتایی}} | ٩٫٧٠<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/10/01/sunday-final-ratings-the-simpsons-revenge-adjusted-down/206013/ |سەردێڕ=Sunday Final Ratings: 'The Simpsons' & 'Bob's Burgers' Adjusted Up; 'Revenge' Adjusted Down |ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش=[[TV by the Numbers]] |دوایین=Bibel |یەکەم=Sara |ڕێکەوتی سەردان=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160606175859/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2013/10/01/sunday-final-ratings-the-simpsons-revenge-adjusted-down/206013/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠١٦ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:11px;line-height:110%"|{{چینی ناوەند}}May 18, 2014{{کۆتایی}} | ٩٫٦٩<ref name="ratingsS06E22">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/20/sunday-final-ratings-the-amazing-race-american-dream-builders-adjusted-up/265770/|سەردێڕ=Sunday Final Ratings: 'The Amazing Race' & 'American Dream Builders' Adjusted Up|دوایین=Kondolojy|یەکەم=Amanda|ئیش=TV by the Numbers|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160610155407/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/20/sunday-final-ratings-the-amazing-race-american-dream-builders-adjusted-up/265770/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:smaller"| [[2013–14 United States network television schedule|٢٠١٣–١٤]] | style="background:#fc9;"| ٢٦ | style="background:#fc9;"| ١١٫٢٧<ref name="entertainment2014">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.deadline.com/2014/05/tv-season-series-rankings-2013-full-list-2/|سەردێڕ=Full 2013-14 Series Rankings|ئیش=Deadline Hollywood|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئایاری ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190628232549/https://deadline.com/2014/05/tv-season-series-rankings-2013-full-list-2-733762/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- ! [[دە مێنتڵست (وەرزی ٧)|٧]] |{{چینی ناوەند}}Sunday 9:00 pm (2014){{ھن}}Wednesday 8:00 pm (2015){{کۆتایی}} | ١٣ | style="font-size:11px;line-height:110%"|{{چینی ناوەند}}November 30, 2014{{کۆتایی}} | ١٠٫٨٩<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/12/03/sunday-final-ratings-americas-funniest-home-videos-resurrection-once-upon-a-time-adjusted-up/334461/|سەردێڕ=Sunday Final Ratings: 'America's Funniest Home Videos', Resurrection' & 'Once Upon a Time' Adjusted Up|دوایین=Kondolojy|یەکەم=Amanda|ئیش=TV by the Numbers|ڕێکەوت=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160610132741/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/12/03/sunday-final-ratings-americas-funniest-home-videos-resurrection-once-upon-a-time-adjusted-up/334461/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:11px;line-height:110%"|{{چینی ناوەند}}February 18, 2015{{کۆتایی}} | ١٠٫١٠<ref name="ratingsS0713">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/02/19/wednesday-final-ratings-empire-arrow-american-idol-the-100-stalker-adjusted-down/365253/|سەردێڕ=Wednesday Final Ratings: 'Empire', 'Arrow', 'American Idol' & 'Modern Family' Adjusted Up; 'The 100' & 'Stalker' Adjusted Down|دوایین=Bibel|یەکەم=Sara|ئیش=TV by the Numbers|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150325164323/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/02/19/wednesday-final-ratings-empire-arrow-american-idol-the-100-stalker-adjusted-down/365253/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئازاری ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | style="font-size:smaller"| [[2014–15 United States network television schedule|٢٠١٤–١٥]] | style="background:#fc9;"| ٢٥ | style="background:#fc9;"| ١١٫٨١<ref name="deadline">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=de Moraes |یەکەم=Lisa |سەردێڕ=Full 2014-15 TV Season Series Rankings: Football & 'Empire' Ruled |ئیش=Deadline Holywood |ڕێکەوت=٢١ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشان=http://deadline.com/2015/05/2014-15-full-tv-season-ratings-shows-rankings-1201431167/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://www.webcitation.org/6YifxgqG8?url=http://deadline.com/2015/05/2014-15-full-tv-season-ratings-shows-rankings-1201431167/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئایاری ٢٠١٥ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{official website|https://web.archive.org/web/20150905053039/http://www.cbs.com/shows/the_mentalist/|ئەرشیڤی وێبگەی فەرمی}} * {{IMDb title|1196946}} * {{tv.com show|the-mentalist}} {{پۆلی کۆمنز|The Mentalist}} {{دە مێنتڵست}} {{زانیارییە کتێبخانەییەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تەلەڤیزیۆن|پۆلیس|دەیەی ٢٠٠٠|دەیەی ٢٠١٠|کالیفۆڕنیا}} [[پۆل:دە مێنتڵست]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ڕێوشوێنە پۆلیسییەکان]] [[پۆل:زنجیرە ئەکشنەکان]] [[پۆل:ئەو زنجیرە تەلەڤیزیۆنییانەی کە تەلەڤیزیۆنی واڕنەر بڕۆز بەرھەمیھێناوە]] [[پۆل:بەرنامەکانی سی بی ئێس]] [[پۆل:بەرنامە ڕاستەقینەکانی سی بی ئێس]] [[پۆل:بەرنامە تەلەڤیزیۆنییە ئینگلیزی-زمانە ئەمریکییەکان]] 7786f64s632k2gzzwojislfmud5ykg8 0 157032 1590589 853226 2026-06-15T17:32:46Z CommonsDelinker 62 "Iraq,_Saddam_Hussein_(222).jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Iraq, Saddam Hussein (222).jpg|]]. 1590589 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی | election_name = ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٨٠ | country = Iraq | flag_year = 1963 | type = پەرلەمانی | ongoing = no | previous_election = 1958 Iraqi parliamentary election | previous_year = ١٩٥٨ | next_election = 1984 Iraqi parliamentary election | next_year = ١٩٨٤ | seats_for_election = لەکۆی ٢٥٠ کورسی پەرلەمان <br/> ١٢٦ کورسی پێویستە بۆ ڕێژەی زۆرینە | election_date = ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٨٠ | image1 = | leader1 = [[سەددام حوسەین]] | party1 = حیزبی بەعسی عێراق | last_election1 = | seats1 = 187 | seat_change1 = | popular_vote1 = | percentage1 = | title = [[سەرۆکوەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیران]] | before_election = [[سەددام حوسەین]] | before_party = حیزبی بەعسی عێراق | after_election = [[سەددام حوسەین]] | after_party = حیزبی بەعسی عێراق }} '''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لە ٢٠ی حوزەیرانی ١٩٨٠ بەڕێوەچوو، یەکەم ھەڵبژاردنبوو لەدوای [[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٥٨|ھەڵبژاردنی ١٩٥٨]] و [[شۆڕشی ١٤ی تەممووز]] ئەنجامبدرێت.<ref name=N>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p97 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> لەم ھەڵبژاردنەدا ٨٦٠ کەس خۆیان کاندیدکرد، [[حیزبی بەعسی عێراق]]ی توانی ١٨٧ کورسی لەکۆی ٢٥٠ کورسی پەرلەمان بەدەست بھێنێت.<ref>Nohlen et al., p101</ref> ڕێژەی بەشداریکردنی خەڵک ٨٠٪ بوو لە ھەڵبژاردنەکە.<ref>[http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/IRAQ_1980_E.PDF Iraq] Inter-Parliamentary Union</ref> ==ئەنجامەکان == {| class=wikitable style=text-align:right !ھاوپەیمانی !حیزب !دەنگ !% !کورسی |- |align=left rowspan=2|[[بەرەی پێشکەوتنی گەل]]||align=left|[[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعس]]|| || ||١٨٧ |- |align=left|سەربەخۆکان و چەند حیزبێک || || ||٦٣ |- |align=left colspan=2|دەنگی پووچەڵ || ||–||– |- |align=left colspan=2|'''کۆی گشتی'''||''' '''|| ||'''٢٥٠''' |- |align=left colspan=2|دەنگدەر||٦,٠٤٤,٠٦٨٨|| ||– |- |align=left colspan=5|سەرچاوە: Nohlen et al. |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ھەڵبژاردن لە عێراق}} [[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]] 7wmemnnp4rdyvutxp5kmqgtu7vlbp7s 0 157062 1590590 1548259 2026-06-15T17:32:49Z CommonsDelinker 62 "Iraq,_Saddam_Hussein_(222).jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Iraq, Saddam Hussein (222).jpg|]]. 1590590 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی | election_name = ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٨٤ | country = Iraq | flag_year = ١٩٦٣ | type = parliamentary | ongoing = no | previous_election = 1980 Iraqi parliamentary election | previous_year = ١٩٨٠ | next_election = 1989 Iraqi parliamentary election | next_year = ١٩٨٩ | seats_for_election = All 250 seats in the [[Council of Representatives of Iraq|National Assembly of Iraq]] <br/> 126 seats were needed for a majority | election_date = ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٤ | image1 = | leader1 = [[سەدام حوسەین]] | party1 = حیزبی بەعسی عێراق | last_election1 = ١٨٧ | seats1 = ١٨٣ | seat_change1 = {{decrease}}٤ | popular_vote1 = | percentage1 = | title = [[سەرۆکوەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیران]] | before_election = [[سەدام حوسەین]] | before_party = حیزبی بەعسی عێراق | after_election = [[سەدام حوسەین]] | after_party = حیزبی بەعسی عێراق }} '''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لە ٢٠ی تشرینی یەکەمی ١٩٨٤ بەڕێوەچوو.<ref name=N>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p97 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> ٧٨٢ کەس کاندیدبوون لە هەڵبژاردنەکە. [[حیزبی بەعسی عێراق]] ١٨٣ کورسی لەکۆی ٢٥٠ کورسی پەرلەمان بردەوە. == ئەنجامەکان == {| class=wikitable style=text-align:right !هاوپەیمانەکان !حیزب !دەنگ !% !کورسی !+/– |- |rowspan=2 align=left|[[بەرەی پێشکەوتنی گەل]]||align=left|[[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعس]]|| || ||١٨٣||–٤ |- |align=left|سەربەخۆکان|| || ||٦٧||+٤ |- |align=left colspan=2|دەنگی پووچەڵ|| ||–||–||– |- |align=left colspan=2|'''کۆی گشتی'''||'''٧,١٧١,٠٠٠'''|| ||'''٢٥٠'''||'''٠''' |- |align=left colspan=6|سەرچاوە: Nohlen et al., IPU |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کورت}} {{ھەڵبژاردن لە عێراق}} {{شریتی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]] slrhwhx5htw5len5912unb8h6epgz12 0 157089 1590591 1548258 2026-06-15T17:32:53Z CommonsDelinker 62 "Iraq,_Saddam_Hussein_(222).jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Iraq, Saddam Hussein (222).jpg|]]. 1590591 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی | election_name = ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٨٩ | country = Iraq | flag_year = 1963 | type = پەرلەمانی | ongoing = no | previous_election = 1984 Iraqi parliamentary election | previous_year = ١٩٨٤ | next_election = 1996 Iraqi parliamentary election | next_year = ١٩٩٦ | seats_for_election = لەکۆی ٢٥٠ کورسی پەرلەمانی <br /> ١٢٦ کورسی پێویستە بۆ پێکھێنانی زۆرینە | election_date = ١ی نیسانی ١٩٨٩ | image1 = | leader1 = [[سەددام حوسەین]] | party1 = حیزبی بەعسی عێراق | last_election1 = ١٨٣ | seats1 = ٢٠١٧ |٢٤seat_change1 = {{increase}} | popular_vote1 = | percentage1 = | title = [[سەرۆکوەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیران]] | before_election = [[سەددام حوسەین]] | before_party = حیزبی بەعسی عێراق | after_election = [[سەددام حوسەین]] | after_party = حیزبی بەعسی عێراق }} '''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لە ١ی نیسانی ١٩٨٩ بەڕێوەچوو، دەبوو لە ٣١ی ئابی ١٩٨٨ بەڕێوەبچێت، بەڵام بەھۆی [[شەڕی ئێران و عێراق]] دواخرا.<ref name=N>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p. 97 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> لەھەڵبژاردنەکە ٩٢١ کاندید خۆیان پاڵاوت،<ref>[http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/IRAQ_1989_E.PDF Iraq] Inter-Parliamentary Union</ref> لەئەندامدا [[حیزبی بەعسی عێراق]] ٢٠٧ کورسی لەکۆی ٢٥٠ کورسی پەرلەمان بردەوە. == ئەنجامەکان == {|class=wikitable style=text-align:right !ھاوپەیمانی !حیزب !دەنگەکان !٪ !کورسی !+/− |- |rowspan=2 align=left|[[بەرەی پێشکەوتنی گەل]]||align=left|[[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعس]]|| || ||٢٠٧||+٢٤ |- |align=left|سەربەخۆکان || || ||٤٣||−٢٤ |- |align=left colspan=2|دەنگی پووچەڵ|| ||–||–||– |- |align=left colspan=2|'''کۆی گشتی'''|| || ||'''٢٥٠'''||'''٠''' |- |align=left colspan=6|سەرچاوە: IPU |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ھەڵبژاردن لە عێراق}} {{کورت}} {{شریتی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]] jlghvlw9fqr77l1vozgi571pjigsu81 0 157113 1590592 1548257 2026-06-15T17:32:56Z CommonsDelinker 62 "Iraq,_Saddam_Hussein_(222).jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Iraq, Saddam Hussein (222).jpg|]]. 1590592 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی | election_name = ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٩٦ | country = Iraq | flag_year = 1991 | type = parliamentary | ongoing = نەخێری | previous_election = 1989 Iraqi parliamentary election | previous_year = ١٩٨٩ | next_election = 2000 Iraqi parliamentary election | next_year = ٢٠٠٠ | seats_for_election = All 250 seats in the [[Council of Representatives of Iraq|National Assembly of Iraq]] <br/> 126 seats were needed for a majority | election_date = ٢٤ی ئازاری ١٩٩٦ | image1 = | leader1 = [[سەددام حوسەین]] | party1 = حیزبی بەعس | last_election1 = ٢٠٧ | seats1 = ١٦١ | seat_change1 = {{decrease}}٤٦ | title = [[سەرۆکوەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیران]] | before_election = [[سەددام حوسەین]] | before_party = حیزبی بەعس | after_election = [[سەددام حوسەین]] | after_party = حیزبی بەعس }} '''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لە ٢٤ی ئازاری ١٩٩٦ بەڕێوەچوو.<ref name=N>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p97 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> لە هەڵبژاردنەکە ٦٨٩ کەس خۆیان پاڵاوت،<ref name=IPU>[http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2151_96.htm Iraq] Inter-Parliamentary Union</ref> ٣٠ کورسی بۆ نوێنەرایەتیکردنی [[هەرێمی کوردستان]] دیاریکرا.<ref>Nohlen et al., p101</ref> ئەنجامی هەڵبژاردنەکە بەسەرکەوتنی [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعس]] کۆتایی هات دوای ئەوەی ١٦١ کورسی لەکۆی ٢٥٠ کورسی پەرلەمان بەدەستهێنا. ڕێژەی بەشداریکردنی خەڵک ٩٣.٥٪ بوو. هەموو کاندیدەکان دەبوو لەلایەن وەزیری دادەوە پەسەندبکرێن.<ref name=IPU/> ==ئەنجامەکان== {| class=wikitable style=text-align:right !هاوپەیمانی !حیزب !دەنگ !% !کورسی !+/– |- |rowspan=5 align=left|[[بەرەی پێشکەوتنی گەل]]||align=left|[[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعس]]|| || ||١٦١||–٤٦ |- |align=left|[[پارتی دیموکراتی کوردستان]]|| || ||٣||نوێ |- |align=left|[[حیزبی شۆڕشگێرانی کوردستان]]|| || ||٢||نوێ |- |align=left|[[حیزبی شیوعی عێراق]]|| || ||١||نوێ |- |align=left|سەربەخۆکان|| || ||٨٣||+٤٠ |- |align=left colspan=2|دەنگی پووچەڵ|| ||–||–||– |- |align=left colspan=2|'''گشتی'''||'''٧،٤٨٠،٠٠٠'''|| ||'''٢٥٠'''||'''٠''' |- |align=left colspan=6|سەرچاوە: IPU |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ھەڵبژاردن لە عێراق}} {{کورت}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق|دەیەی ١٩٩٠}} [[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]] 5u8dzybfz03qfz5k9xlxa58nhaz1ep0 0 157139 1590593 1548256 2026-06-15T17:33:00Z CommonsDelinker 62 "Iraq,_Saddam_Hussein_(222).jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Iraq, Saddam Hussein (222).jpg|]]. 1590593 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{زانیاریدانی ھەڵبژاردن/ئینگلیزی | election_name = ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ٢٠٠٠ | country = Iraq | flag_year = 1991 | type = پەرلەمانی | ongoing = no | previous_election = 1996 Iraqi parliamentary election | previous_year = ١٩٩٦ | next_election = January 2005 Iraqi parliamentary election | next_year = ٢٠٠٥ (کانوونی دووەم) | seats_for_election = لەکۆی ٢٥٠ کورسی پەرلەمانی عێراق <br/> ١٢٦ کورسی پێویستە بۆ پێکهێنانی زۆرینە | election_date = ٢٧ی ئازاری ٢٠٠٠ | image1 = | leader1 = [[سەددام حوسەین]] | party1 = حیزبی بەعسی عێراق | last_election1 = ١٦١ | seats1 = ١٦٥ | seat_change1 = {{increase}}٤ | popular_vote1 = ٤,٩٣٦,٨٠٠ | percentage1 = ٦٦٪ | title = [[سەرۆکوەزیرانی عێراق|سەرۆکوەزیران]] | before_election = [[سەددام حوسەین]] | before_party = حیزبی بەعسی عێراق | after_election = [[سەددام حوسەین]] | after_party = حیزبی بەعسی عێراق }} '''ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق''' لەڕۆژی ٢٧ی ئازاری ٢٠٠٠ بەڕێوەچوو.<ref name=N>[[Dieter Nohlen]], Florian Grotz & Christof Hartmann (2001) ''Elections in Asia: A data handbook, Volume I'', p97 {{ISBN|0-19-924958-X}}</ref> لەهەڵبژاردنەکە ٥٢٢ کاندید خۆیان پاڵاوت، لەنێویاندا ٢٥ ژن هەبوون.<ref name=IPU>[http://www.ipu.org/parline-e/reports/arc/2151_00.htm Iraq] Inter-Parliamentary Union</ref> بەشێک لەوانەی خۆیان پاڵاوتبوو ئەوا وەک سەربەخۆی خۆیان کاندیدکرد، بەڵام دڵسۆزی [[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعس]] بوون.<ref name=IPU/> لەئەنجامی هەڵبژاردنەکەدا، حیزبی بەعس ١٦٥ کورسی لەکۆی ٢٥٠ کورسی بەدەستهێنا، ٥٥ کورسیش کاندیدە سەربەخۆکان بەدەستیانهێنا، ٣٠ کورسیش وەک پشکێک بۆ [[هەرێمی کوردستان]] مایەوە ئەمەش وێڕای ئەوەی هەڵبژاردن لەشارەکانی کوردستان ([[هەولێر]]، [[سلێمانی]] و [[دهۆک]]) ئەنجامنەدرا، لەبەرئەوەی دوای [[شەڕی کەنداو]] هەرێم لەژێر دەسەڵاتی بەغدا نەمایەوە.<ref name=IPU/> == ئەنجامەکان == {| class=wikitable style=text-align:right !هاوپەیمانی !حیزب !دەنگ !% !کورسی !+/– |- |rowspan=3 align=left|[[بەرەی پێشکەوتنی گەل]]||align=left|[[حیزبی بەعسی عێراق|حیزبی بەعس]]|| || ||١٦٥||+٤ |- |align=left|سەربەخۆکان|| || ||٥٥|| |- |align=left|پشکی هەرێمی کوردستان||–||–||٣٠||٠ |- |align=left colspan=2|دەنگی پووچەڵ|| ||–||–||– |- |align=left colspan=2|'''گشتی'''|| || ||'''٢٥٠'''||'''٠''' |- |align=left colspan=2|دەنگدەری تۆماربوو/ڕێژەی بەشداربوون||٩,٢٠٠,٠٠٠||٨٨.٦||–||– |- |align=left colspan=6|سەرچاوە: Nohlen et al., IPU |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ھەڵبژاردن لە عێراق}} {{شریتی دەروازە|سیاسەت|عێراق|دەیەی ١٩٩٠|دەیەی ٢٠٠٠}} [[پۆل:ھەڵبژاردنەکان لە عێراق]] 4yy20hx5b81hkynp7n41wzrevb7hc4x 828 161450 1590732 705959 2026-06-16T02:30:33Z Uzume 637 strict 1590732 Scribunto text/plain require('strict') local p = {} local TNT = require('Module:TNT') --local SD = require('Module:SimpleDebug') function p.TNTTabFull (TNTTab) if (string.sub(TNTTab, 1, 5)) ~= 'I18n/' then TNTTab = 'I18n/'..TNTTab end if (string.sub(TNTTab, -4)) ~= '.tab' then TNTTab = TNTTab..'.tab' end return TNTTab end --TNTTabFull function p.TNTTabCommons (TNTTab) return 'Commons:Data:'..p.TNTTabFull(TNTTab) end function p.LnkTNTTab (TNTTab) return '[['..p.TNTTabCommons(TNTTab)..']]' end local function I18nStr (TNTTab, S, IsMsg, params) TNTTab = p.TNTTabFull (TNTTab) local SEnd = TNT.format(TNTTab, S, unpack(params)) or '' if SEnd == '' then SEnd = TNT.formatInLanguage('ckb',TNTTab, S, unpack(params)) if IsMsg then local icon = '[[File:Arbcom ru editing.svg|12px|Not found "'..S..'" in current language. Click here for to edit it.|link='..p.TNTTabCommons(TNTTab)..']]' SEnd = SEnd..icon end end return SEnd end --I18nStr function p.GetMsgP (TNTTab, S, ...) return I18nStr (TNTTab, S, true, {...}) end function p.GetStrP (TNTTab, S, ...) return I18nStr (TNTTab, S, false, {...}) end function p.TabTransCS (TNTTab, S, CaseSensitive) CaseSensitive = ((CaseSensitive ~= nil) and (CaseSensitive == true)) or true local Wds = TNT.format (p.TNTTabFull(TNTTab), S) if not CaseSensitive then Wds = string.lower (Wds) end return mw.text.split (Wds, '|') end --TabTransCS function p.TabTransMT (TNTTab, S, MaxTrans) local FN = p.TNTTabFull(TNTTab) local tab = mw.text.split (TNT.format (FN, S), '|') if #tab > MaxTrans then error (string.format('Found %s translations for "%s". Search in [[:commons:data:%s]]',#tab,S,FN)) -- Translation not required end return tab end --TabTransMT function p.SFoundInTNTArr (TNTTab, val, CaseSensitive, S) if (S == nil) or (S == '') then error('Not arguments trying to find "'..val..'"') --It doesn't require translation, only for degug end local Arr = p.TabTransCS (TNTTab, S, CaseSensitive) if not CaseSensitive then val = string.lower (val) end for I, W in ipairs(Arr) do if W == val then return true end end return false end --SFoundInTNTArr function p.IdxFromTabTrans (TNTTab, val, CaseSensitive, ...) local Arr = unpack(arg) if Arr == nil then error('Not arguments trying to find "'..val..'"') --It doesn't require translation, only for degug end local Idx = 0 for I, W in ipairs(Arr) do if p.SFoundInTNTArr (TNTTab, val, CaseSensitive, W) then Idx = I break end end return Idx end --IdxFromTabTrans return p fqa0frr8y4o2cfkc8ydnmpcheog0ztc 1590733 1590732 2026-06-16T02:32:00Z Uzume 637 -Module:SimpleDebug 1590733 Scribunto text/plain require('strict') local p = {} local TNT = require('Module:TNT') function p.TNTTabFull (TNTTab) if (string.sub(TNTTab, 1, 5)) ~= 'I18n/' then TNTTab = 'I18n/'..TNTTab end if (string.sub(TNTTab, -4)) ~= '.tab' then TNTTab = TNTTab..'.tab' end return TNTTab end --TNTTabFull function p.TNTTabCommons (TNTTab) return 'Commons:Data:'..p.TNTTabFull(TNTTab) end function p.LnkTNTTab (TNTTab) return '[['..p.TNTTabCommons(TNTTab)..']]' end local function I18nStr (TNTTab, S, IsMsg, params) TNTTab = p.TNTTabFull (TNTTab) local SEnd = TNT.format(TNTTab, S, unpack(params)) or '' if SEnd == '' then SEnd = TNT.formatInLanguage('ckb',TNTTab, S, unpack(params)) if IsMsg then local icon = '[[File:Arbcom ru editing.svg|12px|Not found "'..S..'" in current language. Click here for to edit it.|link='..p.TNTTabCommons(TNTTab)..']]' SEnd = SEnd..icon end end return SEnd end --I18nStr function p.GetMsgP (TNTTab, S, ...) return I18nStr (TNTTab, S, true, {...}) end function p.GetStrP (TNTTab, S, ...) return I18nStr (TNTTab, S, false, {...}) end function p.TabTransCS (TNTTab, S, CaseSensitive) CaseSensitive = ((CaseSensitive ~= nil) and (CaseSensitive == true)) or true local Wds = TNT.format (p.TNTTabFull(TNTTab), S) if not CaseSensitive then Wds = string.lower (Wds) end return mw.text.split (Wds, '|') end --TabTransCS function p.TabTransMT (TNTTab, S, MaxTrans) local FN = p.TNTTabFull(TNTTab) local tab = mw.text.split (TNT.format (FN, S), '|') if #tab > MaxTrans then error (string.format('Found %s translations for "%s". Search in [[:commons:data:%s]]',#tab,S,FN)) -- Translation not required end return tab end --TabTransMT function p.SFoundInTNTArr (TNTTab, val, CaseSensitive, S) if (S == nil) or (S == '') then error('Not arguments trying to find "'..val..'"') --It doesn't require translation, only for degug end local Arr = p.TabTransCS (TNTTab, S, CaseSensitive) if not CaseSensitive then val = string.lower (val) end for I, W in ipairs(Arr) do if W == val then return true end end return false end --SFoundInTNTArr function p.IdxFromTabTrans (TNTTab, val, CaseSensitive, ...) local Arr = unpack(arg) if Arr == nil then error('Not arguments trying to find "'..val..'"') --It doesn't require translation, only for degug end local Idx = 0 for I, W in ipairs(Arr) do if p.SFoundInTNTArr (TNTTab, val, CaseSensitive, W) then Idx = I break end end return Idx end --IdxFromTabTrans return p 24aestxinq4hxi23n1a6xsmbt6hr5b6 14 162459 1590576 1160393 2026-06-15T16:10:46Z AramBot 39807 بۆت: گۆڕینی بەستەری پۆلی کۆمنز لە [[:Commons:Category:FIFA World Cup players|FIFA World Cup players]] بۆ [[:Commons:Category:Players at the FIFA World Cup|Players at the FIFA World Cup]] 1590576 wikitext text/x-wiki [[جامی جیھانیی فیفا]] {{پۆلی کۆمنز|Players at the FIFA World Cup}} [[پۆل:جامی جیھانیی فیفا]] boccp5pec8onvpx8h98a6lhxn7zlwpt 0 162642 1590603 1584659 2026-06-15T18:10:00Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590603 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خەبات | ناوی_فەرمی = {{lang-ar| خبات}}{{ھن}}{{lang-en| Khabat}} | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شارۆچکە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.27798| 43.67065}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی خەبات''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.27798| 43.67065 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەبات|خەبات]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = کوێستان ئەحمەد | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٧٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٨,٠٤٧<ref>[ref>https://drawmedia.net/report/17853-dabeshbuni-danishtuani-heremi-kwrdstan-beser-ieke-kargeryekanda</ref>] | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٤ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = ٥.٨٨٪ | مەزندەی_دانیشتووان_لە = ٥.٨٨٪ لە سەرژمێری گشتی عێراق ٢٠٢٤ | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = خەباتی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref>{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''خەبات''' شارۆچکەیەکی کوردستانە کە ناوەندی [[قەزای خەبات]]ە سەر بە [[پارێزگای ھەولێر]]ە. خەبات دەکەوێتە ٣٧ کیلۆمەتری ڕۆژاوای شاری [[ھەولێر]] ھەروەھا دەروازەی بەیەکەوە بەستنی ھەردوو شاری [[مووسڵ]] و [[دھۆک]]ە، بە شاری [[ھەولێر]]. شارۆچکەی خەبات دەکەوێتە سەر [[زێی گەورە]] بەناوچەیەکی کشتوکاڵی گرنگ و گەشتیاری ناسراوە لەبەر ئەوەی گەورەترین پڕۆژەی ئاودێری ھەیە و ناوچەیەکی دارستانی بەرفروانی لێ یەو سوودی گەشتیاری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆیییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ڕووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتووان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * لەسەردەمی ڕژێمی پێشووی عێراقدا، ناوی ئەم ناوچەیە گۆڕدرا بۆ "الکفاح" (کە بە عەرەبی واتای تێکۆشان و خەبات دێت). دوای [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]] و دامەزراندنی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، ناوە عەرەبییەکە کوردی کرا و بە فەرمی کرا بە "خەبات"، وەک ڕێزێک بۆ مێژووی پرشنگداری خەبات، قوربانیدان و تێکۆشانی خەڵکی ناوچەکە و گەلی کورد لەپێناو ئازادیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == شارۆچکەی خەبات ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[بشریان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[بەستامی گەورە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[تۆپزاوە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[کەڵەکی یاسین ئاغا]].<ref>https://www.openstreetmap.org/way/321215272#map=12/36.2548/43.6749</ref> == مێژوو == * دوابەدوای رێکەوتنامەی (١١) ی ئاداری سالی ١٩٧٠ ھەنجیرۆک وەک سەنتەری ناحیە دەست نیشانکرا ناحیەکە ناوی لێنرا (خەبات). یەکەم بەڕێوەبەری ناحیە بەناوی ( شیخ رەئوف فەخرەئەلدین ) بووە. لەھەمان کاتدا کۆمەڵگەی ھەنجیرۆک لەتەنیشت گوندی ھەنجیرۆک دروستکراوە کەپێشتر تەنیا گووند بووە. * لە رێکەوتی ١١ / ١٠ / ٢٠٠٤ بەفەرمانی ئەنجوومەنی وەزیران ژمارە (٢٣٧١) کرا بە قەزا. یەکەم قائمقامی ئەمقەزایە (ڕزگار مستەفا محەممەد) بووەو پاش بەقەزاکردنی خەبات، ئەو قەزایە پێشکەوتنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینییوە. * لە رووی چری دانیشتوان و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری گشتیەکان کە چەندین گەڕەک بەناوەکانی (ھەنجیرۆک، ئاشتی ١، ئاشتی ٢، ڕزگاری، کانی مام سنج، کۆمەڵگەی ئیداری، کشتوکاڵ، باستام، سەروەران). == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای خەبات]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەبات]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای خەبات}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] bi9mok35dbejp1xfvlh3s2izzopb3ke 1590604 1590603 2026-06-15T18:12:54Z MFTG 21816 /* جوگرافیا */ 1590604 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = خەبات | ناوی_فەرمی = {{lang-ar| خبات}}{{ھن}}{{lang-en| Khabat}} | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[شارۆچکە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Arbil Districs.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[دێ|گوند]]ەکانیان). | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.27798| 43.67065}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارۆچکەی خەبات''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.27798| 43.67065 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەبات|خەبات]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = کوێستان ئەحمەد | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٠ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢٧٦ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٤٨,٠٤٧<ref>[ref>https://drawmedia.net/report/17853-dabeshbuni-danishtuani-heremi-kwrdstan-beser-ieke-kargeryekanda</ref>] | دانیشتووان_لە = ٢٠٢٤ | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = ٥.٨٨٪ | مەزندەی_دانیشتووان_لە = ٥.٨٨٪ لە سەرژمێری گشتی عێراق ٢٠٢٤ | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = خەباتی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref>{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''خەبات''' شارۆچکەیەکی کوردستانە کە ناوەندی [[قەزای خەبات]]ە سەر بە [[پارێزگای ھەولێر]]ە. خەبات دەکەوێتە ٣٧ کیلۆمەتری ڕۆژاوای شاری [[ھەولێر]] ھەروەھا دەروازەی بەیەکەوە بەستنی ھەردوو شاری [[مووسڵ]] و [[دھۆک]]ە، بە شاری [[ھەولێر]]. شارۆچکەی خەبات دەکەوێتە سەر [[زێی گەورە]] بەناوچەیەکی کشتوکاڵی گرنگ و گەشتیاری ناسراوە لەبەر ئەوەی گەورەترین پڕۆژەی ئاودێری ھەیە و ناوچەیەکی دارستانی بەرفروانی لێ یەو سوودی گەشتیاری ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆیییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ڕووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتووان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د. عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == * لەسەردەمی ڕژێمی پێشووی عێراقدا، ناوی ئەم ناوچەیە گۆڕدرا بۆ "الکفاح" (کە بە عەرەبی واتای تێکۆشان و خەبات دێت). دوای [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]] و دامەزراندنی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، ناوە عەرەبییەکە کوردی کرا و بە فەرمی کرا بە "خەبات"، وەک ڕێزێک بۆ مێژووی پرشنگداری خەبات، قوربانیدان و تێکۆشانی خەڵکی ناوچەکە و گەلی کورد لەپێناو ئازادیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == شارۆچکەی خەبات ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە باکوورەوە گوندی [[بشریان]]. * لە باشوورەوە گوندی [[باستام]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە گوندی [[تۆپزاوە]]. * لە ڕۆژئاواوە گوندی [[کەڵەک|کەڵەکی یاسین ئاغا]].<ref>https://www.openstreetmap.org/way/321215272#map=12/36.2548/43.6749</ref> == مێژوو == * دوابەدوای رێکەوتنامەی (١١) ی ئاداری سالی ١٩٧٠ ھەنجیرۆک وەک سەنتەری ناحیە دەست نیشانکرا ناحیەکە ناوی لێنرا (خەبات). یەکەم بەڕێوەبەری ناحیە بەناوی ( شیخ رەئوف فەخرەئەلدین ) بووە. لەھەمان کاتدا کۆمەڵگەی ھەنجیرۆک لەتەنیشت گوندی ھەنجیرۆک دروستکراوە کەپێشتر تەنیا گووند بووە. * لە رێکەوتی ١١ / ١٠ / ٢٠٠٤ بەفەرمانی ئەنجوومەنی وەزیران ژمارە (٢٣٧١) کرا بە قەزا. یەکەم قائمقامی ئەمقەزایە (ڕزگار مستەفا محەممەد) بووەو پاش بەقەزاکردنی خەبات، ئەو قەزایە پێشکەوتنێکی بەرچاوی بەخۆیەوە بینییوە. * لە رووی چری دانیشتوان و پێشکەشکردنی خزمەتگوزاری گشتیەکان کە چەندین گەڕەک بەناوەکانی (ھەنجیرۆک، ئاشتی ١، ئاشتی ٢، ڕزگاری، کانی مام سنج، کۆمەڵگەی ئیداری، کشتوکاڵ، باستام، سەروەران). == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای خەبات]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەبات]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای خەبات}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{پارێزگای ھەولێر}} {{شارەکانی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] rrw10qj72ed8hxyyzmo48pvmdbrvh70 3 167083 1590579 1590348 2026-06-15T16:46:23Z MediaWiki message delivery 12292 /* Tech News: 2026-25 */ بەشی نوێ 1590579 wikitext text/x-wiki {{ئەرشیڤەکان}} *[[ڕووناککردنەوە]] *[[جۆرنی (کایەی ڤیدیۆیی)]] *[[وزەی بەردەوام]] '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٢١:٤٩، ٥ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-15 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Tofana di Rozes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Tofana di Rozes 04.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Tofana di Rozes''' (3,225 metres (10,581 ft)) is a mountain of the Dolomites in the Province of Belluno, Veneto, Italy. Located west of the resort of Cortina d'Ampezzo, the mountain's giant three-edged pyramid shape and its vertical south face, above the Falzarego Pass, makes it the most popular peak in the Tofane group, and one of the most popular in the Dolomites. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:٢٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> <div lang="en" dir="ltr"> == Prologue == *Page : '''[[ھالەی سەرچاوە]]''' *Regarding: [[لێدوانی_بەکارھێنەر:Tessla/ئەرشیڤی_٦#Report_for_vandalism|1]] and <span class="plainlinks nourlexpansion noarchive">[{{fullurl:Special:Log|type=protect&user={{urlencode:Tessla}}&page={{urlencode:ھالەی سەرچاوە}}&wpdate=2026-04-05&wpFormIdentifier=logeventslist}} 2]</span> Hello Tessla, I hope you are well and I apologize for returning to this page again. Thank you for modifying and protecting this page. However, a few issues remain to be resolved, and I cannot modify the page: * The map has been removed from the page because it came from Wikidata. I had added the correct coordinates from Wikidata because the map was too inaccurate. I am providing the correct version at the end of this message. * Two parameters of the new {{دا|زانیاریدانی نیشتنگە}} are causing errors. Furthermore, these two parameters serve no real purpose. I am providing the correct version at the end of this message. * The references are not referencing anything: **The first reference does not reference the article itself and is 16 years old. Therefore, this reference is useless. **The second reference is inaccessible (broken link). The reference's archives redirect to advertisements. There are no other archives. Therefore, this reference is useless. **The third reference leads to a second-level domain (and it's a dead link). Therefore, this reference is useless because it doesn't link to anything. As a replacement, you can find a corrected version >>>'''[[داڕێژە:زانیاریدانی نیشتنگە/خۆڵەپەتانێ|on this page]]'''<<<. Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ٢٠:٤٤، ٩ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) :Hello, could you please protect [[ھالەی سەرچاوە|this page]] for an extended period? Cordially. —[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Eihel|لێدوان]]) ١٥:٥٩، ٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Eihel|Eihel]]: it's Done. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٦:٣٥، ٧ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) </div> == Wikipedia translation of the week: 2026-16 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Very-low-calorie diet]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Green smoothie (8222465502).jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> A '''very-low-calorie diet''' (VLCD), also known as semistarvation diet and crash diet, is a type of diet with very or extremely low daily food energy consumption. VLCDs are defined as a diet of 800 kilocalories (3,300 kJ) per day or less. Modern medically supervised VLCDs use total meal replacements, with regulated formulations in Europe and Canada which contain the recommended daily requirements for vitamins, minerals, trace elements, fatty acids, protein and electrolyte balance. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30306870 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:١٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-17 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Chromodoris willani]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Babosa de mar (Chromodoris willani), Anilao, Filipinas, 2023-08-24, DD 34.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''''Chromodoris willani''''', commonly known as Willan's chromodoris, is a species of sea slug, a dorid nudibranch, a shell-less marine gastropod mollusk in the family Chromodorididae. The species is named for the renowned nudibranch taxonomist Dr. Richard C. Willan. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٤، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30430366 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-18 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Platypus venom]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Platypus spur.JPG|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The platypus is one of the few living mammals to produce venom. The venom is made in venom glands that are connected to hollow spurs on their hind legs; it is primarily made during the mating season.[1] While the venom's effects are described as extremely painful, it is not lethal to humans. Many archaic mammal groups possess similar tarsal spurs, so it is thought that, rather than having developed this characteristic uniquely, the platypus simply inherited this characteristic from its ancestors. Rather than being a unique outlier, the platypus is the last demonstration of what was once a common mammalian characteristic, and it can be used as a model for non-therian mammals and their venom delivery and properties. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30449041 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == You may be an eligible candidate for the U4C election == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> Greetings, The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years. This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required. The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run. In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) ١٨:٣٠، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) </div> <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Keegan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&oldid=30471712 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-19 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Kuwait National Assembly Building]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Kuwait City Arabian Gulf Street 10.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Kuwait National Assembly Building''' is the building that housed the National Assembly of Kuwait. Designed by Danish architect Jørn Utzon in 1972, it was completed in 1982 under the direction of his son Jan. The structural design was by Max Walt. The building was seriously damaged in February 1991 when retreating Iraqi troops set it on fire but has since been restored. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ١٢:١٦، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30464799 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-20 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Macau National Security Law]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Lei relative à defesa da segurança do Estado projecto.JPG|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''Macau National Security Law''' is a law in Macau which prohibits and punishes acts of treason, secession, and subversion against the Central government, as well as preparative acts leading to any of the three acts. Taken into effect on 3 March 2009, the purpose of the law is to fulfil Article 23 of the Macau Basic Law, the de facto constitution of the Macau Special Administration Region. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٥٣، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30513945 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٨، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == پرسیار لە [[User:Heshmanela|Heshmanela]]ەوە (٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو، یەکێک دەربارەی قەزای ڕانیە زانیاری نوسیوە کە قەزای ڕانیەی وەک شارۆچکەیەک نوسیوە لە کاتێکدا ئەوە هەڵەیە چونکە ڕانیە وەک پارێزگایەک مامەڵەی لەگەڵ دەکرێت کە ئیدارەی سەربەخۆی هەیە کە ناوی ئیدارەی سەربەخۆی ڕاپەڕینە --[[بەکارھێنەر:Heshmanela|Heshmanela]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Heshmanela|لێدوان]]) ٠٠:٠٧، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) [[بەکارھێنەر:Heshmanela|Heshmanela]] سڵاو، سەبارەت بەم بابەتە دەتوانیت لەگەڵ @[[بەکارھێنەر:MFTG|MFTG]] قسە بکەیت. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:بیلال معسین|بیلال معسین]]ەوە (١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦) == سڵاو ئێوە چون ئەتوانن یارمەتی من بدەن کە ئێستا پێویستیم پێتانە --[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بیلال معسین|لێدوان]]) ١٩:٥٤، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]]: سڵاو، چیت دەوێت بێگومان لێرە بینووسە و یارمەتیت دەدەم. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٤، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == خانو == من خانوێکم دروست کردوە لە سێبیرانی گەورە نزیک مەتاری هەولێر باری دارایم باش نیە خێزاندارم هیچ معاشێکیشم نیە پێویستیم بە 60 وەرەقەیە تا بتوانم بچمە ژیانی خومەوە ناو خانوی خوم بویە من ئێوەم بە باشترین کەس دانا بو ئەوی ئەو یارمەتیەم قبوڵ کەن [[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:بیلال معسین|لێدوان]]) ١٢:٥٥، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:بیلال معسین|بیلال معسین]]: کاک بیلال داوای لێبوردن دەکەم، بەڵام من لە شاری هەولێر نیم و خەڵکی ئەوێش نیم. هەروەها ئێرە شوێنی نووسین و زانیارییە نەک شتی تر، دووبارە ببوورە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٣٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:١٩، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-21 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Stela of the cactus bearer]]'''<br /> <small>''([[:es:Estela del portador del cactus]])&#32;([[:ca:Estela del portador del cactus]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Estela Wachumero en Chavin.jpg|center|300px]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The '''stela of the cactus bearer''' is a monolith or stele of a single piece of granite, belonging to the Chavín culture of ancient Peru, which remains in its original location on the northwest side of the circular plaza at the archaeological site known as the ceremonial center of Chavín de Huántar in the Ancash region of Peru. It was discovered during the 1972 excavation season by Peruvian archaeologist Luis Guillermo Lumbreras. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٤:٠٥، ٢١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-22 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Griffith Hughes]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- <div style="text-align:left; padding: .4em;"> The Reverend '''Griffith Hughes''' (1707 – c.1758), FRS, was a Welsh naturalist, clergyman, and author. Hughes wrote The Natural History of Barbados, which included the first description of the grapefruit (also known as "The Forbidden Fruit"). His work was praised by Linnaeus, but it has also been considered a "scientific fraud". <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٣٢، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٥٠، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == Wikipedia translation of the week: 2026-23 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Umuganda]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Umuganda"Rwandan community work".jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Umuganda''' is a national holiday in Rwanda taking place on the last Saturday of every month for mandatory nationwide community service from 08:00 to 11:00. Participation in Umuganda is required by law; failure to participate can result in a fine. The program was most recently re-established under President Paul Kagame in 2009, having resulted in a notable improvement in the cleanliness of Rwanda. Also, there are other informal Umuganda day activities that occur in the middle of the month. These activities are initiated by either society or the government. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٥٥، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30529698 --> == پرسیار لە [[User:موڕادد سلمان|موڕادد سلمان]]ەوە لەسەر [[ویکیپیدیا:نووسینی کوردی]] (١٨:٢١، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) == تکایە نازانم بۆچی ئەم شتەم نووسی گوتیان عەرەبیە نازانم چی ئەوەی خوارەوە عەشیرەتی فەقێ مەرکی ١. ناونان و ڕەچەڵەکناوەکەیان لە وشەی "فەقێ" (کە بەواتای زانا، قوتابی ئایینی یان پیاوی دانا دێت) و "مەرک" هاتووە، کە ئاماژەیە بۆ ناوی گوندێک یان ناوچەیەکی دیاریکراو کە بنەچەیان لێیەوە هاتووە.مێژووی ئەم عەشیرەتە بەستراوەتەوە بە کۆچ و نیشتەجێبوون لە ناوچە جیاوازەکانی کوردستان و هەمیشە بە نیشتمانپەروەری ناسراون.٢. ناوچەی جوگرافی و نیشتەجێبوونپارێزگای دهۆک: زۆرینەی دانیشتوانی ئەم عەشیرەتە لە سنووری پارێزگای دهۆک و دەوروبەری نیشتەجێن، بەتایبەتی لە قەزای ئامێدی، شێخان، و دەشتی نەینەوا.هەولێر و مووسڵ: بەشێک لە خێزانەکانی ئەم عەشیرەتە لە ساڵانی ڕابردوودا کۆچیان کردووە بۆ سەنتەری شاری هەولێر و پارێزگای مووسڵ (نەینەوا) بە مەبەستی کار و گوزەران.٣. خەسڵەتە کۆمەڵایەتییەکانپەیوەندی توندوتۆڵ: کۆمەڵگای فەقێ مەرکی بەوە ناسراون کە پەیوەندییەکی توندوتۆڵی خێزانی و عەشایەری لە نێوانیاندا هەیە و لە بۆنە و نەهامەتییەکاندا هاوکاری یەکدی دەکەن.کەسایەتییەکان: لە ڕووی مێژووییەوە، چەندین پیاوی ئایینی، کەسایەتی کۆمەڵایەتی، و تێکۆشەر لەناو ئەم عەشیرەتەدا هەڵکەوتوون کە ڕۆڵی گرنگیان هەبووە لە چارەسەرکردنی کێشە کۆمەڵایەتییەکان و پشتگیریکردنی شۆڕشەکانی کوردستان. ____________________________________ کەسایەتیەکانی عەشیرەتی فەقێ مەرکی --[[بەکارھێنەر:موڕادد سلمان|موڕادد سلمان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:موڕادد سلمان|لێدوان]]) ١٨:٢١، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == عەشیرەتی فەقێ مەرکی == عەشیرەتی فەقێ مەرکی ١. ناونان و ڕەچەڵەکناوەکەیان لە وشەی "فەقێ" (کە بەواتای زانا، قوتابی ئایینی یان پیاوی دانا دێت) و "مەرک" هاتووە، کە ئاماژەیە بۆ ناوی گوندێک یان ناوچەیەکی دیاریکراو کە بنەچەیان لێیەوە هاتووە.مێژووی ئەم عەشیرەتە بەستراوەتەوە بە کۆچ و نیشتەجێبوون لە ناوچە جیاوازەکانی کوردستان و هەمیشە بە نیشتمانپەروەری ناسراون.٢. ناوچەی جوگرافی و نیشتەجێبوونپارێزگای دهۆک: زۆرینەی دانیشتوانی ئەم عەشیرەتە لە سنووری پارێزگای دهۆک و دەوروبەری نیشتەجێن، بەتایبەتی لە قەزای ئامێدی، شێخان، و دەشتی نەینەوا.هەولێر و مووسڵ: بەشێک لە خێزانەکانی ئەم عەشیرەتە لە ساڵانی ڕابردوودا کۆچیان کردووە بۆ سەنتەری شاری هەولێر و پارێزگای مووسڵ (نەینەوا) بە مەبەستی کار و گوزەران.٣. خەسڵەتە کۆمەڵایەتییەکانپەیوەندی توندوتۆڵ: کۆمەڵگای فەقێ مەرکی بەوە ناسراون کە پەیوەندییەکی توندوتۆڵی خێزانی و عەشایەری لە نێوانیاندا هەیە و لە بۆنە و نەهامەتییەکاندا هاوکاری یەکدی دەکەن.کەسایەتییەکان: لە ڕووی مێژووییەوە، چەندین پیاوی ئایینی، کەسایەتی کۆمەڵایەتی، و تێکۆشەر لەناو ئەم عەشیرەتەدا هەڵکەوتوون کە ڕۆڵی گرنگیان هەبووە لە چارەسەرکردنی کێشە کۆمەڵایەتییەکان و پشتگیریکردنی شۆڕشەکانی کوردستان. ____________________________________ کەسایەتیەکانی عەشیرەتی فەقێ مەرکی (مەلا عبێد قادر) [[بەکارھێنەر:موڕادد سلمان|موڕادد سلمان]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:موڕادد سلمان|لێدوان]]) ١٨:٣١، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٠٦، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == پرسیار لە [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]ەوە (١٥:٥٣، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) == :''Note: [[User:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]'s mentor <span class="plainlinks">[{{fullurl:User:Aram}} Aram]</span> is away.'' سڵاو، دەتوانیت بەستەری نێوانزمان زیاد بکەیت بۆ ئەم وتارە؟ https://ckb.wikipedia.org/wiki/%D8%AF%D9%88%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%AF%DB%86_(%D9%88%DB%8C%D9%84%D8%A7%DB%8C%DB%95%D8%AA) --[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ١٥:٥٣، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]]: سڵاو، کێشە نییە من زیادم کرد. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٤، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::گەلێک سپاس [[بەکارھێنەر:MeerFarhad97|MeerFarhad97]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MeerFarhad97|لێدوان]]) ٢٣:٠٠، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == پرسیار لە [[User:Binar omer|Binar omer]]ەوە (١٨:٤٦، ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) == دەمەوێ بابەتێک بنووسم --[[بەکارھێنەر:Binar omer|Binar omer]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Binar omer|لێدوان]]) ١٨:٤٦، ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == شنروێ مستەفا == '''''شنروێ مستەفا''''' پێشکەشکار، مۆدێل، و چالاکوانی سۆشیاڵ میدیای ناسراوی کوردە کە لە بواری مۆدە، شێوازی ژیان (Lifestyle) و گەشتوگوزاردا کار دەکات '''''گرنگترین زانیارییەکان لەسەر شنروێ مستەفا''''': پێشکەشکاری و '''ڕاگەیاندن''': وەک پێشکەشکارێکی دیار لە چەندین پڕۆگرام و چالاکیی جیاوازی میدیایی لە سۆشیاڵ میدیا و کەناڵە کوردییەکان دەرکەوتووە.مۆدە و جلی کوردی: زیاتر بە پۆشینی جلی کوردی هاوچەرخ و مۆدێرن ناسراوە. ئەو هەمیشە کار دەکات بۆ نیشاندانی جوانیی جلوبەرگی ڕەسەنی کوردی بە شێوازێکی نوێ. '''''گەشت و لایفستایل''''': لە ڕێگەی پەیجەکانییەوە ڤیدیۆ و وێنەی گەشتەکانی بۆ ناوچە جیاوازەکانی کوردستان و دەرەوەی وڵات بڵاودەکاتەوە، لەگەڵ ناساندنی خواردن و شوێنە گەشتیارییەکان.کارساز و بزنس: خاوەنی براندێکی تایبەت بە خۆیەتی بە ناوی by.shnrwe کە لە ڕێگەیەوە جلوبەرگ و بەرهەمەکانی خانمان پێشکەش دە '''پەیجە فەرمییەکانی لە سۆشیاڵ میدیا:ئینستاگرام: زیاتر لە''' ٤١٠ هەزار فۆڵۆوەری هەیە و لەژێر ناوی shnrwe.mustafaa@ چالاکە.سناپچات: ڕۆژانە ڤیدیۆ و ستۆری نوێ بڵاودەکاتەوە لەسەر ئەکاونتی shnrwe@ دەتوانیت لە ڕێگەی ئەم لینکەوە کورتە ڤیدیۆی نوێترین دەرکەوتنی شنروێ لە یوتیوب ببینی.هەروەها بۆ بینینی لیستی ڤیدیۆکانی، سەردانی پلەیلیستی شنروێ مستەفا لە یوتیوب بکە <nowiki>https://youtu.be/Zi6dD7BtpjY?si=bvz2Js1pfMt2Yoa9</nowiki> [[بەکارھێنەر:Binar omer|Binar omer]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Binar omer|لێدوان]]) ١٨:٤٩، ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-24 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:it:Juryeonggu]]'''<br /> <small>''([[:kr:주령구]])&#32;([[:ja:酒令具]])''</small> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:주령구의 발굴 당시 사진.png|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> Il '''Juryeonggu''' (주령구?, 酒令具?, JuryeongguLR, ChuryŏngguMR) è un dado a 14 facce, risalente al periodo del Silla unificato (668-935 d.C.), ritrovato nel 1975 dopo alcuni scavi occorsi presso il Donggung e lo stagno Wolji di Gyeongju, in Corea del Sud. Le facce del dado mostravano inscrizioni recanti varie penalità o sfide, legate ad un gioco di bevute, dimostrando l'importanza dell'alcool e la raffinatezza con cui la sua assunzione veniva celebrata. L'artefatto originale è andato perduto, incendiato in un maldestro tentativo di preservazione: oggi ne esistono delle repliche, disponibili anche commercialmente. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠١:٢٠، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30622359 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٢٧، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == پرسیار لە [[User:Ysalimii|Ysalimii]]ەوە لەسەر [[بەختیار سەجادی]] (١٧:٠٥، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦) == :''Note: [[User:Ysalimii|Ysalimii]]'s mentor <span class="plainlinks">[{{fullurl:User:Aram}} Aram]</span> is away.'' سڵاو مامۆستا ئەم کاتەتان باش،پرسیارێکم هەیە، چۆن دەتوانم ئەم لاپەڕە بە ئینگلیزی وەربگەڕینمۆ. --[[بەکارھێنەر:Ysalimii|Ysalimii]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ysalimii|لێدوان]]) ١٧:٠٥، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == Wikipedia translation of the week: 2026-25 == <div lang="en" dir="ltr" style="width:100%; margin:0; background: var(--background-color-neutral-subtle,#f8f9fa); border:1px solid var(--border-color-base,#BBBBBB); padding .4em;color: inherit;"> <div style="text-align:center;">The winner this [[m:Translation of the week/2026 translations|Translation of the week]] is <div style="font-size:140%;">'''[[:en:Cape Fiolent]]'''<br /> </div> Please be bold and help translate this article! </div> ---- [[File:Beach of Cape Fiolent, Crimea.jpg|300px|center]] <div style="text-align:left; padding: .4em;"> '''Cape Fiolent''' (Crimean Tatar: Felenk Burun; Ukrainian: Фіолент; Russian: Фиолент; Latin: Parthenium), also historically called Cape Fiolente, is a cape and nature reserve (zakaznik) located in southern Sevastopol, a city within Crimea that is internationally recognised as part of Ukraine but currently occupied by Russia since 2014. <small>(Please update the interwiki links on [[d:|Wikidata]] of your language version of the article after each week's translation is finished so that all languages are linked to each other.)</small> ---- [[File:TOTW.svg|24px|]] ''[[m:Translation of the week|About]] · '''[[m:Translation of the week/Translation candidates|Nominate/Review]]''' · [[m:Translation of the week/MassMessage|Subscribe/Unsubscribe]] · [[m:MassMessage|Global message delivery]]'' </div> </div> --[[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|لێدوان]]) ٠٢:٢٤، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Shizhao@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Translation_of_the_week/MassMessage&oldid=30662919 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> 1t4p9fjgvo66ecwtcvztv4wqqqlvc8b 0 167743 1590486 1590335 2026-06-15T12:02:44Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590486 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox weapon |name = زولفەقار | image = [[پەڕگە:Zolfaghar_missile.jpg|300px|بێچوارچێوە]] |caption = |type = مووشەکی بالیستیکیی ڕووبەر بۆ ڕووبەر |service = ٢٠١٧–ئێستا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zolfaghar|ناونیشان=https://missilethreat.csis.org/missile/zolfaghar/|وێبگە=Missile Threat|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> |length = ١٠٫٣ م |diameter = ٠٫٦ م |is_missile=yes | image_size = ٢٧٠ |vehicle_range = ٧٠٠ ک. م |filling = |CEP=کەمتر لە ١٠٠ م |platform=مووشەک ھاوێژی بزۆک |yield = |engine= پتەو (تاک قۆناغ) |guidance = |accuracy = |speed = |weight = |payload_capacity = |manufacturer = ئێران |unit_cost = |used_by = ئێران }} '''مووشەکی بالیستیکیی زولفەقار''' ({{بە فارسی|موشک بالستیک ذوالفقار}}) موشەکێکی مەودا ناوەند،<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Iran fires at militants in Syria in first use of mid-range missiles in 30 years|ناونیشان=http://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/1.796422|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=Haaretz.com|agency=Haaretz|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170618203414/http://www.haaretz.com/middle-east-news/iran/1.796422|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زەوی بە زەوی، لارھاویشت و یەک قۆناغییە، کە دەتوانێت لە مەودای ٧٠٠ کیلۆمەترییەوە ئامانجەکانی بپێکێت. موشەکی زولفەقار سەربە خێزانی موشەکی فاتیحە کە وردترین مووشەکی ئێرانییە. موشەکی فاتیح لە چەند جۆر بە مەودای ٣٠٠بۆ٥٠٠ کیلۆمەتری دروستکراوە و ھەروەھا لەم مۆدێلە، جۆرەکانی دەریایی بە ناوی «خەلیج فارس» و «ھورمز» دروستکراوە کە توانای بڕینی ٣٠٠ کیلۆمەتریان ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Zolfaghar – Missile Defense Advocacy Alliance|ناونیشان=https://missiledefenseadvocacy.org/missile-threat-and-proliferation/todays-missile-threat/iran/zolfaghar/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠}}</ref> کۆماری ئێسلامی ئێران لەسەرەتای دەیەی ١٣٨٠وە بە بەرھەمھێنانی نەوەی یەکەم موشەکەکانی فاتیح١٠٠، خاوەنی موشەکی بالیستی کۆرت مەودا بووە کە مەودای نزیکەی ٢٠٠ کیلۆمەترە. مووشەکی بالیستیکیی زولفەقار یەکەم مووشەکی مەودا ناوەند لەوەتەی ٣٠ ساڵ لە ھێرشی مووشەکی ٢٠١٧ بۆ دەیرەلزۆر بەکار ھێنرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=وردەکاریی ھێرشی مووشەکی سوپا/ مووشەکی قیام و زولفەقار لەسەر تیرۆریستان|ناونیشان=https://ku.mehrnews.com/news/22070/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٠|ئیش=Mehr News Agency|agency=ئاژانسی ھەواڵی مێھر|ڕێکەوت=١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ئێران|شەڕ|دەیەی ٢٠١٠}} {{پۆلی کۆمنز|Zolfaghar (missile)}} [[پۆل:مووشەکە بالیستیکییەکان]] [[پۆل:مووشەکی بالیستیکیی کورت مەودا]] [[پۆل:مووشەکی بالیستیکیی ناوەند مەودا]] iugt5tmy248xklkfrzxm90i5a54ry4k 0 169662 1590755 1516348 2026-06-16T07:24:33Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1590755 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} '''مۆزەخانەی پالماچ''' ({{بە ئینگلیزی|Palmach Museum}}) مۆزەخانەیەکی تایبەت بە «ڕیمات ئاڤیڤ» ی ئیزڕائیلە و تایبەتە بە پاڵماچ، ھێزی مانگرتنی ڕێکخراوی بەرگری نھێنی ھاگانەیە، پێش دامەزراندنی دەوڵەت، کە دواتر لە ڕێکخراوی ئای دی ئێفدا داگیراکرا.<ref>[http://www.mfa.gov.il/MFA/Israel%20beyond%20the%20conflict/Reliving%20the%20Legend Reliving the Legend: A new museum wins international acclaim for its design] Ruth Heiges, ''Israel Magazine-on-web''</ref> [[File:Palmax 155.JPG|thumb|250px|مۆزەخانەی پالماچ]] لە ساڵی ٢٠٠٠ کرایەوە، مۆزەخانەی پاڵماچ یادی بەشداریی پاڵماچ بۆ دروستکردنی دەوڵەتی ئیسرائیل دەکرێتەوە. مۆزەخانەکە زنجیرەیەکی ژێرزەمینی ژووری ئەزموونی فرەمیدیایە، بە یادکردنەوەیەک بۆ مردووەکان دەست پێ دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.haaretz.com/hasen/spages/968269.html |سەردێڕ=The Palmach Museum |ڕێکەوتی سەردان= ٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠ |archive-url=https://web.archive.org/web/20100117174313/http://www.haaretz.com/hasen/spages/968269.html |url-status=dead }}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Palmach Museum}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} gmp342l2mvne9iuaynphsz8ikldw8ll 0 175070 1590734 1563895 2026-06-16T02:37:05Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1590734 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس|بەند=Q6779013|پێڕستی ڕەش=فیلمۆگرافی،Ancestral home, Time period}} '''ماری تیرێسا بارا''' ({{بە ئینگلیزی|Mary Barra}}؛ لەدایکبووی ٢٤ی ئەیلوولی ١٩٦١) کەسایەتی ژنە بازرگانی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکییە]]. ئەو لەتەوەی ١٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ بووەتە سەرۆک و بەڕێوبەری جێبەجێکاری کۆمپانیای [[جەنەرال مۆتۆرز]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Muller|یەکەم=Joann|سەردێڕ=Exclusive: Inside New CEO Mary Barra's Urgent Mission To Fix GM|ناونیشان=https://www.forbes.com/sites/joannmuller/2014/05/28/exclusive-inside-mary-barras-urgent-mission-to-fix-gm/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=Forbes|زمان=en}}</ref> ئەو یەکەمین ژنە بووبێتە سەرۆکی جێبەجێکار لە کۆمپانیا دیارەکانی دروستکردنی ئۆتۆمبێل.<ref name="nyt">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2013/12/11/business/gm-names-first-female-chief-executive.html|سەردێڕ=G.M. Names First Female Chief Executive|دوایین١=Vlasic|یەکەم١=Bill|ئیش=[[The New York Times]]|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref name="General Motors">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Dan Akerson to Retire as GM CEO in January 2014 Mary Barra to Become Next CEO; Dan Ammann Named President|ناونیشان=http://media.gm.com/content/media/us/en/gm/news.detail.html/content/Pages/news/emergency_news/1210-gm-execs.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[General Motors]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20131216124019/http://media.gm.com/content/media/us/en/gm/news.detail.html/content/Pages/news/emergency_news/1210-gm-execs.html|url-status=dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wayland|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=GM swings to a loss in the fourth quarter as 40-day strike erodes profits|ناونیشان=https://www.cnbc.com/2020/02/05/general-motors-gm-earnings-q4-2019.html|ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=CNBC|زمان=en}}</ref> ئەو لە ئابی ٢٠١٧، وەک ئەندامی ئەنجومەنی [[کۆمپانیای واڵت دیزنی|دیزنی]] ھەڵبژێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Golum|یەکەم١=Rob|دوایین٢=Welch|یەکەم٢=David|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Barra elected to Walt Disney board|ناونیشان=http://www.autonews.com/article/20170824/OEM02/170829852/barra-elected-to-walt-disney-board|بڵاوکەرەوە=Automotive News}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=McNary|یەکەم=Dave|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=General Motors Chairman Mary T. Barra Joins Disney Board of Directors|ناونیشان=https://variety.com/2017/film/news/gm-chairman-mary-t-barra-disney-board-directors-1202538221/|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئایاری ٢٠٢٠|وێبگە=Variety|زمان=en}}</ref> دایک و باوکی ماری بەڕەسەن فینلەندین.<ref name="CNNFortune">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Taylor|یەکەم=Alex|سەردێڕ=Mary Barra: GM's next CEO?|ناونیشان=http://management.fortune.cnn.com/2012/12/17/gm-mary-barra/|ئیش=CNN/Fortune|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131214071920/http://management.fortune.cnn.com/2012/12/17/gm-mary-barra/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣}}</ref><ref name="HelsinginSanomat">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Niskakangas|یەکەم=Tuomas|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|سەردێڕ=New CEO of automotive icon is of Finnish descent|ناونیشان=http://www.helsinkitimes.fi/business/8707-new-ceo-of-automotive-icon-is-of-finnish-descent.html|ئیش=[[Helsinki Times]]}}</ref> ماری بەکالۆریۆسی لە ئەندازیاری کارەبا وەرگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Meet Mary Barra, Kettering graduate '85 {{!}} Kettering University Online|ناونیشان=https://online.kettering.edu/news/2015/09/10/meet-mary-barra-kettering-graduate-%E2%80%9885|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٠|وێبگە=online.kettering.edu|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210606221519/https://online.kettering.edu/news/2015/09/10/meet-mary-barra-kettering-graduate-%E2%80%9885|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٩٠، ماستەری لە بەڕێوەبردن و کار بەدەستھێناوە.<ref name="bb">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Mary Barra: Executive Profile & Biography|ناونیشان=https://www.bloomberg.com/research/stocks/people/person.asp?personId=40221799&privcapId=61206100|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٣|ئیش=[[Bloomberg Businessweek]]}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨، لەلایەن زانکۆی لوک بڕواننامەی دکتۆرای شانازی پێدراوە. ماری لە ساڵانی ٢٠١٤ بۆ ٢٠٢٠، لەسەریەک لەلایەن گۆڤاری فۆربیسی ئەمریکی ناوی لەلیستی ١٠ بەھێزترین ژنی ساڵ ھاتووە. گۆڤارەکە ساڵانە پێرستی ١٠٠ لە بەھێزترین کەسایەتییە ژنەکانی جیھان دیاری دەکات.<ref name="Forbes14">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=The World's 100 Most Powerful Women|ناونیشان=https://www.forbes.com/power-women/list/#tab:overall|ئیش=Forbes|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئۆتۆمۆبیل}} {{پۆلی کۆمنز|Mary Barra}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٦١]] [[پۆل:بازرگانە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکانی بەرهەمهێنان لە ئەمریکا]] [[پۆل:سەرۆکی جێبەجێکاری ئەمریکا لە پیشەسازی ئۆتۆمبێل]] [[پۆل:بەڕێوەبەرانی كۆمپانیا ئەمریكییەكان]] [[پۆل:بازرگانانی بواری ئۆتۆمبێل]] [[پۆل:بەڕێوەبەری جێبەجێکاری کۆمپانیاکانی بەرھەمهێنان لە ئەمریکا]] [[پۆل:سەرۆکی کۆمپانیا ئەمریکییەکان]] fz8qi87julp0kgiyea3y7ux8o77ugdg 1 175073 1590735 1563783 2026-06-16T02:37:16Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1590735 wikitext text/x-wiki [[پۆل:گشت پەڕەکانی پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]] [[پۆل:وتارەکانی ساڵی ٢٠٢١ لە پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]] == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ماری بارا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843630 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131214071920/http://management.fortune.cnn.com/2012/12/17/gm-mary-barra/ بۆ http://management.fortune.cnn.com/2012/12/17/gm-mary-barra/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٨:٠١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ماری بارا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1563782 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20210606221519/https://online.kettering.edu/news/2015/09/10/meet-mary-barra-kettering-graduate-%E2%80%9885 بۆ https://online.kettering.edu/news/2015/09/10/meet-mary-barra-kettering-graduate-%E2%80%9885 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١١:٠٧، ٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[ماری بارا]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1590734 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131216124019/http://media.gm.com/content/media/us/en/gm/news.detail.html/content/Pages/news/emergency_news/1210-gm-execs.html بۆ http://media.gm.com/content/media/us/en/gm/news.detail.html/content/Pages/news/emergency_news/1210-gm-execs.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٣٧، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) 9abru22inlles0v59ipiyjc5clstpk5 0 175362 1590605 1402919 2026-06-15T18:21:01Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1590605 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس|بەند=Q4273363|پێڕستی ڕەش=زمانی زگماکی، زمانی زگماکی، Described at URL، Hair color،Eye color، زمانەکانی ئاخاوتن،}}'''فرانسیس ئارنۆڵد''' (لە دایکبووی ٢٥ی تەممووزی ١٩٥٦) ئەندازیاری کیمیای ئەمریکییە، یەکێکە لە براوەکانی [[خەڵاتی نۆبێل]]. ئەو مامۆستای زانکۆیە لە بەشی ئەندازیاری کیمیا، ئەندازیاری زیندەوەرزانی و کیمیای ژیان لە پەیمانگای تەکنەلۆژیی کالیفۆرنیا. لە ساڵی ٢٠١٨، [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا]] پێدرا بۆ بۆ دۆزینەوەی ڕێگایەکی نوێ لە بەکارھێنانی پەرەسەندنی ئاراستەکراو بۆ ئەندازیاری [[ئەنزیم|ئەنزیمەکان]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Nobel Prize {{!}} Women who changed science {{!}} Frances H. Arnold|ناونیشان=https://www.nobelprize.org/womenwhochangedscience/stories/frances-arnold|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=www.nobelprize.org|زمان=en}}</ref> ئەو بووە پێنجەمین ژن و یەکەمین ژن لە ئەمریکا ئەم خەڵاتە بباتەوە، ئەمەش لە کۆی ئەو ١١٧ ساڵەی بوونی خەڵاتەکە بوو. لە ٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١، لەدوای بردنەوەی [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا (٢٠٢٠)|ھەڵبژاردنەکانی ئەمریکا]] لەلایەن [[جۆ بایدن]]، فرانسیس کرایە ھاوسەرۆکی ئەنجومەن ڕاوێژکاری سەرۆککۆماری ئەمریکا لە بابەتەکانی زانست و تەکنەلۆژیا. ئەم پۆستەش یەکەمجار بوو دابنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Eric Lander will be Biden’s science adviser, a cabinet-level position for the first time|ناونیشان=https://cen.acs.org/policy/Eric-Lander-will-be-Biden-science-adviser-a-cabinet-level-position-for-the-first-time/99/i3|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢١|وێبگە=cen.acs.org}}</ref> ئەو لە ساڵی ١٩٨٦، بڕواننامەی دکتۆری لە ئەندازیاری کیمیا بەدەستھێنا لە زانکۆی کالیفۆرنیا. لە ساڵی ١٩٩٦، بووەتە پرۆفیسۆر.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.caltech.edu/news/frances-arnold-wins-2018-nobel-prize-chemistry-83926|سەردێڕ=Frances Arnold Wins 2018 Nobel Prize in Chemistry {{!}} Caltech|ئیش=The California Institute of Technology|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Interview with Frances H. Arnold – Design by Evolution|ناونیشان=https://www.chemistryviews.org/details/ezine/1376211/Interview_with_Frances_H__Arnold__Design_by_Evolution.html|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.chemistryviews.org|زمان=en}}</ref> فرانسیس لەماوەی ژیانیدا چەندین خەڵاتی پێدراوە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frances H. Arnold, Ph.D. Biography and Interview|ناونیشان=https://www.achievement.org/achiever/frances-h-arnold-ph-d/#biography|وێبگە=www.achievement.org|بڵاوکەرەوە=[[American Academy of Achievement]]}}</ref><ref name=":42">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frances H. Arnold: The Division of Biology and Biological Engineering|ناونیشان=http://www.bbe.caltech.edu/people/frances-h-arnold|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=www.bbe.caltech.edu|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20190327111959/http://www.bbe.caltech.edu/people/frances-h-arnold|url-status=dead}}</ref><ref name=":42"/><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Frances Arnold|ناونیشان=https://royalsociety.org/people/Frances-Arnold-25407/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Royal Society}}</ref> لە نێویاندا لە ساڵی ٢٠١٣ و ٢٠١٩، لەلایەن زانکۆی ستکۆھۆڵم و زانکۆی تەکنیکی دانیمارک دکتۆرای شانازی پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Honorary doctorates 1994-2016, Stockholm University|ناونیشان=https://www.su.se/english/about/ceremonies/honorary-doctorates-1994-2016-1.21553|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|ئیش=Stockholm University|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190327111953/https://www.su.se/english/about/ceremonies/honorary-doctorates-1994-2016-1.21553|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="DTU">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Crown Prince and Princess attend DTU's Commemoration Day 2019|ناونیشان=https://www.dtu.dk/english/news/2019/05/crown-prince-and-princess-attend-dtus-commemoration-day-2019|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=www.dtu.dk|زمان=en}}</ref> فرانسیس لە یەکێک لە ئەڵقەکانی زنجیرەی تەلەڤیزیۆنیی ''زە بینگ بانگ تیوۆری'' (''The Big Bang Theory'') وەک کەسایەتی خۆی دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=The Laureate Accumulation|ناونیشان=http://www.imdb.com/title/tt6674724/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی شوباتی ٢٠٢٠}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Frances Arnold|فرانسیس ئارنۆڵد}} {{تووڵی دەروازە|ژن|ژیاننامە|کیمیا|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەندازیاری|زانکۆکان}} [[پۆل:١٠٠ ژن لە بی بی سی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی ئەمریکی]] [[پۆل:وەرگرانی خەڵاتی نۆبێلی کیمیا]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادێمیای ئەمریکیی ھونەر و زانست]] [[پۆل:وەرگرانی مێدالیای نەتەوەیی تەکنۆلۆژیا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٦]] [[پۆل:وتارەکان بە hCard]] [[پۆل:پەیمانگای کایفۆرنیا بۆ لێھاتوویی تەکنۆلۆژیا]] [[پۆل:ئەندامە بیانییەکانی کۆمەڵگای شاھانە]] [[پۆل:ئەندامی زانستی ئەکادیمیایی نەتەوەیی نەتەوە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:ژنانی براوەی خەڵاتی نۆبێل]] [[پۆل:ئەندامانی ئەکادیمیای نەتەوەییی زانستەکانی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] 1pw5zvrnp3e2an7x7gyhfwyeyc1nrpm 1 175379 1590606 843335 2026-06-15T18:21:12Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1590606 wikitext text/x-wiki [[پۆل:گشت پەڕەکانی پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]] [[پۆل:وتارەکانی ساڵی ٢٠٢١ لە پڕۆژەی ژنان لەناو سوور]] == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فرانسیس ئارنۆڵد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=828750 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190327111953/https://www.su.se/english/about/ceremonies/honorary-doctorates-1994-2016-1.21553 بۆ https://www.su.se/english/about/ceremonies/honorary-doctorates-1994-2016-1.21553 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٤:٢٩، ٢٥ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فرانسیس ئارنۆڵد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843334 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190327111953/https://www.su.se/english/about/ceremonies/honorary-doctorates-1994-2016-1.21553 بۆ https://www.su.se/english/about/ceremonies/honorary-doctorates-1994-2016-1.21553 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:٣١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فرانسیس ئارنۆڵد]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1590605 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20190327111959/http://www.bbe.caltech.edu/people/frances-h-arnold بۆ http://www.bbe.caltech.edu/people/frances-h-arnold زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٨:٢١، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) sxjj09a4vcduqnlll8yx3a509vbwayz 0 178353 1590506 1581754 2026-06-15T12:10:06Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590506 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی بارزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بلێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٨٩٠ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = بەشیر حەمید [[ھەمدڵا|ھەمدلی]] | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤٩٨٫٩ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧١١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٣٨٢ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٠٨ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٣،٠٤٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٦٫١٩ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٩،٧٥٢ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ۱۳،۲۹٤ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی(بادینانی)]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی بارزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بارزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Barzan Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بارزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بارزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * بارزان یاخود بەرزان ناوی [[ھۆز]]ێکە و ناوچەیەکە لە [[باشووری کوردستان]]، سەبارەت بە ناوی بارزان بیرو بۆچوونی جیاواز ھەیە. ** ھەندێک دەڵێن (بارزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوەبێت وشەی (بارز) بەواتای دلێر، دلاوەر، چالاک، جەنگاوەر دێت، بەڵام وشەی (بەرزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوە بێت و وشەی (بەرز) لە زمانەوانی ئاڤێستای فارسی پەھڵەوی و کوردی بە واتای بڵند و بەرز دێت. ** ھەندێکی تریش دەلێن ناوی(بارزان)لە وشەی (بەرز)ەوە ھاتووە، لەبەر ئەوەی ئەو گوندە رێکەوتی درووستکردنەکەی لە شوێنێکی بەرز و بڵندەوە بووە پێیان وتووە(بەرزان). ** بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ئەم ناوە لە ناوی ھۆزی (برازی)ەوە ھاتووە (خێلی برازی یەکێکە لەخێلەکانی دەڤەری بۆتان لە باکووری کوردستان) یان ناوی باپیرە گەورەکەیانە، واتاکەشی (ماف ھەڵگر) یان (ماف زانە)ە، یاخۆد لە(بارسان)ەوە ھاتووە، دەروێشەکان (پیاو چاک - پیاوی خودا)، یان(برازان) واتە (برایانی پاکی). بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ناوچەی بەرزان واتە (ناوچەی کۆچ). ** مێژوونۆسی عێراقی عەباس ئەلعەزاوی دەڵێ: ئەسلی (بارزان) گوندی (باریزانە)، (باریزانی شەرەفنامە) لەو زانیاریانەی کە شەرەفنامە دەیان خاتەڕوو ئەوەمان بۆ ڕوون دەبێتەوە کە وشەی (بازیران) یان (باریزان) لە بنچینەدا وشەی (بارزان)ی ئێستایە، وا دەردەکەوێ کە گوندی(بارزان) زۆر کۆنە و ناوەکەی لە (لەفزە) کۆنەکەی وەرگیراوە ئەو گوندەش جاران گوندێکی ناوداربوو لە سەدەی شازدەمی زاینیدا. ** بۆچوونی تر ھەن بارزان دەبەنەوە سەر(پارسان) و دەلێن واتە(عابدان) و (زاھیدان) لە سەر ئەو ئیعتیبارەی کە ئەم شێخانە زاھید و خواناس بوون، ئەمە جگە لەوەی کە ئەمە نەدەبووا (پارسان) بوایە، بەڵکو دەبووا (پارسیان) بووایە و ئەویش بارزانیان بووایە، واتە تاکی وشەکە بارزانیان بووایە، ئەو کاتە کۆیەکەی دەبوو بە (بارزانیان یان) وەیان (بارزانیان کان). ئەمەش دیارە شتێکی ھەلەیە و لەرووی رێزمانییەوە درووست نییە. سەبارەت بە ناولێنانی ئەم دەڤەرە ئێمەش وای بۆ دەچین بەھۆی ھەڵکەوت و پێگەی جیۆگرافی ئەم ناوچەیە کە شوێنکی بەرزبووە ئەم ناوەی لێنراوە کە وشەی (بەرز) ھێمای کۆکردنەوەی (ان) بۆ زیاد کرابێت لە بەرزەوە کرابێتە بەرزان ( بارزان). ** بۆچوونێکی تر ھةیة دەڵێت: بارزان واتا (بەری زێ) واتا ئەوبەری زێ یان ئەوبەری ڕووبار.<ref>https://davarybarzan.blogfa.com/page/barzanmeans</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بارزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی شیلادزێ]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دینارتێ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی گۆڕەتوو]] و [[ناحیەی شێروان مەزن]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دینارتێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گۆڕەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078836 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * ژمارەی دانیشتووانی (٢٣،٠٤٦) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ٤،۲۹٤ [[خێزان]] و ۱۱،١٤١ [[نێر]] و ۱۱،٩٠٥ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * بە ڕێژەی (١٠٠٪) دانیشتوانی لە نەتەوەی [[کورد]]ن وە بە ڕێژەی (١٠٠٪) بە ئایین [[ئیسلام]] ([[سوننە]])ن، لەم ڕێژەیەش (٥١٫٦٪) [[مێ]] و (٤٨٫٤٪)ی [[نێر]]ن. == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٤٩) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=10em}} * [[ئاستە]] * [[ئاڤەدور]] * [[ئالکا]] * [[ئالیان]] * [[ئەردێل]] * [[ئیروان]] * [[ئیسومەرا]] * [[بابسێڤا]] * [[بازێ]] * [[باڵندا]] * [[ببانا]] * [[بلێ]] * [[بێکرێس]] * [[پێکول]] * [[توریشکێ]] * [[تێل، قەزای مێرگەسۆر|تێل]] * [[دازا]] * [[داویدکا]] * [[دەربوتک]] * [[ڕەزیان]] * [[ڕێشە]] * [[زورەگڤان]] * [[زێوە، قەزای مێرگەسۆر|زێوە]] * [[سالوکا]] * [[سکا]] * [[سەرکەڤر]] * [[سەفتێ]] * [[سەڤرە]] * [[سیدان]] * [[شانیک]] * [[شرێ]] * [[شیفکێ]] * [[شنگێل]] * [[فقیران]] * [[کولکا]] * [[گەراڤێ]] * [[ملانێ]] * [[ناڤ دارا]] * [[وەرەخەل]] * [[ھۆستان]] * [[ھەربو]] * [[ھەردەنا]] * [[ھەرن]] * [[ھەسنەکا]] * [[ھەسنێ]] * [[ھەڤندکا]] * [[ھەلەوێ]] * [[ھەمدڵا]] * [[ھیزان]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مێرگەسۆر]] * [[ناحیەی مەزنێ]] * [[ناحیەی گۆڕەتوو]] * [[ناحیەی پیران]] * [[ناحیەی شێروان مەزن]] == سەرچاوەکان == {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Barzan, Iraq}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 4kaq7z53n03zondjlwc5xiiioidehh5 1590513 1590506 2026-06-15T12:26:14Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1590513 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی بارزان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بلێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٨٩٠ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = بەشیر حەمید [[ھەمدڵا|ھەمدلی]] | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٤٩٨٫٩ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧١١ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٣٨٢ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٤٠٨ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٢٣،٠٤٦ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٤٦٫١٩ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٩،٧٥٢ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ۱۳،۲۹٤ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی(بادینانی)]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی بارزان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بارزان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Barzan Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بارزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بارزان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * بارزان یاخود بەرزان ناوی [[ھۆز]]ێکە و ناوچەیەکە لە [[باشووری کوردستان]]، سەبارەت بە ناوی بارزان بیرو بۆچوونی جیاواز ھەیە. ** ھەندێک دەڵێن (بارزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوەبێت وشەی (بارز) بەواتای دلێر، دلاوەر، چالاک، جەنگاوەر دێت، بەڵام وشەی (بەرزان) ئەگەر پیتی (ان) ھێمای کۆکرنەوە بێت و وشەی (بەرز) لە زمانەوانی ئاڤێستای فارسی پەھڵەوی و کوردی بە واتای بڵند و بەرز دێت. ** ھەندێکی تریش دەلێن ناوی(بارزان)لە وشەی (بەرز)ەوە ھاتووە، لەبەر ئەوەی ئەو گوندە رێکەوتی درووستکردنەکەی لە شوێنێکی بەرز و بڵندەوە بووە پێیان وتووە(بەرزان). ** بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ئەم ناوە لە ناوی ھۆزی (برازی)ەوە ھاتووە (خێلی برازی یەکێکە لەخێلەکانی دەڤەری بۆتان لە باکووری کوردستان) یان ناوی باپیرە گەورەکەیانە، واتاکەشی (ماف ھەڵگر) یان (ماف زانە)ە، یاخۆد لە(بارسان)ەوە ھاتووە، دەروێشەکان (پیاو چاک - پیاوی خودا)، یان(برازان) واتە (برایانی پاکی). بۆچوونی تر ھەیە دەڵێن ناوچەی بەرزان واتە (ناوچەی کۆچ). ** مێژوونۆسی عێراقی عەباس ئەلعەزاوی دەڵێ: ئەسلی (بارزان) گوندی (باریزانە)، (باریزانی شەرەفنامە) لەو زانیاریانەی کە شەرەفنامە دەیان خاتەڕوو ئەوەمان بۆ ڕوون دەبێتەوە کە وشەی (بازیران) یان (باریزان) لە بنچینەدا وشەی (بارزان)ی ئێستایە، وا دەردەکەوێ کە گوندی(بارزان) زۆر کۆنە و ناوەکەی لە (لەفزە) کۆنەکەی وەرگیراوە ئەو گوندەش جاران گوندێکی ناوداربوو لە سەدەی شازدەمی زاینیدا. ** بۆچوونی تر ھەن بارزان دەبەنەوە سەر(پارسان) و دەلێن واتە(عابدان) و (زاھیدان) لە سەر ئەو ئیعتیبارەی کە ئەم شێخانە زاھید و خواناس بوون، ئەمە جگە لەوەی کە ئەمە نەدەبووا (پارسان) بوایە، بەڵکو دەبووا (پارسیان) بووایە و ئەویش بارزانیان بووایە، واتە تاکی وشەکە بارزانیان بووایە، ئەو کاتە کۆیەکەی دەبوو بە (بارزانیان یان) وەیان (بارزانیان کان). ئەمەش دیارە شتێکی ھەلەیە و لەرووی رێزمانییەوە درووست نییە. سەبارەت بە ناولێنانی ئەم دەڤەرە ئێمەش وای بۆ دەچین بەھۆی ھەڵکەوت و پێگەی جیۆگرافی ئەم ناوچەیە کە شوێنکی بەرزبووە ئەم ناوەی لێنراوە کە وشەی (بەرز) ھێمای کۆکردنەوەی (ان) بۆ زیاد کرابێت لە بەرزەوە کرابێتە بەرزان ( بارزان). ** بۆچوونێکی تر ھةیة دەڵێت: بارزان واتا (بەری زێ) واتا ئەوبەری زێ یان ئەوبەری ڕووبار.<ref>https://davarybarzan.blogfa.com/page/barzanmeans</ref> ** بۆچوونی زمانەوانی (بار + زان): ئەمە بە یەکێک لە بەھێزترین لێکدانەوە زمانەوانییەکان دادەنرێت و لە دوو بەش پێکدێت،'''بار (وار):''' لە شێوەزاری کرمانجیدا بە واتای "جێگا، نیشتیمان، یان ھەوارگە" دێت (کۆچەرەکان دەڵێن "وارێ مە"). '''زان:''' لە چاوگی (زانین)ەوە ھاتووە بە واتای "دانا، زانا، یان ناسراو". کەواتە لەم ڕوانگەیەوە، بارزان واتە "ھەواری زانایان" یان "جێگای دانایان"، کە ئەمەش ھاوتایە لەگەڵ پێگەی ئایینی و کۆمەڵایەتیی ناوچەکە کە ھەمیشە مەڵبەندی شێخ و ڕێبەرە دانا و نیشتیمانپەروەرەکان بووە. ** بۆچوونی جوگرافی (باران / بارزان): ھەندێک لە لێکۆڵەران پێیان وایە کە ناوەکە پێوەندیی بە سروشت و کەشوھەوای ناوچەکەوە ھەیە. بەھۆی ئەوەی ناوچەیەکی شاخاوی و تێرئاوە و ڕێژەی بارانبارینی لێ زۆرە، لە کۆندا پێی گوتراوە شوێنی "[[باران]]" یان "باران-زان" (واتە زۆربارانی) و بە تێپەڕبوونی کات سووراوە بۆ "بارزان". ** بۆچوونی مێژوویی کۆچکردن (بارکردن): گێڕانەوەیەکی تری ناوچەیی ھەیە کە دەڵێت وشەکە لە (بارکردن)ەوە ھاتووە. بەو پێیەی دامەزرێنەرانی سەرەتایی گوندی بارزان (پێش ئەوەی ببێتە [[ھۆز]] و [[ناحیە]]) لە شوێنێکی ترەوە بارووبنەیان پێچاوەتەوە و کۆچیان کردووە بۆ ئەم دۆڵە دڵڕفێنە، خەڵکی دەوروبەر وتوویانە "ئەوانەی باریان کردووە" یان "بارکەران"، کە دواتر کورتکراوەتەوە بۆ "بارزان". == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بارزان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی شیلادزێ]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دینارتێ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی گۆڕەتوو]] و [[ناحیەی شێروان مەزن]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دینارتێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گۆڕەتوو | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078836 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * ژمارەی دانیشتووانی (٢٣،٠٤٦) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ٤،۲۹٤ [[خێزان]] و ۱۱،١٤١ [[نێر]] و ۱۱،٩٠٥ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * بە ڕێژەی (١٠٠٪) دانیشتوانی لە نەتەوەی [[کورد]]ن وە بە ڕێژەی (١٠٠٪) بە ئایین [[ئیسلام]] ([[سوننە]])ن، لەم ڕێژەیەش (٥١٫٦٪) [[مێ]] و (٤٨٫٤٪)ی [[نێر]]ن. == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٤٩) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=10em}} * [[ئاستە]] * [[ئاڤەدور]] * [[ئالکا]] * [[ئالیان]] * [[ئەردێل]] * [[ئیروان]] * [[ئیسومەرا]] * [[بابسێڤا]] * [[بازێ]] * [[باڵندا]] * [[ببانا]] * [[بلێ]] * [[بێکرێس]] * [[پێکول]] * [[توریشکێ]] * [[تێل، قەزای مێرگەسۆر|تێل]] * [[دازا]] * [[داویدکا]] * [[دەربوتک]] * [[ڕەزیان]] * [[ڕێشە]] * [[زورەگڤان]] * [[زێوە، قەزای مێرگەسۆر|زێوە]] * [[سالوکا]] * [[سکا]] * [[سەرکەڤر]] * [[سەفتێ]] * [[سەڤرە]] * [[سیدان]] * [[شانیک]] * [[شرێ]] * [[شیفکێ]] * [[شنگێل]] * [[فقیران]] * [[کولکا]] * [[گەراڤێ]] * [[ملانێ]] * [[ناڤ دارا]] * [[وەرەخەل]] * [[ھۆستان]] * [[ھەربو]] * [[ھەردەنا]] * [[ھەرن]] * [[ھەسنەکا]] * [[ھەسنێ]] * [[ھەڤندکا]] * [[ھەلەوێ]] * [[ھەمدڵا]] * [[ھیزان]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مێرگەسۆر]] * [[ناحیەی مەزنێ]] * [[ناحیەی گۆڕەتوو]] * [[ناحیەی پیران]] * [[ناحیەی شێروان مەزن]] == سەرچاوەکان == {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Barzan, Iraq}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 8ba885453j6r4j1imiebfcka650rhku 0 189320 1590729 1403684 2026-06-16T01:36:08Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1590729 wikitext text/x-wiki '''لەشفرۆشی لە فەلەستین''' بەپێی [[یاسای فەلەستینی]] نایاسایییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Flourishing Palestinian sex trade exposed in new report|بڵاوکەرەوە= [[Haaretz]]|ناونیشان= http://www.haaretz.com/news/flourishing-palestinian-sex-trade-exposed-in-new-report-1.2480|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|archive-date= ٢٢ی ئابی ٢٠١٧|archive-url= https://web.archive.org/web/20170822012331/http://www.haaretz.com/news/flourishing-palestinian-sex-trade-exposed-in-new-report-1.2480|url-status= dead}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Report lifts veil on trafficking, prostitution of Palestinian women|بڵاوکەرەوە= [[CNN]]|ناونیشان= http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/11/female.trafficking/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Trafficking and Forced Prostitution of Palestinian Women and Girls: Forms of Modern Day Slavery|بڵاوکەرەوە= [[UNHCR]]|ناونیشان= http://www.refworld.org/docid/4bcc13862.html|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ= Dark secrets of the White City|بڵاوکەرەوە= [[Haaretz]]|ناونیشان= http://www.haaretz.com/dark-secrets-of-the-white-city-1.241928|ڕێکەوتی سەردان= ١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|archive-date= ٢٢ی ئابی ٢٠١٧|archive-url= https://web.archive.org/web/20170822032433/http://www.haaretz.com/dark-secrets-of-the-white-city-1.241928|url-status= dead}}</ref> لە [[ڕامەڵا]] لەشفرۆشی لێیە، بەڵام خۆڕاگری درێژماوە باوە، لەوێوە کە سێکس لە پێش ھاوسەرگیری وەکوو [[تابوو]] لە ناوچەکان دەبینرێت.<ref>Gutman, Matt, [https://abcnews.go.com/International/story?id=3370049 "Sex and the Single Palestinian"] ''[[ABC News]]'' July 12, 2007.</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩ لەلایەن چەند ڕێکخراوە ڕاگەیەندرا کە زۆر یەک لە ژنان لەبەر ھەژاری و توندوتیژی بە [[لەشفرۆشی]] ڕوویان ھێناوە.<ref name=jpost>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.jpost.com/Middle-East/Rare-report-on-prostitution-in-Palestinian-territories|سەردێڕ=Rare report on prostitution in Palestinian territories|newspaper=The Jerusalem Post|یەکەم=Rachelle|دوایین=Kliger|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٩}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.sawa.ps/Upload/Reports/english.pdf|سەردێڕ=Trafficking and Forced Prostitution of Palestinian Women and Girls : Forms of Modern Day Slavery|وێبگە=Sawa.ps|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171017093501/http://www.sawa.ps/Upload/Reports/english.pdf|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ=Perceptions of sexual risk behavior among Palestinian youth in the West Bank: a qualitative investigation|یەکەم١=Salwa G|دوایین١=Massad|یەکەم٢=Rita|دوایین٢=Karam|یەکەم٣=Ryan|دوایین٣=Brown|یەکەم٤=Peter|دوایین٤=Glick|یەکەم٥=Mohammed|دوایین٥=Shaheen|یەکەم٦=Sebastian|دوایین٦=Linnemayr|یەکەم٧=Umaiyeh|دوایین٧=Khammash|ڕێکەوت=٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|journal=BMC Public Health|بەرگ=١٤|پەڕەکان=١٢١٣|doi=10.1186/1471-2458-14-1213|pmid=٢٥٤٢٠٥٣٢|pmc=٤٢٤٧٥٥٨}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بابەتی ئاسیا|لەشفرۆشی لە}} {{تووڵی دەروازە|سێکسناسی|فەلەستین|ئاسیا}} {{فەلەستین-کۆلکە}} [[پۆل:لەشفرۆشی لە فەلەستین|*]] [[پۆل:لەشفرۆشی بەپێی وڵات|فەلەستین]] [[پۆل:پیشەسازیی سێکس]] 6f4muyybnzerrefpm01bqi80huw46j4 1 189330 1590730 843582 2026-06-16T01:36:19Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1590730 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لەشفرۆشی لە فەلەستین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=822573 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171017093501/http://www.sawa.ps/Upload/Reports/english.pdf بۆ http://www.sawa.ps/Upload/Reports/english.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٦:٥٤، ١٣ی ئابی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[لەشفرۆشی لە فەلەستین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=843581 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20171017093501/http://www.sawa.ps/Upload/Reports/english.pdf بۆ http://www.sawa.ps/Upload/Reports/english.pdf زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٧:٤١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[لەشفرۆشی لە فەلەستین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1590729 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170822012331/http://www.haaretz.com/news/flourishing-palestinian-sex-trade-exposed-in-new-report-1.2480 بۆ http://www.haaretz.com/news/flourishing-palestinian-sex-trade-exposed-in-new-report-1.2480 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20170822032433/http://www.haaretz.com/dark-secrets-of-the-white-city-1.241928 بۆ http://www.haaretz.com/dark-secrets-of-the-white-city-1.241928 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠١:٣٦، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) i82fxdae1yzpec7as8pnk0mbg39fga6 0 191816 1590743 1527525 2026-06-16T06:15:34Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1590743 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} '''پیرباڵ مەحموود ئیبراھیم''' (١٩٣٤ لە [[ھەولێر]]، [[عێراق]] – ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ لە ھەولێر) شاعیر و نووسەرێکی کورد بوو. [[پەڕگە:Pirbal Mahmoud.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی پیرباڵ مەحموود]] == ژیان == پیرباڵ تەنیا بەناوی خۆی و باوکی لە ناوخەڵکیدا ناسراوە و لە ژیانی ئەدەبیدا بەکاری ھێناوە. خوێندنی سەرەتای لە ھەولێر تەواو کردووە. لە قۆناغی خوێندنی ناوەندی و {{قت|ئامادەیی}} گەیشتووەتە پلەی پێنجەم بەڵام تەواوی نەکردووە. لە سەردەمی لاوییەتیدا باوکی کۆچی دوایی کردووە، چێژی لە ئەدەب وەرگرتووە، لە سیاسەت نزیک کەوتووەتەوە، بیری لەگەڵ بێ نەوایان و زەحمەتکێشاندا بووە. بۆ دابینکردنی گوزەرانی لە دوای وازھێنانی لە خوێندن بە مووچەخۆر لە کارگێڕی شارەوانی ھەولێر دامەزراوە. لە دوای کودەتا فاشیستییەکەی ٨ی شوباتی ١٩٦٣ی بەغدا لەگەڵ کەسانێکی یەکجار زۆر گیراوە. لە پاش ئازادبوونی لە دوای دوو ساڵ گەڕاوەتەوە ھەولێر. لە ساڵی ١٩٦٥ بۆ بەڕێوەبردنی ژیانی دارایی خەریکی کاری ئەرزوحاڵ نووسی بووە و کاروباری زەوی و خانوو فرۆشتنی لە تاپۆ بۆ خەڵکی گەیاندووەتە ئەنجام. لە ساڵی ١٩٦٨ بە مووچەخۆر گەڕاوەتەوە کارگێڕی شارەوانی ھەولێر و لە بەشی تایپرایتەر (ئامێری چاپ) دامەزراوە. لە ساڵی ١٩٨٣ خانەنشین کراوە. == مردن == لە ساڵانی دوایی ژیانیدا نەخۆشی دڵ ئازاری دەدا، تا ڕۆژی ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٤ لە نەخۆشخانەی کۆماری (حکومی) ھەولێر کۆچی دوایی کرد. == بەرھەمەکان == یەکەمین نووسینی پیرباڵ پارچە شیعرێک بووە لە عەرەبییەوە وەریگێراوەتە سەر کوردی و لە ساڵی ١٩٥٥ لە گۆڤاری ھەتاو بڵاوی کردووەتەوە. '''لە بەرھەمەکانی:''' * لافاو (کەرکووک، ١٩٥٧) * بەھەشتی دڵداری (کەرکووک، ١٩٥٨) * بزەی سروشت (بەغدا، ١٩٥٨) * مەرگی نەوجەوانێ (ھەولێر، ٢٠٠٤) == سەرچاوەکان == * مێژووی ئەدەبی کوردی، بەرگی حەوتەم، لاپەڕەکانی ٦٤١ تا ٦٤٨، [[مارف خەزنەدار]]، دەزگای چاپ و بڵاوکردنەوەی ئاراس، ھەولێر: ٢٠٠٦. {{شیعری نوێی کوردی}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|وێژەی کوردی|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شاعیرانی کورد]] [[پۆل:نووسەرانی کورد]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣٤]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٤]] [[پۆل:کوردەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:خەڵکی ھەولێر]] [[پۆل:شاعیرانی عێراقی بە زمانی کوردی]] 74t4o1d7r04ech04swiguafdfx86vup 3 193066 1590581 1589183 2026-06-15T16:46:23Z MediaWiki message delivery 12292 /* Tech News: 2026-25 */ بەشی نوێ 1590581 wikitext text/x-wiki == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Tech News: 2021-39]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[w:en:IOS|iOS 15]] has a new function called [https://support.apple.com/en-us/HT212614 Private Relay] (Apple website). This can hide the user's IP when they use [[w:en:Safari (software)|Safari]] browser. This is like using a [[w:en:Virtual private network|VPN]] in that we see another IP address instead. It is opt-in and only for those who pay extra for [[w:en:ICloud|iCloud]]. It will come to Safari users on [[:w:en:OSX|OSX]] later. There is a [[phab:T289795|technical discussion]] about what this means for the Wikimedia wikis. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and user-scripts add items to the [[m:Customization:Explaining_skins#Portlets|portlets]] (article tools) part of the skin. A recent change to the HTML may have made those links a different font-size. This can be fixed by adding the CSS class <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.vector-menu-dropdown-noicon</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T291438] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-09-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-09-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-09-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Onboarding_new_Wikipedians#New_experience|GettingStarted extension]] was built in 2013, and provides an onboarding process for new account holders in a few versions of Wikipedia. However, the recently developed [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] provide a better onboarding experience. Since the vast majority of Wikipedias now have access to the Growth features, GettingStarted will be deactivated starting on 4 October. [https://phabricator.wikimedia.org/T235752] * A small number of users will not be able to connect to the Wikimedia wikis after 30 September. This is because an old [[:w:en:root certificate|root certificate]] will no longer work. They will also have problems with many other websites. Users who have updated their software in the last five years are unlikely to have problems. Users in Europe, Africa and Asia are less likely to have immediate problems even if their software is too old. You can [[m:Special:MyLanguage/HTTPS/2021 Let's Encrypt root expiry|read more]]. * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Notifications|receive notifications]] when someone leaves a comment on user talk page or mentions you in a talk page comment. Clicking the notification link will now bring you to the comment and highlight it. Previously, doing so brought you to the top of the section that contained the comment. You can find [[phab:T282029|more information in T282029.]] '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Replying|Reply tool]] will be deployed to the remaining wikis in the coming weeks. It is currently part of "{{int:discussiontools-preference-label}}" in [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta features]] at most wikis. You will be able to turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Editing Preferences]]. [[phab:T288485|See the list of wikis.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T262331] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W39"/> </div> ‏٢٢:٢٠، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22077885 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Tech News: 2021-40]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="tech-newsletter-content"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A more efficient way of sending changes from Wikidata to Wikimedia wikis that show them has been enabled for the following 10 wikis: mediawiki.org, the Italian, Catalan, Hebrew and Vietnamese Wikipedias, French Wikisource, and English Wikivoygage, Wikibooks, Wiktionary and Wikinews. If you notice anything strange about how changes from Wikidata appear in recent changes or your watchlist on those wikis you can [[phab:T48643|let the developers know]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Some gadgets and bots that use the API to read the AbuseFilter log might break. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>hidden</code></bdi> property will no longer say an entry is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>implicit</code></bdi> for unsuppressed log entries about suppressed edits. If your bot needs to know this, do a separate revision query. Additionally, the property will have the value <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>false</code></bdi> for visible entries; previously, it wasn't included in the response. [https://phabricator.wikimedia.org/T291718] * A more efficient way of sending changes from Wikidata to Wikimedia wikis that show them will be enabled for ''all production wikis''. If you notice anything strange about how changes from Wikidata appear in recent changes or your watchlist you can [[phab:T48643|let the developers know]]. '''Future changes''' * You can soon get cross-wiki notifications in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|iOS Wikipedia app]]. You can also get notifications as push notifications. More notification updates will follow in later versions. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/iOS/Notifications#September_2021_update] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The JavaScript variables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgExtraSignatureNamespaces</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgLegalTitleChars</code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgIllegalFileChars</code></bdi> will soon be removed from <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]</code></bdi>. These are not part of the "stable" variables available for use in wiki JavaScript. [https://phabricator.wikimedia.org/T292011] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The JavaScript variables <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookiePrefix</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookieDomain</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookiePath</code></bdi>, and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>wgCookieExpiration</code></bdi> will soon be removed from mw.config. Scripts should instead use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw.cookie</code></bdi> from the "<bdi lang="zxx" dir="ltr">[[mw:ResourceLoader/Core_modules#mediawiki.cookie|mediawiki.cookie]]</bdi>" module. [https://phabricator.wikimedia.org/T291760] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="tech-newsletter-content"/> </div> ‏١٦:٢٧، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Johan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22101208 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Tech News: 2021-41]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Manual:Table_of_contents#Auto-numbering|"auto-number headings" preference]] is being removed. You can read [[phab:T284921]] for the reasons and discussion. This change was [[m:Tech/News/2021/26|previously]] announced. [[mw:Snippets/Auto-number_headings|A JavaScript snippet]] is available which can be used to create a Gadget on wikis that still want to support auto-numbering. '''Meetings''' * You can join a meeting about the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. A demonstration version of the [[mw:Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|newest feature]] will be shown. The event will take place on Tuesday, 12 October at 16:00 UTC. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web/12-10-2021|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W41"/> </div> ‏١٥:٢٨، ١١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22152137 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Tech News: 2021-42]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' *[[m:Toolhub|Toolhub]] is a catalogue to make it easier to find software tools that can be used for working on the Wikimedia projects. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LF4SSR4QRCKV6NPRFGUAQWUFQISVIPTS/ read more]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The developers of the [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia Android app]] are working on [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|communication in the app]]. You can now answer questions in [[mw:Wikimedia Apps/Team/Android/Communication/UsertestingOctober2021|survey]] to help the development. * 3–5% of editors may be blocked in the next few months. This is because of a new service in Safari, which is similar to a [[w:en:Proxy server|proxy]] or a [[w:en:VPN|VPN]]. It is called iCloud Private Relay. There is a [[m:Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|discussion about this]] on Meta. The goal is to learn what iCloud Private Relay could mean for the communities. * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] is a new [[w:en:API|API]] for those who use a lot of information from the Wikimedia projects on other sites. It is a way to get big commercial users to pay for the data. There will soon be a copy of the Wikimedia Enterprise dataset. You can [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/message/B2AX6PWH5MBKB4L63NFZY3ADBQG7MSBA/ read more]. You can also ask the team questions [https://wikimedia.zoom.us/j/88994018553 on Zoom] on [https://www.timeanddate.com/worldclock/fixedtime.html?hour=15&min=00&sec=0&day=22&month=10&year=2021 22 October 15:00 UTC]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W42"/> </div> ‏٢٠:٥٢، ١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22176877 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Tech News: 2021-43]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2021]] is looking for nominations. You can recommend tools until 27 October. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-10-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-10-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-10-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' *[[m:Special:MyLanguage/Help:Diff|Diff pages]] will have an improved copy and pasting experience. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Copy paste diffs|The changes]] will allow the text in the diff for before and after to be treated as separate columns and will remove any unwanted syntax. [https://phabricator.wikimedia.org/T192526] * The version of the [[w:en:Liberation fonts|Liberation fonts]] used in SVG files will be upgraded. Only new thumbnails will be affected. Liberation Sans Narrow will not change. [https://phabricator.wikimedia.org/T253600] '''Meetings''' * You can join a meeting about the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. News about the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages|disambiguation]] and the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|real-time preview]] wishes will be shown. The event will take place on Wednesday, 27 October at 14:30 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/Talk to Us|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W43"/> </div> ‏٢٠:٠٦، ٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22232718 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Tech News: 2021-44]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a limit on the amount of emails a user can send each day. This limit is now global instead of per-wiki. This change is to prevent abuse. [https://phabricator.wikimedia.org/T293866] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-11-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-11-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W44"/> </div> ‏٢٠:٢٦، ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22269406 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Tech News: 2021-45]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Mobile IP editors are now able to receive warning notices indicating they have a talk page message on the mobile website (similar to the orange banners available on desktop). These notices will be displayed on every page outside of the main namespace and every time the user attempts to edit. The notice on desktop now has a slightly different colour. [https://phabricator.wikimedia.org/T284642][https://phabricator.wikimedia.org/T278105] '''Changes later this week''' * [[phab:T294321|Wikidata will be read-only]] for a few minutes on 11 November. This will happen around [https://zonestamp.toolforge.org/1636610400 06:00 UTC]. This is for database maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T294321] * There is no new MediaWiki version this week. '''Future changes''' * In the future, unregistered editors will be given an identity that is not their [[:w:en:IP address|IP address]]. This is for legal reasons. A new user right will let editors who need to know the IPs of unregistered accounts to fight vandalism, spam, and harassment, see the IP. You can read the [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|suggestions for how that identity could work]] and [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|discuss on the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W45"/> </div> ‏٢٠:٣٤، ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22311003 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Tech News: 2021-46]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Most [[c:Special:MyLanguage/Commons:Maximum_file_size#MAXTHUMB|large file uploads]] errors that had messages like "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>stashfailed</code></bdi>" or "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>DBQueryError</code></bdi>" have now been fixed. An [[wikitech:Incident documentation/2021-11-04 large file upload timeouts|incident report]] is available. '''Problems''' * Sometimes, edits made on iOS using the visual editor save groups of numbers as telephone number links, because of a feature in the operating system. This problem is under investigation. [https://phabricator.wikimedia.org/T116525] * There was a problem with search last week. Many search requests did not work for 2 hours because of a configuration error. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2021-11-10_cirrussearch_commonsfile_outage] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-11-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-11-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-11-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W46"/> </div> ‏٢٢:٠٥، ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22338097 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Tech News: 2021-47]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. *The template dialog in VisualEditor and in the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|new wikitext mode]] Beta feature will be [[m:WMDE Technical Wishes/VisualEditor template dialog improvements|heavily improved]] on [[phab:T286992|a few wikis]]. Your [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/VisualEditor template dialog improvements|feedback is welcome]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W47"/> </div> ‏٢٠:٠٠، ٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22366010 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|Tech News: 2021-48]] == <section begin="technews-2021-W48"/><div class="plainlinks"> دوایین '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ھەواڵەکانی تەکنەلۆژیا]]''' لە کۆمەڵگەی تەکنیکیی ویکیمیدیاوە. تکایە ئەو گۆڕانکارییانە بە بەکارھێنەرانی تر بڵێ. ھەموو گۆڕانکارییەکان کاریگەری لەسەرت نابێت. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|وەرگێڕانەکان]]ی بەردەستە. '''گۆڕانکارییەکانی داھاتووی ئەم ھەفتەیە''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|شمەکی دووپاتکراو]] [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.11|وەشانە نوێکەی]] میدیاویکی لەسەر ویکییە تاقیکردنەوەییەکان و پێگەی فەرمی دادەنرێت لە {{#time:j xg|2021-11-30|ckb}}. لەسەر ھەندێک لە ویکییەکان و ویکیپیدیاکانی تریش لە {{#time:j xg|2021-12-01|ckb}} دادەنرێت. لە {{#time:j xg|2021-12-02|ckb}} لەسەر ھەموو ویکییەکان دادەنرێت. ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|ساڵنامە]]) '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|ھەواڵەکانی تەکنۆلۆژیا]]''' لەلایەن [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|نووسەرانی ھەواڵی تەکنۆلۆژیاوە]] ئامادە دەکرێت و لەلایەن [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|بۆتەوە]] بڵاودەکرێتەوە. &nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|بەشداربە]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/48|وەریبگێڕە]]&nbsp;• [[m:Tech|یارمەتی وەربگرە]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|سەرنجت بدە]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|خۆت تۆماربکە یان ھەڵیوەشێنەوە]].'' </div><section end="technews-2021-W48"/> ‏٢١:١٣، ٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22375666 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Tech News: 2021-49]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Translations]] are available. '''Problems''' * MediaWiki 1.38-wmf.11 was scheduled to be deployed on some wikis last week. The deployment was delayed because of unexpected problems. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-12-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * At all Wikipedias, a Mentor Dashboard is now available at <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>Special:MentorDashboard</nowiki></code></bdi>. It allows registered mentors, who take care of newcomers' first steps, to monitor their assigned newcomers' activity. It is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary|Growth features]]. You can learn more about [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How_to_configure_the_mentors%27_list|activating the mentor list]] on your wiki and about [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor dashboard|the mentor dashboard project]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The predecessor to the current [[mw:API|MediaWiki Action API]] (which was created in 2008), <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=ajax</nowiki></code></bdi>, will be removed this week. Any scripts or bots using it will need to switch to the corresponding API module. [https://phabricator.wikimedia.org/T42786] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] An old ResourceLoader module, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>jquery.jStorage</nowiki></code></bdi>, which was deprecated in 2016, will be removed this week. Any scripts or bots using it will need to switch to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.storage</nowiki></code></bdi> instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T143034] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W49"/> </div> ‏٢١:٥٧، ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22413926 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Tech News: 2021-50]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There are now default [[m:Special:MyLanguage/Help:Namespace#Other_namespace_aliases|short aliases]] for the "Project:" namespace on most wikis. E.g. On Wikibooks wikis, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[WB:]]</nowiki></code></bdi> will go to the local language default for the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>[[Project:]]</nowiki></code></bdi> namespace. This change is intended to help the smaller communities have easy access to this feature. Additional local aliases can still be requested via [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|the usual process]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T293839] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2021-12-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2021-12-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2021-12-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W50"/> </div> ‏٢٢:٢٥، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22441074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Tech News: 2021-51]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2021-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 10 January 2022. '''Recent changes''' * Queries made by the DynamicPageList extension (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><DynamicPageList></nowiki></code></bdi>) are now only allowed to run for 10 seconds and error if they take longer. This is in response to multiple outages where long-running queries caused an outage on all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T287380#7575719] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Future changes''' * The developers of the Wikipedia iOS app are looking for testers who edit in multiple languages. You can [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS/202112 testing|read more and let them know if you are interested]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The Wikimedia [[wikitech:Portal:Cloud VPS|Cloud VPS]] hosts technical projects for the Wikimedia movement. Developers need to [[wikitech:News/Cloud VPS 2021 Purge|claim projects]] they use. This is because old and unused projects are removed once a year. Unclaimed projects can be shut down from February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/2B7KYL5VLQNHGQQHMYLW7KTUKXKAYY3T/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2021-W51"/> </div> ‏٢٢:٠٤، ٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22465395 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Tech News: 2022-02]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] A <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>oauth_consumer</code></bdi> variable has been added to the [[mw:Special:MyLanguage/AbuseFilter|AbuseFilter]] to enable identifying changes made by specific tools. [https://phabricator.wikimedia.org/T298281] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets are [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#Package_Gadgets|now able to directly include JSON pages]]. This means some gadgets can now be configured by administrators without needing the interface administrator permission, such as with the Geonotice gadget. [https://phabricator.wikimedia.org/T198758] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets [[mw:Extension:Gadgets#Options|can now specify page actions]] on which they are available. For example, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|actions=edit,history</code></bdi> will load a gadget only while editing and on history pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T63007] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] Gadgets can now be loaded on demand with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withgadget</code></bdi> URL parameter. This can be used to replace [[mw:Special:MyLanguage/Snippets/Load JS and CSS by URL|an earlier snippet]] that typically looks like <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withJS</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>withCSS</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T29766] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] At wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|the Mentorship system is configured]], you can now use the Action API to get a list of a [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|mentor's]] mentees. [https://phabricator.wikimedia.org/T291966] * The heading on the main page can now be configured using <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Mainpage-title-loggedin]]</span> for logged-in users and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Mainpage-title]]</span> for logged-out users. Any CSS that was previously used to hide the heading should be removed. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Small_wiki_toolkits/Starter_kit/Main_page_customization#hide-heading] [https://phabricator.wikimedia.org/T298715] * Four special pages (and their API counterparts) now have a maximum database query execution time of 30 seconds. These special pages are: RecentChanges, Watchlist, Contributions, and Log. This change will help with site performance and stability. You can read [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IPJNO75HYAQWIGTHI5LJHTDVLVOC4LJP/ more details about this change] including some possible solutions if this affects your workflows. [https://phabricator.wikimedia.org/T297708] * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Sticky Header|sticky header]] has been deployed for 50% of logged-in users on [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Frequently asked questions#pilot-wikis|more than 10 wikis]]. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Participate|how to take part in the project]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] begins. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W02"/> </div> ‏٠١:٢٢، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22562156 --> == How we will see unregistered users (Copy Edittion)== <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin=content/> Hi! You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki. When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed. Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help. If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]]. We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January. Thank you. /[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]<section end=content/> </div> ‏١٨:١٠، ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) i, sakura emad copied this letter to understand wikipedia's news [[بەکارھێنەر:Sakura emad|🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ‏٠٩:٢٧، ١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Tech News: 2022-03]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikiEditor|WikiEditor]] (also known as the 2010 wikitext editor), people will now see a warning if they link to disambiguation pages. If you click "{{int:Disambiguator-review-link}}" in the warning, it will ask you to correct the link to a more specific term. You can [[m:Community Wishlist Survey 2021/Warn when linking to disambiguation pages#Jan 12, 2021: Turning on the changes for all Wikis|read more information]] about this completed 2021 Community Wishlist item. * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#subscribe|automatically subscribe to all of the talk page discussions]] that you start or comment in using [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|DiscussionTools]]. You will receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when another editor replies. This is available at most wikis. Go to your [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]] and turn on "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T263819] * When asked to create a new page or talk page section, input fields can be [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating_pages_with_preloaded_text|"preloaded" with some text]]. This feature is now limited to wikitext pages. This is so users can't be tricked into making malicious edits. There is a discussion about [[phab:T297725|if this feature should be re-enabled]] for some content types. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey 2022]] continues. All contributors to the Wikimedia projects can propose for tools and platform improvements. The proposal phase takes place from {{#time:j xg|2022-01-10|en}} 18:00 UTC to {{#time:j xg|2022-01-23|en}} 18:00 UTC. [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/FAQ|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W03"/> </div> ‏١٩:٥٣، ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22620285 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Tech News: 2022-04]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-01-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-01-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-01-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * The following languages can now be used with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|syntax highlighting]]: BDD, Elpi, LilyPond, Maxima, Rita, Savi, Sed, Sophia, Spice, .SRCINFO. * You can now access your watchlist from outside of the user menu in the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|new Vector skin]]. The watchlist link appears next to the notification icons if you are at the top of the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T289619] '''Events''' * You can see the results of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award 2021]] and learn more about 14 tools which were selected this year. * You can [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translate, promote]], or comment on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Proposals|the proposals]] in the Community Wishlist Survey. Voting will begin on {{#time:j xg|2022-01-28|en}}. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W04"/> </div> ‏٢١:٣٦، ٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22644148 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Tech News: 2022-05]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] If a gadget should support the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?withgadget</code></bdi> URL parameter that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/02|announced]] 3 weeks ago, then it must now also specify <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>supportsUrlLoad</code></bdi> in the gadget definition ([[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#supportsUrlLoad|documentation]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T29766] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * A change that was [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2021/16|announced]] last year was delayed. It is now ready to move ahead: ** The user group <code>oversight</code> will be renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. This is the technical name. It doesn't affect what you call the editors with this user right on your wiki. This is planned to happen in three weeks. You can comment [[phab:T112147|in Phabricator]] if you have objections. As usual, these labels can be translated on translatewiki ([[phab:T112147|direct links are available]]) or by administrators on your wiki. '''Events''' * You can vote on proposals in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022|Community Wishlist Survey]] between 28 January and 11 February. The survey decides what the [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech team]] will work on. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W05"/> </div> ‏١٧:٤٠، ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Johan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22721804 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Tech News: 2022-06]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * English Wikipedia recently set up a gadget for dark mode. You can enable it there, or request help from an [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface administrator]] to set it up on your wiki ([[w:en:Wikipedia:Dark mode (gadget)|instructions and screenshot]]). * Category counts are sometimes wrong. They will now be completely recounted at the beginning of every month. [https://phabricator.wikimedia.org/T299823] '''Problems''' * A code-change last week to fix a bug with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Live preview|Live Preview]] may have caused problems with some local gadgets and user-scripts. Any code with skin-specific behaviour for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>vector</code></bdi> should be updated to also check for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>vector-2022</code></bdi>. [[phab:T300987|A code-snippet, global search, and example are available]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W06"/> </div> ‏٢١:١٤، ٧ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22765948 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Tech News: 2022-07]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Purge|Purging]] a category page with fewer than 5,000 members will now recount it completely. This will allow editors to fix incorrect counts when it is wrong. [https://phabricator.wikimedia.org/T85696] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, the <code dir=ltr>rmspecials()</code> function has been updated so that it does not remove the "space" character. Wikis are advised to wrap all the uses of <code dir=ltr>rmspecials()</code> with <code dir=ltr>rmwhitespace()</code> wherever necessary to keep filters' behavior unchanged. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T263024] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W07"/> </div> ‏١٩:١٧، ١٤ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22821788 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Tech News: 2022-08]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[Special:Nuke|Special:Nuke]] will now provide the standard deletion reasons (editable at <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Deletereason-dropdown]]</bdi>) to use when mass-deleting pages. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Admins and patrollers/Mass-delete to offer drop-down of standard reasons, or templated reasons.|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T25020] * At Wikipedias, all new accounts now get the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] by default when creating an account. Communities are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Account_creation|update their help resources]]. Previously, only 80% of new accounts would get the Growth features. A few Wikipedias remain unaffected by this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T301820] * You can now prevent specific images that are used in a page from appearing in other locations, such as within PagePreviews or Search results. This is done with the markup <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>class=notpageimage</nowiki></code></bdi>. For example, <code><nowiki>[[File:Example.png|class=notpageimage]]</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T301588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] There has been a change to the HTML of Special:Contributions, Special:MergeHistory, and History pages, to support the grouping of changes by date in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva_Neue|the mobile skin]]. While unlikely, this may affect gadgets and user scripts. A [[phab:T298638|list of all the HTML changes]] is on Phabricator. '''Events''' * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey results]] have been published. The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2022 results#leaderboard|ranking of prioritized proposals]] is also available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-02-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-02-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-02-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The software to play videos and audio files on pages will change soon on all wikis. The old player will be removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Toolforge's underlying operating system is being updated. If you maintain any tools there, there are two options for migrating your tools into the new system. There are [[wikitech:News/Toolforge Stretch deprecation|details, deadlines, and instructions]] on Wikitech. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EPJFISC52T7OOEFH5YYMZNL57O4VGSPR/] * Administrators will soon have [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete]] the associated "talk" page when they are deleting a given page. An API endpoint with this option will also be available. This was [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|a request from the 2021 Wishlist Survey]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W08"/> </div> ‏١٩:١٠، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22847768 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Tech News: 2022-09]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When searching for edits by [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tags|change tags]], e.g. in page history or user contributions, there is now a dropdown list of possible tags. This was [[m:Community Wishlist Survey 2022/Miscellaneous/Improve plain-text change tag selector|a request in the 2022 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T27909] * Mentors using the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Mentor_dashboard|Growth Mentor dashboard]] will now see newcomers assigned to them who have made at least one edit, up to 200 edits. Previously, all newcomers assigned to the mentor were visible on the dashboard, even ones without any edit or ones who made hundred of edits. Mentors can still change these values using the filters on their dashboard. Also, the last choice of filters will now be saved. [https://phabricator.wikimedia.org/T301268][https://phabricator.wikimedia.org/T294460] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The user group <code>oversight</code> was renamed <code>suppress</code>. This is for [[phab:T109327|technical reasons]]. You may need to update any local references to the old name, e.g. gadgets, links to Special:Listusers, or uses of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words|NUMBERINGROUP]]. '''Problems''' * The recent change to the HTML of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tracking changes|tracking changes]] pages caused some problems for screenreaders. This is being fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T298638] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Working with templates will become easier. [[m:WMDE_Technical_Wishes/Templates|Several improvements]] are planned for March 9 on most wikis and on March 16 on English Wikipedia. The improvements include: Bracket matching, syntax highlighting colors, finding and inserting templates, and related visual editor features. * If you are a template developer or an interface administrator, and you are intentionally overriding or using the default CSS styles of user feedback boxes (the classes: <code dir=ltr>successbox, messagebox, errorbox, warningbox</code>), please note that these classes and associated CSS will soon be removed from MediaWiki core. This is to prevent problems when the same class-names are also used on a wiki. Please let us know by commenting at [[phab:T300314]] if you think you might be affected. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W09"/> </div> ‏٢٢:٥٨، ٢٨ی شوباتی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22902593 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Tech News: 2022-10]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translations]] are available. '''Problems''' * There was a problem with some interface labels last week. It will be fixed this week. This change was part of ongoing work to simplify the support for skins which do not have active maintainers. [https://phabricator.wikimedia.org/T301203] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-08|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-09|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-10|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W10"/> </div> ‏٢١:١٤، ٧ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22958074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Tech News: 2022-11]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Wikipedia Android app [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Android/Communication#Updates|it is now possible]] to change the toolbar at the bottom so the tools you use more often are easier to click on. The app now also has a focused reading mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296753][https://phabricator.wikimedia.org/T254771] '''Problems''' * There was a problem with the collection of some page-view data from June 2021 to January 2022 on all wikis. This means the statistics are incomplete. To help calculate which projects and regions were most affected, relevant datasets are being retained for 30 extra days. You can [[m:Talk:Data_retention_guidelines#Added_exception_for_page_views_investigation|read more on Meta-wiki]]. * There was a problem with the databases on March 10. All wikis were unreachable for logged-in users for 12 minutes. Logged-out users could read pages but could not edit or access uncached content then. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incident_documentation/2022-03-10_MediaWiki_availability] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.38/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.38/Roadmap|calendar]]). * When [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message#Finding_messages_and_documentation|using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>uselang=qqx</code></bdi> to find localisation messages]], it will now show all possible message keys for navigation tabs such as "{{int:vector-view-history}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T300069] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Access to [[{{#special:RevisionDelete}}]] has been expanded to include users who have <code dir=ltr>deletelogentry</code> and <code dir=ltr>deletedhistory</code> rights through their group memberships. Before, only those with the <code dir=ltr>deleterevision</code> right could access this special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T301928] * On the [[{{#special:Undelete}}]] pages for diffs and revisions, there will be a link back to the main Undelete page with the list of revisions. [https://phabricator.wikimedia.org/T284114] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has announced the IP Masking implementation strategy and next steps. The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#feb25|announcement can be read here]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Android FAQ|Wikipedia Android app]] developers are working on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Communication|new functions]] for user talk pages and article talk pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T297617] '''Events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place as a hybrid event on 20-22 May 2022. The Hackathon will be held online and there are grants available to support local in-person meetups around the world. Grants can be requested until 20 March. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W11"/> </div> ‏٢٢:٠٦، ١٤ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=22993074 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Tech News: 2022-12]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translations]] are available. '''New code release schedule for this week''' * There will be four MediaWiki releases this week, instead of just one. This is an experiment which should lead to fewer problems and to faster feature updates. The releases will be on all wikis, at different times, on Monday, Tuesday, and Wednesday. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Release Engineering Team/Trainsperiment week|read more about this project]]. '''Recent changes''' * You can now set how many search results to show by default in [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|your Preferences]]. This was the 12th most popular wish in the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Results|Community Wishlist Survey 2022]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T215716] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Jupyter notebooks tool [[wikitech:PAWS|PAWS]] has been updated to a new interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T295043] '''Future changes''' * Interactive maps via [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] will soon work on wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions]] extension. [https://wikimedia.sslsurvey.de/Kartographer-Workflows-EN/ Please tell us] which improvements you want to see in Kartographer. You can take this survey in simple English. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W12"/> </div> ‏١٥:٥٩، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23034693 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Tech News: 2022-13]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a simple new Wikimedia Commons upload tool available for macOS users, [[c:Commons:Sunflower|Sunflower]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-03-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-03-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-03-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Some wikis will be in read-only for a few minutes because of regular database maintenance. It will be performed on {{#time:j xg|2022-03-29|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-03-31|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T301850][https://phabricator.wikimedia.org/T303798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W13"/> </div> ‏١٩:٥٣، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23073711 --> == [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Tech News: 2022-14]] == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translations]] are available. '''Problems''' * For a few days last week, edits that were suggested to newcomers were not tagged in the [[{{#special:recentchanges}}]] feed. This bug has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T304747] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * Starting next week, Tech News' title will be translatable. When the newsletter is distributed, its title may not be <code dir=ltr>Tech News: 2022-14</code> anymore. It may affect some filters that have been set up by some communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T302920] * Over the next few months, the "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" Growth feature [[phab:T304110|will become available to more Wikipedias]]. Each week, a few wikis will get the feature. You can test this tool at [[mw:Special:MyLanguage/Growth#deploymentstable|a few wikis where "Link recommendation" is already available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W14"/> </div> ‏٢٠:٥٩، ٤ی نیسانی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23097604 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new public status page at <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimediastatus.net/ www.wikimediastatus.net]</span>. This site shows five automated high-level metrics where you can see the overall health and performance of our wikis' technical environment. It also contains manually-written updates for widespread incidents, which are written as quickly as the engineers are able to do so while also fixing the actual problem. The site is separated from our production infrastructure and hosted by an external service, so that it can be accessed even if the wikis are briefly unavailable. You can [https://diff.wikimedia.org/2022/03/31/announcing-www-wikimediastatus-net/ read more about this project]. * On Wiktionary wikis, the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W15"/> </div> ‏١٩:٤٣، ١١ی نیسانی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23124108 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-19|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-04-21|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]). * Administrators will now have [[m:Community Wishlist Survey 2021/(Un)delete associated talk page|the option to delete/undelete the associated "Talk" page]] when they are deleting a given page. An API endpoint with this option is also available. This concludes the [[m:Community Wishlist Survey 2021/Admins and patrollers/(Un)delete associated talk page|11th wish of the 2021 Community Wishlist Survey]]. * On [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#test-wikis|selected wikis]], 50% of logged-in users will see the new [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Table of contents|table of contents]]. When scrolling up and down the page, the table of contents will stay in the same place on the screen. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Desktop Improvements]] project. [https://phabricator.wikimedia.org/T304169] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Message boxes produced by MediaWiki code will no longer have these CSS classes: <code dir=ltr>successbox</code>, <code dir=ltr>errorbox</code>, <code dir=ltr>warningbox</code>. The styles for those classes and <code dir=ltr>messagebox</code> will be removed from MediaWiki core. This only affects wikis that use these classes in wikitext, or change their appearance within site-wide CSS. Please review any local usage and definitions for these classes you may have. This was previously announced in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/09|28 February issue of Tech News]]. '''Future changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] will become compatible with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevisions page stabilization]]. Kartographer maps will also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions] The Kartographer documentation has been thoroughly updated. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Getting_started] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/Maps] [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W16"/> </div> ‏٢٣:١٠، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23167004 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group1.dblist many wikis] (group 1), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-04-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-04-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-04-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-04-26|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]). * Some very old browsers and operating systems are no longer supported. Some things on the wikis might look weird or not work in very old browsers like Internet Explorer 9 or 10, Android 4, or Firefox 38 or older. [https://phabricator.wikimedia.org/T306486] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W17"/> </div> ‏٢٢:٥٣، ٢٥ی نیسانی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23187115 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On [https://noc.wikimedia.org/conf/dblists/group2.dblist all remaining wikis] (group 2), the software to play videos and audio files on pages has now changed. The old player has been removed. Some audio players will become wider after this change. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:TimedMediaHandler/VideoJS_Player|The new player]] has been a beta feature for over four years. [https://phabricator.wikimedia.org/T100106][https://phabricator.wikimedia.org/T248418] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The developers are working on talk pages in the [[mw:Wikimedia Apps/Team/iOS|Wikipedia app for iOS]]. You can [https://wikimedia.qualtrics.com/jfe/form/SV_9GBcHczQGLbQWTY give feedback]. You can take the survey in English, German, Hebrew or Chinese. * [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements#Status_and_next_steps|Most wikis]] will receive an [[m:WMDE_Technical_Wishes/VisualEditor_template_dialog_improvements|improved template dialog]] in VisualEditor and New Wikitext mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T296759] [https://phabricator.wikimedia.org/T306967] * If you use syntax highlighting while editing wikitext, you can soon activate a [[m:WMDE_Technical_Wishes/Improved_Color_Scheme_of_Syntax_Highlighting#Color-blind_mode|colorblind-friendly color scheme]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T306867] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Several CSS IDs related to MediaWiki interface messages will be removed. Technical editors should please [[phab:T304363|review the list of IDs and links to their existing uses]]. These include <code dir=ltr>#mw-anon-edit-warning</code>, <code dir=ltr>#mw-undelete-revision</code> and 3 others. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W18"/> </div> ‏١٩:٣١، ٢ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23232924 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see categories in the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia app for Android]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T73966] '''Problems''' * Last week, there was a problem with Wikidata's search autocomplete. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T307586] * Last week, all wikis had slow access or no access for 20 minutes, for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a problem with a database change. [https://phabricator.wikimedia.org/T307647] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T305217#7894966] * [[m:WMDE Technical Wishes/Geoinformation#Current issues|Incompatibility issues]] with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] and the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]] will be fixed: Deployment is planned for May 10 on all wikis. Kartographer will then be enabled on the [[phab:T307348|five wikis which have not yet enabled the extension]] on May 24. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] skin will be set as the default on several more wikis, including Arabic and Catalan Wikipedias. Logged-in users will be able to switch back to the old Vector (2010). See the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|latest update]] about Vector (2022). '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place on 17 May. The following meetings are currently planned for: 7 June, 21 June, 5 July, 19 July. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W19"/> </div> ‏١٥:٢٠، ٩ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23256717 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * Some wikis can soon use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|add a link]] feature. This will start on Wednesday. The wikis are {{int:project-localized-name-cawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-svwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}. This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022|Wikimedia Hackathon 2022]] will take place online on May 20–22. It will be in English. There are also local [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2022/Meetups|hackathon meetups]] in Germany, Ghana, Greece, India, Nigeria and the United States. Technically interested Wikimedians can work on software projects and learn new skills. You can also host a session or post a project you want to work on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You can soon edit translatable pages in the visual editor. Translatable pages exist on for examples Meta and Commons. [https://diff.wikimedia.org/2022/05/12/mediawiki-1-38-brings-support-for-editing-translatable-pages-with-the-visual-editor/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W20"/> </div> ‏١٨:٥٦، ١٦ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23291515 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Administrators using the mobile web interface can now access Special:Block directly from user pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T307341] * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wiktionary.org/ www.wiktionary.org]</span> portal page now uses an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T304629] '''Problems''' * The Growth team maintains a mentorship program for newcomers. Previously, newcomers weren't able to opt out from the program. Starting May 19, 2022, newcomers are able to fully opt out from Growth mentorship, in case they do not wish to have any mentor at all. [https://phabricator.wikimedia.org/T287915] * Some editors cannot access the content translation tool if they load it by clicking from the contributions menu. This problem is being worked on. It should still work properly if accessed directly via Special:ContentTranslation. [https://phabricator.wikimedia.org/T308802] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-05-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-05-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and user scripts developers are invited to give feedback on a [[mw:User:Jdlrobson/Extension:Gadget/Policy|proposed technical policy]] aiming to improve support from MediaWiki developers. [https://phabricator.wikimedia.org/T308686] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W21"/> </div> ‏٠٠:١٩، ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23317250 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] In the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] extension, an <code dir=ltr>ip_in_ranges()</code> function has been introduced to check if an IP is in any of the ranges. Wikis are advised to combine multiple <code dir=ltr>ip_in_range()</code> expressions joined by <code>|</code> into a single expression for better performance. You can use the search function on [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]] to locate its usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T305017] * The [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature|IP Info feature]] which helps abuse fighters access information about IPs, [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May 24, 2022|has been deployed]] to all wikis as a beta feature. This comes after weeks of beta testing on test.wikipedia.org. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-05-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-05-31|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at most wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|Advanced item]] The [[:mw:Special:ApiHelp/query+usercontribs|list=usercontribs API]] will support fetching contributions from an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Range blocks#Non-technical explanation|IP range]] soon. API users can set the <code>uciprange</code> parameter to get contributions from any IP range within [[:mw:Manual:$wgRangeContributionsCIDRLimit|the limit]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T177150] * A new parser function will be introduced: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{=}}</nowiki></code></bdi>. It will replace existing templates named "=". It will insert an [[w:en:Equals sign|equal sign]]. This can be used to escape the equal sign in the parameter values of templates. [https://phabricator.wikimedia.org/T91154] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W22"/> </div> ‏٢٠:٢٧، ٣٠ی ئایاری ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23340178 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>str_replace_regexp()</code></bdi> function can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to replace parts of text using a [[w:en:Regular expression|regular expression]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T285468] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W23"/> </div> ‏٠٢:٤٤، ٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23366979 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * All wikis can now use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps. Kartographer maps now also work on pages with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Project_descriptions][https://phabricator.wikimedia.org/T307348] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-14|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T300471] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-abwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-acewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-adywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-akwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-alswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-amwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-anwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-angwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-arzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-astwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-atjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-avwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-aywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-azbwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304548] * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#New topic tool|New Topic Tool]] will be deployed for all editors at Commons, Wikidata, and some other wikis soon. You will be able to opt out from within the tool and in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|Preferences]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/New_discussion][https://phabricator.wikimedia.org/T287804] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place today (13 June). The following meetings will take place on: 28 June, 12 July, 26 July. '''Future changes''' * By the end of July, the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022]] skin should be ready to become the default across all wikis. Discussions on how to adjust it to the communities' needs will begin in the next weeks. It will always be possible to revert to the previous version on an individual basis. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2022-04 for the largest wikis|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W24"/> </div> ‏١٦:٥٧، ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23389956 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android|Wikipedia App for Android]] now has an option for editing the whole page at once, located in the overflow menu (three-dots menu [[File:Ic more vert 36px.svg|15px|link=|alt=]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T103622] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Some recent database changes may affect queries using the [[m:Research:Quarry|Quarry tool]]. Queries for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>site_stats</code></bdi> at English Wikipedia, Commons, and Wikidata will need to be updated. [[phab:T306589|Read more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>user_global_editcount</code></bdi> variable can be used in [[Special:AbuseFilter|abuse filters]] to avoid affecting globally active users. [https://phabricator.wikimedia.org/T130439] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * Users of non-responsive skins (e.g. MonoBook or Vector) on mobile devices may notice a slight change in the default zoom level. This is intended to optimize zooming and ensure all interface elements are present on the page (for example the table of contents on Vector 2022). In the unlikely event this causes any problems with how you use the site, we'd love to understand better, please ping <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[m:User:Jon (WMF)|Jon (WMF)]]</span> to any on-wiki conversations. [https://phabricator.wikimedia.org/T306910] '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid's HTML output will soon stop annotating file links with different <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>typeof</code></bdi> attribute values, and instead use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:File</code></bdi> for all types. Tool authors should adjust any code that expects: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Image</code></bdi>, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Audio</code></bdi>, or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw:Video</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T273505] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W25"/> </div> ‏٢٠:١٦، ٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23425855 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] API service now has self-service accounts with free on-demand requests and monthly snapshots ([https://enterprise.wikimedia.com/docs/ API documentation]). Community access [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#community-access|via database dumps & Wikimedia Cloud Services]] continues. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wiktionary#lua|All Wikimedia wikis can now use Wikidata Lexemes in Lua]] after creating local modules and templates. Discussions are welcome [[d:Wikidata_talk:Lexicographical_data#You_can_now_reuse_Wikidata_Lexemes_on_all_wikis|on the project talk page]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-06-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-06-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-06-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-28|en}} at 06:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T311033] * Some global and cross-wiki services will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-06-30|en}} at 06:00 UTC. This will impact ContentTranslation, Echo, StructuredDiscussions, Growth experiments and a few more services. [https://phabricator.wikimedia.org/T300472] * Users will be able to sort columns within sortable tables in the mobile skin. [https://phabricator.wikimedia.org/T233340] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (28 June). The following meetings will take place on 12 July and 26 July. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W26"/> </div> ‏٢٠:٠١، ٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23453785 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-05|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-07-07|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=| Advanced item]] This change only affects pages in the main namespace in Wikisource. The Javascript config variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>proofreadpage_source_href</code></bdi> will be removed from <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/JavaScript#mw.config|mw.config]]</code></bdi> and be replaced with the variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpSourceIndexPage</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T309490] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W27"/> </div> ‏١٩:٣٠، ٤ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23466250 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], the page title is now displayed above the tabs such as Discussion, Read, Edit, View history, or More. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates#Page title/tabs switch|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T303549] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] It is now possible to easily view most of the configuration settings that apply to just one wiki, and to compare settings between two wikis if those settings are different. For example: [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=jawiktionary Japanese Wiktionary settings], or [https://noc.wikimedia.org/wiki.php?wiki=eswiki&compare=eowiki settings that are different between the Spanish and Esperanto Wikipedias]. Local communities may want to [[m:Special:MyLanguage/Requesting_wiki_configuration_changes|discuss and propose changes]] to their local settings. Details about each of the named settings can be found by [[mw:Special:Search|searching MediaWiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308932] *The Anti-Harassment Tools team [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#May|recently deployed]] the IP Info Feature as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature at all wikis]]. This feature allows abuse fighters to access information about IP addresses. Please check our update on [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Info feature#April|how to find and use the tool]]. Please share your feedback using a link you will be given within the tool itself. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-07-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout July. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W28"/> </div> ‏١٩:٢٣، ١١ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23502519 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translations]] are available. '''Problems''' * The feature on mobile web for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:NearbyPages|Nearby Pages]] was missing last week. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T312864] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The [[mw:Technical_decision_making/Forum|Technical Decision Forum]] is seeking [[mw:Technical_decision_making/Community_representation|community representatives]]. You can apply on wiki or by emailing <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">TDFSupport@wikimedia.org</span> before 12 August. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W29"/> </div> ‏٢٢:٥٨، ١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23517957 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikibooks.org/ www.wikibooks.org]</span> and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikiquote.org/ www.wikiquote.org]</span> portal pages now use an automated update system. Other [[m:Project_portals|project portals]] will be updated over the next few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179] '''Problems''' * Last week, some wikis were in read-only mode for a few minutes because of an emergency switch of their main database ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). [https://phabricator.wikimedia.org/T313383] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-07-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-07-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-07-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * The external link icon will change slightly in the skins Vector legacy and Vector 2022. The new icon uses simpler shapes to be more recognizable on low-fidelity screens. [https://phabricator.wikimedia.org/T261391] * Administrators will now see buttons on user pages for "{{int:changeblockip}}" and "{{int:unblockip}}" instead of just "{{int:blockip}}" if the user is already blocked. [https://phabricator.wikimedia.org/T308570] '''Future meetings''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|open meeting with the Web team]] about Vector (2022) will take place tomorrow (26 July). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W30"/> </div> ‏١٩:٢٥، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23545370 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Improved [[m:Special:MyLanguage/Help:Displaying_a_formula#Phantom|LaTeX capabilities for math rendering]] are now available in the wikis thanks to supporting <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Phantom</code></bdi> tags. This completes part of [[m:Community_Wishlist_Survey_2022/Editing/Missing_LaTeX_capabilities_for_math_rendering|the #59 wish]] of the 2022 Community Wishlist Survey. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup0.dblist Group 0]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. '''Future meetings''' * This week, three meetings about [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector (2022)]] with live interpretation will take place. On Tuesday, interpretation in Russian will be provided. On Thursday, meetings for Arabic and Spanish speakers will take place. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/Talk to Web|See how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W31"/> </div> ‏٢١:٢٠، ١ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23615613 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script|GUS2Wiki]] copies the information from [[{{#special:GadgetUsage}}]] to an on-wiki page so you can review its history. If your project isn't already listed on the [[d:Q113143828|Wikidata entry for Project:GUS2Wiki]] you can either run GUS2Wiki yourself or [[:m:Special:MyLanguage/Meta:GUS2Wiki/Script#Opting|make a request to receive updates]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T121049] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-09|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-11|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]). '''Future meetings''' * The [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon|Wikimania Hackathon]] will take place online from August 12–14. Don't miss [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|the pre-hacking showcase]] to learn about projects and find collaborators. Anyone can [[phab:/project/board/6030/|propose a project]] or [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Schedule|host a session]]. [[wmania:Special:MyLanguage/Hackathon/Newcomers|Newcomers are welcome]]! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W32"/> </div> ‏١٩:٤٨، ٨ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23627807 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Persian (Farsi) Wikipedia community decided to block IP editing from October 2021 to April 2022. The Wikimedia Foundation's Product Analytics team tracked the impact of this change. [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/IP Editing Restriction Study/Farsi Wikipedia|An impact report]] is now available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-16|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-08-18|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s8.dblist targeted wikis]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] will be available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup1.dblist Group 1]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. '''Future changes''' * The Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated throughout August. Discussions will look different. You can see [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Prototype|some of the proposed changes]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#4_August_2022][https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers][https://phabricator.wikimedia.org/T312672] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W33"/> </div> ‏٢١:٠٦، ١٥ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23658001 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Two problems with [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps have been fixed. Maps are no longer shown as empty when a geoline was created via VisualEditor. Geolines consisting of points with QIDs (e.g., subway lines) are no longer shown with pushpins. [https://phabricator.wikimedia.org/T292613][https://phabricator.wikimedia.org/T308560] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-08-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-25|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * The colours of links and visited links will change. This is to make the difference between links and other text more clear. [https://phabricator.wikimedia.org/T213778] '''Future changes''' * The new [{{int:discussiontools-topicsubscription-button-subscribe}}] button [[mw:Talk pages project/Notifications#12 August 2022|helps newcomers get answers]]. The Editing team is enabling this tool everywhere. You can turn it off in [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T284489] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W34"/> </div> ‏٠٠:٠٩، ٢٣ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23675501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor/Realtime_Preview|Realtime Preview]] is available as a Beta Feature on wikis in [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists%2Fgroup2.dblist Group 2]. This feature was built in order to fulfill [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2021/Real_Time_Preview_for_Wikitext|one of the Community Wishlist Survey proposals]]. Please note that when this Beta feature is enabled, it may cause conflicts with some wiki-specific Gadgets. '''Problems''' * In recent months, there have been inaccurate numbers shown for various [[{{#special:statistics}}]] at Commons, Wikidata, and English Wikipedia. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T315693] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-08-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-08-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-08-30|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-01|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation wants to improve how Wikimedia communities report harmful incidents by building the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System|Private Incident Reporting System (PIRS)]] to make it easy and safe for users to make reports. You can leave comments on the talk page, by answering the [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System#Phase 1|questions provided]]. If you have ever faced a harmful situation that you wanted to report/reported, join a PIRS interview to share your experience. To sign up [[m:Special:EmailUser/MAna_(WMF)|please email]] <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[m:User:MAna (WMF)|Madalina Ana]]</span>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W35"/> </div> ‏٢٣:٠٢، ٢٩ی ئابی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23725814 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.39/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-09-06|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-09-08|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] On Special pages that only have one tab, the tab-bar's row will be hidden in the Vector-2022 skin to save space. The row will still show if Gadgets use it. Gadgets that currently append directly to the CSS id of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#p-namespaces</code></bdi> should be updated to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortletLink|mw.util.addPortletLink]]</code></bdi> function instead. Gadgets that style this id should consider also targeting <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#p-associated-pages</code></bdi>, the new id for this row. [[phab:T316908|Examples are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316908][https://phabricator.wikimedia.org/T313409] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W36"/> </div> ‏٢٣:١٩، ٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23757743 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-37</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The search servers have been upgraded to a new major version. If you notice any issues with searching, please report them on [[phab:project/view/1849/|Phabricator]]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/XPCTYYTN67FVFKN6XOHULJVGUO44J662] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|Syntax highlighting]] is now tracked as an [[mw:Special:MyLanguage/Manual:$wgExpensiveParserFunctionLimit|expensive parser function]]. Only 500 expensive function calls can be used on a single page. Pages that exceed the limit are added to a [[:Category:{{MediaWiki:expensive-parserfunction-category}}|tracking category]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316858] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W37"/> </div> ‏٠١:٤٧، ١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23787318 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-38</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Two database fields in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>templatelinks</nowiki></code></bdi> table are now being dropped: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_namespace</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_title</nowiki></code></bdi>. Any queries that rely on these fields need to be changed to use the new normalization field called <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tl_target_id</nowiki></code></bdi>. See <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[phab:T299417|T299417]]</span> for more information. This is part of [[w:Database normalization|normalization]] of links tables. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/U2U6TXIBABU3KDCVUOITIGI5OJ4COBSW/][https://www.mediawiki.org/wiki/User:ASarabadani_(WMF)/Database_for_devs_toolkit/Concepts/Normalization] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * In [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps, you can use icons on markers for common points of interest. On Tuesday, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer/Icons|previous icon set]] will be updated to [https://de.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Hilfe:Extension:Kartographer/Icons version maki 7.2]. That means, around 100 new icons will be available. Additionally, all existing icons were updated for clarity and to make them work better in international contexts. [https://phabricator.wikimedia.org/T302861][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation#Update_maki_icons] '''Future changes''' * In a [[m:Content_Partnerships_Hub/Software/Volunteer_developers_discussion_at_Wikimania_2022|group discussion at Wikimania]], more than 30 people talked about how to make content partnership software in the Wikimedia movement more sustainable. What kind of support is acceptable for volunteer developers? Read the summary and [[m:Talk:Content Partnerships Hub/Software/Volunteer developers discussion at Wikimania 2022|leave your feedback]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W38"/> </div> <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</span> ‏٢٢:١٣، ١٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23826293 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-39</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Parsoid clients should be updated to allow for space-separated multi-values in the <bdi lang="en" dir="ltr"><code>rel</code></bdi> attribute of links. Further details are in <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T315209|T315209]]</bdi>. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-09-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-09-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-09-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|Visual diffs]] will become available to all users, except at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Talk pages on the mobile site]] will change at the Arabic, Bangla, Chinese, French, Haitian Creole, Hebrew, Korean, and Vietnamese Wikipedias. They should be easier to use and provide more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile] * In the [[mw:Lua/Scripting|{{ns:828}}]] namespace, pages ending with <bdi lang="en" dir="ltr"><code>.json</code></bdi> will be treated as JSON, just like they already are in the {{ns:2}} and {{ns:8}} namespaces. [https://phabricator.wikimedia.org/T144475] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٢٧، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23860085 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-40</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now show geopoints from Wikidata, via QID or SPARQL query. Previously, this was only possible for geoshapes and geolines. [https://phabricator.wikimedia.org/T307695] [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Geopoints_via_QID] * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award 2022]] is looking for nominations. You can recommend tools until 12 October. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|Talk pages on the mobile site]] will change at the Arabic, Bangla, Chinese, French, Haitian Creole, Hebrew, Korean, and Vietnamese Wikipedias. They should be easier to use and provide more information. (Last week's release was delayed) [https://phabricator.wikimedia.org/T318302] [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Mobile] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>scribunto-console</code></bdi> API module will require a [[mw:Special:MyLanguage/API:Tokens|CSRF token]]. This module is documented as internal and use of it is not supported. [[phab:T212071|[5]]] * The Vector 2022 skin will become the default across the smallest Wikimedia projects. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#Deployment_plan_and_timeline|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٢١، ٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23885489 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * On some wikis, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps in full size view will be able to display nearby articles. After a feedback period, more wikis will follow. [https://phabricator.wikimedia.org/T316782][https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W41"/> </div> ‏١٤:٠٦، ١٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23912412 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-42</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The recently implemented feature of [[phab:T306883|article thumbnails in Special:Search]] will be limited to Wikipedia projects only. Further details are in [[phab:T320510|T320510]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Structured_Data_Across_Wikimedia/Search_Improvements] * A bug that caused problems in loading article thumbnails in Special:Search has been fixed. Further details are in [[phab:T320406|T320406]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.39/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Lua module authors can use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#mw.loadJsonData|mw.loadJsonData()]]</code></bdi> to load data from JSON pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T217500] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Lua module authors can enable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua_reference_manual#Strict_library|require( "strict" )]]</code></bdi> to add errors for some possible code problems. This replaces "[[wikidata:Q16748603|Module:No globals]]" on most wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T209310] '''Future changes''' * The [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] will be updated at most wikis. The "{{int:discussiontools-replylink}}" button will look different after this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T320683] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٤٤، ١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23943992 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-43</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There have been some minor visual fixes in Special:Search, regarding audio player alignment and image placeholder height. Further details are in [[phab:T319230|T319230]]. * On Wikipedias, a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-searchoptions|preference]] has been added to hide article thumbnails in Special:Search. Full details are in [[phab:T320337|T320337]]. '''Problems''' * Last week, three wikis ({{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruwiki/en}}) had read-only access for 25 minutes. This was caused by a hardware problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T320990] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-10-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-10-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-10-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-10-25|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-10-27|en}} at 7:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s4.dblist targeted wikis]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-aswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-banwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-barwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bat smgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bclwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-be x oldwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-biwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bjnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bpywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-brwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bxrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304549] * Starting on Wednesday October 26, 2022, the list of mentors will be upgraded [[d:Q14339834 | at wikis where Growth mentorship is available]]. The mentorship system will continue to work as it does now. The signup process [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#add|will be replaced]], and a new management option will be provided. Also, this change simplifies [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list#create|the creation of mentorship systems at Wikipedias]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314858][https://phabricator.wikimedia.org/T310905][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Growth/Structured_mentor_list] * Pages with titles that start with a lower-case letter according to Unicode 11 will be renamed or deleted. There is a list of affected pages at <bdi lang="en" dir="ltr">[[m:Unicode 11 case map migration]]</bdi>. More information can be found at [[phab:T292552|T292552]]. * The Vector 2022 skin will become the default across the smallest Wikipedias. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements#smallest-1|Learn more]]. '''Future changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/New discussion|New Topic tool]] will soon get a [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Special characters|special characters menu]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T249072] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٢٠، ٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23975411 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-44</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * When using keyboard navigation on a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map, the focus will become more visible. [https://phabricator.wikimedia.org/T315997] * In {{#special:RecentChanges}}, you can now hide the log entries for new user creations with the filter for "{{int:rcfilters-filter-newuserlogactions-label}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T321155] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|maps dialog]] in VisualEditor now has some help texts. [https://phabricator.wikimedia.org/T318818] * It is now possible to select the language of a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor via a dropdown menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T318817] * It is now possible to add a caption to a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318815] * It is now possible to hide the frame of a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] map in VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T318813] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:١٣، ٣١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=23977539 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-45</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * An updated version of the [[m:Special:MyLanguage/EventCenter/Registration|Event Registration]] tool is now available for testing at [[testwiki:|testwiki]] and [[test2wiki:| test2wiki]]. The tool provides features for event organizers and participants. Your feedback is welcome at our [[m:Talk:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|project talkpage]]. More information about [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Registration|the project]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T318592] '''Problems''' * Twice last week, for about 45 minutes, some files and thumbnails failed to load and uploads failed, mostly for logged-in users. The cause is being investigated and an incident report will be available soon. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٢٩، ٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24001035 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At Wikidata, an interwiki link can now point to a redirect page if certain conditions are met. This new feature is called [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata:Sitelinks_to_redirects|sitelinks to redirects]]. It is needed when one wiki uses one page to cover multiple concepts but another wiki uses more pages to cover the same concepts. Your [[wikidata:Special:MyLanguage/Wikidata talk:Sitelinks to redirects|feedback on the talkpage]] of the new proposed guideline is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T278962] * The <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikinews.org/ www.wikinews.org]</span>, <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikiversity.org/ www.wikiversity.org]</span>, and <span class="mw-content-ltr" lang="en" dir="ltr">[https://www.wikivoyage.org/ www.wikivoyage.org]</span> portal pages now use an automated update system. [https://phabricator.wikimedia.org/T273179] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-11-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * There will be a new link to directly "Edit template data" on Template pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T316759] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis where mobile [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] are enabled ([[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Deployment Status|these ones]]) will soon use full CSS styling to display any templates that are placed at the top of talk pages. To adapt these “talk page boxes” for narrow mobile devices you can use media queries, such as in [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Module:Message_box/tmbox.css&oldid=1097618699#L-69 this example]. [https://phabricator.wikimedia.org/T312309] * Starting in January 2023, [[m:Special:MyLanguage/Community Tech|Community Tech]] will be [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Updates/2023 Changes Update|running the Community Wishlist Survey (CWS) every two years]]. This means that in 2024, there will be no new proposals or voting. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٥٢، ١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24071290 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-47</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The display of non-free media in the search bar and for article thumbnails in Special:Search has been deactivated. Further details are in [[phab:T320661|T320661]]. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-22|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s2.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-11-24|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s7.dblist targeted wikis]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:١٩، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24071290 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translations]] are available. '''Recent changes''' * A new preference, “Enable limited width mode”, has been added to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering|Vector 2022 skin]]. The preference is also available as a toggle on every page if your monitor is 1600 pixels or wider. It allows for increasing the width of the page for logged-out and logged-in users. [https://phabricator.wikimedia.org/T319449] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-11-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-11-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2022-11-29|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s3.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2022-12-01|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s1.dblist targeted wikis]). * Mathematical formulas shown in SVG image format will no longer have PNG fall-backs for browsers that don't support them. This is part of work to modernise the generation system. Showing only PNG versions was the default option until in February 2018. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimedia-l@lists.wikimedia.org/message/3BGOKWJIZGL4TC4HJ22ICRU2SEPWGCR4/][https://phabricator.wikimedia.org/T311620][https://phabricator.wikimedia.org/T186327] * On [[phab:P40224|some wikis]] that use flagged revisions, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:FlaggedRevs#Special:Contributions|a new checkbox will be added]] to Special:Contributions that enables you to see only the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Pending changes|pending changes]] by a user. [https://phabricator.wikimedia.org/T321445] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change early next week at [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train#Wednesday group1 wikis] (but not Wikimedia Commons or Meta-Wiki). This change improves the accessibility of content, and makes it easier to write related CSS. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٠٠، ٢٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24114342 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The Wikisources use a tool called ProofreadPage. ProofreadPage uses OpenSeadragon which is an open source tool. The OpenSeadragon JavaScript API has been significantly re-written to support dynamically loading images. The functionality provided by the older version of the API should still work but it is no longer supported. User scripts and gadgets should migrate over to the newer version of the API. The functionality provided by the newer version of the API is [[mw:Extension:Proofread_Page/Page_viewer#JS_API|documented on MediaWiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098][https://www.mediawiki.org/wiki/Extension:Proofread_Page/Edit-in-Sequence] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٣٩، ٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24151590 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * An [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Mobile|A/B test has begun]] at 15 Wikipedias for [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools on mobile]]. Half of the editors on the [[mw:Reading/Web/Mobile|mobile web site]] will have access to the {{int:discussiontools-replybutton}} tool and other features. [https://phabricator.wikimedia.org/T321961] * The character <code>=</code> cannot be used in new usernames, to make usernames work better with templates. Existing usernames are not affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T254045] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2022-12-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2022-12-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2022-12-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] to [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Phase_1:_Topic_containers|show discussion metadata below section headings]] will be inserted after these headings, not inside of them. This change improves the accessibility of discussion pages for screen reader software. [https://phabricator.wikimedia.org/T314714] '''Events''' * The fourth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest_Tool_Award|Coolest Tool Award]] will happen online on [https://zonestamp.toolforge.org/1671210002 Friday 16 December 2022 at 17:00 UTC]! The event will be live-streamed on YouTube in the [https://www.youtube.com/user/watchmediawiki MediaWiki channel] and added to Commons afterwards. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٣٢، ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24216570 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2022-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2022-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * Because of the [[w:en:Christmas and holiday season|holidays]] the next issue of Tech News will be sent out on 9 January 2023. '''Recent changes''' * On a user's contributions page, you can filter it for edits with a tag like 'reverted'. Now, you can also filter for all edits that are not tagged like that. This was part of a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T119072] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] A new function has been used for gadget developers to add content underneath the title on article pages. This is considered a stable API that should work across all skins. [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core_modules#addSubtitle|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T316830] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] [[test2wiki:|One of our test wikis]] is now being served from a new infrastructure powered by [[w:Kubernetes|Kubernetes]] ([[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more]]). More Wikis will switch to this new infrastructure in early 2023. Please test and let us know of any issues. [https://phabricator.wikimedia.org/T290536] '''Problems''' * Last week, all wikis had no edit access for 9 minutes. This was caused by a database problem. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2022-12-13_sessionstore] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week or next week. * The word "{{int:discussiontools-replybutton}}" is very short in some languages, such as Arabic ("<bdi lang="ar">ردّ</bdi>"). This makes the {{int:discussiontools-preference-label}} button on talk pages difficult to use. An arrow icon will be added to those languages. This will only be visible to editors who have the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] turned on. [https://www.mediawiki.org/wiki/Talk_pages_project/Usability#Status] [https://phabricator.wikimedia.org/T323537] '''Future changes''' * Edits can be automatically "tagged" by the system software or the {{int:Abusefilter}} system. Those tags link to a help page about the tags. Soon they will also link to Recent Changes to let you see other edits tagged this way. This was a Community Wishlist 2022 request. [https://phabricator.wikimedia.org/T301063] * The Trust & Safety tools team [[m:Special:MyLanguage/Private Incident Reporting System/Timeline and Updates|have shared new plans]] for building the Private Incident Reporting System. The system will make it easier for editors to ask for help if they are harassed or abused. * [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2021/Real Time Preview for Wikitext|Realtime Preview for Wikitext]] is coming out of beta as an enabled feature for every user of the 2010 Wikitext [[mw:Special:MyLanguage/Editor|editor]] in the week of January 9, 2023. It will be available to use via the toolbar in the 2010 Wikitext editor. The feature was the 4th most popular wish of the Community Wishlist Survey 2021. '''Events''' * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2023/Participate|register for the Wikimedia Hackathon 2023]], taking place on May 19–21 in Athens, Greece. You can also apply for a scholarship until January 14th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2022/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2022-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٥٨، ١٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24258101 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can use tags to filter edits in the recent changes feed or on your watchlist. You can now use tags to filter out edits you don't want to see. Previously you could only use tags to focus on the edits with those tags. [https://phabricator.wikimedia.org/T174349] * [[Special:WhatLinksHere|Special:WhatLinksHere]] shows all pages that link to a specific page. There is now a [https://wlh.toolforge.org prototype] for how to sort those pages alphabetically. You can see the discussion in the [[phab:T4306|Phabricator ticket]]. * You can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thanks]] function on your watchlist and the user contribution page. [https://phabricator.wikimedia.org/T51541] * A wiki page can be moved to give it a new name. You can now get a dropdown menu with common reasons when you move a page. This is so you don't have to write the explanation every time. [https://phabricator.wikimedia.org/T325257] * [[m:Special:MyLanguage/Matrix.org|Matrix]] is a chat tool. You can now use <code>matrix:</code> to create Matrix links on wiki pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T326021] * You can filter out translations when you look at the recent changes on multilingual wikis. This didn't hide translation pages. You can now also hide subpages which are translation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T233493] '''Changes later this week''' * [[m:Special:MyLanguage/Real Time Preview for Wikitext|Realtime preview for wikitext]] is a tool which lets editors preview the page when they edit wikitext. It will be enabled for all users of the 2010 wikitext editor. You will find it in the editor toolbar. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] Some wikis will be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. It will be performed on {{#time:j xg|2023-01-10|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist targeted wikis]) and on {{#time:j xg|2023-01-12|en}} at 07:00 UTC ([https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s6.dblist targeted wikis]). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٠٥، ١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24342971 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translations]] are available. '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The URLs in "{{int:last}}" links on page history now contain <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=prev&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi> in place of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>diff=[revision ID]&oldid=[revision ID]</nowiki></code></bdi>. This is to fix a problem with links pointing to incorrect diffs when history was filtered by a tag. Some user scripts may break as a result of this change. [https://phabricator.wikimedia.org/T243569] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Some [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|changes to the appearance of talk pages]] have only been available on <code>{{ns:1}}:</code> and <code>{{ns:3}}:</code> namespaces. These will be extended to other talk namespaces, such as <code>{{ns:5}}:</code>. They will continue to be unavailable in non-talk namespaces, including <code>{{ns:4}}:</code> pages (e.g., at the Village Pump). You can [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|change your preferences]] ([[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]]). [https://phabricator.wikimedia.org/T325417] *On Wikisources, when an image is zoomed or panned in the Page: namespace, the same zoom and pan settings will be remembered for all Page: namespace pages that are linked to a particular Index: namespace page. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/ProofreadPage/+/868841] * The Vector 2022 skin will become the default for the English Wikipedia desktop users. The change will take place on January 18 at 15:00 UTC. [[:en:w:Wikipedia:Vector 2022|Learn more]]. '''Future changes''' * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]], which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts next week on 23 January 2023 at 18:00 UTC. You can start drafting your proposals in [[m:Community Wishlist Survey/Sandbox|the CWS sandbox]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٠٨، ١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24381020 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, all wikis were unreachable for logged-in users and non-cached pages. This was caused by a timing issue. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-17_MediaWiki] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-01-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-01-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * If you have the Beta Feature for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project|DiscussionTools]] enabled, the appearance of talk pages will add more information about discussion activity. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Usability#Status][https://phabricator.wikimedia.org/T317907] * The 2023 edition of the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey]] (CWS), which invites contributors to make technical proposals and vote for tools and improvements, starts on Monday 23 January 2023 at [https://zonestamp.toolforge.org/1674496814 18:00 UTC]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٤٣، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24418874 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, for ~15 minutes, some users were unable to log in or edit pages. This was caused by a problem with session storage. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-01-24_sessionstore_quorum_issues] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-01-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Wikis that use localized numbering schemes for references need to add new CSS. This will help to show citation numbers the same way in all reading and editing modes. If your wiki would prefer to do it yourselves, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|details and example CSS to copy from]], and also add your wiki to the list. Otherwise, the developers will directly help out starting the week of February 5. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٠٣، ٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24455949 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements|Vector 2022 skin]], logged-out users using the full-width toggle will be able to see the setting of their choice even after refreshing pages or opening new ones. This only applies to wikis where Vector 2022 is the default. [https://phabricator.wikimedia.org/T321498] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Previously, we announced when some wikis would be in read-only for a few minutes because of a switch of their main database. These switches will not be announced any more, as the read-only time has become non-significant. Switches will continue to happen at 7AM UTC on Tuesdays and Thursdays. [https://phabricator.wikimedia.org/T292543#8568433] * Across all the wikis, in the Vector 2022 skin, logged-in users will see the page-related links such as "What links here" in a [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Features/Page_tools|new side menu]]. It will be displayed on the other side of the screen. This change had previously been made on Czech, English, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T328692] *[[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] will stop receiving new proposals on [https://zonestamp.toolforge.org/1675706431 Monday, 6 February 2023, at 18:00 UTC]. Proposers should complete any edits by then, to give time for [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey/Help_us|translations]] and review. Voting will begin on Friday, 10 February. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets and user scripts will be changing to load on desktop and mobile sites. Previously they would only load on the desktop site. It is recommended that wiki administrators audit the [[MediaWiki:Gadgets-definition|gadget definitions]] prior to this change, and add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins=…</code></bdi> for any gadgets which should not load on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610 More details are available]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٠:١٨، ٦ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24491749 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translations]] are available. '''Problems''' * On wikis where patrolled edits are enabled, changes made to the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Communities/How to configure the mentors' list|mentor list]] by autopatrolled mentors are not correctly marked as patrolled. It will be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T328444] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * The Reply tool and other parts of [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Mobile|DiscussionTools]] will be deployed for all editors using the mobile site. You can [[mw:Special:MyLanguage/Talk_pages_project/Mobile#Status_Updates|read more about this decision]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T298060] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٤٦، ١٤ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24540832 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, during planned maintenance of Cloud Services, unforeseen complications forced the team to turn off all tools for 2–3 hours to prevent data corruption. Work is ongoing to prevent similar problems in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T329535] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-02-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-02-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). *The voting phase for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023|Community Wishlist Survey 2023]] ends on [https://zonestamp.toolforge.org/1677261621 24 February at 18:00 UTC]. The results of the survey will be announced on 28 February. '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T328287][https://phabricator.wikimedia.org/T327920][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٥٥، ٢١ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24570514 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, in some areas of the world, there were problems with loading pages for 20 minutes and saving edits for 55 minutes. These issues were caused by a problem with our caching servers due to unforseen events during a routine maintenance task. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_wiki_outage][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-02-22_read_only] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-02-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on March 1. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1677679222 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٤٥، ٢٧ی شوباتی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24634242 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Community Wishlist Survey 2023 edition has been concluded. Community Tech has [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Results|published the results]] of the survey and will provide an update on what is next in April 2023. * On wikis which use [[mw:Special:MyLanguage/Writing_systems|LanguageConverter]] to handle multiple writing systems, articles which used custom conversion rules in the wikitext (primarily on Chinese Wikipedia) would have these rules applied inconsistently in the table of contents, especially in the Vector 2022 skin. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T306862] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * A search system has been added to the [[Special:Preferences|Preferences screen]]. This will let you find different options more easily. Making it work on mobile devices will happen soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T313804] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٤٧، ٦ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24676916 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.40/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-cbk_zamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cdowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cebwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-chywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ckbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-csbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304542][https://phabricator.wikimedia.org/T304550] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:١٧، ١٣ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24700189 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translations]] are available. '''Problems''' * Last week, some users experienced issues loading image thumbnails. This was due to incorrectly cached images. [https://phabricator.wikimedia.org/T331820] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A link to the user's [[{{#special:CentralAuth}}]] page will appear on [[{{#special:Contributions}}]] — some user scripts which previously added this link may cause conflicts. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Admins and patrollers/Add link to CentralAuth on Special:Contributions|voted #17 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[{{#special:AbuseFilter}}]] edit window will be resizable and larger by default. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Make the AbuseFilter edit window resizable and larger by default|voted #80 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. * There will be a new option for Administrators when they are unblocking a user, to add the unblocked user’s user page to their watchlist. This will work both via [[{{#special:Unblock}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T257662] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1679677204 24 March at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Office Hours|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٢٤، ٢١ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24732558 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] condition limit was increased from 1000 to 2000. [https://phabricator.wikimedia.org/T309609] * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter#Locally disabled actions|Some Global AbuseFilter]] actions will no longer apply to local projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T332521] * Desktop users are now able to subscribe to talk pages by clicking on the {{int:discussiontools-newtopicssubscription-button-subscribe-label}} link in the {{int:toolbox}} menu. If you subscribe to a talk page, you receive [[mw:Special:MyLanguage/Notifications|notifications]] when new topics are started on that talk page. This is separate from putting the page on your watchlist or subscribing to a single discussion. [https://phabricator.wikimedia.org/T263821] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-03-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-03-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-03-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.40/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * You will be able to choose [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Diffs|visual diffs]] on all [[m:Special:MyLanguage/Help:Page history|history pages]] at the Wiktionaries and Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T314588] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|alt=|Advanced item]] The legacy [[mw:Mobile Content Service|Mobile Content Service]] is going away in July 2023. Developers are encouraged to switch to Parsoid or another API before then to ensure service continuity. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/4MVQQTONJT7FJAXNVOFV3WWVVMCHRINE/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:١١، ٢٨ی ئازاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24780854 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The system for automatically creating categories for the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Babel|Babel]] extension has had several important changes and fixes. One of them allows you to insert templates for automatic category descriptions on creation, allowing you to categorize the new categories. [https://phabricator.wikimedia.org/T211665][https://phabricator.wikimedia.org/T64714][https://phabricator.wikimedia.org/T170654][https://phabricator.wikimedia.org/T184941][https://phabricator.wikimedia.org/T33074] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Some older [[w:en:Web browser|Web browsers]] will stop being able to use [[w:en:JavaScript|JavaScript]] on Wikimedia wikis from this week. This mainly affects users of Internet Explorer 11. If you have an old web browser on your computer you can try to upgrade to a newer version. [https://phabricator.wikimedia.org/T178356] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The deprecated <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.hoverIntent</code></bdi> module has been removed. This module could be used by gadgets and user scripts, to create an artificial delay in how JavaScript responds to a hover event. Gadgets and user scripts should now use jQuery <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>hover()</code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>on()</code></bdi> instead. Examples can be found in the [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Migration_guide_(users)#jquery.hoverIntent|migration guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T311194] * Some of the links in [[{{#special:SpecialPages}}]] will be re-arranged. There will be a clearer separation between links that relate to all users, and links related to your own user account. [https://phabricator.wikimedia.org/T333242] * You will be able to hide the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Replying|Reply button]] in archived discussion pages with a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__ARCHIVEDTALK__</nowiki></code></bdi> magic word. There will also be a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mw-archivedtalk</code></bdi> CSS class for hiding the Reply button in individual sections on a page. [https://phabricator.wikimedia.org/T249293][https://phabricator.wikimedia.org/T295553][https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/DiscussionTools/+/738221] '''Future changes''' * The Vega software that creates data visualizations in pages, such as graphs, will be upgraded to the newest version in the future. Graphs that still use the very old version 1.5 syntax may stop working properly. Most existing uses have been found and updated, but you can help to check, and to update any local documentation. [[phab:T260542|Examples of how to find and fix these graphs are available]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٣٧، ٣ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24820268 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] In the visual editor, it is now possible to edit captions of images in galleries without opening the gallery dialog. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Editing/Editable gallery captions in Visual Editor|voted #61 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T190224] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] You can now receive notifications when another user edits your user page. See the "{{int:Echo-category-title-edit-user-page}}" option in [[Special:Preferences#mw-prefsection-echo|your Preferences]]. This feature request was [[:m:Community Wishlist Survey 2023/Anti-harassment/Notifications for user page edits|voted #3 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T3876] '''Problems''' * There was a problem with all types of CentralNotice banners still being shown to logged-in users even if they had [[Special:Preferences#mw-prefsection-centralnotice-banners|turned off]] specific banner types. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T331671] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-arywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dinwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-elwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-emlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-etwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-euwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-extwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tumwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ffwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiu_vrowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-furwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gcrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-glkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gotwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-guwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T304551][https://phabricator.wikimedia.org/T308133] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٠٣، ١٠ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24851886 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translations]] are available. '''Recent changes''' * You can now see [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Show_nearby_articles|nearby articles on a Kartographer map]] with the button for the new feature "{{int:Kartographer-sidebar-nearbybutton}}". Six wikis have been testing this feature since October. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/Geoinformation/Nearby_articles#Implementation][https://phabricator.wikimedia.org/T334079] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The [[m:Special:GlobalWatchlist|Special:GlobalWatchlist]] page now has links for "{{int:globalwatchlist-markpageseen}}" for each entry. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Button to mark a single change as read in the global watch list|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334246] '''Problems''' * At Wikimedia Commons, some thumbnails have not been getting replaced correctly after a new version of the image is uploaded. This should be fixed later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T331138][https://phabricator.wikimedia.org/T333042] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] For the last few weeks, some external tools had inconsistent problems with logging-in with OAuth. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T332650] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٥٢، ١٨ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24881071 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The date-selection menu on pages such as [[{{#special:Contributions}}]] will now show year-ranges that are in the current and past decade, instead of the current and future decade. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Change year range shown in date selection popup|voted #145 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334316] '''Problems''' * Due to security issues with the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]], graphs have been disabled in all Wikimedia projects. Wikimedia Foundation teams are working to respond to these vulnerabilities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940] * For a few days, it was not possible to save some kinds of edits on the mobile version of a wiki. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T334797][https://phabricator.wikimedia.org/T334799][https://phabricator.wikimedia.org/T334794] '''Changes later this week''' * All wikis will be read-only for a few minutes on April 26. This is planned for [https://zonestamp.toolforge.org/1682517653 14:00 UTC]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-04-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-04-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-04-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * The Editing team plans an A/B test for [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|a usability analysis of the Talk page project]]. The [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|planned measurements are available]]. Your wiki [[phab:T332946|may be invited to participate]]. Please suggest improvements to the measurement plan at [[mw:Talk:Talk pages project/Usability|the discussion page]]. * [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024|The Wikimedia Foundation annual plan 2023-2024 draft is open for comment and input]] until May 19. The final plan will be published in July 2023 on Meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٢:٠١، ٢٤ی نیسانی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24933592 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the French and Italian Wikipedias. More languages will be added in the near future. This is part of the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T243711][https://phabricator.wikimedia.org/T270490][https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[:commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2commons]] tool has been updated. This fixed several bugs related to YouTube uploads. [https://github.com/toolforge/video2commons/pull/162/commits] * The [[{{#special:Preferences}}]] page has been redesigned on mobile web. The new design makes it easier to browse the different categories and settings at low screen widths. You can also now access the page via a link in the Settings menu in the mobile web sidebar. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Content_moderation_on_mobile_web/Preferences] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٤٣، ٢ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24966974 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Last week, Community Tech released the first update for providing [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diffs]], the #1 request in the 2022 Community Wishlist Survey. [[phab:T324759|This update]] adds legends and tooltips to inline diffs so that users unfamiliar with the blue and yellow highlights can better understand the type of edits made. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] When you close an image that is displayed via MediaViewer, it will now return to the wiki page instead of going back in your browser history. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Return to the article when closing the MediaViewer|voted #65 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T236591] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight|SyntaxHighlight]] extension now supports <bdi lang="en" dir="ltr"><code>wikitext</code></bdi> as a selected language. Old alternatives that were used to highlight wikitext, such as <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html5</code></bdi>, <bdi lang="en" dir="ltr"><code>moin</code></bdi>, and <bdi lang="en" dir="ltr"><code>html+handlebars</code></bdi>, can now be replaced. [https://phabricator.wikimedia.org/T29828] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Creating pages with preloaded text|Preloading text to new pages/sections]] now supports preloading from localized MediaWiki interface messages. [https://cs.wikipedia.org/wiki/User_talk:Martin_Urbanec_(WMF)?action=edit&section=new&preload=MediaWiki:July Here is an example] at the {{int:project-localized-name-cswiki/en}} that uses <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>preload=MediaWiki:July</nowiki></code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T330337] '''Problems''' * Graph Extension update: Foundation developers have completed upgrading the visualization software to Vega5. Existing community graphs based on Vega2 are no longer compatible. Communities need to update local graphs and templates, and shared lua modules like <bdi lang="de" dir="ltr">[[:de:Modul:Graph]]</bdi>. The [https://vega.github.io/vega/docs/porting-guide/ Vega Porting guide] provides the most comprehensive detail on migration from Vega2 and [https://www.mediawiki.org/w/index.php?title=Template:Graph:PageViews&action=history here is an example migration]. Vega5 has currently just been enabled on mediawiki.org to provide a test environment for communities. [https://phabricator.wikimedia.org/T334940#8813922] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Until now, all new OAuth apps went through manual review. Starting this week, apps using identification-only or basic authorizations will not require review. [https://phabricator.wikimedia.org/T67750] '''Future changes''' * During the next year, MediaWiki will stop using IP addresses to identify logged-out users, and will start automatically assigning unique temporary usernames. Read more at [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates|IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates]]. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#What should it look like?|join the discussion]] about the [[m:Special:MyLanguage/IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Updates#What will temporary usernames look like?|format of the temporary usernames]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T332805] * There will be an [[:w:en:A/B testing|A/B test]] on 10 Wikipedias where the Vector 2022 skin is the default skin. Half of logged-in desktop users will see an interface where the different parts of the page are more clearly separated. You can [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Updates/2023-05 Zebra9 A/B test|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333180][https://phabricator.wikimedia.org/T335972] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] <code>jquery.tipsy</code> will be removed from the MediaWiki core. This will affect some user scripts. Many lines with <code>.tipsy(</code> can be commented out. <code>OO.ui.PopupWidget</code> can be used to keep things working like they are now. You can [[phab:T336019|read more]] and [[:mw:Help:Locating broken scripts|read about how to find broken scripts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336019] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٣٤، ٩ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=24998636 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translations]] are available. '''Problems''' * Citations that are automatically generated based on [[d:Q33057|ISBN]] are currently broken. This affects citations made with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]], and the use of the citoid API in gadgets and user scripts. Work is ongoing to restore this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-gorwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hakwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hifwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hsbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-htwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-igwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ilowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-inhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jvwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308134] '''Future changes''' * There is a recently formed team at the Wikimedia Foundation which will be focusing on experimenting with new tools. Currently they are building [[m:Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI|a prototype ChatGPT plugin that allows information generated by ChatGPT to be properly attributed]] to the Wikimedia projects. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget and userscript developers should replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi>. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> library will be removed in ~1 month, and staff developers will run a script to replace any remaining uses at that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T336018] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٤٢، ١٥ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25011501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The "recent edits" time period for page watchers is now 30 days. It used to be 180 days. This was a [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Change information about the number of watchers on a page|Community Wishlist Survey proposal]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T336250] '''Changes later this week''' * An [[mw:special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Impact|improved impact module]] will be available at Wikipedias. The impact module is a feature available to newcomers [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer homepage|at their personal homepage]]. It will show their number of edits, how many readers their edited pages have, how many thanks they have received and similar things. It is also accessible by accessing Special:Impact. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-05-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W21"/> </div> ‏١٦:٥٢، ٢٢ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25028325 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Citations can once again be added automatically from ISBNs, thanks to Zotero's ISBN searches. The current data sources are the Library of Congress (United States), the Bibliothèque nationale de France (French National Library), and K10plus ISBN (German repository). Additional data source searches can be [[mw:Citoid/Creating Zotero translators|proposed to Zotero]]. The ISBN labels in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/User_guide/Citations-Full#Automatic|VisualEditor Automatic tab]] will reappear later this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T336298#8859917] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The page [[{{#special:EditWatchlist}}]] now has "{{int:watchlistedit-normal-check-all}}" options to select all the pages within a namespace. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Notifications, Watchlists and Talk Pages/Watchlist edit - "check all" checkbox|voted #161 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334252] '''Problems''' * For a few days earlier this month, the "Add interlanguage link" item in the Tools menu did not work properly. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337081] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-05-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-05-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/small.dblist small] and [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/medium.dblist medium] wikis this week. Large wikis will follow in the coming weeks. This is part of the effort to move Parsoid into MediaWiki core. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٥٩، ٢٩ی ئایاری ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25079963 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe|RealMe]] extension allows you to mark URLs on your user page as verified for Mastodon and similar software. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] Citation and footnote editing can now be started from the reference list when using the visual editor. This feature request was [[m:Community Wishlist Survey 2023/Citations/Allow citations to be edited in the references section with VisualEditor|voted #2 in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T54750] * Previously, clicking on someone else's link to Recent Changes with filters applied within the URL could unintentionally change your preference for "{{int:Rcfilters-group-results-by-page}}". This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T202916#8874081] '''Problems''' * For a few days last week, some tools and bots returned outdated information due to database replication problems, and may have been down entirely while it was being fixed. These issues have now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T337446] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.12|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Bots will no longer be prevented from making edits because of URLs that match the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SpamBlacklist|spam blacklist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T313107] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٢:٥٠، ٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25114640 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] The content attribution tools [[mw:Special:MyLanguage/Who Wrote That?|Who Wrote That?]], [[xtools:authorship|XTools Authorship]], and [[xtools:blame|XTools Blame]] now support the Dutch, German, Hungarian, Indonesian, Japanese, Polish and Portuguese Wikipedias. This was the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Reading/Extend "Who Wrote That?" tool to more wikis|#7 wish in the 2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T334891] * The [[mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Search Improvements#Search Preview panel|Search Preview panel]] has been deployed on four Wikipedias (Catalan, Dutch, Hungarian and Norwegian). The panel will show an image related to the article (if existing), the top sections of the article, related images (coming from MediaSearch on Commons), and eventually the sister projects associated with the article. [https://phabricator.wikimedia.org/T306341] * The [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:RealMe#Verifying_a_link_on_non-user_pages|RealMe]] extension now allows administrators to verify URLs for any page, for Mastodon and similar software. [https://phabricator.wikimedia.org/T324937] * The default project license [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikimediaannounce-l@lists.wikimedia.org/thread/7G6XPWZPQFLZ2JANN3ZX6RT4DVUI3HZQ/ has been officially upgraded] to CC BY-SA 4.0. The software interface messages have been updated. Communities should feel free to start updating any mentions of the old CC BY-SA 3.0 licensing within policies and related documentation pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T319064] '''Problems''' * For three days last month, some Wikipedia pages edited with VisualEditor or DiscussionTools had an unintended <code><nowiki>__TOC__</nowiki></code> (or its localized form) added during an edit. There is [[mw:Parsoid/Deployments/T336101_followup|a listing of affected pages sorted by wiki]], that may still need to be fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T336101] * Currently, the "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is broken. Existing <code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code> keywords incorrectly appear as missing templates in VisualEditor. Developers are exploring how to fix this. In the meantime, those wishing to edit the default sortkey of a page are advised to switch to source editing. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Last week, an update to the delete form may have broken some gadgets or user scripts. If you need to manipulate (empty) the reason field, replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>#wpReason</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space: nowrap;"><code>#wpReason > input</code></bdi>. See [https://cs.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3AGadget-CleanDeleteReasons.js&diff=22859956&oldid=12794189 an example fix]. [https://phabricator.wikimedia.org/T337809] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * VisualEditor will be switched to a new backend on English Wikipedia on Monday, and all other [https://phabricator.wikimedia.org/source/mediawiki-config/browse/master/dblists/large.dblist large] wikis on Thursday. The change should have no noticeable effect on users, but if you experience any slow loading or other strangeness when using VisualEditor, please report it on the phabricator ticket linked here. [https://phabricator.wikimedia.org/T320529] '''Future changes''' * From 5 June to 17 July, the Foundation's [[:mw:Wikimedia Security Team|Security team]] is holding a consultation with contributors regarding a draft policy to govern the use of third-party resources in volunteer-developed gadgets and scripts. Feedback and suggestions are warmly welcome at [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|Third-party resources policy]] on meta-wiki. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٤:٤٨، ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25133779 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Flame graphs are now available in WikimediaDebug. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/JXNQD3EHG5V5QW5UXFDPSHQG4MJ3FWJQ/][https://techblog.wikimedia.org/2023/06/08/flame-graphs-arrive-in-wikimediadebug/] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. * There is now a toolbar search popup in the visual editor. You can trigger it by typing <code>\</code> or pressing <code>ctrl + shift + p</code>. It can help you quickly access most tools in the editor. [https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Visual_editor_toolbar_search_feature.png][https://phabricator.wikimedia.org/T66905] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٠٦، ١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25159510 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Action API modules and Special:LinkSearch will now add a trailing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>/</code></bdi> to all <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prop=extlinks</code></bdi> responses for bare domains. This is part of the work to remove duplication in the <code>externallinks</code> database table. [https://phabricator.wikimedia.org/T337994] '''Problems''' * Last week, search was broken on Commons and Wikidata for 23 hours. [https://phabricator.wikimedia.org/T339810][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2023-06-18_search_broken_on_wikidata_and_commons] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-06-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-06-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-06-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Minerva skin now applies more predefined styles to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.mbox-text</code></bdi> CSS class. This enables support for mbox templates that use divs instead of tables. Please make sure that the new styles won't affect other templates in your wiki. [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/skins/MinervaNeue/+/930901/][https://phabricator.wikimedia.org/T339040] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadgets will now load on both desktop and mobile by default. Previously, gadgets loaded only on desktop by default. Changing this default using the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|targets=</code></bdi> parameter is also deprecated and should not be used. You should make gadgets work on mobile or disable them based on the skin (with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>|skins=</code></bdi> parameter in <bdi lang="en" dir="ltr">MediaWiki:Gadgets-definition</bdi>) rather than whether the user uses the mobile or the desktop website. Popular gadgets that create errors on mobile will be disabled by developers on the Minerva skin as a temporary solution. [https://phabricator.wikimedia.org/T127268] * All namespace tabs now have the same browser [[m:Special:MyLanguage/Help:Keyboard_shortcuts|access key]] by default. Previously, custom and extension-defined namespaces would have to have their access keys set manually on-wiki, but that is no longer necessary. [https://phabricator.wikimedia.org/T22126] * The review form of the Flagged Revisions extension now uses the standardized [[mw:Special:MyLanguage/Codex|user interface components]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] How media is structured in the parser's HTML output will change in the coming weeks at [[:wikitech:Deployments/Train#Thursday|group2 wikis]]. This change improves the accessibility of content. You may need to update your site-CSS, or userscripts and gadgets. There are [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser_Unification/Media_structure/FAQ|details on what code to check, how to update the code, and where to report any related problems]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T314318] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٦:١٦، ٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25202311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the rolling out of the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|audio links that play on click]] wishlist proposal, [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/small.dblist small wikis] will now be able to use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline audio player mode|inline audio player]] that is implemented by the [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] extension. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] From this week all gadgets automatically load on mobile and desktop sites. If you see any problems with gadgets on your wikis, please adjust the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|gadget options]] in your gadget definitions file. [https://phabricator.wikimedia.org/T328610] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٢:٤٩، ٣ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25231546 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[:mw:Special:MyLanguage/Structured Data Across Wikimedia/Section-level Image Suggestions|Section-level Image Suggestions feature]] has been deployed on seven Wikipedias (Portuguese, Russian, Indonesian, Catalan, Hungarian, Finnish and Norwegian Bokmål). The feature recommends images for articles on contributors' watchlists that are a good match for individual sections of those articles. * [[:m:Special:MyLanguage/Global AbuseFilter|Global abuse filters]] have been enabled on all Wikimedia projects, except English and Japanese Wikipedias (who opted out). This change was made following a [[:m:Requests for comment/Make global abuse filters opt-out|global request for comments]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T341159] * [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] is a new tool for administrators to help fight spam. It provides a clearer interface for blocking plain domains (and their subdomains), is more easily searchable, and is faster for the software to process for each edit on the wiki. It does not support regex (for complex cases), nor URL path-matching, nor the [[MediaWiki:Spam-whitelist|MediaWiki:Spam-whitelist]], but otherwise it replaces most of the functionalities of the existing [[MediaWiki:Spam-blacklist|MediaWiki:Spam-blacklist]]. There is a Python script to help migrate all simple domains into this tool, and more feature details, within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:BlockedExternalDomains|the tool's documentation]]. It is available at all wikis except for Meta-wiki, Commons, and Wikidata. [https://phabricator.wikimedia.org/T337431] * The WikiEditor extension was updated. It includes some of the most frequently used features of wikitext editing. In the past, many of its messages could only be translated by administrators, but now all regular translators on translatewiki can translate them. Please check [https://translatewiki.net/wiki/Special:MessageGroupStats?group=ext-wikieditor&messages=&x=D#sortable:0=asc the state of WikiEditor localization into your language], and if the "Completion" for your language shows anything less than 100%, please complete the translation. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-ambassadors@lists.wikimedia.org/thread/D4YELU2DXMZ75PGELUOKXXMFF3FH45XA/ a more detailed explanation]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * The default protocol of [[{{#special:LinkSearch}}]] and API counterparts has changed from http to both http and https. [https://phabricator.wikimedia.org/T14810] * [[{{#special:LinkSearch}}]] and its API counterparts will now search for all of the URL provided in the query. It used to be only the first 60 characters. This feature was requested fifteen years ago. [https://phabricator.wikimedia.org/T17218] '''Future changes''' * There is an experiment with a [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin. This is to show users where the information is coming from when they read information from Wikipedia. It has been tested by Wikimedia Foundation staff and other Wikimedians. Soon all ChatGPT plugin users can use the Wikipedia plugin. This is the same plugin which was mentioned in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/20|Tech News 2023/20]]. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] * There is an ongoing discussion on a [[m:Special:MyLanguage/Third-party resources policy|proposed Third-party resources policy]]. The proposal will impact the use of third-party resources in gadgets and userscripts. Based on the ideas received so far, policy includes some of the risks related to user scripts and gadgets loading third-party resources, some best practices and exemption requirements such as code transparency and inspectability. Your feedback and suggestions are warmly welcome until July 17, 2023 on [[m:Talk:Third-party resources policy|on the policy talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٩:٥١، ١٠ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25278797 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] We are now serving 1% of all global user traffic from [[:en:Kubernetes|Kubernetes]] (you can [[wikitech:MediaWiki On Kubernetes|read more technical details]]). We are planning to increment this percentage regularly. You can [[phab:T290536|follow the progress of this work]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Help:System_message|system messages]] will now look for available local fallbacks, instead of always using the default fallback defined by software. This means wikis no longer need to override each language on the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback_languages|fallback chain]] separately. For example, English Wikipedia doesn't have to create <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-ca</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>en-gb</code></bdi> subpages with a transclusion of the base pages anymore. This makes it easier to maintain local overrides. [https://phabricator.wikimedia.org/T229992] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthsetmentorstatus</code></bdi> API will be deprecated with the new MediaWiki version. Bots or scripts calling that API should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>action=growthmanagementorlist</code></bdi> API now. [https://phabricator.wikimedia.org/T321503] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٠٦، ١٧ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25289122 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] On July 18, the Wikimedia Foundation launched a survey about the [[:mw:Technical_decision_making|technical decision making process]] for people who do technical work that relies on software that is maintained by the Foundation or affiliates. If this applies to you, [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/885471 please take part in the survey]. The survey will be open for three weeks, until August 7. You can find more information in [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/Q7DUCFA75DXG3G2KHTO7CEWMLCYTSDB2/|the announcement e-mail on wikitech-l]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-07-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-07-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-07-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٢:١٨، ٢٥ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25332248 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Synchronizer|Synchronizer]] tool is now available to keep Lua modules synced across Wikimedia wikis, along with [[mw:Multilingual Templates and Modules|updated documentation]] to develop global Lua modules and templates. * The tag filter on [[{{#special:NewPages}}]] and revision history pages can now be inverted. For example, you can hide edits that were made using an automated tool. [https://phabricator.wikimedia.org/T334337][https://phabricator.wikimedia.org/T334338] * The Wikipedia [[:w:en:ChatGPT|ChatGPT]] plugin experiment can now be used by ChatGPT users who can use plugins. You can participate in a [[:m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2023-2024/Draft/Future Audiences#Announcing monthly Future Audiences open "office hours"|video call]] if you want to talk about this experiment or similar work. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation_Annual_Plan/2023-2024/Draft/Future_Audiences#FA2.2_Conversational_AI] '''Problems''' * It was not possible to generate a PDF for pages with non-Latin characters in the title, for the last two weeks. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T342442] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-01|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-02|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-03|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Tuesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-kawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kaawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kbpwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-knwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kshwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kuwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kwwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308135] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٥٢، ٣١ی تەممووزی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25362228 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-32</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Mobile Web editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced_mobile_contributions#August_1,_2023_-_Full-page_editing_added_on_mobile|edit a whole page at once]]. To use this feature, turn on "{{int:Mobile-frontend-mobile-option-amc}}" in your settings and use the "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" button in the "{{int:Minerva-page-actions-overflow}}" menu. [https://phabricator.wikimedia.org/T203151] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:١٨، ٧ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25420038 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Content translation system is no longer using Youdao's [[mw:Special:MyLanguage/Help:Content_translation/Translating/Initial_machine_translation|machine translation service]]. The service was in place for several years, but due to no usage, and availability of alternatives, it was deprecated to reduce maintenance overheads. Other services which cover the same languages are still available. [https://phabricator.wikimedia.org/T329137] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-15|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-16|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-17|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ladwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lbewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lezwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lfnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-liwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lijwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lmowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ltgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-maiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-map_bmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mdfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kywiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308136] <!-- TODO replace wiki codes --> '''Future changes''' * A few gadgets/user scripts which add icons to the Minerva skin need to have their CSS updated. There are more details available including a [[phab:T344067|search for all existing instances and how to update them]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٥:٥٧، ١٥ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25428668 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-34</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [https://gdrive-to-commons.toolforge.org/ GDrive to Commons Uploader] tool is now available. It enables [[m:Special:MyLanguage/GDrive to Commons Uploader|securely selecting and uploading files]] from your Google Drive directly to Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T267868] * From now on, we will announce new Wikimedia wikis in Tech News, so you can update any tools or pages. ** Since the last edition, two new wikis have been created: *** a Wiktionary in [[d:Q7121294|Pa'O]] ([[wikt:blk:|<code>wikt:blk:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343540] *** a Wikisource in [[d:Q34002|Sundanese]] ([[s:su:|<code>s:su:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T343539] ** To catch up, the next most recent six wikis are: *** Wikifunctions ([[f:|<code>f:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T275945] *** a Wiktionary in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[wikt:btm:|<code>wikt:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335216] *** a Wikipedia in [[d:Q5555465|Ghanaian Pidgin]] ([[w:gpe:|<code>w:gpe:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335969] *** a Wikinews in [[d:Q3111668|Gungbe]] ([[n:guw:|<code>n:guw:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T334394] *** a Wiktionary in [[d:Q33522|Kabardian]] ([[wikt:kbd:|<code>wikt:kbd:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T333266] *** a Wikipedia in [[d:Q35570|Fante]] ([[w:fat:|<code>w:fat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T335016] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-22|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-23|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-24|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There is an existing [[mw:Stable interface policy|stable interface policy]] for MediaWiki backend code. There is a [[mw:User:Jdlrobson/Stable interface policy/frontend|proposed stable interface policy for frontend code]]. This is relevant for anyone who works on gadgets or Wikimedia frontend code. You can read it, discuss it, and let the proposer know if there are any problems. [https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W34"/> </div> ‏١٥:٢٣، ٢١ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25497111 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-35</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|better diff handling of paragraph splits]], improved detection of splits is being rolled out. Over the last two weeks, we deployed this support to [[wikitech:Deployments/Train#Groups|group0]] and group1 wikis. This week it will be deployed to group2 wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341754] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] All [[{{#special:Contributions}}]] pages now show the user's local edit count and the account's creation date. [https://phabricator.wikimedia.org/T324166] * Wikisource users can now use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>prpbengalicurrency</code></bdi> label to denote Bengali currency characters as page numbers inside the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><pagelist></nowiki></code></bdi> tag. [https://phabricator.wikimedia.org/T268932] * Two preferences have been relocated. The preference "{{int:visualeditor-preference-visualeditor}}" is now shown on the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|"{{int:prefs-editing}}" tab]] at all wikis. Previously it was shown on the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab at some wikis. The preference "{{int:visualeditor-preference-newwikitexteditor-enable}}" is now also shown on the "{{int:prefs-editing}}" tab at all wikis, instead of the "{{int:prefs-betafeatures}}" tab. [https://phabricator.wikimedia.org/T335056][https://phabricator.wikimedia.org/T344158] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-08-29|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-08-30|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-08-31|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] New signups for a Wikimedia developer account will start being pushed towards <bdi lang="en" dir="ltr">[https://idm.wikimedia.org/ idm.wikimedia.org]</bdi>, rather than going via Wikitech. [[wikitech:IDM|Further information about the new system is available]]. * All right-to-left language wikis, plus Korean, Armenian, Ukrainian, Russian, and Bulgarian Wikipedias, will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. This feature will come to more wikis in future weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * The removal of the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DoubleWiki|DoubleWiki extension]] is being discussed. This extension currently allows Wikisource users to view articles from multiple language versions side by side when the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><=></code></bdi> symbol next to a specific language edition is selected. Comments on this are welcomed at [[phab:T344544|the phabricator task]]. * A proposal has been made to merge the second hidden-categories list (which appears below the wikitext editing form) with the main list of categories (which is further down the page). [[phab:T340606|More information is available on Phabricator]]; feedback is welcome! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٣:٥٨، ٢٨ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25510866 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-36</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[m:Wikisource_EditInSequence|EditInSequence]], a feature that allows users to edit pages faster on Wikisource has been moved to a Beta Feature based on community feedback. To enable it, you can navigate to the [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features tab in Preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308098] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Generate Audio for IPA|Generate Audio for IPA]] and [[m:Community Wishlist Survey 2022/Multimedia and Commons/Audio links that play on click|Audio links that play on click]] wishlist proposals, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Phonos#Inline_audio_player_mode|inline audio player mode]] of [[mw:Extension:Phonos|Phonos]] has been deployed to all projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T336763] * There is a new option for Administrators when they are changing the usergroups for a user, to add the user’s user page to their watchlist. This works both via [[{{#special:UserRights}}]] and via the API. [https://phabricator.wikimedia.org/T272294] * One new wiki has been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34318|Talysh]] ([[w:tly:|<code>w:tly:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T345166] '''Problems''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:LoginNotify|LoginNotify extension]] was not sending notifications since January. It has now been fixed, so going forward, you may see notifications for failed login attempts, and successful login attempts from a new device. [https://phabricator.wikimedia.org/T344785] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-mhrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-miwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-minwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrjwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mtwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mwlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-myvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mznwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-napwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ndswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nds_nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-novwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nqowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nrmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nsowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ocwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-olowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-omwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-orwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-oswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pagwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pamwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-papwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pcdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pdcwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pflwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pihwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pmswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pnbwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pntwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pswiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308137][https://phabricator.wikimedia.org/T308138] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٣١، ٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25566983 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-37</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[mw:Special:MyLanguage/ORES|ORES]], the revision evaluation service, is now using a new open-source infrastructure on all wikis except for English Wikipedia and Wikidata. These two will follow this week. If you notice any unusual results from the Recent Changes filters that are related to ORES (for example, "{{int:ores-rcfilters-damaging-title}}" and "{{int:ores-rcfilters-goodfaith-title}}"), please [[mw:Talk:Machine Learning|report them]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T342115] * When you are logged in on one Wikimedia wiki and visit a different Wikimedia wiki, the system tries to log you in there automatically. This has been unreliable for a long time. You can now visit the login page to make the system try extra hard. If you feel that made logging in better or worse than it used to be, your feedback is appreciated. [https://phabricator.wikimedia.org/T326281] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Technical decision making|Technical Decision-Making Forum Retrospective]] team invites anyone involved in the technical field of Wikimedia projects to signup to and join [[mw:Technical decision making/Listening Sessions|one of their listening sessions]] on 13 September. Another date will be scheduled later. The goal is to improve the technical decision-making processes. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] As part of the changes for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2022/Better diff handling of paragraph splits|Better diff handling of paragraph splits]] wishlist proposal, the inline switch widget in diff pages is being rolled out this week to all wikis. The inline switch will allow viewers to toggle between a unified inline or two-column diff wikitext format. [https://phabricator.wikimedia.org/T336716] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on 20 September. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * The Enterprise API is launching a new feature called "[http://breakingnews-beta.enterprise.wikimedia.com/ breaking news]". Currently in BETA, this attempts to identify likely "newsworthy" topics as they are currently being written about in any Wikipedia. Your help is requested to improve the accuracy of its detection model, especially on smaller language editions, by recommending templates or identifiable editing patterns. See more information at [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/Breaking news|the documentation page]] on MediaWiki or [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise/FAQ#What is Breaking News|the FAQ]] on Meta. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٠٧، ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25589064 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-38</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki now has a [[mw:Stable interface policy/frontend|stable interface policy for frontend code]] that more clearly defines how we deprecate MediaWiki code and wiki-based code (e.g. gadgets and user scripts). Thank you to everyone who contributed to the content and discussions. [https://phabricator.wikimedia.org/T346467][https://phabricator.wikimedia.org/T344079] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.27|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * All wikis will be read-only for a few minutes on September 20. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This is planned at 14:00 UTC.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345263] * All wikis will have a link in the sidebar that provides a short URL of that page, using the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T267921] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The team investigating the Graph Extension posted [[mw:Extension:Graph/Plans#Proposal|a proposal for reenabling it]] and they need your input. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٩:١٩، ١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25623533 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-39</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Vector 2022 skin will now remember the pinned/unpinned status for the Table of Contents for all logged-out users. [https://phabricator.wikimedia.org/T316060] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.28|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-09-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-09-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-09-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui</nowiki></code></bdi> modules are now deprecated as part of the move to Vue.js and Codex. There is a [[mw:Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. More [[phab:T346468|details are available in the task]] and your questions are welcome there. * Gadget definitions will have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "namespaces" option]]. The option takes a list of namespace IDs. Gadgets that use this option will only load on pages in the given namespaces. '''Future changes''' * New variables will be added to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]]: <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_groups</bdi></code> and <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">global_account_editcount</bdi></code>. They are available only when an account is being created. You can use them to prevent blocking automatic creation of accounts when users with many edits elsewhere visit your wiki for the first time. [https://phabricator.wikimedia.org/T345632][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Rules_format] '''Meetings''' * You can join the next meeting with the Wikipedia mobile apps teams. During the meeting, we will discuss the current features and future roadmap. The meeting will be on [https://zonestamp.toolforge.org/1698426015 27 October at 17:00 (UTC)]. See [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Office_Hours#October_2023|details and how to join]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٦:٥١، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25655264 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-40</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[Special:Preferences#mw-prefsection-rendering-advancedrendering|user preference]] for "{{int:tog-forcesafemode}}". This setting will make pages load without including any on-wiki JavaScript or on-wiki stylesheet pages. It can be useful for debugging broken JavaScript gadgets. [https://phabricator.wikimedia.org/T342347] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Gadget definitions now have a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Options|new "<var>contentModels</var>" option]]. The option takes a list of page content models, like <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">wikitext</bdi></code> or <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">css</bdi></code>. Gadgets that use this option will only load on pages with the given content models. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.29|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-03|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-04|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-05|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Vector 2022 skin will no longer use the custom styles and scripts of Vector legacy (2010). The change will be made later this year or in early 2024. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|how to adjust the CSS and JS pages on your wiki]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T331679] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٢٦، ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25686930 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-41</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translations]] are available. '''Recent changes''' * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33291|Fon]] ([[w:fon:|<code>w:fon:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T347935] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.41/wmf.30|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-10|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-11|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-12|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-warwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-wowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xalwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xhwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-xmfwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-yowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zeawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zh_min_nanwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zuwiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308139] * At some wikis, newcomers are suggested images from Commons to add to articles without any images. Starting on Tuesday, newcomers at these wikis will be able to add images to unillustrated article sections. The specific wikis are listed under "Images recommendations" [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Deployment table|at the Growth team deployment table]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add an image|learn more about this feature.]] [https://phabricator.wikimedia.org/T345940] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In the mobile web skin (Minerva) the CSS ID <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#page-actions</nowiki></code></bdi> will be replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-views</nowiki></code></bdi>. This change is to make it consistent with other skins and to improve support for gadgets and extensions in the mobile skin. A few gadgets may need to be updated; there are [https://phabricator.wikimedia.org/T348267 details and search-links in the task]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٤:٣٨، ٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25712895 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-42</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|Unified login]] system's edge login should now be fixed for some browsers (Chrome, Edge, Opera). This means that if you visit a new sister project wiki, you should be logged in automatically without the need to click "Log in" or reload the page. Feedback on whether it's working for you is welcome. [https://phabricator.wikimedia.org/T347889] * [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Interface/Edit_notice|Edit notices]] are now available within the MobileFrontend/Minerva skin. This feature was inspired by [[w:en:Wikipedia:EditNoticesOnMobile|the gadget on English Wikipedia]]. See more details in [[phab:T316178|T316178]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-17|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-18|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-19|en}} ([[mw:MediaWiki 1.41/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * In 3 weeks, in the Vector 2022 skin, code related to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>#p-namespaces</nowiki></code></bdi> that was deprecated one year ago will be removed. If you notice tools that should appear next to the "Discussion" tab are then missing, please tell the gadget's maintainers to see [[phab:T347907|instructions in the Phabricator task]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٤٦، ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25745824 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-43</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translations]] are available. '''Recent changes''' * There is a new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language engineering/Newsletter/2023/October|Language and internationalization newsletter]], written quarterly. It contains updates on new feature development, improvements in various language-related technical projects, and related support work. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Source map support has been enabled on all wikis. When you open the debugger in your browser's developer tools, you should be able to see the unminified JavaScript source code. [https://phabricator.wikimedia.org/T47514] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-24|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-10-25|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-10-26|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:١٦، ٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25782286 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-44</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The Structured Content team, as part of its project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]], made some UX improvements to the upload step of choosing own vs not own work ([[phab:T347590|T347590]]), as well as to the licensing step for own work ([[phab:T347756|T347756]]). * The Design Systems team has released version 1.0.0 of [[wmdoc:codex/latest/|Codex]], the new design system for Wikimedia. See the [[mw:Special:MyLanguage/Design_Systems_Team/Announcing_Codex_1.0|full announcement about the release of Codex 1.0.0]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-10-31|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * Listings on category pages are sorted on each wiki for that language using a [[:w:en:International Components for Unicode|library]]. For a brief period on 2 November, changes to categories will not be sorted correctly for many languages. This is because the developers are upgrading to a new version of the library. They will then use a script to fix the existing categories. This will take a few hours or a few days depending on how big the wiki is. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Technical Operations/ICU announcement|read more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T345561][https://phabricator.wikimedia.org/T267145] * Starting November 1, the impact module (Special:Impact) will be upgraded by the Growth team. The new impact module shows newcomers more data regarding their impact on the wiki. It was tested by a few wikis during the last few months. [https://phabricator.wikimedia.org/T336203] '''Future changes''' * There is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans#Roadmap|a proposed plan]] for re-enabling the Graph Extension. You can help by reviewing this proposal and [[mw:Extension_talk:Graph/Plans#c-PPelberg_(WMF)-20231020221600-Update:_20_October|sharing what you think about it]]. * The WMF is working on making it possible for administrators to [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration_2.0|edit MediaWiki configuration directly]]. This is similar to previous work on Special:EditGrowthConfig. [[phab:T349757|A technical RfC is running until November 08, where you can provide feedback.]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٢١، ٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25801989 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-45</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translations]] are available. '''Recent changes''' * In the Vector 2022 skin, the default font-size of a number of navigational elements (tagline, tools menu, navigational links, and more) has been increased slightly to match the font size used in page content. [https://phabricator.wikimedia.org/T346062] '''Problems''' * Last week, there was a problem displaying some recent edits on [https://noc.wikimedia.org/conf/highlight.php?file=dblists/s5.dblist a few wikis], for 1-6 hours. The edits were saved but not immediately shown. This was due to a database problem. [https://phabricator.wikimedia.org/T350443] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). * The Growth team will reassign newcomers from former mentors to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Structured mentor list|the currently active mentors]]. They have also changed the notification language to be more user-friendly. [https://phabricator.wikimedia.org/T330071][https://phabricator.wikimedia.org/T327493] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٠٥، ٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25838105 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-46</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Four new wikis have been created: ** a Wikipedia in [[d:Q7598268|Moroccan Amazigh]] ([[w:zgh:|<code>w:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350216] ** a Wikipedia in [[d:Q35159|Dagaare]] ([[w:dga:|<code>w:dga:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350218] ** a Wikipedia in [[d:Q33017|Toba Batak]] ([[w:bbc:|<code>w:bbc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350320] ** a Wikiquote in [[d:Q33151|Banjar]] ([[q:bjn:|<code>q:bjn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T350217] '''Problems''' * Last week, users who previously visited Meta-Wiki or Wikimedia Commons and then became logged out on those wikis could not log in again. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350695] * Last week, some pop-up dialogs and menus were shown with the wrong font size. The problem is now resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T350544] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). '''Future changes''' * Reference Previews are coming to many wikis as a default feature. They are popups for references, similar to the [[mw:Special:MyLanguage/Page Previews|PagePreviews feature]]. [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Opt-out feature|You can opt out]] of seeing them. If you are [[Special:Preferences#mw-prefsection-gadgets|using the gadgets]] Reference Tooltips or Navigation Popups, you won’t see Reference Previews. [[phab:T282999|Deployment]] is planned for November 22, 2023. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Canary (also known as heartbeat) events will be produced into [https://stream.wikimedia.org/?doc#/streams Wikimedia event streams] from December 11. Streams users are advised to filter out these events, by discarding all events where <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>meta.domain == "canary"</nowiki></code></bdi>. Updates to [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot|Pywikibot]] or [https://github.com/ChlodAlejandro/wikimedia-streams wikimedia-streams] will discard these events by default. [https://phabricator.wikimedia.org/T266798] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٥٢، ١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25859263 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-47</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on Wednesday, a new set of Wikipedias will get "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]" ({{int:project-localized-name-quwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rmywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_rupwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-roa_tarawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ruewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rwwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sahwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-satwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-scowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sdwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-shwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-siwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-skwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-slwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-smwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-srnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-stqwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-suwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-szlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tcywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tetwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tgwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-towiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tpiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ttwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-twwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tyvwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-udmwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ugwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-uzwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vecwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vepwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vlswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-vowiki/en}}). This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to more Wikipedias]]. The communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|configure how this feature works locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308141][https://phabricator.wikimedia.org/T308142][https://phabricator.wikimedia.org/T308143] * The Vector 2022 skin will have some minor visual changes to drop-down menus, column widths, and more. These changes were added to four Wikipedias last week. If no issues are found, these changes will proceed to all wikis this week. These changes will make it possible to add new menus for readability and dark mode. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop_Improvements/Updates#November_2023:_Visual_changes,_more_deployments,_and_shifting_focus|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T347711] '''Future changes''' * There is [[mw:Extension talk:Graph/Plans#Update: 15 November|an update on re-enabling the Graph Extension]]. To speed up the process, Vega 2 will not be supported and only [https://phabricator.wikimedia.org/T335325 some protocols] will be available at launch. You can help by sharing what you think about the plan. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٥٥، ٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25884616 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-48</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-11-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-11-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-11-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] MediaWiki's JavaScript system will now allow <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax in gadgets and user scripts. Gadget authors should remember that users' browsers may not support it, so it should be used appropriately. [https://phabricator.wikimedia.org/T343499] * The deployment of "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add_a_link|Add a link]]" announced [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/47|last week]] was postponed. It will resume this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٠٨، ٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25906379 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-49</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The spacing between paragraphs on Vector 2022 has been changed from 7px to 14px to match the size of the text. This will make it easier to distinguish paragraphs from sentences. [https://phabricator.wikimedia.org/T351754] * The "{{int:Visualeditor-dialog-meta-categories-defaultsort-label}}" feature in VisualEditor is working again. You no longer need to switch to source editing to edit <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>{{DEFAULTSORT:...}}</nowiki></code></bdi> keywords. [https://phabricator.wikimedia.org/T337398] '''Changes later this week''' * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * On 6 December, people who have the enabled the preference for "{{int:Discussiontools-preference-visualenhancements}}" will notice the [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|talk page usability improvements]] appear on pages that include the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>__NEWSECTIONLINK__</nowiki></code></bdi> magic word. If you notice any issues, please [[phab:T352232|share them with the team on Phabricator]]. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge [[wikitech:News/Toolforge Grid Engine deprecation|Grid Engine shutdown process]] will start on December 14. Maintainers of [[toolforge:grid-deprecation|tools that still use this old system]] should plan to migrate to Kubernetes, or tell the team your plans on Phabricator in the task about your tool, before that date. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/VIWWQKMSQO2ED3TVUR7KPPWRTOBYBVOA/] * Communities using [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions|Structured Discussions]] are being contacted regarding [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|the upcoming deprecation of Structured Discussions]]. You can read more about this project, and share your comments, [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|on the project's page]]. '''Events''' * Registration & Scholarship applications are now open for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2024|Wikimedia Hackathon 2024]] that will take place from 3–5 May in Tallinn, Estonia. Scholarship applications are open until 5 January 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٤٩، ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25914435 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-50</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikimedia Commons, there are some minor user-interface improvements for the "choosing own vs not own work" step in the UploadWizard. This is part of the Structured Content team's project of [[:commons:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements|improving UploadWizard on Commons]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T352707][https://phabricator.wikimedia.org/T352709] '''Problems''' * There was a problem showing the [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Newcomer homepage|Newcomer homepage]] feature with the "impact module" and their page-view graphs, for a few days in early December. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T352352][https://phabricator.wikimedia.org/T352349] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=]] The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/796964 2023 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 5 January 2024, and has an associated [[foundation:Legal:December_2023_Developer_Satisfaction_Survey|privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٢:١٢، ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25945501 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2023-51</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2023-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translations]] are available. '''Tech News''' * The next issue of Tech News will be sent out on 8 January 2024 because of [[w:en:Christmas and holiday season|the holidays]]. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2023-12-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2023-12-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2023-12-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). There is no new MediaWiki version next week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting December 18, it won't be possible to activate Structured Discussions on a user's own talk page using the Beta feature. The Beta feature option remains available for users who want to deactivate Structured Discussions. This is part of [[mw:Structured Discussions/Deprecation|Structured Discussions' deprecation work]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T248309] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] There will be full support for redirects in the Module namespace. The "Move Page" feature will leave an appropriate redirect behind, and such redirects will be appropriately recognized by the software (e.g. hidden from [[{{#special:UnconnectedPages}}]]). There will also be support for [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Renaming or moving modules|manual redirects]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T120794] '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The MediaWiki JavaScript documentation is moving to a new format. During the move, you can read the old docs using [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/REL1_41/js/ version 1.41]. Feedback about [https://doc.wikimedia.org/mediawiki-core/master/js/ the new site] is welcome on the [[mw:Talk:JSDoc_WMF_theme|project talk page]]. * The Wishathon is a new initiative that encourages collaboration across the Wikimedia community to develop solutions for wishes collected through the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey|Community Wishlist Survey]]. The first community Wishathon will take place from 15–17 March. If you are interested in a project proposal as a user, developer, designer, or product lead, you can [[m:Special:MyLanguage/Event:WishathonMarch2024|register for the event and read more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2023-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٦:١٧، ١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Johan (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=25959059 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-02</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W02"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [https://mediawiki2latex.wmflabs.org/ mediawiki2latex] is a tool that converts wiki content into the formats of LaTeX, PDF, ODT, and EPUB. The code now runs many times faster due to recent improvements. There is also an optional Docker container you can [[b:de:Benutzer:Dirk_Hünniger/wb2pdf/install#Using_Docker|install]] on your local machine. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The way that Random pages are selected has been updated. This will slowly reduce the problem of some pages having a lower chance of appearing. [https://phabricator.wikimedia.org/T309477] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.13|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/02|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W02"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:١٩، ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26026251 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-03</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Pages that use the JSON [[mw:Special:MyLanguage/Manual:ContentHandler|contentmodel]] will now use tabs instead of spaces for auto-indentation. This will significantly reduce the page size. [https://phabricator.wikimedia.org/T326065] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] and personal user scripts may now use JavaScript syntax introduced in ES6 (also known as "ES2015") and ES7 ("ES2016"). MediaWiki validates the source code to protect other site functionality from syntax errors, and to ensure scripts are valid in all [[mw:Special:MyLanguage/Compatibility#Browsers|supported browsers]]. Previously, Gadgets could use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>requiresES6</nowiki></code></bdi> option. This option is no longer needed and will be removed in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T75714] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|Bot passwords]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|owner-only OAuth consumers]] can now be restricted to allow editing only specific pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T349957] * You can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Thanks|thank]] edits made by bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T341388] * An update on the status of the Community Wishlist Survey for 2024 [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey/Future Of The Wishlist/January 4, 2024 Update|has been published]]. Please read and give your feedback. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.14|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting on January 17, it will not be possible to login to Wikimedia wikis from some specific old versions of the Chrome browser (versions 51–66, released between 2016 and 2018). Additionally, users of iOS 12, or Safari on Mac OS 10.14, may need to login to each wiki separately. [https://phabricator.wikimedia.org/T344791] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>jquery.cookie</code></bdi> module was deprecated and replaced with the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki.cookie</code></bdi> module last year. A script has now been run to replace any remaining uses, and this week the temporary alias will be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354966] '''Future changes''' * Wikimedia Deutschland is working to [[m:WMDE Technical Wishes/Reusing references|make reusing references easier]]. They are looking for people who are interested in participating in [https://wikimedia.sslsurvey.de/User-research-into-Reusing-References-Sign-up-Form-2024/en/ individual video calls for user research in January and February]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:١٢، ١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26074460 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-04</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translations]] are available. '''Problems''' * A bug in UploadWizard prevented linking to the userpage of the uploader when uploading. It has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T354529] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.15|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-01-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٠٣، ٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26096197 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-05</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting Monday January 29, all talk pages messages' timestamps will become a link. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they are looking for, even if this comment was moved elsewhere. This will affect all wikis except for the English Wikipedia. You can read more about this change [https://diff.wikimedia.org/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/ on Diff] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk_pages_permalinking|on Mediawiki.org]].<!-- The Diff post will be published on Monday morning UTC--> [https://phabricator.wikimedia.org/T302011] * There are some improvements to the CAPTCHA to make it harder for spam bots and scripts to bypass it. If you have feedback on this change, please comment on [[phab:T141490|the task]]. Staff are monitoring metrics related to the CAPTCHA, as well as secondary metrics such as account creations and edit counts. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.16|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-01-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-01-31|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-01|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] On February 1, a link will be added to the "Tools" menu to download a [[w:en:QR code|QR code]] that links to the page you are viewing. There will also be a new [[{{#special:QrCode}}]] page to create QR codes for any Wikimedia URL. This addresses the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Mobile and apps/Add ability to share QR code for a page in any Wikimedia project|#19 most-voted wish]] from the [[m:Community Wishlist Survey 2023/Results|2023 Community Wishlist Survey]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T329973] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] which only work in some skins have sometimes used the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>targets</code></bdi> option to limit where you can use them. This will stop working this week. You should use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>skins</code></bdi> option instead. [https://phabricator.wikimedia.org/T328497] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٩:٣١، ٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26137870 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-06</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translations]] are available. '''Recent changes''' *The mobile site history pages now use the same HTML as the desktop history pages. If you hear of any problems relating to mobile history usage please point them to [[phab:T353388|the phabricator task]]. *On most wikis, admins can now block users from making specific actions. These actions are: uploading files, creating new pages, moving (renaming) pages, and sending thanks. The goal of this feature is to allow admins to apply blocks that are adequate to the blocked users' activity. [[m:Special:MyLanguage/Community health initiative/Partial blocks#action-blocks|Learn more about "action blocks"]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T242541][https://phabricator.wikimedia.org/T280531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.17|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-06|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-07|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-08|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Talk pages permalinks that included diacritics and non-Latin script were malfunctioning. This issue is fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356199] '''Future changes''' * [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#24WPs|24 Wikipedias]] with [[mw:Special:MyLanguage/Reference_Tooltips|Reference Tooltips]] as a default gadget are encouraged to remove that default flag. This would make [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference_Previews|Reference Previews]] the new default for reference popups, leading to a more consistent experience across wikis. For [[m:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#46WPs|46 Wikipedias]] with less than 4 interface admins, the change is already scheduled for mid-February, [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/ReferencePreviews#Reference Previews to become the default for previewing references on more wikis.|unless there are concerns]]. The older Reference Tooltips gadget will still remain usable and will override this feature, if it is available on your wiki and you have enabled it in your settings. [https://meta.wikimedia.org/wiki/WMDE_Technical_Wishes/ReferencePreviews#Reference_Previews_to_become_the_default_for_previewing_references_on_more_wikis][https://phabricator.wikimedia.org/T355312] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٩:٢٢، ٥ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26180971 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-07</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split experiment]] is working and loaded onto 3 test servers. The team in charge is testing the split's impact and requires feedback from WDQS users through the UI or programmatically in different channels. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata_talk:SPARQL_query_service/WDQS_graph_split][https://phabricator.wikimedia.org/T356773][https://www.wikidata.org/wiki/User:Sannita_(WMF)] Users' feedback will validate the impact of various use cases and workflows around the Wikidata Query service. [https://www.wikidata.org/wiki/Wikidata:SPARQL_query_service/WDQS_backend_update/October_2023_scaling_update][https://www.mediawiki.org/wiki/Wikidata_Query_Service/User_Manual#Federation] '''Problems''' *There was a bug that affected the appearance of visited links when using mobile device to access wiki sites. It made the links appear black; [[phab:T356928|this issue]] is fixed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.18|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-13|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-14|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-15|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] As work continues on the grid engine deprecation,[https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation] tools on the grid engine will be stopped starting on February 14th, 2024. If you have tools actively migrating you can ask for an extension so they are not stopped. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٥:٤٨، ١٣ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26223994 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-08</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translations]] are available. '''Recent changes''' * If you have the "{{int:Tog-enotifwatchlistpages}}" option enabled, edits by bot accounts no longer trigger notification emails. Previously, only minor edits would not trigger the notification emails. [https://phabricator.wikimedia.org/T356984] * There are changes to how user and site scripts load for [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022| Vector 2022]] on specific wikis. The changes impacted the following Wikis: all projects with [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector|Vector legacy]] as the default skin, Wikivoyage, and Wikibooks. Other wikis will be affected over the course of the next three months. Gadgets are not impacted. If you have been affected or want to minimize the impact on your project, see [[Phab:T357580| this ticket]]. Please coordinate and take action proactively. *Newly auto-created accounts (the accounts you get when you visit a new wiki) now have the same local notification preferences as users who freshly register on that wiki. It is effected in four notification types listed in the [[phab:T353225|task's description]]. *The maximum file size when using [[c:Special:MyLanguage/Commons:Upload_Wizard|Upload Wizard]] is now 5 GiB. [https://phabricator.wikimedia.org/T191804] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.19|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-20|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-21|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-22|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Selected tools on the grid engine have been [[wikitech:News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation|stopped]] as we prepare to shut down the grid on March 14th, 2024. The tool's code and data have not been deleted. If you are a maintainer and you want your tool re-enabled reach out to the [[wikitech:Portal:Toolforge/About_Toolforge#Communication_and_support|team]]. Only tools that have asked for extension are still running on the grid. * The CSS <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/filter filter]</code></bdi> property can now be used in HTML <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>style</code></bdi> attributes in wikitext. [https://phabricator.wikimedia.org/T308160] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٥:٣٦، ١٩ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26254282 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-09</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile|mobile visual editor]] is now the default editor for users who never edited before, at a small group of wikis. [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor_on_mobile/VE_mobile_default#A/B_test_results| Research ]] shows that users using this editor are slightly more successful publishing the edits they started, and slightly less successful publishing non-reverted edits. Users who defined the wikitext editor as their default on desktop will get the wikitext editor on mobile for their first edit on mobile as well. [https://phabricator.wikimedia.org/T352127] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/ResourceLoader/Core modules#mw.config|mw.config]] value <code>wgGlobalGroups</code> now only contains groups that are active in the wiki. Scripts no longer have to check whether the group is active on the wiki via an API request. A code example of the above is: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>if (/globalgroupname/.test(mw.config.get("wgGlobalGroups")))</code></bdi>. [https://phabricator.wikimedia.org/T356008] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.20|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-02-27|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-02-28|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-02-29|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The right to change [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Tags|edit tags]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>changetags</code></bdi>) will be removed from users in Wikimedia sites, keeping it by default for admins and bots only. Your community can ask to retain the old configuration on your wiki before this change happens. Please indicate in [[phab:T355639|this ticket]] to keep it for your community before the end of March 2024. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٩:٢٣، ٢٦ی شوباتی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26294125 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-10</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Special:Book</code></bdi> page (as well as the associated "Create a book" functionality) provided by the old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Collection|Collection extension]] has been removed from all Wikisource wikis, as it was broken. This does not affect the ability to download normal books, which is provided by the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Wikisource|Wikisource extension]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358437] * [[m:Wikitech|Wikitech]] now uses the next-generation [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] wikitext parser by default to generate all pages in the Talk namespace. Report any problems on the [[mw:Talk:Parsoid/Parser_Unification/Known_Issues|Known Issues discussion page]]. You can use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ParserMigration|ParserMigration]] extension to control the use of Parsoid; see the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|ParserMigration help documentation]] for more details. * Maintenance on [https://etherpad.wikimedia.org etherpad] is completed. If you encounter any issues, please indicate in [[phab:T316421|this ticket]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=| Advanced item]] [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets|Gadgets]] allow interface admins to create custom features with CSS and JavaScript. The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Gadget_definition</code></bdi> namespaces and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>gadgets-definition-edit</code></bdi> user right were reserved for an experiment in 2015, but were never used. These were visible on Special:Search and Special:ListGroupRights. The unused namespaces and user rights are now removed. No pages are moved, and no changes need to be made. [https://phabricator.wikimedia.org/T31272] * A usability improvement to the "Add a citation" in Wikipedia workflow has been made, the insert button was moved to the popup header. [https://phabricator.wikimedia.org/T354847] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.21|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-05|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-06|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-07|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233] * The HTML markup of headings and section edit links will be changed later this year to improve accessibility. See [[mw:Special:MyLanguage/Heading_HTML_changes|Heading HTML changes]] for details. The new markup will be the same as in the new Parsoid wikitext parser. You can test your gadget or stylesheet with the new markup if you add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>?useparsoid=1</code></bdi> to your URL ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Selecting_a_parser_using_a_URL_query_string|more info]]) or turn on Parsoid read views in your user options ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration#Enabling_via_user_preference|more info]]). * '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٩:٤٦، ٤ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26329807 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-11</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translations]] are available. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.22|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-12|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-13|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-14|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * After consulting with various communities, the line height of the text on the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] will be increased to its previous value of 1.65. Different options for typography can also be set using the options in the menu, as needed. [https://phabricator.wikimedia.org/T358498] *The active link color in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva]] will be changed to provide more consistency with our other platforms and best practices. [https://phabricator.wikimedia.org/T358516] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Structured data|Structured data on Commons]] will no longer ask whether you want to leave the page without saving. This will prevent the “information you’ve entered may not be saved” popups from appearing when no information have been entered. It will also make file pages on Commons load faster in certain cases. However, the popups will be hidden even if information has indeed been entered. If you accidentally close the page before saving the structured data you entered, that data will be lost. [https://phabricator.wikimedia.org/T312315] '''Future changes''' * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at 14:00 UTC. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٠٤، ١١ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26374013 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-12</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The notice "Language links are at the top of the page" that appears in the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]] main menu has been removed now that users have learned the new location of the Language switcher. [https://phabricator.wikimedia.org/T353619] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/IP_Editing:_Privacy_Enhancement_and_Abuse_Mitigation/IP_Info_feature|IP info feature]] displays data from Spur, an IP addresses database. Previously, the only data source for this feature was MaxMind. Now, IP info is more useful for patrollers. [https://phabricator.wikimedia.org/T341395] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The Toolforge Grid Engine services have been shut down after the final migration process from Grid Engine to Kubernetes. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Obsolete:Toolforge/Grid][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/Toolforge_Grid_Engine_deprecation][https://techblog.wikimedia.org/2022/03/14/toolforge-and-grid-engine/] * Communities can now customize the default reasons for undeleting a page by creating [[MediaWiki:Undelete-comment-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T326746] '''Problems''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE_Technical_Wishes/RevisionSlider|RevisionSlider]] is an interface to interactively browse a page's history. Users in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:RevisionSlider/Developing_a_RTL-accessible_feature_in_MediaWiki_-_what_we%27ve_learned_while_creating_the_RevisionSlider|right-to-left]] languages reported RevisionSlider reacting wrong to mouse clicks. This should be fixed now. [https://phabricator.wikimedia.org/T352169] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.23|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-19|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-20|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-21|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * All wikis will be read-only for a few minutes on March 20. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1710943200 14:00 UTC]. [https://phabricator.wikimedia.org/T358233][https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/Server_switch] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٧:٣٩، ١٨ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26410165 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-13</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translations]] are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] An update was made on March 18th 2024 to how various projects load site, user JavaScript and CSS in [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Vector/2022|Vector 2022 skin]]. A [[phab:T360384|checklist]] is provided for site admins to follow. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.24|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-03-26|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-03-27|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-03-28|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٨:٥٦، ٢٥ی ئازاری ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26446209 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-14</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading|reading accessibility]] beta feature will notice that the default line height for the standard and large text options has changed. [https://phabricator.wikimedia.org/T359030] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.25|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-02|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-03|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-04|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * The Wikimedia Foundation has an annual plan. The annual plan decides what the Wikimedia Foundation will work on. You can now read [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs#Draft Key Results|the draft key results]] for the Product and Technology department. They are suggestions for what results the Foundation wants from big technical changes from July 2024 to June 2025. You can [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product & Technology OKRs|comment on the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٣:٣٥، ٢ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26462933 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-15</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Web browsers can use tools called [[:w:en:Browser extension|extensions]]. There is now a Chrome extension called [[m:Future Audiences/Experiment:Citation Needed|Citation Needed]] which you can use to see if an online statement is supported by a Wikipedia article. This is a small experiment to see if Wikipedia can be used this way. Because it is a small experiment, it can only be used in Chrome in English. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|alt=|Wishlist item]] A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit Recovery|Edit Recovery]] feature has been added to all wikis, available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user preference]]. Once you enable it, your in-progress edits will be stored in your web browser, and if you accidentally close an editing window or your browser or computer crashes, you will be prompted to recover the unpublished text. Please leave any feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Talk:Community Wishlist Survey 2023/Edit-recovery feature|project talk page]]. This was the #8 wish in the 2023 Community Wishlist Survey. * Initial results of [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] experiments [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#4_April_2024|have been published]]. Edit Check is now deployed as a default feature at [[phab:T342930#9538364|the wikis that tested it]]. [[mw:Talk:Edit check|Let us know]] if you want your wiki to be part of the next deployment of Edit check. [https://phabricator.wikimedia.org/T342930][https://phabricator.wikimedia.org/T361727] * Readers using the [[mw:Special:MyLanguage/Skin:Minerva Neue|Minerva skin]] on mobile will notice there has been an improvement in the line height across all typography settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T359029] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.42/wmf.26|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-09|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-10|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-11|en}} ([[mw:MediaWiki 1.42/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * New accounts and logged-out users will get the [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor|visual editor]] as their default editor on mobile. This deployment is made at all wikis except for the English Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T361134] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٣٧، ٨ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-16</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translations]] are available. '''Problems''' * Between 2 April and 8 April, on wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|Flagged Revisions]], the "{{Int:tag-mw-reverted}}" tag was not applied to undone edits. In addition, page moves, protections and imports were not autoreviewed. This problem is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T361918][https://phabricator.wikimedia.org/T361940] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.1|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-16|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-17|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-18|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#DEFAULTSORT|Default category sort keys]] will now affect categories added by templates placed in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite|footnotes]]. Previously footnotes used the page title as the default sort key even if a different default sort key was specified (category-specific sort keys already worked). [https://phabricator.wikimedia.org/T40435] * A new variable <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>page_last_edit_age</code></bdi> will be added to [[Special:AbuseFilter|abuse filters]]. It tells how many seconds ago the last edit to a page was made. [https://phabricator.wikimedia.org/T269769] '''Future changes''' * Volunteer developers are kindly asked to update the code of their tools and features to handle [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]]. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Four database fields will be removed from database replicas (including [[quarry:|Quarry]]). This affects only the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>abuse_filter_history</code></bdi> tables. Some queries might need to be updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T361996] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٢٨، ١٥ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26564838 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-17</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Starting this week, newcomers editing Wikipedia [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Positive reinforcement#Leveling up 3|will be encouraged]] to try structured tasks. [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature summary#Newcomer tasks|Structured tasks]] have been shown to [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Personalized first day/Structured tasks/Add a link/Experiment analysis, December 2021|improve newcomer activation and retention]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348086] * You can [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|nominate your favorite tools]] for the fifth edition of the Coolest Tool Award. Nominations will be open until May 10. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.2|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-23|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-04-24|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-04-25|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * This is the last warning that by the end of May 2024 the Vector 2022 skin will no longer share site and user scripts/styles with old Vector. For user-scripts that you want to keep using on Vector 2022, copy the contents of [[{{#special:MyPage}}/vector.js]] to [[{{#special:MyPage}}/vector-2022.js]]. There are [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Desktop Improvements/Features/Loading Vector 2010 scripts|more technical details]] available. Interface administrators who foresee this leading to lots of technical support questions may wish to send a mass message to your community, as was done on French Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T362701] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٢٧، ٢٢ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26647188 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-18</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for the following wikis: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hiwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-rowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-thwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}. These wikis participated to a test, where 50% of users got the new design, for one year. As this test [[Mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability/Analysis|gave positive results]], the new design is deployed on these wikis as the default design. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at all wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T341491] * Seven new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[w:bew:|<code>w:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T357866] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35708|Kusaal]] ([[w:kus:|<code>w:kus:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T359757] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35513|Igala]] ([[w:igl:|<code>w:igl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361644] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q33541|Karakalpak]] ([[wikt:kaa:|<code>wikt:kaa:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T362135] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9228|Burmese]] ([[s:my:|<code>s:my:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T361085] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[s:ms:|<code>s:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363039] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q8108|Georgian]] ([[s:ka:|<code>s:ka:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T363085] * You can now [https://translatewiki.net/wiki/Support#Early_access:_Watch_Message_Groups_on_Translatewiki.net watch message groups/projects] on [[m:Special:MyLanguage/translatewiki.net|Translatewiki.net]]. Initially, this feature will notify you of added or deleted messages in these groups. [https://phabricator.wikimedia.org/T348501] * Dark mode is now available on all wikis, on mobile web for logged-in users who opt into the [[Special:MobileOptions|advanced mode]]. This is the early release of the feature. Technical editors are invited to [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ check for accessibility issues on wikis]. See [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|more detailed guidelines]]. '''Problems''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can use an alternative visual style without labels, by using <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mapstyle="osm"</nowiki></code></bdi>. This wasn't working in previews, creating the wrong impression that it wasn't supported. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T362531] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.3|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-04-30|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-01|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-02|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٣:٣٣، ٣٠ی نیسانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26689057 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-19</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translations]] are available. '''Recent changes''' [[File:Talk_pages_default_look_(April_2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages changed for all wikis, except for Commons, Wikidata and most Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/18|a few]] have already received this design change). You can read the detail of the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt-out these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). The deployment will happen at remaining wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T352087][https://phabricator.wikimedia.org/T319146] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Interface admins now have greater control over the styling of article components on mobile with the introduction of the <code>SiteAdminHelper</code>. More information on how styles can be disabled can be found [[mw:Special:MyLanguage/Extension:WikimediaMessages#Site_admin_helper|at the extension's page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T363932] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has added article body sections in JSON format and a curated short description field to the existing parsed Infobox. This expansion to the API is also available via Wikimedia Cloud Services. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/article-sections-and-description/] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.4|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-07|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-08|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-09|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you look at the Special:Log page, the first view is labelled "All public logs", but it only shows some logs. This label will now say "Main public logs". [https://phabricator.wikimedia.org/T237729] '''Future changes''' * A new service will be built to replace [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Extension:Graph]]. Details can be found in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph/Plans|the latest update]] regarding this extension. * Starting May 21, English Wikipedia and German Wikipedia will get the possibility to activate "[[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]]". This is part of the [[phab:T304110|progressive deployment of this tool to all Wikipedias]]. These communities can [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Community configuration|activate and configure the feature locally]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T308144] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٦:٤٤، ٦ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Trizek (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26729363 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-20</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translations]] are available. '''Recent changes''' * On Wikisource there is a special page listing pages of works without corresponding scan images. Now you can use the new magic word <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>__EXPECTWITHOUTSCANS__</code></bdi> to exclude certain pages (list of editions or translations of works) from that list. [https://phabricator.wikimedia.org/T344214] * If you use the [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|user-preference]] "{{int:tog-uselivepreview}}", then the template-page feature "{{int:Templatesandbox-editform-legend}}" will now also work without reloading the page. [https://phabricator.wikimedia.org/T136907] * [[mw:Special:Mylanguage/Extension:Kartographer|Kartographer]] maps can now specify an alternative text via the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute. This is identical in usage to the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>alt=</nowiki></code></bdi> attribute in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Images#Syntax|image and gallery syntax]]. An exception for this feature is wikis like Wikivoyage where the miniature maps are interactive. [https://phabricator.wikimedia.org/T328137] * The old [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|Guided Tour]] for the "[[mw:Special:MyLanguage/Edit Review Improvements/New filters for edit review|New Filters for Edit Review]]" feature has been removed. It was created in 2017 to show people with older accounts how the interface had changed, and has now been seen by most of the intended people. [https://phabricator.wikimedia.org/T217451] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.5|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-14|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-15|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-16|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The [[{{#special:search}}]] results page will now use CSS flex attributes, for better accessibility, instead of a table. If you have a gadget or script that adjusts search results, you should update your script to the new HTML structure. [https://phabricator.wikimedia.org/T320295] '''Future changes''' * In the Vector 2022 skin, main pages will be displayed at full width (like special pages). The goal is to keep the number of characters per line large enough. This is related to the coming changes to typography in Vector 2022. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T357706] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Two columns of the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:pagelinks table|pagelinks]]</code></bdi> database table (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_title</code></bdi>) are being dropped soon. Users must use two columns of the new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>[[mw:special:MyLanguage/Manual:linktarget table|linktarget]]</code></bdi> table instead (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_namespace</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_title</code></bdi>). In your existing SQL queries: *# Replace <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN linktarget</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>pl_</code></bdi> with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>lt_</code></bdi> in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>ON</code></bdi> statement *# Below that add <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>JOIN pagelinks ON lt_id = pl_target_id</code></bdi> ** See <bdi lang="en" dir="ltr">[[phab:T222224]]</bdi> for technical reasoning. [https://phabricator.wikimedia.org/T222224][https://phabricator.wikimedia.org/T299947] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٥٨، ١٣ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26762074 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-21</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, will now correctly delete pages which were moved to another title. [https://phabricator.wikimedia.org/T43351] * New changes have been made to the UploadWizard in Wikimedia Commons: the overall layout has been improved, by following new styling and spacing for the form and its fields; the headers and helper text for each of the fields was changed; the Caption field is now a required field, and there is an option for users to copy their caption into the media description. [https://commons.wikimedia.org/wiki/Commons:WMF_support_for_Commons/Upload_Wizard_Improvements#Changes_to_%22Describe%22_workflow][https://phabricator.wikimedia.org/T361049] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.6|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-21|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-22|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-23|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading_HTML_changes|is being changed to improve accessibility]]. It will change on 22 May in some skins (Timeless, Modern, CologneBlue, Nostalgia, and Monobook). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in all other skins. The developers are also considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٠٤، ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26786311 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-22</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Several bugs related to the latest updates to the UploadWizard on Wikimedia Commons have been fixed. For more information, see [[:phab:T365107|T365107]] and [[:phab:T365119|T365119]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] In March 2024 a new [[mw:ResourceLoader/Core_modules#addPortlet|addPortlet]] API was added to allow gadgets to create new portlets (menus) in the skin. In certain skins this can be used to create dropdowns. Gadget developers are invited to try it and [[phab:T361661|give feedback]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Some CSS in the Minerva skin has been removed to enable easier community configuration. Interface editors should check the rendering on mobile devices for aspects related to the classes: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.collapsible</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.multicol</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.reflist</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.coordinates</code></bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>.topicon</code></bdi>. [[phab:T361659|Further details are available on replacement CSS]] if it is needed. '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.7|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-05-28|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-05-29|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-05-30|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * When you visit a wiki where you don't yet have a local account, local rules such as edit filters can sometimes prevent your account from being created. Starting this week, MediaWiki takes your global rights into account when evaluating whether you can override such local rules. [https://phabricator.wikimedia.org/T316303] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:١٥، ٢٨ی ئایاری ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26832205 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-23</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translations]] are available. '''Recent changes''' * It is now possible for local administrators to add new links to the bottom of the site Tools menu without JavaScript. [[mw:Manual:Interface/Sidebar#Add or remove toolbox sections|Documentation is available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T6086] * The message name for the definition of the tracking category of WikiHiero has changed from "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikhiero-usage-tracking-category</code></bdi>" to "<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MediaWiki:Wikihiero-usage-tracking-category</code></bdi>". [https://gerrit.wikimedia.org/r/c/mediawiki/extensions/wikihiero/+/1035855] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q5317225|Kadazandusun]] ([[w:dtp:|<code>w:dtp:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T365220] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.8|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-04|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-05|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-06|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Future changes''' * Next week, on wikis with the Vector 2022 skin as the default, logged-out desktop users will be able to choose between different font sizes. The default font size will also be increased for them. This is to make Wikimedia projects easier to read. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-06 deployments|Learn more]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٢:٣٤، ٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26844397 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-24</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translations]] are available. '''Recent changes''' * The software used to render SVG files has been updated to a new version, fixing many longstanding bugs in SVG rendering. [https://phabricator.wikimedia.org/T265549] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML used to render all headings [[mw:Heading HTML changes|is being changed to improve accessibility]]. It was changed last week in some skins (Vector legacy and Minerva). Please test gadgets on your wiki on these skins and [[phab:T13555|report any related problems]] so that they can be resolved before this change is made in Vector-2022. The developers are still considering the introduction of a [[phab:T337286|Gadget API for adding buttons to section titles]] if that would be helpful to tool creators, and would appreciate any input you have on that. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The HTML markup used for citations by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] changed last week. In places where Parsoid previously added the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-reference-text</code></bdi> class, Parsoid now also adds the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>reference-text</code></bdi> class for better compatibility with the legacy parser. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1036705] '''Problems''' * There was a bug with the Content Translation interface that caused the tools menus to appear in the wrong location. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T366374] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.9|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-11|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-12|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-13|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The new version of MediaWiki includes another change to the HTML markup used for citations: [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]] will now generate a <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><span class="mw-cite-backlink"></nowiki></code></bdi> wrapper for both named and unnamed references for better compatibility with the legacy parser. Interface administrators should verify that gadgets that interact with citations are compatible with the new markup. [[mw:Specs/HTML/2.8.0/Extensions/Cite/Announcement|More details are available]]. [https://gerrit.wikimedia.org/r/1035809] * On multilingual wikis that use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><translate></nowiki></code></bdi> system, there is a feature that shows potentially-outdated translations with a pink background until they are updated or confirmed. From this week, confirming translations will be logged, and there is a new user-right that can be required for confirming translations if the community [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requests it]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T49177] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:١٩، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26893898 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-25</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translations]] are available. '''Recent changes''' * People who attempt to add an external link in the visual editor will now receive immediate feedback if they attempt to link to a domain that a project has decided to block. Please see [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#11_June_2024|Edit check]] for more details. [https://phabricator.wikimedia.org/T366751] * The new [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CommunityConfiguration|Community Configuration extension]] is available [[testwiki:Special:CommunityConfiguration|on Test Wikipedia]]. This extension allows communities to customize specific features to meet their local needs. Currently only Growth features are configurable, but the extension will support other [[mw:Special:MyLanguage/Community_configuration#Use_cases|Community Configuration use cases]] in the future. [https://phabricator.wikimedia.org/T323811][https://phabricator.wikimedia.org/T360954] * The dark mode [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] is now available on category and help pages, as well as more special pages. There may be contrast issues. Please report bugs on the [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility_for_reading|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366370] '''Problems''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] Cloud Services tools were not available for 25 minutes last week. This was caused by a faulty hardware cable in the data center. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Incidents/2024-06-11_WMCS_Ceph] * Last week, styling updates were made to the Vector 2022 skin. This caused unforeseen issues with templates, hatnotes, and images. Changes to templates and hatnotes were reverted. Most issues with images were fixed. If you still see any, [[phab:T367463|report them here]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367480] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.10|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-18|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-19|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-20|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting June 18, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Edit Check]] will be deployed to [[phab:T361843|a new set of Wikipedias]]. This feature is intended to help newcomers and to assist edit-patrollers by inviting people who are adding new content to a Wikipedia article to add a citation when they do not do so themselves. During [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check#Reference_Check_A/B_Test|a test at 11 wikis]], the number of citations added [https://diff.wikimedia.org/?p=127553 more than doubled] when Reference Check was shown to people. Reference Check is [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Configuration|community configurable]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361843]<!-- NOTE: THE DIFF BLOG WILL BE PUBLISHED ON MONDAY --> * [[m:Special:MyLanguage/Mailing_lists|Mailing lists]] will be unavailable for roughly two hours on Tuesday 10:00–12:00 UTC. This is to enable migration to a new server and upgrade its software. [https://phabricator.wikimedia.org/T367521] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٤٨، ١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26911987 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-26</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Editors will notice that there have been some changes to the background color of text in the diff view, and the color of the byte-change numbers, last week. These changes are intended to make text more readable in both light mode and dark mode, and are part of a larger effort to increase accessibility. You can share your comments or questions [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading|on the project talkpage]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T361717] * The text colors that are used for visited-links, hovered-links, and active-links, were also slightly changed last week to improve their accessibility in both light mode and dark mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T366515] '''Problems''' * You can [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|copy permanent links to talk page comments]] by clicking on a comment's timestamp. [[mw:Talk pages project/Permalinks|This feature]] did not always work when the topic title was very long and the link was used as a wikitext link. This has been fixed. Thanks to Lofhi for submitting the bug. [https://phabricator.wikimedia.org/T356196] '''Changes later this week''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|alt=|Recurrent item]] The [[mw:MediaWiki 1.43/wmf.11|new version]] of MediaWiki will be on test wikis and MediaWiki.org from {{#time:j xg|2024-06-25|en}}. It will be on non-Wikipedia wikis and some Wikipedias from {{#time:j xg|2024-06-26|en}}. It will be on all wikis from {{#time:j xg|2024-06-27|en}} ([[mw:MediaWiki 1.43/Roadmap|calendar]]). [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Train][https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] * Starting 26 June, all talk pages messages' timestamps will become a link at English Wikipedia, making this feature available for you to use at all wikis. This link is a permanent link to the comment. It allows users to find the comment they were linked to, even if this comment has since been moved elsewhere. You can read more about this feature [[DiffBlog:/2024/01/29/talk-page-permalinks-dont-lose-your-threads/|on Diff]] or [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools#Talk pages permalinking|on Mediawiki.org]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365974] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٢:٣٢، ٢٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=26989424 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-27</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translations]] are available. '''Recent changes''' * Over the next three weeks, dark mode will become available for all users, both logged-in and logged-out, starting with the mobile web version. This fulfils one of the [[m:Special:MyLanguage/Community_Wishlist_Survey_2023/Reading/Dark_mode|top-requested community wishes]], and improves low-contrast reading and usage in low-light settings. As part of these changes, dark mode will also work on User-pages and Portals. There is more information in [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility_for_reading/Updates#June_2024:_Typography_and_dark_mode_deployments,_new_global_preferences|the latest Web team update]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366364] * Logged-in users can now set [[m:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering-skin-skin-prefs|global preferences for the text-size and dark-mode]], thanks to a combined effort across Foundation teams. This allows Wikimedians using multiple wikis to set up a consistent reading experience easily, for example by switching between light and dark mode only once for all wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T341278] * If you use a very old web browser some features might not work on the Wikimedia wikis. This affects Internet Explorer 11 and versions of Chrome, Firefox and Safari older than 2016. This change makes it possible to use new [[d:Q46441|CSS]] features and to send less code to all readers. [https://phabricator.wikimedia.org/T288287][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Manual:How_to_make_a_MediaWiki_skin#Using_CSS_variables_for_supporting_different_themes_e.g._dark_mode] * Wikipedia Admins can customize local wiki configuration options easily using [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]]. Community Configuration was created to allow communities to customize how some features work, because each language wiki has unique needs. At the moment, admins can configure [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Feature_summary|Growth features]] on their home wikis, in order to better recruit and retain new editors. More options will be provided in the coming months. [https://phabricator.wikimedia.org/T366458] * Editors interested in language issues that are related to [[w:en:Unicode|Unicode standards]], can now discuss those topics at [[mw:Talk:WMF membership with Unicode Consortium|a new conversation space in MediaWiki.org]]. The Wikimedia Foundation is now a [[mw:Special:MyLanguage/WMF membership with Unicode Consortium|member of the Unicode Consortium]], and the coordination group can collaboratively review the issues discussed and, where appropriate, bring them to the attention of the Unicode Consortium. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2891049|Mandailing]] ([[w:btm:|<code>w:btm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T368038] '''Problems''' * Editors can once again click on links within the visual editor's citation-preview, thanks to a bug fix by the Editing Team. [https://phabricator.wikimedia.org/T368119] '''Future changes''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 2 weeks. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٥٨، ١ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27038456 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-28</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translations]] are available. '''Recent changes''' * At the Wikimedia Foundation a new task force was formed to replace the disabled Graph with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project|more secure, easy to use, and extensible Chart]]. You can [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Chart Project|subscribe to the newsletter]] to get notified about new project updates and other news about Chart. * The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents]] extension is now available on Meta-wiki, Igbo Wikipedia, and Swahili Wikipedia, and can be requested on your wiki. This extension helps in managing and making events more visible, giving Event organizers the ability to use tools like the Event registration tool. To learn more about the deployment status and how to request this extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment_status|CampaignEvents page on Meta-wiki]]. * Editors using the iOS Wikipedia app who have more than 50 edits can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits#Add an image|Add an Image]] feature. This feature presents opportunities for small but useful contributions to Wikipedia. * Thank you to [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth/Celebration|all of the authors]] who have contributed to MediaWiki Core. As a result of these contributions, the [[mw:MediaWiki Product Insights/Contributor retention and growth|percentage of authors contributing more than 5 patches has increased by 25% since last year]], which helps ensure the sustainability of the platform for the Wikimedia projects. '''Problems''' * A problem with the color of the talkpage tabs always showing as blue, even for non-existent pages which should have been red, affecting the Vector 2022 skin, [[phab:T367982|has been fixed]]. '''Future changes''' * The Trust and Safety Product team wants to introduce [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] with as little disruption to tools and workflows as possible. Volunteer developers, including gadget and user-script maintainers, are kindly asked to update the code of their tools and features to handle temporary accounts. The team has [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|created documentation]] explaining how to do the update. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/2024-04 CTA|Learn more]]. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 1 more week. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٣١، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27080357 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-29</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translations]] are available. '''Tech News survey''' * Please [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/758713?lang=en help us to improve Tech News by taking this short survey]. The goal is to better meet the needs of the various types of people who read Tech News. The survey will be open for 3 more days. The survey is covered by [https://foundation.wikimedia.org/wiki/Legal:Tech_News_Survey_2024_Privacy_Statement this privacy statement]. Some translations are available. '''Recent changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia developers can now officially continue to use both [[mw:Special:MyLanguage/Gerrit|Gerrit]] and [[mw:Special:MyLanguage/GitLab|GitLab]], due to a June 24 decision by the Wikimedia Foundation to support software development on both platforms. Gerrit and GitLab are both code repositories used by developers to write, review, and deploy the software code that supports the MediaWiki software that the wiki projects are built on, as well as the tools used by editors to create and improve content. This decision will safeguard the productivity of our developers and prevent problems in code review from affecting our users. More details are available in the [[mw:GitLab/Migration status|Migration status]] page. * The Wikimedia Foundation seeks applicants for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product and Technology Advisory Council]] (PTAC). This group will bring technical contributors and Wikimedia Foundation together to co-define a more resilient, future-proof technological platform. Council members will evaluate and consult on the movement's product and technical activities, so that we develop multi-generational projects. We are looking for a range of technical contributors across the globe, from a variety of Wikimedia projects. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal#Joining the PTAC as a technical volunteer|Please apply here by August 10]]. * Editors with rollback user-rights who use the Wikipedia App for Android can use the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Anti Vandalism|Edit Patrol]] features. These features include a new feed of Recent Changes, related links such as Undo and Rollback, and the ability to create and save a personal library of user talk messages to use while patrolling. If your wiki wants to make these features available to users who do not have rollback rights but have reached a certain edit threshold, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android#Contact us|you can contact the team]]. You can [[diffblog:2024/07/10/ِaddressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/|read more about this project on Diff blog]]. * Editors who have access to [[m:Special:MyLanguage/The_Wikipedia_Library|The Wikipedia Library]] can once again use non-open access content in SpringerLinks, after the Foundation [[phab:T368865|contacted]] them to restore access. You can read more about [[m:Tech/News/Recently_resolved_community_tasks|this and 21 other community-submitted tasks that were completed last week]]. '''Changes later this week''' * This week, [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-07 deployments|dark mode will be available on a number of Wikipedias]], both desktop and mobile, for logged-in and logged-out users. Interface admins and user script maintainers are encouraged to check gadgets and user scripts in the dark mode, to find any hard-coded colors and fix them. There are some [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations for dark mode compatibility]] to help. '''Future changes''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Next week, functionaries, volunteers maintaining tools, and software development teams are invited to test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on testwiki. Temporary accounts is a feature that will help improve privacy on the wikis. No further temporary account deployments are scheduled yet. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T348895] * Editors who upload files cross-wiki, or teach other people how to do so, may wish to join a Wikimedia Commons discussion. The Commons community is discussing limiting who can upload files through the cross-wiki upload/Upload dialog feature to users auto-confirmed on Wikimedia Commons. This is due to the large amount of copyright violations uploaded this way. There is a short summary at [[c:Special:MyLanguage/Commons:Cross-wiki upload|Commons:Cross-wiki upload]] and [[c:Commons:Village pump/Proposals#Deactivate cross-wiki uploads for new users|discussion at Commons:Village Pump]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٣٠، ١٦ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27124561 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-30</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translations]] are available. '''Feature News''' * Stewards can now [[:m:Special:MyLanguage/Global_blocks|globally block]] accounts. Before [[phab:T17294|the change]] only IP addresses and IP ranges could be blocked globally. Global account blocks are useful when the blocked user should not be logged out. [[:m:Special:MyLanguage/Global_locks|Global locks]] (a similar tool logging the user out of their account) are unaffected by this change. The new global account block feature is related to the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project, which is a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors that are no longer made public. * Later this week, Wikimedia site users will notice that the Interface of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") is improved and consistent with the rest of the MediaWiki interface and [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Wikimedia's design system]]. The FlaggedRevs interface experience on mobile and [[mw:Special:MyLanguage/Skin:MinervaNeue|Minerva skin]] was inconsistent before it was fixed and ported to [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]] by the WMF Growth team and some volunteers. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] * Wikimedia site users can now submit account vanishing requests via [[m:Special:GlobalVanishRequest|GlobalVanishRequest]]. This feature is used when a contributor wishes to stop editing forever. It helps you hide your past association and edit to protect your privacy. Once processed, the account will be locked and renamed. [https://phabricator.wikimedia.org/T367329] * Have you tried monitoring and addressing vandalism in Wikipedia using your phone? [https://diff.wikimedia.org/2024/07/10/%d9%90addressing-vandalism-with-a-tap-the-journey-of-introducing-the-patrolling-feature-in-the-mobile-app/ A Diff blog post on Patrolling features in the Mobile App] highlights some of the new capabilities of the feature, including swiping through a feed of recent changes and a personal library of user talk messages for use when patrolling from your phone. * Wikimedia contributors and GLAM (galleries, libraries, archives, and museums) organisations can now learn and measure the impact Wikimedia Commons is having towards creating quality encyclopedic content using the [https://doc.wikimedia.org/generated-data-platform/aqs/analytics-api/reference/commons.html Commons Impact Metrics] analytics dashboard. The dashboard offers organizations analytics on things like monthly edits in a category, the most viewed files, and which Wikimedia articles are using Commons images. As a result of these new data dumps, GLAM organisation can more reliably measure their return on investment for programs bringing content into the digital Commons. [https://diff.wikimedia.org/2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/] '''Project Updates''' * Come share your ideas for improving the wikis on the newly reopened [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]]. The Community Wishlist is Wikimedia’s forum for volunteers to share ideas (called wishes) to improve how the wikis work. The new version of the wishlist is always open, works with both wikitext and Visual Editor, and allows wishes in any language. '''Learn more''' * Have you ever wondered how Wikimedia software works across over 300 languages? This is 253 languages more than the Google Chrome interface, and it's no accident. The Language and Product Localization Team at the Wikimedia Foundation supports your work by adapting all the tools and interfaces in the MediaWiki software so that contributors in our movement who translate pages and strings can translate them and have the sites in all languages. Read more about the team and their upcoming work on [https://diff.wikimedia.org/2024/07/17/building-towards-a-robust-multilingual-knowledge-ecosystem-for-the-wikimedia-movement/ Diff]. * How can Wikimedia build innovative and experimental products while maintaining such heavily used websites? A recent [https://diff.wikimedia.org/2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/ blog post] by WMF staff Johan Jönsson highlights the work of the [[m:Future Audiences#Objectives and Key Results|WMF Future Audience initiative]], where the goal is not to build polished products but test out new ideas, such as a [[m:Future_Audiences/Experiments: conversational/generative AI|ChatGPT plugin]] and [[m:Future_Audiences/Experiment:Add a Fact|Add a Fact]], to help take Wikimedia into the future. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' You can also get other news from the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin|Wikimedia Foundation Bulletin]]. </div><section end="technews-2024-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٠٤، ٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27142915 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-31</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors using the Visual Editor in languages that use non-Latin characters for numbers, such as Hindi, Manipuri and Eastern Arabic, may notice some changes in the formatting of reference numbers. This is a side effect of preparing a new sub-referencing feature, and will also allow fixing some general numbering issues in Visual Editor. If you notice any related problems on your wiki, please share details at the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|project talkpage]]. '''Bugs status''' * Some logged-in editors were briefly unable to edit or load pages last week. [[phab:T370304|These errors]] were mainly due to the addition of new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|linter]] rules which led to caching problems. Fixes have been applied and investigations are continuing. * Editors can use the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/IP Info|IP Information tool]] to get information about IP addresses. This tool is available as a Beta Feature in your preferences. The tool was not available for a few days last week, but is now working again. Thank you to Shizhao for filing the bug report. You can read about that, and [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks#2024-07-25|28 other community-submitted tasks]] that were resolved last week. '''Project updates''' * There are new features and improvements to Phabricator from the Release Engineering and Collaboration Services teams, and some volunteers, including: the search systems, the new task creation system, the login systems, the translation setup which has resulted in support for more languages (thanks to Pppery), and fixes for many edge-case errors. You can [[phab:phame/post/view/316/iterative_improvements/|read details about these and other improvements in this summary]]. * There is an [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|update on the Charts project]]. The team has decided which visualization library to use, which chart types to start focusing on, and where to store chart definitions. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9056|Czech]] ([[voy:cs:|<code>voy:cs:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T370905] '''Learn more''' * There is a [[diffblog:2024/07/26/the-journey-to-open-our-first-data-center-in-south-america/|new Wikimedia Foundation data center]] in São Paulo, Brazil which helps to reduce load times. * There is new [[diffblog:2024/07/22/the-perplexing-process-of-uploading-images-to-wikipedia/|user research]] on problems with the process of uploading images. * Commons Impact Metrics are [[diffblog:2024/07/19/commons-impact-metrics-now-available-via-data-dumps-and-api/|now available]] via data dumps and API. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/July|Technical Community Newsletter]] is now available. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:١٠، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27164109 --> == Tech News: 2024-32 == <section begin="technews-2024-W32"/><div class="plainlinks"> <div lang="en" dir="ltr"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translations]] are available. </div> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Feature news</span>''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|<span lang="en" dir="ltr">Advanced item</span>]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Two new parser functions will be available this week: <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#dir|#dir]]<nowiki>}}</nowiki></code> and <code><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic_words#bcp47|#bcp47]]<nowiki>}}</nowiki></code>. These will reduce the need for <code>Template:Dir</code> and <code>Template:BCP47</code> on Commons and allow us to [[phab:T343131|drop 100 million rows]] from the "what links here" database. Editors at any wiki that use these templates, can help by replacing the templates with these new functions. The templates at Commons will be updated during the Hackathon at Wikimania.</span> [https://phabricator.wikimedia.org/T359761][https://phabricator.wikimedia.org/T366623] * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Communities can request the activation of the visual editor on entire namespaces where discussions sometimes happen (for instance ''Wikipedia:'' or ''Wikisource:'' namespaces) if they understand the [[mw:Special:MyLanguage/Help:VisualEditor/FAQ#WPNS|known limitations]]. For discussions, users can already use [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]] in these namespaces.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The tracking category "Pages using Timeline" has been renamed to "Pages using the EasyTimeline extension" [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3ATimeline-tracking-category&namespace=8 in TranslateWiki]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match.</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Project updates</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Editors who help to organize WikiProjects and similar on-wiki collaborations, are invited to share ideas and examples of successful collaborations with the Campaigns and Programs teams. You can fill out [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/WikiProjects|a brief survey]] or share your thoughts [[m:Talk:Campaigns/WikiProjects|on the talkpage]]. The teams are particularly looking for details about successful collaborations on non-English wikis.</span> * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|<span lang="en" dir="ltr">Advanced item</span>]] <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The new parser is being rolled out on {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} wikis over the next few months. The {{int:project-localized-name-enwikivoyage}} and {{int:project-localized-name-hewikivoyage}} were [[phab:T365367|switched]] to Parsoid last week. For more information, see [[mw:Parsoid/Parser_Unification|Parsoid/Parser Unification]].</span> '''<span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Learn more</span>''' * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">There will be more than 200 sessions at Wikimania this week. Here is a summary of some of the [[diffblog:2024/08/05/interested-in-product-and-tech-here-are-some-wikimania-sessions-you-dont-want-to-miss/|key sessions related to the product and technology area]].</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/07-02|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/July|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New design previews for Translatable pages; Updates about MinT for Wiki Readers; the release of Translation dumps; and more.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/31|Growth newsletter]] is available.</span> * <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/July 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available.</span> <div lang="en" dir="ltr"> '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div> </div><section end="technews-2024-W32"/> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٤٣، ٥ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27233905 --> == <span lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr">Tech News: 2024-33</span> == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <section begin="technews-2024-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilter]] editors and maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Actions#Show a CAPTCHA|make a CAPTCHA show if a filter matches an edit]]. This allows communities to quickly respond to spamming by automated bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T20110] * [[m:Special:MyLanguage/Stewards|Stewards]] can now specify if global blocks should prevent account creation. Before [[phab:T17273|this change]] by the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product]] Team, all global blocks would prevent account creation. This will allow stewards to reduce the unintended side-effects of global blocks on IP addresses. '''Project updates''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#August_2024_committee_nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new members to refresh the [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]]. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open until at least 2024-08-26. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q2880037|West Coast Bajau]] ([[w:bdr:|<code>w:bdr:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T371757] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٢١، ١٢ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27253654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translations]] are available. '''Feature news''' * Editors who want to re-use references but with different details such as page numbers, will be able to do so by the end of 2024, using a new [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Sub-referencing in a nutshell|sub-referencing]] feature. You can read more [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|about the project]] and [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Test|how to test the prototype]]. * Editors using tracking categories to identify which pages use specific extensions may notice that six of the categories have been renamed to make them more easily understood and consistent. These categories are automatically added to pages that use specialized MediaWiki extensions. The affected names are for: [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aintersection-category&namespace=8 DynamicPageList], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Akartographer-tracking-category&namespace=8 Kartographer], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Aphonos-tracking-category&namespace=8 Phonos], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Arss-tracking-category&namespace=8 RSS], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Ascore-use-category&namespace=8 Score], [https://translatewiki.net/wiki/Special:Translations?message=MediaWiki%3Awikihiero-usage-tracking-category&namespace=8 WikiHiero]. Wikis that have created the category locally should rename their local creation to match. Thanks to Pppery for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T347324] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Technical volunteers who edit modules and want to get a list of the categories used on a page, can now do so using the <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">categories</bdi></code> property of <code><bdi lang="zxx" dir="ltr">[[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#Title objects|mw.title objects]]</bdi></code>. This enables wikis to configure workflows such as category-specific edit notices. Thanks to SD001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T50175][https://phabricator.wikimedia.org/T85372] '''Bugs status''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Your help is needed to check if any pages need to be moved or deleted. A maintenance script was run to clean up unreachable pages (due to Unicode issues or introduction of new namespaces/namespace aliases). The script tried to find appropriate names for the pages (e.g. by following the Unicode changes or by moving pages whose titles on Wikipedia start with <code>Talk:WP:</code> so that their titles start with <code>Wikipedia talk:</code>), but it may have failed for some pages, and moved them to <bdi lang="zxx" dir="ltr">[[Special:PrefixIndex/T195546/]]</bdi> instead. Your community should check if any pages are listed there, and move them to the correct titles, or delete them if they are no longer needed. A full log (including pages for which appropriate names could be found) is available in [[phab:P67388]]. * Editors who volunteer as [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|mentors]] to newcomers on their wiki are once again able to access lists of potential mentees who they can connect with to offer help and guidance. This functionality was restored thanks to [[phab:T372164|a bug fix]]. Thank you to Mbch331 for filing the bug report. You can read about that, and 18 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * The application deadline for the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Proposal|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC) has been extended to September 16. Members will help by providing advice to Foundation Product and Technology leadership on short and long term plans, on complex strategic problems, and help to get feedback from more contributors and technical communities. Selected members should expect to spend roughly 5 hours per month for the Council, during the one year pilot. Please consider applying, and spread the word to volunteers you think would make a positive contribution to the committee. '''Learn more''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award#2024 Winners|2024 Coolest Tool Awards]] were awarded at Wikimania, in seven categories. For example, one award went to the ISA Tool, used for adding structured data to files on Commons, which was recently improved during the [[m:Event:Wiki Mentor Africa ISA Hackathon 2024|Wiki Mentor Africa Hackathon]]. You can see video demonstrations of each tool at the awards page. Congratulations to this year's recipients, and thank you to all tool creators and maintainers. * The latest [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Bulletin/2024/08-01|Wikimedia Foundation Bulletin]] is available, and includes some highlights from Wikimania, an upcoming Language community meeting, and other news from the movement. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٥٣، ٢٠ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27307284 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translations]] are available. '''Feature news''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Administrators can now test the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] feature on test2wiki. This was done to allow cross-wiki testing of temporary accounts, for when temporary accounts switch between projects. The feature was enabled on testwiki a few weeks ago. No further temporary account deployments are scheduled yet. Temporary Accounts is a project to create a new type of user account that replaces IP addresses of unregistered editors which are no longer made public. Please [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|share your opinions and questions on the project talk page]]. * Later this week, editors at wikis that use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs]] (also known as "Pending Changes") may notice that the indicators at the top of articles have changed. This change makes the system more consistent with the rest of the MediaWiki interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T191156] '''Bugs status''' * Editors who use the 2010 wikitext editor, and use the Character Insert buttons, will [[phab:T361465|no longer]] experience problems with the buttons adding content into the edit-summary instead of the edit-window. You can read more about that, and 26 other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Project updates''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Please review and vote on [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas|Focus Areas]], which are groups of wishes that share a problem. Focus Areas were created for the newly reopened Community Wishlist, which is now open year-round for submissions. The first batch of focus areas are specific to moderator workflows, around welcoming newcomers, minimizing repetitive tasks, and prioritizing tasks. Once volunteers have reviewed and voted on focus areas, the Foundation will then review and select focus areas for prioritization. * Do you have a project and are willing to provide a three (3) month mentorship for an intern? [[mw:Special:MyLanguage/Outreachy|Outreachy]] is a twice a year program for people to participate in a paid internship that will start in December 2024 and end in early March 2025, and they need mentors and projects to work on. Projects can be focused on coding or non-coding (design, documentation, translation, research). See the Outreachy page for more details, and a list of past projects since 2013. '''Learn more''' * If you're curious about the product and technology improvements made by the Wikimedia Foundation last year, read [[diffblog:2024/08/21/wikimedia-foundation-product-technology-improving-the-user-experience/|this recent highlights summary on Diff]]. * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together.webm|Community Configuration - Shaping On-Wiki Functionality Together]] (55 mins) - about the [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Belgrade - Day 1 - Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views.webm|Future of MediaWiki. A sustainable platform to support a collaborative user base and billions of page views]] (30 mins) - an overview for both technical and non technical audiences, covering some of the challenges and open questions, related to the [[mw:MediaWiki Product Insights|platform evolution, stewardship and developer experiences]] research. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٣٢، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27341211 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Editors and volunteer developers interested in data visualisation can now test the new software for charts. Its early version is available on beta Commons and beta Wikipedia. This is an important milestone before making charts available on regular wikis. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|read more about this project update]] and help to test the charts. '''Feature news''' * Editors who use the [[{{#special:Unusedtemplates}}]] page can now filter out pages which are expected to be there permanently, such as sandboxes, test-cases, and templates that are always substituted. Editors can add the new magic word [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#EXPECTUNUSEDTEMPLATE|<code dir="ltr"><nowiki>__EXPECTUNUSEDTEMPLATE__</nowiki></code>]] to a template page to hide it from the listing. Thanks to Sophivorus and DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T184633] * Editors who use the New Topic tool on discussion pages, will [[phab:T334163|now be reminded]] to add a section header, which should help reduce the quantity of newcomers who add sections without a header. You can read more about that, and {{formatnum:28}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Last week, some Toolforge tools had occasional connection problems. The cause is still being investigated, but the problems have been resolved for now. [https://phabricator.wikimedia.org/T373243] * Translation administrators at multilingual wikis, when editing multiple translation units, can now easily mark which changes require updates to the translation. This is possible with the [[phab:T298852#10087288|new dropdown menu]]. '''Project updates''' * A new draft text of a policy discussing the use of Wikimedia's APIs [[m:Special:MyLanguage/API Policy Update 2024|has been published on Meta-Wiki]]. The draft text does not reflect a change in policy around the APIs; instead, it is an attempt to codify existing API rules. Comments, questions, and suggestions are welcome on [[m:Talk:API Policy Update 2024|the proposed update’s talk page]] until September 13 or until those discussions have concluded. '''Learn more''' * To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 2 - Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization.webm|Charts, the successor of Graphs - A secure and extensible tool for data visualization]] (25 mins) – about the above-mentioned Charts project. ** [[c:File:Wikimania 2024 - Ohrid - Day 3 - State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia.webm|State of Language Technology and Onboarding at Wikimedia]] (90 mins) – about some of the language tools that support Wikimedia sites, such as [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content]]/[[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation|Section Translation]], [[mw:Special:MyLanguage/MinT|MinT]], and LanguageConverter; also the current state and future of languages onboarding. [https://phabricator.wikimedia.org/T368772] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠١:٠٦، ٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27390268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translations]] are available. '''Feature news''' * Starting this week, the standard [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will receive new colors that make them compatible in dark mode. This is the first of many changes to come as part of a major upgrade to syntax highlighting. You can learn more about what's to come on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T365311][https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Editors of wikis using Wikidata will now be notified of only relevant Wikidata changes in their watchlist. This is because the Lua functions <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>entity:getSitelink()</code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw.wikibase.getSitelink(qid)</code></bdi> will have their logic unified for tracking different aspects of sitelinks to reduce junk notifications from [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Projects/Watchlist Wikidata Sitelinks Tracking|inconsistent sitelinks tracking]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T295356] '''Project updates''' * Users of all Wikis will have access to Wikimedia sites as read-only for a few minutes on September 25, starting at 15:00 UTC. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] * Contributors of [[phab:T363538#10123348|11 Wikipedias]], including English will have a new <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS</code></bdi> namespace added to their Wikipedias. This improvement ensures that links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> (usually shortcuts to the [[w:en:Wikipedia:Manual of Style|Manual of Style]]) are not broken by [[w:en:Mooré|Mooré]] Wikipedia (language code <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mos</code></bdi>). [https://phabricator.wikimedia.org/T363538] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏١٨:٥٢، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27424457 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translations]] are available. '''Improvements and Maintenance''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Editors interested in templates can help by reading the latest Wishlist focus area, [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template recall and discovery]], and share your feedback on the talkpage. This input helps the Community Tech team to decide the right technical approach to build. Everyone is also encouraged to continue adding [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|new wishes]]. * The new automated [[{{#special:NamespaceInfo}}]] page helps editors understand which [[mw:Special:MyLanguage/Help:Namespaces|namespaces]] exist on each wiki, and some details about how they are configured. Thanks to DannyS712 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T263513] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|References Check]] is a feature that encourages editors to add a citation when they add a new paragraph to a Wikipedia article. For a short time, the corresponding tag "Edit Check (references) activated" was erroneously being applied to some edits outside of the main namespace. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T373692] * It is now possible for a wiki community to change the order in which a page’s categories are displayed on their wiki. By default, categories are displayed in the order they appear in the wikitext. Now, wikis with a consensus to do so can [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|request]] a configuration change to display them in alphabetical order. [https://phabricator.wikimedia.org/T373480] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool authors can now access ToolsDB's [[wikitech:Portal:Data Services#ToolsDB|public databases]] from both [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry|Quarry]] and [[wikitech:Superset|Superset]]. Those databases have always been accessible to every [[wikitech:Portal:Toolforge|Toolforge]] user, but they are now more broadly accessible, as Quarry can be accessed by anyone with a Wikimedia account. In addition, Quarry's internal database can now be [[m:Special:MyLanguage/Research:Quarry#Querying Quarry's own database|queried from Quarry itself]]. This database contains information about all queries that are being run and starred by users in Quarry. This information was already public through the web interface, but you can now query it using SQL. You can read more about that, and {{formatnum:20}} other community-submitted tasks that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. * Any pages or tools that still use the very old CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mw-message-box</code></bdi> need to be updated. These old classes will be removed next week or soon afterwards. Editors can use a [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-message-box&regex=1&namespaces=&title= global-search] to determine what needs to be changed. It is possible to use the newer <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>cdx-message</code></bdi> group of classes as a replacement (see [https://doc.wikimedia.org/codex/latest/components/demos/message.html#css-only-version the relevant Codex documentation], and [https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Tech/Header&diff=prev&oldid=27449042 an example update]), but using locally defined onwiki classes would be best. [https://phabricator.wikimedia.org/T374499] '''Technical project updates''' * Next week, all Wikimedia wikis will be read-only for a few minutes. This will start on September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. This is a planned datacenter switchover for maintenance purposes. [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|This maintenance process also targets other services.]] The previous switchover took 3 minutes, and the Site Reliability Engineering teams use many tools to make sure that this essential maintenance work happens as quickly as possible. [https://phabricator.wikimedia.org/T370962] '''Tech in depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/August 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes details about: research about [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Hooks|hook]] handlers to help simplify development, research about performance improvements, work to improve the REST API for end-users, and more. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] To learn more about the technology behind the Wikimedia projects, you can now watch sessions from the technology track at Wikimania 2024 on Commons. This week, check out: ** [[c:File:Wikimania 2024 - Auditorium Kyiv - Day 4 - Hackathon Showcase.webm|Hackathon Showcase]] (45 mins) - 19 short presentations by some of the Hackathon participants, describing some of the projects they worked on, such as automated testing of maintenance scripts, a video-cutting command line tool, and interface improvements for various tools. There are [[phab:T369234|more details and links available]] in the Phabricator task. ** [[c:File:Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem.webm|Co-Creating a Sustainable Future for the Toolforge Ecosystem]] (40 mins) - a roundtable discussion for tool-maintainers, users, and supporters of Toolforge about how to make the platform sustainable and how to evaluate the tools available there. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٠٢، ١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27460876 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * All wikis will be [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|read-only]] for a few minutes on Wednesday September 25 at [https://zonestamp.toolforge.org/1727276400 15:00 UTC]. Reading the wikis will not be interrupted, but editing will be paused. These twice-yearly processes allow WMF's site reliability engineering teams to remain prepared to keep the wikis functioning even in the event of a major interruption to one of our data centers. '''Updates for editors''' [[File:Add alt text from a halfsheet, with the article behind.png|thumb|A screenshot of the interface for the Alt Text suggested-edit feature]] * Editors who use the iOS Wikipedia app in Spanish, Portuguese, French, or Chinese, may see the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|Alt Text suggested-edit experiment]] after editing an article, or completing a suggested edit using "[[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project#Hypothesis 2 Add an Image Suggested Edit|Add an image]]". Alt-text helps people with visual impairments to read Wikipedia articles. The team aims to learn if adding alt-text to images is a task that editors can be successful with. Please share any feedback on [[mw:Talk:Wikimedia Apps/iOS Suggested edits project/Alt Text Experiment|the discussion page]]. * The Codex color palette has been updated with new and revised colors for the MediaWiki user interfaces. The [[mw:Special:MyLanguage/Design System Team/Color/Design documentation#Updates|most noticeable changes]] for editors include updates for: dark mode colors for Links and for quiet Buttons (progressive and destructive), visited Link colors for both light and dark modes, and background colors for system-messages in both light and dark modes. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] It is now possible to include clickable wikilinks and external links inside code blocks. This includes links that are used within <code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code> tags and on code pages (JavaScript, CSS, Scribunto and Sanitized CSS). Uses of template syntax <code><nowiki>{{…}}</nowiki></code> are also linked to the template page. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T368166] * Two bugs were fixed in the [[m:Special:MyLanguage/Account vanishing|GlobalVanishRequest]] system by improving the logging and by removing an incorrect placeholder message. [https://phabricator.wikimedia.org/T370595][https://phabricator.wikimedia.org/T372223] * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] From [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]]: ** The API now enables 5,000 on-demand API requests per month and twice-monthly HTML snapshots freely (gratis and libre). More information on the updates and also improvements to the software development kits (SDK) are explained on [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api/ the project's blog post]. While Wikimedia Enterprise APIs are designed for high-volume commercial reusers, this change enables many more community use-cases to be built on the service too. ** The Snapshot API (html dumps) have added beta Structured Contents endpoints ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/ blog post on that]) as well as released two beta datasets (English and French Wikipedia) from that endpoint to Hugging Face for public use and feedback ([https://enterprise.wikimedia.com/blog/hugging-face-dataset/ blog post on that]). These pre-parsed data sets enable new options for researchers, developers, and data scientists to use and study the content. '''In depth''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The Wikidata Query Service (WDQS) is used to get answers to questions using the Wikidata data set. As Wikidata grows, we had to make a major architectural change so that WDQS could remain performant. As part of the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|WDQS Graph Split project]], we have new SPARQL endpoints available for serving the "[https://query-scholarly.wikidata.org scholarly]" and "[https://query-main.wikidata.org main]" subgraphs of Wikidata. The [http://query.wikidata.org query.wikidata.org endpoint] will continue to serve the full Wikidata graph until March 2025. After this date, it will only serve the main graph. For more information, please see [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|the announcement on Wikidata]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٣٦، ٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27493779 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Readers of [[phab:T375401|42 more wikis]] can now use Dark Mode. If the option is not yet available for logged-out users of your wiki, this is likely because many templates do not yet display well in Dark Mode. Please use the [https://night-mode-checker.wmcloud.org/ night-mode-checker tool] if you are interested in helping to reduce the number of issues. The [[mw:Special:MyLanguage/Recommendations for night mode compatibility on Wikimedia wikis|recommendations page]] provides guidance on this. Dark Mode is enabled on additional wikis once per month. * Editors using the 2010 wikitext editor as their default can access features from the 2017 wikitext editor by adding <code dir=ltr>?veaction=editsource</code> to the URL. If you would like to enable the 2017 wikitext editor as your default, it can be set in [[Special:Preferences#mw-input-wpvisualeditor-newwikitext|your preferences]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T239796] * For logged-out readers using the Vector 2022 skin, the "donate" link has been moved from a collapsible menu next to the content area into a more prominent top menu, next to "Create an account". This restores the link to the level of prominence it had in the Vector 2010 skin. [[mw:Readers/2024 Reader and Donor Experiences#Donor Experiences (Key Result WE 3.2 and the related hypotheses)|Learn more]] about the changes related to donor experiences. [https://phabricator.wikimedia.org/T373585] * The CampaignEvents extension provides tools for organizers to more easily manage events, communicate with participants, and promote their events on the wikis. The extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|enabled]] on Arabic Wikipedia, Igbo Wikipedia, Swahili Wikipedia, and Meta-Wiki. [[w:zh:Wikipedia:互助客栈/其他#引進CampaignEvents擴充功能|Chinese Wikipedia has decided]] to enable the extension, and discussions on the extension are in progress [[w:es:Wikipedia:Votaciones/2024/Sobre la política de Organizadores de Eventos|on Spanish Wikipedia]] and [[d:Wikidata:Project chat#Enabling the CampaignEvents Extention on Wikidata|on Wikidata]]. To learn how to enable the extension on your wiki, you can visit [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|the CampaignEvents page on Meta-Wiki]]. * View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers with an account on Wikitech-wiki should [[wikitech:Wikitech/SUL-migration|check if any action is required]] for their accounts. The wiki is being changed to use the single-user-login (SUL) system, and other configuration changes. This change will help reduce the overall complexity for the weekly software updates across all our wikis. '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|server switch]] was completed successfully last week with a read-only time of [[wikitech:Switch Datacenter#Past Switches|only 2 minutes 46 seconds]]. This periodic process makes sure that engineers can switch data centers and keep all of the wikis available for readers, even if there are major technical issues. It also gives engineers a chance to do maintenance and upgrades on systems that normally run 24 hours a day, and often helps to reveal weaknesses in the infrastructure. The process involves dozens of software services and hundreds of hardware servers, and requires multiple teams working together. Work over the past few years has reduced the time from 17 minutes down to 2–3 minutes. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/66ZW7B2MG63AESQVTXDIFQBDBS766JGW/] '''Meetings and events''' * October 4–6: [[m:Special:MyLanguage/WikiIndaba conference 2024|WikiIndaba Conference's Hackathon]] in Johannesburg, South Africa * November 4–6: [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] in Vienna, Austria '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٢:١٩، ٣٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27530062 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities can now request installation of [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator|Automoderator]] on their wiki. Automoderator is an automated anti-vandalism tool that reverts bad edits based on scores from the new "Revert Risk" machine learning model. You can [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AutoModerator/Deploying|read details about the necessary steps]] for installation and configuration. [https://phabricator.wikimedia.org/T336934] '''Updates for editors''' * Translators in wikis where [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|the mobile experience of Content Translation is available]], can now customize their articles suggestion list from 41 filtering options when using the tool. This topic-based article suggestion feature makes it easy for translators to self-discover relevant articles based on their area of interest and translate them. You can [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions try it with your mobile device]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368422] * View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * It is now possible for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki><syntaxhighlight></nowiki></code></bdi> code blocks to offer readers a "Copy" button if the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>copy=1</nowiki></code></bdi> attribute is [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SyntaxHighlight#copy|set on the tag]]. Thanks to SD0001 for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T40932] * Customized copyright footer messages on all wikis will be updated. The new versions will use wikitext markup instead of requiring editing raw HTML. [https://phabricator.wikimedia.org/T375789] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this month, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] will be rolled out on several pilot wikis. The final list of the wikis will be published in the second half of the month. If you maintain any tools, bots, or gadgets on [[phab:T376499|these 11 wikis]], and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Rate limiting has been enabled for the code review tools [[Wikitech:Gerrit|Gerrit]] and [[Wikitech:GitLab|GitLab]] to address ongoing issues caused by malicious traffic and scraping. Clients that open too many concurrent connections will be restricted for a few minutes. This rate limiting is managed through [[Wikitech:nftables|nftables]] firewall rules. For more details, see Wikitech's pages on [[Wikitech:Firewall#Throttling with nftables|Firewall]], [[Wikitech:GitLab/Abuse and rate limiting|GitLab limits]] and [[Wikitech:Gerrit/Operations#Throttling IPs|Gerrit operations]]. * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q49224|Komering]] ([[w:kge:|<code>w:kge:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374813] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36096|Mooré]] ([[m:mos:|<code>m:mos:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374641] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[wikt:mad:|<code>wikt:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T374968] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q2501174|Gorontalo]] ([[q:gor:|<code>q:gor:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375088] ** a {{int:project-localized-name-group-wikinews}} in [[d:Q56482|Shan]] ([[n:shn:|<code>n:shn:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T375430] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٣:٤٢، ٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27557422 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is starting to be removed. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|A first set of wikis]] are being contacted. These wikis are invited to stop using Flow, and to move all Flow boards to sub-pages, as archives. At these wikis, a script will move all Flow pages that aren't a sub-page to a sub-page automatically, starting on 22 October 2024. On 28 October 2024, all Flow boards at these wikis will be set in read-only mode. [https://www.mediawiki.org/wiki/Structured_Discussions/Deprecation][https://phabricator.wikimedia.org/T370722] * WMF's Search Platform team is working on making it easier for readers to perform text searches in their language. A [[phab:T332342|change last week]] on over 30 languages makes it easier to find words with accents and other diacritics. This applies to both full-text search and to types of advanced search such as the <bdi lang="en" dir="ltr">''hastemplate''</bdi> and <bdi lang="en" dir="ltr">''incategory''</bdi> keywords. More technical details (including a few other minor search upgrades) are available. [https://www.mediawiki.org/wiki/User:TJones_%28WMF%29/Notes/Language_Analyzer_Harmonization_Notes#ASCII-folding/ICU-folding_%28T332342%29] * View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|EditCheck]] was installed at Russian Wikipedia, and fixes were made for some missing user interface styles. '''Updates for technical contributors''' * Editors who use the Toolforge tool [[toolforge:copyvios|Earwig's Copyright Violation Detector]] will now be required to log in with their Wikimedia account before running checks using the "search engine" option. This change is needed to help prevent external bots from misusing the system. Thanks to Chlod for these improvements. [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia_talk:New_pages_patrol/Reviewers#Authentication_is_now_required_for_search_engine_checks_on_Earwig's_Copyvio_Tool] * [[m:Special:MyLanguage/Phabricator|Phabricator]] users can create tickets and add comments on existing tickets via Email again. [[mw:Special:MyLanguage/Phabricator/Help#Using email|Sending email to Phabricator]] has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T356077] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Some HTML elements in the interface are now wrapped with a <code><nowiki><bdi></nowiki></code> element, to make our HTML output more aligned with Web standards. More changes like this will be coming in future weeks. This change might break some tools that rely on the previous HTML structure of the interface. Note that relying on the HTML structure of the interface is [[mw:Special:MyLanguage/Stable interface policy/Frontend#What is not stable?|not recommended]] and might break at any time. [https://phabricator.wikimedia.org/T375975] '''In depth''' * The latest monthly [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Reports/September 2024|MediaWiki Product Insights newsletter]] is available. This edition includes: updates on Wikimedia's authentication system, research to simplify feature development in the MediaWiki platform, updates on Parser Unification and MathML rollout, and more. * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2024/October|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition include: research about improving topic suggestions related to countries, improvements to PHPUnit tests, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢١:٢٠، ١٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27597254 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Mobile Apps team has released an [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh#Phase 1: Creating a user Profile Menu (T373714)|update]] to the iOS app's navigation, and it is now available in the latest App store version. The team added a new Profile menu that allows for easy access to editor features like Notifications and Watchlist from the Article view, and brings the "Donate" button into a more accessible place for users who are reading an article. This is the first phase of a larger planned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Navigation Refresh|navigation refresh]] to help the iOS app transition from a primarily reader-focused app, to an app that fully supports reading and editing. The Wikimedia Foundation has added more editing features and support for on-wiki communication based on volunteer requests in recent years. [[File:IOS App Navigation refresh first phase 05.png|thumb|iOS Wikipedia App's profile menu and contents]] '''Updates for editors''' * Wikipedia readers can now download a browser extension to experiment with some early ideas on potential features that recommend articles for further reading, automatically summarize articles, and improve search functionality. For more details and to stay updated, check out the Web team's [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments|Content Discovery Experiments page]] and [[mw:Special:MyLanguage/Newsletter:Web team's projects|subscribe to their newsletter]]. * Later this month, logged-out editors of [[phab:T376499|these 12 wikis]] will start to have [[mw:Special:Mylanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] created. The list may slightly change - some wikis may be removed but none will be added. Temporary account is a new [[mw:Special:MyLanguage/User account types|type of user account]]. It enhances the logged-out editors' privacy and makes it easier for community members to communicate with them. If you maintain any tools, bots, or gadgets on these 12 wikis, and your software is using data about IP addresses or is available for logged-out users, please check if it needs to be updated to work with temporary accounts. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|Guidance on how to update the code is available]]. Read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|deployment plan across all wikis]]. * View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[w:nr:Main Page|South Ndebele]], [[w:rsk:Главни бок|Pannonian Rusyn]], [[w:ann:Uwu|Obolo]], [[w:iba:Lambar Keterubah|Iban]] and [[w:tdd:ᥞᥨᥝᥴ ᥘᥣᥲ ᥖᥥᥰ|Tai Nüa]] Wikipedia languages were created last week. [https://www.wikidata.org/wiki/Q36785][https://www.wikidata.org/wiki/Q35660][https://www.wikidata.org/wiki/Q36614][https://www.wikidata.org/wiki/Q33424][https://www.wikidata.org/wiki/Q36556] * It is now possible to create functions on Wikifunctions using Wikidata lexemes, through the new [[f:Z6005|Wikidata lexeme type]] launched last week. When you go to one of these functions, the user interface provides a lexeme selector that helps you pick a lexeme from Wikidata that matches the word you type. After hitting run, your selected lexeme is retrieved from Wikidata, transformed into a Wikidata lexeme type, and passed into the selected function. Read more about this in [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2024-10-17#Function of the Week: select representation from lexeme|the latest Wikifunctions newsletter]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Users of the Wikimedia sites can now format dates more easily in different languages with the new <code dir="ltr">{{[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef|#timef]]:…}}</code> parser function. For example, <code dir="ltr"><nowiki>{{#timef:now|date|en}}</nowiki></code> will show as "<bdi lang="en" dir="ltr">{{#timef:now|date|en}}</bdi>". Previously, <code dir="ltr"><nowiki>{{#time:…}}</nowiki></code> could be used to format dates, but this required knowledge of the order of the time and date components and their intervening punctuation. <code dir="ltr">#timef</code> (or <code dir="ltr">#timefl</code> for local time) provides access to the standard date formats that MediaWiki uses in its user interface. This may help to simplify some templates on multi-lingual wikis like Commons and Meta. [https://phabricator.wikimedia.org/T223772][https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##timef] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Commons and Meta users can now efficiently [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Localization|retrieve the user's language]] using <code dir="ltr"><nowiki>{{USERLANGUAGE}}</nowiki></code> instead of using <code dir="ltr"><nowiki>{{int:lang}}</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T4085] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Tech Advisory Council]] (PTAC) now has its pilot members with representation across Africa, Asia, Europe, North America and South America. They will work to address the [[Special:MyLanguage/Movement Strategy/Initiatives/Technology Council|Movement Strategy's Technology Council]] initiative of having a co-defined and more resilient technological platform. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Movement_Strategy/Initiatives/Technology_Council] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/32|Growth newsletter]] is available. It includes: an upcoming Newcomer Homepage Community Updates module, new Community Configuration options, and details on new projects. * The Wikimedia Foundation is [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Security Team#CNA Partnership|now an official partner of the CVE program]], which is an international effort to catalog publicly disclosed cybersecurity vulnerabilities. This partnership will allow the Security Team to instantly publish [[w:en:Common Vulnerabilities and Exposures|common vulnerabilities and exposures]] (CVE) records that are affecting MediaWiki core, extensions, and skins, along with any other code the Foundation is a steward of. * The [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|Community Wishlist]] is now [[m:Community Wishlist/Updates#October 16, 2024: Conversations Made Easier: Machine-Translated Wishes Are Here!|testing machine translations]] for Wishlist content. Volunteers can now read machine-translated versions of wishes and dive into discussions even before translators arrive to translate content. '''Meetings and events''' * 24 October - Wiki Education Speaker Series Webinar - [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/N4XTB4G55BUY3M3PNGUAKQWJ7A4UOPAK/ Open Source Tech: Building the Wiki Education Dashboard], featuring Wikimedia interns and a Web developer in the panel. * 20–22 December 2024 - [[m:Special:MyLanguage/Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024|Indic Wikimedia Hackathon Bhubaneswar 2024]] in Odisha, India. A hackathon for community members, including developers, designers and content editors, to build technical solutions that improve contributors' experiences. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٥٢، ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27634672 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later in November, the Charts extension will be deployed to the test wikis in order to help identify and fix any issue. A security review is underway to then enable deployment to pilot wikis for broader testing. You can read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates#October 2024: Working towards production deployment|the October project update]] and see the [https://en.wikipedia.beta.wmflabs.org/wiki/Charts latest documentation and examples on Beta Wikipedia]. * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[w:en:PediaPress|Pediapress.com]], an external service that creates books from Wikipedia, can now use [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Maps|Wikimedia Maps]] to include existing pre-rendered infobox map images in their printed books on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T375761] '''Updates for technical contributors''' * Wikis can use [[:mw:Special:MyLanguage/Extension:GuidedTour|the Guided Tour extension]] to help newcomers understand how to edit. The Guided Tours extension now works with [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Dark mode|dark mode]]. Guided Tour maintainers can check their tours to see that nothing looks odd. They can also set <code>emitTransitionOnStep</code> to <code>true</code> to fix an old bug. They can use the new flag <code>allowAutomaticBack</code> to avoid back-buttons they don't want. [https://phabricator.wikimedia.org/T73927#10241528] * Administrators in the Wikimedia projects who use the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Nuke|Nuke Extension]] will notice that mass deletions done with this tool have the "Nuke" tag. This change will make reviewing and analyzing deletions performed with the tool easier. [https://phabricator.wikimedia.org/T366068] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٥٥، ٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27668811 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Stewards can now make [[m:Special:MyLanguage/Global blocks|global account blocks]] cause global [[mw:Special:MyLanguage/Autoblock|autoblocks]]. This will assist stewards in preventing abuse from users who have been globally blocked. This includes preventing globally blocked temporary accounts from exiting their session or switching browsers to make subsequent edits for 24 hours. Previously, temporary accounts could exit their current session or switch browsers to continue editing. This is an anti-abuse tool improvement for the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] project. You can read more about the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|progress on key features for temporary accounts]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T368949] * Wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]] can now use the [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Event list#October 29, 2024: Collaboration List launched|Collaboration List]] feature. This list provides a new, easy way for contributors to learn about WikiProjects on their wikis. Thanks to the Campaign team for this work that is part of [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2024-2025/Product %26 Technology OKRs#WE KRs|the 2024/25 annual plan]]. If you are interested in bringing the CampaignEvents extension to your wiki, you can [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|follow these steps]] or you can reach out to User:Udehb-WMF for help. * The text color for red links will be slightly changed later this week to improve their contrast in light mode. [https://phabricator.wikimedia.org/T370446] * View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, on multilingual wikis, users [[phab:T216368|can now]] hide translations from the WhatLinksHere special page. '''Updates for technical contributors''' * XML [[m:Special:MyLanguage/Data dumps|data dumps]] have been temporarily paused whilst a bug is investigated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/xmldatadumps-l@lists.wikimedia.org/message/BXWJDPO5QI2QMBCY7HO36ELDCRO6HRM4/] '''In depth''' * Temporary Accounts have been deployed to six wikis; thanks to the Trust and Safety Product team for [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|this work]], you can read about [[phab:T340001|the deployment plans]]. Beginning next week, Temporary Accounts will also be enabled on [[phab:T378336|seven other projects]]. If you are active on these wikis and need help migrating your tools, please reach out to [[m:User:Udehb-WMF|User:Udehb-WMF]] for assistance. * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2024/October|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: New languages supported in translatewiki or in MediaWiki; New keyboard input methods for some languages; details about recent and upcoming meetings, and more. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024|MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2024]] is happening in Vienna, Austria and online from 4 to 6 November 2024. The conference will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٠:٤٩، ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27693917 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * On wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Translate|Translate extension]] enabled, users will notice that the FuzzyBot will now automatically create translated versions of categories used on translated pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T285463] * View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the submitted task to use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:SecurePoll|SecurePoll extension]] for English Wikipedia's special [[w:en:Wikipedia:Administrator elections|administrator election]] was resolved on time. [https://phabricator.wikimedia.org/T371454] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] In <code dir="ltr">[[mw:MediaWiki_1.44/wmf.2|1.44.0-wmf-2]]</code>, the logic of Wikibase function <code>getAllStatements</code> changed to behave like <code>getBestStatements</code>. Invoking the function now returns a copy of values which are immutable. [https://phabricator.wikimedia.org/T270851] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. The API will be rerouting some page content endpoints from RESTbase to the newer [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST API]] endpoints. The [[phab:T374683|impacted endpoints]] include getting page/revision metadata and rendered HTML content. These changes will be available on testwiki later this week, with other projects to follow. This change should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints should verify behavior on testwiki, and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]]. '''In depth''' * Admins and users of the Wikimedia projects [[mw:Special:MyLanguage/Moderator_Tools/Automoderator#Usage|where Automoderator is enabled]] can now monitor and evaluate important metrics related to Automoderator's actions. [https://superset.wmcloud.org/superset/dashboard/unified-automoderator-activity-dashboard/ This Superset dashboard] calculates and aggregates metrics about Automoderator's behaviour on the projects in which it is deployed. Thanks to the Moderator Tools team for this Dashboard; you can visit [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Automoderator/Unified Activity Dashboard|the documentation page]] for more information about this work. [https://phabricator.wikimedia.org/T369488] '''Meetings and events''' * 21 November 2024 ([[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] & [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]) - [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Community call]] with Wikimedia Commons volunteers and stakeholders to help prioritize support efforts for 2025-2026 Fiscal Year. The theme of this call is how content should be organised on Wikimedia Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٠:٠٦، ١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27732268 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Users of Wikimedia sites will now be warned when they create a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects|redirect]] to a page that doesn't exist. This will reduce the number of broken redirects to red links in our projects. [https://phabricator.wikimedia.org/T326057] * View all {{formatnum:42}} community-submitted {{PLURAL:42|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Pywikibot/Overview|Pywikibot]], which automates work on MediaWiki sites, was upgraded to 9.5.0 on Toolforge. [https://phabricator.wikimedia.org/T378676] '''Updates for technical contributors''' * On wikis that use the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:FlaggedRevs|FlaggedRevs extension]], pages created or moved by users with the appropriate permissions are marked as flagged automatically. This feature has not been working recently, and changes fixing it should be deployed this week. Thanks to Daniel and Wargo for working on this. [https://phabricator.wikimedia.org/T379218][https://phabricator.wikimedia.org/T368380] '''In depth''' * There is a new [https://diff.wikimedia.org/2024/11/05/say-hi-to-temporary-accounts-easier-collaboration-with-logged-out-editors-with-better-privacy-protection Diff post] about Temporary Accounts, available in more than 15 languages. Read it to learn about what Temporary Accounts are, their impact on different groups of users, and the plan to introduce the change on all wikis. '''Meetings and events''' * Technical volunteers can now register for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which will take place in Istanbul, Turkey. [https://pretix.eu/wikimedia/hackathon2025/ Application for travel and accommodation scholarships] is open from '''November 12 to December 10 2024'''. The registration for the event will close in mid-April 2025. The Wikimedia Hackathon is an annual gathering that unites the global technical community to collaborate on existing projects and explore new ideas. * Join the [[C:Special:MyLanguage/Commons:WMF%20support%20for%20Commons/Commons%20community%20calls|Wikimedia Commons community calls]] this week to help prioritize support for Commons which will be planned for 2025–2026. The theme will be how content should be organised on Wikimedia Commons. This is an opportunity for volunteers who work on different things to come together and talk about what matters for the future of the project. The calls will take place '''November 21, 2024, [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 8:00 UTC|8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 21 November 2024 16:00 UTC|16:00 UTC]]'''. * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place '''November 29, 16:00 UTC''' to discuss updates and technical problem-solving. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٠٢:٠٠، ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27806858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new version of the standard wikitext editor-mode [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|syntax highlighter]] will be available as a [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] later this week. This brings many new features and bug fixes, including right-to-left support, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Template folding|template folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and an improved search panel. You can learn more on the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|help page]]. * The 2010 wikitext editor now supports common keyboard shortcuts such <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>B</code></bdi> for bold and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>I</code></bdi> for italics. A full [[mw:Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|list of all six shortcuts]] is available. Thanks to SD0001 for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T62928] * Starting November 28, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>bswiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>elwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>euwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>fiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiquote</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikiversity</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwikivoyage</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>idwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>lvwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>plwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>ptwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>urwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>viwikisource</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwikisource</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a user creating a new AbuseFilter can now only set the filter to "protected" [[phab:T377765|if it includes a protected variable]]. '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]], which can be used in JavaScript, CSS, JSON, and Lua pages, [[phab:T377663|now offers]] live autocompletion. Thanks to SD0001 for this improvement. The feature can be temporarily disabled on a page by pressing <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>Ctrl</code>+<code>,</code></bdi> and un-selecting "<bdi lang="en" dir="ltr">Live Autocompletion</bdi>". * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Tool-maintainers who use the Graphite system for tracking metrics, need to migrate to the newer Prometheus system. They can check [https://grafana.wikimedia.org/d/K6DEOo5Ik/grafana-graphite-datasource-utilization?orgId=1 this dashboard] and the list in the Description of the [[phab:T350592|task T350592]] to see if their tools are listed, and they should claim metrics and dashboards connected to their tools. They can then disable or migrate all existing metrics by following the instructions in the task. The Graphite service will become read-only in April. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/KLUV4IOLRYXPQFWD6WKKJUHMWE77BMSZ/] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The [[mw:Special:MyLanguage/NewPP parser report|New PreProcessor parser performance report]] has been fixed to give an accurate count for the number of Wikibase entities accessed. It had previously been resetting after 400 entities. [https://phabricator.wikimedia.org/T279069] '''Meetings and events''' * A [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Language_and_Product_Localization/Community meetings#29 November 2024|Language community meeting]] will take place November 29 at [https://zonestamp.toolforge.org/1732896000 16:00 UTC]. There will be presentations on topics like developing language keyboards, the creation of the Mooré Wikipedia, the language support track at [[m:Wiki Indaba|Wiki Indaba]], and a report from the Wayuunaiki community on their experiences with the Incubator and as a new community over the last 3 years. This meeting will be in English and will also have Spanish interpretation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٢:٤١، ٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27847039 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Two new parser functions were added this week. The <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interwikilink|#interwikilink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interwiki links|interwiki link]] and the <code dir="ltr"><nowiki>{{</nowiki>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#interlanguagelink|#interlanguagelink]]<nowiki>}}</nowiki></code> function adds an [[mw:Special:MyLanguage/Help:Links#Interlanguage links|interlanguage link]]. These parser functions are useful on wikis where namespaces conflict with interwiki prefixes. For example, links beginning with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>MOS:</code></bdi> on English Wikipedia [[phab:T363538|conflict with the <code>mos</code> language code prefix of Mooré Wikipedia]]. * Starting this week, Wikimedia wikis no longer support connections using old RSA-based HTTPS certificates, specifically rsa-2048. This change is to improve security for all users. Some older, unsupported browser or smartphone devices will be unable to connect; Instead, they will display a connectivity error. See the [[wikitech:HTTPS/Browser_Recommendations|HTTPS Browser Recommendations page]] for more-detailed information. All modern operating systems and browsers are always able to reach Wikimedia projects. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/CTYEHVNSXUD3NFAAMG3BLZVTVQWJXJAH/] * Starting December 16, Flow/Structured Discussions pages will be automatically archived and set to read-only at the following wikis: <bdi>arwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>cawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>frwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>mediawikiwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>orwiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wawiktionary</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>wikidatawiki</bdi>{{int:comma-separator/en}}<bdi>zhwiki</bdi>. This is done as part of [[mw:Special:MyLanguage/Structured_Discussions/Deprecation|StructuredDiscussions deprecation work]]. If you need any assistance to archive your page in advance, please contact [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T380910] * This month the Chart extension was deployed to production and is now available on Commons and Testwiki. With the security review complete, pilot wiki deployment is expected to start in the first week of December. You can see a working version [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug with the "Download as PDF" system was fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T376438] '''Updates for technical contributors''' * In late February, temporary accounts will be rolled out on at least 10 large wikis. This deployment will have a significant effect on the community-maintained code. This is about Toolforge tools, bots, gadgets, and user scripts that use IP address data or that are available for logged-out users. The Trust and Safety Product team wants to identify this code, monitor it, and assist in updating it ahead of the deployment to minimize disruption to workflows. The team asks technical editors and volunteer developers to help identify such tools by adding them to [[mw:Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers/Impacted tools|this list]]. In addition, review the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/For developers|updated documentation]] to learn how to adjust the tools. Join the discussions on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|project talk page]] or in the [[discord:channels/221049808784326656/1227616742340034722|dedicated thread]] on the [[w:Wikipedia:Discord|Wikimedia Community Discord server (in English)]] for support and to share feedback. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ‏٢٢:٢٢، ٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27873992 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Technical documentation contributors can find updated resources, and new ways to connect with each other and the Wikimedia Technical Documentation Team, at the [[mw:Special:MyLanguage/Documentation|Documentation hub]] on MediaWiki.org. This page links to: resources for writing and improving documentation, a new <bdi lang="zxx" dir="ltr">#wikimedia-techdocs</bdi> IRC channel on libera.chat, a listing of past and upcoming documentation events, and ways to request a documentation consultation or review. If you have any feedback or ideas for improvements to the documentation ecosystem, please [[mw:Wikimedia Technical Documentation Team#Contact us|contact the Technical Documentation Team]]. '''Updates for editors''' [[File:Edit Check on Desktop.png|thumb|Layout change for the Edit Check feature]] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit Check]] will be relocated to a sidebar on desktop. Edit check is the feature for new editors to help them follow policies and guidelines. This layout change creates space to present people with [[mw:Edit check#1 November 2024|new Checks]] that appear ''while'' they are typing. The [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#Reference Check A/B Test|initial results]] show newcomers encountering Edit Check are 2.2 times more likely to publish a new content edit that includes a reference and is not reverted. * The Chart extension, which enables editors to create data visualizations, was successfully made available on MediaWiki.org and three pilot wikis (Italian, Swedish, and Hebrew Wikipedias). You can see a working examples [[testwiki:Charts|on Testwiki]] and read [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|the November project update]] for more details. * Translators in wikis where the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation/Section translation#Try the tool|mobile experience of Content Translation is available]], can now discover articles in Wikiproject campaigns of their interest from the "[https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=specialcx&filter-type=automatic&filter-id=collections&active-list=suggestions&from=es&to=en All collection]" category in the articles suggestion feature. Wikiproject Campaign organizers can use this feature, to help translators to discover articles of interest, by adding the <code dir=ltr><nowiki><page-collection> </page-collection></nowiki></code> tag to their campaign article list page on Meta-wiki. This will make those articles discoverable in the Content Translation tool. For more detailed information on how to use the tool and tag, please refer to [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists/How to use the features|the step-by-step guide]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378958] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Nuke]] feature, which enables administrators to mass delete pages, now has a [[phab:T376379#10310998|multiselect filter for namespace selection]]. This enables users to select multiple specific namespaces, instead of only one or all, when fetching pages for deletion. * The Nuke feature also now [[phab:T364225#10371365|provides links]] to the userpage of the user whose pages were deleted, and to the pages which were not selected for deletion, after page deletions are queued. This enables easier follow-up admin-actions. Thanks to Chlod and the Moderator Tools team for both of these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T364225#10371365] * The Editing Team is working on making it easier to populate citations from archive.org using the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|Citoid]] tool, the auto-filled citation generator. They are asking communities to add two parameters preemptively, <code dir=ltr>archiveUrl</code> and <code dir=ltr>archiveDate</code>, within the TemplateData for each citation template using Citoid. You can see an [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACite_web%2Fdoc&diff=1261320172&oldid=1260788022 example of a change in a template], and a [https://global-search.toolforge.org/?namespaces=10&q=%5C%22citoid%5C%22%3A%20%5C%7B&regex=1&title= list of all relevant templates]. [https://phabricator.wikimedia.org/T374831] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikivoyage}} in [[d:Q9240|Indonesian]] ([[voy:id:|<code>voy:id:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T380726] * Last week, all wikis had problems serving pages to logged-in users and some logged-out users for 30–45 minutes. This was caused by a database problem, and investigation is ongoing. [https://www.wikimediastatus.net/incidents/3g2ckc7bp6l9] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add Link]] feature has been fixed. Previously, the list of sections which are excluded from Add Link was partially ignored in certain cases. [https://phabricator.wikimedia.org/T380455][https://phabricator.wikimedia.org/T380329] '''Updates for technical contributors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, now has an early-stage [[git:design/codex-php|implementation in PHP]]. It is available for general use in MediaWiki extensions and Toolforge apps through [https://packagist.org/packages/wikimedia/codex Composer], with use in MediaWiki core coming soon. More information is available in [[wmdoc:design-codex-php/main/index.html|the documentation]]. Thanks to Doğu for the inspiration and many contributions to the library. [https://phabricator.wikimedia.org/T379662] * [https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/ Wikimedia REST API] users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. On December 4, the MediaWiki Interfaces team began rerouting page/revision metadata and rendered HTML content endpoints on [[testwiki:|testwiki]] from RESTbase to comparable MediaWiki REST API endpoints. The team encourages active users of these endpoints to verify their tool's behavior on testwiki and raise any concerns on the related [[phab:T374683|Phabricator ticket]] before the end of the year, as they intend to roll out the same change across all Wikimedia projects in early January. These changes are part of the work to replace the outdated [[mw:RESTBase/deprecation|RESTBase]] system. * The [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/986172 2024 Developer Satisfaction Survey] is seeking the opinions of the Wikimedia developer community. Please take the survey if you have any role in developing software for the Wikimedia ecosystem. The survey is open until 3 January 2025, and has an associated [[foundation:Legal:Developer Satisfaction Survey 2024 Privacy Statement|privacy statement]]. * There is no new MediaWiki version this week. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation discussions with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Event:Commons community discussion - 12 December 2024 08:00 UTC|December 12 at 8:00 UTC]] and [[m:Event:Commons community discussion - 12_December 2024 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is new media and new contributors. Contributors from all wikis are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:١٥، ٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27919424 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2024-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2024-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Interested in improving event management on your home wiki? The [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents|CampaignEvents extension]] offers organizers features like event registration management, event/wikiproject promotion, finding potential participants, and more - all directly on-wiki. If you are an organizer or think your community would benefit from this extension, start a discussion to enable it on your wiki today. To learn more about how to enable this extension on your wiki, visit the [[m:CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|deployment status page]]. '''Updates for editors''' * Users of the iOS Wikipedia App in Italy and Mexico on the Italian, Spanish, and English Wikipedias, can see a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review|personalized Year in Review]] with insights based on their reading and editing history. * Users of the Android Wikipedia App in Sub-Saharan Africa and South Asia can see the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Rabbit Holes|Rabbit Holes]] feature. This feature shows a suggested search term in the Search bar based on the current article being viewed, and a suggested reading list generated from the user’s last two visited articles. * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|global reminder bot]] is now active and running on nearly 800 wikis. This service reminds most users holding temporary rights when they are about to expire, so that they can renew should they want to. See [[m:Global reminder bot/Technical details|the technical details page]] for more information. * The next issue of Tech News will be sent out on 13 January 2025 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was [[phab:T374988|fixed]] in the Android Wikipedia App which had caused translatable SVG images to show the wrong language when they were tapped. '''Updates for technical contributors''' * There is no new MediaWiki version next week. The next deployments will start on 14 January. [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/Deployments/Yearly_calendar/2025] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2024-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:٢٤، ١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=27942374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Single User Login system is being updated over the next few months. This is the system which allows users to fill out the login form on one Wikimedia site and get logged in on all others at the same time. It needs to be updated because of the ways that browsers are increasingly restricting cross-domain cookies. To accommodate these restrictions, login and account creation pages will move to a central domain, but it will still appear to the user as if they are on the originating wiki. The updated code will be enabled this week for users on test wikis. This change is planned to roll out to all users during February and March. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and a timeline. '''Updates for editors''' * On wikis with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments|PageAssessments]] installed, you can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:PageAssessments#Search|filter search results]] to pages in a given WikiProject by using the <code dir=ltr>inproject:</code> keyword. (These wikis: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwikivoyage/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-huwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-newiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}) [https://phabricator.wikimedia.org/T378868] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q34129|Tigre]] ([[w:tig:|<code>w:tig:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T381377] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with updating a user's edit-count after making a rollback edit, which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382592] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia REST API users, such as bot operators and tool maintainers, may be affected by ongoing upgrades. Starting the week of January 13, we will begin rerouting [[phab:T374683|some page content endpoints]] from RESTbase to the newer MediaWiki REST API endpoints for all wiki projects. This change was previously available on testwiki and should not affect existing functionality, but active users of the impacted endpoints may raise issues directly to the [[phab:project/view/6931/|MediaWiki Interfaces Team]] in Phabricator if they arise. * Toolforge tool maintainers can now share their feedback on Toolforge UI, an initiative to provide a web platform that allows creating and managing Toolforge tools through a graphic interface, in addition to existing command-line workflows. This project aims to streamline active maintainers’ tasks, as well as make registration and deployment processes more accessible for new tool creators. The initiative is still at a very early stage, and the Cloud Services team is in the process of collecting feedback from the Toolforge community to help shape the solution to their needs. [[wikitech:Wikimedia Cloud Services team/EnhancementProposals/Toolforge UI|Read more and share your thoughts about Toolforge UI]]. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] For tool and library developers who use the OAuth system: The identity endpoint used for [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user|OAuth 1]] and [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#Identifying the user 2|OAuth 2]] returned a JSON object with an integer in its <code>sub</code> field, which was incorrect (the field must always be a string). This has been fixed; the fix will be deployed to Wikimedia wikis on the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T382139] * Many wikis currently use [[:mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|Cite CSS]] to render custom footnote markers in Parsoid output. Starting January 20 these rules will be disabled, but the developers ask you to ''not'' clean up your <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi> until February 20 to avoid issues during the migration. Your wikis might experience some small changes to footnote markers in Visual Editor and when using experimental Parsoid read mode, but if there are changes these are expected to bring the rendering in line with the legacy parser output. [https://phabricator.wikimedia.org/T370027] '''Meetings and events''' * The next meeting in the series of [[c:Special:MyLanguage/Commons:WMF support for Commons/Commons community calls|Wikimedia Foundation Community Conversations with the Wikimedia Commons community]] will take place on [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 08:00 UTC|January 15 at 8:00 UTC]] and [[m:Special:MyLanguage/Event:Commons community discussion - 15 January 2025 16:00 UTC|at 16:00 UTC]]. The topic of this call is defining the priorities in tool investment for Commons. Contributors from all wikis, especially users who are maintaining tools for Commons, are welcome to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠١:٤١، ١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28048614 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can mass-delete multiple pages created by a user or IP address using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Nuke|Extension:Nuke]]. It previously only allowed deletion of pages created in the last 30 days. It can now delete pages from the last 90 days, provided it is targeting a specific user or IP address. [https://phabricator.wikimedia.org/T380846] * On [[phab:P72148|wikis that use]] the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Patrolled edits|Patrolled edits]] feature, when the rollback feature is used to revert an unpatrolled page revision, that revision will now be marked as "manually patrolled" instead of "autopatrolled", which is more accurate. Some editors that use [[mw:Special:MyLanguage/Help:New filters for edit review/Filtering|filters]] on Recent Changes may need to update their filter settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T302140] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Visual Editor's "Insert link" feature did not always suggest existing pages properly when an editor started typing, which has now been [[phab:T383497|fixed]]. '''Updates for technical contributors''' * The Structured Discussion extension (also known as Flow) is being progressively removed from the wikis. This extension is unmaintained and causes issues. It will be replaced by [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]], which is used on any regular talk page. [[mw:Special:MyLanguage/Structured Discussions/Deprecation#Deprecation timeline|The last group of wikis]] ({{int:project-localized-name-cawikiquote/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fiwikimedia/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-gomwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kabwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwikibooks/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-sewikimedia/en}}) will soon be contacted. If you have questions about this process, please ping [[m:User:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]] at your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T380912] * The latest quarterly [[mw:Technical_Community_Newsletter/2025/January|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: updates about services from the Data Platform Engineering teams, information about Codex from the Design System team, and more. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠١:٣٦، ٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28129769 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Patrollers and admins - what information or context about edits or users could help you to make patroller or admin decisions more quickly or easily? The Wikimedia Foundation wants to hear from you to help guide its upcoming annual plan. Please consider sharing your thoughts on this and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|13 other questions]] to shape the technical direction for next year. '''Updates for editors''' * iOS Wikipedia App users worldwide can now access a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Personalized Wikipedia Year in Review/How your data is used|personalized Year in Review]] feature, which provides insights based on their reading and editing history on Wikipedia. This project is part of a broader effort to help welcome new readers as they discover and interact with encyclopedic content. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Edit patrollers now have a new feature available that can highlight potentially problematic new pages. When a page is created with the same title as a page which was previously deleted, a tag ('Recreated') will now be added, which users can filter for in [[{{#special:RecentChanges}}]] and [[{{#special:NewPages}}]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T56145] * Later this week, there will be a new warning for editors if they attempt to create a redirect that links to another redirect (a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Redirects#Double redirects|double redirect]]). The feature will recommend that they link directly to the second redirect's target page. Thanks to the user SomeRandomDeveloper for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T326056] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Wikimedia wikis allow [[w:en:WebAuthn|WebAuthn]]-based second factor checks (such as hardware tokens) during login, but the feature is [[m:Community Wishlist Survey 2023/Miscellaneous/Fix security key (WebAuthn) support|fragile]] and has very few users. The MediaWiki Platform team is temporarily disabling adding new WebAuthn keys, to avoid interfering with the rollout of [[mw:MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3]] (single user login version 3). Existing keys are unaffected. [https://phabricator.wikimedia.org/T378402] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For developers that use the [[wikitech:Data Platform/Data Lake/Edits/MediaWiki history dumps|MediaWiki History dumps]]: The Data Platform Engineering team has added a couple of new fields to these dumps, to support the [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Temporary Accounts]] initiative. If you maintain software that reads those dumps, please review your code and the updated documentation, since the order of the fields in the row will change. There will also be one field rename: in the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>mediawiki_user_history</code></bdi> dump, the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>anonymous</code></bdi> field will be renamed to <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>is_anonymous</code></bdi>. The changes will take effect with the next release of the dumps in February. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LKMFDS62TXGDN6L56F4ABXYLN7CSCQDI/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:١٤، ٢٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28149374 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use the "Special characters" editing-toolbar menu can now see the 32 special characters you have used most recently, across editing sessions on that wiki. This change should help make it easier to find the characters you use most often. The feature is in both the 2010 wikitext editor and VisualEditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T110722] * Editors using the 2010 wikitext editor can now create sublists with correct indentation by selecting the line(s) you want to indent and then clicking the toolbar buttons.[https://phabricator.wikimedia.org/T380438] You can now also insert <code><nowiki><code></nowiki></code> tags using a new toolbar button.[https://phabricator.wikimedia.org/T383010] Thanks to user stjn for these improvements. * Help is needed to ensure the [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]] works properly on each wiki. ** (1) Administrators should update the local versions of the page <code dir=ltr>MediaWiki:Citoid-template-type-map.json</code> to include entries for <code dir=ltr>preprint</code>, <code dir=ltr>standard</code>, and <code dir=ltr>dataset</code>; Here are example diffs to replicate [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1189164774&oldid=1165783565 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki%3ACitoid-template-type-map.json&diff=1270832208&oldid=1270828390 for 'standard' and 'dataset']. ** (2.1) If the citoid map in the citation template used for these types of references is missing, [[mediawikiwiki:Citoid/Enabling Citoid on your wiki#Step 2.a: Create a 'citoid' maps value for each citation template|one will need to be added]]. (2.2) If the citoid map does exist, the TemplateData will need to be updated to include new field names. Here are example updates [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270829051&oldid=1262470053 for 'preprint'] and [https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Template%3ACitation%2Fdoc&diff=1270831369&oldid=1270829480 for 'standard' and 'dataset']. The new fields that may need to be supported are <code dir=ltr>archiveID</code>, <code dir=ltr>identifier</code>, <code dir=ltr>repository</code>, <code dir=ltr>organization</code>, <code dir=ltr>repositoryLocation</code>, <code dir=ltr>committee</code>, and <code dir=ltr>versionNumber</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T383666] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q15637215|Central Kanuri]] ([[w:knc:|<code>w:knc:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T385181] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mediawikiwiki:Special:MyLanguage/Help:Extension:Wikisource/Wikimedia OCR|OCR (optical character recognition) tool]] used for Wikisource now supports a new language, Church Slavonic. [https://phabricator.wikimedia.org/T384782] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٠٨، ٤ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28203495 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Product and Technology Advisory Council (PTAC) has published [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|a draft of their recommendations]] for the Wikimedia Foundation's Product and Technology department. They have recommended focusing on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback/Mobile experiences|mobile experiences]], particularly contributions. They request community [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/February 2025 draft PTAC recommendation for feedback|feedback at the talk page]] by 21 February. '''Updates for editors''' * The "Special pages" portlet link will be moved from the "Toolbox" into the "Navigation" section of the main menu's sidebar by default. This change is because the Toolbox is intended for tools relating to the current page, not tools relating to the site, so the link will be more logically and consistently located. To modify this behavior and update CSS styling, administrators can follow the instructions at [[phab:T385346|T385346]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T333211] * As part of this year's work around improving the ways readers discover content on the wikis, the Web team will be running an experiment with a small number of readers that displays some suggestions for related or interesting articles within the search bar. Please check out [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments#Experiment 1: Display article recommendations in more prominent locations, search|the project page]] for more information. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template editors who use TemplateStyles can now customize output for users with specific accessibility needs by using accessibility related media queries (<code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-motion prefers-reduced-motion]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-reduced-transparency prefers-reduced-transparency]</code>, <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/prefers-contrast prefers-contrast]</code>, and <code dir=ltr>[https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/CSS/@media/forced-colors forced-colors]</code>). Thanks to user Bawolff for these improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T384175] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:22}} community-submitted {{PLURAL:22|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the global blocks log will now be shown directly on the {{#special:CentralAuth}} page, similarly to global locks, to simplify the workflows for stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T377024] '''Updates for technical contributors''' * Wikidata [[d:Special:MyLanguage/Help:Default values for labels and aliases|now supports a special language as a "default for all languages"]] for labels and aliases. This is to avoid excessive duplication of the same information across many languages. If your Wikidata queries use labels, you may need to update them as some existing labels are getting removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T312511] * The function <code dir="ltr">getDescription</code> was invoked on every Wiki page read and accounts for ~2.5% of a page's total load time. The calculated value will now be cached, reducing load on Wikimedia servers. [https://phabricator.wikimedia.org/T383660] * As part of the RESTBase deprecation [[mw:RESTBase/deprecation|effort]], the <code dir="ltr">/page/related</code> endpoint has been blocked as of February 6, 2025, and will be removed soon. This timeline was chosen to align with the deprecation schedules for older Android and iOS versions. The stable alternative is the "<code dir="ltr">morelike</code>" action API in MediaWiki, and [[gerrit:c/mediawiki/services/mobileapps/+/982154/13/pagelib/src/transform/FooterReadMore.js|a migration example]] is available. The MediaWiki Interfaces team [[phab:T376297|can be contacted]] for any questions. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/GFC2IJO7L4BWO3YTM7C5HF4MCCBE2RJ2/] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/January|Language and Internationalization newsletter]] is available. It includes: Updates about the "Contribute" menu; details on some of the newest language editions of Wikipedia; details on new languages supported by the MediaWiki interface; updates on the Community-defined lists feature; and more. * The latest [[mw:Extension:Chart/Project/Updates#January 2025: Better visibility into charts and tabular data usage|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on the progress towards bringing better visibility into global charts usage and support for categorizing pages in the Data namespace on Commons. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:١١، ١١ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28231022 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Communities using growth tools can now showcase one event on the <code>{{#special:Homepage}}</code> for newcomers. This feature will help newcomers to be informed about editing activities they can participate in. Administrators can create a new event to showcase at <code>{{#special:CommunityConfiguration}}</code>. To learn more about this feature, please read [[diffblog:2025/02/12/community-updates-module-connecting-newcomers-to-your-initiatives/|the Diff post]], have a look [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Community updates module|at the documentation]], or contact [[mw:Talk:Growth|the Growth team]]. '''Updates for editors''' [[File:Page Frame Features on desktop.png|thumb|Highlighted talk pages improvements]] * Starting next week, talk pages at these wikis – {{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}} – will get [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|a new design]]. This change was extensively tested as a Beta feature and is the last step of [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|talk pages improvements]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379102] * You can now navigate to view a redirect page directly from its action pages, such as the history page. Previously, you were forced to first go to the redirect target. This change should help editors who work with redirects a lot. Thanks to user stjn for this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T5324] * When a Cite reference is reused many times, wikis currently show either numbers like "1.23" or localized alphabetic markers like "a b c" in the reference list. Previously, if there were so many reuses that the alphabetic markers were all used, [[MediaWiki:Cite error references no backlink label|an error message]] was displayed. As part of the work to [[phab:T383036|modernize Cite customization]], these errors will no longer be shown and instead the backlinks will fall back to showing numeric markers like "1.23" once the alphabetic markers are all used. * The log entries for each change to an editor's user-groups are now clearer by specifying exactly what has changed, instead of the plain before and after listings. Translators can [[phab:T369466|help to update the localized versions]]. Thanks to user Msz2001 for these improvements. * A new filter has been added to the [[{{#special:Nuke}}]] tool, which allows administrators to mass delete pages, to enable users to filter for pages in a range of page sizes (in bytes). This allows, for example, deleting pages only of a certain size or below. [https://phabricator.wikimedia.org/T378488] * Non-administrators can now check which pages are able to be deleted using the [[{{#special:Nuke}}]] tool. Thanks to user MolecularPilot for this and the previous improvements. [https://phabricator.wikimedia.org/T376378] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:25}} community-submitted {{PLURAL:25|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed in the configuration for the AV1 video file format, which enables these files to play again. [https://phabricator.wikimedia.org/T382193] '''Updates for technical contributors''' * Parsoid Read Views is going to be rolling out to most Wiktionaries over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyage to Parsoid Read Views last year. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/T385923][https://phabricator.wikimedia.org/T371640] * Developers of tools that run on-wiki should note that <code dir=ltr>mw.Uri</code> is deprecated. Tools requiring <code dir=ltr>mw.Uri</code> must explicitly declare <code dir=ltr>mediawiki.Uri</code> as a ResourceLoader dependency, and should migrate to the browser native <code dir=ltr>URL</code> API soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T384515] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:١٦، ١٧ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28275610 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators can now customize how the [[m:Special:MyLanguage/User language|Babel feature]] creates categories using [[{{#special:CommunityConfiguration/Babel}}]]. They can rename language categories, choose whether they should be auto-created, and adjust other settings. [https://phabricator.wikimedia.org/T374348] * The <bdi lang="en" dir="ltr">[https://www.wikimedia.org/ wikimedia.org]</bdi> portal has been updated – and is receiving some ongoing improvements – to modernize and improve the accessibility of our portal pages. It now has better support for mobile layouts, updated wording and links, and better language support. Additionally, all of the Wikimedia project portals, such as <bdi lang="en" dir="ltr">[https://wikibooks.org wikibooks.org]</bdi>, now support dark mode when a reader is using that system setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T373204][https://phabricator.wikimedia.org/T368221][https://meta.wikimedia.org/wiki/Project_portals] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33965|Santali]] ([[wikt:sat:|<code>wikt:sat:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386619] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that prevented clicking on search results in the web-interface for some Firefox for Android phone configurations. [https://phabricator.wikimedia.org/T381289] '''Meetings and events''' * The next Language Community Meeting is happening soon, February 28th at [https://zonestamp.toolforge.org/1740751200 14:00 UTC]. This week's meeting will cover: highlights and technical updates on keyboard and tools for the Sámi languages, Translatewiki.net contributions from the Bahasa Lampung community in Indonesia, and technical Q&A. If you'd like to join, simply [[mw:Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#28 February 2025|sign up on the wiki page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٤١، ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28296129 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * All logged-in editors using the mobile view can now edit a full page. The "{{int:Minerva-page-actions-editfull}}" link is accessible from the "{{int:minerva-page-actions-overflow}}" menu in the toolbar. This was previously only available to editors using the [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Advanced mobile contributions|Advanced mobile contributions]] setting. [https://phabricator.wikimedia.org/T387180] * Interface administrators can now help to remove the deprecated Cite CSS code matching "<code dir="ltr">mw-ref</code>" from their local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Common.css]]</bdi>. The list of wikis in need of cleanup, and the code to remove, [https://global-search.toolforge.org/?q=mw-ref%5B%5E-a-z%5D&regex=1&namespaces=8&title=.*css can be found with this global search] and in [https://ace.wikipedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Common.css&oldid=145662#L-139--L-144 this example], and you can learn more about how to help on the [[mw:Parsoid/Parser Unification/Cite CSS|CSS migration project page]]. The Cite footnote markers ("<code dir="ltr">[1]</code>") are now rendered by [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid|Parsoid]], and the deprecated CSS is no longer needed. The CSS for backlinks ("<code dir="ltr">mw:referencedBy</code>") should remain in place for now. This cleanup is expected to cause no visible changes for readers. Please help to remove this code before March 20, after which the development team will do it for you. * When editors embed a file (e.g. <code><nowiki>[[File:MediaWiki.png]]</nowiki></code>) on a page that is protected with cascading protection, the software will no longer restrict edits to the file description page, only to new file uploads.[https://phabricator.wikimedia.org/T24521] In contrast, transcluding a file description page (e.g. <code><nowiki>{{:File:MediaWiki.png}}</nowiki></code>) will now restrict edits to the page.[https://phabricator.wikimedia.org/T62109] * When editors revert a file to an earlier version it will now require the same permissions as ordinarily uploading a new version of the file. The software now checks for 'reupload' or 'reupload-own' rights,[https://phabricator.wikimedia.org/T304474] and respects cascading protection.[https://phabricator.wikimedia.org/T140010] * When administrators are listing pages for deletion with the Nuke tool, they can now also list associated talk pages and redirects for deletion, alongside pages created by the target, rather than needing to manually delete these pages afterwards. [https://phabricator.wikimedia.org/T95797] * The [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/03|previously noted]] update to Single User Login, which will accommodate browser restrictions on cross-domain cookies by moving login and account creation to a central domain, will now roll out to all users during March and April. The team plans to enable it for all new account creation on [[wikitech:Deployments/Train#Tuesday|Group0]] wikis this week. See [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3#Deployment|the SUL3 project page]] for more details and an updated timeline. * Since last week there has been a bug that shows some interface icons as black squares until the page has fully loaded. It will be fixed this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T387351] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q2044560|Sylheti]] ([[w:syl:|<code>w:syl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T386441] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed with loading images in very old versions of the Firefox browser on mobile. [https://phabricator.wikimedia.org/T386400] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.19|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٢:٣٠، ٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28334563 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors who use password managers at multiple wikis may notice changes in the future. The way that our wikis provide information to password managers about reusing passwords across domains has recently been updated, so some password managers might now offer you login credentials that you saved for a different Wikimedia site. Some password managers already did this, and are now doing it for more Wikimedia domains. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|SUL3 project]] which aims to improve how our unified login works, and to keep it compatible with ongoing changes to the web-browsers we use. [https://phabricator.wikimedia.org/T385520][https://phabricator.wikimedia.org/T384844] * The Wikipedia Apps Team is inviting interested users to help improve Wikipedia’s offline and limited internet use. After discussions in [[m:Afrika Baraza|Afrika Baraza]] and the last [[m:Special:MyLanguage/ESEAP Hub/Meetings|ESEAP call]], key challenges like search, editing, and offline access are being explored, with upcoming focus groups to dive deeper into these topics. All languages are welcome, and interpretation will be available. Want to share your thoughts? [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Improving Wikipedia Mobile Apps for Offline & Limited Internet Use|Join the discussion]] or email <bdi lang="en" dir="ltr">aramadan@wikimedia.org</bdi>! * All wikis will be read-only for a few minutes on March 19. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 14:00 UTC]. More information will be published in Tech News and will also be posted on individual wikis in the coming weeks. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/33|Growth newsletter]] is available. It includes: the launch of the Community Updates module, the most recent changes in Community Configuration, and the upcoming test of in-article suggestions for first-time editors. * An old API that was previously used in the Android Wikipedia app is being removed at the end of March. There are no current software uses, but users of the app with a version that is older than 6 months by the time of removal (2025-03-31), will no longer have access to the Suggested Edits feature, until they update their app. You can [[diffblog:2025/02/24/sunset-of-wikimedia-recommendation-api/|read more details about this change]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٠٩، ١٠ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28372257 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Twice a year, around the equinoxes, the Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team performs [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|a datacenter server switchover]], redirecting all traffic from one primary server to its backup. This provides reliability in case of a crisis, as we can always fall back on the other datacenter. [http://listen.hatnote.com/ Thanks to the Listen to Wikipedia] tool, you can hear the switchover take place: Before it begins, you'll hear the steady stream of edits; Then, as the system enters a brief read-only phase, the sound stops for a couple of minutes, before resuming after the switchover. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. If you want to keep an ear out for the next server switchover, listen to the wikis on [https://zonestamp.toolforge.org/1742392800 March 19 at 14:00 UTC]. '''Updates for editors''' * The [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=es improved Content Translation tool dashboard] is now available in [[phab:T387820|10 Wikipedias]] and will be available for all Wikipedias [[phab:T387821|soon]]. With [[mw:Special:MyLanguage/Content translation#Improved translation experience|the unified dashboard]], desktop users can now: Translate new sections of an article; Discover and access topic-based [https://ig.m.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&active-list=suggestions&from=en&to=ig&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits article suggestion filters] (initially available only for mobile device users); Discover and access the [[mw:Special:MyLanguage/Translation suggestions: Topic-based & Community-defined lists|Community-defined lists]] filter, also known as "Collections", from wiki-projects and campaigns. * On Wikimedia Commons, a [[c:Commons:WMF support for Commons/Upload Wizard Improvements#Improve category selection|new system to select the appropriate file categories]] has been introduced: if a category has one or more subcategories, users will be able to click on an arrow that will open the subcategories directly within the form, and choose the correct one. The parent category name will always be shown on top, and it will always be possible to come back to it. This should decrease the amount of work for volunteers in fixing/creating new categories. The change is also available on mobile. These changes are part of planned improvements to the UploadWizard. * The Community Tech team is seeking wikis to join a pilot for the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] feature and a refreshed Special:Block page in late March. Multiblocks enables administrators to impose multiple different types of blocks on the same user at the same time. If you are an admin or steward and would like us to discuss joining the pilot with your community, please leave a message on the [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|project talk page]]. * Starting March 25, the Editing team will test a new feature for Edit Check at [[phab:T384372|12 Wikipedias]]: [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi-check|Multi-Check]]. Half of the newcomers on these wikis will see all [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#ref|Reference Checks]] during their edit session, while the other half will continue seeing only one. The goal of this test is to see if users are confused or discouraged when shown multiple Reference Checks (when relevant) within a single editing session. At these wikis, the tags used on edits that show References Check will be simplified, as multiple tags could be shown within a single edit. Changes to the tags are documented [[phab:T373949|on Phabricator]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T379131] * The [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]], which is a service for notifying users that their temporary user-rights are about to expire, now supports using the localized name of the user-rights group in the message heading. Translators can see the [[m:Global reminder bot/Translation|listing of existing translations and documentation]] to check if their language needs updating or creation. * The [[Special:GlobalPreferences|GlobalPreferences]] gender setting, which is used for how the software should refer to you in interface messages, now works as expected by overriding the local defaults. [https://phabricator.wikimedia.org/T386584] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:26}} community-submitted {{PLURAL:26|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Wikipedia App for Android had a bug fixed for when a user is browsing and searching in multiple languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T379777] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, the way that Codex styles are loaded will be changing. There is a small risk that this may result in unstyled interface message boxes on certain pages. User generated content (e.g. templates) is not impacted. Gadgets may be impacted. If you see any issues [[phab:T388847|please report them]]. See the linked task for details, screenshots, and documentation on how to fix any affected gadgets. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٤٥، ١٧ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28412594 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation is seeking your feedback on the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|drafts of the objectives and key results that will shape the Foundation's Product and Technology priorities]] for the next fiscal year (starting in July). The objectives are broad high-level areas, and the key-results are measurable ways to track the success of their objectives. Please share your feedback on the talkpage, in any language, ideally before the end of April. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] will be released to multiple wikis (see [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|deployment plan]] for details) in April 2025, and the team has begun the process of engaging communities on the identified wikis. The extension provides tools to organize, manage, and promote collaborative activities (like events, edit-a-thons, and WikiProjects) on the wikis. The extension has three tools: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation Lists]]. It is currently on 13 Wikipedias, including English Wikipedia, French Wikipedia, and Spanish Wikipedia, as well as Wikidata. Questions or requests can be directed to the [[mw:Help talk:Extension:CampaignEvents|extension talk page]] or in Phabricator (with <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). * Starting the week of March 31st, wikis will be able to set which user groups can view private registrants in [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], as part of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension. By default, event organizers and the local wiki admins will be able to see private registrants. This is a change from the current behavior, in which only event organizers can see private registrants. Wikis can change the default setup by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|requesting a configuration change]] in Phabricator (and adding the <bdi lang="en" dir="ltr" style="white-space: nowrap;">#campaigns-product-team</bdi> tag). Participants of past events can cancel their registration at any time. * Administrators at wikis that have a customized <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Sidebar]]</bdi> should check that it contains an entry for the {{int:specialpages}} listing. If it does not, they should add it using <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">* specialpages-url|specialpages</code>. Wikis with a default sidebar will see the link moved from the page toolbox into the sidebar menu in April. [https://phabricator.wikimedia.org/T388927] * The Minerva skin (mobile web) combines both Notice and Alert notifications within the bell icon ([[File:OOjs UI icon bell.svg|16px|link=|class=skin-invert]]). There was a long-standing bug where an indication for new notifications was only shown if you had unseen Alerts. This bug is now fixed. In the future, Minerva users will notice a counter atop the bell icon when you have 1 or more unseen Notices and/or Alerts. [https://phabricator.wikimedia.org/T344029] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * VisualEditor has introduced a [[mw:VisualEditor/Hooks|new client-side hook]] for developers to use when integrating with the VisualEditor target lifecycle. This hook should replace the existing lifecycle-related hooks, and be more consistent between different platforms. In addition, the new hook will apply to uses of VisualEditor outside of just full article editing, allowing gadgets to interact with the editor in DiscussionTools as well. The Editing Team intends to deprecate and eventually remove the old lifecycle hooks, so any use cases that this new hook does not cover would be of interest to them and can be [[phab:T355555|shared in the task]]. * Developers who use the <code dir=ltr>mw.Api</code> JavaScript library, can now identify the tool using it with the <code dir=ltr>userAgent</code> parameter: <code dir=ltr>var api = new mw.Api( { userAgent: 'GadgetNameHere/1.0.1' } );</code>. If you maintain a gadget or user script, please set a user agent, because it helps with library and server maintenance and with differentiating between legitimate and illegitimate traffic. [https://phabricator.wikimedia.org/T373874][https://foundation.wikimedia.org/wiki/Policy:Wikimedia_Foundation_User-Agent_Policy] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:٣٨، ٢٤ی ئازاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28443127 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Editing team is working on a new [[mw:Special:MyLanguage/Edit Check|Edit check]]: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check#26 March 2025|Peacock check]]. This check's goal is to identify non-neutral terms while a user is editing a wikipage, so that they can be informed that their edit should perhaps be changed before they publish it. This project is at the early stages, and the team is looking for communities' input: [[phab:T389445|in this Phabricator task]], they are gathering on-wiki policies, templates used to tag non-neutral articles, and the terms (jargon and keywords) used in edit summaries for the languages they are currently researching. You can participate by editing the table on Phabricator, commenting on the task, or directly messaging [[m:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Platform Team/SUL3|Single User Login]] has now been updated on all wikis to move login and account creation to a central domain. This makes user login compatible with browser restrictions on cross-domain cookies, which have prevented users of some browsers from staying logged in. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:35}} community-submitted {{PLURAL:35|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting on March 31st, the MediaWiki Interfaces team will begin a limited release of generated OpenAPI specs and a SwaggerUI-based sandbox experience for [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API|MediaWiki REST APIs]]. They invite developers from a limited group of non-English Wikipedia communities (Arabic, German, French, Hebrew, Interlingua, Dutch, Chinese) to review the documentation and experiment with the sandbox in their preferred language. In addition to these specific Wikipedia projects, the sandbox and OpenAPI spec will be available on the [[testwiki:Special:RestSandbox|on the test wiki REST Sandbox special page]] for developers with English as their preferred language. During the preview period, the MediaWiki Interfaces Team also invites developers to [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|share feedback about your experience]]. The preview will last for approximately 2 weeks, after which the sandbox and OpenAPI specs will be made available across all wiki projects. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.23|MediaWiki]] '''In depth''' * Sometimes a small, [[gerrit:c/operations/cookbooks/+/1129184|one line code change]] can have great significance: in this case, it means that for the first time in years we're able to run all of the stack serving <bdi lang="en" dir="ltr">[http://maps.wikimedia.org/ maps.wikimedia.org]</bdi> - a host dedicated to serving our wikis and their multi-lingual maps needs - from a single core datacenter, something we test every time we perform a [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter switchover]]. This is important because it means that in case one of our datacenters is affected by a catastrophe, we'll still be able to serve the site. This change is the result of [[phab:T216826|extensive work]] by two developers on porting the last component of the maps stack over to [[w:en:Kubernetes|kubernetes]], where we can allocate resources more efficiently than before, thus we're able to withstand more traffic in a single datacenter. This work involved a lot of complicated steps because this software, and the software libraries it uses, required many long overdue upgrades. This type of work makes the Wikimedia infrastructure more sustainable. '''Meetings and events''' * [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025|MediaWiki Users and Developers Workshop Spring 2025]] is happening in Sandusky, USA, and online, from 14–16 May 2025. The workshop will feature discussions around the usage of MediaWiki software by and within companies in different industries and will inspire and onboard new users. Registration and presentation signup is now available at the workshop's website. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٠٢، ١ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28473566 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From now on, [[m:Special:MyLanguage/Interface administrators|interface admins]] and [[m:Special:MyLanguage/Central notice administrators|centralnotice admins]] are technically required to enable [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] before they can use their privileges. In the future this might be expanded to more groups with advanced user-rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T150898] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The Design System Team is preparing to release the next major version of Codex (v2.0.0) on April 29. Editors and developers who use CSS from Codex should see the [[mw:Codex/Release Timeline/2.0|2.0 overview documentation]], which includes guidance related to a few of the breaking changes such as <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">font-size</code>, <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">line-height</code>, and <code dir=ltr style="white-space: nowrap;">size-icon</code>. * The results of the [[mw:Developer Satisfaction Survey/2025|Developer Satisfaction Survey (2025)]]  are now available. Thank you to all participants. These results help the Foundation decide what to work on next and to review what they recently worked on. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.24|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]] will take place in Istanbul, Turkey, between 2–4 May. Registration for attending the in-person event will close on 13 April. Before registering, please note the potential need for a [https://www.mfa.gov.tr/turkish-representations.en.mfa visa] or [https://www.mfa.gov.tr/visa-information-for-foreigners.en.mfa e-visa] to enter the country. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٤٩، ٧ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28507470 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Later this week, the default thumbnail size will be increased from 220px to 250px. This changes how pages are shown in all wikis and has been requested by some communities for many years, but wasn't previously possible due to technical limitations. [https://phabricator.wikimedia.org/T355914] * File thumbnails are now stored in discrete sizes. If a page specifies a thumbnail size that's not among the standard sizes (20, 40, 60, 120, 250, 330, 500, 960), then MediaWiki will pick the closest larger thumbnail size but will tell the browser to downscale it to the requested size. In these cases, nothing will change visually but users might load slightly larger images. If it doesn't matter which thumbnail size is used in a page, please pick one of the standard sizes to avoid the extra in-browser down-scaling step. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Images#Thumbnail_sizes][https://phabricator.wikimedia.org/T355914] '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation are working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]] which will enable [[:w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[:w:en:Denial-of-service attack|Distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is so that they can more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. * To improve security for users, a small percentage of logins will now require that the account owner input a one-time password [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:EmailAuth|emailed to their account]]. It is recommended that you [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|check]] that the email address on your account is set correctly, and that it has been confirmed, and that you have an email set for this purpose. [https://phabricator.wikimedia.org/T390662] * "Are you interested in taking a short survey to improve tools used for reviewing or reverting edits on your Wiki?" This question will be [[phab:T389401|asked at 7 wikis starting next week]], on Recent Changes and Watchlist pages. The [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools|Moderator Tools team]] wants to know more about activities that involve looking at new edits made to your Wikimedia project, and determining whether they adhere to your project's policies. * On April 15, the full Wikidata graph will no longer be supported on <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi>. After this date, scholarly articles will be available through <bdi lang="zxx" dir="ltr" style="white-space:nowrap;">[https://query-scholarly.wikidata.org/ query-scholarly.wikidata.org]</bdi>, while the rest of the data hosted on Wikidata will be available through the <bdi lang="zxx" dir="ltr">[https://query.wikidata.org/ query.wikidata.org]</bdi> endpoint. This is part of the scheduled split of the Wikidata Graph, which was [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/September 2024 scaling update|announced in September 2024]]. More information is [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS graph split|available on Wikidata]]. * The latest quarterly [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Newsletter/First quarter of 2025|Wikimedia Apps Newsletter]] is now available. It covers updates, experiments, and improvements made to the Wikipedia mobile apps. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The latest quarterly [[mw:Technical Community Newsletter/2025/April|Technical Community Newsletter]] is now available. This edition includes: an invitation for tool maintainers to attend the Toolforge UI Community Feedback Session on April 15th; recent community metrics; and recent technical blog posts. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٢١، ١٥ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28540654 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] is now integrated with [[w:dag:Solɔɣu|Dagbani Wikipedia]] since April 15. It is the first project that will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in articles. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. [https://www.wikifunctions.org/wiki/Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status_updates/2025-04-16] * A new type of lint error has been created: [[Special:LintErrors/empty-heading|{{int:linter-category-empty-heading}}]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Lint errors/empty-heading|documentation]]). The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Linter|Linter extension]]'s purpose is to identify wikitext patterns that must or can be fixed in pages and provide some guidance about what the problems are with those patterns and how to fix them. [https://phabricator.wikimedia.org/T368722] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Following its publication on HuggingFace, the "Structured Contents" dataset, developed by Wikimedia Enterprise, is [https://enterprise.wikimedia.com/blog/kaggle-dataset/ now also available on Kaggle]. This Beta initiative is focused on making Wikimedia data more machine-readable for high-volume reusers. They are releasing this beta version in a location that open dataset communities already use, in order to seek feedback, to help improve the product for a future wider release. You can read more about the overall [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-snapshot-api/#open-datasets Structured Contents project], and about the [https://enterprise.wikimedia.com/blog/structured-contents-wikipedia-infobox/ first release that's freely usable]. * There is no new MediaWiki version this week. '''Meetings and events''' * The Editing and Machine Learning Teams invite interested volunteers to a video meeting to discuss [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Peacock check|Peacock check]], which is the latest [[mw:Special:MyLanguage/Edit check|Edit check]] that will detect "peacock" or "overly-promotional" or "non-neutral" language whilst an editor is typing. Editors who work with newcomers, or help to fix this kind of writing, or are interested in how we use artificial intelligence in our projects are encouraged to attend. The [[mw:Special:MyLanguage/Editing team/Community Conversations#Next Conversation|meeting will be on April 28, 2025]] at [https://zonestamp.toolforge.org/1745863200 18:00–19:00 UTC] and hosted on Zoom. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٥٧، ٢١ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28578245 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Event organizers who host collaborative activities on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#Global Deployment Plan|multiple wikis]], including Bengali, Japanese, and Korean Wikipedias, will have access to the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] this week. Also, admins in the Wikipedia where the extension is enabled will automatically be granted the event organizer right soon. They won't have to manually grant themselves the right before they can manage events as [[phab:T386861|requested by a community]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The release of the next major version of [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the design system for Wikimedia, is scheduled for 29 April 2025. Technical editors will have access to the release by the week of 5 May 2025. This update will include a number of [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Breaking_changes|breaking changes]] and minor [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release_Timeline/2.0#Visual_changes|visual changes]]. Instructions on handling the breaking and visual changes are documented on [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Release Timeline/2.0#|this page]]. Pre-release testing is reported in [[phab:T386298|T386298]], with post-release issues tracked in [[phab:T392379|T392379]] and [[phab:T392390|T392390]]. * Users of [[wikitech:Special:MyLanguage/Help:Wiki_Replicas|Wiki Replicas]] will notice that the database views of <code dir="ltr">ipblocks</code>, <code dir="ltr">ipblocks_ipindex</code>, and <code dir="ltr">ipblocks_compat</code> are [[phab:T390767|now deprecated]]. Users can query the <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_table|block]]</code> and <code dir="ltr">[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block_target_table|block_target]]</code> new views that mirror the new tables in the production database instead. The deprecated views will be removed entirely from Wiki Replicas in June, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.27|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes an overview of the improved [https://test.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&campaign=contributionsmenu&to=es&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en#/ Content Translation Dashboard Tool], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Language Support for New and Existing Languages|support for new languages]], [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/April#Wiki Loves Ramadan Articles Made In Content Translation Mobile Workflow|highlights from the Wiki Loves Ramadan campaign]], [[m:Special:MyLanguage/Research:Languages Onboarding Experiment 2024 - Executive Summary|results from the Language Onboarding Experiment]], an analysis of topic diversity in articles, and information on upcoming community meetings and events. '''Meetings and events''' * The [[Special:MyLanguage/Grants:Knowledge_Sharing/Connect/Calendar|Let's Connect Learning Clinic]] will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1745937000 April 29 at 14:30 UTC]. This edition will focus on "Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects". You can [[m:Special:MyLanguage/Event:Learning Clinic %E2%80%93 Understanding and Navigating Conflict in Wikimedia Projects (Part_1)|register now]] to attend. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Hackathon 2025|2025 Wikimedia Hackathon]], which brings the global technical community together to connect, brainstorm, and hack existing projects, will take place from May 2 to 4th, 2025, at Istanbul, Turkey. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٨، ٢٨ی نیسانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28585685 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared the latest draft update to their [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|annual plan]] for next year (July 2025–June 2026). This includes an [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|executive summary]] (also on [[diffblog:2025/04/25/sharing-the-wikimedia-foundations-2025-2026-draft-annual-plan/|Diff]]), details about the three main [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals|goals]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Product & Technology OKRs|Infrastructure]], [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Volunteer Support|Volunteer Support]], and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Goals/Effectiveness|Effectiveness]]), [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Global Trends|global trends]], and the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Budget Overview|budget]] and [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026/Financial Model|financial model]]. Feedback and questions are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|talk page]] until the end of May. '''Updates for editors''' * For wikis that have the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|CampaignEvents extension enabled]], two new feature improvements have been released: ** Admins can now choose which namespaces are permitted for [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] via [[mw:Special:MyLanguage/Community Configuration|Community Configuration]] ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Permitted namespaces|documentation]]). The default setup is for event registration to be permitted in the Event namespace, but other namespaces (such as the project namespace or WikiProject namespace) can now be added. With this change, communities like WikiProjects can now more easily use Event Registration for their collaborative activities. ** Editors can now [[mw:Special:MyLanguage/Transclusion|transclude]] the Collaboration List on a wiki page ([[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Collaboration list/Transclusion|documentation]]). The Collaboration List is an automated list of events and WikiProjects on the wikis, accessed via {{#special:AllEvents}} ([[w:en:Special:AllEvents|example]]). Now, the Collaboration List can be added to all sorts of wiki pages, such as: a wiki mainpage, a WikiProject page, an affiliate page, an event page, or even a user page. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers who use the <code dir=ltr>moment</code> library in gadgets and user scripts should revise their code to use alternatives like the <code dir=ltr>Intl</code> library or the new <code dir=ltr>mediawiki.DateFormatter</code> library. The <code dir=ltr>moment</code> library has been deprecated and will begin to log messages in the developer console. You can see a global search for current uses, and [[phab:T392532|ask related questions in this Phabricator task]]. * Developers who maintain a tool that queries the Wikidata term store tables (<code dir=ltr style="white-space: nowrap;">wbt_*</code>) need to update their code to connect to a separate database cluster. These tables are being split into a separate database cluster. Tools that query those tables via the wiki replicas must be adapted to connect to the new cluster instead. [[wikitech:News/2025 Wikidata term store database split|Documentation and related links are available]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T390954] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.44/wmf.28|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates|Chart Project newsletter]] is available. It includes updates on preparing to expand the deployment to additional wikis as soon as this week (starting May 6) and scaling up over the following weeks, plus exploring filtering and transforming source data. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:١١، ٦ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28665011 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|"Get shortened URL"]] link on the sidebar now includes a [[phab:T393309|QR code]]. Wikimedia site users can now use it by scanning or downloading it to quickly share and access shared content from Wikimedia sites, conveniently. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Foundation is working on a system called [[m:Edge Uniques|Edge Uniques]], which will enable [[w:en:A/B testing|A/B testing]], help protect against [[w:en:Denial-of-service attack|distributed denial-of-service attacks]] (DDoS attacks), and make it easier to understand how many visitors the Wikimedia sites have. This is to help more efficiently build tools which help readers, and make it easier for readers to find what they are looking for. Tech News has [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/16|previously written about this]]. The deployment will be gradual. Some might see the Edge Uniques cookie the week of 19 May. You can discuss this on the [[m:Talk:Edge Uniques|talk page]]. * Starting May 19, 2025, Event organisers in wikis with the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled can use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] in the project namespace (e.g., Wikipedia namespace, Wikidata namespace). With this change, communities don't need admins to use the feature. However, wikis that don't want this change can remove and add the permitted namespaces at [[Special:CommunityConfiguration/CampaignEvents]]. * The Wikipedia project now has a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q36720|Nupe]] ([[w:nup:|<code>w:nup:</code>]]). This is a language primarily spoken in the North Central region of Nigeria. Speakers of this language are invited to contribute to [[w:nup:Tatacin feregi|new Wikipedia]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Developers can now access pre-parsed Dutch Wikipedia, amongst others (English, German, French, Spanish, Italian, and Portuguese) through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/snapshot/#structured-contents-snapshot-bundle-info-beta Structured Contents snapshots (beta)]. The content includes parsed Wikipedia abstracts, descriptions, main images, infoboxes, article sections, and references. * The <code dir="ltr">/page/data-parsoid</code> REST API endpoint is no longer in use and will be deprecated. It is [[phab:T393557|scheduled to be turned off]] on June 7, 2025. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.1|MediaWiki]] '''In depth''' * The [https://wikitech.wikimedia.org/wiki/News/2025_Cloud_VPS_VXLAN_IPv6_migration IPv6 support] is a newly introduced Cloud virtual network that significantly boosts Wikimedia platforms' scalability, security, and readiness for the future. If you are a technical contributor eager to learn more, check out [https://techblog.wikimedia.org/2025/05/06/wikimedia-cloud-vps-ipv6-support/ this blog post] for an in-depth look at the journey to IPv6. '''Meetings and events''' * The 2nd edition of 2025 of [[m:Special:MyLanguage/Afrika Baraza|Afrika Baraza]], a virtual platform for African Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747328400 May 15 at 17:00 UTC]. This edition will focus on discussions regarding [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2025-2026|Wikimedia Annual planning and progress]]. * The [[m:Special:MyLanguage/MENA Connect Community Call|MENA Connect Community Call]], a virtual meeting for [[w:en:Middle East and North Africa|MENA]] Wikimedians to connect, will take place on [https://zonestamp.toolforge.org/1747501200 May 17 at 17:00 UTC]. You can [[m:Event:MENA Connect (Wiki_Diwan) APP Call|register now]] to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:٣٤، ١٢ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28714188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Edit check/Peacock check|Peacock check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Peacock language model for the following languages: Arabic, Spanish, Portuguese, English, and Japanese. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Edit check/Peacock check/model test|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on May 23, which will be the start date of the test. '''Updates for editors''' * From May 20, 2025, [[m:Special:MyLanguage/Oversight policy|oversighters]] and [[m:Special:MyLanguage/Meta:CheckUsers|checkusers]] will need to have their accounts secured with two-factor authentication (2FA) to be able to use their advanced rights. All users who belong to these two groups and do not have 2FA enabled have been informed. In the future, this requirement may be extended to other users with advanced rights. [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|Learn more]]. * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|Multiblocks]] will begin mass deployment by the end of the month: all non-Wikipedia projects plus Catalan Wikipedia will adopt Multiblocks in the week of May 26, while all other Wikipedias will adopt it in the week of June 2. Please [[m:Talk:Community Wishlist Survey 2023/Multiblocks|contact the team]] if you have concerns. Administrators can test the new user interface now on your own wiki by browsing to [{{fullurl:Special:Block|usecodex=1}} {{#special:Block}}?usecodex=1], and can test the full multiblocks functionality [[testwiki:Special:Block|on testwiki]]. Multiblocks is the feature that makes it possible for administrators to impose different types of blocks on the same user at the same time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|help page]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * Later this week, the [[{{#special:SpecialPages}}]] listing of almost all special pages will be updated with a new design. This page has been [[phab:T219543|redesigned]] to improve the user experience in a few ways, including: The ability to search for names and aliases of the special pages, sorting, more visible marking of restricted special pages, and a more mobile-friendly look. The new version can be [https://meta.wikimedia.beta.wmflabs.org/wiki/Special:SpecialPages previewed] at Beta Cluster now, and feedback shared in the task. [https://phabricator.wikimedia.org/T219543] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is being enabled on more wikis. For a detailed list of when the extension will be enabled on your wiki, please read the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project#Deployment Timeline|deployment timeline]]. * [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Main Page|Wikifunctions]] will be deployed on May 27 on five Wiktionaries: [[wikt:ha:|Hausa]], [[wikt:ig:|Igbo]], [[wikt:bn:|Bengali]], [[wikt:ml:|Malayalam]], and [[wikt:dv:|Dhivehi/Maldivian]]. This is the second batch of deployment planned for the project. After deployment, the projects will be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them in their pages. A function is something that takes one or more inputs and transforms them into a desired output, such as adding up two numbers, converting miles into metres, calculating how much time has passed since an event, or declining a word into a case. Wikifunctions will allow users to do that through a simple call of [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Catalogue|a stable and global function]], rather than via a local template. * Later this week, the Wikimedia Foundation will publish a hub for [[diffblog:2024/07/09/on-the-value-of-experimentation/|experiments]]. This is to showcase and get user feedback on product experiments. The experiments help the Wikimedia movement [[diffblog:2023/07/13/exploring-paths-for-the-future-of-free-knowledge-new-wikipedia-chatgpt-plugin-leveraging-rich-media-social-apps-and-other-experiments/|understand new users]], how they interact with the internet and how it could affect the Wikimedia movement. Some examples are [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Generated Video|generated video]], the [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Roblox game|Wikipedia Roblox speedrun game]] and [[m:Special:MyLanguage/Future Audiences/Discord bot|the Discord bot]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a bug with creating an account using the API, which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T390751] '''Updates for technical contributors''' * Gadgets and user scripts that interact with [[{{#special:Block}}]] may need to be updated to work with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|manage blocks interface]]. Please review the [[mw:Help:Manage blocks/Developers|developer guide]] for more information. If you need help or are unable to adapt your script to the new interface, please let the team know on the [[mw:Help talk:Manage blocks/Developers|talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T377121] * The <code dir=ltr>mw.title</code> object allows you to get information about a specific wiki page in the [[w:en:Wikipedia:Lua|Lua]] programming language. Starting this week, a new property will be added to the object, named <code dir=ltr>isDisambiguationPage</code>. This property allows you to check if a page is a disambiguation page, without the need to write a custom function. [https://phabricator.wikimedia.org/T71441] * [[File:Octicons-tools.svg|15px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] User script developers can use a [[toolforge:gitlab-content|new reverse proxy tool]] to load javascript and css from [[gitlab:|gitlab.wikimedia.org]] with <code dir=ltr>mw.loader.load</code>. The tool's author hopes this will enable collaborative development workflows for user scripts including linting, unit tests, code generation, and code review on <bdi lang="zxx" dir="ltr">gitlab.wikimedia.org</bdi> without a separate copy-and-paste step to publish scripts to a Wikimedia wiki for integration and acceptance testing. See [[wikitech:Tool:Gitlab-content|Tool:Gitlab-content on Wikitech]] for more information. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.2|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The 12th edition of [[m:Special:MyLanguage/Wiki Workshop 2025|Wiki Workshop 2025]], a forum that brings together researchers that explore all aspects of Wikimedia projects, will be held virtually on 21-22 May. Researchers can [https://pretix.eu/wikimedia/wikiworkshop2025/ register now]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٠٩، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28724712 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A community-wide discussion about a very delicate issue for the development of [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia|Abstract Wikipedia]] is now open on Meta: where to store the abstract content that will be developed through functions from Wikifunctions and data from Wikidata. The discussion is open until June 12 at [[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content|Abstract Wikipedia/Location of Abstract Content]], and every opinion is welcomed. The decision will be made and communicated after the consultation period by the Foundation. '''Updates for editors''' * Since last week, on all wikis except [[phab:T388604|the largest 20]], people using the mobile visual editor will have [[phab:T385851|additional tools in the menu bar]], accessed using the new <code>+</code> toolbar button. To start, the new menu will include options to add: citations, hieroglyphs, and code blocks. Deployment to the remaining wikis is [[phab:T388605|scheduled]] to happen in June. * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] The <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserFunctions##ifexist|#ifexist]]</code> parser function will no longer register a link to its target page. This will improve the usefulness of [[{{#special:WantedPages}}]], which will eventually only list pages that are the target of an actual red link. This change will happen gradually as the source pages are updated. [https://phabricator.wikimedia.org/T14019] * This week, the Moderator Tools team will launch [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], starting at Indonesian Wikipedia. This new filter highlights edits that are likely to be reverted. The goal is to help Recent Changes patrollers identify potentially problematic edits. Other wikis will benefit from this filter in the future. * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading. The feature will be available on both desktop and mobile. Readers of Catalan, Hebrew, and Italian Wikipedias and some sister projects will receive the change between May 21 and mid-June. Readers of other wikis will receive the change later. The goal is to encourage users to read the wikis more. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * Some users of the Wikipedia Android app can use a new feature for readers, [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|WikiGames]], a daily trivia game based on real historical events. The release has started as an A/B test, available to 50% of users in the following languages: English, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Newsletter|Newsletter extension]] that is available on MediaWiki.org allows the creation of [[mw:Special:Newsletters|various newsletters]] for global users. The extension can now publish new issues as section links on an existing page, instead of requiring a new page for each issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T393844] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The previously deprecated <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Ipblocks table|ipblocks]]</code> views in [[wikitech:Help:Wiki Replicas|Wiki Replicas]] will be removed in the beginning of June. Users are encouraged to query the new <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block table|block]]</code> and <code dir=ltr>[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block target table|block_target]]</code> views instead. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects|Wikidata and Sister Projects]] is a multi-day online event that will focus on how Wikidata is integrated to Wikipedia and the other Wikimedia projects. The event runs from May 29 – June 1. You can [[d:Special:MyLanguage/Event:Wikidata and Sister Projects#Sessions|read the Program schedule]] and [[d:Special:RegisterForEvent/1291|register]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٠١، ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28788673 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Chart extension]] is now available on all Wikimedia wikis. Editors can use this new extension to create interactive data visualizations like bar, line, area, and pie charts. Charts are designed to replace many of the uses of the legacy [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Graph|Graph extension]]. '''Updates for editors''' * It is now easier to configure automatic citations for your wiki within the visual editor's [[mw:Special:MyLanguage/Citoid/Enabling Citoid on your wiki|citation generator]]. Administrators can now set a default template by using the <code dir=ltr>_default</code> key in the local <bdi lang="en" dir="ltr">[[MediaWiki:Citoid-template-type-map.json]]</bdi> page ([[mw:Special:Diff/6969653/7646386|example diff]]). Setting this default will also help to future-proof your existing configurations when [[phab:T347823|new item types]] are added in the future. You can still set templates for individual item types as they will be preferred to the default template. [https://phabricator.wikimedia.org/T384709] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Starting the week of June 2, bots logging in using <code dir=ltr>action=login</code> or <code dir=ltr>action=clientlogin</code> will fail more often. This is because of stronger protections against suspicious logins. Bots using [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Bot passwords|bot passwords]] or using a loginless authentication method such as [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/Owner-only consumers|OAuth]] are not affected. If your bot is not using one of those, you should update it; using <code dir=ltr>action=login</code> without a bot password was deprecated [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/message/3EEMN7VQX5G7WMQI5K2GP5JC2336DPTD/|in 2016]]. For most bots, this only requires changing what password the bot uses. [https://phabricator.wikimedia.org/T395205] * From this week, Wikimedia wikis will allow ES2017 features in JavaScript code for official code, gadgets, and user scripts. The most visible feature of ES2017 is <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code>async</code>/<code>await</code></bdi> syntax, allowing for easier-to-read code. Until this week, the platform only allowed up to ES2016, and a few months before that, up to ES2015. [https://phabricator.wikimedia.org/T381537] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.4|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Scholarship applications to participate in the [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025|GLAM Wiki Conference 2025]] are now open. The conference will take place from 30 October to 1 November, in Lisbon, Portugal. GLAM contributors who lack the means to support their participation can [[m:Special:MyLanguage/GLAM Wiki 2025/Scholarships|apply here]]. Scholarship applications close on June 7th. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٥١، ٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28819186 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product|Trust and Safety Product team]] is finalizing work needed to roll out [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] on large Wikipedias later this month. The team has worked with stewards and other users with extended rights to predict and address many use cases that may arise on larger wikis, so that community members can continue to effectively moderate and patrol temporary accounts. This will be the second of three phases of deployment – the last one will take place in September at the earliest. For more information about the recent developments on the project, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Updates|see this update]]. If you have any comments or questions, write on the [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|talk page]], and [[m:Event:CEE Catch up Nr. 10 (June 2025)|join a CEE Catch Up]] this Tuesday. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist expiry|watchlist expiry]] feature allows editors to watch pages for a limited period of time. After that period, the page is automatically removed from your watchlist. Starting this week, you can set a preference for the default period of time to watch pages. The [[Special:Preferences#mw-prefsection-watchlist-pageswatchlist|preferences]] also allow you to set different default watch periods for editing existing pages, pages you create, and when using rollback. [https://phabricator.wikimedia.org/T265716] [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * The appearance of talk pages will change at almost all Wikipedias ([[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2024/19|some]] have already received this design change, [[phab:T379264|a few]] will get these changes later). You can read details about the changes [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. It is possible to opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing-discussion|in user preferences]] ("{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}"). [https://phabricator.wikimedia.org/T319146][https://phabricator.wikimedia.org/T392121] * Users with specific extended rights (including administrators, bureaucrats, checkusers, oversighters, and stewards) can now have IP addresses of all temporary accounts [[phab:T358853|revealed automatically]] during time-limited periods where they need to combat high-speed account-hopping vandalism. This feature was requested by stewards. [https://phabricator.wikimedia.org/T386492] * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to several more Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-afwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-bnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cywiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hawwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-iswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-simplewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * AbuseFilter editors active on Meta-Wiki and large Wikipedias are kindly asked to update AbuseFilter to make it compatible with temporary accounts. A link to the instructions and the private lists of filters needing verification are [[phab:T369611|available on Phabricator]]. * Lua modules now have access to the name of a page's associated thumbnail image, and on [https://gerrit.wikimedia.org/g/operations/mediawiki-config/+/2e4ab14aa15bb95568f9c07dd777065901eb2126/wmf-config/InitialiseSettings.php#10849 some wikis] to the WikiProject assessment information. This is possible using two new properties on [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#added-by-extensions|mw.title objects]], named <code dir=ltr>pageImage</code> and <code dir=ltr>pageAssessments</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T131911][https://phabricator.wikimedia.org/T380122] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠١:١٣، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28846858 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * You can [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/359761?lang=en nominate your favorite tools] for the sixth edition of the [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|Coolest Tool Award]]. Nominations are anonymous and will be open until June 25. You can re-use the survey to nominate multiple tools. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:33}} community-submitted {{PLURAL:33|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.6|MediaWiki]] '''In depth''' * Foundation staff and technical volunteers use Wikimedia APIs to build the tools, applications, features, and integrations that enhance user experiences. Over the coming years, the MediaWiki Interfaces team will be investing in Wikimedia web (HTTP) APIs to better serve technical volunteer needs and protect Wikimedia infrastructure from potential abuse. You can [https://techblog.wikimedia.org/2025/06/12/apis-as-a-product-investing-in-the-current-and-next-generation-of-technical-contributors/ read more about their plans to evolve the APIs in this Techblog post]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٣٥، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-26</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W26"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * This week, the Moderator Tools and Machine Learning teams will continue the rollout of [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|a new filter to Recent Changes]], releasing it to the third and last batch of Wikipedias. This filter utilizes the Revert Risk model, which was created by the Research team, to highlight edits that are likely to be reverted and help Recent Changes patrollers identify potentially problematic contributions. The feature will be rolled out to the following Wikipedias: {{int:project-localized-name-azwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-lawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mkwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-mrwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nnwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-pawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-swwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-tlwiki/en}}. The rollout will continue in the coming weeks to include [[mw:Special:MyLanguage/2025 RecentChanges Language Agnostic Revert Risk Filtering|the rest of the Wikipedias in this project]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T391964] '''Updates for editors''' * Last week, [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] were rolled out on Czech, Korean, and Turkish Wikipedias. This and next week, deployments on larger Wikipedias will follow. [[mw:Talk:Trust and Safety Product/Temporary Accounts|Share your thoughts]] about the project. [https://phabricator.wikimedia.org/T340001] * Later this week, the Editing team will release [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Multi check|Multi Check]] to all Wikipedias (except English Wikipedia). This feature shows multiple [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Reference check|Reference checks]] within the editing experience. This encourages users to add citations when they add multiple new paragraphs to a Wikipedia article. This feature was previously available as an A/B test. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/multi_check_ab_test_report_final.html#summary-of-results The test shows] that users who are shown multiple checks are 1.3 times more likely to add a reference to their edit, and their edit is less likely to be reverted (-34.7%). [https://phabricator.wikimedia.org/T395519] * A few pages need to be renamed due to software updates and to match more recent Unicode standards. All of these changes are related to title-casing changes. Approximately 71 pages and 3 files will be renamed, across 15 wikis; the complete list is in [[phab:T396903|the task]]. The developers will rename these pages next week, and they will fix redirects and embedded file links a few minutes later via a system settings update. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused pages to scroll upwards when text near the top was selected. [https://phabricator.wikimedia.org/T364023] '''Updates for technical contributors''' * Editors can now use Lua modules to filter and transform tabular data for use with [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart|Extension:Chart]]. This can be used for things like selecting a subset of rows or columns from the source data, converting between units, statistical processing, and many other useful transformations. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Chart/Transforms|Information on how to use transforms is available]]. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Extension:Chart/Project/Updates] * The <code dir=ltr>all_links</code> variable in [[Special:AbuseFilter|AbuseFilter]] is now renamed to <code dir=ltr>new_links</code> for consistency with other variables. Old usages will still continue to work. [https://phabricator.wikimedia.org/T391811] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.7|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Newsletters/34|Growth newsletter]] is available. It includes: the recent updates for the "Add a Link" Task, two new Newcomer Engagement Features, and updates to Community Configuration. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/26|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W26"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:١٧، ٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28870688 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-27</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W27"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled on all Wikipedias. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Campaigns/Foundation Product Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status#How to Request the CampaignEvents Extension for your wiki|Deployment information page]]. '''Updates for editors''' * AbuseFilter maintainers can now [[mw:Special:MyLanguage/Extension:IPReputation/AbuseFilter variables|match against IP reputation data]] in [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter|AbuseFilters]]. IP reputation data is information about the proxies and VPNs associated with the user's IP address. This data is not shown publicly and is not generated for actions performed by registered accounts. [https://phabricator.wikimedia.org/T354599] * Hidden content that is within [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Collapsible elements|collapsible parts of wikipages]] will now be revealed when someone searches the page using the web browser's "Find in page" function (Ctrl+F or ⌘F) in supporting browsers. [https://phabricator.wikimedia.org/T327893][https://developer.mozilla.org/en-US/docs/Web/HTML/Reference/Global_attributes/hidden#browser_compatibility] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature, called [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery|Favourite Templates]], will be deployed later this week on all projects (except English Wikipedia, which will receive the feature next week), following a piloting phase on Polish and Arabic Wikipedia, and Italian and English Wikisource. The feature will provide a better way for new and experienced contributors to recall and discover templates via the template dialog, by allowing users to put templates on a special "favourite list". The feature works with both the visual editor and the wikitext editor. The feature is a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|community wishlist focus area]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that had caused some Notifications to be sent multiple times. [https://phabricator.wikimedia.org/T397103] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.8|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/27|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W27"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٣٧، ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28917415 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-28</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W28"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Temporary accounts|Temporary accounts]] have been rolled out on 18 large and medium-sized Wikipedias, including German, Japanese, French, and Chinese. Now, about 1/3 of all logged-out activity across wikis is coming from temporary accounts. Users involved in patrolling may be interested in two new documentation pages: [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Access to IP|Access to IP]], explaining everything related to access to temporary account IP addresses, and [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts/Repository|Repository]] with a list of new gadgets and user scripts. '''Updates for editors''' * Anyone can play an experimental new game, [[mw:Special:MyLanguage/New Engagement Experiments/WikiRun|WikiRun]], that lets you race through Wikipedia by clicking from one article to another, aiming to reach a target page in as few steps and in as little time as possible. The project's goal is to explore new ways of engaging readers. [https://wikirun-game.toolforge.org/ Try playing the game] and let the team know what you think [[mw:Talk:New Engagement Experiments/WikiRun|on the talk page]]. * Users of the Wikipedia Android app in some languages can now play the new [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/TrivaGame|trivia game]]. ''Which came first?'' is a simple history game where you guess which of two events happened earlier on today's date. It was previously available as an A/B test. It is now available to all users in English, German, French, Spanish, Portuguese, Russian, Arabic, Turkish, and Chinese. The goal of the feature is to help engage with new generations of readers. [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MyLanguage/Tech/News/2025/22] * Users of the iOS Wikipedia App in some languages may see a new tabbed browsing feature that enables you to open multiple tabs while reading. This feature makes it easier to explore related topics and switch between articles. The A/B test is currently running in Arabic, English, and Japanese in selected regions. More details are available on the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)|Tabbed Browsing project page]]. * Bureaucrats on Wikimedia wikis can now use [[{{#special:VerifyOATHForUser}}]] to check if users have enabled [[mw:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T265726] * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] A new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed later this week to all Wikimedia projects: a [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Template categories|template category browser]] will be introduced to assist users in finding templates to put in their “favourite” list. The browser will allow users to browse a list of templates which have been organised into a given category tree. The feature has been requested by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Select templates by categories|through the Community Wishlist]]. * It is now possible to access watchlist preferences from the watchlist page. Also the redundant button to edit the watchlist has been removed. [https://www.mediawiki.org/wiki/Moderator_Tools/Watchlist] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of [[mw:MediaWiki_1.44|MediaWiki 1.44]] there is now a unified built-in Notifications system that makes it easier for developers to send, manage, and customize notifications. Check out the updated documentation at [[mw:Manual:Notifications|Manual:Notifications]], information about migration in [[phab:T388663|T388663]] and details on deprecated hooks in [[phab:T389624|T389624]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.9|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[d:Special:MyLanguage/Event:WikidataCon 2025|WikidataCon 2025]], the conference dedicated to Wikidata is now open for [https://pretalx.com/wikidatacon-2025/cfp session proposals] and for [[d:Special:RegisterForEvent/1340|registration]]. This year's event will be held online from October 31 – November 02 and will explore on the theme of "Connecting People through Linked Open Data". '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/28|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W28"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٠١، ٨ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28930584 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-29</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W29"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateData/Template discovery#Featured templates|Featured templates]], a new feature related to [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Focus areas/Template recall and discovery|Template Recall and Discovery]] will be deployed this week to all Wikimedia projects: With this feature, editors will be able to quickly access a list of templates that are likely to be useful. These templates will be displayed in a list, under the "featured" tab of the template discovery interface. Administrators can define the list via the Community Configuration interface. The feature fulfills a request by the community [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Easy access Templates|through the Community Wishlist]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T367428][https://phabricator.wikimedia.org/T392896] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the request to add Malayalam fonts in the [[oldWikisource:Special:MyLanguage/Wikisource:WS Export|Wikisource Book Export Tool]] was resolved and now, the rendering of Malayalam letters in exported Wikisource books are accurate. [https://phabricator.wikimedia.org/T374457] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.10|MediaWiki]] '''In depth''' * Developers, designers, and all Wikimedians are invited to [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/7953/ submit a project idea] for the Wikimania Hackathon 2025. Read [https://diff.wikimedia.org/2025/06/30/call-for-projects-wikimania-hackathon-2025-is-coming-to-nairobi/ this Diff blog post] for more details. '''Meetings and events''' * [[m:WikiIndaba conference 2025|WikiIndaba 2025]] scholarship application and program submission is open until 23:59 GMT on July 20. WikiIndaba is a regional conference for African Wikimedians both on the continent and in the diaspora to unite and grow together. Submit [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdJTv68R1OPASXXDfpIl8EWiMLTM-TDwh6_5gNVvFuWccFZ2Q/viewform your scholarship application] and [https://ee.kobotoolbox.org/x/BI3omIfH program proposal] now! * [https://br.wikimedia.org/wiki/WikiCon_Brasil_2025 WikiCon Brasil 2025] will take place on July 19-20 in Salvador, Bahia, Brazil. The Brazilian community members are encouraged to register and attend! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/29|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W29"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٠٥، ١٤ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=28980963 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-30</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W30"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Translation Suggestions feature in the [[mw:Special:MyLanguage/Content translation|Content Translation tool]] now has another level of article filters added to the "[https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Special:ContentTranslation&filter-type=automatic&filter-id=previous-edits&active-list=suggestions&from=en&to=fi#/ ... More]" category. Translators who use the Suggestions feature can now select and receive article suggestions that are customized to geographical locations of their interest using the new "{{int:Cx-sx-suggestions-filters-tab-regions}}" filter. [https://phabricator.wikimedia.org/T113257] * Administrators can now limit "Add a Link" to newcomers. The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|"Add a Link"]] Structured Task [[mw:Special:MyLanguage/Growth/Constructive activation experimentation#Enwiki A/B test & "Add a Link" Improvements (Wiki Experiences 1.2.11 & 1.2.16)|helps new account holders start editing]], but some communities have requested the ability to restrict it to its intended audience: newcomers. Administrators can configure this setting within the [[Special:CommunityConfiguration/GrowthSuggestedEdits|Community Configuration]] feature. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:29}} community-submitted {{PLURAL:29|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * For AbuseFilter editors on [[phab:T392144|some wikis]], it is now possible to filter edits based on the RevertRisk score of the edit being attempted. It is only populated if the action being evaluated is an edit. For more information, please see the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ORES/AbuseFilter variables#What variables are available for use|ORES/AbuseFilter variables]] documentation. * The [[mw:Special:MyLanguage/Beta Cluster|Beta Cluster]] wikis have [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/YDABPV75LADRQCXMJAFWUP256N4EQ25B/|been moved]] from <code dir=ltr>beta.wmflabs.org</code> to <code dir=ltr>beta.wmcloud.org</code>. Users may need to update URLs in any tools, or in their password managers. Any related issues can be [[phab:T289318|reported in the task]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.11|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[m:Special:MyLanguage/WikiCite 2025|WikiCite 2025]] will take place from 29–31 August, both online and in-person in Bern, Switzerland. The event's goals are to reconnect communities, institutions, and individuals working with open citations, bibliographic data, and the Wikidata/Wikibase ecosystem. Registration is open and the call for proposals will be announced soon. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikidata@lists.wikimedia.org/message/KQZUG3ETKLBWPBYSB2YAWZIRPWHS24TG/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/30|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W30"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٣٨، ٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29005283 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-31</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W31"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Community Tech team will be focusing on wishes related to Watchlists and Recent Changes pages, over the next few months. They are looking for feedback. Please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#July 24, 2025: Watchlists and Recent Changes pages|read the latest update]], and if you have ideas, please [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist|submit a wish]] on the topic. '''Updates for editors''' * The Wikimedia Commons community has decided to block [[:mw:Special:MyLanguage/Upload dialog|cross-wiki uploads]] to Wikimedia Commons, for all users without autoconfirmed rights on that wiki, starting on August 16. This is because of [[:c:Commons:Cross-wiki media upload tool/History|widespread problems]] related to files that are uploaded by newcomers. Users who are affected by this will get an error message with a link to the less restrictive UploadWizard on Commons. Please help translating the [[:c:Special:MyLanguage/MediaWiki:Abusefilter-disallowed-cross-wiki-upload|message]] or give feedback on the message text. Please also update your local help pages to explain this restriction. [https://phabricator.wikimedia.org/T370598] * On wikis with temporary accounts enabled and Meta-Wiki, administrators may now set up a footer for the Special:Contributions pages of temporary accounts, similar to those which can be shown on IP and user-account pages. They may do it by creating the page named <code dir=ltr>MediaWiki:Sp-contributions-footer-temp</code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T398347] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KFEFVG/ Temporary Accounts: Enhancing privacy for our unregistered editors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TVCVAB/ Building a Sustainable Future for Wikimedia Contributors] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/WTRQCJ/ A dozen visions for wikitext!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/8YKKP9/ Coordinate Across Stakeholders with the Product and Technology Advisory Council] * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Fall 2025|MediaWiki Users and Developers Conference, Fall 2025]] will be held 28–30 October 2025 in Hanover, Germany. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/31|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W31"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٢٢، ٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29051727 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-32</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W32"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Editors can now enable the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info card]]. This feature adds an icon next to usernames on history pages and similar user-contribution log pages. When you tap or click on the icon, it displays data related to that user account such as the number of edits, reverted edits, blocks, and more. It's part of a broader project to make it easier for moderators to evaluate account trustworthiness. The feature can be enabled in [[testwiki:Special:GlobalPreferences#mw-prefsection-rendering|your global preferences]], and later this week it will be available in local preferences. [https://phabricator.wikimedia.org/T386439] * Everybody is invited to share comments on [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative Contributions]], a project recently launched by the [[m:Special:MyLanguage/Connection Team|Connection team]]. The project aims to create a new way to display the impact of collaborative editing activities (such as edit-a-thons, backlog drives, and WikiProjects) on the wikis. Post your comments on the [[m:Talk:CampaignEvents/Collaborative contributions|project talk page]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T378035] * Administrators can now define the default block duration for temporary accounts. To do that, they need to create a page named <code dir=ltr>MediaWiki:Ipb-default-expiry-temporary-account</code> and use a value defined in <code dir=ltr>MediaWiki:Ipboptions</code>. This allows administrators to easily block temporary accounts for 90 days, which is functionally equivalent to an indefinite block. The advantage of this solution is that it does not clutter Special:BlockList. [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Block and unblock#Default block duration options|More documentation]] is available. [https://phabricator.wikimedia.org/T398626] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Gadgets can now include <code dir=ltr>.vue</code> files. This makes it easier to develop modern user interfaces using [[mw:Vue.js|Vue.js]], in particular using [[mw:Special:MyLanguage/Codex|Codex]], the official design system of Wikimedia. [[wmdoc:codex/latest/icons/overview.html|Codex icons]] can be loaded through the gadget definition. [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Gadgets#Pages|The documentation]] has examples. For user scripts that use Vue.js, an [[mw:API:CodexIcons|API module]] now exists to load Codex icons. [https://phabricator.wikimedia.org/T340460][https://phabricator.wikimedia.org/T311099] * Module developers can now use a [[mw:Help:Extension:Translate/Message Bundles/Lua reference|Lua interface]] to simplify the preparation of Lua modules for translation on Meta-Wiki. This improvement makes it easier for translators to find and edit module strings without dealing with raw Lua code. It helps prevent mistakes that could break the module during translation. Module developers and translators are invited to [[commons:File:Translatable modules video demo July 2025.webm|watch the demo video]], read more about [[mw:Special:MyLanguage/Translatable modules|translatable modules]] to understand how it works, refer to Meta-Wiki's [[m:Module:User Wikimedia project|Module:User Wikimedia project]] for example usage, and [[mw:Talk:Translatable modules|share their feedback]] on how well it addresses the challenges in their workflow. The interface still has some performance issues, so it should not be used in widely used modules yet. [https://phabricator.wikimedia.org/T359918] * Developers of external tools that connect to Wikimedia pages must set a user-agent that complies with [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|the user-agent policy]]. This policy will start to be more strongly enforced in August because of external crawlers that are [[diffblog:2025/04/01/how-crawlers-impact-the-operations-of-the-wikimedia-projects/|overusing]] Wikimedia's resources. Tools that are hosted on Wikimedia's Toolforge or Cloud VPS will not be affected by this for now, but should still set a user-agent. [[phab:T400119|More technical details are available]], and related questions are welcome in that task. * Parsoid Read Views is going to be rolling out to some smaller Wikipedias over the next few weeks, following the successful transition of Wikivoyages and Wiktionaries to Parsoid Read Views. For more information, see the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parsoid/Parser Unification]] project page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/profile/7694/] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.13|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Wikimania|Wikimania 2025]] will run from August 6–9. The [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/schedule/ program is available] for you to plan which sessions you want to attend. Most sessions will be live-streamed, with exceptions for those that show the "no camera" icon. If you are joining online to watch live-streams and use the interactive features, please [[wmania:Special:MyLanguage/2025:Registration|register]] for a free virtual ticket. For example, you may be interested in technical sessions such as: ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/GEH9DH/ Wikimedia’s knowledge infrastructure in a changing internet: Establishing sustainable pathways for content reuse] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/7ELN9Q/ Wikifunctions is coming soon to a wiki near you!] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/ZMGVJV/ Shaping the Future of Wikipedia’s Reader Experience] ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/KCKTFZ/ Making Wikipedia More Readable: What Comes Next] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/32|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W32"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٣:٣٦، ٥ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29083927 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-33</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W33"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The WikiEditor toolbar now includes [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:WikiEditor#Keyboard shortcuts|its keyboard shortcuts]] in the tooltips for its buttons. This will help to improve the discoverability of this feature. [https://phabricator.wikimedia.org/T400583] * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] published a set of [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|proposed experiments]] the Wikimedia Foundation can try to improve communication with community. Feedback on the proposals are welcomed until August 22 on [[m:Talk:Product and Technology Advisory Council/August 2025 draft PTAC proposals for feedback|this talk page]]. * The search bar on the Minerva skin (mobile) has been updated to use the same type-ahead search component that is used on the Vector 2022 skin. There are no changes in search functionality but there are minor visual changes. Specifically, the close-search button has been changed from an "X" to a back arrow. This helps to distinguish it from the other "X" button that is used to clear any text. [https://phabricator.wikimedia.org/T393944] * Editors on some wikis will see a new toggle for "Group results by page" on watchlist, related changes, and recent changes pages. This is [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment|an A/B experiment]] that is planned to start on August 11, and will run for 3–6 weeks on the Bengali, Chinese, Czech, French, Greek, Portuguese, and Urdu Wikipedias. The experiment will examine how making this feature more discoverable might affect editors' ability to find the edits they are looking for. [https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * The multiwiki datasets of [[:wikt:en:Module:Unicode data|Unicode data]] have been moved to [[c:Category:Unicode Module Datasets|Category:Unicode Module Datasets]] on Wikimedia Commons, to follow the idea of "One common data source, multiple local wikis". Most wikis have been updated to use the Commons version. You can ask questions at [[c:Category talk:Unicode Module Datasets|the talkpage]]. [https://en.wiktionary.org/wiki/Module_talk:Unicode_data#Data_from_commons] * Lua code can add warnings when something is wrong, by using the <code dir=ltr>mw.addWarning()</code> function. It is now possible to add more than one warning, instead of new warnings replacing old ones. If you maintain a Lua module that used warnings, you should check it still works as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T398390] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.14|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/33|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W33"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٢٥، ١١ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29106516 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-34</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W34"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Later this week, people who are logged-in and have the "[[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary|Discussion tools]]" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|Beta Feature]] enabled will gain the ability to "Thank" individual comments directly from talk pages, rather than needing to navigate to page history. [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Comment actions|Learn more about this feature]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400849] * An A/B test comparing two versions of the desktop donate link launched on testwiki on 12 August and on English Wikipedia 14 August for 0.1% of logged out users on the desktop site. The experiment will run for three weeks, ending on 12 September. [https://phabricator.wikimedia.org/T395716] * An A/A test to measure the baseline for reader retention was launched 12 August using [[wikitech:Experimentation Lab|Experimentation Lab]]. This measures the percentage of users who revisit a wiki after their initial visit over a 14-day period. No visual changes are expected. The experiment will run through 31 August. [https://phabricator.wikimedia.org/T399227] * Five new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q34057|Tagalog]] ([[s:tl:|<code>s:tl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T388639] ** a {{int:project-localized-name-group-wikisource/en}} in [[d:Q36213|Madurese]] ([[s:mad:|<code>s:mad:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T391747] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia/en}} in [[d:Q3450749|Rakhine]] ([[w:rki:|<code>w:rki:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T392490] ** a {{int:project-localized-name-group-wikibooks/en}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[b:min:|<code>b:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T395452] ** a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q7598268|Standard Moroccan Amazigh]] ([[wikt:zgh:|<code>wikt:zgh:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T399684] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:46}} community-submitted {{PLURAL:46|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.15|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/34|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W34"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٣٣، ١٩ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29127690 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-35</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W35"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-gift.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Template authors can now use additional CSS properties, since the CSS sanitizer used by [[mw:Special:MyLanguage/Help:TemplateStyles|TemplateStyles]] was updated. For example: <code>width: fit-content</code>; <code>ruby-align</code>; relative units such as <code>lh</code>; and custom strings in <code>list-style-type</code>. These improvements are a [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Wishes/Allow use of modern CSS in templates by updating the TemplateStyles CSS sanitizer|Community Wishlist wish]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T271958][https://phabricator.wikimedia.org/T277755][https://phabricator.wikimedia.org/T293633][https://phabricator.wikimedia.org/T295088][https://phabricator.wikimedia.org/T326906][https://phabricator.wikimedia.org/T340057][https://phabricator.wikimedia.org/T360725][https://phabricator.wikimedia.org/T371809][https://phabricator.wikimedia.org/T375344][https://phabricator.wikimedia.org/T394619] * On large wikis, the default time period to display edits from, within the Special:RecentChanges page, has been changed from 7 days to 1 day. This is part of a performance improvement project. This should have no user-facing impact due to the quantity of edits on these wikis. [https://phabricator.wikimedia.org/T399455] * Administrators can now access the [[{{#special:BlockedExternalDomains}}]] page from the [[{{#special:CommunityConfiguration}}]] list page. This makes it easier to find. [https://phabricator.wikimedia.org/T393240] * Wikimedia Commons videos were not shown in the Videos tab in Google Search. The problem was investigated and reported to Google who have now fixed the issue. [https://phabricator.wikimedia.org/T396168][https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/Wishes/Do_something_about_Google_%26_DuckDuckGo_search_not_indexing_media_files_and_categories_on_Commons] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wiktionary/en}} in [[d:Q33014|Betawi]] ([[wikt:bew:|<code>wikt:bew:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T402130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:39}} community-submitted {{PLURAL:39|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * Two fields of the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Recentchanges table|recentchanges database table]] are being removed. <code>rc_new</code> and <code>rc_type</code> are being removed in favor of <code>rc_source</code>. Queries to these older fields will start to fail starting this week and developers should use <code>rc_source</code> instead. These older fields were deprecated over 10 years ago and should not be in use. This is part of work to improve the performance and stability of queries to the recentchanges table. [https://phabricator.wikimedia.org/T400696] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.16|MediaWiki]] '''In depth''' * The latest quarterly [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Newsletter/2025/July|Language and Internationalization Newsletter]] is now available. This edition includes: support for new languages in MediaWiki and translatewiki; the start of the Language Onboarding and Development project to help support the growth of new and small wikis; updates on research projects; and more. '''Meetings and events''' * The next [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Language and Product Localization/Community meetings#29 August 2025|Language Community Meeting]] is happening soon, August 29th at [https://zonestamp.toolforge.org/1756479600 15:00 UTC]. This week's meeting will cover: the Avro keyboard developers from Wikimedia Bangladesh, who were recently awarded a national award for their contributions to this keyboard; and other topics. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/35|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W35"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠٠:٠٨، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29175124 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-36</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W36"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team wants to compile a list of templates, jargon terms, and policies used in edit summaries when a copyright violation is removed. This will help them identify the number of edits reverted due to copyright issues. We invite community members from the following Wikis to list these terms in [[Phab:T402601|T402601]], or to share their list with [[User:Trizek (WMF)|Trizek_(WMF)]]: {{int:project-localized-name-arwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-cswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-dewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-enwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-eswiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-fawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-frwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-hewiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-idwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-itwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-jawiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-kowiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-nlwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-plwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ptwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-trwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-ukwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-viwiki/en}}{{int:comma-separator/en}}{{int:project-localized-name-zhwiki/en}}. This project is open until September 9th 2025. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] has been enabled for all Wikisources. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. The extension has three features: [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]], [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaboration list|Collaboration List]], and [[m:Special:MyLanguage/Connection Team/Invitation list|Invitation List]]. To request the extension for your wiki, visit the Deployment information page. [https://meta.wikimedia.org/wiki/CampaignEvents/Deployment_status#How_to_Request_the_CampaignEvents_Extension_for_your_wiki] * The lists in the footer of the editing interface, such as "Templates used on this page," will now be organized into columns when there is enough space. This enhancement minimizes scrolling when editing lengthy articles on Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T401066] * On September 3rd, 2025 we will increase the sampling percentages of our [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Watchlist/Experiment#Scope of the experiment|group by toggle experiment]] of the <code>Special:RecentChanges</code>, <code>Special:Watchlist</code>, and <code>Special:RelatedChanges</code> pages on the Chinese, French, and Portuguese Wikipedias to 100 percent, allowing more editors to be part of this experiment. This adjustment is intended to ensure we have sufficient data to make informed decisions when evaluating the experiment results. [https://phabricator.wikimedia.org/T402958][https://phabricator.wikimedia.org/T396789] * Upon clicking an empty search bar, logged-out users will see suggestions of articles for further reading on English Wikipedia beginning the week of September 22. The feature will be available on both desktop and mobile. All non-English wikis received this change in June and July. The goal is to make it easier for users to find articles. [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Content Discovery Experiments/Search Suggestions|Learn more]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:37}} community-submitted {{PLURAL:37|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.17|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions now has a new capability called "lightweight enumeration types", an enumeration type is simply a fixed set of values that's in the type's definition. This capability makes it quick and easy to define such a type, and allows for the reuse of values that are already present in Wikidata. Here is [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-07-19|a newsletter]] to learn more. * The latest [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Newsletter updates#August 2025: Newsletter #1|Readers Newsletter]] is now available. This edition includes: the formation of two new teams — Reader Growth and Reader Experience; insights into declining pageviews and account creations; highlights from the Wikimania Nairobi panel on improving the reading experience; upcoming experiments to engage new and existing readers; and more. '''Meetings and events''' * Spotlight on some Wikimania 2025 Sessions: ** Identifying AI-generated text by searching for ISBNs whose checksums fail: Mathias Schindler of WMDE [https://www.youtube.com/watch?v=Dw9o8Lsl974&t=15910s shared tools to help communities search for these]. ** [https://wikimedia.eventyay.com/talk/wikimania2025/talk/TCHZKH/ La durabilité du mouvement Wikimedia face aux défis actuels et futurs]: This session explored how Wikimedia can stay a trusted source of knowledge in the age of generative AI, information overload, and disinformation. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/36|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W36"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٥، ١ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29196010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-37</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W37"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Editing team is working on a new check: [[mw:Special:MyLanguage/Paste check|Paste check]]. This check informs newcomers who paste text into Wikipedia that the content might not be accepted. This check is an effort to increase the likelihood that the new content people are adding to Wikipedia is aligned with the Movement's commitment to offering information under a free content license. This check will soon be tested at a few wikis. If your community is interested in this test, please [[phab:T403680|tell us in this task]], or [[mw:Talk:Edit check|contact the team]]. '''Updates for editors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will be able to use a [[w:en:Lint (software)|linting tool]] to see errors or other potential problems in wikitext in real time. See the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|help page for more information]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T381577] * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|class=skin-invert|Advanced item]] When browsing a wiki (like <code dir=ltr>en.wikipedia.org</code>), the software responds in one of two ways: a desktop page, or a redirect to a mobile version on an "m" domain (like <code dir=ltr>en.m.wikipedia.org</code>). Over the next three weeks, MediaWiki will start displaying the mobile version to mobile devices directly on the standard domain, without this redirect. This change does not affect existing m-dot URLs, or the "Desktop view" opt-out. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * When an edit changes the categories of a page, the changes to the category membership counts are now happening asynchronously. This improves the speed of saving edits, especially when moving many pages to or from the same category, and reduces the risk of site outages, but it means that the counts can show outdated information for a few minutes. [https://phabricator.wikimedia.org/T365303] * Edits on Wikidata to qualifiers (properties and values) and references (properties and values) in a Wikidata item statement will now not add entries to the RecentChanges or Watchlist pages on all other Wikis. This is a temporary change to improve performance while other solutions are created. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: Turn off (temporarily) Qualifiers and References Wikidata edits to the Recent Changes tables|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401286][https://phabricator.wikimedia.org/T400698] * Japanese-language wikis have had a major upgrade to the way that search works. The new search should generally give more accurate and more relevant search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T318269] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/37|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W37"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٠١:١٠، ٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29238161 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-38</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W38"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * References lists that are made using the <code dir=ltr><nowiki><references/></nowiki></code> [[mw:Special:MyLanguage/Help:Cite#references-tag|tag]] will now automatically display with columns in Vector 2022 when readers are using its 'standard' settings for text-size and page-width. [https://phabricator.wikimedia.org/T334941] * Starting in the week of October 6, on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small wikis]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] that have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] enabled, all autoconfirmed users will be able to use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] as an organizer. No changes will be made for [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/large.dblist|large wikis]] unless requested in Phabricator. This change is being made to make it easier for more people to use Event Registration, especially on wikis that are less likely to have policies related to the Event Organizer right. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Proposal to grant autoconfirmed users on small and medium wikis the organizer access to the event registration tool|Learn more]]. * Users that search using regular expressions (regex) can now use additional features including: ** for the <code dir=ltr>intitle:</code> keyword: [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Metacharacters|metacharacters]] for start-of-line (<code dir=ltr>^</code>) and end-of-line (<code dir=ltr>$</code>) anchors [https://phabricator.wikimedia.org/T317599] ** for both <code dir=ltr>intitle:</code> and <code dir=ltr>insource:</code> keywords: shorthand [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Character_Classes|character classes]] for digits (<code dir=ltr>\d</code>), whitespace (<code dir=ltr>\s</code>), and word characters (<code dir=ltr>\w</code>); and [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#Escape codes|escape codes]] for line feed (<code dir=ltr>\r</code>), newline (<code dir=ltr>\n</code>), tab (<code dir=ltr>\t</code>), and unicode (e.g. <code dir=ltr>\uHHHH</code>). [https://phabricator.wikimedia.org/T403212] * When you search for text that looks like an IP, the system will now show search results. It used to take you to the contributions for that IP instead of showing search results. [https://phabricator.wikimedia.org/T306325] * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on September 24. This is planned at [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests which happen twice a year. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the background and details of this process on the Diff blog]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug was fixed that affected users who used the page-tabs to switch from wikitext editing of a section into the visualeditor. [https://phabricator.wikimedia.org/T401043] '''Updates for technical contributors''' * The MediaWiki Interfaces team is redesigning the Wikimedia REST API Sandbox with Codex. If you have feedback on improvements for the API documentation or what makes developer experiences smooth (or frustrating), you’re invited to [https://calendar.google.com/calendar/u/0/appointments/schedules/AcZssZ2aZzbXeQvjOF7gB1fJXiwAYemQjKf4sXNaRODPA7_obFyNBwkzNkoVCoTF-aeov89kIjXHbCQm join an upcoming discovery interview], or [[mw:MediaWiki Interfaces Team/Developer Feedback/Wikimedia Web APIs|leave feedback onwiki]]. [[listarchive:list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/C4FBAOA57PH6G5ORVMAUF5TGYBLZDU5Q/|Learn more]]. * Edits to Wikidata aliases (an alternative name for an item or a property) will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [[m:Wikidata For Wikimedia Projects/Reduce change propagation noise#Phase 1: More granular Alias tracking|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401288] * The new [https://www.unicode.org/versions/Unicode17.0.0/ Unicode 17.0] version has been released. The [[:c:Category:Unicode Module Datasets|datasets on Commons]] for the [[:d:Q39301585|Module:Unicode data]] have been updated. Wikipedias that do not use the Commons datasets should either update their own data or switch to the Commons datasets. * Users of the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] Structured Contents endpoints can now access [https://enterprise.wikimedia.com/blog/parsed-wikipedia-tables/ Parsed Tables]. The new Parsed Tables feature extracts and represents Wikipedia tables in structured JSON. This improves machine accessibility as part of the [https://enterprise.wikimedia.com/api/structured-contents/ Structured Contents initiative]. Structured Contents output is freely available through the [https://enterprise.wikimedia.com/docs/on-demand/#article-structured-contents-beta On-demand API], or through Wikimedia Cloud Services. * A [https://www.kaggle.com/datasets/wikimedia-foundation/english-wikipedia-people-dataset dataset of English Wikipedia biographical information] from [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise|Wikimedia Enterprise]] has been published on Kaggle, for evaluation and research. This provides structured data from more than 1.5 million biographies, including birth and death dates, education, affiliations, careers, awards, and more (from a June 2024 snapshot). * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.19|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Scholarships|Scholarship applications]] for Wikimania 2026 in Paris, France, are open until October 31. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/38|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W38"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٠٢، ١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29263921 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-39</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W39"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [https://zonestamp.toolforge.org/1758726000 On September 24th at 15:00 UTC], all Wikimedia sites users will experience a brief read-only period due to a scheduled [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|datacenter server switchover]]. The Wikimedia Foundation's Site Reliability Engineering (SRE) team will redirect all traffic from one primary server to its backup. You can listen to the switchover using the [http://listen.hatnote.com/ "Listen to Wikipedia"] tool, where you will hear edits stop for a few minutes during the read-only phase, then resume. This twice-yearly datacenter server switchover ensures reliability by testing the backup datacenter, so that our sites can stay online even if the primary datacenter fails. You can [[diffblog:2025/03/12/hear-that-the-wikis-go-silent-twice-a-year/|read more about the process on the Diff blog]]. '''Updates for editors''' * Editors of [[f:Special:Mylanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-09-12#Next round of Wiktionaries to receive embedded Wikifunctions calls|60 more Wiktionaries]] will soon be able to call [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Introduction|functions from Wikifunctions]] and integrate them into their pages. A function takes one or more inputs and transforms them into a desired output, like adding numbers, converting miles to meters, calculating elapsed time, or declining a word into a case. They will join the other [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-29#Wikifunctions available on 65 Wiktionaries|65 Wiktionary language editions]], which already have access to embedded Wikifunctions calls. Later this year, plans are in place to expand to more Wiktionaries and the Incubator. * A new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#Technical metadata of another page|parser function]] has been added: <code><nowiki>{{#contentmodel}}</nowiki></code>. Template editors and admins can use it to get the localized or canonical name of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|content model]] of a specific page. The function makes it easier to create and edit system messages, such as ''MediaWiki:editinginterface'', even when you switch types of pages, like wiki, JavaScript, CSS or JSON page. [https://phabricator.wikimedia.org/T328254] * Adding or editing a <code>DISPLAYTITLE</code> for an article using VisualEditor will no longer be broken. Editors who use VisualEditor mode to modify the <code><nowiki>{{DISPLAYTITLE}}</nowiki></code> would no longer have the literal text "DISPLAYTITLE" or its localized variant added to their articles. A list of pages that may have been affected and might need cleanup is documented in [[phab:P83438|this ticket]]. * Beta users of the Wikipedia Android app can now try the redesigned [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Android/Activity Tab Experiment|Activity tab]], which replaces the Edits tab. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:12}} community-submitted {{PLURAL:12|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * Wikifunctions users can now import many essential facts involving [[f:Special:MyLanguage/Z6011|geo-coordinates]], [[f:Special:MyLanguage/Z6010|quantities]] and [[f:Special:MyLanguage/Z6064|time]] values from Wikidata. This is made possible by the creation of Wikifunctions types for these values, which makes them available for use by functions in Wikifunctions. Learn more about how this works in [[c:File:ImportingWikidataDatatypesIntoWikifunctions.webm|this video]] and Wikifunctions' [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-01#News in Types I: Wikidata quantity|August 1 newsletter]] (for quantities) and [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2025-08-22#News in Types: Wikidata geo-coordinate|August 22 newsletter]] (for geo-coordinates). '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/39|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W39"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٢:٥١، ٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29305556 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-40</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W40"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * A major software upgrade has been made to [[phab:|Phabricator]]. The update introduces performance improvements, a refreshed search interface, enhancements to Maniphest task search, updates to user profile pages and project workboards, new Herald automation features, as well as general text input, mobile experience improvements and more. [https://phabricator.wikimedia.org/phame/post/view/321/iterative_improvements_september_2025/] '''Updates for editors''' * The Community Tech team will release the new Community Wishlist extension on October 1, that will improve the way wishes will be submitted. The new extension will allow users to add tags to their wishes to better categorise them, and (in a future iteration) to filter them by status, tags and focus areas. It will also be possible to support individual wishes again, as requested by the community in many instances. The old system will be retired. There will be a brief period of downtime while the extension is deployed and wishes are migrated to the new system. You can read more about this [[:m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|in the latest update]] or you can consult the [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CommunityRequests|current documentation on MediaWiki]]. * As announced [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|on Diff blog]], the production trial of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|hCaptcha]] service for bot detection has begun. The trial is currently using hCaptcha to protect account creation on Chinese, Persian, Portuguese, Indonesian, Japanese, and Turkish Wikipedias, where it will replace our existing [[mw:Special:MyLanguage/Extension:ConfirmEdit#FancyCaptcha|CAPTCHA]] (FancyCaptcha). The goal with the trial is to better block bots while also improving usability and accessibility for users who encounter CAPTCHA challenges. * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CampaignEvents|CampaignEvents]] extension has been [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|deployed]] to Wikimedia Commons. The extension makes it easier to organize and participate in collaborative activities, like edit-a-thons and WikiProjects, on the wikis. On Commons, anyone who is a registered user can use it as an event participant. To use it as an organizer, someone needs to have the [[c:Special:MyLanguage/Commons:Event organizers|event organizer right]]. * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to German Wikipedia. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|test the feature]] on testwiki or [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing on betawiki] as well. Please share your thoughts on [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Templates used in sub-references|using templates in sub-references]] or [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|volunteer to become a pilot wiki]]. * On wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Mentorship|Mentorship]] system, communities can now opt experienced editors out of Mentorship through [[{{#special:CommunityConfiguration/Mentorship}}]]. Within this setting, communities may define thresholds, based on edit count and account age, to decide when an editor is considered experienced enough to no longer receive Mentorship. [https://phabricator.wikimedia.org/T403563] * The Editing Team and the Machine Learning Team are working on a new check for newcomers: [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tone Check|Tone check]]. Using a prediction model, this check will encourage editors to improve the tone of their edits, using artificial intelligence. We invite volunteers to review the first version of the Tone language model for the following languages: Arabic, Czech, German, Hebrew, Indonesian, Dutch, Polish, Russian, Turkish, Chinese, Farsi, Italian, Norwegian, Romanian and Latvian. Users from these wikis interested in reviewing this model are [[mw:Special:MyLanguage/Edit_check/Tone_Check/Model_evaluation|invited to sign up at MediaWiki.org]]. The deadline to sign up is on October 3, which will be the start date of the test. * The rollout of [[:mw:Special:MyLanguage/Help:Manage blocks|multiblocks]] had the side effect that non-active block logs may have been shown on {{#special:Contributions}} and on blocked users' user and user_talk pages. This issue will be fully resolved in a few days. As part of the fix, [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=sp-contributions-blocked-notice}} messages prefixed with <code>sp-contributions-blocked-notice</code>] will be removed and replaced with [{{fullurl:Special:Allmessages|prefix=blocked-notice-logextract}} those prefixed with <code>blocked-notice-logextract</code>] in a few weeks. Please help translate the new messages and update any local overrides if needed. * There was a bug with links added using visual editor if they included characters such as <code dir=ltr><nowiki>[ ] |</nowiki></code> after the fragment identifier (<code><nowiki>#</nowiki></code>). They were not encoded properly creating an incorrect link. This has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T404823] * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikiquote/en}} in [[d:Q9237|Malay]] ([[q:ms:|<code>q:ms:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404698] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/User Info|User Info Card]] now displays currently active global lock/blocks. [https://phabricator.wikimedia.org/T401128] '''Updates for technical contributors''' * Later this week, editors using Lua modules will be able to use the <code>[[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.title.newBatch|mw.title.newBatch]]</code> function to look up the existence of up to 25 pages at once, in a way that only increases the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parser functions#Expensive parser functions|expensive function]] count once. * A new [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Unsupported Tools Working Group]] has been formed as part of ongoing efforts to collectively determine technical work priorities, similar to the [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product & Technology Advisory Council]] (PTAC). The working group will help prioritize and review requests for support of unmaintained extensions, gadgets, bots, and tools. For the first cycle, the group will be prioritizing an unsupported Wikimedia Commons tool. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.21|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/40|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W40"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤٧، ٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29355230 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-41</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W41"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#paste|Paste Check]] is a new Edit Check feature to help avoid and fight copyright violations. When editors paste text into an article, Paste Check prompts them to confirm the origin and licensing of the content. Starting Wednesday, 8 October, [[phab:T403680|22 wikis will test Paste Check]]. Paste Check will help new volunteers understand and follow the policies and guidelines necessary to make constructive contributions to Wikipedia projects. '''Updates for editors''' * Mobile devices will receive mobile articles directly on the standard domain (like <code>en.wikipedia.org</code>), instead of via a redirect to an "m" domain (like <code>en.m.wikipedia.org</code>). This change improves performance. This week it will be enabled on Wikipedias. The existing mobile URLs and the "Desktop view" opt-out remain available. [[mw:Requests for comment/Mobile domain sunsetting/2025 Announcement|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T214998] * New [[mw:Special:MyLanguage/Help:CirrusSearch#creationdate and lasteditdate|date filters]], <code dir=ltr>creationdate:</code> and <code dir=ltr>lasteditdate:</code>, are now available in the wiki search engine. This allows users to filter search results by a page's first or last revision date. The filters support comparison operators (e.g. <code dir=ltr>>2024</code>) and relative dates (e.g. <code dir=ltr>today-1d</code>), making it easier to find recently updated content or pages within specific age ranges. [https://phabricator.wikimedia.org/T403593] * [[f:|Wikifunctions]] now supports rich text in embedded calls across the 150 wikis where it's enabled. To showcase this, the team created a [[f:Z26333|Latin declination table]] that Wiktionary editors can use to automatically generate noun forms, producing clear, formatted results — see an [[f:Wikifunctions:Embedded function calls/Wiktionary tables demonstration|example output]]. If you need any help or have any feedback, please [[f:Wikifunctions:Project chat|contact the Wikifunctions Team]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T397402] * An edit link will now appear inside the categories box on article pages for logged in users, which will directly launch the VisualEditor category dialog. [https://phabricator.wikimedia.org/T291691] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a problem downloading pdf files last week and that has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T405957] '''Updates for technical contributors''' * The field <code dir=ltr>rev_sha1</code> in the revision database table is being removed in favor of <code dir=ltr>content_sha1</code> in the content database table. See [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud@lists.wikimedia.org/thread/2D2M3SP4WHR6BXXKTZ2PBLZQYR3EGQVR/ the announcement] for more information. * The [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web|Reader Experience team]] will roll out [[w:en:Light-on-dark color scheme|Dark Mode]] user interface on all Wikimedia sites on October 29, 2025. All anonymous users of Wikimedia sites will have the option to activate a color scheme that features light-colored text on a dark background. This is designed to provide a more comfortable reading experience, especially in low-light situations. Template authors and technical contributors are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Reading/Web/Accessibility for reading/Updates/2024-04|learn how to make pages ready for Dark mode]] and address any compatibility issues found in templates in their wiki before the enablement. Please contact the Web team for questions or any support on [[mw:Talk:Reading/Web/Accessibility for reading#|this talk page]] before the enablement. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Starting on Monday, October 6, API endpoints under the <code>rest.php</code> path will be rerouted through a new internal API Gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T400130] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/41|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W41"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:١٩، ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29400897 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-42</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W42"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Last week, improvements to account security and two-factor authentication (2FA) features were enabled across all wikis. These changes include user interface improvements for [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity], the support of multiple 2FA methods via authenticator apps and portable security keys (previously users could only enable one method), and a new Recovery Codes module which facilitates fewer account lockouts due to lost two-factor apps and devices. As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project, work is continuing through the rest of 2025 on further user experience improvements, and support for passkeys as an alternate second factor. '''Updates for editors''' * Another part of the Account security project is making 2FA generally available to all users. Along with editors with advanced privileges, such as administrators and bureaucrats, 40% of editors now have access to 2FA. You can check if you have access at [https://auth.wikimedia.org/metawiki/wiki/Special:AccountSecurity Special:AccountSecurity]. Instructions for activation are on the linked page. The plan is to continue increasing availability if it is determined that the user support capabilities are able to support global usage. [https://phabricator.wikimedia.org/T400579] * This week, users at wikis where talk page [[mw:Special:MyLanguage/Talk pages project/Usability|Usability Improvements]] are already available by default (everywhere ''except'' the 12 wikis listed in [[phab:T379264|T379264]]) will gain the ability to Thank a comment directly from the talk page it appears on. Before this change, Thanking could only be done by visiting the revision history of the talk page. You can [[diffblog:2025/10/13/revolutionizing-gratitude-a-new-era-of-thanking-comments/|learn more about this change]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T366095] * Users who have not [[Special:Preferences#mw-prefsection-personal-email|verified their email address]] will soon be receiving monthly Notification reminders to do so. This is because users who have verified their email can more easily recover their account. These reminders will not be sent if the user is inactive or removes the unverified email from their account. [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/Help:Email_confirmation][https://phabricator.wikimedia.org/T58074] * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a fix was made for an occasional error with saving translated paragraphs in the Content Translation tool, and the related error messages are now easier to see. [https://phabricator.wikimedia.org/T376531] '''Updates for technical contributors''' * The Unsupported Tools Working Group has chosen [[c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] as the first tool for its pilot cycle. The group will explore ways to improve and sustain the tool over the coming months. [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|Learn more on Meta]]. * [[File:Octicons-sync.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/42|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W42"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٥، ١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29434481 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-43</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W43"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * To optimize how user data is stored in our databases, the saved preferences of users who haven't logged in for over five years and have fewer than 100 edits will be cleared. When those users return, default settings will apply. [https://phabricator.wikimedia.org/T406724] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, there was a broken link from the GlobalContributions interface message to the XTools GlobalContributions page which has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406415] '''Updates for technical contributors''' * The work to reroute all traffic to API endpoints under the <code dir=ltr><nowiki>rest.php</nowiki></code> route through a common API gateway is now complete. If any issues are observed, please file a phabricator ticket to the [[phab:tag/serviceops/|Service Ops team board]]. * Edits to Wikidata references or qualifiers will now be shown in RecentChanges and Watchlist entries on other wikis less often, reducing unnecessary notifications. This will reduce the overall quantity of 'noisy' entries. Wikidata's own pages remain unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T401290] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/43|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W43"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣١، ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29478670 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-44</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W44"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia iOS app has launched an A/B/C test of improvements made to the tabbed browsing feature for select regions and languages. The test, named “More dynamic tabs”, explores new tab experiences and includes “Did you know” and “Because you read” article recommendations. You can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/Tabbed Browsing (Tabs)/New Tab Experience and Recommendations Experiment|read more on the project page]]. * Autoconfirmed users on [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/small.dblist|small]] and [[git:operations/mediawiki-config/+/a2d2aaab9ace84280dd2f4c70a33bb69cd73850f/dblists/medium.dblist|medium wikis]] with the CampaignEvents extension can now use [[m:Special:MyLanguage/Event Center/Registration|Event Registration]] without the Event Organizer right. This feature lets organizers enable registration, manage participants, and lets users register with one click instead of signing event pages. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue of flashing colors when holding or pressing the arrow keys under the dark mode settings in Vector 2022 has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T402285] '''Updates for technical contributors''' * The CampaignEvents extension will be deployed to all remaining wikis during the week of 17 November 2025. The extension currently includes three features: Event Registration, Collaboration List, and Invitation List. For this rollout, Invitation List will not be enabled on Wikifunctions and MediaWiki unless requested by those communities. [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Deployment status|Visit the deployment page to learn more]]. * The SwaggerUI-based REST sandbox experience is now live on all wiki projects. The sandbox can be accessed through the [[{{#special:RestSandbox}}]] page. Please report any issues to the MediaWiki Interfaces team board, or join the discussion on the [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team/Feature Feedback/REST Sandbox|project launch]] page. [https://phabricator.wikimedia.org/project/board/6931/] * Transform endpoints with a trailing slash path in the MediaWiki REST API are now marked as deprecated. They will remain functional during this time, but removal is expected by the end of January 2026. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found and tested using the [https://test.wikipedia.org/w/index.php?api=mw-extra&title=Special%3ARestSandbox REST Sandbox]. See the [[mw:API/Deprecation|MediaWiki REST API Deprecation]] page for more detailed information about the API deprecation policies and procedures. * A dedicated [[mw:API:REST API/Changelog|changelog now exists for the MediaWiki REST API]]. The changelog provides an overview of these changes, making it easier for developers to keep track of improvements and iterations. Announcements will also continue to flow through the standard communication channels, including Tech News and email distribution lists, but can now be more easily referenced from a central location. If you have feedback about the style, structure, or content of this changelog, please [[mw:API talk:REST API/Changelog|join the discussion]]. * Administrators can delete the tracking category which was previously added by the JsonConfig extension, as it is no longer used. See the categories linked from [[d:Q130635582#sitelinks-wikipedia|Q130635582]]. It is OK if there are still pages listed in the category as that is just a caching issue, and they will be automatically cleared out the next time each page is edited. [https://phabricator.wikimedia.org/T378352] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.25|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W44"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٧، ٢٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29513638 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-45</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W45"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Administrators will now find that [[{{#special:MergeHistory}}]] is now significantly more flexible about what it can merge. It can now merge sections taken from the middle of the history of the source (rather than only the start) and insert revisions anywhere in the history of the destination page (rather than only the start). [https://phabricator.wikimedia.org/T382958] * For users with "{{int:discussiontools-preference-autotopicsub}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|enabled in their preferences]], starting a new topic or adding a reply to an existing topic will now subscribe them to replies to that topic. Previously, this would only happen if the DiscussionTools "{{int:Skin-action-addsection}}" or "{{int:Discussiontools-replybutton}}" widgets were used. When DiscussionTools was originally launched existing accounts were not opted in to automatic topic subscriptions, so this change should primarily affect newer accounts and users who have deliberately changed their preferences since that time. [https://phabricator.wikimedia.org/T290778] * Scribunto modules can now be used to [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#SVG library|generate SVG images]]. This can be used to build charts, graphics and other visualizations dynamically through Lua, reducing the need to compose them externally and upload them as files. [https://phabricator.wikimedia.org/T405861] * Wikimedia sites now provide all anonymous users with the option to enable a dark mode color scheme, featuring light-colored text on a dark background. This enhancement aims to deliver a more enjoyable reading experience, especially in dimly lit environments. [https://phabricator.wikimedia.org/T395628] * Users with large watchlists have long faced timeouts when editing [[Special:EditWatchlist|Special:EditWatchlist]]. The page now loads entries in smaller sections instead of all at once due to a paging update, allowing everyone to edit their watchlists smoothly. As part of the database update, sorting by expiry has been removed because it was over 100× slower than sorting by title. A [https://meta.wikimedia.org/wiki/Community_Wishlist/W454 community wish] has been created to explore alternative ways to restore sort-by-expiry. If this feature is important to you, please support the wish! [https://phabricator.wikimedia.org/T41510] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:31}} community-submitted {{PLURAL:31|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the fixing of the persisting highlighting when using VisualEditor find and replace during a query. [https://phabricator.wikimedia.org/T407318] '''Updates for technical contributors''' * Since 2019 the [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia URL Shortener|Wikimedia URL Shortener]] at https://w.wiki is available for all Wikimedia wikis to create short links to articles, permalinks, diffs, etc. It is available in the sidebar as "Get shortened URL". There are 30 wikis that also install an older "ShortUrl" extension. The old extension will soon be removed. This means <code>/s/</code> URLs will not be advertised under article titles via HTML <code dir=ltr>class="title-shortlink"</code>. The <code>/s/</code> URLs will keep working. [https://phabricator.wikimedia.org/T107188] * On Thursday, October 30, the [[:mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Interfaces Team|MediaWiki Interfaces]] and [[:mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Service Operations]] teams began rerouting Action API traffic through a common API gateway. Individual wikis will be updated based on the standard release groups, with total traffic increased over time. This change is expected to be non-breaking and non-disruptive. If any issues are observed, please file a Phabricator ticket to the [https://phabricator.wikimedia.org/tag/serviceops/ Service Ops team] board. * MediaWiki Train deployments will pause for the final two weeks of 2025: 22 December and 29 December. Backport windows will also pause between Monday, 22 December 2025 and Thursday, 2 January 2026. A backport window is a scheduled time to add things like bug fixes and configuration changes. There are seven deployment trains remaining for 2025. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/SMWTEAES4SDLDUSK4HMWNBSKNCXZAWYN/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.45/wmf.26|MediaWiki]] '''In depth''' * In 2025, the Wikimedia Foundation reported that AI systems and search engines increasingly use Wikipedia content without driving users to the site, contributing to an 8% drop in human pageviews compared to 2024. After detecting bots disguised as humans, Wikimedia updated its traffic data to reflect this shift. Read more about current user trends on Wikipedia in [[diffblog:2025/10/17/new-user-trends-on-wikipedia/|a Diff blog post]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/45|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W45"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣٠، ٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29552512 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-46</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W46"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translations]] are available. '''Updates for editors''' [[File:Talk pages default look (April 2023).jpg|thumb|alt=Screenshot of the visual improvements made on talk pages|Example of a talk page with the new design, in French.]] * Starting November 12, users will see a change in the [[m:Special:MyLanguage/Talk pages project/Feature summary#Usability improvements|appearance of talk pages]] on [[Phab:T379264|some Wikipedias]]. Almost [[phab:T392121|all wikis]] have received this design change; [[phab:T409297|English Wikipedia]] will get these changes later. You can read more [[diffblog:2024/05/02/making-talk-pages-better-for-everyone/|on ''Diff'']]. Users can opt out of these changes [[Special:Preferences#mw-prefsection-editing|in their user preferences]] in "{{int:discussiontools-preference-visualenhancements}}". [https://phabricator.wikimedia.org/T379264] * MediaWiki can now display a [[mw:Special:MyLanguage/Help:Protection indicators|page indicator]] automatically while a page is protected. This feature is disabled by default. It can be enabled by [[m:Special:MyLanguage/Requesting wiki configuration changes|community request]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T12347] * Using the "{{int:showpreview}}" or "{{int:showdiff}}" buttons in the wikitext editor will now carry over certain URL parameters like '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#useskin|useskin]]', '[[mw:Special:MyLanguage/Manual:Parameters to index.php#uselang|uselang]]' and '[[mw:Special:MyLanguage/Help:Section#Editing sections|section]]'. This update also fixes an issue where, if the browser crashed while previewing an edit to a single section, saving this edit could overwrite the entire page with just that section’s content. [https://phabricator.wikimedia.org/T62744][https://phabricator.wikimedia.org/T24029][https://phabricator.wikimedia.org/T155097] * Wikivoyage wikis can use [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:Kartographer#Markers and counters|colored map markers in the article text]]. The text of these markers will now be shown in contrasting black or white color, instead of always being white. Local workarounds for the problem can be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T369454] * The Activity tab in the Wikipedia Android app is now available for all users. The new tab offers personalized insights into reading, editing, and donation activity, while simplifying navigation and making app use more engaging. [https://www.mediawiki.org/wiki/Wikimedia_Apps/Team/Android/Activity_Tab_Experiment] * The Reader Growth team is launching an experiment called "Image browsing" to test how to make it easier for readers to browse and discover images on Wikipedia articles. This experiment, a mobile-only A/B test, will go live on English Wikipedia in the week of November 17 and will run for four weeks, affecting 0.05% of users on English wiki. The test launched on November 3 on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese wikis, affecting up to 10% of users on those wikis. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Reader_Growth/WE3.1.3_Image_Browsing] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example the inability to lock accounts on mobile sites has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T256185] '''Updates for technical contributors''' * [[wikitech:Help talk:Toolforge/Toolforge standards committee#November 2025 committee nominations|Nominations are open on Wikitech]] for new [[wikitech:Help:Toolforge/Toolforge standards committee|Toolforge standards committee]] members. The committee oversees the Toolforge [[wikitech:Help:Toolforge/Right to fork policy|Right to fork policy]] and [[wikitech:Help:Toolforge/Abandoned tool policy|Abandoned tool policy]] among other duties. Nominations will remain open through 2025-11-28. * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT issuer field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]] has been changed to <code><nowiki>https://meta.wikimedia.org</nowiki></code>. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * The [[w:JSON Web Token#Standard fields|JWT subject field]] in [[mw:Special:MyLanguage/OAuth/For Developers#OAuth 2|OAuth 2 access tokens]] will soon change from <code><user id></code> to <code dir=ltr style="white-space:nowrap">mw:<identity type>:<user id></code>, where <code><identity type></code> is typically <code dir=ltr>CentralAuth:</code><!-- not a typo --> (for [[m:Special:MyLanguage/Help:Unified login|SUL wikis]]) or <code dir=ltr style="white-space:nowrap">local:<wiki id></code> (for other wikis). This is to avoid conflicts between different user ID types, and to make OAuth 2 access tokens and the <code>sessionJwt</code> cookie more similar. Old access tokens will still work. [https://phabricator.wikimedia.org/T399199] * MediaWiki's block messages ([[MediaWiki:Blockedtext|blockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-partial|blockedtext-partial]], [[MediaWiki:Autoblockedtext|autoblockedtext]], [[MediaWiki:Systemblockedtext|systemblockedtext]], [[MediaWiki:Blockedtext-tempuser|blockedtext-tempuser]], [[MediaWiki:Autoblockedtext-tempuser|autoblockedtext-tempuser]]) now support additional parameters indicating whether the user is blocked from editing their own user talk page <code><nowiki>$9</nowiki></code> or emailing other users <code><nowiki>$</nowiki><nowiki>10</nowiki></code>. [https://phabricator.wikimedia.org/T285612] * A <code>REL1_45</code> branch for MediaWiki core and each of the extensions and skins in Wikimedia git has been created. This is the first step in the release process for MediaWiki 1.45.0, scheduled for late November 2025. If you are working on a critical bug fix or working on a new feature, you may need to take note of this change. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/ZUY7TY3Z6XPZWZVAZV63OPO5OW52Q6GE/] * The process for generating CirrusSearch dumps has been updated due to slowing performance. If you encounter any issues migrating to the replacement dumps, please contact the Search Platform Team for support. [https://phabricator.wikimedia.org/T366248][https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/3KQPOR6ACVN6OVLMLZPIBXQSWQKW4E3K/] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/46|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W46"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٣٥، ١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29606150 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-47</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W47"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is experimenting with [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4_Reading lists|reading lists on mobile web]], allowing logged-in readers with no edits to save private lists of articles for later. The experiment is running on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias since the week of 10 November, and will begin on English Wikipedia the week of 17 November. * Users who can’t receive their email verification code during login can now get help by submitting a form on a new special page. This update is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. If your account has an email address, please make sure you still have access to it. When logging in from a new device or location without 2FA, you may be asked to enter a 6-digit code sent by email to finish logging in. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Why are you requiring me to enter a code from my email to log in? Can I opt out of this?|Learn more]]. * One new wiki has been created: a {{int:project-localized-name-group-wikisource}} in [[d:Q13324|Minangkabau]] ([[s:min:|<code>s:min:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408317] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * As part of the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, the Content Transform Team rolled out Parsoid as the default parser to many low-traffic Wikipedias and is preparing the next step to high traffic ones. This message is an invitation for you to opt-in to Parsoid, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation, and identify any issues you might encounter with your own workflow using bots, gadgets, or user scripts. Please, let us know through the ''"Report Visual Bug"'' link in the Tools sidebar or create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]]. * Unsupported Tools: Several issues with [[:c:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons|Video2Commons]] have been fixed, including filename-related upload failures, black-video imports, and retry handling. AV1 support has also been added. Ongoing work focuses on backend stability, ffmpeg errors, subtitle imports, metadata handling, and playlist uploads. To track specific tasks, check the [[phab:tag/video2commons/|Phabricator board]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.3|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * Save the date for the next Wikimedia Hackathon happening in Milan, Italy from May 1–3, 2026. Registration will open in January 2026. [https://pretix.eu/wikimedia/Hackathon-2026/ Scholarship applications are currently open], and will close on November 28, 2025. If you have any questions, please email <bdi lang="en" dir="ltr">hackathon@wikimedia.org</bdi>. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/47|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W47"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٢٣، ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29627455 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-48</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W48"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Wikimedia Search Team]] recreated the "DWIM" (Do What I Mean) gadget functionality server-side, for Russian and Hebrew Wikipedias. This feature adds cross-keyboard suggestions to the standard search-box suggestions. For example, searching for ''<span lang="und" dir="ltr">cxfcnmt</span>'' on Russian Wikipedia will now add suggestions for ''<span lang="ru" dir="ltr">счастье</span>'' ("happiness") that the user probably intended. They plan to enable this feature for other Russian and Hebrew wikis this week. [https://phabricator.wikimedia.org/T408734] * Later this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have syntax highlighting available in [[mw:Special:MyLanguage/Help:DiscussionTools|DiscussionTools]]. This requires that the "{{int:discussiontools-preference-sourcemodetoolbar}}" preference be set. [https://phabricator.wikimedia.org/T407918] * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|Campaign events extension]] – the set of tools for coordinating events and other on-wiki collaborations has now been deployed to all Wikimedia wikis. A new feature known as [[m:Special:MyLanguage/CampaignEvents/Collaborative contributions|Collaborative contribution]] to help organizers and participants see the impact of activities has also been added. Join the upcoming [[m:Special:MyLanguage/Event:Connection learning session 3|learning session]] to see the new feature in action and share your feedback. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:24}} community-submitted {{PLURAL:24|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug which stopped CodeReviewBot from working, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T410417] '''Updates for technical contributors''' * Users of Wikimedia API can join a usability study to help validate the new design of Wikimedia REST API sandboxes. Interested participants should fill the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/487662 recruitment survey]. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/IREJRRWTZTGCYWQHDMSNJFTQAEPOOAE3/] * The MediaWiki Interfaces team is deprecating XSLT stylesheets within the Action API. Support for <code dir=ltr>format=xml'''&xlst={stylesheet}'''</code> will be removed from Wikimedia projects by the end of November, 2025. In addition, it will soon be disabled by default in MediaWiki release versions: v1.43 (LTS), v1.44, and v1.45. Support for XSLT stylesheets will be fully removed from MediaWiki v1.46 (expected to release between April and May 2026). [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/5AX7UWAVVUNUSBOIRHMNOKWOZ5EZI3JX/] * The WDQS legacy endpoint ([https://query-legacy-full.wikidata.org/ query-legacy-full.wikidata.org]) will be decommissioned at the end of December 2025, and finally closed down on 7th January 2026. After this date, users should expect requests to query.wikidata.org that require the full graph to fail or return invalid results if they are not rewritten to use SPARQL federation. The team encourages users to ensure that tools and workflows use the supported WDQS endpoints (<span dir=ltr><nowiki>https://query.wikidata.org/</nowiki></span> - Main graph or <span dir=ltr><nowiki>https://query-scholarly.wikidata.org/</nowiki></span> - Scholarly graph). For support with migrating use cases, please review the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Data_access|Data Access]] and [[d:Wikidata:Request_a_query|Request a Query]] pages for details and assistance on alternative access methods. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/48|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W48"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:٥٤، ٢٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29702226 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-49</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W49"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The Wikipedia Year in Review 2025 will be available on December 2 for users of iOS and Android Wikipedia apps, featuring new personalized insights, updated reading highlights, and refreshed designs. Learn more on the review's [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/Updates|project page]]. * The Growth team is working on improving the text and presentation of the Verification Email sent to new users to make them more welcoming, useful and informative. Some new text have been drafted for A/B testing and you can help by translating them. See [[phab:T396155|Phabricator]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] will now be deployed at Japanese, Urdu and Chinese Wikipedias on December 2. Add a link is based on a prediction model that suggests links to be added to articles. While this feature has already been available on most Wikipedias, the prediction model could not support certain languages. A new model has now been developed to handle these languages, and it will be gradually rolled out to other Wikipedias over time. If you would like to know more, please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:34}} community-submitted {{PLURAL:34|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where search boxes on some Commons pages showed no results due to switch from SpecialSearch to MediaSearch, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T399476] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q36846|Toki Pona]] ([[w:tok:|<code>w:tok:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T404457] ** a {{int:project-localized-name-group-wikiquote}} in [[d:Q33655|Nigerian Pidgin]] ([[q:pcm:|<code>q:pcm:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T408318] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.5|MediaWiki]] '''In depth''' * The Wikimedia Foundation is in the early stages of exploring approaches to '''Article guidance'''. The initiative aims to identify interventions that could help new editors easily understand and apply existing Wikipedia practices and policies when creating an article. The project is in the exploration and early experimental design phase. All community members are encouraged to [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|learn more]] about the project, and share their thoughts on [[mw:Special:MyLanguage/Talk:Article guidance|the talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/49|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W49"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٥، ١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29732328 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-50</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W50"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Anybody who wishes to secure their user account can now use [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). This is available to all registered users of all Wikimedia projects. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] initiative. Later, 2FA will be required for all users who can take security- or privacy-sensitive actions. '''Updates for editors''' * Following last week's deployments, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Growth/Tools/Add a link|Add a link]] feature, which allows editors to add suggested links during editing, will be available to an additional [[Phab:T410469|33 Wikipedias]] starting on 9 December. This expansion is possible thanks to the new prediction model that now supports all languages, including those that were previously not covered. While the feature has been available on most Wikipedias for some time, this rollout brings us closer to using the improved model everywhere. If you have any questions or would like more details please contact [[mw:user:Trizek (WMF)|Trizek (WMF)]]. * Last week, the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Search Platform|Search Platform team]] added [[w:en:Transliteration|transliterated]] as-you-type search suggestions to Georgian wikis. If there are only a few regular search suggestions, then queries in Latin or Cyrillic script [[phab:T127003|are now rewritten into Georgian script]] to look for more matches. For example, searching for either <bdi lang="ka-Latn" dir="ltr">''bedniereba''</bdi> or <bdi lang="ka-Cyrl" dir="ltr">''бедниереба''</bdi> will now suggest the existing article about <bdi lang="ka" dir="ltr">ბედნიერება</bdi> ("happiness"). You can recommend other languages where transliterated suggestions would be useful [[phab:T375215|on Phabricator]] for future development. * Later this week, a controlled experiment will begin for editors on the 100 largest Wikipedias who are editing a section in the mobile web visual editor. 50% of these editors will notice a new "Edit full page" button that will enable them to expand their editing session to the whole page. This feature is intended to make it easier for people on mobile web to edit any article section, regardless of which section-edit icon they tapped to begin. The experiment will last ~4 weeks. You can find [[phab:T409112|more details]] about the project. * Later this week, the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] will launch a [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.1.14 Expanded Mobile Sections|mobile web experiment]] to expand all article sections by default (currently they are collapsed by default) and pin the section header the user is currently reading to the top of the page. The experiment will affect 10% of users on Arabic, Chinese, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. [https://phabricator.wikimedia.org/T409485] * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Wikipedia Year in Review/2025 Year in Review|Wikipedia Year in Review 2025]], a feature in the Wikipedia mobile apps (iOS and Android) that provides users with a personalised summary of their engagement with Wikipedia over the year, is now available on the iOS and Android apps. This edition includes expanded personalised insights, improved reading highlights, new donor messaging, and updated designs. Open the app to view your Year in Review and explore your reading journey from 2025. * A recent software bug caused edits made with VisualEditor to make unintended changes to wikitext, including removing whitespace and replacing spaces with underscores in wikilinks inside citations. This was partially fixed last week, and further fixes are in progress. Editors who used VisualEditor between November 28 and December 2 should review their edits for unexpected modifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T411238] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the incorrect handling of URLs copied from the address bar of Microsoft Edge users, has been resolved. [https://phabricator.wikimedia.org/T341281] '''Updates for technical contributors''' * Starting this week, users of the "{{int:codemirror-beta-feature-title}}" [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta feature]] will have [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] as the editor for Lua, JavaScript, CSS, JSON and Vue content models, instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]]. With this, the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linters]] will be upgraded. This is part of a larger effort to eventually replace CodeEditor and provide a consistent code editing experience. [https://phabricator.wikimedia.org/T373711] * Developers are encouraged to take the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/552643 2025 Developer Satisfaction Survey], which remains open until 5 January 2026. If you build software for the Wikimedia ecosystem and would like to share your experiences or feedback, your participation is greatly appreciated. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/W4WBKO6Q55UWWCCSFWQATKEXBEHP3QNR/] * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/50|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W50"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٢، ٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29738112 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-51</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W51"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, one of the fixes addressed an issue for temporary accounts adding an external URL, which triggered an hCaptcha request in more cases than intended, and did not display the required popup on the first attempt to publish the edit. [https://phabricator.wikimedia.org/T411927] '''Updates for technical contributors''' * To improve database and site performance, external links to Wikimedia projects will no longer be stored in the database. This means they will not be searchable in [[{{#special:LinkSearch}}]], will not be checked by the Spam Blacklist or AbuseFilter as new links, and will not be in the <code dir=ltr>externallinks</code> table on database replicas. In the future this may be extended to other highly-linked trusted websites on a per-wiki basis, such as Creative Commons links on Wikimedia Commons. [https://phabricator.wikimedia.org/T405005] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.7|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/51|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W51"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠٠، ١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29796010 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2025-52</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2025-W52"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * From January, edit filters [[mw:Special:MyLanguage/Extension:AbuseFilter/Access flags|can be set]] to automatically suppress their details such as rules and list of attempted edits and actions. This will help oversighters use edit filters to prevent doxxing or other suppressible material. [https://phabricator.wikimedia.org/T290324] * The next issue of Tech News will be sent out on 12 January 2026 because of the end of year holidays. Thank you to all of the translators, and people who submitted content or feedback, this year. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:16}} community-submitted {{PLURAL:16|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the crash that occurred when tapping "First Steps" in the Wikipedia Android Year in Review has now been fixed, and the feature opens as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T411546] '''Updates for technical contributors''' * Interface elements such as diffs and categories generated by MediaWiki used to have the attribute <code dir=ltr>data-mw="interface"</code> to distinguish from wiki content. The attribute has been replaced with <code dir=ltr>data-mw-interface=""</code>, to avoid potential conflicts with other <code dir=ltr>data-mw</code> attributes, which are generated by Parsoid. [https://phabricator.wikimedia.org/T409187] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] There is no new MediaWiki version this week or next week. '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications just opened mid-December and will close in mid-January or earlier if capacity is reached. With space for approximately 100 participants, early application is encouraged. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/52|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2025-W52"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٤٢، ٢٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29831856 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-03</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W03"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''Updates for editors''' * As part of the current work of Community Tech team on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W372|Multiple watchlists]] project, the display of [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]] will be updated as a first step towards multiple watchlists. Additionally, the pagination on [[Special:Search|Search]] will be updated too, as a part of the work on the [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/W186|Revamp pagination / page navigation]] wish. [https://phabricator.wikimedia.org/T411596] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] is a MediaWiki [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that lets you see your watchlists from different wikis on the same page. It was recently updated to look more like the regular [[Special:Watchlist|Watchlist]], such as preparing it for temporary accounts in IP masking (including rerouting user links to contributions pages), making page titles bold, and opening links in edit summaries and tags in new browser tabs. [https://phabricator.wikimedia.org/T398361][https://phabricator.wikimedia.org/T298919][https://phabricator.wikimedia.org/T273526][https://phabricator.wikimedia.org/T286309] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where global blocks did not have the option to disable sending emails, has now been fixed, and will be available for use in the week of January 13. [https://phabricator.wikimedia.org/T401293] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Citation tool|VisualEditor citation tool]] and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] now support "map" as a reference type. [https://phabricator.wikimedia.org/T411083] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.10|MediaWiki]]/[[mw:MediaWiki 1.46/wmf.11|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/03|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W03"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣١، ١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29907192 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-04</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W04"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The tray shown on [[Special:Diff|Special:Diff]] in mobile view has been redesigned. It is now collapsed by default, and incorporates a link to undo the edit being viewed, making it easier for mobile editors and reviewers to take action while keeping the interface uncluttered. [https://phabricator.wikimedia.org/T402297] * [[m:Special:GlobalWatchlist|The Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now automatically determines the text direction (ensuring correct display of sites with unusual domain names) and shows detailed descriptions for log actions. Later this week, a new permanent link for page creations and CSS classes for each entry element will be added. [https://phabricator.wikimedia.org/T412505][https://phabricator.wikimedia.org/T287929][https://phabricator.wikimedia.org/T262768][https://phabricator.wikimedia.org/T414135] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the previously observed issue in Vector 2022, where anchor link targets were obscured by the sticky header, has now been addressed. [https://phabricator.wikimedia.org/T406114] '''Updates for technical contributors''' * As mentioned in the [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2025/44|October 2025 deprecation announcement]], MediaWiki Interfaces team will begin sunsetting all transform endpoints containing a trailing slash from the MediaWiki REST API the week of January 26. Changes are expected to roll out to all wikis on or before January 30th. All API users currently calling them are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. Both endpoint variations can be found, compared, and tested using the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox]. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in Phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * Interactive reference documentation for the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia REST API|Wikimedia REST API]] has moved. Requests to API docs previously hosted through [[mw:Special:MyLanguage/RESTBase|RESTBase]] (e.g.: <code dir=ltr>https://en.wikipedia.org/api/rest_v1/</code>) are now redirected to the [[w:en:Special:RestSandbox|REST Sandbox]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|WMF Wikidata Platform team]] (WDP) has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|January 2026 newsletter]]. It includes updates on the legacy full-graph endpoint decommissioning, the User-Agent policy change, the monthly Blazegraph migration office hours, and efforts to reduce regressions caused by the legacy endpoint shutdown. As a reminder, you can [[m:Special:MyLanguage/Global message delivery/Targets/WDP team updates|subscribe to the WDP newsletter]]! * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.12|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026|Wikimedia Hackathon Northwestern Europe 2026]] will take place on 13-14 March 2026 in Arnhem, the Netherlands. Applications opened mid-December and will close soon or when capacity is reached. It's a two-day, technically oriented hackathon bringing together Wikimedians from the region. Hope to see you there! '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/04|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W04"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٢٧، ١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29943403 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-05</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W05"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * Wikimedia Foundation invites comments on [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Year1 Reflections and Proposed Way Forward 2026 Update|proposed future]] of the [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] until 28 February. * All users with registered accounts can now use passkeys for [[m:Special:MyLanguage/Help:Two-factor authentication|two-factor authentication]] (2FA). Passkeys are a simple way to log in without using a second device. They verify the user's identity using a fingerprint, face scan, or a PIN code. To set up a passkey, first set up a regular 2FA method. Currently, to log in with a passkey, users must also use a password. Later this quarter, passwordless login will allow users to log in with a single click and a passkey. Users with advanced rights will also be required to have 2FA enabled. This is part of the [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security|Account Security]] project. * Unregistered contributors on blocked IPs or blocked IP ranges can now interact on-wiki to appeal a block by creating a temporary account to appeal a block on the user talk page, unless the "prevent this user from editing their own talk page" is enabled. This solves the problem of logged-out users unable to use the default unblock process via user talk page. [https://phabricator.wikimedia.org/T398673] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:20}} community-submitted {{PLURAL:20|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the Two-Factor Authentication (2FA) methods description on the management page has been updated. It is now clearer and easier for users to understand and make use of. [https://phabricator.wikimedia.org/T332385] '''Updates for technical contributors''' * A new AbuseFilter variable, <code>account_type</code>, has been added to provide a reliable way to determine the account type being created in the <code>createaccount</code> and <code>autocreateaccount</code> actions. As part of this change, the variable <code>accountname</code> has been renamed to <code>account_name</code>, and <code>accountname</code> is now deprecated. Edit filter managers should update any filters that use hardcoded account type checks or the deprecated variable. [https://phabricator.wikimedia.org/T414049] * Image thumbnails that are requested in non-standard sizes, and using non-standard methods such as direct requests to <code dir=ltr><nowiki>upload.wikimedia.org/…</nowiki></code> will stop working in the near future. This change is to prevent ongoing external abuse by web-scrapers and bots. Some users with custom CSS/JS, Interface Admins who can fix gadgets and local skins, and Tool-authors, will need to update their code to use standard thumbnail sizes. [[phab:T414805|Details, search-links, and examples of how to fix them, are available in the task]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.13|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/05|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W05"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:١٥، ٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=29969530 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-06</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W06"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The "{{int:pageinfo-toolboxlink}}" feature, which gives validating information about a page ([{{fullurl:{{FULLPAGENAME}}|action=info}} example]), now automatically includes a table of contents. If there is a local [[{{ns:8}}:Pageinfo-header]] page created by individual users, it can now be removed. [https://phabricator.wikimedia.org/T363726] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, VisualEditor previously added bold or italic formatting inside link descriptions, making the wikicode complex. This has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T409669] '''Updates for technical contributors''' * There was no XML dump on 20 January. Additionally, from now on, dumps will be generated once per month only. [https://phabricator.wikimedia.org/T414389] * The MediaWiki Interfaces team removed support for all transform endpoints containing a trailing slash from the [https://www.mediawiki.org/wiki/Special:MyLanguage/API:REST%20API MediaWiki REST API]. All API users currently calling those endpoints are encouraged to transition to the non-trailing slash versions. If you have questions or encounter any problems, please file a ticket in phabricator to the [https://phabricator.wikimedia.org/project/view/6931/ #MW-Interfaces-Team board]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.14|MediaWiki]] '''Weekly highlight''' * Users are reminded that the Wikimedia Foundation has shared some guiding questions for the July 2026–June 2027 Annual Plan on [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027/Product & Technology OKRs|Meta]] and ''[[diffblog:2025/12/10/shaping-wikimedia-foundations-2026-2027-annual-goals-key-questions-for-the-wikimedia-movement/|Diff]]''. These focus on global trends, faster and healthier experimentation, better support for newcomers, strengthening editors and advanced users, improving collaboration across projects, and growing and retaining readership. Feedback and ideas are welcome on the [[m:Talk:Wikimedia Foundation Annual Plan/2026-2027|talk page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/06|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W06"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤١، ٢ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30000986 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-07</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W07"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] Logged-in contributors who manage large or complex watchlists can now organise and filter watched pages in ways that improve their workflows with the new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|Watchlist labels]] feature. By adding custom labels (for example: pages you created, pages being monitored for vandalism, or discussion pages) users can more quickly identify what needs attention, reduce cognitive load, and respond more efficiently. This improves watchlist usability, especially for highly active editors. * A new feature available on [[Special:Contributions|Special:Contributions]] shows [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts|temporary accounts]] that are likely operated by the same person, and so makes patrolling less time-consuming. Upon checking contributions of a temporary account, users with access to temporary account IP addresses can now see a view of contributions from the related temporary accounts. The feature looks up all the IPs associated with a given temporary account within the data retention period and shows all the contributions of all temporary accounts that have used these IPs. [[mw:Special:MyLanguage/Trust and Safety Product/Temporary Accounts#February 2026: Improvements to the patroller tooling|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T415674] * When editors preview a wikitext edit, the reminder box that they are only seeing a preview (which is shown at the top), now has a grey/neutral background instead of a yellow/warning background. This makes it easier to distinguish preview notes from actual warnings (for example, edit conflicts or problematic redirect targets), which will now be shown in separate warning or error boxes. [https://phabricator.wikimedia.org/T414742] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] continues to improve — it now properly supports more than one Wikibase site, for example both [[d:|Wikidata]] and [[testwikidata:|testwikidata]]. In addition, issues regarding text direction have been fixed for users who prefer Wikidata or other Wikibase sites in right-to-left (RTL) languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T415440][https://phabricator.wikimedia.org/T415458] * The automatic "magic links" for ISBN, RFC, and PMID numbers have been [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic links|deprecated in wikitext since 2021]] due to inflexibility and difficulties with localization. Several wikis have successfully replaced RFC and PMID magic links with equivalent external links, but a template was often required to replace the functionality of the ISBN magic link. There is now a new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Magic words#isbn|built-in parser function]] <code dir=ltr><nowiki>{{#isbn}}</nowiki></code> available to replace the basic functionality of the ISBN magic link. This makes it easier for wikis who wish to migrate off of the deprecated magic link functionality to do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T145604] * Two new wikis have been created: ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q35401|Jju]] ([[w:kaj:|<code>w:kaj:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413283] ** a {{int:project-localized-name-group-wikipedia}} in [[d:Q1186896|Nawat]] ([[w:ppl:|<code>w:ppl:</code>]]) [https://phabricator.wikimedia.org/T413273] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * A new global user group has been created: [[{{int:grouppage-local-bot}}|{{int:group-local-bot}}]]. It will be used internally by the software to allow community bots to bypass rate limits that are applied to abusive [[w:en:Web scraping|web scrapers]]. Accounts that are approved as bots on at least one Wikimedia wiki will be automatically added to this group. It will not change what user permissions the bot has. [https://phabricator.wikimedia.org/T415588] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.15|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * The [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Users and Developers Conference Spring 2026|MediaWiki Users and Developers Conference, Spring 2026]] will be held March 25–27 in Salt Lake City, USA. This event is organized by and for the third-party MediaWiki community. You can propose sessions and register to attend. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/AZBWVI46SDEB65PGR5J6E4TYOQQEZXM7/] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W07"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٣:٢٨، ٩ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30026671 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-08</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W08"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Site Reliability Engineering|SRE Team]] will be performing a cleanup of Wikimedia's [[m:Special:MyLanguage/Etherpad|Etherpad]] instance, the web-based editor for real-time collaborative document editing. All pads will be permanently deleted after 30 April, 2026 – if there are still migration projects in progress at that point the team can revisit the date on a case by case basis. Please create local backups of any content you wish to keep, as deleted data cannot be recovered. This cleanup helps reduce database size and minimize infrastructure footprint. Etherpad will continue to support real-time collaboration, but long-term storage should not be expected. Additional cleanups may occur in the future without prior notice. [https://phabricator.wikimedia.org/T415237] '''Updates for editors''' * The Information Retrieval team will be launching an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|Android mobile app experiment]] that tests hybrid search capabilities which can handle both semantic and keyword queries. The improvement of on-platform search will enable readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. The experiment will first be launched on Greek Wikipedia in late February, followed by English, French, and Portuguese in March. [https://diff.wikimedia.org/2026/01/08/semantic-search-making-it-easier-to-find-the-information-readers-want/ Read more] on Diff blog. [https://www.mediawiki.org/wiki/Readers/Information_Retrieval] * The Reader Growth team will run [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/WE3.10.2 Mobile Table of Contents|an experiment]] for mobile web users, that adds a table of contents and automatically expands all article sections, to learn more about navigation issues they face. The test will be available on Arabic, Chinese, English, French, Indonesian, and Vietnamese Wikipedias. * Previously, site notices ([[{{ns:8}}:Sitenotice]] and [[{{ns:8}}:Anonnotice]]) would only render on the desktop site. Now, they will render on all platforms. Users on mobile web will now see these notices and be informed. Site administrators should be prepared to test and fix notices on mobile devices to avoid interference with articles. To opt out, interface admins can add <code dir="ltr">#siteNotice { display: none; }</code> to [[{{ns:8}}:Minerva.css]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T138572][https://phabricator.wikimedia.org/T416644] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:19}} community-submitted {{PLURAL:19|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue on [[Special:RecentChanges|Special:RecentChanges]] has been fixed. Previously, clicking hide in the active filters caused the "view new changes since…" button to disappear, though it should have remained visible. The button now behaves as expected. [https://phabricator.wikimedia.org/T406339] '''Updates for technical contributors''' * New documentation is now available to help editors debug on-site search features. It supports troubleshooting when pages do not appear in results, when ranking seems unexpected, and when you need to inspect what content is being indexed, helping make search behavior easier to understand and analyze. [[mw:Help:CirrusSearch/Debug|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T411169] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.16|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/08|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W08"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٤، ١٦ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30086330 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-09</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W09"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Reference Check|Reference Check]] has been deployed to English Wikipedia, completing its rollout across all Wikipedias. The feature prompts newcomers to add a citation before publishing new content, helping reduce common citation-related reverts and improve verifiability. In A/B testing, the impact was substantial: newcomers shown Reference Check were approximately 2.2 times more likely to include a reference on desktop and about 17.5 times more likely on mobile web. [https://analytics.wikimedia.org/published/reports/editing/reference_check_ab_test_report_final_2025.html] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:InterwikiSorting|InterwikiSorting extension]], which allowed for the [[m:Special:MyLanguage/Interwiki sorting order|sorting of interwiki links]], has been undeployed from Wikipedia. As a result, editors who had enabled interwiki link sorting in non-compact mode (full list format) will now see links reordered. The links moving forward will be listed in the alphabetical order of language code. [https://phabricator.wikimedia.org/T253764] * Later this week, people who are editing a page-section using the mobile visual editor, will notice a new "Edit full page" button. When tapped, you will be able to edit the entire article. This helps when the change you want to make is outside the section you initially opened. [https://phabricator.wikimedia.org/T387175][https://phabricator.wikimedia.org/T409112] * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|The Reader Experience team]] is inviting editors to assess whether dark mode should still be considered "beta" on their wiki, based on their experience of how well it functions on desktop and mobile. If the feature is deemed mature, editors can update the interface messages in <code dir=ltr>MediaWiki:skin-theme-description</code> and <code dir=ltr>MediaWiki:Vector-night-mode-beta-tag</code> to indicate that dark mode is ready and no longer considered beta. * The improved [[mw:Wikimedia_Apps/Team/iOS/Activity_Tab|Activity tab]] which displays user-insights is now available to all users of the Wikipedia iOS app (version 7.9.0 and later). Following earlier A/B testing that showed higher account creation among users with access to the feature, it has been rolled out to 100% of users along with some updates. The Activity tab now shows your edited articles in the timeline, offers editing impact insights like contribution counts and article view trends, and customization options to improve in-app experience for users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, a bug that prevented [[mw:Special:MyLanguage/Extension:DiscussionTools|DiscussionTools]] from working on mobile has now been fixed, restoring full functionality. [https://phabricator.wikimedia.org/T415303] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] lets you view your watchlists from multiple wikis on one page. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] that makes this possible continues to improve. The latest upgrade is the inclusion of a [[mw:Extension:GlobalWatchlist#hook|new hook]], <code dir=ltr>ext.globalwatchlist.rebuild</code>, which fires after each watchlist rebuild. This allows you to run gadgets and user scripts for the Special page. [https://phabricator.wikimedia.org/T275159] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.17|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/09|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W09"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٠١، ٢٣ی شوباتی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30119102 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-10</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W10"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikipedia 25 [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments|Birthday mode]] is now live on Betawi, Breton, Chinese, Czech, Dutch, English, French, Gorontalo, Indonesian, Italian, Luxembourgish, Madurese, Sicilian, Spanish, Thai, and Vietnamese Wikipedias! This limited-time campaign feature celebrates 25 years of Wikipedia with a birthday mascot, Baby Globe. When turned on, Baby Globe is shown on [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments/article configuration|~2,500 articles]], waiting to be discovered by readers. Communities can choose to turn Birthday mode on by getting consensus from their community and asking an admin to enable the feature and customize it via [[m:Special:MyLanguage/Wikipedia 25/Easter egg experiments#Community Configuration Demo|community configuration]] on the local wiki. '''Updates for editors''' * [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new feature to re-use references with different details has been released to Swedish Wikipedia, Polish Wikipedia and [[:phab:T418209|a couple of other wikis]]. You can [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#test|try the feature]] on these projects or on testwiki and [https://en.wikipedia.beta.wmcloud.org/wiki/Sub-referencing betawiki]. Learnings from the first pilot wiki German Wikipedia have been [[:m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing/Learnings|published in a report]]. Reach out to the Wikimedia Deutschland team if you are [[:m:Talk:WMDE Technical Wishes/Sub-referencing#Pilot wikis|interested in becoming a pilot wiki]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check#Paste check|Paste Check]] will become available at all Wikipedias this week. The feature prompts newcomers who are pasting text they are not likely to have written into VisualEditor to consider whether doing so risks a copyright violation. Paste Check [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Tags|tags]] all edits where it is shown for potential review. Local administrators can configure various aspects of the feature via [[{{#special:EditChecks}}]]. [[mw:Special:MyLanguage/Edit check/Paste Check#A/B Experiment|Research]] across 22 wikis found that Paste Check resulted in an 18% decrease in relative reverted-edits compared to the control group. Translators can [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-visualeditor-ve-mw-editcheck&filter=&optional=1&action=translate help to localize] this and related features. * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] will be standardizing the user menu in the top right for all mobile users so that it is closer to the desktop experience. Currently this user menu is only visible to users with Advanced Mobile Controls (AMC) turned on. The only change is that a couple buttons previously in the left-side menu will move to the top right for users who do not have AMC turned on. This change is expected to go out March 9 and seeks to improve the user interface. [https://phabricator.wikimedia.org/T413912] * Starting in the week of March 2, the emails sent out when an email address was added, removed, or changed for an account will switch to a substantially nicer and clearer HTML email from the prior plaintext one. [https://phabricator.wikimedia.org/T410807] * Notifications are currently limited to 2,000 historic entries per user, and extend back to 2013 when the feature was released. This is going to be changed to only store Notifications from the last 5 years, but up to 10,000 of them. This will help with long-term infrastructure health and help to prevent more recent notifications from disappearing too soon. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]] which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page continues to see improvements. The latest update improves label usage experience. The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:GlobalWatchlist|extension]] now allows activating the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Language#Fallback languages|language fallback system]] for Wikidata items without labels in the viewed language, and showing those labels in the user’s preferred Wikidata language if no <code dir=ltr>uselang=</code> URL parameter is provided. [https://phabricator.wikimedia.org/T373686][https://phabricator.wikimedia.org/T416111] * The Wikipedia Android team has started a beta test of [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Information Retrieval/Phase 1|hybrid search]] on Greek Wikipedia. Hybrid search capabilities can handle both semantic and keyword queries enabling readers to find what they’re looking for directly on Wikipedia more easily. * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Currently, 2FA is required to use the group, but not to be a member of it. Given that this model still has some vulnerabilities, the situation will [[phab:T418580|gradually change in March]]. Members of these groups will be unable to disable last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the second half of March, users without 2FA will be removed from these groups. This applies to: CentralNotice administrators, checkusers, interface administrators, suppressors, Wikidata staff, Wikifunctions staff, WMF Office IT and WMF Trust & Safety. Nothing will change for other users. See the linked task for deployment schedule. [https://phabricator.wikimedia.org/T418580] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue preventing users from creating an instance in [https://www.wikibase.cloud/ Wikibase.cloud] has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416807] '''Updates for technical contributors''' * To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], over the next month the Wikimedia Foundation will implement global API rate limits across our APIs. In early March, stricter limits will be applied to unidentified requests from outside Toolforge/WMCS and API requests that are made from web browsers. In April, higher limits will be applied to identified traffic. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The Wikidata Query Service Linked Data Fragment (LDF) endpoint will be decommissioned in February. This endpoint served limited traffic, which was successfully migrated to other data access methods that were better suited to support existing use cases. The hardware used to support the LDF endpoint will be reallocated to support the ongoing backend migration efforts. [https://phabricator.wikimedia.org/T415696] * The new Parsoid parser [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Updates|continues to be deployed to additional wikis]], improving platform sustainability and making it easier to introduce new reading and editing features. Parsoid is now the default parser on 488 WMF wikis (268 Wikipedias), now covering more than 10% of all Wikipedia page views. * The process and criteria for [[Special:MyLanguage/Wikimedia Enterprise#Access|requesting exceptional access]] to the high volume feed of the ''Wikimedia Enterprise'' APIs (at no cost for mission-aligned usecases), [[m:Talk:Wikimedia Enterprise#Exceptional access criteria|have now been published]]. This is to provide more thorough and clearer documentation for users. * [https://techblog.wikimedia.org/ Tech Blog], the blog dedicated to the Wikimedia technical community [https://techblog.wikimedia.org/2026/02/24/a-tech-blog-diff/ will be migrating] to [[diffblog:|Diff]], the community news and event blog. The migration should be complete in April 2026, after which new posts will be accepted for publishing. Readers will be able to access posts – old and new – on the landing page at https://diff.wikimedia.org/techblog. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.18|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/10|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W10"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٧:٤٩، ٢ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30137798 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-11</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W11"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. * Last week, all wikis had 2 hours of read-only time, and extended unavailability for user-scripts and gadgets. This was due to a security incident which has since been resolved. Work is ongoing to prevent re-occurrences. For current information please see the [[m:Steward's noticeboard#Statement on Meta about today's user script security incident|post on the Stewards' noticeboard]] ([[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Product Safety and Integrity/March 2026 User Script Incident|translations]]). '''Updates for editors''' * Users facing multiple blocks on mobile will now see the reasons for each block separately, instead of a generic message. This helps them understand why they are blocked and what steps they can take to resolve the issue. For example, users affected for using common VPNs (such as [[Special:MyLanguage/Apple iCloud Private Relay|iCloud Private Relay]]) will receive clearer guidance on what they need to do to start editing again. [https://phabricator.wikimedia.org/T357118] * Later this week, [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] will become available as a beta feature within the visual editor at all Wikipedias. This feature proactively suggests various types of actions that people can consider taking to improve Wikipedia articles, and learn about related guidelines. The feature is locally configurable, and can also be locally expanded with custom Suggestions. Current settings can be seen at [[Special:EditChecks]] and there are [[mw:Special:MyLanguage/Help:Suggestion mode#For administrators %E2%80%93 local customization|instructions for how administrators can customize]] the links to point to local guidelines. The feature is connected to [[mw:Special:MyLanguage/Help:Edit check|Edit check]] which suggests improvements while someone is writing new content. In the future, the Editing team plans to evaluate the feature's impact with newcomers through a controlled experiment. [https://phabricator.wikimedia.org/T404600] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where the cursor became misaligned during the use of CodeMirror’s syntax highlighting, which makes wikitext and code easier to read, has now been fixed. This problem specifically affected users who defined a font rule in a custom stylesheet while creating a new topic with DiscussionTools. [https://phabricator.wikimedia.org/T418793] '''Updates for technical contributors''' * API rate limiting update: To help ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]], global API rate limits will be applied this week to requests without a compliant User-Agent that originate from outside Toolforge/WMCS and to unauthenticated requests made from web browsers. Higher limits will be applied to identified traffic in April. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]]. * The new GraphQL API has been released. The API was developed as a flexible alternative to select features of the Wikidata Query Service (WDQS), to improve developer experience and foster adaptability, and efficient data access. Try it out and [[d:Wikidata:Wikibase GraphQL#Feedback and development|give feedback]]. You can also [https://greatquestion.co/wikimediadeutschland/GraphQLAPI/apply sign up for usability tests]. * The [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group|PTAC Unsupported Tools Working Group]] continued improvements to [[commons:Special:MyLanguage/Commons:Video2commons#|Video2Commons]] in February, with fixes addressing authentication errors, large-file handling, task queue visibility, and clearer upload behavior. Work is still ongoing in some areas, including changes related to deprecated server-side uploads. Read [[m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/Unsupported Tools Working Group#February 2026|this update]] to learn more. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.19|MediaWiki]] '''In depth''' * The Article Guidance team invites experienced Wikipedia editors from selected [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators#Collaborators|pilot wikis]] and interested contributors from other Wikipedias to fill out this questionnaire which is available in [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfmLeVWnxmsCbPoI_UF2jyRcn73WRGWCVPHzerXb4Cz97X_Ag/viewform English], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSd6rzr4XXQw8r4024fE3geTPFe13M_6w7Mitj-YJi0sOlWTAw/viewform?usp=header Arabic], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSdok3-RfB18lcugYTUMGkpwmqG_8p760Wv4dCXitOXOszjUDw/viewform?usp=header Bengali], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfjTfYp4jEo0akA4B1e-Nfg3QZPCudUjhJzHzzDi6AHyAaMGA/viewform?usp=header Japanese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScteVoI29Aue4xc72dekk-6RYtvmMgQxzMI900UOawrFrSTWg/viewform?usp=header Portuguese], [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSetdxnYwL3ub2vqA7awCg5hJZPMIYcDPaiTe12rY9h0GYnVlw/viewform?usp=header Persian], and [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScNvfJF-Ot-4pzA4qAN771_0QDJ4Li19YcUsaTgSKW8Nc7U_Q/viewform?usp=header Turkish]. Your answers will help the team customize guidance for less experienced editors and help them learn community policies and practices while creating an article. Learn more [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|on the project page]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/11|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W11"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٥٠، ٩ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30213008 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-12</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W12"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature, also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], has been used for wikitext syntax highlighting since November 2024. It will be promoted out of beta by May 2026 in order to bring improvements and new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Features|features]] to all editors who use the standard syntax highlighter. If you have any questions or concerns about promoting the feature out of beta, [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|please share]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * Some changes to local user groups are performed by stewards on Meta-Wiki and logged there only. Now, interwiki rights changes will be logged both on Meta-Wiki and the wiki of the target user to make it easier to access a full record of user's rights changes on a local wiki. Past log entries for such changes will be backfilled in the coming weeks. [https://phabricator.wikimedia.org/T6055] * On wikis using [[m:Special:MyLanguage/Flagged Revisions|Flagged Revisions]], the number of pending changes shown on [[{{#Special:PendingChanges}}]] previously counted pages which were no longer pending review, because they have been removed from the system without being reviewed, e.g. due to being deleted, moved to a different namespace, or due to wiki configuration changes. The count will be correct now. On some wikis the number shown will be much smaller than before. There should be no change to the list of pages itself. [https://phabricator.wikimedia.org/T413016] * Wikifunctions composition language has been rewritten, resulting in a new version of the language. This change aims to increase service stability by reducing the orchestrator's memory consumption. This rewrite also enables substantial latency reduction, code simplification, and better abstractions, which will open the door to later feature additions. Read more about [[f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-11|the changes]]. * Users can now sort search results alphabetically by page title. The update gives an additional option to finding pages more easily and quickly. Previously, results could be sorted by Edit date, Creation date, or Relevance. To use the new option, open 'Advanced Search' on the search results page and select 'Alphabetically' under 'Sorting Order'. [https://phabricator.wikimedia.org/T403775] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:28}} community-submitted {{PLURAL:28|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented UploadWizard on Wikimedia Commons from importing files from Flickr has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419263] '''Updates for technical contributors''' * A new special page, [[{{#special:LintTemplateErrors}}]], has been created to list transcluded pages that are flagged as containing lint errors to help users discover them easily. The list is sorted by the number of transclusions with errors. For example: [[{{#special:LintTemplateErrors}}/night-mode-unaware-background-color]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T170874] * Users of the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature have been using [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages, for some time now. Along with promoting CodeMirror 6 out of beta, the plan is to replace CodeEditor as the standard editor for these content models by May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Help talk:Extension:CodeMirror|Feedback or concerns are welcome]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] JavaScript modules will soon be upgraded to CodeMirror 6. Leading up to the upgrade, loading the <code dir=ltr>ext.CodeMirror</code> or <code dir=ltr>ext.CodeMirror.lib</code> modules from gadgets and user scripts was deprecated in July 2025. The use of the <code dir=ltr>ext.CodeMirror.switch</code> hook was also deprecated in March 2025. Contributors can now make their scripts or gadgets compatible with CodeMirror 6. See the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror#Gadgets and user scripts|migration guide]] for more information. [https://phabricator.wikimedia.org/T373720] * The MediaWiki Interfaces team is expanding coverage of REST API module definitions to include [[mw:Special:MyLanguage/API:REST API/Extensions|extension APIs]]. REST API modules are groups of related endpoints that can be independently managed and versioned. Modules now exist for [https://phabricator.wikimedia.org/T414470 GrowthExperiments] and [https://phabricator.wikimedia.org/T419053 Wikifunctions] APIs. As we migrate extension APIs to this structure, documentation will move out of the main MediaWiki OpenAPI spec and REST Sandbox view, and will instead be accessible via module-specific options in the dropdown on the [https://test.wikipedia.org/wiki/Special:RestSandbox REST Sandbox] (i.e., [[{{#Special:RestSandbox}}]], available on all wiki projects). * The [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto|Scribunto]] extension provides different pieces of information about the wiki where the module is being used via the [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual|mw.site]] library. Starting last week, the library also provides a [[mw:Special:MyLanguage/Extension:Scribunto/Lua reference manual#mw.site.wikiId|way]] of accessing the [[mw:Special:MyLanguage/Manual:Wiki ID|wiki ID]] that can be used to facilitate cross-wiki module maintenance. [https://phabricator.wikimedia.org/T146616] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.20|MediaWiki]] '''In depth''' * The [[m:Special:MyLanguage/Coolest Tool Award|2026 Coolest Tool Award]] celebrating outstanding community tools, is now open for nominations! Nominate your favorite tool using the [https://wikimediafoundation.limesurvey.net/435684?lang=en nomination survey] form by 23 March 2026. For more information on privacy and data handling, please see the [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Coolest_Tool_Award_2026_Survey_Privacy_Statement|survey privacy statement]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/12|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W12"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٣٣، ١٦ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30260505 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-13</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W13"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia site users can now log in without a password using passkeys. This is a secure method supported by fingerprint, facial recognition, or PIN. With this change, all users who opt for passwordless login will find it easier, faster, and more secure to log in to their accounts using any device. The new passkey login option currently appears as an autofill suggestion in the username field. An additional [[phab:T417120|"Log in with passkey" button]] will soon be available for users who have already registered a passkey. This update will improve security and user experience. The [[c:File:Passwordless_login_screencast.webm|screen recording]] demonstrates the passwordless login process step by step. * [[m:Special:MyLanguage/Tech/Server switch|All wikis will be read-only]] for a few minutes on Wednesday, 25 March 2026 at [https://zonestamp.toolforge.org/1774450800 15:00 UTC]. This is for the datacenter server switchover backup tests, [[wikitech:Deployments/Yearly calendar|which happen twice a year]]. During the switchover, all Wikimedia website traffic is shifted from one primary data center to the backup data center to test availability and prevent service disruption even in emergencies. '''Updates for editors''' * Wikimedia site users can now export their notifications older than 5 years using a [[toolforge:echo-chamber|new Toolforge tool]]. This will ensure that users retain their important notifications and avoid them being lost based on the planned change to delete notifications older than 5 years, as previously announced. [https://phabricator.wikimedia.org/T383948] * Wikipedia editors in Indonesian, Thai, Turkish, and Simple English now have access to Special:PersonalDashboard. This is an [[mw:Special:MyLanguage/Moderator Tools/Dashboard|early version of an experience]] that introduces newer editors to patrolling workflows, making it easier for them to move from making edits to participating in more advanced moderation work on their project. [https://phabricator.wikimedia.org/T402647] * The [[Special:Block]] now has two minor interface changes. Administrators can now easily perform indefinite blocks through a dedicated radio button in the expiry section. Also, choosing an indefinite expiry provides a different set of common reasons to select from, which can be changed at: [[MediaWiki:Ipbreason-indef-dropdown]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T401823] * Mobile editors [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#Logged-out|at several wikis]] can now see an improved logged-out edit warning, thanks to the recent updates from the Growth team. These changes released last week are part of ongoing efforts and tests to enhance [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments|account creation experience on mobile]] and then increase participation. [https://phabricator.wikimedia.org/T408484] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:36}} community-submitted {{PLURAL:36|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the bug that prevented mobile web users from seeing the block information when affected by multiple blocks has been fixed. They can now see messages of all the blocks currently affecting them when they access Wikipedia. '''Updates for technical contributors''' * Images built using Toolforge will soon get the upgraded buildpacks version, bringing support for newer language versions and other upstream improvements and fixes. If you use Toolforge Build Service, review the recent [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/cloud-announce@lists.wikimedia.org/thread/EMYTA32EV2V5SQ2JIEOD2CL66YFIZEKV/ cloud-announce email] and update your build configuration as necessary to ensure your tools are compatible. [https://wikitech.wikimedia.org/w/index.php?title=Help:Toolforge/Building_container_images&oldid=2392097#Buildpack_environment_upgrade_process][https://phabricator.wikimedia.org/T380127] * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal] documentation wiki will shut down in June 2026. API keys created on the API Portal will continue to work normally. api.wikimedia.org endpoints will be deprecated gradually starting in July 2026. Documentation on the API Portal is moving to [[mw:Wikimedia APIs|mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.21|MediaWiki]] '''In depth''' * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] is considering improvements to [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names|automatically generated reference names in VisualEditor]]. Please check out the [[m:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Proposed solutions|proposed solutions]] and participate in the [[m:Talk:WMDE Technical Wishes/References/VisualEditor automatic reference names#Request for comment|request for comment]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/13|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W13"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٩، ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30268305 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-14</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W14"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Beta version of [[abstract:|Abstract Wikipedia]] a new Wikimedia project which is language-independent, was launched last week. The project allows communities to build Wikipedia articles in their native language, which can be readily accessed by other users in their own languages. The wiki is powered by instructions from Wikifunctions and also based on structured content from Wikidata. [[:f:Special:MyLanguage/Wikifunctions:Status updates/2026-03-26|Read more]]. '''Updates for editors''' * The Growth team is running an A/B test to evaluate a clearer, more user-friendly message that promotes account creation on wikis. Currently when logged-out mobile users begin editing, they see a jarring warning message that can feel abrupt and discouraging. This also presents temporary account editing as the default rather than encouraging account creation. The test is running on ten Wikipedias, including Arabic, French, Spanish and German. [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#2. Improve logged-out warning message (T415160)|Read more]]. * The Wikimedia Apps team is inviting feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Future of Editing on the Mobile Apps|how editing should work on the Wikipedia mobile apps]]. The discussion focuses on improving how users access editing tools when they tap "Edit". This is part of a broader effort to convert readers who develop an interest in editing, to access a more user-friendly pathway to start contributing. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:45}} community-submitted {{PLURAL:45|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where citation fetching from the large newspaper archive [https://www.newspapers.com Newspapers.com] was no longer working, due to a block in [[mw:Special:MyLanguage/Citoid|Citoid]] requests, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419903] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.22|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/14|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W14"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:٢٣، ٣٠ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30329462 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-15</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W15"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents|CampaignEvents extension]] now includes a new group goal-setting feature, enabling organizers to set and track event goals such as the number of articles created and participating contributors in real time. Similarly, participants can work toward shared targets and see their collective impact as the event unfolds. The feature is now available on all Wikimedia wikis. Learn more in [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CampaignEvents/Registration/Collaborative contributions#Goal setting|the documentation]]. * [[File:Maki-gift-15.svg|12px|link=|class=skin-invert|Wishlist item]] The new [[mw:Special:MyLanguage/Help:Watchlist labels|watchlist labels]] feature (announced in [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/07|Tech News 2026-07]]) is now available via VisualEditor, the source editor, and the 'watchstar' (or watch link, for skins that don't have a star icon). Previously it was only possible to assign labels via [[Special:EditWatchlist|EditWatchlist]]. In all three places it is a new field following the expiry field. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:23}} community-submitted {{PLURAL:23|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where talk pages on mobile with Parsoid are unusable after empty section headers, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T419171] '''Updates for technical contributors''' * The [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|sub-referencing feature]], which lets editors add details to an existing reference without duplicating it, will be gradually rolled out to [[phab:T414094|more wikis]] later this year. Wikis using the [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]] gadget are encouraged to update their version (typically at [[m:MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js|MediaWiki:Gadget-ReferenceTooltips.js]] as shown [https://en.wikipedia.org/w/index.php?diff=1344408362 here]) to ensure compatibility. Other reference-related gadgets may also be affected. [https://phabricator.wikimedia.org/T416304] * All Wikinews editions will be closed and switched to read-only mode on 4 May 2026. Content will remain accessible, but no new edits or articles can be added. This closure was approved by the Board of Trustees of the Wikimedia Foundation following extended discussions. [[m:Wikimedia Foundation Board noticeboard#Board of Trustees Approves Closure of Wikinews|Read more]]. * The [[:mw:Special:MyLanguage/API:Action API|Action API]] has had several formats for requested output. One of them, <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>format=php</nowiki></code></bdi>, is being removed soon. Please ensure your scripts or bots use the [[mw:Special:MyLanguage/API:Data formats#Output|JSON format]]. This removal should affect very few scripts and bots. [https://phabricator.wikimedia.org/T118538] * The [[Special:NamespaceInfo|Special:NamespaceInfo]] page now includes namespace aliases. For example "WP" for the "Project" ("Wikipedia") namespace on the German Wikipedia. [https://phabricator.wikimedia.org/T381455] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.23|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/15|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W15"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:١٧، ٦ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30362761 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-16</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W16"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Experienced editors are invited to [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Main_Page test] the [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature, designed to help less-experienced editors create well-structured, policy-compliant Wikipedia articles. Testing instructions are [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide|available]]. Also, after reviewing [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance the outlines], please provide feedback on the [[mw:Talk:Article guidance|project talk page]]. Based on your input, the feature will be refined and transferred to the pilot Wikipedias to translate and adapt. Check out [[c:File:Article Guidance workflow demo - April 2026.webm|the video]] explaining the feature. '''Updates for editors''' * On most wikis, all autoconfirmed users can now use [[Special:ChangeContentModel|Special:ChangeContentModel]] page to [[mw:Special:MyLanguage/Help:ChangeContentModel|create new pages with custom content models]], such as mass message lists, making custom page formats more accessible. Check [[Special:ListGroupRights|Special:ListGroupRights]] for the status of your wiki. [https://phabricator.wikimedia.org/T248294] * The Growth team has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account_Creation_Experiments|account creation experiment]] to evaluate whether adding an account creation button to the mobile web header increases new account registrations and encourages more mobile users to contribute to the wikis. The experiment is currently live on Hindi, Indonesian, Bengali, Thai, and Hebrew Wikipedia, and targets 10% of logged-out mobile web users. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where VisualEditor could get stuck loading on Windows devices with animations turned off, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T382856] '''Updates for technical contributors''' * Starting later this week, {{int:group-abusefilter}} who have the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]] beta feature enabled will have [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] as the editor at [[Special:AbuseFilter|Special:AbuseFilter]]. This is part of the broader effort to make the user experience more consistent across all editors. [https://phabricator.wikimedia.org/T399673][https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * Tools and bots that access the [[mw:Special:MyLanguage/Notifications/API|Notifications API]] (<bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>action=query&meta=notifications</nowiki></code></bdi>) will need to update their OAuth or BotPassword grants to also include access to private notifications. [https://phabricator.wikimedia.org/T421991] * Due to a library upgrade, listings on category pages may be displayed out of order starting on Monday, 20th April. A migration script will be run to correct this, and will take hours to days depending on the size of the wiki (up to a week for English Wikipedia). [https://phabricator.wikimedia.org/T422544] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.24|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/16|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W16"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٥:١٦، ١٣ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30380527 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-17</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W17"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * After two years of development, [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|{{int:codemirror-beta-feature-title}}]], also known as [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror 6]], is to be promoted out of beta on Tuesday, April 21. It brings better code and wikitext readability, reduction in typing errors, and other [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|benefits]] to all users of the standard syntax highlighter. A huge thank you to volunteer [https://phabricator.wikimedia.org/p/Bhsd/ Bhsd] who developed many of the new features, including [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Code folding|code folding]], [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Autocompletion|autocompletion]], and [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror#Linting|linting]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T259059] * A major update to the Wikipedia app for iOS is now rolling out, redesigning the interface to align with Apple's latest "Liquid Glass" visual design. [https://apps.apple.com/us/app/wikipedia/id324715238 Download the latest version] and explore the update. '''Updates for editors''' * [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|Reading lists]] is a feature which allows readers to save articles to a list for reading later. This feature is now in beta on Arabic, French, Indonesian, Vietnamese, and Chinese Wikipedias and by default for all new accounts on all Wikipedias. * An experiment which explores extending [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews|Page Previews to mobile web]] will be launched in the week of April 20 on Arabic, English, French, Italian, Polish, and Vietnamese Wikipedias. Page Previews are pop-ups that display a thumbnail, lead paragraph, and a link to open the full article of a blue link, thereby improving content discovery. The feature is already available on desktop and in the apps. [[m:Special:MyLanguage/List of experiments in Product and Technology#Template|Read more about this experiment and others]]. * On several wikis, logged-in editors who haven't [[mw:Special:MyLanguage/Help:Email confirmation|confirmed their email addresses]] can now see a banner encouraging them to do so. Having the email address confirmed allows a user to restore access to the account if they lose it. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Account Security#Encouraging users to confirm their email addresses|Learn more]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T421366] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:15}} community-submitted {{PLURAL:15|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where editing very large wiki pages in the 2017 wikitext editor caused slow loading, preview and scrolling lag, and performance issues when selecting, cutting, or pasting content, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T184857] '''Updates for technical contributors''' * As part of the promotion of [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:CodeMirror|CodeMirror]] from a beta feature, all users will use [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeMirror|CodeMirror]] instead of [[mw:Special:MyLanguage/Extension:CodeEditor|CodeEditor]] for syntax highlighting when editing JavaScript, CSS, JSON, Vue and Lua content pages. [https://phabricator.wikimedia.org/T419332] * The <code>mirrors.wikimedia.org</code> service for Debian and Ubuntu users will sunset and stop working on May 15. The resources for the service will be replaced with new and better options. Some users may need to switch to a different server which should take about a minute. [https://lists.wikimedia.org/hyperkitty/list/wikitech-l@lists.wikimedia.org/thread/LJYRIS4WB66HIRCAO4GIDTXCMDVZRBMA/ You can read more]. [https://phabricator.wikimedia.org/T416707] * The <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> table will be removed from [[wikitech:Help:Wiki Replicas|wikireplicas]]. If your tools or queries access <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>image</nowiki></code></bdi> or <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>oldimage</nowiki></code></bdi> directly, please update them to use the <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>file</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>filerevision</nowiki></code></bdi> table before 28 May. [https://phabricator.wikimedia.org/T28741] * Following the recent implementation of global API rate limits on unidentified traffic, the Wikimedia Foundation will continue efforts to ensure [[mw:Special:MyLanguage/MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]] by applying global limits to identified API traffic beginning the last week of April. These limits are intentionally set as high as possible to minimise impact on the community. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, see [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * The [[mw:Special:MyLanguage/Attribution API|Attribution API]] is now available as a [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Stability policy|beta]]. The API fetches information for crediting Wikimedia articles and media files wherever they are used. Reference documentation is available through the REST Sandbox special page available on all Wikimedia wikis (such as the [https://en.wikipedia.org/w/index.php?api=attribution.v0-beta&title=Special%3ARestSandbox REST sandbox on English Wikipedia]). Share your feedback on the [[mw:Talk:Attribution API|project talk page]]. * There is no new MediaWiki version this week. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/17|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W17"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٤:٥٨، ٢٠ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30432763 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-18</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W18"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * There is a change in how new users are autoconfirmed that will improve anti-vandalism protection. Currently, users who have had an account for a few days and made a few edits are automatically added to the [[{{int:grouppage-autoconfirmed/{{CONTENTLANGUAGE}}}}|{{int:group-autoconfirmed}}]] group. This configuration tends to be exploited by some vandals, who create accounts and start to use them only after some time. To mitigate this, the configuration will be updated next week so that – for the purpose of becoming autoconfirmed – the account age will be counted from their first edit, instead of registration date. The numeric value of the age threshold will remain the same. This change will be deployed only to wikis which require at least one edit as part of the autoconfirmation conditions. [https://phabricator.wikimedia.org/T418484] * All Wikipedia users with new accounts and those who activated the "automatically enable most beta features" option in their preference can now use the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/WE3.3.4 Reading lists|reading lists]] beta feature to save articles for later reading. This helps organize reading interests in one place for convenient access. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the issue where infobox images have huge padding in Firefox, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T423676] '''Updates for technical contributors''' * As a reminder, the global API rate limits will be applied this week to identified API traffic. This is to help ensure [[mw:MediaWiki Product Insights/Responsible Reuse|fair use of infrastructure]]. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki should not be affected for now. However, all developers are advised to follow updated best practices. For more information, including the actual rate limits, see [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|Wikimedia APIs/Rate limits]] and [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits/FAQ|Frequently Asked Questions]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.26|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/18|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W18"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٨:٠٤، ٢٧ی نیسانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30458046 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-19</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W19"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] team invites experienced editors of [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Pilot wikis and collaborators|pilot Wikipedias]]—Arabic, Bangla, Japanese, Portuguese, Persian, Turkish, Simple English, Spanish, and French—to help translate and adapt [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Category:Pages_using_article_guidance sample outlines]. These outlines will guide editors in creating clear, well-structured, and policy-compliant articles when using [https://b24e11a4f1.catalyst.wmcloud.org/wiki/Special:NewArticle the feature] once it is launched in May 2026. [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|Simple instructions]] on how to translate and adapt the outlines are available. '''Updates for editors''' * The [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council|Product and Technology Advisory Council]] has published [[:m:Special:MyLanguage/Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|draft recommendations]] on a model that affiliates can follow when contributing to the technical space. Community members are invited to provide feedback on the recommendation until May 8th [[:m:Talk:Product and Technology Advisory Council/May 2026 draft PTAC recommendation for feedback|on the talk page]]. * The number of available thumbnail size preferences in MediaWiki is being reduced to three standardized options—Small (180px), Regular (250px), and Large (400px), as part of ongoing efforts to improve performance and reduce strain on thumbnail services. As a result, existing preferences will be mapped to the nearest new size (for example, smaller selections like 120px or 150px will render at 180px, while larger ones like 300px or 360px will render at 400px). The preferences interface will soon be updated to reflect these changes, and users who wish to opt out or provide feedback can do so. [https://phabricator.wikimedia.org/T424909] * From now on, even when a permission expires automatically, users will receive an Echo notification similar to the standard notification for permission changes. There is a difference between this and [[m:Special:MyLanguage/Global reminder bot|Global reminder bot]] in that the latter reminds users a week ''before'' the rights are due to expire, so that they can renew the rights. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:32}} community-submitted {{PLURAL:32|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, the problem where the ULS language selector in [[m:Special:Translate|Special:Translate]] would scroll vertically when it shouldn't, has been resolved. Previously, when users opened the "Translate to English" dropdown and typed certain inputs, the dialog would scroll vertically by a few pixels even when there was enough space to display all results. The dropdown no longer shifts unnecessarily when filtering languages. [https://phabricator.wikimedia.org/T358864] * The [[m:Special:GlobalWatchlist|Global Watchlist]], which lets you view your watchlists from multiple wikis on a single page, continues to improve. For example, watchlists for Wikibase sites such as [[:d:|Wikidata]] now support [[mw:Special:MyLanguage/Extension:EntitySchema|EntitySchema]] elements for better tracking. The Live Updates mode now refreshes the special page every 60 seconds to comply with the updated [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] for improved real-time responsiveness. Additionally, a directionality bug that displayed links as "changes 3" instead of "3 changes" in mixed-direction lists has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T415450][https://phabricator.wikimedia.org/T424422][https://phabricator.wikimedia.org/T418091] '''Updates for technical contributors''' * The second phase of [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits|global API rate limits]] has been rolled out to reduce the [[diffblog:2026/03/26/quo-vadis-crawlers-progress-and-whats-next-on-safeguarding-our-infrastructure/|impact of AI crawlers]] and ensure fair, sustainable access to Wikimedia resources, prioritising human and mission-aligned traffic. [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia APIs/Rate limits#Limits|Limits]] have been shifted from per-hour to per-minute, producing smoother traffic patterns and more predictable API load. Community users are not expected to be affected, and no action is required. Early indications show some User-Agent-based requestors are adjusting behaviour, and around 64% of automated API traffic has been identified. Monitoring continues, and Wikimedia Enterprise remains available for commercial support. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.46/wmf.27|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/19|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W19"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:٤١، ٤ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30498077 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-20</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W20"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Community Tech has published [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/How to write a good wish|new guidance]] explaining how wishes on Community Wishlist are triaged and prioritized. The documentation is intended to help contributors write stronger proposals by clarifying the factors that influence prioritization decisions. Beyond vote counts, the guidance highlights considerations such as potential impact on the community when determining which wishes move forward. '''Updates for editors''' * The Reader Growth team is launching an experiment to test a new [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader_Growth/Share_Card|Share Card feature]] that allows readers to create visually engaging cards from Wikipedia articles or selected article sections and share them online, with each card linking back to the original article to help expand readership and article discovery. The mobile-only A/B test will be available to a portion of readers on Arabic, Chinese, French, Vietnamese, and English Wikipedia to better understand reading and sharing habits, and is scheduled to begin the week of May 18 and run for four weeks. * The Android and iOS Wikipedia apps recently released the [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/25th_Birthday_Reading_Challenge|25-day reading challenge]] into Beta, as part of efforts to drive reader engagement by encouraging users to complete reading milestones. To track their reading streak during the challenge, App users can add a widget featuring Baby Globe to their home screen. The challenge officially begins May 11. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:17}} community-submitted {{PLURAL:17|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the global preference for enabling syntax highlighting in wikitext could unexpectedly disable itself after being turned on, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T425286] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Octicons-tools.svg|12px|link=|alt=|Advanced item]] The ResourceLoader module <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mediawiki.ui.input</nowiki></code></bdi>, deprecated since [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2023/39|September 2023]], will be removed this week. There is a [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Migrating_from_MediaWiki_UI|guide for migrating from MediaWiki UI to Codex]] for any tools that use it. [https://phabricator.wikimedia.org/T420125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.2|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/20|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W20"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٩:١٨، ١١ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30524429 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-21</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W21"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The Abstract Wikipedia team has identified five potential pilot wikis to assess their interest in adopting abstract articles on their wikis. The pilots are Malayalam, Bengali, Dagbani, Arabic, and Indonesian Wikipedia. The feedback period will be open until May 22. If your community is interested in becoming a pilot, [[m:Talk:Abstract Wikipedia|let us know on Meta]]. '''Updates for editors''' * An experiment to show [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|Reading Lists]] to logged-out readers on mobile web will launch on May 18 across German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu Wikipedias, and will run for one month. The effort supports broader goals of helping readers save and organize articles for later reading, while encouraging habits that could lead to future Wikipedia contributions. * To support a bookmark button in the Reading List beta feature, the "Tools > Action" menu has been updated to display icons, including the watch star indicator that helps editors identify temporarily watched articles. The icons now also match those used on mobile, improving consistency across platforms. The change is currently limited to the actions menu and mainly affects editors with privileged user rights. [https://phabricator.wikimedia.org/T426008] * [[mw:Special:MyLanguage/VisualEditor/Suggestion Mode|Suggestion Mode]] was released as an [[w:en:A/B test|A/B test]] for newcomer editors on the mobile website at [[phab:T421189|~15 Wikipedias]]. The experiment will measure the impact that Suggestion Mode has on the proportion of newcomer mobile web edit sessions that result in constructive (un-reverted) article edits. The experiment will also evaluate the feature's impact on editor retention, and monitor changes in revert and block rates. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:27}} community-submitted {{PLURAL:27|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue in the Wikipedia Android app where images could sometimes fail to load after opening a recommended reading list notification, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T418231] '''Updates for technical contributors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikidata Platform|Wikidata Platform team]] has published its [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/Backend Replacement|backend replacement recommendation]] and accompanying [[wikitech:Wikidata Query Service/WDQS Architecture re-design|technical architecture]] for the migration of the Wikidata Query Service (WDQS) away from Blazegraph. Feedback is invited until May 25th 2026, especially on potential gaps and impacts on advanced use cases. Wikidata community members and WDQS users are also encouraged to help identify high-impact tools and workflows that may need attention on [[d:Wikidata:SPARQL query service/WDQS backend update/High-Impact Use Cases|this page]]. Feedback can be shared on the [[d:Wikidata talk:SPARQL query service/WDQS backend update|Migration talk page]] or during the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Blazegraph Migration Office Hours|next office hour]]. See the [[d:Special:MyLanguage/Wikidata:Wikidata Platform team/Newsletter|WDP team newsletter]] for more details. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.3|MediaWiki]] '''In depth''' * On English, French, Japanese, and a few other Wikipedias, there was a [[diffblog:2025/09/02/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha/|trial of hCaptcha]], a third-party bot detection service. The trial showed that hCaptcha effectively detects and deters some bad-faith automated activity, on its own and by giving [[w:en:Wikipedia:Village pump (technical)/Archive 225#Introducing SuggestedInvestigations|checkusers and stewards]] signals to look into. Because the results were positive, hCaptcha will be rolled out across all wikis over the next few weeks. [[mw:Special:MyLanguage/Product Safety and Integrity/Anti-abuse signals/hCaptcha|See the hCaptcha project page]] for technical information about the implementation and privacy protections. [[diffblog:2026/05/04/better-detecting-bots-and-replacing-our-captcha-part-2/|Learn more]]. * The latest Community Tech update is now available, with progress across several Community Wishlist initiatives, including Reading Lists expansion from the mobile app to the website, new language support for "Who Wrote That" and the Personal Dashboard, improvements to 3D rendering and Charts, and upcoming work on talk page sorting, audio playback, and editing workflows. The update also shares current priorities, wishlist status trends, and opportunities for community feedback on future focus areas and the Wikimedia Foundation’s 2026–2027 Annual Plan. [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 13, 2026: Latest updates from the Community Tech team|Read the full newsletter for details]]. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/21|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W21"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢٠:١٩، ١٨ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30539262 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-22</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W22"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Following a [[mw:Special:MyLanguage/Contributors/Account Creation Experiments#LOWM|successful account creation experiment]], an improved logged-out edit warning message will be deployed to all Wikimedia wikis in the first week of June. The change will only affect logged-out users on mobile web who open an editing session. The updated experience is designed to encourage account creation more clearly, while still allowing users to edit with temporary accounts. Results from the experiment showed a significant increase in account creation, with a 27% relative lift among users shown the updated message. As expected, as more people funnel into account creation, temporary accounts decreased by a relative 16%. The experiment did not show any significant changes in constructive edit rates or other monitored contributor metrics. [https://phabricator.wikimedia.org/T424595] '''Updates for editors''' * For security reasons, members of certain user groups are [[m:Special:MyLanguage/Mandatory two-factor authentication for users with some extended rights|required to have two-factor authentication]] (2FA) enabled. Members of these groups will be unable to disable the last 2FA method on their account, and it will be impossible to add users without 2FA to these groups. Users will still be able to add new authentication methods or remove them, as long as at least one method is continuously enabled. In the next few weeks, users without 2FA will be removed from these groups. Notably, this applies to bureaucrats. See the linked tasks for deployment schedules. [https://phabricator.wikimedia.org/T423119][https://phabricator.wikimedia.org/T423120] * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes|WMDE Technical Wishes]] will run an [[w:en:A/B testing|A/B test]] on [[:phab:T415904|10 wikis]], testing [[m:WMDE Technical Wishes/References/Reference Previews|potential improvements for Reference Previews]]. The experiment will run for ~2 weeks at the end of May / beginning of June and will affect 10% of desktop readers on the participating wikis. * After two successful experiments, the Reader Growth team is rolling out an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature for all Wikipedias on mobile on May 25. This means that anyone who has all beta features on by default will start to see this feature, and others can check the box to turn it on in their preferences. The beta feature will include a carousel of all an article's images at the top of the article, with controls for editors to [[mw:Readers/Reader_Growth/Image_Browsing#Phase_2.1_beta_feature|exclude images from the article's carousel or to exclude an article from the feature entirely]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:30}} community-submitted {{PLURAL:30|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, three dimensional STL files were being rendered incorrectly by the media viewer 3D extension which is now fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T416723] '''Updates for technical contributors''' * The legacy CSS classes <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>tright</nowiki></code></bdi> have been replaced with <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> as the former do not work consistently across all MediaWiki platforms, notably mobile web and mobile apps. Projects relying on these classes are encouraged to review related usage and plan for migration. Please note that <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatleft</nowiki></code></bdi> and <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>floatright</nowiki></code></bdi> may also be deprecated in future, although there are currently no plans to do so. [[phab:T426452|Read more]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.4|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/22|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W22"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٥٠، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:Quiddity (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30584502 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-23</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W23"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translations]] are available. '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience|Reader Experience team]] is conducting an experiment to show the [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists|reading lists]] feature, which is still in development, to logged-out mobile readers to test whether it encourages account creation at a higher rate compared to the watchstar button. The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Experience/Reading lists#Experiment timeline|experiment]] was launched on May 18th on German, Spanish, Italian, Portuguese, Polish, Dutch, Turkish, and Urdu wikis, and it will run for a month. * The Wikimedia Apps team released [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|Phase 1]] of the redesigned Home Feed to the Android Beta app. The new Home Feed includes a refreshed "Community" tab and a personalized "For You" tab featuring daily updated reading recommendations. The redesign is part of a broader effort to improve content discovery and create more engaging learning experiences in the Wikipedia apps. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:18}} community-submitted {{PLURAL:18|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where images could fail to load for some suggested edits on [[w:Special:Homepage|Special:Homepage]], leaving the thumbnail stuck in a loading state, has now been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T424048] '''Updates for technical contributors''' * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.5|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/23|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W23"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٠٦، ١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30613639 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-24</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W24"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * Wikimedia Enterprise has increased the free usage limits for its API offerings. The monthly request limit for the On-demand API has increased from 5,000 to 50,000 requests, while the Snapshot API limit has increased from 15 to 30 requests per month. In addition, Structured Contents snapshots are now available for free accounts. These changes expand access to Wikimedia Enterprise data for developers, researchers, and organizations using Wikimedia content. [https://enterprise.wikimedia.com/blog/enhanced-free-api] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Explore Feed Refresh/Phase 1|refreshed Explore Feed]], now called the Home Feed, is rolling out to 50% of users of the Wikipedia Android app. The Home Feed helps readers discover relevant content through two new tabs: ''Community'' and ''For You''. The Community tab provides a scrollable feed of curated content and updates from the broader Wikimedia community and movement, while the ''For You'' tab offers a full-screen, swipeable experience that shows content tailored to a user's interests. The redesign is part of a broader effort to improve discovery and enhance the learning experience in the Wikipedia app. * The [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia Apps/Team/iOS/"Which came first?" Game|Which came first?]] daily trivia game is now available in the beta version of the Wikipedia iOS app in English, German, French, Portuguese, Russian, Spanish, Arabic, Chinese, and Turkish. The game uses historical events from Wikipedia's "On This Day" content and challenges readers to guess which of two events happened first. The game was previously released on Android. Communities interested in making the game available in their languages can [[mw:Special:MyLanguage/Wikimedia_Apps/Team/Games#Game availability by language|read the instructions and requirements]]. * [[m:Special:MyLanguage/WMDE Technical Wishes/Sub-referencing|Sub-referencing]], a new MediaWiki feature that allows editors to reuse references with different details, will begin rolling out to Wikimedia wikis following a successful pilot phase. Deployment will start on 8 June for most [[wikitech:Deployments/Train#Wednesday|Group 1 wikis]] and French Wikipedia, with additional Wikipedia language editions receiving the feature over the coming months. Communities are encouraged to prepare by checking for [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&group=ext-cite&language=en&action_source=search&filter=%21translated&optional=1&action=translate untranslated Cite extension messages] in their language and reviewing any use of [[mw:Special:MyLanguage/Reference Tooltips|Reference Tooltips]], which may require [[:phab:T416304#11668731|updates]] to support the new functionality. Wikis using [[mw:Special:MyLanguage/Help:Reference Previews|Reference Previews]] do not need to take any action. Communities may also wish to create the ''cite-tracking-category-ref-details'' [[Special:TrackingCategories|tracking category]] as a hidden category using <code><nowiki>__HIDDENCAT__</nowiki></code> (or a dedicated template), and connect it to the corresponding Wikidata item [[d:Q129764848]]. [https://phabricator.wikimedia.org/T425662] * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Mobile page previews#Experimentation|Page Previews experiment]] on mobile web has concluded. The team decided not to roll out the feature after the results showed no statistically significant impact on reader retention, as the primary success metric was retention improvement. Page Previews, which are already available on desktop and in the apps, display a thumbnail, lead paragraph, and link to the full article when readers tap a blue link. The experiment tested this experience on mobile web across six Wikipedias. * The [[mw:Special:MyLanguage/Codex/Design/Icons|user interface icon library]] will be [[phab:T399175|updated later this week or next week]]. Most of the ~300 icons have been slightly refined and ~30 new icons have been added. These changes improve the icons to make them more consistent and comprehensible, and provide more visual balance when they are used in groups. * The [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector|Universal Language Selector]] (ULS) interface in MediaWiki, which helps users select content in other languages, has been updated. The new version improves speed and accessibility, and users of Wikimedia projects can now pin languages for quicker language switching. The deployment to Wikimedia sites will happen gradually in the coming weeks. You can test it now as a beta feature by selecting [[Special:Preferences#mw-prefsection-betafeatures|beta features]] in your profile preferences and share your feedback on [[mw:Special:MyLanguage/Universal Language Selector/New ULS|the project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:21}} community-submitted {{PLURAL:21|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. For example, an issue where the Pageviews Analysis dashboard on pageviews.wmcloud.org stopped updating graph data in May 2026, affecting all users, has been fixed. [https://phabricator.wikimedia.org/T427171] '''Updates for technical contributors''' * The function signature for <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink()</nowiki></code></bdi> has been simplified. Developers can now pass a configuration object instead of a list of positional parameters when creating portlet links. The previous function signature remains supported for backwards compatibility. For example, instead of: <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', '#', 'Stub', 'ca-stubtag', 'Add a stub tag to this page');</nowiki></code></bdi> use <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>mw.util.addPortletLink('p-cactions', { href: '#', text: 'Stub', id: 'ca-stubtag', tooltip: 'Add a stub tag to this page' });</nowiki></code></bdi>. Script maintainers are encouraged to review existing uses of <bdi lang="zxx" dir="ltr"><code><nowiki>addPortletLink()</nowiki></code></bdi> and update them where appropriate. This change will be available on all wikis from 11 June. Thanks to community volunteer Gerges for contributing this improvement. [https://phabricator.wikimedia.org/T427945] * '''Community Wishlist discussion''': Product & Technology [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates#May 20, 2026: Community Tech becomes a program|introduced changes]] meant to increase the number and complexity of wishes fulfilled, including the disbanding of the Community Tech team. They are [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|engaging in discussions]] about a [[m:Talk:Community Wishlist#Proposed direction for Wishlist|proposed direction for the wishlist]] from community members. Includes ways to structure annual voting, better tracking of wishes, removing focus areas, and [[m:Special:MyLanguage/Community Wishlist/Updates|staffing updates]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.6|MediaWiki]] '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/24|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W24"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ٢١:٢٧، ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:STei (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30650573 --> == <span lang="en" dir="ltr">Tech News: 2026-25</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="technews-2026-W25"/><div class="plainlinks"> Latest '''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|tech news]]''' from the Wikimedia technical community. Please tell other users about these changes. Not all changes will affect you. [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translations]] are available. '''Weekly highlight''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth|Reader Growth team]] has launched an [[mw:Special:MyLanguage/Readers/Reader Growth/Image Browsing|Image Browsing]] beta feature on the mobile web version of all Wikipedias. The feature shows an image carousel at the top of articles with 3 or more images. Editors can configure this feature with the following controls: to hide a specific image from a page, either use <code>class=notpageimage</code> excluding it from thumbnail previews, or <code>class=noviewer</code> excluding it from MediaViewer. The carousel can also be disabled from a page entirely, with the magic word <code><nowiki>__NOMEDIAVIEWERCAROUSEL__</nowiki></code>. To submit feedback or flag bugs, please visit the [[mw:Talk:Readers/Reader Growth/Image Browsing|project page]]. * [[mw:Special:MyLanguage/Help:Tables#class="wikitable"|Wikitables]] can now be [[mw:Special:MyLanguage/Help:Sortable tables#Forcing the initial sort direction|sorted in descending order]] on the first click by adding <code dir=ltr>data-sort-order="desc"</code> to the header cell. Previously, by default, clicking a column header for the first time sorts it in ascending order. This addition to a Wikitable gives it more control and flexibility, while the default behavior for subsequent clicks remains unchanged. [https://phabricator.wikimedia.org/T398416] '''Updates for editors''' * The [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance|Article guidance]] feature is currently being tested with some editors creating new articles on the Simple English, French, and Turkish Wikipedias. The experiment will soon begin on the Arabic and Bangla Wikipedias as well. [[w:simple:Special:NewArticle|This feature]] gives editors community-curated guidance to help them create articles that follow community standards. Experienced editors can continue creating or adapting outlines for specific article types that are commonly created by less experienced contributors. The outlines guide less experienced editors in creating high-quality articles. A quick guide to markups used in outlines can be found on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance/Test feature guide#Markups in outlines|this page]]. [[w:simple:Wikipedia:Article Guidance|Example outlines]] that can be adapted and instructions for how to adapt them are on [[mw:Special:MyLanguage/Article guidance#Adapting a sample outline in a Wikipedia|this section]] of the project page. * Wikis that wish to replace the "indefinitely" button in Special:Block for temporary accounts (for example, wikis that block temporary users only until account expiration) will be able to do so by creating [[MediaWiki:ipb-indefinite-expiry-temporary-account]] with the block duration they want. [https://phabricator.wikimedia.org/T427125] * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] View all {{formatnum:41}} community-submitted {{PLURAL:41|task|tasks}} that were [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Recently resolved community tasks|resolved last week]]. '''Updates for technical contributors''' * By the end of June, a valid user-agent string will be required for automated dumps downloads from the dumps.wikimedia.org website. Automated requests that provide a generic or empty user-agent will be blocked. This [[phab:T400119|extends enforcement]] of the long standing [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Wikimedia Foundation User-Agent Policy|user-agent policy]]. Access to dumps through Wikimedia Cloud Services will not change. * The roll out of global [[mw:Wikimedia APIs/Rate limits|API rate limits]] is now complete, with limits enforced across all APIs and at the documented levels for all groups. Bots running in Toolforge/WMCS or with the bot user right on any wiki remain exempt. All bots should continue to follow the documented best practices to avoid being rate limited. * The [https://api.wikimedia.org/wiki/Main_Page API Portal wiki] will be read only starting this week (June 15-18). The following week (June 22-25), all API Portal wiki URLs will redirect to [[mw:Wikimedia APIs|Wikimedia APIs on mediawiki.org]]. Learn more on the [[wikitech:API Portal/Deprecation|project page]]. * [[File:Reload icon with two arrows.svg|12px|link=|class=skin-invert|Recurrent item]] Detailed code updates later this week: [[mw:MediaWiki 1.47/wmf.7|MediaWiki]] '''Meetings and events''' * On June 17th at 6pm UTC the WMF will be holding Discord call focused on a code review. We've heard through the [[mw:Special:MyLanguage/Developer Satisfaction Survey/2026|Developer Satisfaction Survey]] that volunteers are struggling with code review and we'd like to discuss these experiences with the goal of surfacing workable solutions. You can join the call [https://discord.gg/wikipedia?event=1514727511102062664 via the Wikimedia Community Discord server]. * The [[m:Special:MyLanguage/Conferencia Wikimedia de América Latina 2026|Latin American Wikimedia Conference]] will host a regional hackathon that will bring together the Wikimedia movement’s technical community including developers, system administrators, data scientists, and users with extended rights. Interested technical contributors can [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSf4osJzTHBJjQbYJk7TMVEJjTEQv7IgtsUDfP-o-qTgeRQQxw/viewform apply for a scholarship] to participate until June 21 at midnight (Bolivia time, UTC-4). * Sign up for Wikimania Team Challenges to join this special event. The Team challenges will take place online and in person from July 21 to 22, before Wikimania conference. Everyone is welcome, regardless of skills or Wikimania registration. Teams will work on 10 important challenges supporting the Wikimedia community. For details, visit [[wmania:Special:MyLanguage/2026:Team challenges|the Team Challenges page]] and [https://wikimedia.eventyay.com/wm/teamchallenges/ register there]. Registration closes on June 20th at 11pm UTC. '''''[[m:Special:MyLanguage/Tech/News|Tech news]]''' prepared by [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/Writers|Tech News writers]] and posted by [[m:Special:MyLanguage/User:MediaWiki message delivery|bot]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News#contribute|Contribute]]&nbsp;• [[m:Special:MyLanguage/Tech/News/2026/25|Translate]]&nbsp;• [[m:Tech|Get help]]&nbsp;• [[m:Talk:Tech/News|Give feedback]]&nbsp;• [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|Subscribe or unsubscribe]].'' </div><section end="technews-2026-W25"/> </div> <bdi lang="en" dir="ltr">[[User:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]]</bdi> ١٦:٤٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) <!-- پەیامەکە لەلایەن بەکارھێنەر:UOzurumba (WMF)@metawiki نێردراوە بە بەکارھێنانی ئەم پێڕستە: https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Global_message_delivery/Targets/Tech_ambassadors&oldid=30689604 --> o05ty6b82ui1ic277toc1bi6mz6puv5 0 194358 1590653 1590403 2026-06-15T20:04:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1590653 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}} '''چیاکانی سێدێربێرگ''' لە نزیک کلانویلیام، نزیکەی ٣٠٠ کیلۆمەتر لە باکووری کیپ تاون پایتەختی ئەفریقای باشوور ھەڵکەوتوون. زنجیرەچیاکە ناونراوە بە سەردارێکی مەترسی کراوی کلانویلیام (ویدرینگتۆنیا والیچی) کە دارێکی ئیندێمیکە بۆ ناوچەکە. شاخەکان بۆ دروستکردنی بەردی دراماتیکی و ھونەری سان ڕۆک بەکار دەھێنرێن. ناوچەی سێدێربێرگ ویلدەرنس لەلایەن کیپ ناتەر بەڕێوەدەبرێت. سێدێربێرگ ئێستا ڕێنووسێکە بە گشتی پەسەند کراوە بۆ ناوچەکە، کە لە جیاوازی ئینگلیزیدا (سیداربێرگ) و ئەفریقایی (سیدەربێرگ) تێکەڵ دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٠٥|سەردێڕ=IOL: Environment|ناونیشان=http://www.iol.co.za/index.php?set_id=14&click_id=143&art_id=vn20050510071344218C153391|ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=web.archive.org|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٠٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20050525043216/http://www.iol.co.za/index.php?set_id=14&click_id=143&art_id=vn20050510071344218C153391|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}</ref> == جوگرافیا == چیاکانی سێدێربێرگ نزیکەی ٥٠ کیلۆمەتر لە باکوور-باشوور بە ٢٠ کیلۆمەتر لە ڕۆژھەڵات -ڕۆژاوا درێژ دەبێتەوە. ئەوان لە ڕۆژاوا لەگەڵ ساندڤێلد و لە باکوور لەگەڵ چیای پاخوویس و لە ڕۆژھەڵات لەگەڵ تەختەکانی سپرینگبۆک و لە باشوور لەگەڵ چیای کویبۆککێڤلد و سکوربێرگی سنووردارن. ڕێگای گەیشتنی سەرەکی، ئێن ٧، بەرەو ڕۆژاوای زنجیرەکە دەڕوات. نزیکترین شارۆچکەکان بریتین لە سیترۆسدالن بۆ باشووری ڕۆژاوا و کلانویلیام بۆ باکوور. ناوچەکە زۆر ئاوەدانە.<ref>https://www.cederbergwine.com/{{بەستەری مردوو|url=https://www.cederbergwine.com/ |date=حوزەیرانی ٢٠٢٦ }}</ref>{{پشتڕاست نەکراو}} لە زنجیرەکەدا چەندین چیای بەرچاو ھەن، لەوانە سنویبێرگ (٢٠٢٦ م) و تافیلبێرگ (١٩٦٩ م). تافیلبێرگ (ئەفریکانس بۆ "چیای مێز"). تایبەتمەندی زاڵی ناوچەکە پێکھاتەی بەردی لمی (گرووپی چیای مێز) ن، کە زۆرجار ڕەنگیان سوورە. ئەم گرووپە بەردانە باندەکانی شیل لەخۆدەگرێت و لەم ساڵانەی دواییدا چەند بەفسیلێکی گرنگ لەم چینە ئەرگیلاشۆڵانەدا دۆزراونەتەوە فسیلەکان ماسی سەرەتایین و دەگەڕێتەوە بۆ ٤٥٠ ملیۆن ساڵ بۆ سەردەمی ئۆردۆڤیچ. ھاوینەکان زۆر گەرم و وشکن، لەکاتێکدا زستانەکان تەڕ و ساردن لەگەڵ بارانی ساڵانەی ئاسایی لە ناوچە نزمەکانی کەمترە لە ٧٠٠ ملم. لووتکە بەرزەکان لە زستاندا بەفرێکی خۆڵاوی وەردەگرن ڕۆژانی ھاوین بە شێوەیەکی ئاسایی ڕوون و بێ ھەورن. بەھۆی ئاسمانە ڕوونەکانی زۆربەی ساڵ، شوێنێکی نایابە بۆ ڕوانینی ئاسمانی و ڕوانگەیەکی تازەی خۆی ھەیە.<ref>https://www.cederbergobs.org.za/</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|چیاکان|جوگرافیا}} {{پۆلی کۆمنز|Cederberg}} [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} 28soojtllivqxc76j24pz8m1ins734f 14 210579 1590556 1115764 2026-06-15T16:04:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Films about extraterrestrial life}} 1590556 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Films about extraterrestrial life}} [[پۆل:فیلمە خەیاڵییە زانستییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان سەبارەت بە بۆشاییی دەرەکی]] [[پۆل:فیلمە خەیاڵییە زانستییەکان بەپێی چەشن]] frzzc8muqlmvdpssc2tz50ye0wxh3j4 0 212041 1590745 1583274 2026-06-16T06:18:52Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1590745 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی حیزب پێشکەوتوو | ناو = پێشمەرگە کوردە موسڵمانەکان | ناوی_خۆماڵی = | زمان١ = فارسی | ناوی_زمان١ = '''پیشمرگان کرد مسلمان''' | زمان٢ = | ناوی_زمان٢ = | زمان٣ = | ناوی_زمان٣ = | زمان٤ = | ناوی_زمان٤ = | لۆگۆ = | ڕەنگکۆد = | سەرکردە = | سەرۆک = | سەرۆک_ئەنجومەن = | سکرتێری_گشتی = | سکرتێری_یەکەم = | لجە = | سکرتارییەت = | وتەبێژ = | دامەزرێنەر = [[محەممەد برووجێردی]] | ناونیشانی_سەرکردە١ = | ناوی_سەرکردە١ = | ناونیشانی_سەرکردە٢ = | ناوی_سەرکردە٢ = | ناونیشانی_سەرکردە٣ = | ناوی_سەرکردە٣ = | ناونیشانی_سەرکردە٤ = | ناوی_سەرکردە٤ = | ناونیشانی_سەرکردە٥ = | ناوی_سەرکردە٥ = | دروشم = | دامەزراندن = ١٩٧٩ | جیابوونەوە = | جیابووەتەوە_لە = | پێشینە = | یەکگرتن = | پاشینە = | شوێنگە = | ڕۆژنامە = | باڵی_خوێندکار = | باڵی_گەنج = | ناوی_باڵی١ = | باڵی١ = | ناوی_باڵی٢ = | باڵی٢ = | ناوی_باڵی٣ = | باڵی٣ = | ساڵی_ئەندامێتی = | ئەندامێتی = | ئایدۆلۆژیا = لایەنگری لە [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|حکوومەت]]{{ھن}}[[خومەینیزم]]{{ھن}}[[ئیسلامی سیاسی]]{{ھن}}دژایەتیی [[حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|حیزبە کوردییەکان]]{{ھن}}دژایەتیی [[کوردایەتی]] |شوێنی_سیاسی = ڕاست | ئایین = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | نیشتمانی = [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] و لقی [[بەسیج]] | نێودەوڵەتی = | ئەوروپی = | پەرلەمانی_ئەوروپی = | ناونیشانی_ئینتیما١ = | ئینتیما١ = | ڕەنگەکان = | ناوی_کورسییەکان١ = | کورسییەکان١ = | ناوی_کورسییەکان٢ = | کورسییەکان٢ = | ناوی_کورسییەکان٣ = | کورسییەکان٣ = | ناوی_کورسییەکان٤ = | کورسییەکان٤ = | سونبوول = | ئاڵا = | ماڵپەر = | وڵات = [[ئێران]] | وڵات٢ = | بەرپێنووس = }} {{Infobox war faction | name = پێشمەرگە کوردە موسڵمانەکان | native_name = '''پیشمرگان کرد مسلمان''' | war = [[سەربەخۆییخوازیی کوردان لە ئێران|ناکۆکیی کورد و ئێران]] | image = | caption = | active = ١٩٧٩–ئێستا | ideology = | position = | leaders = | clans = | headquarters = [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] و [[ئێران]] | area = | size = | partof = | predecessor = | successor = | allies = {{ھێمای ئاڵا|ئێران}} [[کۆماری ئیسلامیی ئێران]] * {{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] ** {{flagicon image|Flag of Basij.svg}} [[بەسیج]] | split = | opponents = {{flagicon image|لۆگۆی ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران.jpg}} [[ناوەندی ھاوکاریی حیزبەکانی کوردستانی ئێران|ناوەندی ھاوکاری]]{{ھن}} {{flagicon image|Flag of Partiya Demokrat a Kurdistana Îranê.png}} [[حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران|حدکا]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Komala.svg}} [[کۆمەڵەی شۆڕشگێڕی زەحمەتکێشانی کوردستانی ئێران|کۆمەڵەی زەحمەتکێشان]]{{ھن}} {{flagicon image|Komala's flag.png}} [[کۆمەڵە ڕێکخراوی کوردستانی حیزبی کۆمۆنیستی ئێران|کۆمەڵەی کۆمۆنیست]]{{ھن}} {{flagicon image|Flag of PJAK.svg}} [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان|پژاک]]{{ھن}} {{flagicon image|Flag of the Kurdistan Freedom Party (Iran).svg}} [[پارتی ئازادیی کوردستان (ئێران)|پاک]]{{ھن}} {{flagicon image|Khebat.png}} [[سازمانی خەباتی کوردستانی ئێران|خەبات]] | battles = [[سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان (١٩٧٩)|سەرھەڵدانی دوای شۆڕش لە ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]، [[شەڕی ئێران و عێراق]]، [[تێکھەڵچوونی ئێران و پژاک]] | website = | strength = نادیار }} [[پەڕگە:Khamenei with Muslim Peshmerga in 1980.jpg|وێنۆک|[[عەلی خامنەیی]] لە ساڵی ١٩٨٠، لەگەڵ چەکدارە کوردەکانی سەر بە کۆماری ئیسلامیی ئێران کە لەلایەن حکوومەتەوە پێیان دەگوترێت «پێشمەرگە کوردە موسڵمان»]] '''پێشمەرگە کوردە موسڵمانەکان''' ھێزێکی میلیشیای سەر بە [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامیی ئێران]]ە کە بەمەبەستی شەڕ لەگەڵ چەکدارە کوردەکان لەکاتی [[سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان (١٩٧٩)|سەرھەڵدانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] لە ساڵی ١٩٧٩ دامەزرا. [[محەممەد برووجێردی]]، یەکێک لە فەرماندە باڵاکانی [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]] لە ڕێکخستنی ئەو ھێزانە لە دژی حیزبە کوردییەکاندا ڕۆڵێکی بەرچاوی ھەبوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=نقش شهید بروجردی در بسیج پیشمرگان کُرد/ روایتی از تشییع پیکر مسیح کردستان|ناونیشان=https://defapress.ir/fa/news/524871/نقش-شهید-بروجردی-در-بسیج-پیشمرگان-کُرد-روایتی-از-تشییع-پیکر-مسیح-کردستان|زمان=فارسی|بڵاوکەرەوە=defapress.ir|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٢}}</ref> ئەو ھێزە میلیشیایە لە سەرەتای دامەزراندنییەوە بێجگە لە بەشداریکردنی لە ھەر شەڕێک لە دژی [[حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|حیزبە کوردییەکان]]، لە سەرکوتکردنی ھەر جۆرە سەرھەڵدان، ڕاپەڕین و خۆپیشاندانێک لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] ڕۆڵی ھەبووە کە لە دژی حکوومەتی کۆماری ئیسلامی بوون، لەوانەش سەرکوتکردنی [[خۆپیشاندانەکانی ٢٠٢٢ی ئێران|خۆپیشاندانەکانی دوای کوژرانی ژینا ئەمینی]] لە ساڵی ٢٠٢٢.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://farhikhtegandaily.com/newspaper/3739/2/|سەردێڕ=پیشمرگ‌های مسلمان کُرد علیه تجزیه‌طلبان|بڵاوکەرەوە=فرهیختگان|زمان=fa|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250112063057/https://farhikhtegandaily.com/newspaper/3739/2/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پاڵنەرەکان == زۆربەی ئەو کەسانەی کە دەبنە پێشمەرگە کوردە موسڵمانەکان، پاڵنەر و کێشەی ئابوورییان ھەیە. ھەروەھا بەشێکی بەرچاو لەم کەسانە لەلایەن حکوومەتەوە پارە و وامی زۆریان دەدرێتێ. بۆ نموونە لە شوباتی ٢٠٢٤، سەرۆکی دەستەی پەیوەندیدارەکانی [[سپای بەیتولموقەدەسی کوردستان]] ڕای گەیاند کە ئامانجی ئەوان خەڵاتکردتی ٤،٦٠٠ پێشمەرگەی کوردی موسڵمانە و ھەتا ئەوکات بە ٤٨٣ بنەماڵەی ئەم کەسانە وامی ١٥ ملیارد تەمەنییان داوە، کە بە دۆلاری ئەوکات دەبوو نزیکەی ٢٦٥،٠٠٠ دۆلار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=اقوام مختلف ایران پایه افتخار و سربلندی کشور هستند|ناونیشان=https://kurdpress.com/news/2767194/%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%84%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF|بڵاوکەرەوە=کوردپرێس|ڕێکەوت=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٤|زمان=فارسی|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240221115604/https://www.kurdpress.com/news/2767194/%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D9%85%D8%AE%D8%AA%D9%84%D9%81-%D8%A7%DB%8C%D8%B1%D8%A7%D9%86-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D9%87-%D8%A7%D9%81%D8%AA%D8%AE%D8%A7%D8%B1-%D9%88-%D8%B3%D8%B1%D8%A8%D9%84%D9%86%D8%AF%DB%8C-%DA%A9%D8%B4%D9%88%D8%B1-%D9%87%D8%B3%D8%AA%D9%86%D8%AF|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مێژوو == پاش سەرکەوتنی [[شۆڕشی ١٩٧٩ی ئێران]] و ھاتنە سەرکاری [[حکوومەتی کۆماری ئیسلامیی ئێران|کۆماری ئیسلامی]]، کۆمەڵێک لە کوردە موسڵمانەکان بە بیروڕای ئیسلامی دەستیان بە چالاکی کرد و بۆ یەکەم جار [[ئەحمەد موفتیزادە]] لە کۆبوونەوەیەکدا لەگەڵ کەسانی سەر بە کۆماری ئیسلامی، ناوی پێشمەرگەی موسڵمانی لەسەر دانان. ئەو کەسانە ڕۆڵێکی گرینگیان لە شەڕی دژی حیزبە کوردییەکاندا ھەبووە و بەھۆیەوە لەلایەن بەشێکی خەڵکی ڕۆژھەڵاتی کوردستان و پارتە ئۆپۆزسیۆنە کوردییەکان وەکوو «[[جاش]]»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?Jmara=10136&Jor=4|سەردێڕ= پێشمەرگەی موسڵمان " یان جاش و خۆ فروشەکانی نیشتمان !|بڵاوکەرەوە= ئاسۆی ڕۆژھەڵات|ڕێکەوت= ٥ی ئایاری ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئایاری ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.asoyroj.com/new/detail.aspx?Jmara=10136&Jor=4 |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> یان «[[خۆفرۆش]]»<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://kurdistanmedia.com/so/news/%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%85%DB%95%D8%B1%DA%AF%DB%95%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B3%DA%B5%D9%85%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D9%81%D8%B1%DB%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%DB%86%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A8%DB%95%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C|سەردێڕ= پێشمەرگەی موسڵمان، یان خۆفرۆشانی خۆوڵاتی ( کاوە بەھرامی)|بڵاوکەرەوە= کوردستان میدیا|ڕێکەوت= ٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان= ٤ی ئایاری ٢٠٢٢}}{{بەستەری مردوو|url=https://kurdistanmedia.com/so/news/%D9%BE%DB%8E%D8%B4%D9%85%DB%95%D8%B1%DA%AF%DB%95%DB%8C-%D9%85%D9%88%D8%B3%DA%B5%D9%85%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%AE%DB%86%D9%81%D8%B1%DB%86%D8%B4%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%AE%DB%86%D9%88%DA%B5%D8%A7%D8%AA%DB%8C-%D8%A7%D9%88%DB%95-%D8%A8%DB%95%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%DB%8C |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> ناسراون. لە ئێستادا حکوومەتی کۆماری ئیسلامی ئەو کوردە چەکدارانەی کە لە لقەکانی [[بەسیج]] و [[سپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سپای پاسداران]] ئەندامن بەو نازناوەوە دەناسێنێت. ئەو کەسانە دژی [[حیزبەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان|حیزبە ئۆپۆزسیۆنەکانی ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] شەڕ دەکەن. == ئەمانەش ببینە == * [[حەمیدیە]] * [[جاش]] * [[جەردەوان]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{ئیسلامی سیاسی لە کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|شەڕ|ئێران|کوردستان}} {{پۆلی کۆمنز|Muslim Kurdish Peshmerga}} [[پۆل:ململانێکانی ١٩٧٩]] [[پۆل:سەدەی ٢٠ەم لە ئێران]] [[پۆل:دژەکوردبوون]] [[پۆل:ڕێکخراوە کوردییەکانی ئێران]] [[پۆل:شەڕی ئێران و عێراق]] 3ayc1ylo6didhcpc1e7hd1dief4dyvu 0 215819 1590731 1539990 2026-06-16T01:53:05Z IIXZER0XII 68933 نوێکردنەوەی ووتار؛ پەرەپێدان؛ دانانی سەرچاوەی باوەڕپێکراو؛ دانانی ویکی پەڕگە؛ دانانی ویکیبەستەر 1590731 wikitext text/x-wiki '''ھێنتای''' بە '''[[زمانی ژاپۆنی|ژاپۆنی]] (ヘンタイ)؛''' شێوازێکی بەهێزی [[پۆڕن|پۆڕنۆگرافی]] [[ئەنیمێ|ئەنیمی]] و [[مانگا (کۆمیک)|مانگا]]<nowiki/>ی [[ژاپۆن]]<nowiki/>ییە<ref>https://www.dictionary.com/browse/hentai</ref> ؛ کە دەکرێت بەشێوەی [[کاری ھونەری|کاری هوونەر]]ی [[کۆوار|گۆڤار]] یاخوود بە شێوازی [[ڤیدیۆ]]<nowiki/>یی یان [[کایەی ڤیدیۆیی|یاری ڤیدیۆیی]] (کە ناسراوە بە '''''ئیرۆژ'''''). کەتێیدا کارەکتەری [[ئەنیمێ|ئەنیمی]] و [[مانگا (کۆمیک)|مانگا]]<nowiki/>ی وروژێنەر یان [[سێکس|جووتبوون]]<nowiki/>ی ئەنیمی و مانگای وروژێنەر لەخۆدەگرێت.<ref>https://www.scribd.com/document/307221245/hentai?_gl=1*15saysw*_up*MQ..*_ga*MTcxMjgwODQ1LjE3ODE1NzIwNzE.*_ga_Z4ZC50DED6*czE3ODE1NzIwNzAkbzEkZzEkdDE3ODE1NzIwNzAkajYwJGwwJGgw*_ga_8KZ8BV0P5W*czE3ODE1NzIwNzAkbzEkZzEkdDE3ODE1NzIwNzAkajYwJGwwJGgw</ref> [[پەڕگە:Hadako-tan.svg|وێنۆک|وێنەیەکی هێنتای کەتێیدا کوڕ کچێک [[سێکس]] دەکەن؛ ''شێوازی خانمان لەسەرەوەن'']] وشەی هێنتای لە ژاپۆن بە مانای (سانسۆرکراو) دێت<ref>https://jisho.org/word/51869065d5dda7b2c6016d5d#:~:text=The%20word%20hentai%20is%20a,)%20meaning%20%22sexual%20perversion%22.</ref> لەکاتێکدا لە دەرەوەی ژاپۆن بە مانای سێکسی ئەنیمی یان پۆڕنی ئەنیمی دێت بەزۆری<ref>https://www.urbandictionary.com/define.php?term=hentai</ref>؛ بەڵام لە ژاپۆن بۆ ئەم مەبەستە وشەی ([[ئیرۆتیزم|'''ئیرۆ エロ''']]) بەکار دێت کە بەواتای بابەتێکی وروژێنەری ئەنیمی یان مانگا دێت. لەپاڵ ئەمەشدا پۆلی دیکەی تیش هەیە وەک هێنتای وەک ([[ئیچی|'''ئیچی エッチ''']]) کە شێوازێکی کەمێک سووکترە لە هێنتای<ref>https://jisho.org/word/51868d6cd5dda7b2c60049d1</ref>. == شێواز == [[پەڕگە:Mia Nanasawa as Gawr Gura standing on the stage, front view 20230514c.jpg|وێنۆک|شێوازێکی [[کۆسپڵەی|کۆسپلەی]] هێنتای ئیچی]] '''هێنتای''' زۆربەی کات بەشێوەی [[فیلم]] یان [[زنجیرەی تەلەڤیزیۆنی|زنجیرە]] بڵاودەکرێتەوە لەلایەن [[ستۆدیۆ]]<nowiki/>کانەوە؛ کە چیرۆکێکی تەواویان هەیە هەندێک جۆری کۆن لە هێنتای [[ئەندامی زاوزێ]]<nowiki/>ی کارەکتەرەکان لەکاتی [[سێکس|جووتبوون]]<nowiki/>دا سانسۆرکراون<ref>https://www.scribd.com/document/944559315/Capture-d-e-cran-2025-05-01-a-17-31-00?_gl=1*86cy7u*_up*MQ..*_ga*MTExNzMyNjUyLjE3ODE1NzM3MDg.*_ga_Z4ZC50DED6*czE3ODE1NzM3MDckbzEkZzEkdDE3ODE1NzM3MDckajYwJGwwJGgw*_ga_8KZ8BV0P5W*czE3ODE1NzM3MDckbzEkZzEkdDE3ODE1NzM3MDckajYwJGwwJGgw</ref> بەڵام زۆر لە جۆرە نوێیەکان ئەم پەیڕەوکردنەیان نەماوە لە ئێستادا زۆربەی بێ سانسۆرن<ref>https://www.animenewsnetwork.com/answerman/2016-07-13/.104191</ref>. جۆرە باوەکەی هێنتای جۆری سێکسی نێوان مرۆڤ و مرۆڤە لەهەمانکاتدا چوونکە هێنتای ئەنیمیە زۆر لە [[فیزیک|یاساکانی فیزیک]]<nowiki/>ی تێدا ناسەپێت هەندێکیان دەکرێت بەتەواوی مەحاڵ بێت هەندێکیشیان هەبوونی کارەکتەرەکانی مەحاڵە کە دەرهێنەرانی ئەمەیان بەشێوەیەکی زۆر داهێنەرانە قۆستۆتەوە هەر بۆیاش جگە لە جۆری سێکسی (مرۆڤ-مرۆڤ) لە هێنتایدا زۆربەیکات سێکسی نێوان [[ئەهریمەن]]<nowiki/>ەکان و مرۆڤ دەبیندرێت کە سەرچاوەیەکی [[چێژ]]<nowiki/>ی بەهێزە بۆ هەوادارانی ئەم شێوازە<ref>https://www.scribd.com/document/39170544/English-2?_gl=1*jexjdr*_up*MQ..*_ga*MTQ1MjAxMzc5Mi4xNzgxNTc0MTY5*_ga_Z4ZC50DED6*czE3ODE1NzQxNjgkbzEkZzEkdDE3ODE1NzQxNjgkajYwJGwwJGgw*_ga_8KZ8BV0P5W*czE3ODE1NzQxNjgkbzEkZzEkdDE3ODE1NzQxNjgkajYwJGwwJGgw</ref>. لە هەمانکاتدا شێوازی [[کۆسپڵەی|کۆسپلەی]]<nowiki/>ش بوونی هەیە کە کەسێک بەشێوەیەکی [[وروژێنەر]] هاوشێوەی کەسایەتیەکی [[ئەنیمێ|ئەنیمی]]، [[مانگا]] یان '''هێنتای''' خۆی دەگۆڕێت<ref>https://libguides.lib.umt.edu/cosplay#:~:text=Cosplay%20is%20a%20performance%20art,the%20characters%20they%20are%20replicating.</ref> ئەم شێوەیە زیاتر باوە لە سۆشیاڵ مێدیاکانی وەک([[ئینستاگرام]]؛ [[تویتەر|ئێکس]]؛ [[ئۆنڵی فانس]] و [[فانسڵی]]) دەبیندرێت.<ref>https://inside.theporn.com/social-media-adult-content-policies/</ref> = زانیاری = [[پەڕگە:Erotische Hentai-Comis sind in Japan weit verbreitet.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی کۆمیکی هێنتاین ئیرۆ کە لە ژاپۆن بەربڵاون]][[پەڕگە:Hentai manga in Japan 002.jpg|وێنۆک|پێشانگایەکی ھێنتای لە یابان ٢٠١٠]] ==== ئەم خشتەیەی خوارەوە بە نزیکەیی بینەرانی ھێنتای لە ساڵی ١٩٩٠ بۆ ٢٠٢٦ دەردەخات<ref>https://inside.theporn.com/social-media-adult-content-policies/</ref> <ref>https://wifitalents.com/anime-industry-statistics/?utm_source=chatgpt.com</ref> <ref>https://www.psypost.org/psychologists-have-started-to-examine-how-hentai-consumers-differ-from-people-who-do-not-consume-hentai/?utm_source=chatgpt.com</ref> <ref>https://nypost.com/2026/03/19/lifestyle/hentai-is-the-niche-porn-the-world-cant-stop-watching/?utm_source=chatgpt.com</ref> <ref>https://www.inverse.com/article/40054-pornhub-2017-porn-stats-minecraft-hentai?utm_source=chatgpt.com</ref>. ==== {| class="wikitable" |+ !ساڵان/ دەیە !١٩٩٠کان !٢٠٠٠کان !٢٠١٠کان !٢٠٢٠ !٢٠٢٦ |- |'''بەربڵاوی''' |کەم |کەم |مامناوەند |زۆر |زۆر |- |'''ڕێژەی بەکارھێنەر ڕۆژانە''' |١ بۆ ٢ ملیۆن |١٠ بۆ ٢٠ملیۆن |٨٠ بۆ ١٢٠ملیۆن |٤٠٠ بۆ ٦٠٠ملیۆن |٨٠٠ ملیۆن بۆ ١.١ [[میلیارد|بلیۆن]] |- |سەرچاوەی سەیرکردن |[[مانگا (کۆمیک)|مانگا]]؛ [[ڤی ئێچ ئێس|شریتی ڤیدیۆیی VHS]]؛ [[لەیزەر دیسک|دیسکی لەیزەری]] |[[مانگا (کۆمیک)|مانگا]]؛[[سی دی ڤیدیۆ|سی دی]] [[دی ڤی دی|DVD]] ؛ [[داگرتن|داگرتنی ڤیدیۆیی]] |[[مانگا]]؛ [[وێبگە|ێبسایتە ئۆنڵاینەکان]]؛ [[سی دی ڤیدیۆ|سی دی]] [[دی ڤی دی|DVD]]؛ [[داگرتن|داگرتنی ڤیدیۆیی]] |[[مانگا (کۆمیک)|مانگا]]؛ [[وێبگە|وێبسایتە ئۆنڵاینەکان]]؛ [[ئەپڵیکەیشن|بەرنامە مۆبایلیەکان]] |[[مانگا (کۆمیک)|مانگا]]؛ [[وێبگە|وێبسایتە ئۆنڵاینەکان]]<nowiki/>ی؛ [[ئەپڵیکەیشن|بەرنامە مۆبایلیەکان]]؛ ستایلی [[ژیریی دەستکرد|زیرەکی دەستکرد]]؛ [[تۆڕە کۆمەڵایەتییەکان|تۆڕە کۆمەڵایەتیەکان]]<nowiki/>ی وەک: [[ڕێدیت|ڕیدیت]] و [[تویتەر|ئێکس]] و [[دیسکۆرد]]; [[ئۆنڵی فانس]] و [[ئینستاگرام]] و [[فانسڵی]] {شێوازی [[کۆسپڵەی|کۆسپلەی]]} |} [[پەڕگە:Hentai - yuuree-redraw.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی یاری ڤیدیۆیی وروژێنەری ئەنیمی (ئیرۆژ)]] {{پۆلی کۆمنز|Hentai}} == سەرچاوەکان == [[پۆل:چەشنەکانی ئەنیمێ و مانگا]] [[پۆل:زاراوەکانی ئەنیمێ و مانگا]] t6d91h0sona4z7qop8yb55lxcqae6xw 0 219711 1590476 1590453 2026-06-15T12:00:47Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590476 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Tel_Aviv_districts_map.jpg|وێنۆک|سنورەکانی شارەوانی تێل ئەڤیڤ-یافۆ]] '''شارەوانی تێل ئەڤیڤ-یافۆ''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: עיריית תל אביב-יפו) قۆڵی حکوومەتی ناوخۆیییە کە بەرپرسیارە لە بەڕێوەبردنی شاری [[تێل ئەڤیڤ|تێل ئەڤیڤ-یافۆ]]ی [[ئیسرائیل]]. شارەوانی تێل ئەڤیڤ-یافۆ کاروباری شارەوانی وەک پەروەردە، کولتوور، چاودێری کۆمەڵایەتی، ژێرخانی، پلاندانانی شار و پاکوخاوێنی بەڕێوەدەبات. سەرۆکی ئێستای شارەوانییەکە ڕۆن ھولدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |نووسەر=Igal Hai |ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٨ |سەردێڕ=Local Election 2008 / Khenin could force second round in TA elections |ناونیشان=http://www.haaretz.com/print-edition/features/local-election-2008-khenin-could-force-second-round-in-ta-elections-1.256224 |newspaper=Haaretz |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140225155249/http://www.haaretz.com/print-edition/features/local-election-2008-khenin-could-force-second-round-in-ta-elections-1.256224 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == مێژوو == [[پەڕگە:TelAvivCityHall.jpg|وێنۆک|ڕاست|شارەوانی شارەوانی تێل ئەڤیڤ-یافۆ]] [[پەڕگە:Old_Municipality_of_Tel_Aviv1.jpg|وێنۆک|بینای مێژوویی شارەوانی، ٢٠٠٧]] [[مێیر دیزنگۆف]] لە ساڵی ١٩١١ وەک بەرپرسی پلاندانانی شارۆچکەکە دەستنیشانکرا. کاتێک تەلئەبیب وەک شارێک ناسێندرا، دیزنگۆف وەک سەرۆکی شارەوانی ھەڵبژێردرا و تا مردنی لە پۆستەکەیدا مایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Katz |یەکەم=Shmuel |سەردێڕ=The Aaronsohn Saga |بڵاوکەرەوە= Gefen Publishing House |ساڵ=٢٠٠٧|پەڕەکان=٢٨٢–٢٨٨|ژپنک=٩٧٨-٩٦٥-٢٢٩-٤١٦-٦|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=tW7nyzEP_iYC&pg=PA282}}</ref> شارەوانی تەلئەبیب سەرەتا لە [[شەقامی ڕۆتشیڵد]] بۆلیڤار بوو. کاتێک شوێنی زیاتری ئۆفیس پێویست بوو، شارەوانی ھۆتێلێکی بەکرێ گرت لە شەقامی بیالیک، نزیک ماڵی شاعیری نەتەوەیی چایم نەچمان بیالیک، کە لەلایەن بنەماڵەی سکورا لە ساڵی ١٩٢٤ دروست کرابوو، ھۆتێلەکە لە ساڵی ١٩٢٥ بۆ کاروبار کراوەتەوە بەڵام بەھۆی نەبوونی گەشتیار. لە ساڵی ١٩٢٨ شارەوانی ھۆتێلەکەی کڕی.<ref name=haaretz/> ھۆڵێکی نوێی شار لە ساڵانی ١٩٥٠ لەلایەن تەلارساز [[مێناچێم کۆھین]] دیزاین کرا، بە شێوازی برۆتالیستی. گۆڕەپانێکی گەورە لە دامێنی بیناکەدا بە ناوی گۆڕەپانی پاشاکانی ئیسرائیل، وەک ناوچەیەکی ناوەندی بۆ بۆنە و ئاھەنگە گشتییەکان دیزاین کرابوو.<ref name="Hall">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.emporis.com/application/?nav=building&lng=3&id=telavivyaffocityhall-telavivyaffo-israel |سەردێڕ=Tel Aviv - Yaffo City Hall |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٠|ئیش=[[Emporis.com]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220122202051/https://www.emporis.com/buildings/104840/tel-aviv-yaffo-city-hall-tel-aviv-yaffo-israel |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}{{cbignore|bot=medic}}</ref> لەو کاتەوە ناوی گۆڕەپانەکە گۆڕاوە بۆ گۆڕەپانی ڕابین. دەکەوێتە [[شەقامی ئیبن گابیرۆل]]. لە ساڵی ١٩٧٢ بینا کۆنەکە کرا بە مۆزەخانە بۆ مێژووی [[تێل ئەڤیڤ]].<ref name=haaretz>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ |ناونیشان=http://www.haaretz.com/print-edition/business/new-life-in-the-moribund-heart-of-the-city-1.356534 |سەردێڕ=New Life in the Moribund Heart of the City |یەکەم١=Shlomit |دوایین١=Tzur |یەکەم٢=Raz |دوایین٢=Smolsky |یەکەم٣=Ranit |دوایین٣=Nahum-Halevy |ڕێکەوت=١٨ی نیسانی ٢٠١١ |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٠ |newspaper=[[Haaretz]] |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی ئایاری ٢٠١١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110512014144/http://www.haaretz.com/print-edition/business/new-life-in-the-moribund-heart-of-the-city-1.356534 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کارگێڕی == شارەوانی لەلایەن ئەنجومەنێکی ٣١ ئەندامەوە بەڕێوەدەبرێت کە ھەر پێنج ساڵ جارێک بە نوێنەرایەتی ڕێژەیی ھەڵدەبژێردرێت. ڕۆن ھولدای سەرۆکی شارەوانی ئێستا سیستەمی کارگێڕی کە تێیدا بەشەکانی شارەوانییەکان لەلایەن ئەندامانی ئەنجومەنی شارەوانی نوێنەرایەتی کوتلە جیاوازەکانی ھاوپەیمانییان دەکرد بە سیستەمێکی ناوەندی گۆڕی کە تێیدا بەشەکان لەلایەن فەرمانبەرانی باڵای حکومییەوە سەرۆکایەتی دەکرێن کە ڕاپۆرتیان بۆ دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=QxPbF1lNW_sC&dq=tel+aviv+municipal+divisions&pg=PA96 |سەردێڕ=Cities and Labor Immigration: Comparing Policy Responses in Amsterdam, Paris, Rome and Tel Aviv |یەکەم=Mr Michael |دوایین=Alexander |بڵاوکەرەوە=[[Ashgate Publishing, Ltd.]] |ڕێکەوت=٢٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|پەڕەکان=٩٦–١٠١|ژپنک=٩٧٨-١-٤٠٩٤-٩٠٩٠-٦|editor-first=Professor Maykel |editor-last=Verkuyten}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} [[پۆل:تێل ئەڤیڤ]] [[پۆل:شارەوانییەکانی ئیسرائیل]] 33nz1d1q56u8wwbd5gdzhagjlo5j8cj 0 219941 1590511 1434048 2026-06-15T12:17:50Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1590511 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Shoshana_Damari1961.jpg|وێنۆک|شۆشانا دامەری]] '''شۆشانا دامەری''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: שושנה דמארי؛ ٣١ی ئازاری ١٩٢٣–١٤ی شوباتی ٢٠٠٦) گۆرانیبێژێکی [[یەمەنی]]-[[ئیسرائیل]]ی بوو کە بە «شاژنی [[مۆسیقای عیبری]]» ناسراوە.<ref>[https://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/986875241.html?dids=986875241:986875241&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Feb+15%2C+2006&author=&pub=Los+Angeles+Times&edition=&startpage=B.11&desc=Obituaries ''L.A. Times Obituary'' : Shoshana Damari, 83; Israeli Singer, 'Queen of Hebrew Music'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120916082533/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/986875241.html?dids=986875241:986875241&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Feb+15,+2006&author=&pub=Los+Angeles+Times&edition=&startpage=B.11&desc=Obituaries |date=١٦ی ئەیلوولی ٢٠١٢ }}</ref> == ژیاننامە == [[پەڕگە:PikiWiki_Israel_1019_Shoshana_Damari_tomb_קברה_של_שושנה_דמארי.JPG|وێنۆک|ڕاست|گۆڕی شۆشانا داماری لە [[گۆڕستانی ترامپێڵدۆر|گۆڕستانی ترامپڵدۆر]] لە تەلئەبیب]] شۆشانا دامەری لە دامار لە [[یەمەن]] لەدایک بووە. خێزانەکەی لە ساڵی ١٩٢٤ کۆچیان کرد بۆ مەندەت فەلەستین و لە [[ڕیشۆن لێزیۆن]] نیشتەجێ بوون.<ref name="jwa.org">[http://jwa.org/encyclopedia/article/damari-shoshana Encyclopedia of Jewish Women: Shoshana Damari]</ref> داماری ھەر لە تەمەنی گەنجییەوە تەپڵی لێدەدا و بە ھاوڕێیەتی بۆ دایکی دەوتەوە، کە لە ئاھەنگ و کۆبوونەوە خێزانییەکانی کۆمەڵگەی [[یەمەنییەکان]] لە [[ئیسرائیل]] گۆرانی دەگوت.<ref name="jwa.org"/> لە تەمەنی ١٤ ساڵیدا یەکەم گۆرانییەکانی لە ڕادیۆ پەخش کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dbs.bh.org.il/luminary/damari-shoshana|سەردێڕ=Heroes - Trailblazers of the Jewish People|وێبگە=Beit Hatfutsot|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191117113555/https://dbs.bh.org.il/luminary/damari-shoshana}}</ref> لە ستۆدیۆی شولامیت لە [[تێل ئەڤیڤ|تەلئەبیب]] گۆرانی و نواندن خوێندوویەتی و لەوێ شلۆمۆ بۆسمی بەڕێوەبەری ستۆدیۆکە ناسیوە کە بووە بە بەڕێوەبەری تایبەتی خۆی. لە ساڵی ١٩٣٩ ھاوسەرگیریان کردووە و کچێکیان بە ناوی ناڤا بووە. داماری دوای تووشبوونی بە ھەوکردنی [[سیەسۆ|سییەکان]] بۆ ماوەیەکی کورت لە تەلئەبیب کۆچی دوایی کرد. ئەو لەکاتێکدا کۆچی دوایی کرد کە کالانیۆت لەلایەن خێزان و ھاوڕێکانییەوە گۆرانی دەوترێت کە لە چەند ڕۆژی کۆتاییدا لە چاودێریدا دانیشتبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.israelnationalnews.com/news.php3?id=98497 |سەردێڕ=Singer Shoshana Damari Passes Away |ڕێکەوتی سەردان=٨ی شوباتی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە= Arutz Sheva|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٠٦}}</ref> لە [[گۆڕستانی ترامپێڵدۆر|گۆڕستانی ترامپڵدۆر]] لە تەلئەبیب بە خاک سپێردرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.haaretz.com/print-edition/business/the-world-s-quietest-neighbors-1.298675|سەردێڕ=The world's quietest neighbors|یەکەم=Shlomit|دوایین=Tzur|ئیش=[[Haaretz]]|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20131114214513/http://www.haaretz.com/print-edition/business/the-world-s-quietest-neighbors-1.298675|url-status=dead}}</ref> == خەڵات و ناساندن == لە ساڵی ١٩٨٨ داماری [[خەڵاتی ئیسرائیل]] بۆ گۆرانی عیبری پێبەخشرا<ref>[https://www.nytimes.com/2006/02/15/arts/music/shoshana-damari-83-noted-israeli-singer-is-dead.html Shoshana Damari, 83, Noted Israeli Singer, Is Dead]</ref><ref name=prize>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = Israel Prize Recipients 1988 (in Hebrew) | ڕێکەوتی سەردان = ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٥| ناونیشان = http://cms.education.gov.il/EducationCMS/Units/PrasIsrael/Tashmag/Tashnab_Tashmag_Rikuz.htm?DictionaryKey=Tashmach}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Shoshana Damari}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ئیسرائیل|ژن|فیلم|مۆسیقا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٢٣]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٠٦]] [[پۆل:خانمەکتەرانی فیلمی ئیسرائیلی]] [[پۆل:ئەکتەری شانۆی ئیسرائیل]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی یەمەنی]] [[پۆل:مەرگەکان بە سیەسۆ]] j1ok92f6bqf1e63ysc6yevr5vk33qpn 1 220010 1590512 1325766 2026-06-15T12:18:01Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1590512 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شۆشانا دامەری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1002936 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120916082533/http://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/986875241.html?dids=986875241:986875241&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Feb+15,+2006&author=&pub=Los+Angeles+Times&edition=&startpage=B.11&desc=Obituaries بۆ https://pqasb.pqarchiver.com/latimes/access/986875241.html?dids=986875241:986875241&FMT=ABS&FMTS=ABS:FT&type=current&date=Feb+15%2C+2006&author=&pub=Los+Angeles+Times&edition=&startpage=B.11&desc=Obituaries زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٦:٤٩، ٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شۆشانا دامەری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1016230 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191117113555/https://dbs.bh.org.il/luminary/damari-shoshana بۆ https://dbs.bh.org.il/luminary/damari-shoshana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٥:١٨، ١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شۆشانا دامەری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1325765 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191117113555/https://dbs.bh.org.il/luminary/damari-shoshana بۆ https://dbs.bh.org.il/luminary/damari-shoshana زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١١:٥٨، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[شۆشانا دامەری]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1590511 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20131114214513/http://www.haaretz.com/print-edition/business/the-world-s-quietest-neighbors-1.298675 بۆ http://www.haaretz.com/print-edition/business/the-world-s-quietest-neighbors-1.298675 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٢:١٨، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) 1ali50rdloxm8elzv1iv835yrvuvx4d 0 227053 1590703 1403270 2026-06-15T21:54:03Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1590703 wikitext text/x-wiki {{Infobox ethnic group|group=قەرائیان|image=Qaraylar.jpg|image_caption=پیاوانی قەرائی بە جلوبەرگی نەریتی، [[کریمیا]]، سەدەی نۆزدەهەم.|population=٢١ هەزار|region1=|pop1=|ref1=|region2={{flag|Israel}}|pop2=٥٠٠|ref2=<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=The Karaites of Galicia : an ethnoreligious minority among the Ashkenazim, the Turks, and the Slavs, 1772-1945 |ڕێکەوت=2008 |بڵاوکەرەوە=Brill |ژپنک=٩٧٨-٩٠-٤٧-٤٤٢٨٨-٢}}</ref>|region3={{flag|Ukraine}} (بێ کریمیا)|pop3=٤٥٠|ref3=<ref name="ukrcensus_all_Ukraine">1,196 Karaites in the Ukraine as a whole (including the Crimea) [http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=00&p=50&rz=1_1&rz_b=2_1&n_page=3%29 Распределение населения по национальности и родному языку УКРАИНА ''Distribution of the population by nationality and mother tongue, Ukraine'' (Russian language version)]</ref><ref name="ukrcensus_Crimea">Population in Autonomous Republic of the Crimea = 671, population in Sevastopol city council area = 44. 671+44 = 715. [http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=01&p=50&rz=1_1&rz_b=2_1%20&n_page=3 Распределение населения по национальности и родному языку, Автономная Республика Крым (''Distribution of the population by nationality and mother tongue, Autonomous Republic of the Crimea'' )]<br />[http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51/?botton=cens_db&box=5.1W&k_t=85&p=50&rz=1_1&rz_b=2_1%20&n_page=3 Распределение населения по национальности и родному языку, Г.Севастополь (горсовет) (''Distribution of the population by nationality and mother tongue, Sevastopol city council'')]</ref>|region4={{nbsp|4}}{{flagicon|Crimea}} [[کریمیا]]|pop4=٢٩٥|ref4=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |سەردێڕ=Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref>|region5={{flag|Poland}}|pop5=٣٥٠|ref5=<ref>[http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LUD_ludnosc_stan_str_dem_spo_NSP2011.pdf Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna.Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011.]</ref>|region6={{flag|Kazakhstan}}|pop6=٢٣١|ref6=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://data.un.org/Data.aspx?d=POP&f=tableCode:26 |سەردێڕ=Global population data, UN}}</ref>|region7={{flag|Russia}} (بێ کریمیا)|pop7=٢١٥|ref7=<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |سەردێڕ=Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года |ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref>|region8={{flag|Lithuania}}|pop8=١٩٢|ref8=<ref>https://osp.stat.gov.lt/en/gyventoju-ir-bustu-surasymai1</ref>|languages=زمانی قەرائیم, ڕووسی، ئۆکرانی، تورکی|religions=[[جوولەکایەتی]], [[مەسیحییەت]]<ref name="Simferopol-Slippery Rock 2004">Album "''Archive of the Dmitri Penbeck’s family''" – compiled by V. Penbek — Simferopol-Slippery Rock, 2004. — C. 24</ref><ref name="ReferenceA">Кропотов В. С. Военные традиции крымских караимов — Симферополь, 2004. — C. 75</ref>|related=[[قرمچاقان]] و [[تورکەکان]]|footnotes=}}'''قەرائیان''' نەتەوەێکی [[تورکەکان|تورکن]] کە زۆربەیان لە ئەوروپای ناوەڕاست و ڕۆژهەڵات دەژین و پەیڕەوی لە [[جوولەکایەتی]] دەکەن. == مێژوو == چەندین سەدە لە کریمیا دەژین. ئەوان لە تورکەکانی ئاسیای ناوەڕاستەوە سەرچاوەیان گرتووە کە داگیریان کردووە بۆ سەر کریمیا و بڕیاریان داوە بچنە ئایینی جوولەکە و نیشتەجێ بن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Karaites of Crimea: History and Present-Day Situation in Community|ناونیشان=http://video-en.jewseurasia.org/page34/news24063.html|ڕێکەوتی سەردان=٥ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=video-en.jewseurasia.org}}</ref><ref>"The second avenue of approach, which, due to the specificity of the activities of Karaite community, is mostly supported by researchers in Eastern Europe, is related with the transformation of Karaite identity. Researchers tend to accept the theory of Karaite Khazarian origins, and apply it in their studies. Because of its limitations – the critical application of this approach to the Karaites history before the 20th c. is logically almost impossible – the Karaite studies are not sufficiently developed in this region. And in the last decades this approach attracts even less adherents – with an exception of more of descriptive nature, journalistic initiatives, which are supported by Lithuanian Karaite community. While the Khazarian approach is rather critically assessed by the academic community". Dovile Troskovaite. [http://atlas.usv.ro/www/codru_net/CC19/2/karaites.pdf "Identity in Transition: The Case of Polish Karaites in the first half of the 20th century"]. University of Klaipeda (Lithuania), 2013, p. 210</ref> خەڵکەکە خۆیان ئەمەیان پشتڕاست کردووەتەوە و دەڵێن هیچ خوێنێکی سامییان نییە و بە تەواوی تورکین بەڵام لە ڕووی ئایینییەوە جوولەکەن.<ref>Blady 2000, pp. 113–130.</ref> لە سەدەی نۆزدەهەمدا تورکبوونیان کردە بیانوو بۆ ئەوەی نەبنە ئامانجی نازی و ڕووسەکان. ئەمەش وایکرد کە هۆلۆکۆست دەستیان لێنەداون، بە پێچەوانەی جولەکەکانی تری تورک، وەک [[قرمچاقان]] کە خەریک بوو لەناو ببرێن.  قەرەیەییەکان یارمەتی شاردنەوەی قرمچاقان لە نازییەکان دەدا و یارمەتیان دەدا لە ژیاندا بمێننەوە هە سەلامەت بوون، بەڵام هێشتا ناچار بوون کارێکی زۆر نامرۆڤانە ئەنجام بدەن. ئەوان هەمیشە شانبەشانی قرمچاقان ژیاون، کە یەکێکی دیکەیە لە نەتەوەی جوولەکە تورکەکان.<ref>Green ''passim''.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/jewish/crimea-karaites-welcome-russia-1.5341282|سەردێڕ=Somewhat Jewish, Fully Russian: Crimea Karaites Recall Past Glory|ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠١٤|ئیش=Haaretz|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=en|archive-date= ٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|archive-url=https://web.archive.org/web/20191207011048/https://www.haaretz.com/jewish/crimea-karaites-welcome-russia-1.5341282|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{گەلانی تورک}} {{تووڵی دەروازە|ڕووسیا|ھۆلەند|کازاخستان|ئوکراینا|لیتوانیا|بیلاڕووس|پۆڵەندا}} {{پۆلی کۆمنز|Crimean Karaites}} [[پۆل:تورک]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ڕۆژھەڵاتی ناوین]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئاسیا]] [[پۆل:گرووپە ڕەگەزییەکانی ئەورووپا]] [[پۆل:جووەکان]] [[پۆل:گەلانی دێرینی ڕۆژھەڵاتی نزیک]] [[پۆل:بەنی ئیسرائیل]] o1wwaxptryur7w74mcb9fphoi2o32yv 0 228837 1590487 1590324 2026-06-15T12:02:54Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590487 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''زانکۆی حەیفا''' (بە [[عیبری]]: אוניברסיטת חיפה [[عەرەبی]]: جامعة حیفا) زانکۆیەکە دەکەوێتە سەر [[چیاکانی کارمێڵ|چیای کارمێل]] لە شاری [[حەیفا]] لە [[ئیسرائیل]]. زانکۆی حەیفا لە ساڵی ١٩٦٣ دامەزراوە و لە ساڵی ١٩٧٢ باوەڕپێکراوی تەواوی ئەکادیمی وەرگرتووە و بووەتە شەشەمین دامەزراوەی ئەکادیمی ئیسرائیل و چوارەم زانکۆ. زانکۆکە گەورەترین کتێبخانەی زانکۆی لە ئیسرائیل ھەیە. تا ساڵی ٢٠١٩ نزیکەی ١٨ ھەزار خوێندکار لە زانکۆی حەیفا وەرگیراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=About the university |ناونیشان=https://www.haifa.ac.il/index.php/en/about-top-blue-3/about-the-university.html |وێبگە=www.haifa.ac.il |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|زمان=en-gb |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئەیلوولی ٢٠٢٠ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200929061343/https://www.haifa.ac.il/index.php/en/about-top-blue-3/about-the-university.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە نێوان دامەزراوە باڵاکانی ئیسرائیل زانکۆی حەیفا زۆرترین ڕێژەی (٤١٪)ی خوێندکارانی عەرەب-ئیسڕائیلی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/israel-news/number-of-arabs-in-israeli-higher-education-grew-79-in-seven-years-1.5763067|سەردێڕ=Number of Arabs in Israeli Higher Education Grew 79% in Seven Years|دوایین=Dattel|یەکەم=Lior|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|ئیش=Haaretz|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی نیسانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220430160820/https://www.haaretz.com/israel-news/number-of-arabs-in-israeli-higher-education-grew-79-in-seven-years-1.5763067|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پەیمانگای زینمان بۆ شوێنەوارناسی == پەیمانگای شوێنەوارناسی زینمان پەیمانگایەکی توێژینەوەیە لەژێر فاکەڵتی زانستە مرۆیییەکانی حەیفا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=הפקולטה למדעי הרוח I אוניברסיטת חיפה - Research Institutes|ناونیشان=http://hcc.haifa.ac.il/index.php/en/research-centers-institutes/research-2|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=hcc.haifa.ac.il|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210307094028/http://hcc.haifa.ac.il/index.php/en/research-centers-institutes/research-2|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٨ بە ھاوکاری بێتی و فیلیپ زینمان دامەزراوە و تایبەتە بە شوێنەوارناسی باکووری ئیسرائیل، بە تایبەت ناوچەی دەوروبەری چیای کارمێل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=The Zinman Institute of Archaeology - Home|ناونیشان=http://arch.haifa.ac.il/|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|وێبگە=arch.haifa.ac.il}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|University of Haifa}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|زانکۆکان}} [[پۆل:زانکۆی حەیفا]] [[پۆل:بیناکانی ئۆسکار نیمێر]] [[پۆل:دامەزراوە فێرکارییەکان، دامەزرانی ١٩٦٣]] aod3u0ehuau1bt8z4zgtqeslv94w282 0 230243 1590620 1511732 2026-06-15T19:34:45Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1590620 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Filmfestival2009.jpg|وێنۆک|وێنەیەکی فێستیڤاڵەکە لەساڵی ٢٠٠٩|185px]] '''فێستیڤاڵی فیلمی ئورشەلیم''' ({{بە ئینگلیزی|Jerusalem Film Festival}}) [[فێستیڤاڵی فیلم|فێستیڤاڵێکی فیلمی]] نێونەتەوەیییە و ساڵانە لە شاری [[ئورشەلیم]] بەڕێوەدەچێت.<ref name="Anderman">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.haaretz.com/life/arts-leisure/cinematheques-queen-mother-1.249681|سەردێڕ=Cinematheques' queen mother|نووسەر=Nirit Anderman|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠٠٨|ئیش=[[Haaretz]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی ئەیلوولی ٢٠١٤|archive-date=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٥|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924164316/http://www.haaretz.com/life/arts-leisure/cinematheques-queen-mother-1.249681|url-status=dead}}</ref> بیرۆکەی بەڕێوەبردنی ئەم فێستیڤاڵە لەلایەن لیا ڤان لیرەوە پێشنیارکرا و لە ١٧ی ئایاری ١٩٨٤ یەکەم چاپی خۆی ئەنجامدا. لەم فێستیڤاڵەدا فیلمی درێژ و [[بەڵگەفیلم|بەڵگەنامەیی]] لە ھەموو جیھانەوە وەرگیراون و نمایش دەکرێن؛ خەڵات دەبەخشرێتە براوەکان لە بەشە جیاوازەکاندا. دوای بەشداریکردنی لە [[فێستیڤاڵی فیلمی کان]] وەک دادوەر، لیا ڤان لیر بڕیاریدا فێستیڤاڵێکی ھاوشێوە لە ئیسرائیل دابمەزرێنێت. جین مۆرۆ، [[لیلیان گیش]]، وارن بیتی و جۆن شلیسینگەر ھاتنە ئیسرائیل بۆ بەشداریکردن لە خولی یەکەم.<ref>[http://www.jff.org.il/?CategoryID=361&ArticleID=163&sng=1 About us] Official website</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|دەیەی ١٩٨٠|فیلم|ھۆڵیوود|بۆڵیوود|ئیسرائیل}} {{پۆلی کۆمنز|Jerusalem Film Festival}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} 5a6asq7pdqvl77h5s0c7vi1fujiielh 100 231649 1590594 1057312 2026-06-15T17:33:06Z CommonsDelinker 62 "Iraq,_Saddam_Hussein_(222).jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Iraq, Saddam Hussein (222).jpg|]]. 1590594 wikitext text/x-wiki ھەڵبژاردنی پەرلەمانی عێراق لە ٢٤ی ئازاری ١٩٩٦ بەڕێوەچوو.[١] لە هەڵبژاردنەکە ٦٨٩ کەس خۆیان پاڵاوت،[٢] ٣٠ کورسی بۆ نوێنەرایەتیکردنی هەرێمی کوردستان دیاریکرا.[٣] ئەنجامی هەڵبژاردنەکە بەسەرکەوتنی حیزبی بەعس کۆتایی هات دوای ئەوەی ١٦١ کورسی لەکۆی ٢٥٠ کورسی پەرلەمان بەدەستهێنا. ڕێژەی بەشداریکردنی خەڵک ٩٣.٥٪ بوو. هەموو کاندیدەکان دەبوو لەلایەن وەزیری دادەوە پەسەندبکرێن <small>'''[[ھەڵبژاردنی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، ١٩٩٦|زیاتر...]]'''</small> 2l81eisri3rl9v6ts7zcdep7wikn91a 10 238039 1590595 1086183 2026-06-15T17:33:12Z CommonsDelinker 62 "Iraq,_Saddam_Hussein_(222).jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Iraq, Saddam Hussein (222).jpg|]]. 1590595 wikitext text/x-wiki {{navbox | name = سەددام حوسێن | title = [[سەددام حوسێن]] | state = {{{state|autocollapse}}} | image = | bodyclass = hlist |group1 = ژیاننامە |list1 = * [[شۆڕشی ١٧ی تەممووزی ١٩٦٨]] * [[پاکسازی حیزبی بەعسی ١٩٧٩]] * [[شەڕی ئێران و عێراق]] ** [[پشتگیریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا بۆ عێراق لە شەڕی ئێران و عێراقدا|پشتگیریی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] * [[شاڵاوی ئەنفال]] * [[شەڕی کەنداو]] ** [[ڕاپەڕین]] * [[مافەکانی مرۆڤ لە عێراقی سەددام حوسێن|تۆماری مافی مرۆڤ]] * [[بانگەشەی پەیوەندیی نێوان سەددام حوسێن و ئەلقاعیدە|پەیوەندی ئەلقاعیدە]] ** [[کاتھێڵی بانگەشەی پەیوەندیی نێوان سەددام حوسێن و ئەلقاعیدە|کاتھێڵ]] * [[گیرانی سەددام حوسێن|گیران]] * [[لێپرسیەنەوەی سەددام حوسێن|لێپرسینەوە]] * [[دادگاییکردنی سەددام حوسێن|دادگاییکردن]] * [[لەسێدارەدانی سەددام حوسێن|لەسێدارەدان]] ** [[کاردانەوەکان بەرامبەر لەسێدارەدانی سەددام حوسێن|کاردانەوەکان]] |group2 = [[ڕۆمانەکانی سەددام حوسێن|کتێبەکان]] |list2 = * ''[[زەبیبە و پاشا]]'' * ''[[قەڵا پتەوکراوەکە]]'' * ''[[پیاوان و شار]]'' * ''[[ونبن، شەیتانەکان]]'' |group3 = پڕوپاگەندە |list3 = * [[شایەتیی نەییرە|کوشتنی کۆرپە]] |group4 = [[خێزانی سەددام حوسێن|خێزان]] |list4 = * باوک: حوسێن عەبدولمەجید * دایک: سوبحە تەلفاح مووسەڵەت * زڕبراکان: [[وەتبەن ئیبراھیم|وەتبەن]]، [[سەبعاوی ئیبراھیم ئەلتکریتی|سەبعاوی]]، و [[بەرزان ئیبراھیم ئەلتکریتی|بەرزان]] * ھاوسەرەکان: [[ساجیدە تەلفاح]] و [[سەمیرە شابەندەر]] * خاڵ و خەزوور: [[خەیروڵڵا تەلفاح]] * کوڕەکان: [[عودەی سەددام حوسێن|عودەی]] و [[قوسەی سەددام حوسێن|قوسەی]] * کچەکان: [[ڕەنا سەددام حوسێن|ڕەنا]]، [[ڕەغد سەددام حوسێن|ڕەغد]]، و [[حەلا سەددام حوسێن|حەلا]] * نەوەکان: [[مستەفا قوسەی سەددام حوسێن]] |group5 = میدیا |list5 = * ''[[ڕۆژە درێژەکان]]'' * ''[[ماڵی سەددام]]'' * ''[[دووانەی شەیتانەکە (فیلم)|دووانەی شەیتانەکە]]'' | below = '''{{Icon|Category}} [[:پۆل:سەددام حوسێن]]''' }}<noinclude> {{بەڵگەنامە|content= {{collapsible option}} [[پۆل:سەددام حوسێن|*]] [[پۆل:داڕێژەکانی سیاسەت و حکوومەتی عێراق‎]] [[پۆل:سندووقی ڕێنوێنیی سەرۆکە سیاسییەکانی عێراق]] }}</noinclude> ph0st9udpc8uhk2knn5soxlfre3wf4n 0 238854 1590484 1590337 2026-06-15T12:02:34Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590484 wikitext text/x-wiki '''زینا لەگەڵ مەحاریم''' بریتییە لە [[چالاکیی جنسیی مرۆڤ|جووتبوونی سێکسی]] لەگەڵ ئەندامانی [[خێزان]] یان [[خزمایەتی|کەسووکاری]] نزیک . <ref name="Incest1">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠١٣|سەردێڕ=Incest|ناونیشان=http://oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/incest|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160307212115/http://www.oxforddictionaries.com/us/definition/american_english/incest|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئازاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Oxford University Press]]}}</ref> <ref name="Incest2">{{بیرخستنەوەی وێب|ساڵ=٢٠٠٩|سەردێڕ=Incest|ناونیشان=http://www.rainn.org/get-information/types-of-sexual-assault/incest|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Rape, Abuse & Incest National Network]] (RAINN)|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تەممووزی ٢٠٠٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080703155653/http://www.rainn.org/get-information/types-of-sexual-assault/incest|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بە زۆری سێکس لە نێوان خزمەکان (پەیوەندی خزم) و هەندێکجار پەیوەندی بە خزمایەتی هۆکارانە ( [[ھاوسەرگیری|هاوسەرگیری]] یان باوکی ھاوسەرگیری)، بەخێوکردن یان ڕەچەڵەکەوە لەخۆدەگرێت. ئەم کردەوە لە ناو زۆربەی کۆمەڵە مرۆڤایەتییەکان قدەغەیە. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Incest}} {{تووڵی دەروازە|سێکسناسی|دەروونناسی|کۆمەڵگا}} [[پۆل:کرداری جنسی]] [[پۆل:خێزان]] [[پۆل:مناڵبازی]] [[پۆل:مرۆڤناسی]] rukrcu1rwp0zbdhz00v0knn1flxq7o3 0 238937 1590652 1590474 2026-06-15T20:04:22Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1590652 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{زانیاریدانی ڕەوشی پزیشکی|name=Dengue fever|image=Denguerash.JPG|alt=Photograph of a person's back with the skin exhibiting the characteristic rash of dengue fever|caption=پەڵەی ئاسایی کە لە تای خوێنبەربووندا دەبینرێت|pronounce={{IPAc-en|ˈ|d|ɛ|ŋ|ɡ|i|,_|-|ɡ|eɪ}}<ref>[https://www.merriam-webster.com/dictionary/dengue dengue] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220717162940/https://www.merriam-webster.com/dictionary/dengue |date=17 July 2022 }} in the Merriam-Webster Dictionary</ref><ref name="lexico-definition">[https://web.archive.org/web/20210624095957/https://www.lexico.com/definition/dengue dengue] in Oxford Dictionaries</ref>|field=[[نەخۆشییە تووشبووەکان (تایبەتمەندی پزیشکی))|نەخۆشییە تووشبووەکان]]|synonyms=Dengue, breakbone fever<ref name="WHO-Dengue-2023"/><ref name="Kularatne-2015" />|symptoms=Fever, headache, muscle and joint pain, rash. Can be severe, mild or asymptomatic<ref name="WHO-Dengue-2023"/><ref name="Kularatne-2015" />|complications=[[Bleeding]], [[thrombocytopenia|low levels of blood platelets]], [[Shock (circulatory)|dangerously low blood pressure]]<ref name="Kularatne-2015" />|onset=3–14 days after exposure<ref name="Kularatne-2015" />|duration=2–7 days<ref name="WHO-Dengue-2023"/>|causes=[[Dengue virus]] by ''[[Aedes]]'' [[mosquito]]s<ref name="WHO-Dengue-2023"/>|risks=|diagnosis=Detecting [[antibodies]] to the virus or its [[RNA]]<ref name="Kularatne-2015" />|differential=[[Malaria]], [[yellow fever]], [[viral hepatitis]], [[leptospirosis]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Nelson Textbook of Pediatrics: The field of pediatrics|ڕێکەوت=٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٩٧٨-١-٤٥٥٧-٧٥٦٦-٨|پەڕە=١٦٣١|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=mseNCgAAQBAJ&pg=PA1631|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170910145008/https://books.google.com/books?id=mseNCgAAQBAJ&pg=PA1631|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧}}</ref>|prevention=[[Dengue fever vaccine]], decreasing mosquito exposure<ref name="WHO-Dengue-2023"/><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر= East S|سەردێڕ=World's first dengue fever vaccine launched in the Philippines|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2016/04/06/health/dengue-fever-vaccine-philippines/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|بڵاوکەرەوە=CNN|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20161018224555/http://edition.cnn.com/2016/04/06/health/dengue-fever-vaccine-philippines/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦}}</ref>|treatment=[[Therapy#Supportive therapy|Supportive care]], [[intravenous fluids]], [[blood transfusion]]s<ref name="Kularatne-2015" />|medication=|prognosis=|frequency=5 million per year (2023)<ref name="WHO-Global-Situation-2024" />|deaths=5,000 per year (2023)<ref name="WHO-Global-Situation-2024" />}} [[پەڕگە:En.MD.Video-Dengue_fever.webm|وێنۆک| پوختەی ڤیدیۆ]] '''تای خوێنبەربوون''' نەخۆشییەکە کە لە مێشوولەوە دەگوازرێتەوە و بەهۆی ڤایرۆسی خوێنبەربوونەوە دروست دەبێت، لە ناوچە گەرم و ژێر گەرمەکاندا بڵاوبووەتەوە. زۆربەی حاڵەتەکانی تای خوێنبەربوون یان بێ نیشانەن یان نیشانە سووکەکانیان دەردەکەون.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=De Santis |یەکەم=Olga |دوایین٢=Bouscaren |یەکەم٢=Nicolas |دوایین٣=Flahault |یەکەم٣=Antoine |ڕێکەوت=٢٠٢٣|سەردێڕ=Asymptomatic dengue infection rate: A systematic literature review |ناونیشان=http://www.cell.com/article/S2405844023072778/pdf |journal=Heliyon |بەرگ=٩|issue=9 |bibcode=2023Heliy...920069D |doi=10.1016/j.heliyon.2023.e20069 |pmc=١٠٥٥٩٨٢٤|pmid=٣٧٨٠٩٩٩٢|ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٥|doi-access=free |article-number=e20069}}</ref><ref name="WHO-Global-Situation-2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498|سەردێڕ=Dengue- Global situation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213182201/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization |زمان=en}}</ref> نیشانەکان بە شێوەیەکی گشتی ٣ بۆ ١٤ ڕۆژ دوای تووشبوون دەست پێدەکەن. لەوانەیە بریتی بن لە [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تایەکی]] بەرز و [[سەرئێشە]] و [[ڕشانەوە]] و ئازاری ماسولکە و جومگەکان و خورانی تایبەتمەندی پێست و پەڵەی پێست. بەگشتی چاکبوونەوە دوو بۆ حەوت ڕۆژ دەخایەنێت. لە بەشێکی کەم لە حاڵەتەکاندا، نەخۆشییەکە گەشە دەکات بۆ '''خوێنبەربوونی توند''' (پێشتر بە تای خوێنبەربوونی خوێنبەربوون یان نیشانەکانی شۆکی خوێنبەربوون ناسرابوو)<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Alejandria MM |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Dengue haemorrhagic fever or dengue shock syndrome in children |journal=BMJ Clinical Evidence |بەرگ=٢٠١٥|پەڕە=٠٩١٧|pmc=٤٣٩٢٨٤٢|pmid=٢٥٨٦٠٤٠٤}}</ref> لەگەڵ [[خوێنبەربوون]]، ئاستی کەمی پلاکتەکانی خوێن، دزەکردنی [[پلازمای خوێن]]، و دابەزینی پەستانی خوێن بە شێوەیەکی مەترسیدار.<ref name="WHO-Dengue-2023">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}</ref><ref name="Kularatne-2015">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kularatne SA |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Dengue fever |journal=BMJ |بەرگ=٣٥١|doi=10.1136/bmj.h4661 |pmid=٢٦٣٧٤٠٦٤|s2cid=1680504 |article-number=h4661}}</ref> نەخۆشی خوێنبەربوون لەلایەن چەندین جۆری [[مێشوولە|مێشوولەی]] مێینەی [[جنس (ژینناسی)|جۆری]] ''Aedes'' بڵاودەبێتەوە، بە شێوەیەکی بنەڕەتی ''Aedes aegypti''.<ref name="WHO-Dengue-2023">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue "Dengue and severe dengue"]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">10 February</span> 2024</span>.</cite></ref> ڤایرۆسەکە چوار جۆری سیرۆتایپی پشتڕاستکراوەی هەیە ; تووشبوون بە جۆرێک بەزۆری [[پارێزراوی (پزیشکی)|بەرگری]] تەواوی تەمەن دەدات بەو جۆرە، بەڵام تەنها بەرگری کورتخایەن بۆ جۆرەکانی تر. تووشبوون بە جۆرێکی جیاواز مەترسی ئاڵۆزییە توندەکان زیاد دەکات، کە پێی دەوترێت بەرزبوونەوەی وابەستە بە دژەتەن.<ref name="CDC-YellowBook-2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214221957/https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention}}</ref> لەوانەیە نیشانەکانی لە نیشانەکانی [[مالاریا|مەلاریا]]، [[ئەنفلۆنزا]]، یان زیکا بچێت.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=StatPearls|vauthors=Schaefer TJ, Panda PK, Wolford RW|ڕێکەوت=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=StatPearls Publishing|شوێن=Treasure Island (FL)|chapter=Dengue Fever|pmid=٢٨٦١٣٤٨٣|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٢|chapter-url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430732/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211214061113/https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK430732/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> پشکنینی خوێن بۆ پشتڕاستکردنەوەی دەستنیشانکردنەکە لەوانەش دیاریکردنی [[ئار ئێن ئەی|RNA]] ڤایرۆسی، یان [[دژەتەن|دژەتەنی]] تایبەت.<ref name="CDC-Diagnosis-2019">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.cdc.gov/dengue/healthcare-providers/diagnosis.html|سەردێڕ=Dengue Diagnosis {{!}} CDC |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214221955/https://www.cdc.gov/dengue/healthcare-providers/diagnosis.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}</ref> بە نەهێشتنی مێشوولە و ڕێگریکردن لە پێوەدانی مێشوولە دەتوانرێت ڕێگری لە تووشبوون بکرێت.<ref name="Unicef-Dengue-2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe|سەردێڕ=Dengue: How to keep children safe {{!}} UNICEF South Asia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213182120/https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.unicef.org |زمان=en}}</ref> دوو جۆر ڤاکسینی خوێنبەربوون پەسەندکراون و بە شێوەیەکی بازرگانی بەردەستن. نەخۆشی دێنگڤاکسیا لە ساڵی ٢٠١٦ بەردەست بوو، بەڵام تەنها پێشنیار دەکرێت بۆ ڕێگریکردن لە دووبارە تووشبوون بەو کەسانەی کە پێشتر تووشی بوون.<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٨|سەردێڕ=Dengue vaccine: WHO position paper – September 2018 |ناونیشان=https://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/274315/WER9336.pdf?ua=1 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Weekly Epidemiological Record |بەرگ=٣٦|issue=93 |پەڕەکان=٤٥٧–٤٧٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190105130352/http://apps.who.int/iris/bitstream/handle/10665/274315/WER9336.pdf?ua=1 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی نیسانی ٢٠١٩}}</ref> ڤاکسینی دووەم بە ناوی Qdenga لە ساڵی ٢٠٢٢ بەردەست بوو و لە تەمەنی چوار ساڵییەوە بۆ گەورەکان و هەرزەکاران و منداڵان گونجاوە.<ref name=":3">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/qdenga|سەردێڕ=Qdenga {{!}} European Medicines Agency (EMA) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240227073545/https://www.ema.europa.eu/en/medicines/human/EPAR/qdenga |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=European Medicines Agency}}</ref> چارەسەرکردن نیشانەی هەیە, چونکە هیچ چارەسەرێکی تایبەت بۆ تای خوێنبەربوون نییە. لە حاڵەتە سووکەکاندا، چارەسەرکردن گرنگی بە چارەسەرکردنی ئازار دەدات. حاڵەتە توندەکانی نەخۆشی خوێنبەربوون پێویستیان بە خەواندن لە نەخۆشخانە هەیە؛ چارەسەرکردنی توندی خوێنبەربوون پاڵپشتە و بریتییە لە پێدانی شلە یان لە ڕێگەی دەمەوە یان لە ڕێگەی خوێنبەرەوە.<ref name="WHO-Dengue-2023">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue "Dengue and severe dengue"]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">10 February</span> 2024</span>.</cite></ref><ref name="Kularatne-2015">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kularatne SA |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Dengue fever |journal=BMJ |بەرگ=٣٥١|doi=10.1136/bmj.h4661 |pmid=٢٦٣٧٤٠٦٤|s2cid=1680504 |article-number=h4661}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKularatne2015">Kularatne SA (September 2015). "Dengue fever". ''BMJ''. '''351''' h4661. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1136/bmj.h4661|10.1136/bmj.h4661]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26374064 26374064]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:1680504 1680504].</cite></ref> سەرەتاییترین وەسفەکانی بڵاوبوونەوەی نەخۆشی خوێنبەربوون لە ساڵی ١٧٧٩ەوە دەگەڕێتەوە؛ هۆکاری ڤایرۆسی و بڵاوبوونەوەی تا سەرەتای سەدەی بیستەم تێگەیشتن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Henchal EA, Putnak JR |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ١٩٩٠|سەردێڕ=The dengue viruses |journal=Clinical Microbiology Reviews |بەرگ=٣|issue=4 |پەڕەکان=٣٧٦–٣٩٦|bibcode=1990CliMR...3..376H |doi=10.1128/CMR.3.4.376 |pmc=٣٥٨١٦٩|pmid=٢٢٢٤٨٣٧}}</ref> لە ئێستاوە لە زیاتر لە سەد وڵاتدا بڵاوبووەتەوە، نەخۆشی خوێنبەربوون لە ناوچە گەرم و ژێر گەرمەکانەوە بۆ نیمچە دوورگەی ئیبەری و ویلایەتی باشووری ئەمریکا بڵاودەبێتەوە، ئەمەش بەشێکی دەگەڕێتەوە بۆ [[گۆڕانی ئاووھەوا|گۆڕانی کەشوهەوا]].<ref name="WHO-Global-Situation-2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498|سەردێڕ=Dengue- Global situation |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213182201/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization |زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498 "Dengue- Global situation"]. ''World Health Organization''. [https://web.archive.org/web/20240213182201/https://www.who.int/emergencies/disease-outbreak-news/item/2023-DON498 Archived] from the original on 13 February 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">13 February</span> 2024</span>.</cite></ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Paz-Bailey G, Adams LE, Deen J, Anderson KB, Katzelnick LC |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Dengue |journal=Lancet |بەرگ=٤٠٣|issue=10427 |پەڕەکان=٦٦٧–٦٨٢|doi=10.1016/S0140-6736(23)02576-X |pmc=١٢٣٧٢٤٧٢|pmid=٣٨٢٨٠٣٨٨|s2cid=267201333}}</ref> وەک نەخۆشییەکی گەرم و گوڕ و پشتگوێخراو پۆلێن دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/neglected-tropical-diseases|سەردێڕ=Neglected tropical diseases |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240126193108/https://www.who.int/news-room/questions-and-answers/item/neglected-tropical-diseases |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization |زمان=en}}</ref> لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٣دا، زیاتر لە ٥&nbsp;ملیۆنێک تووشبوون تۆمارکراون و زیاتر لە 5000 کەس بەهۆی نەخۆشی خوێنبەربوونەوە گیانیان لەدەستداوە.<ref name="WHO-Global-Situation-2024" /> بەو پێیەی زۆربەی حاڵەتەکان بێ نیشانەن یان سووکن، ژمارەی ڕاستەقینەی حاڵەتەکانی نەخۆشی خوێنبەربوون و مردن بە کەم ڕاپۆرت کراوە.<ref name="WHO-Global-Situation-2024" /> == نیشانە و نیشانەکانی == بە شێوەیەکی ئاسایی، ئەو کەسانەی تووشی ڤایرۆسی خوێنبەربوون دەبن، نیشانەکانیان نییە یان تەنها نیشانە سووکەکانیان هەیە وەک تایەکی ئاڵۆز نەبوو (80%).<ref name="Whitehorn-2010">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Whitehorn J, Farrar J |ساڵ=٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue |journal=British Medical Bulletin |بەرگ=٩٥|پەڕەکان=١٦١–١٧٣|doi=10.1093/bmb/ldq019 |pmid=٢٠٦١٦١٠٦|s2cid=215154729 |doi-access=free}}</ref><ref name="Reiter-2010">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Reiter P |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Yellow fever and dengue: a threat to Europe? |ناونیشان=http://www.eurosurveillance.org/ViewArticle.aspx?ArticleId=19509 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Euro Surveillance |بەرگ=١٥|issue=10 |پەڕە=١٩٥٠٩|doi=10.2807/ese.15.10.19509-en |pmid=٢٠٤٠٣٣١٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110707070425/http://www.eurosurveillance.org/ViewArticle.aspx?ArticleId=19509 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی تەممووزی ٢٠١١|doi-access=free}}</ref> هەندێکی تر نەخۆشی توندتریان هەیە (٥%)، و بە ڕێژەیەکی کەم مەترسی لەسەر ژیان دروست دەکات.<ref name="Whitehorn-2010" /><ref name="Reiter-2010" /> ماوەی کەرەوزکردن (کاتی نێوان بەرکەوتن و دەستپێکردنی نیشانەکان) لە نێوان ٣ بۆ ١٤ ڕۆژدایە، بەڵام زۆربەی کات ٤ بۆ ٧ ڕۆژە.<ref name="Gubler-2010">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Desk Encyclopedia of Human and Medical Virology|vauthors=Gubler DJ|بڵاوکەرەوە=Academic Press|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-٠-١٢-٣٧٥١٤٧-٨|veditors=Mahy BW, Van Regenmortel MH|شوێن=Boston|پەڕەکان=٣٧٢–٣٨٢|chapter=Dengue viruses|chapter-url=https://books.google.com/books?id=nsh48WKIbhQC&pg=PA372|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160609195355/https://books.google.com/books?id=nsh48WKIbhQC&pg=PA372|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نیشانە تایبەتەکانی نەخۆشی خوێنبەربوونی سووک بریتین لە تایەکی کتوپڕ، سەرئێشە (بە شێوەیەکی گشتی لە پشت چاوەوەیە)، ئازاری ماسولکە و جومگەکان، سکچوون، ڕشانەوە، ئاوسانی ڕژێنەکان و پەڵە.<ref name="WHO-Dengue-2023">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue "Dengue and severe dengue"]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">10 February</span> 2024</span>.</cite></ref><ref name="Unicef-Dengue-2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe|سەردێڕ=Dengue: How to keep children safe {{!}} UNICEF South Asia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240213182120/https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.unicef.org |زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe "Dengue: How to keep children safe | UNICEF South Asia"]. ''www.unicef.org''. [https://web.archive.org/web/20240213182120/https://www.unicef.org/rosa/stories/dengue-how-keep-children-safe Archived] from the original on 13 February 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">13 February</span> 2024</span>.</cite></ref> ئەگەر ئەمە بەرەو خوێنبەربوونی توند بچێت نیشانەکانی بریتین لە ئازاری توندی سک، ڕشانەوەیەکی بەردەوام، هەناسەدانی خێرا، خوێنبەربوونی پووک یان لووت، ماندوێتی، نائارامی، خوێن لە ڕشانەوە یان پیساییدا، تینوێتییەکی زۆر، پێستی کاڵ و سارد، و هەستکردن بە لاوازی.<ref name="WHO-Dengue-2023" /> === خولی کلینیکی === [[پەڕگە:Dengue_fever_symptoms.svg|alt=Outline of a human torso with arrows indicating the organs affected in the various stages of dengue fever|وێنۆک|وێناکردنی نەخشەیی نیشانەکانی تای خوێنبەربوون]] [[پەڕگە:Course_of_Dengue_illness_vectorized.svg|وێنۆک|کۆرسی کلینیکی تای خوێنبەربوون]] ڕێڕەوی تووشبوون بە سێ قۆناغ دابەش دەکرێت: تاو، مەترسیدار و چاکبوونەوە.<ref name="Simmons-2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dengue |ناونیشان=http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٦٦|issue=15 |پەڕەکان=١٤٢٣–١٤٣٢|doi=10.1056/NEJMra1110265 |pmid=٢٢٤٩٤١٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|hdl-access=free}}</ref> قۆناغی تاو تای [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|بەرز]] لەخۆدەگرێت (40-41&nbsp;°C؛ 104–105.8&nbsp;°F)، و پەیوەندی بە ئازاری گشتگیر و سەرئێشە هەیە؛ ئەمە بەزۆری دوو بۆ حەوت ڕۆژ دەخایەنێت.<ref name="WHO-Dengue-2023">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue "Dengue and severe dengue"]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">10 February</span> 2024</span>.</cite></ref><ref name="Chen-2010">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chen LH, Wilson ME |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue and chikungunya infections in travelers |journal=Current Opinion in Infectious Diseases |بەرگ=٢٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٣٨–٤٤٤|doi=10.1097/QCO.0b013e32833c1d16 |pmid=٢٠٥٨١٦٦٩|s2cid=2452280}}</ref> هەروەها لەوانەیە سکچوون و ڕشانەوە و پەڵە و ئازار لە ماسولکە و جومگەکاندا هەبێت.<ref name="WHO-Dengue-2023" /> زۆربەی خەڵک لە ماوەی هەفتەیەک یان زیاتردا چاک دەبنەوە. لە نزیکەی 5%ی حاڵەتەکاندا نیشانەکان خراپتر دەبن و دەتوانن ببنە مەترسی لەسەر ژیان. ئەمەش پێی دەوترێت '''خوێنبەربوونی توند''' (پێشتر پێی دەگوترا ''تای خوێنبەربوونی خوێنبەربوون'' یان ''نیشانەکانی شۆکی خوێنبەربوون'' ).<ref name="Simmons-2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dengue |ناونیشان=http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٦٦|issue=15 |پەڕەکان=١٤٢٣–١٤٣٢|doi=10.1056/NEJMra1110265 |pmid=٢٢٤٩٤١٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|hdl-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSimmonsFarrarNguyenWills2012">Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B (April 2012). [http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf "Dengue"]<span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The New England Journal of Medicine''. '''366''' (15):<span class="nowrap">1423–</span>1432. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1056/NEJMra1110265|10.1056/NEJMra1110265]]. [[Hdl (identifier)|hdl]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[hdl:11343/191104|11343/191104]]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22494122 22494122]. [https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current Archived] from the original on 28 August 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">24 September</span> 2019</span>.</cite></ref><ref name="Ranjit-2011">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ranjit S, Kissoon N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes |journal=Pediatric Critical Care Medicine |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٩٠–١٠٠|doi=10.1097/PCC.0b013e3181e911a7 |pmid=٢٠٦٣٩٧٩١|s2cid=10135251}}</ref> خوێنبەربوونی توند دەبێتە هۆی شۆک و خوێنبەربوونی ناوەوە و لەکارکەوتنی ئەندامەکانی جەستە و تەنانەت مردنیش. نیشانەکانی ئاگادارکردنەوە بریتین لە ئازاری توندی گەدە، ڕشانەوە، سەختی هەناسەدان، خوێن لە لووت، پووک، ڕشانەوە یان پیساییدا.<ref name="Mayo-Symptoms-2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078|سەردێڕ=Dengue fever - Symptoms and causes |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240226011216/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}</ref> لەم ماوەیەدا دزەکردنی پلازما لە خوێنبەرەکانەوە ڕوودەدات، لەگەڵ کەمبوونەوەی [[پەڕەی خوێن|پلاکتەکان]].<ref name="Mayo-Symptoms-2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078|سەردێڕ=Dengue fever - Symptoms and causes |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240226011216/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078 "Dengue fever - Symptoms and causes"]. ''Mayo Clinic''. [https://web.archive.org/web/20240226011216/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/symptoms-causes/syc-20353078 Archived] from the original on 26 February 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">25 February</span> 2024</span>.</cite></ref> ئەمەش لەوانەیە ببێتە هۆی کۆبوونەوەی شلە لە [[سنگەکەلێن|سنگ]] و [[سکەکەلێن|بۆشایی سک]] و هەروەها کەمبوونەوەی شلە لە سووڕی خوێن و کەمبوونەوەی دابینکردنی خوێن بۆ ئەندامە گرنگەکان.<ref name="Ranjit-2011">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ranjit S, Kissoon N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes |journal=Pediatric Critical Care Medicine |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٩٠–١٠٠|doi=10.1097/PCC.0b013e3181e911a7 |pmid=٢٠٦٣٩٧٩١|s2cid=10135251}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRanjitKissoon2011">Ranjit S, Kissoon N (January 2011). "Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes". ''Pediatric Critical Care Medicine''. '''12''' (1):<span class="nowrap">90–</span>100. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/PCC.0b013e3181e911a7|10.1097/PCC.0b013e3181e911a7]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20639791 20639791]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:10135251 10135251].</cite></ref> قۆناغی چاکبوونەوە بەزۆری دوو بۆ سێ ڕۆژ دەخایەنێت.<ref name="Ranjit-2011">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ranjit S, Kissoon N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes |journal=Pediatric Critical Care Medicine |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٩٠–١٠٠|doi=10.1097/PCC.0b013e3181e911a7 |pmid=٢٠٦٣٩٧٩١|s2cid=10135251}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRanjitKissoon2011">Ranjit S, Kissoon N (January 2011). "Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes". ''Pediatric Critical Care Medicine''. '''12''' (1):<span class="nowrap">90–</span>100. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/PCC.0b013e3181e911a7|10.1097/PCC.0b013e3181e911a7]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20639791 20639791]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:10135251 10135251].</cite></ref> زۆرجار باشتربوونەکە سەرنجڕاکێشە، و دەتوانێت لەگەڵ [[خوران|خورانی]] توند و خاوبوونەوەی لێدانی دڵدا بێت.<ref name="Ranjit-2011" /> == هۆکار == === ڤایرۆسزانی === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Dengue virus}} [[پەڕگە:Dengue.jpg|alt=A transmission electron microscopy image showing dengue virus|وێنۆک|وێنەیەکی بچووکی TEM کە ڤایرۆسی ڤایرۆسی خوێنبەربوون نیشان دەدات (کۆمەڵە خاڵە تاریکەکان لە نزیک ناوەند)]] ڤایرۆسی خوێنبەربوون (DENV) ڤایرۆسێکی RNA یە لە خێزانی ''Flaviviridae'' ; جۆری ''Flavivirus''. ئەندامانی دیکەی هەمان ڕەگەز بریتین لە ڤایرۆسی تای زەرد و ڤایرۆسی ڕۆژئاوای نیل و ڤایرۆسی زیکا. [[جینۆم|جینۆمی]] ڤایرۆسی خوێنبەربوون (مادەی بۆماوەیی) نزیکەی 11,000 بنەمای نیوکلیۆتایدی تێدایە، کە [[کۆدی جێنەتیک|کۆدی]] سێ مۆلیکولی [[پرۆتین|پڕۆتینی پێکهاتەیی]] (C, prM و E) کە گەردیلەی ڤایرۆسەکە پێکدەهێنن و حەوت مۆلیکولی پڕۆتینی دیکە کە پێویستن بۆ دووبارەبوونەوەی ڤایرۆسەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rodenhuis-Zybert IA, Wilschut J, Smit JM |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue virus life cycle: viral and host factors modulating infectivity |ناونیشان=https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s00018-010-0357-z.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Cellular and Molecular Life Sciences |بەرگ=٦٧|issue=16 |پەڕەکان=٢٧٧٣–٢٧٨٦|doi=10.1007/s00018-010-0357-z |pmc=١١١١٥٨٢٣|pmid=٢٠٣٧٢٩٦٥|s2cid=4232236 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://ghostarchive.org/archive/20221009/https://link.springer.com/content/pdf/10.1007/s00018-010-0357-z.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢}}</ref><ref name="Guzman-2010">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Guzman MG, Halstead SB, Artsob H, Buchy P, Farrar J, Gubler DJ, Hunsperger E, Kroeger A, Margolis HS, Martínez E, Nathan MB, Pelegrino JL, Simmons C, Yoksan S, Peeling RW |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue: a continuing global threat |journal=Nature Reviews. Microbiology |بەرگ=٨|issue=12 Suppl |پەڕەکان=S٧-١٦|doi=10.1038/nrmicro2460 |pmc=٤٣٣٣٢٠١|pmid=٢١٠٧٩٦٥٥}}</ref> چوار جۆری پشتڕاستکراوەی ڤایرۆسەکە هەیە، کە پێیان دەوترێت سیرۆتایپەکان، کە بە DENV-1، DENV-2، DENV-3 و DENV-4 ناودەبرێن. جیاوازی نێوان جۆرەکانی سیرۆتایپەکان لەسەر بنەمای دژە جینییەکانیانە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=nf-Q0TYTS-0C&pg=PA235|سەردێڕ=Healthgrid applications and core technologies : proceedings of HealthGrid 2010|vauthors=Solomonides T|بڵاوکەرەوە=IOS Press|ساڵ=٢٠١٠|ژپنک=٩٧٨-١-٦٠٧٥٠-٥٨٢-٢|edition=[Online-Ausg.]|شوێن=Amsterdam|پەڕە=٢٣٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160501063614/https://books.google.com/books?id=nf-Q0TYTS-0C&pg=PA235|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === گواستنەوە === [[File:Aedes_aegypti_feeding.jpg|alt=Close-up photograph of an ''Aedes aegypti'' mosquito biting human skin|ڕاست|وێنۆک| مێشوولەی ''Aedes aegypti'' کە لە خانەخوێیەکی مرۆڤ دەخوات]] ڤایرۆسی خوێنبەربوون زۆرترین جار بەهۆی پێوەدانی مێشوولە لە جۆری ''Aedes'' دەگوازرێتەوە، بەتایبەتی ''A.<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwAbU">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>aegypti''.<ref name=":4">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.ecdc.europa.eu/en/disease-vectors/facts/mosquito-factsheets/aedes-aegypti|سەردێڕ=Aedes aegypti - Factsheet for experts |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170710145706/https://ecdc.europa.eu/en/healthtopics/vectors/mosquitoes/Pages/aedes-aegypti.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=www.ecdc.europa.eu |زمان=en}}</ref> پێیان باشە لە کاتی خەوتن و بەیانیدا خۆراک بدەن،<ref name=":5">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/75303/1/9789241504034_eng.pdf|سەردێڕ=Global Strategy For Dengue Prevention And Control|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ساڵ=٢٠١٢|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٤-١٥٠٤٠٣-٤|پەڕەکان=١٦–١٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20121030141619/http://apps.who.int/iris/bitstream/10665/75303/1/9789241504034_eng.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> بەڵام لەوانەیە لە هەر کاتێکی ڕۆژدا گاز بگرن و بەم شێوەیە هەوکردن بڵاوبکەنەوە.<ref name=":6">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠١٠|ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/content/outbreak-notice/dengue-tropical-sub-tropical.aspx|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20100826005756/http://wwwnc.cdc.gov/travel/content/outbreak-notice/dengue-tropical-sub-tropical.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئابی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠١٠}}</ref> جۆرەکانی تری ''ئایدێس'' کە ڕەنگە نەخۆشییەکە بگوازنەوە بریتین لە ''A.<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwAcU">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>albopictus'', ''ئەی.<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwAcg">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>polynesiensis'' و ''A.<nowiki><span typeof="mw:Entity" id="mwAcs">&</nowiki>nbsp;<nowiki></span></nowiki>سکوتێلاریس''. مرۆڤ خانەخوێی سەرەکی ڤایرۆسەکەیە،<ref name=":7">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Gould EA, Solomon T |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Pathogenic flaviviruses |ناونیشان=https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2808%2960238-X |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Lancet |بەرگ=٣٧١|issue=9611 |پەڕەکان=٥٠٠–٥٠٩|doi=10.1016/S0140-6736(08)60238-X |pmid=١٨٢٦٢٠٤٢|s2cid=205949828 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054828/https://www.thelancet.com/action/showPdf?pii=S0140-6736%2808%2960238-X |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|doi-access=free}}</ref> بەڵام لە [[گوانداری ڕەسەن|سەرەتاییە]] غەیرە مرۆڤەکانیشدا دەسوڕێتەوە، و دەتوانێت شیردەرەکانی تر تووش بکات.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Gwee SX, St John AL, Gray GC, Pang J |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Animals as potential reservoirs for dengue transmission: A systematic review |journal=One Health |بەرگ=١٢|doi=10.1016/j.onehlt.2021.100216 |pmc=٧٨٦٨٧١٥|pmid=٣٣٥٩٨٥٢٥|article-number=100216}}</ref><ref name=":9">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/vaccine_research/diseases/vector/en/index1.html|سەردێڕ=WHO {{!}} Vector-Borne Viral Infections |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110203162048/http://www.who.int/vaccine_research/diseases/vector/en/index1.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی شوباتی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١١}}</ref> دەتوانرێت هەوکردنێک لە ڕێگەی یەک گازگرتنەوە بەدەست بهێنرێت.<ref name="CDC-Yellow-2010">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Center for Disease Control and Prevention |ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=2010 Yellow Book}}</ref> === هۆکارەکانی مەترسی === مەترسی سەرەکی تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربوون بریتییە لە پێوەدانی مێشوولەیەکی تووشبوو.<ref name="Bisen-2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277|سەردێڕ=Emerging Epidemics: Management and Control|vauthors=Bisen PS, Raghuvanshi R|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٣٩٣٢٣-٩|edition=1|زمان=en|doi=10.1002/9781118393277.ch8|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223222706/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەمە زیاتر لەو ناوچانەدا ڕوودەدات کە نەخۆشییەکە تێیدایە، بە تایبەت لەو شوێنانەی کە چڕی دانیشتووانیان زۆرە، پاکوخاوێنی خراپ و ئاوی وەستاو کە مێشوولە دەتوانێت زاوزێ بکات.<ref name="Bisen-2013" /> دەتوانرێت کەم بکرێتەوە بە گرتنەبەری هەنگاو بۆ دوورکەوتنەوە لە گازگرتن وەک لەبەرکردنی جلێک کە پێست بە تەواوی دادەپۆشێت، بەکارهێنانی تۆڕی مێشوولە لە کاتی پشوودان، و/یان بەکارهێنانی دەرمانی دوورخستنەوەی مێروو ( DEET کاریگەرترینە).<ref name="CDC-Yellow-2010">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Center for Disease Control and Prevention |ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=2010 Yellow Book}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCenter_for_Disease_Control_and_Prevention">Center for Disease Control and Prevention. [https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx "Chapter 5 – dengue fever (DF) and dengue hemorrhagic fever (DHF)"]. ''2010 Yellow Book''. [https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx Archived] from the original on 29 December 2010<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">23 December</span> 2010</span>.</cite></ref> [[پەڕگە:Antibody_dependent_enhancement.svg|وێنۆک|لە بەرزکردنەوەی وابەستە بە دژەتەنەکان (ADE)، دژەتەنەکان بە هەردوو گەردیلەی ڤایرۆسی و وەرگرەکانی Fc گاما دەبەسترێنەوە کە لەسەر خانەکانی بەرگری دەربڕدراون، ئەمەش ئەگەری تووشبوونی ڤایرۆسەکان ئەو خانانە زیاد دەکات.]] وا بیردەکرێتەوە کە تووشبوون بە یەکێک لە جۆری سیرۆتایپەکان بەرگری تەواوی ژیان بۆ ئەو جۆرە بەرهەم دەهێنێت، بەڵام تەنها پاراستنی کورتخایەن لە دژی سێ جۆری دیکە.<ref name="Chen-2010">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chen LH, Wilson ME |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Dengue and chikungunya infections in travelers |journal=Current Opinion in Infectious Diseases |بەرگ=٢٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٣٨–٤٤٤|doi=10.1097/QCO.0b013e32833c1d16 |pmid=٢٠٥٨١٦٦٩|s2cid=2452280}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFChenWilson2010">Chen LH, Wilson ME (October 2010). "Dengue and chikungunya infections in travelers". ''Current Opinion in Infectious Diseases''. '''23''' (5):<span class="nowrap">438–</span>444. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/QCO.0b013e32833c1d16|10.1097/QCO.0b013e32833c1d16]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20581669 20581669]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:2452280 2452280].</cite></ref> دووبارە تووشبوون بە سیرۆتایپی جیاواز مەترسی ئاڵۆزییە توندەکان زیاد دەکات بەهۆی دیاردەیەک کە بە بەرزبوونەوەی وابەستە بە دژەتەن (ADE) ناسراوە.<ref name="CDC-YellowBook-2024">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240214221957/https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue "Dengue | CDC Yellow Book 2024"]. ''Centers for Disease Control and Prevention''. 1 May 2023. [https://web.archive.org/web/20240214221957/https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2024/infections-diseases/dengue Archived] from the original on 14 February 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">14 February</span> 2024</span>.</cite></ref><ref name="Teo-2023">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Teo A, Tan HD, Loy T, Chia PY, Chua CL |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Understanding antibody-dependent enhancement in dengue: Are afucosylated IgG1s a concern? |journal=PLOS Pathogens |بەرگ=١٩|issue=3 |doi=10.1371/journal.ppat.1011223 |pmc=١٠٠٦٢٥٦٥|pmid=٣٦٩٩٦٠٢٦|doi-access=free |article-number=e1011223}}</ref> میکانیزمی وردی ADE بە تەواوی تێنەگەیشتوون.<ref name="Teo-2023" /> وا دیارە کە ADE کاتێک ڕوودەدات کە ئەو دژەتەنانەی کە لە کاتی وەڵامدانەوەی بەرگریدا دروست دەبن، مادەیەکی نەخۆشخواز دەناسنەوە و دەیبەستنەوە، بەڵام شکست دەهێنن لە بێلایەنکردنی. لەبری ئەوە، کۆمپلێکسی دژەتەن-ڤایرۆس توانای بەرزبوونەوەی هەیە بۆ بەستنەوەی بە وەرگرەکانی Fcγ ی خانە بەرگرییە ئامانجدارەکان، ئەمەش وا دەکات ڤایرۆسەکە خانەکە تووش بکات و خۆی زاوزێ بکاتەوە.<ref name="Teo-2023" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.chop.edu/centers-programs/vaccine-education-center/vaccine-safety/antibody-dependent-enhancement-and-vaccines|سەردێڕ=Vaccine Safety: Antibody-dependent Enhancement (ADE) and Vaccines {{!}} Children's Hospital of Philadelphia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240229214549/https://www.chop.edu/centers-programs/vaccine-education-center/vaccine-safety/antibody-dependent-enhancement-and-vaccines |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=The Children's Hospital of Philadelphia}}</ref> == دەستنیشانکردن == [[پەڕگە:Dengue_testing.png|وێنۆک|گرافیکی کەی پشکنینی تاقیگەیی بۆ تای خوێنبەربوون پۆزەتیڤ دەبێت. ڕۆژی سفر ئاماژەیە بۆ دەستپێکردنی نیشانەکان، یەکەم ئاماژەیە بۆ ئەوانەی کە هەوکردنی سەرەتایییان هەیە، دووەم ئاماژەیە بۆ ئەوانەی کە هەوکردنی لاوەکییان هەیە.<ref name="Simmons-2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dengue |ناونیشان=http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٦٦|issue=15 |پەڕەکان=١٤٢٣–١٤٣٢|doi=10.1056/NEJMra1110265 |pmid=٢٢٤٩٤١٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|hdl-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSimmonsFarrarNguyenWills2012">Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B (April 2012). [http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf "Dengue"]<span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The New England Journal of Medicine''. '''366''' (15):<span class="nowrap">1423–</span>1432. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1056/NEJMra1110265|10.1056/NEJMra1110265]]. [[Hdl (identifier)|hdl]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[hdl:11343/191104|11343/191104]]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22494122 22494122]. [https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current Archived] from the original on 28 August 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">24 September</span> 2019</span>.</cite></ref>]] حاڵەتە سووکەکانی تای خوێنبەربوون بە ئاسانی دەتوانرێت لەگەڵ چەندین نەخۆشی باودا تێکەڵ بکرێت لەوانە [[ئەنفلۆنزا]]، [[سوورێژە|سورێژە]]، چیکۆنگونیا و زیکا.<ref name="WHO-Guidelines-2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.who.int/publications-detail-redirect/9789241547871|سەردێڕ=Dengue guidelines, for diagnosis, treatment, prevention and control|vauthors=Organization WH|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٤-١٥٤٧٨٧-١|پەڕە=٤٦|زمان=en|وتەگێڕانەوە=Textbox B and Textbox C.|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240316010639/https://www.who.int/publications/i/item/9789241547871|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="MSD Manual Professional Edition">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.msdmanuals.com/en-gb/professional/infectious-diseases/arboviruses,-arenaviridae,-and-filoviridae/dengue|سەردێڕ=Dengue - Infectious Disease |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304203003/https://www.msdmanuals.com/en-gb/professional/infectious-diseases/arboviruses,-arenaviridae,-and-filoviridae/dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=MSD Manual Professional Edition |زمان=en-GB}}</ref> خوێنبەربوون، چیکۆنگونیا و زیکا هەمان شێوازی گواستنەوەیان هەیە ( مێشوولەی ''Aedes'' ) و زۆرجار لە هەمان ناوچەدا جێگیرن، بەجۆرێک کە ئەگەری ئەوە هەیە لە یەک کاتدا تووشی زیاتر لە نەخۆشییەک ببن.<ref name="Beltran-Silva-2018">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Beltrán-Silva SL, Chacón-Hernández SS, Moreno-Palacios E, Pereyra-Molina JÁ |ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Clinical and differential diagnosis: Dengue, chikungunya and Zika |ناونیشان=https://www.elsevier.es/en-revista-revista-medica-del-hospital-general-325-articulo-clinical-differential-diagnosis-dengue-chikungunya-S0185106316301135 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Revista Médica del Hospital General de México |زمان=en |بەرگ=٨١|issue=3 |پەڕەکان=١٤٦–١٥٣|doi=10.1016/j.hgmx.2016.09.011 |issn=0185-1063 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240304213207/https://www.elsevier.es/en-revista-revista-medica-del-hospital-general-325-articulo-clinical-differential-diagnosis-dengue-chikungunya-S0185106316301135 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٤|doi-access=free}}</ref> بۆ گەشتیاران، پێویستە دەستنیشانکردنی تای خوێنبەربوون لە هەر کەسێکدا لەبەرچاو بگیرێت کە لە ماوەی دوو هەفتەدا لە ناوچە گەرمەکان یان ناوچە گەرمەکاندا تووشی تا دەبێت.<ref name="Simmons-2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٢|سەردێڕ=Dengue |ناونیشان=http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=The New England Journal of Medicine |بەرگ=٣٦٦|issue=15 |پەڕەکان=١٤٢٣–١٤٣٢|doi=10.1056/NEJMra1110265 |pmid=٢٢٤٩٤١٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠١٩|hdl-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFSimmonsFarrarNguyenWills2012">Simmons CP, Farrar JJ, Nguyen V, Wills B (April 2012). [http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/11343/191104/1/Current%20Concepts%20-%20Dengue.pdf "Dengue"]<span class="cs1-format">(PDF)</span>. ''The New England Journal of Medicine''. '''366''' (15):<span class="nowrap">1423–</span>1432. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1056/NEJMra1110265|10.1056/NEJMra1110265]]. [[Hdl (identifier)|hdl]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[hdl:11343/191104|11343/191104]]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/22494122 22494122]. [https://web.archive.org/web/20210828054832/http://minerva-access.unimelb.edu.au/bitstream/handle/11343/191104/Current Archived] from the original on 28 August 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">24 September</span> 2019</span>.</cite></ref> نیشانە ئاگادارکەرەوەکانی خوێنبەربوونی توند بریتین لە ئازاری سک، ڕشانەوەی بەردەوام، ئاوسانی، خوێنبەربوون، بێهێزی و گەورەبوونی جگەر. جارێکی تر دەتوانین ئەم نیشانانە لەگەڵ نەخۆشیەکانی تری وەک مەلاریا، هەوکردنی گەدە و ڕیخۆڵە، لێپتۆسپایرۆسیس و تایفوس تێکەڵ بکرێت.<ref name="WHO-Guidelines-2009">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://www.who.int/publications-detail-redirect/9789241547871|سەردێڕ=Dengue guidelines, for diagnosis, treatment, prevention and control|vauthors=Organization WH|ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٠٩|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٤-١٥٤٧٨٧-١|پەڕە=٤٦|زمان=en|وتەگێڕانەوە=Textbox B and Textbox C.|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240316010639/https://www.who.int/publications/i/item/9789241547871|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFOrganization2009">Organization WH (21 April 2009). [https://www.who.int/publications-detail-redirect/9789241547871 ''Dengue guidelines, for diagnosis, treatment, prevention and control'']. World Health Organization. p.&nbsp;46. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-92-4-154787-1|<bdi>978-92-4-154787-1</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20240316010639/https://www.who.int/publications/i/item/9789241547871 Archived] from the original on 16 March 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">7 March</span> 2024</span>.<q>Textbox B and Textbox C.</q></cite></ref> == خۆپاراستن == === کۆنتڕۆڵکردنی مێشوولە === [[پەڕگە:Vector_Control.jpg|alt=A black and white photograph of people filling in a ditch with standing water|وێنۆک|وێنەیەکی ساڵانی ١٩٢٠ کە هەوڵەکانی بڵاوکردنەوەی ئاوی وەستاو و بەم شێوەیە کەمکردنەوەی ژمارەی مێشوولە]] مەترسی سەرەکی تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربوون بریتییە لە پێوەدانی مێشوولەیەکی تووشبوو.<ref name="WHO-Dengue-2023">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue "Dengue and severe dengue"]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">10 February</span> 2024</span>.</cite></ref> ئەمە زیاتر لەو ناوچانەدا ڕوودەدات کە نەخۆشییەکە تێیدایە، بە تایبەت لەو شوێنانەی کە چڕی دانیشتووانیان زۆرە، پاکوخاوێنی خراپ و ئاوی وەستاو کە مێشوولە دەتوانێت زاوزێ بکات.<ref name="Bisen-2013">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277|سەردێڕ=Emerging Epidemics: Management and Control|vauthors=Bisen PS, Raghuvanshi R|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Wiley|ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٣٩٣٢٣-٩|edition=1|زمان=en|doi=10.1002/9781118393277.ch8|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240223222706/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFBisenRaghuvanshi2013">Bisen PS, Raghuvanshi R (22 July 2013). [https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277 ''Emerging Epidemics: Management and Control''] (1&nbsp;ed.). Wiley. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1002/9781118393277.ch8|10.1002/9781118393277.ch8]]. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-118-39323-9|<bdi>978-1-118-39323-9</bdi>]]. [https://web.archive.org/web/20240223222706/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/book/10.1002/9781118393277 Archived] from the original on 23 February 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">23 February</span> 2024</span>.</cite></ref> دەتوانرێت کەم بکرێتەوە بە گرتنەبەری هەنگاو بۆ دوورکەوتنەوە لە گازگرتن وەک لەبەرکردنی جلێک کە بە تەواوی پێست دادەپۆشێت، بەکارهێنانی تۆڕی مێشوولە لە کاتی پشوودان، و/یان بەکارهێنانی مێروو دوورخەرەوە (DEET کاریگەرترینە)؛<ref name="CDC-Yellow-2010">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Center for Disease Control and Prevention |ناونیشان=http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx|سەردێڕ=404 - Travelers Health |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٠|وێبگە=2010 Yellow Book}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCenter_for_Disease_Control_and_Prevention">Center for Disease Control and Prevention. [https://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx "Chapter 5 – dengue fever (DF) and dengue hemorrhagic fever (DHF)"]. ''2010 Yellow Book''. [https://web.archive.org/web/20101229212025/http://wwwnc.cdc.gov/travel/yellowbook/2010/chapter-5/dengue-fever-dengue-hemorrhagic-fever.aspx Archived] from the original on 29 December 2010<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">23 December</span> 2010</span>.</cite></ref> هەروەها باشترە جل و بەرگ و تۆڕ و چادرەکان بە ڕێژەی ٠.٥% پەرمیترین چارەسەر بکرێت.<ref name="CDC-2023">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=CDC |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=http://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html|سەردێڕ=Traveling? Avoid Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308160645/https://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}</ref> پاراستنی ماڵ دەتوانرێت بە شاشەی دەرگا و پەنجەرە بەدەست بهێنرێت، بە بەکارهێنانی تەندروستی، و بە بەردەوامی بەتاڵکردنەوە و پاککردنەوەی هەموو ئەو گیرفانە چ لە ژوورەوە و چ لە دەرەوە کە لەوانەیە ئاو کۆببنەوە (وەک سەتڵ، چاندن، حەوز یان سەبەتەی زبڵ).<ref name="CDC-2023">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=CDC |ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشان=http://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html|سەردێڕ=Traveling? Avoid Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308160645/https://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCDC2023">CDC (20 October 2023). [https://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html "Traveling? Avoid Dengue"]. ''Centers for Disease Control and Prevention''. [https://web.archive.org/web/20240308160645/https://www.cdc.gov/ncezid/dvbd/media/avoid-dengue.html Archived] from the original on 8 March 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">8 March</span> 2024</span>.</cite></ref> [[پەڕگە:Church_of_the_Immaculate_Conception,_JB_(2025)_-_img_10.jpg|ڕاست|وێنۆک|فۆنتێکی ئاوی پیرۆز لە کڵێسای بێگەرد لە شاری جۆهور باهرو [[مالیزیا|لە مالیزیا]] وەک بەشێک لە نەهێشتنی سەرچاوەی ئاوی کراوە لە وەڵامی بڵاوبوونەوەی نەخۆشی خوێنبەربوون لە ناوچەکەدا داخراوە.]] === ڤاکسین === تا مانگی ئازاری ٢٠٢٤ دوو ڤاکسین هەیە بۆ پاراستن لە تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربوون؛ دێنگڤاکسیا و قدێنگا.<ref name="ECDC-Factsheet-2023">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.ecdc.europa.eu/en/dengue-fever/facts|سەردێڕ=Factsheet for health professionals about dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240225174109/https://www.ecdc.europa.eu/en/dengue-fever/facts |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.ecdc.europa.eu |زمان=en}}</ref> [[پەڕگە:Intradermal_injection.jpg|alt=Subcutaneous injection|وێنۆک|وێناکردنی دەرزی ژێر پێست]] Dengvaxia (پێشتر CYD-TDV) لە ساڵی 2015 بەردەست بوو، و پەسەندکراوە بۆ بەکارهێنان لە ئەمریکا و یەکێتی ئەوروپا و لە هەندێک وڵاتی ئاسیا و ئەمریکای لاتین.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.sanofi.com/en/our-company/social-impact/responsible-business-values/information-on-dengvaxia|سەردێڕ=Information on Dengvaxia® |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308212800/https://www.sanofi.com/en/our-company/social-impact/responsible-business-values/information-on-dengvaxia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.sanofi.com |زمان=en}}</ref> ڤایرۆسێکی لاوازە، بۆ کەسانی تەمەن ٦-٤٥ ساڵ گونجاوە و لە هەر چوار جۆری سیرۆتایپی خوێنبەربوون دەتپارێزێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/dengvaxia-epar-product-information_en.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240309191332/https://www.ema.europa.eu/en/documents/product-information/dengvaxia-epar-product-information_en.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=European Medicines Agency}}</ref> بەهۆی نیگەرانی سەلامەتی سەبارەت بە بەرزکردنەوەی وابەستە بە دژەتەن (ADE)، پێویستە تەنها بەو کەسانە بدرێت کە پێشتر تووشی نەخۆشی خوێنبەربوون بوون، بۆ ئەوەی لە دووبارە تووشبوونەوە بیانپارێزرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.cidrap.umn.edu/dengue/sanofi-restricts-dengue-vaccine-downplays-antibody-enhancement|سەردێڕ=Sanofi restricts dengue vaccine but downplays antibody enhancement {{!}} CIDRAP |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240309191331/https://www.cidrap.umn.edu/dengue/sanofi-restricts-dengue-vaccine-downplays-antibody-enhancement |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Center for Infectious Disease Research & Policy |زمان=en}}</ref> لە ژێر پێستەوە وەک سێ ژەم لە نێوان شەش مانگدا دەدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/dengue/hcp/administration.html|سەردێڕ=Dengue Vaccination: Information for Health Care Providers |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240308212735/https://www.cdc.gov/vaccines/vpd/dengue/hcp/administration.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=www.cdc.gov |زمان=en-us}}</ref> بەرهەمهێنەرەکە، سانۆفی-پاستور, ڕایگەیاندووە کە لە ماوەی ساڵی ٢٠٢٦دا واز لە بەرهەمهێنانی دێنگڤاکسیا دێنن، بە هۆکاری کەمی خواستی جیهانی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.hopkinsguides.com/hopkins/view/Johns_Hopkins_ABX_Guide/540769/all/Dengue_vaccine?refer=true|سەردێڕ=Dengue vaccine {{!}} Johns Hopkins ABX Guide |ڕێکەوتی سەردان=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=www.hopkinsguides.com |زمان=en}}</ref> == چارەسەر == تا مانگی تەمموزی ٢٠٢٤، هیچ چارەسەرێکی دژە ڤایرۆسی تایبەت بۆ تای خوێنبەربوون لەبەردەستدا نییە.<ref name="Mayo-Diagnosis-2022">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084|سەردێڕ=Dengue fever - Diagnosis and treatment - Mayo Clinic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310191537/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}</ref> زۆربەی حاڵەتەکانی تای خوێنبەربوون نیشانەکانی سووکیان هەیە، چاکبوونەوەش لە چەند ڕۆژێکدا ڕوودەدات.<ref name="WHO-Dengue-2023">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue "Dengue and severe dengue"]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">10 February</span> 2024</span>.</cite></ref> هیچ چارەسەرێک پێویست نییە بۆ ئەم حاڵەتانە. ڕەنگە [[پانادۆڵ|ئەسیتامینۆفین]] (Paracetamol, Tylenol ) بەکاربهێنرێت بۆ کەمکردنەوەی تایەکی سووک یان ئازار. ئازارشکێنە باوەکانی تر، لەوانە [[ئەسپیرین|ئەسپرین]]، [[ئایبووپرۆفێن|ئیبوپڕۆفین]] (Advil، Motrin IB، ئەوانی تر) و [[ناپرۆکسین|ناپرۆکسین سۆدیۆم]] (Aleve) پێویستە دوور بکەونەوە چونکە دەتوانن مەترسی ئاڵۆزییەکانی خوێنبەربوون زیاد بکەن.<ref name="Mayo-Diagnosis-2022">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084|سەردێڕ=Dengue fever - Diagnosis and treatment - Mayo Clinic |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240310191537/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Mayo Clinic |زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084 "Dengue fever - Diagnosis and treatment"]. ''Mayo Clinic''. 5 October 2022. [https://web.archive.org/web/20240310191537/https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/dengue-fever/diagnosis-treatment/drc-20353084 Archived] from the original on 10 March 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">10 March</span> 2024</span>.</cite></ref> == پێشبینیکردن == {{owidslider|start=2021|list=Template:OWID/dengue fever deaths#gallery|location=commons|caption=|title=|language=|file=[[File:Dengue-fever-deaths,World,2021.svg|link=|thumb|upright=1.6|Dengue fever deaths]]|startingView=World}}زۆربەی ئەو کەسانەی تووشی نەخۆشی خوێنبەربوون بوون بەبێ هیچ کێشەیەکی بەردەوام چاک دەبنەوە. مەترسی مردن لە نێوان ئەوانەی کە تووشی خوێنبەربوونی توند بوون 0.8-2.5%،<ref name="Kularatne-2015">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kularatne SA |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Dengue fever |journal=BMJ |بەرگ=٣٥١|doi=10.1136/bmj.h4661 |pmid=٢٦٣٧٤٠٦٤|s2cid=1680504 |article-number=h4661}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKularatne2015">Kularatne SA (September 2015). "Dengue fever". ''BMJ''. '''351''' h4661. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1136/bmj.h4661|10.1136/bmj.h4661]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26374064 26374064]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:1680504 1680504].</cite></ref> و بە چارەسەری گونجاو ئەمە کەمترە لە 1%. بەڵام ئەوانەی تووشی دابەزینی پەستانی خوێن دەبن بە شێوەیەکی بەرچاو لەوانەیە ڕێژەی مردنیان بگاتە ٢٦%.<ref name="Kularatne-2015" /><ref name="Ranjit-2011">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ranjit S, Kissoon N |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes |journal=Pediatric Critical Care Medicine |بەرگ=١٢|issue=1 |پەڕەکان=٩٠–١٠٠|doi=10.1097/PCC.0b013e3181e911a7 |pmid=٢٠٦٣٩٧٩١|s2cid=10135251}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRanjitKissoon2011">Ranjit S, Kissoon N (January 2011). "Dengue hemorrhagic fever and shock syndromes". ''Pediatric Critical Care Medicine''. '''12''' (1):<span class="nowrap">90–</span>100. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1097/PCC.0b013e3181e911a7|10.1097/PCC.0b013e3181e911a7]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20639791 20639791]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:10135251 10135251].</cite></ref> مردن لە نێوان منداڵانی کەمتر لە پێنج ساڵدا چوار هێندە زیاترە لە چاو ئەوانەی تەمەنیان لە سەرووی ١٠ ساڵەوەیە.<ref name="Kularatne-2015" /> == پەتازانیی == تا مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٢٣، نەخۆشی خوێنبەربوون لە زیاتر لە ١٠٠ وڵاتدا بڵاوبووەتەوە و حاڵەتەکانی لە هەموو کیشوەرێکدا تۆمارکراون جگە لە ئەنتارکتیکا.<ref name="WHO-Dengue-2023">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue|سەردێڕ=Dengue |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی شوباتی ٢٠٢٤|وێبگە=World Health Organization}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue "Dengue and severe dengue"]. ''World Health Organization''. 17 March 2023. [https://web.archive.org/web/20240314173620/https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/dengue-and-severe-dengue Archived] from the original on 14 March 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved<span class="nowrap">10 February</span> 2024</span>.</cite></ref><ref name=":10">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=CDC |ڕێکەوت=٢١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.cdc.gov/dengue/areaswithrisk/around-the-world.html|سەردێڕ=Dengue Areas of Risk Around the World {{!}} CDC |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}</ref> ناوچەکانی ئەمریکا و باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا و ڕۆژئاوای زەریای هێمن زۆرترین کاریگەرییان لەسەرە.<ref name="WHO-Dengue-2023" /><ref name="Tidy-2022">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشان=https://patient.info/doctor/dengue-2|سەردێڕ=Dengue |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئازاری ٢٠٢٤|وێبگە=patient.info |زمان=en}}</ref> زەحمەتە بتوانین تەواوی ڕێژەی نەخۆشییەکە بخەمڵێنرێت، چونکە زۆرێک لە حاڵەتەکان سووکن و بە دروستی دەستنیشان نەکراون. لە ئێستادا ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی مەزەندە دەکات کە 3.9&nbsp;ملیار کەس لە مەترسی تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربووندان.<ref name="WHO-Dengue-2023" /><ref name="Tidy-2022" /> لە ساڵی ٢٠١٣دا، مەزەندە کرا کە ٣٩٠...&nbsp;ساڵانە ملیۆنێک تووشبوون بە نەخۆشی خوێنبەربوون ڕوودەدەن و 500 هەزار لەوانە نیشانەی توندیان هەیە و 25 هەزار کەسیش گیانیان لەدەستداوە.<ref name=":11">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Bhatt S, Gething PW, Brady OJ, Messina JP, Farlow AW, Moyes CL, Drake JM, Brownstein JS, Hoen AG, Sankoh O, Myers MF, George DB, Jaenisch T, Wint GR, Simmons CP, Scott TW, Farrar JJ, Hay SI |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٣|سەردێڕ=The global distribution and burden of dengue |journal=Nature |بەرگ=٤٩٦|issue=7446 |پەڕەکان=٥٠٤–٥٠٧|bibcode=2013Natur.496..504B |doi=10.1038/nature12060 |pmc=٣٦٥١٩٩٣|pmid=٢٣٥٦٣٢٦٦}}</ref><ref name="Jing_2019">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Jing Q, Wang M |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Dengue epidemiology |journal=Global Health Journal |بەرگ=٣|issue=2 |پەڕەکان=٣٧–٤٥|doi=10.1016/j.glohj.2019.06.002 |issn=2414-6447 |doi-access=free}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{Medical resources}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی|ڤایرۆس}} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Crimean-Congo hemorrhagic fever}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:Webarchive template wayback links]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} o57f7g6hd33px6b8ctn9qinmxug2x95 0 239202 1590770 1516841 2026-06-16T08:50:04Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٣ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1590770 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox video game | title = میوانخانەی سکارلێت دییەر | image = Scarlet Deer Inn cover.jpg | developer = ئاتوو گەیمس | publisher = ئاتوو گەیمس | engine = | platforms = [[ویندۆز]]، [[نینتێندۆ سویچ]] | released = ڕانەگەیەندراوە | genre = [[کایەی سەکۆ|سەکۆ]]، [[کایەی ئەکشن-سەرکێشی|ئەکشن-سەرکێشی]] | modes = [[تاک یاریزان]] | designer = ئێڤا ناڤراتیلۆڤا<ref name="SGEEK">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Attu Games' Scarlet Deer Inn: Using Embroidery To Make A Game |ناونیشان=https://sgeek.sg/scarlet-deer-inn-embroidery-animation-make-game/ |وێبگە=SGEEK |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی تەممووزی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230704163933/https://sgeek.sg/scarlet-deer-inn-embroidery-animation-make-game/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="vortex 010523"/> | programmer = لوکاس ناڤراتیل<ref name="vortex 010523"/> | writer = | composer = }} <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> '''''میوانخانەی سکارلێت دییەر''''' ({{بە ئینگلیزی|Scarlet Deer Inn}}) [[کایەی سەکۆ|کایەیەکی سەکۆی]] [[کایەی ئەکشن-سەرکێشی|ئاکشن و سەرکێشییە]] کە لەلایەن کۆمپانیای ئاتوو گەیمسەوە پەرەی پێدەدرێت. == چیرۆک == چیرۆکی یارییەکە باس لە ئێلیسکا دەکات، کە دایکی دوو منداڵە و پاڵەوانی سەرەکییە. دوای کارەساتێکی چاوەڕواننەکراو، ناچار دەبێت کە بچێتە دەرەوە و بە زۆر شوێنی نائاسایی و تاریکدا دەگەڕێت. پاڵەوانەکە لەلایەن تیشکێکەوە دەپارێزرێت تەنھا لە تاریکی نا، بەڵکوو لە مردنیش. == پەرەپێدان == یارییەکە لە ١٩ی شوباتی ٢٠٢١ ڕاگەیەندرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nová hra Attu Games oznámena|ناونیشان=https://visiongame.cz/zprava/nova-hra-attu-games-oznamena/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=visiongame.cz|زمان=cs}}</ref><ref name="vortex 190221">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bigas|یەکەم=Jiří|سەردێڕ=Autoři Feudal Alloy oznamují novou hru Scarlet Deer Inn|ناونیشان=https://www.vortex.cz/autori-feudal-alloy-oznamuji-novou-hru-scarlet-deer-inn/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Vortex|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20230525074826/https://www.vortex.cz/autori-feudal-alloy-oznamuji-novou-hru-scarlet-deer-inn/|url-status=dead}}</ref> یارییەکە سەرەتا وا داندرابوو کە ئەنیمەیشنی ئاسایی بەکاربھێنێت، بەڵام پەرەپێدەرەکان بڕیاریان دا بیگۆڕن بۆ گرافیکی قوماشی چندراو. ھەر بەشێکی ئەنیمەیشنەکە سەرەتا لەسەر ئامێری دروومان دروست دەکرێت پێش ئەوەی بگوازرێتەوە بۆ جیھانی دیجیتاڵی.<ref name="whynowgaming 040523">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lambie|یەکەم=Ryan|ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Scarlet Deer Inn an action adventure made with embroidered graphics|ناونیشان=https://whynowgaming.com/scarlet-deer-inn-an-action-adventure-made-with-embroidered-graphics/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=whynowgaming.com|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230525074826/https://whynowgaming.com/scarlet-deer-inn-an-action-adventure-made-with-embroidered-graphics/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بیرۆکەی یارییەکە لە سەدەی ناوەڕاستی ئەورووپا و فۆلکلۆری سلاڤییەوە وەرگیراوە، لە ھەمان کاتدا دروستکەرانی یارییەکە ئاماژە بە [[ویچەرەکە]]ش دەدەن وەک ئیلھام.<ref name="vortex 220922">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sulková|یەکەم=Kristýna|سەردێڕ=Česká hra Scarlet Deer Inn je nově vyšívaná|ناونیشان=https://www.vortex.cz/ceska-hra-scarlet-deer-inn-je-nove-vysivana/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Vortex|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20230525074826/https://www.vortex.cz/ceska-hra-scarlet-deer-inn-je-nove-vysivana/|url-status=dead}}</ref> لە ٢٩ی نیسانی ٢٠٢٣دا، کۆمپانیای ئاتوو گەیمس گرتەیەکی ١١ چرکەیییان لە [[تویتەر]] بڵاوکردەوە، کە زیاتر لە ٤٠ ھەزار ڕیتویت و نزیکەی ٢٤ ملیۆن بینەری بەدەستھێنا و یارییەکە ناوبانگی زیاتری بەدەستھێنا.<ref name="whynowgaming 040523"/><ref name="vortex 010523">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bigas|یەکەم=Jiří|سەردێڕ=Jediný tweet přilákal k nové české hře miliony lidí z celého světa|ناونیشان=https://www.vortex.cz/jediny-tweet-prilakal-k-nove-ceske-hre-miliony-lidi-z-celeho-sveta/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=Vortex|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|archive-url=https://web.archive.org/web/20230525074828/https://www.vortex.cz/jediny-tweet-prilakal-k-nove-ceske-hre-miliony-lidi-z-celeho-sveta/|url-status=dead}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{وێبگەی فەرمی|https://www.scarletdeerinn.com/}} * [https://store.steampowered.com/app/1553260/Scarlet_Deer_Inn/ پەڕەی یارییەکە] لە [[ستیم]] [[پۆل:یارییەکانی ویندۆز]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییە تاک-یاریزانەکان]] [[پۆل:کایەکانی ئەکشن-سەرکێشی]] [[پۆل:کایە ڤیدیۆیییەکان بە بەشداریی کەسایەتیی سەرەکیی مێ]] i0jr8phjct4sse5rls5j7jwuvfbynul 4 241625 1590691 1590308 2026-06-15T21:00:43Z AramBot 39807 بۆت: نوێکردنەوە 1590691 wikitext text/x-wiki {{ئەمانەش ببینە|ویکیپیدیا:ڕاپۆرتی بنکەدراوە/پێڕستی بۆتە ناچالاکەکان}} {{چینی ناوەند}} پێرستی [[وپ:بۆت|بۆت]]ە چالاکەکانی ویکیپیدیا{{ھن}} بۆتی چالاک بە بۆتێک دەڵێن کە لە ٣٠ ڕۆژی ڕابردوو لانی کەم [[تایبەت:بەشدارییەکان|بەشدارییەکی]] ھەبووە.{{ھن}} لە ئێستادا ئەم ئامارە ڕۆژانە نوێ دەکرێتەوە.{{ھن}} '''دوایین نوێکردنەوە لەلایەن [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]]'''؛ لە ''٢١:٠٠، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC)'' {{کۆتایی}} {| class="wikitable sortable" style="margin: auto;" |+ بۆتە چالاکەکان |- ! # !! بەکارھێنەر !! دوایین دەستکاری !! ژمارەی دەستکارییەکان !! مافەکان !! ڕێکەوتی خۆتۆمارکردن |- | ١ || [[بەکارھێنەر:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/InternetArchiveBot|١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٨٧٤٠١ || bot || ٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧ |- | ٢ || [[بەکارھێنەر:AramBot|AramBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/AramBot|١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٣٥٧٢٥٠ || bot,botadmin || ٤ی نیسانی ٢٠٢٠ |- | ٣ || [[بەکارھێنەر:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/MediaWiki message delivery|١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٣٥٠٤ || bot || ١٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٣ |- | ٤ || [[بەکارھێنەر:Dexbot|Dexbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Dexbot|١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٨٤٢٧ || bot || ٢ی ئایاری ٢٠١٢ |- | ٥ || [[بەکارھێنەر:HivjaBot|HivjaBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/HivjaBot|١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦]] || ٨ || bot || ٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦ |- | ٦ || [[بەکارھێنەر:Xqbot|Xqbot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/Xqbot|٣٠ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٢١٢١٨ || bot || ٣١ی ئابی ٢٠٠٩ |- | ٧ || [[بەکارھێنەر:HaryaddBot|HaryaddBot]] || [[تایبەت:بەشدارییەکان/HaryaddBot|٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦]] || ٦ || bot || ١٨ی ئایاری ٢٠٢٦ |} [[پۆل:ڕاپۆرتی بنکەدراوەی ویکیپیدیا]] arxwbnqc7iml0hg6zpuzlg35kx6nhu9 1 241998 1590771 1458401 2026-06-16T08:50:15Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1590771 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میوانخانەی سکارلێت دییەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1102394 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230704163933/https://sgeek.sg/scarlet-deer-inn-embroidery-animation-make-game/ بۆ https://sgeek.sg/scarlet-deer-inn-embroidery-animation-make-game/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٩:١٠، ٢٦ی ئابی ٢٠٢٣ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میوانخانەی سکارلێت دییەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1328352 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230704163933/https://sgeek.sg/scarlet-deer-inn-embroidery-animation-make-game/ بۆ https://sgeek.sg/scarlet-deer-inn-embroidery-animation-make-game/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏٠٠:٣٦، ٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[میوانخانەی سکارلێت دییەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1458400 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230525074826/https://whynowgaming.com/scarlet-deer-inn-an-action-adventure-made-with-embroidered-graphics/ بۆ https://whynowgaming.com/scarlet-deer-inn-an-action-adventure-made-with-embroidered-graphics/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٢:٣٧، ١٢ی تەممووزی ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٣ بەستەری دەرەکیی [[میوانخانەی سکارلێت دییەر]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1590770 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230525074826/https://www.vortex.cz/autori-feudal-alloy-oznamuji-novou-hru-scarlet-deer-inn/ بۆ https://www.vortex.cz/autori-feudal-alloy-oznamuji-novou-hru-scarlet-deer-inn/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230525074826/https://www.vortex.cz/ceska-hra-scarlet-deer-inn-je-nove-vysivana/ بۆ https://www.vortex.cz/ceska-hra-scarlet-deer-inn-je-nove-vysivana/ زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20230525074828/https://www.vortex.cz/jediny-tweet-prilakal-k-nove-ceske-hre-miliony-lidi-z-celeho-sveta/ بۆ https://www.vortex.cz/jediny-tweet-prilakal-k-nove-ceske-hre-miliony-lidi-z-celeho-sveta/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٨:٥٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ngyg7bkd2pq5bqt6xmqb19qwaysy6ak 0 244220 1590539 1562212 2026-06-15T14:00:57Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1590539 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دیبەگە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دیبکة }}<br>{{lang-en| Dibaga }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.87528| 43.80801}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی دیبەگە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.87528| 43.80801 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی کەندێناوە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = قایمقام | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٠٫٥ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٣٤٧ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٥٧٥<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = دیبەگەیی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دیبەگە''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. دیبەگە ناوەندی [[ناحیەی کەندێناوە|دەڤەری کەندێناوە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> شارەدێی دیبەگە بەدووریی ٣٥ کیلۆمەتر دەکەوێتە ڕۆژاوای شاری [[ھەولێر]]، بەدووریی ٤٢ کیلۆمەتر دەکەوێتە ڕۆژھەڵاتی شارۆچکەی [[مەخموور]].<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref>، پێکهاتون لەکۆمەڵێک هۆز لەوانە (گەردی، بندیان، پاڵانی، کاڕەش، سورچی، سیان، بامەندی، مامەسێنی و هتد...) == ناو == لە سەر ناوی ئەم شارەدێیە چەند بۆچوونێک ھەیە: * بۆچوونی مێژوویی (دێی بەگ / دێبەگ): ئەمە بەربڵاوترین و گونجاوترین بۆچوونە لە ڕووی مێژووی کۆمەڵایەتیی ناوچەکەوە. وشەکە لە دوو بەشی کوردی پێکھاتووە: ([[دێ]] + [[بەگ]]). ** دێ: بە واتای گوند دێت. ** بەگ: نازناوێکی کۆمەڵایەتی و کارگێڕیی کۆنە بۆ کەسانی خاوەن دەسەڵات، میر، یان سەرۆک ھۆزەکان. دەگێڕنەوە کە لە سەردەمی میرنشینەکان یان دەسەڵاتی عوسمانیدا، ئەم شوێنە گوند و مەڵبەندی نیشتەجێبوونی بەگێکی ناودار و خاوەن مڵکی ناوچەکە بووە. خەڵکی دەوروبەر پێیان گوتووە "دێی بەگ" یان "دێبەگ"، کە دواتر پاشگری (ە)ی بۆ زیاد بووە و بووە بە دیبەگە. * بۆچوونی زمانەوانی دێرین (دیبەک - کونکەر یان ھاون): ھەندێک لە لێکۆڵەران پێیان وایە وشەکە لە وشەی (دیبەک - Dibek)ی کۆنەوە ھاتووە کە لە زمانەکانی ناوچەکەدا (وەک تورکی عوسمانی یان کوردیی کۆن) بە واتای "ھاونی گەورەی بەردین" دێت، کە لە کۆندا بۆ کوتانی دانەوێڵە، [[گەنم]] و [[جۆ]] و [[برنج]] بەکار ھاتووە. بەو پێیەی دیبەگە ناوەندی دەشتێکی گەورەی کشتوکاڵی بووە، پێدەچێت بەھۆی بوونی ھاونێکی گەورەی گشتی یان ئاشی سەرەتایی لەو شوێنەدا، ناوەکەی لێوە ھاتبێت. * بۆچوونی پێوەست بە [[ئاوریشم]] و قوماش (دیبا): بۆچوونێکی مێژوویی تر ھەیە کە دەڵێت وشەکە لە (دیبا)وە ھاتووە، کە جۆرە قوماشێکی ئاوریشمی گرانبەھا و نەرم و ڕەنگاوڕەنگ بووە. دەگوترێت لە سەردەمانی زۆر کۆندا، ئەم ناوچەیە لە ڕێگای بازرگانیی قوماشدا پێگەی ھەبووە، یان لە وەرزی [[بەھار]]اندا دەشتاییەکەی ئەوەندە سەوز و جوان بووە شوبھێنراوە بە قوماشی دیبا، بۆیە وتراوە "دیبا-گە" (واتە جێگای دیبا).<ref>https://web.archive.org/web/20200823140359/https://books.google.iq/books?id=2SKAAAAAMAAJ&q=bibliogroup:%252219+By+Europ%C3%A4ische+Hochschulschriften+/+19%2522&dq=bibliogroup:%252219+By+Europ%C3%A4ische+Hochschulschriften+/+19%2522&hl=ar&sa=X&ei=mY9uUuqbJIWItAa-zoGIBA&ved=0CCwQ6AEwAA</ref> == جوگرافیا == == مێژوو == ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] 1do8jnob7zeja6bn7k5kyy0swriq2v9 0 244653 1590597 1444081 2026-06-15T17:35:07Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1590597 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''عەین کەرەم''' (بە [[زمانی عیبری|عیبری]]: עֵין כֶּרֶם)، گوندێکی شاخاوی مێژوویییە لە باشووری ڕۆژاوای [[قودس]]، لە ئێستادا گەڕەکێکە لە پەراوێزی شارە مۆدێرنەکە، لە ناوچەی قودس. شوێنی بنکەی پزیشکی ھەدەسەیە. لە ساڵانی دەسەڵاتی [[عوسمانی]] و دواتر ئینگلیز لە فەلەستین، عەین کەرەم گوندێکی عەرەبی [[فەلەستینییەکان|فەلەستینی]] بووە. لە کاتی شەڕی [[عەرەب]]ی و [[ئیسرائیل]] لە ساڵی ١٩٤٨دا لە دانیشتووانەکەی بێ دانیشتوو بوو.<ref name="Morris_2004">Morris, 2004, p. [https://books.google.com/books?id=uM_kFX6edX8C&pg=PR20 xx], village #360. Also gives cause of depopulation.</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://www.palestineremembered.com/Jerusalem/Ayn-Karim/index.html|سەردێڕ='Ayn Karim – عين كارم –Jerusalem – Palestine Remembered|وێبگە=palestineremembered.com|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی نیسانی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130427141831/http://www.palestineremembered.com/Jerusalem/Ayn-Karim/index.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> دوای جەنگ جارێکی دیکە بووەوە بە شوێنی نیشتەجێبوونی جوولەکەکان.<ref name=":12">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Centre |یەکەم=UNESCO World Heritage |سەردێڕ=Ein Karem, a village and its cultural landscape |ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6062/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre |زمان=en}}</ref> ئەمڕۆ عەین کەرەم گەڕەکێکی بۆھێمی زیندووە لە قودس، ژمارەی دانیشتووانەکەی ٢٠٠٠ کەسە (٢٠١٠).<ref name="threat">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dvir|یەکەم=Noam|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٠|سەردێڕ=Ein Karem Under Threat|newspaper=Haaretz|ناونیشان=http://www.haaretz.com/print-edition/business/ein-karem-under-threat-1.310061|ڕێکەوتی سەردان=٥ی نیسانی ٢٠١٨|archive-date=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225224640/https://www.haaretz.com/1.5104864|url-status=dead}}</ref> ئاستێکی زۆر بەرزی ڕەسەنایەتی پاراستووە، ژینگەی سروشتییەکەی وەک خۆی ماوەتەوە و خانووە کۆنەکانی تا ئێستاش نیشتەجێن و پارێزراون.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ein Karem, a village and its cultural landscape|ناونیشان=https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6062/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=UNESCO World Heritage Centre|زمان=en}}</ref> ساڵانە سێ ملیۆن سەردانیکەری بۆ خۆی ڕادەکێشێت کە یەک لەسەر سێیان حاجین لە سەرانسەری جیھان.<ref name=":1"/> شانبەشانی شوێنەوارە ئایینییەکانی، عەین کەرەم بە دیمەنە ھونەرییە جوانەکان و چێشتلێنان و مۆسیقاکانیش ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Visiting Ein Karem|ناونیشان=https://www.itraveljerusalem.com/article/visit-ein-karem/|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|وێبگە=iTravelJerusalem|زمان=en-US}}</ref> == دەوڵەتی ئیسرائیل == [[پەڕگە:Ein Karim 1954.jpg|وێنۆک|عەین کەرێم، ١٩٥٤]] دوای کۆتایی ھاتنی شەڕ، [[ئیسرائیل]] گوندەکەی خستە ناو سنووری شارەوانییەکانی قودسەوە.<ref name="Morris">Morris, 2004, p. [https://books.google.com/books?id=uM_kFX6edX8C&pg=PA436 436], quoting: Entries for 10 and 11 July 1948, General Staff\Operations Logbook, IDFA\922\75\\1176; and Mordechai Abir, 'The local Arab Factor in the War of Independence (Jerusalem Area)' 18–19, IDFA 1046\70\185\\; and Yeruham, 'Arab Information (from 14.7.48)', 15 July 1948 HA 105\127aleph.</ref> عەین کەرەم یەکێک بوو لەو کەمترین ناوچە عەرەبییە بێ دانیشتووانەی کە لە شەڕەکەدا ڕزگاریان بوو و زۆربەی بیناکانی وەک خۆیان بوون. ماڵە جێھێڵراوەکان لەگەڵ کۆچبەری نوێ نیشتەجێ کران، زۆربەیان جوولەکە میزرایییەکان بوون کە لە وڵاتانی عەرەبی ھەڵھاتن کە لە کاتی شەڕەکەدا شەڕی عەرەبی و ئیسرائیلیان کرد، واتە [[جوولەکە]]کانی [[عێراق]] و [[میسر]] بەڵام لە یەمەنیشەوە. بەدرێژایی ساڵان کەشوھەوای بووکۆلیکی دانیشتووانێکی پیشەسازی و پیشەسازییەکانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا. ئەمڕۆ گەڕەکێکی بۆھێمی زیندووە لە قودس، زۆرێک لە ھونەرمەندان و گەنجان و گەشتیاران بۆ لای خۆی ڕادەکێشێت. لە ساڵی ١٩٦١دا، ھەدەسا سەنتەری پزیشکی خۆی لەسەر لووتکەی گردێکی نزیک دروست کرد، لەوانە سەنتەری پزیشکی ھەدەسا و زانکۆی عیبری قودس قوتابخانەکانی پزیشکی، پزیشکی ددان، پەرستاری و دەرمان ناسی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Hadassah opens new pediatric bone marrow transplantation unit – Israel News – Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/Israel-News/Hadassah-opens-new-pediatric-bone-marrow-transplantation-unit-600729 |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ئیش=The Jerusalem Post}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Ein Kerem}} {{تووڵی دەروازە|ئیسرائیل|جوگرافیا|فەلەستین}} [[پۆل:مێژووی ئیسرائیل بەپێی شوێن]] [[پۆل:شارە پیرۆزەکان]] 1egot14oc3fevyc3qe53yx69b2b0clc 14 245499 1590697 1145760 2026-06-15T21:07:16Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1590697 wikitext text/x-wiki {{پۆلی کۆمنز|Tibet}} [[پۆل:وڵاتانی پێشوو لە ڕۆژھەڵاتی ئاسیا]] [[پۆل:ناوچەکانی چین]] [[پۆل:وڵاتەکانی پێشوو لە مێژووی چین]] m02rhbv0fngxj9zlajmaelv1ydbqb6o 0 246252 1590710 1585490 2026-06-15T22:06:54Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1590710 wikitext text/x-wiki {{Infobox person|name=سابرینا کارپێنتەر|image=Sabrina Carpenter - O2 Arena 2025 - 086 (cropped 2 - color adjusted).jpg|caption=کارپێنتەر لە ٢٠٢٠دا|birth_name=سابرینا ئانلین کارپێنتەر|birth_date={{Birth date and age|1999|05|11|mf=y}}|birth_place=قواکەرتاون, پێنسلڤەینیا, یو.ئێس.<ref name="Lehigh Valley Live" />|occupation=گۆرانیبێژ، ئەکتەر|years_active=٢٠١١-ئێستا|works=دیسکۆگرافی، نمایشکردنی ڕاستەوخۆ|module={{Infobox musical artist|embed=yes | background      = solo_singer | genre           = {{hlist|ئاوازی پۆپ|ئاوازی پۆپی گەنجان|سەمای پۆپ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.allmusic.com/artist/sabrina-carpenter-mn0002814181/biography|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Biography & History|وێبگە=AllMusic|زمان=en-us|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190630152050/https://www.allmusic.com/artist/sabrina-carpenter-mn0002814181/biography|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>|ئاڕ و بی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.refinery29.com/en-us/2019/08/239271/sabrina-carpenter-singular-album-artist-interview|سەردێڕ=The Come-Up: Sabrina Carpenter on Ghosting, Grieving & Growing Up|دوایین=Newman-Bremang|یەکەم=Kathleen|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=[[Refinery29]]|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئەیلوولی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191004031434/https://www.refinery29.com/en-us/2019/08/239271/sabrina-carpenter-singular-album-artist-interview|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>|ئاوازی پۆپی ئەلکترۆنی}}<!--Sources are linked in the "Artistry"--> | label           = {{hlist|ستۆدیۆی ھۆڵیھوود|ستۆدیۆی دوورگە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Artist Index |ناونیشان=https://www.islandrecords.com/artists |وێبگە=Island Records |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئەیلوولی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140928081503/https://www.islandrecords.com/artists |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>}} }}|relatives=نانسی کارورایت (پور)<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=My niece, Sabrina Carpenter, at the Roxy! She is all of 17--going on 30! So smart-sexy!! Look for her! She is a... |ناونیشان=https://twitter.com/nancycartwright/status/798688819717361664?lang=en |وێبگە=twitter.com}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Here are 19 celebs with unexpected family connections in Hollywood |ناونیشان=https://sports.yahoo.com/19-celebs-unexpected-family-connections-071603547.html#:~:text=1.,Bart%20Simpson%20on%20The%20Simpsons. |وێبگە=sports.yahoo.com |ڕێکەوت=٥ی شوباتی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٣ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230608152739/https://sports.yahoo.com/19-celebs-unexpected-family-connections-071603547.html#:~:text=1.,Bart%20Simpson%20on%20The%20Simpsons. |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref>|website={{URL|sabrinacarpenter.com}}}} '''سابرینا ئانلین کارپێنتەر''' ({{بە ئینگلیزی|Sabrina carpenter}}؛ لەدایکبووی ١١ی ئایاری ١٩٩٩) گۆرانیبێژ و ئەکتەری ئەمریکییە، بەھۆی ڕۆڵی سەرەکی لە زنجیرە کۆمیدییەکانی کەناڵی دیزنی کچان جیھان دەناسێت (٢٠١٤-٢٠١٧) و فلمی کەناڵی دیزنی لە دایەنیکردنی منداڵان ناسراوە یەکەم کاری نواندن بوو بە دەرکەوتنی لە بەرنامەی تاوانکاری تەلەفزیۆنی یاسا و فەرمان: بەشی بێتاوانی تایبەت و ڕۆڵی دووبارەبوونەوەی لە فیلمی یاریەکانی گودوینی فۆکسدا ھەبوو. لەو کاتەوە کارپێنتەر ڕۆڵی سەرەکی لە چەندین فیلمی درێژدا بینیوە، لەوانە فیلمی شاخەکان (٢٠١٣)، فیلم ڕقی تۆ، کورتە مێژووی ڕێگای درێژ (٢٠١٩)، ھەورەکان (٢٠٢٠)، و فریاگوزاری (٢٠٢٢). ھەروەھا لە فیلمەکانی نێتفلێکس، کچە باڵابەرز (٢٠١٩)، بەدواداچوونەکەی (٢٠٢٢)، و فلمی کاری تێدا بکە (٢٠٢٠) ڕۆڵی گێڕاوە. کارپێنتەر گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیای ھۆلیوود ڕیکۆردز واژۆ کرد و یەکەم گۆرانی خۆی بەناوی "ناتوانیت لۆمەی کچێک بکەیت بۆ ھەوڵدان" و EP بە ھەمان ناو لە ساڵی ٢٠١٤ بڵاوکردەوە، دواتر یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بەناوی چاوەکان کراوەن (٢٠١٥) بڵاوکردەوە. دواتر گۆرانییەکانی  پەرەسەندن ، تاکەکەسی: بەشی یەکەم و تاکەکەسی: بەشی دووەم بڵاوکردەوە شانبەشانی تاکە گۆرانییە جیاوازەکان لەوانە "پەنجە گەورەکان" و "بۆچی" بە ھاوکاری ئالان واکەر، "لەسەر ڕێگام". کارپێنتەر لە ساڵی ٢٠٢١ گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیای ئایلەند ڕیکۆردز واژۆ کرد، دواتر تاکە گۆرانی "پێست"ی بڵاوکردەوە، یەکەم ئەلبوومی ھۆت ١٠٠ و پێنجەمین ئەلبوومی ستۆدیۆیی بەناوی ئەو ئیمێلانەی ناتوانم بینێرم (٢٠٢٢)، کە بووە ھۆی بڵاوکردنەوەی تاکە گۆرانییە ڤایرۆسییەکەی "قسەی ھیچ". == ژیانی سەرەتایی == سابرینا ئانلین کارپێنتەر<ref name="name">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Brandon|یەکەم=Emily|ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Takes the Playlist Pop Quiz|ناونیشان=https://ohmy.disney.com/music/2014/10/13/sabrina-carpenter-takes-the-playlist-pop-quiz/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171110225320/https://ohmy.disney.com/music/2014/10/13/sabrina-carpenter-takes-the-playlist-pop-quiz/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[The Walt Disney Company|Disney News]]}}</ref> لە ١١ی ئایاری ١٩٩٩<ref name="medianet">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sabrina Carpenter&nbsp;— Maya Hart|ناونیشان=http://www.disneychannelmedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=3158326&type=carpenter|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809205931/http://www.disneychannelmedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=3158326&type=carpenter|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٤|وێبگە=Disney Channel Medianet|بڵاوکەرەوە=[[Disney Channel]]|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref> لە شاری کواکەرتاون لە ویلایەتی پێنسیلڤانیا لەدایکبووە، لە دایک و باوکی ناویان دەیڤد و ئەلیزابێس کارپێنتەر بووە و لە ئیست گرینڤیل گەورە بووە.<ref name="Thevogue">[https://thevogue.com/artists/sabrina-carpenter/#bio "Sabrina Carpenter"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220827214953/https://thevogue.com/artists/sabrina-carpenter/#bio|date=August 27, 2022}} at ''Vogue''</ref><ref name="medianet2">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sabrina Carpenter&nbsp;— Maya Hart|ناونیشان=http://www.disneychannelmedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=3158326&type=carpenter|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140809205931/http://www.disneychannelmedianet.com/web/showpage/showpage.aspx?program_id=3158326&type=carpenter|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٩ی ئابی ٢٠١٤|وێبگە=Disney Channel Medianet|بڵاوکەرەوە=[[Disney Channel]]|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣}}</ref><ref name="Lehigh Valley Live">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bullis|یەکەم=Rebecca|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٥|سەردێڕ=Sabrina Carpenter ready to dazzle hometown crowd at QuickChek Balloon Fest|ناونیشان=https://www.lehighvalleylive.com/entertainment/2015/07/sabrina_carpenter_ready_to_wow.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220829175001/https://www.lehighvalleylive.com/entertainment/2015/07/sabrina_carpenter_ready_to_wow.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی ئابی ٢٠٢٢|ئیش=Lehigh Valley Live}}</ref> سێ خوشکی گەورەی ھەیە و لە ماڵەوە خوێندوویەتی.<ref name="Epstein-2019">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Epstein|یەکەم=Rachel|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Sabrina Carpenter is Ready for Act II|ناونیشان=https://www.marieclaire.com/celebrity/a28184345/sabrina-carpenter-interview-2019/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220709040252/https://www.marieclaire.com/celebrity/a28184345/sabrina-carpenter-interview-2019/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Marie Claire|زمان=en-US}}</ref> لە دەوروبەری تەمەنی ١٠ ساڵیدا دەستیکرد بە بڵاوکردنەوەی ڤیدیۆ لە یوتیوب کە گۆرانییەکانی کریستینا ئەگویلێرا و ئەدێل دەڵێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bell|یەکەم=Crystal|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=13 Times Sabrina Carpenter And Rowan Blanchard Inspired Us To Be Our Best Selves|ناونیشان=https://www.mtv.com/news/i27kph/sabrina-carpenter-rowan-blanchard-inspired-us|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=MTV|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231003025045/https://www.mtv.com/news/i27kph/sabrina-carpenter-rowan-blanchard-inspired-us|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> باوکی ستۆدیۆیەکی تۆمارکردنی بۆ دروستکرد بۆ ئەوەی خولیای بۆ موزیکی زیاد بکات.<ref name="Epstein-20192">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Epstein|یەکەم=Rachel|ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Sabrina Carpenter is Ready for Act II|ناونیشان=https://www.marieclaire.com/celebrity/a28184345/sabrina-carpenter-interview-2019/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220709040252/https://www.marieclaire.com/celebrity/a28184345/sabrina-carpenter-interview-2019/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Marie Claire|زمان=en-US}}</ref> لە ساڵی ٢٠٠٩ لە پێشبڕکێیەکی گۆرانی وتندا پلەی سێیەمی بەدەستھێنا بە ناوی پڕۆژەی مایلی سایرسی داھاتوو کە لەلایەن مایلی سایروسەوە بەڕێوەدەبرا.<ref name="themorningcall-2011-01-05">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Kathy|دوایین=Lauer-Williams|سەردێڕ=TVWATCHERS: Lower Milford Girl on Law and Order SVU today|ناونیشان=http://articles.mcall.com/2011-01-05/entertainment/mc-blogs-online-010511-20110105_1_gold-mango-audience-lower-milford-girl-sabrina-carpenter|ئیش=[[The Morning Call]]|بڵاوکەرەوە=[[Tronc]]|شوێن=Allentown, Pennsylvania|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006095358/http://articles.mcall.com/2011-01-05/entertainment/mc-blogs-online-010511-20110105_1_gold-mango-audience-lower-milford-girl-sabrina-carpenter|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == پیشە == === ٢٠١١-٢٠١٤: باناوبانگبوون لەگەڵ دیزنیدا === یەکەم ڕۆڵی نواندنی کارپێنتەر لە ساڵی ٢٠١١ بوو لە ڕۆڵی میوان لە زنجیرە درامای NBC یاسا و فەرمان: بەشی قوربانی تایبەت<ref name="15minutes">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی نیسانی ٢٠١٠|سەردێڕ=Interview with Sabrina Carpenter|ناونیشان=http://www.blogtalkradio.com/15minsoffame/2010/04/23/interview-with-sabrina-carpenter|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131021021901/http://www.blogtalkradio.com/15minsoffame/2010/04/23/interview-with-sabrina-carpenter|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئابی ٢٠١٢|ئیش=15 Minutes of Fame|بڵاوکەرەوە=blogtalkradio}}</ref><ref name="themorningcall-2011-01-05" /> لە دەوروبەری ھەمان کاتدا، وەک بەشێک لە بەرنامەی فێستیڤاڵی بینەرانی مانگۆی زێڕینی سیستەمی پەخشی ھونان لە چین، گۆرانی "شتێک منی گرتووە"ی وت.<ref name="themorningcall-2011-01-052">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Kathy|دوایین=Lauer-Williams|سەردێڕ=TVWATCHERS: Lower Milford Girl on Law and Order SVU today|ناونیشان=http://articles.mcall.com/2011-01-05/entertainment/mc-blogs-online-010511-20110105_1_gold-mango-audience-lower-milford-girl-sabrina-carpenter|ئیش=[[The Morning Call]]|بڵاوکەرەوە=[[Tronc]]|شوێن=Allentown, Pennsylvania|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006095358/http://articles.mcall.com/2011-01-05/entertainment/mc-blogs-online-010511-20110105_1_gold-mango-audience-lower-milford-girl-sabrina-carpenter|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="test">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١١|سەردێڕ=Hollywood Bound|ناونیشان=https://www.nbcphiladelphia.com/local/hollywood_bound_philadelphia/1919908/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211203080653/https://www.nbcphiladelphia.com/local/hollywood_bound_philadelphia/1919908/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=[[WCAU|NBC10 Philadelphia]]}}</ref> لە ھاوینی ساڵی ٢٠١٢دا، کارپێنتەر ڕۆڵێکی دووبارەبووەوەی لە فیلمی سیتکۆمی فۆکسدا ھەبوو کە ناوی یاریەکانی گودوینگ بوو.<ref name="Carpenter-2012">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Carpenter|یەکەم=Sabrina|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=It's official!!! I booked a new ABC pilot called The Unprofessional...|ناونیشان=https://www.facebook.com/sabrinacarpenter/posts/271799709567545|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190802071932/https://www.facebook.com/sabrinacarpenter/posts/271799709567545|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئابی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی تەممووزی ٢٠١٩|via=Facebook}}</ref> لە فیلمی شاخەکان (٢٠١٣) دەرکەوتووە و ھەروەھا گۆرانی "زەردەخەنە"ی بۆ ئەلبوومی کۆکردنەوەی دیزنی پەریەکان: باوەڕ، متمانە و تۆزی پیکسی تۆمارکردووە<ref name="Amazon">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Smile: Sabrina Carpenter: MP3 Downloads|ناونیشان=https://www.amazon.com/Smile/dp/B009LUBKEU|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006103510/http://www.amazon.com/Smile/dp/B009LUBKEU|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٣|وێبگە=Amazon}}</ref>، کە ئیلھامەکەی لە زنجیرە فیلمی دیزنی پەریەکان وەرگرتووە گۆرانییەکە لە ڕادیۆ دیزنی پەخشکرا.<ref name="MacKenzie-2013">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=MacKenzie|یەکەم=Carina Adly|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|سەردێڕ='Boy Meets World' spin-off 'Girl Meets World' casts the new Shawn: Maya will be Sabrina Carpenter|ناونیشان=http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2013/01/boy-meets-world-spin-off-girl-meets-world-casts-the-new-shawn-maya-will-be-sabrina-carpenter.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130504183356/http://blog.zap2it.com/frominsidethebox/2013/01/boy-meets-world-spin-off-girl-meets-world-casts-the-new-shawn-maya-will-be-sabrina-carpenter.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئایاری ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٣|وێبگە=Zap2it}}</ref> ھەروەھا ڕۆڵی دووبارەبووەوەی شازادە ڤیڤیان لە فیلمی سۆفیا یەکەمدا ھەبووە، بۆ ئەوەش گۆرانی "ھەموو شتێک کە پێویستت پێیەتی" لەگەڵ ئاریێل وینتەر پێشکەش کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠١٣|سەردێڕ=Sofia The First Soundtrack Makes Its Royal Debut On Walt Disney Records|ناونیشان=http://www.marketwatch.com/story/sofia-the-first-soundtrack-makes-its-royal-debut-on-walt-disney-records-february-12-2013-2013-02-07|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://archive.today/20130411074610/http://www.marketwatch.com/story/sofia-the-first-soundtrack-makes-its-royal-debut-on-walt-disney-records-february-12-2013-2013-02-07|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی نیسانی ٢٠١٣|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئایاری ٢٠١٣|وێبگە=MarketWatch}}</ref> لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٣، کارپێنتەر لە زنجیرەیەکی کەناڵی دیزنی کچان جیھان دەبینن، کە وەرچەرخانێکی فیلمی کوڕان لەگەڵ جیھان دەناسن، ڕۆڵی مایا ھارتی بینی<ref name="ew-201301312">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=http://insidetv.ew.com/2013/01/31/boy-meets-world-spin-off-maya/|سەردێڕ='Boy Meets World' spin-off casts Riley's best friend|دوایین=Hibberd|یەکەم=James|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٣|magazine=[[Entertainment Weekly]]|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=[[Meredith Corporation]]|شوێن=New York city|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20131026203547/http://insidetv.ew.com/2013/01/31/boy-meets-world-spin-off-maya/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref name="Cullins-2017">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cullins|یەکەم=Ashley|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ='Girl Meets World' Star Sued by Ex-Music Managers|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/thr-esq/girl-meets-world-star-sued-by-music-managers-1026345|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191203090548/https://www.hollywoodreporter.com/thr-esq/girl-meets-world-star-sued-by-music-managers-1026345|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٩|ئیش=The Hollywood Reporter}}</ref> بەرنامەکە لە ٧٢ ئەڵقە پێکھاتبوو، و لە ٢٠ی ١ی ٢٠١٧ کۆتایی ھات،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠١٤|سەردێڕ=''Girl Meets World'' to Premiere Friday, June 27, on Disney Channel|ناونیشان=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/02/girl-meets-world-to-premiere-june-27-on-disney-channel/259881/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140503054051/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/05/02/girl-meets-world-to-premiere-june-27-on-disney-channel/259881/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی ئایاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|ئیش=[[Zap2it]]}}</ref> کارپێنتەر گۆرانی سەرەکی بەرنامەکەی تۆمارکرد شانبەشانی ھاوئەستێرەکەی، ڕۆوان بلانچارد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hoffman|یەکەم=Corey|ڕێکەوت=٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=The Meaning Behind The Song: Take on the World by Sabrina Carpenter|ناونیشان=https://oldtimemusic.com/the-meaning-behind-the-song-take-on-the-world-by-sabrina-carpenter/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Old Time Music}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٤دا، کارپێنتەر گرێبەستی پێنج ئەلبوومی لەگەڵ کۆمپانیای ھۆلیوود ڕیکۆردز واژۆکرد کە ئەوکاتە خاوەندارێتی دیزنی بوو.<ref name="IDART2">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pierce|یەکەم=Barry|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Sabrina Carpenter's becoming the popstar of her dreams|ناونیشان=https://i-d.vice.com/en/article/7kxzga/sabrina-carpenter-interview-2023|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=I.D.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231003023545/https://i-d.vice.com/en/article/7kxzga/sabrina-carpenter-interview-2023|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/girl-meets-world-sabrina-carpenter-sued-7889718/|سەردێڕ='Girl Meets World' Star Sabrina Carpenter Sued by Ex-Music Managers|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوت=٢ی ئابی ٢٠١٧|دوایین=Cullins|یەکەم=Ashley|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠١٤، کارپێنتەر یەکەم گۆرانی خۆی بە ناوی "ناتوانێت کچێک تاوانبار بکات بۆ ھەوڵدان" بڵاوکردەوە، کە لەلایەن میگان تراینەرەوە ھاوبەشی نووسینی بوو.<ref name="Fanlala-2014">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Debuted Her Single at Radio Disney|ناونیشان=http://www.fanlala.com/news/sabrina-carpenter-debuted-her-single-radio-disney|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئازاری ٢٠١٤|newspaper=Fanlala|ڕێکەوت=١٣ی ئازاری ٢٠١٤|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140316195917/http://www.fanlala.com/news/sabrina-carpenter-debuted-her-single-radio-disney|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئازاری ٢٠١٤}}</ref> تاکە گۆرانییەکە پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت و ناوی یەکەم EP ی خۆی بە ھەمان ناو ناونرا کە لە نیسانی ٢٠١٤ بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Music Review: Can't Blame A Girl For Trying (EP)|ناونیشان=http://www.akidspointofview.com/2014/music-review-cant-blame-a-girl-for-trying-ep/|بڵاوکەرەوە=[[YouTube]]|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190107034436/http://www.akidspointofview.com/2014/music-review-cant-blame-a-girl-for-trying-ep/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Sabrina Carpenter is the Right Kind of Great on "Eyes Wide Open;" Review|ناونیشان=https://headlineplanet.com/home/2015/04/13/sabrina-carpenter-eyes-wide-open-album-review/|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Headline Planet}}</ref><ref name="fanlala1">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی ئازاری ٢٠١٤|سەردێڕ=Check Out Sabrina Carpenter's New Single "Can't Blame a Girl for Trying"|ناونیشان=https://www.fanlala.com/news/check-out-sabrina-carpenters-new-single-cant-blame-girl-trying|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140317001913/http://www.fanlala.com/news/check-out-sabrina-carpenters-new-single-cant-blame-girl-trying|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Fanlala.com}}</ref> لە تەمموزی ٢٠١٤، کارپێنتەر بەشداری کرد لە گۆرانی سەرەکی لە وەشانی بەرگی بازنەی ئەستێرەکانی کەناڵی دیزنی "دەتەوێت پیاوێکی بەفرین دروست بکەیت؟".<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Stutz|یەکەم=Colin|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٤|سەردێڕ=Disney Channel Stars Team to Cover 'Do You Want to Build a Snowman?' from 'Frozen'|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6173081/disney-channel-stars-do-you-want-to-build-a-snowman-frozen|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی تەممووزی ٢٠١٤|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی تەممووزی ٢٠١٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140730235337/http://www.billboard.com/articles/columns/pop-shop/6173081/disney-channel-stars-do-you-want-to-build-a-snowman-frozen}}</ref> ھەروەھا گۆرانی "لەدەرەوە بمێنەرەوە"ی بۆ فیلمی کەناڵی دیزنی تۆمارکردووە،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=J. Moser|یەکەم=John|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Disney star, Lehigh Valley native Sabrina Carpenter to headline Let it Show concert at Kirby Center|ناونیشان=https://www.mcall.com/2018/10/23/disney-star-lehigh-valley-native-sabrina-carpenter-to-headline-let-it-show-concert-at-kirby-center/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٣|newspaper=[[The Morning Call]]}}</ref> چۆن کوڕێکی باشتر دروست بکەین، کە بۆ یەکەمجار لە مانگی ئابی ٢٠١٤ نمایشکرا، یەکەم گۆرانی خۆی لە جەژنی کریسمسدا بە ناوی "شەوانی زیوین"، ھەمان ساڵ بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Leuven|یەکەم=Ella Van|ڕێکەوت=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Rising queens of pop: the young women redefining the music scene|ناونیشان=https://arbiteronline.com/2023/11/03/rising-queens-of-pop-the-young-women-redefining-the-music-scene/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Arbiter}}</ref> === ٢٠١٥-٢٠١٧: کردنەوەی چاوەکان و پەرەسەندن === لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠١٥، کارپێنتەر گۆرانی سەرەکی لە یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بە ناوی "ئێمە ئەستێرە دەبین" بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Naoreen|یەکەم١=Nuzhat|ڕێکەوت=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ='Girl Meets World' Star Sabrina Carpenter Talks Working With Meghan Trainor and Beyoncé's Decision to Pass on 'All About That Bass'|ناونیشان=http://blog.peopleschoice.com/2014/12/26/sabrina-carpenter-working-with-meghan-trainor/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160801110718/http://blog.peopleschoice.com/2014/12/26/sabrina-carpenter-working-with-meghan-trainor/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ١ی ئابی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|وێبگە=People's Choice}}</ref> یەکەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی بەناوی چاومان دەکەینەوە لە ١٤ی نیسانی ٢٠١٥ بڵاوکرایەوە و لە پلەی ٤٣ی بیلبۆرد ٢٠٠دا گەیشتە لوتکە<ref name="Hipes-2019">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hipes|یەکەم=Patrick|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Netflix Finds Its 'Tall Girl' In Ava Michelle After Looking Low And High|ناونیشان=https://deadline.com/2019/01/tall-girl-movie-ava-michelle-netlfix-griffin-gluck-luke-eisner-sabrina-carpenter-cast-1202540598/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190125020542/https://deadline.com/2019/01/tall-girl-movie-ava-michelle-netlfix-griffin-gluck-luke-eisner-sabrina-carpenter-cast-1202540598/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=Deadline}}</ref>، ئەلبوومەکە بە پلەی یەکەم ئەلبوومێکی پۆپی ھەرزەکارانە و توخمەکانی فۆلکلۆری پۆپی تێدایە.<ref name="idolator.com">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Sabrina Carpenter's "The Middle Of Starting Over" Is Completely Irresistible: Watch The Candy-Colored Video|ناونیشان=http://www.idolator.com/7563889/sabrina-carpenter-middle-of-starting-over-video|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠١٧|دوایین=Wass|یەکەم=Mike|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230716173039/https://www.idolator.com/7563889/sabrina-carpenter-middle-of-starting-over-video|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> بەپێی ھەواڵێکی ماڵپەڕی بیلبۆرد<ref name="Dodson-2022">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dodson|یەکەم=P. Claire|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ="Tall Girl 2" Is Almost Here, and the Trailer Is So Sweet|ناونیشان=https://www.teenvogue.com/story/tall-girl-2-first-trailer-netflix-release-date-exclusive|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220715214257/https://www.teenvogue.com/story/tall-girl-2-first-trailer-netflix-release-date-exclusive|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Teen Vogue]]|زمان=en-US}}</ref><ref name="Carpenter-2012" />، ئەلبومەکە لە ھەفتەی یەکەمیدا زیاتر لە ١٢ ھەزار دانە فرۆشراوە.<ref name="albumchart">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Billboard 200 Chart Moves: Little Big Town Returns to Top 20 in 'Girl Crush' Rush|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/chart-beat/6546007/little-big-town-girl-crush-top-20|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئابی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Billboard (magazine)|Billboard]]}}</ref> لەگەڵ بڵاوبوونەوەی ئەلبوومەکە پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت و دواتر دوو خەڵاتی مۆسیقای ڕادیۆ دیزنی بەدەستھێنا. دواتر ئەلبوومەکە بە گۆرانی دووەم بە ناوی "کردنەوەی چاوەکان".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Malone|یەکەم=Dolph|ڕێکەوت=١٣ی نیسانی ٢٠١٥|سەردێڕ=Sabrina Carpenter is the Right Kind of Great on "Eyes Wide Open;" Review|ناونیشان=http://headlineplanet.com/home/2015/04/13/sabrina-carpenter-eyes-wide-open-album-review/|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Headline Planet}}</ref>لە مانگی ئابدا، کارپێنتەر لە پێشانگای D23 نمایشی کرد.<ref name="Thevogue" /> لە مانگی کانوونی دووەمدا، کارپێنتەر دووەم گۆرانی خۆی بۆ جەژنی کریسمس بە ناوی "ھەمەو کریسمس" بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Aguilera|یەکەم=Leanne|ڕێکەوت=١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Sabrina Carpenter's Radio Disney 'Family Holiday' Performance Is the Best Gift Ever!|ناونیشان=https://www.etonline.com/news/177179_exclusive_sabrina_carpenter_radio_disney_family_holiday_performance_is_the_best_gift_ever|ڕێکەوتی سەردان=٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231105042646/https://www.etonline.com/news/177179_exclusive_sabrina_carpenter_radio_disney_family_holiday_performance_is_the_best_gift_ever|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە مانگی شوباتی ٢٠١٦، کارپێنتەر تاکە گۆرانییەکی سەربەخۆی بە ناوی "دوکەڵ و ئاگر" بڵاوکردەوە.<ref name="Amazon" /> ئەو گۆرانییەی لە خەڵاتی مۆسیقای ڕادیۆ دیزنی ساڵی ٢٠١٦ پێشکەش کرد.<ref name="Dodson-20222">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dodson|یەکەم=P. Claire|ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ="Tall Girl 2" Is Almost Here, and the Trailer Is So Sweet|ناونیشان=https://www.teenvogue.com/story/tall-girl-2-first-trailer-netflix-release-date-exclusive|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220715214257/https://www.teenvogue.com/story/tall-girl-2-first-trailer-netflix-release-date-exclusive|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Teen Vogue]]|زمان=en-US}}</ref> ھەروەھا لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٦، کارپێنتەر ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمێکی ڕەسەنی کەناڵی دیزنی گێڕا، کە ناوی چاودێریکردنی منداڵانە شانبەشانی سۆفیا کارسۆن.<ref name="AiBS-press">{{cite press release|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/01/09/disney-channel-greenlights-original-movies-invisible-sister-starring-rowan-blanchard-paris-berelc-further-adventures-in-babysitting-starring-sabrina-carpenter-sofia-carson/348327/|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109234005/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/01/09/disney-channel-greenlights-original-movies-invisible-sister-starring-rowan-blanchard-paris-berelc-further-adventures-in-babysitting-starring-sabrina-carpenter-sofia-carson/348327/|url-status=dead|archive-date= ٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٥|title=Disney Channel Greenlights Original Movies 'Invisible Sister' Starring Rowan Blanchard & Paris Berelc & 'Further Adventures in Babysitting' Starring Sabrina Carpenter & Sofia Carson|publisher=Disney Channel|via=TV by the Numbers|date=January 9, 2015|access-date=August 23, 2016|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150109234005/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/01/09/disney-channel-greenlights-original-movies-invisible-sister-starring-rowan-blanchard-paris-berelc-further-adventures-in-babysitting-starring-sabrina-carpenter-sofia-carson/348327/}}</ref> بۆ فیلمەکە، ئەو دووانە پێکەوە تراکی گۆرانی "سەر شەقامیان"یان پێشکەش کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Briones|یەکەم=Isis|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Sabrina Carpenter and Sofia Carson Have 'Adventures in Babysitting' Reunion|ناونیشان=https://www.teenvogue.com/story/sabrina-carpenter-sofia-carson-adventures-in-babysitting-reunion|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣}}</ref> ھەروەھا لە ھەمان ساڵدا لە بەرھەمێکی پاسادینا پلەیھاوسدا بەشداری کردووە لە فیلمەکانی پیتەر پان و تینکەر بێڵ: چەتەی دەریایی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Henerson|یەکەم=Evan|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=''Peter Pan and Tinker Bell – A Pirates Christmas''|ناونیشان=http://www.theatermania.com/los-angeles-theater/reviews/peter-pan-and-tinker-bell-a-pirates-christmas_75281.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151218075621/http://www.theatermania.com/los-angeles-theater/reviews/peter-pan-and-tinker-bell-a-pirates-christmas_75281.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠١٦|ئیش=TheaterMania}}</ref> لە مانگی ئابدا کارپێنتەر سەردێڕی فێستیڤاڵی فێستیڤاڵی مۆسیقای بەیتولمەقەدەس بوو.<ref name="NYLON-2018">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Roll Call: Meet 25 Gen Z'ers Changing The World|ناونیشان=https://nylon.com/articles/roll-call-gen-z-list-nylon-may-2018-cover|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190526204239/https://nylon.com/articles/roll-call-gen-z-list-nylon-may-2018-cover|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=NYLON|زمان=en}}</ref> ھەروەھا دەستی کرد بە دەنگدان بە مێلیسا چەییز لە فیلمی یاسای میلۆ مێرفی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cap|یەکەم=Damon|ڕێکەوت=٢٢ی شوباتی ٢٠١٧|سەردێڕ=Milo Murphy's Law With Sabrina Carpenter Coming Back|ناونیشان=https://www.bsckids.com/2017/02/milo-murphys-law/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=BSCKids}}</ref> لە مانگی ئۆکتۆبەری ٢٠١٦ کارپێنتەر دووەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بەناوی پەرەسەندن بڵاوکردەوە کە بۆ یەکەمجار لە بیلبۆرد ٢٠٠ لە پلەی ٢٨دا دەرکەوت<ref name="Kit-2019">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kit|یەکەم=Borys|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|سەردێڕ=Justin Baldoni's Teen Drama 'Clouds' Finds Its Stars (Exclusive)|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/steffan-argus-madison-iseman-sabrina-carpenter-join-justin-baldonis-clouds-1236722|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200214075132/https://www.hollywoodreporter.com/news/steffan-argus-madison-iseman-sabrina-carpenter-join-justin-baldonis-clouds-1236722|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئەیلوولی ٢٠١٩|وێبگە=The Hollywood Reporter|زمان=en}}</ref>، لە ھەفتەی یەکەمیدا ١٣ ھەزار دانە فرۆشرا. ئەلبومەکە دوو تاکە گۆرانی بەرھەمھێنا لەوانە "بەئەنقەست" و "پەنجە گەورەکان"<ref name="OPRDA1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Radio Disney Music Awards 2017 Winners|ناونیشان=http://radio.disney.com/radio-disney-music-awards/2017-rdma-winners|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190714071351/https://radio.disney.com/radio-disney-music-awards/2017-rdma-winners|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئازاری ٢٠١٧|وێبگە=radio.disney.com}}</ref> کە یەکەمیان پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی مۆسیقای ڕادیۆ دیزنی، دووەمیان پلەی یەکەمی لە چارتی بڵبۆردی بڵبۆرد لە ژێر گەرمی ١٠٠دا بەدەستھێنا و دواتر لەلایەن کۆمەڵەی پیشەسازی تۆمارکردنەوە بڕوانامەی پلاتینیۆمی پێدرا لە ئەمریکا (RIAA).<ref name="MacKenzie-2013" /> دوو تاکە گۆرانی بانگەشەیی لە ئەلبوومەکەدا بڵاوکرانەوە لەوانە "ھەموو شتێک کە ھەمانە خۆشەویستییە" و "ڕابکە و خۆتبشارەوە".<ref name="BroadwayWorld-2019">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Sabrina Carpenter to Star in Film Adaptation of THE DISTANCE FROM ME TO YOU|ناونیشان=https://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/Sabrina-Carpenter-to-Star-in-Film-Adaptation-of-THE-DISTANCE-FROM-ME-TO-YOU-20190715|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190715164454/https://www.broadwayworld.com/bwwtv/article/Sabrina-Carpenter-to-Star-in-Film-Adaptation-of-THE-DISTANCE-FROM-ME-TO-YOU-20190715|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=[[BroadwayWorld]]}}</ref> کارپێنتەر گۆرانی "پەنجە گەورەکان"ی لە بەرنامەی درەنگەی شەو لەگەڵ جەیمس کۆردن پێشکەش کرد.<ref name="Fanlala-2014" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sabrina Carpenter sings 'Thumbs' live on TODAY - TODAY.com|ناونیشان=http://www.today.com/video/sabrina-carpenter-sings-thumbs-live-on-today-815269955695|ڕێکەوتی سەردان=٥ی کانوونی دووەمی ٢٠١٧|ئیش=[[Today (U.S. TV program)|Today]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تەممووزی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210712084147/https://www.today.com/video/sabrina-carpenter-sings-thumbs-live-on-today-815269955695|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> یەکەم گەشتی کۆنسێرتی سەرەکی خۆی بە ناوی گەشتی پەرەسەندن لە پاییزی ساڵی ٢٠١٦ دەستیپێکرد.<ref name="Cullins-2017" /> لە مانگی ئازاری ٢٠١٧ کارپێنتەر گۆرانی سەرەکی بۆ بەرنامەی ئەندی ماکی کەناڵی دیزنی پێشکەش کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Devoe|یەکەم=Noelle|ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠١٧|سەردێڕ=Sabrina Carpenter's New Theme Song for "Andi Mack" is Just as Amazing as "Take On the World"|ناونیشان=https://www.seventeen.com/celebrity/news/a45502/sabrina-carpenter-sings-the-empowering-theme-song-for-disney-channels-new-show-andi-mack-now/|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Seventeen}}</ref> لە مانگی ئایاردا کارپێنتەر لە تاکە گۆرانی "دەستەکان" لەگەڵ ڤامپس و مایک پێری بەشداری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Lindsay|دوایین=Barton|ناونیشان=http://tigerbeat.com/2017/05/sabrina-carpenter-the-vamps-hands-single/|سەردێڕ=Sabrina Carpenter and The Vamps Team Up for 'Hands'|ئیش=Tiger Beat|بڵاوکەرەوە=Tiger Beat Media|شوێن=Los Angeles, California|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی ئازاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180326183451/http://tigerbeat.com/2017/05/sabrina-carpenter-the-vamps-hands-single/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە مانگی تەمموزدا، کارپێنتەر گۆرانی "بۆچی"ی بڵاوکردەوە<ref name="Idolator">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Wass|یەکەم=Mike|سەردێڕ=Sabrina Carpenter "Why" Video Is Suitably Whimsical|ناونیشان=https://www.idolator.com/7666537/sabrina-carpenter-why-video-casey-cott|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش=Idolator|ڕێکەوت=٢٠ی تەممووزی ٢٠١٧|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240104115204/https://www.idolator.com/7666537/sabrina-carpenter-why-video-casey-cott|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="SFChronicle">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Yu|یەکەم=Brandon|سەردێڕ=Carpenter 'Meets World' on her way to the top|ناونیشان=http://www.sfgate.com/music/article/Carpenter-Meets-World-on-her-way-to-the-top-11286716.php|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠١٧|ئیش=[[San Francisco Chronicle#Web|SFGate]]|ڕێکەوت=١٤ی تەممووزی ٢٠١٧}}</ref>، کە پێداچوونەوەی ئەرێنی بەدەستھێنا، و لە پلەی ٢١ی بەرنامەی بیلبۆرد ھۆت ١٠٠ گەیشتە لوتکە و بووە دووەم گۆرانییەکەی لە لیستەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|سەردێڕ=Sabrina Carpenter|ناونیشان=https://www.billboard.com/artist/sabrina-carpenter/|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|magazine=Billboard|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220220235428/https://www.billboard.com/artist/sabrina-carpenter/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەروەھا پاڵێوراو بوو بۆ خەڵاتی مۆسیقای ڕادیۆ دیزنی.<ref name="whyaward12">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Radio Disney Music Awards 2018 Winners|ناونیشان=https://radio.disney.com/radio-disney-music-awards/2018-rdma-winners|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180625104200/https://radio.disney.com/radio-disney-music-awards/2018-rdma-winners|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=radio.disney.com}}</ref> لە ھاوینی ئەو ساڵەدا، کارپێنتەر دەستیکرد بە دووەم گەشتی کۆنسێرتەکەی کرد کە سەردێڕی کۆنسێرتەکەی بوو<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Announces 2017 Summer Tour|ناونیشان=https://www.beyondthestagemagazine.com/sabrina-carpenter-announces-2017-summer-tour/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٣|magazine=Beyond the Stage}}</ref>، کە بریتی بوو لە دی-تۆر. ھەروەھا لە گەشتەکەیدا بۆ ژنە مەترسیدارەکەی لە ساوپاولۆ بۆ ئاریانا گراندی کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Huber|یەکەم=Eliza|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Becoming a Pop Star Was Sabrina Carpenter's Destiny|ناونیشان=https://www.whowhatwear.com/sabrina-carpenter-interview/slide2|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Who What Wear}}</ref> لە مانگی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧، کارپێنتەر بەشداری لە گۆرانی "یەکەم خۆشەویستی"ی پادشا ونبووەکان کرد.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Announces Her Brand-New 'Bigger and Better' Tour|ڕێکەوت=٢٦ی نیسانی ٢٠١٧|ئیش=Just Jared Jr.|شوێن=Greenwich, Connecticut|بڵاوکەرەوە=Townsquare Media}}</ref> لە مانگی کانوونی دووەمدا، کارپێنتەر بەرگێکی گۆرانی "کریسمست پیرۆز" بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|یەکەم=Ali|دوایین=Booth|ناونیشان=http://tigerbeat.com/video/sabrina-carpenter-christmas-cover/|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Covers 'Have Yourself a Merry Little Christmas'|ئیش=[[Tiger Beat]]|بڵاوکەرەوە=Tiger Beat Media|شوێن=Los Angeles, California|ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی شوباتی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180215154321/http://tigerbeat.com/video/sabrina-carpenter-christmas-cover/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا ھەر لەو ساڵەدا بەرگی گۆرانییەکانی "نیشانەی کاتەکان" و "تۆ کەسێکی خراپیت، بەڕێز گرینچ"ی لەگەڵ گۆرانیبێژی بەریتانی جاسمین تۆمپسۆن و کەمانچەژەن لیندسی ستێرلینگ بڵاوکردەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rees|یەکەم=Katrina|ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=ALBUM REVIEW: Lindsey Stirling – 'Warmer In The Winter'|ناونیشان=http://celebmix.com/album-review-lindsey-stirling-witw/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171023175502/http://celebmix.com/album-review-lindsey-stirling-witw/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=CelebMix}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Weiss|یەکەم=Suzannah|ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Covers Harry Styles' "Sign of the Times"|ناونیشان=https://www.teenvogue.com/story/sabrina-carpenter-harry-styles-cover|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Teen Vogue}}</ref> === ٢٠١٨-٢٠٢٠: بەرھەمھێنانی تاکی و فلم === لە مانگی ئازاری ٢٠١٨، کارپێنتەر بەشداری لە گۆرانی "بوونەوەری ئاسمانی"ی جۆناس بلو کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٩ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Uncharted: G-Eazy, Charlie Puth and Sabrina Carpenter & Jonas Blue|ناونیشان=https://themusicnetwork.com/uncharted-g-eazy-charlie-puth-and-sabrina-carpenter-jonas-blue/|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩|وێبگە=The Music Network}}</ref><ref name="alien1">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/news/dance/8281480/sabrina-carpenter-jonas-blue-alien-how-it-went-down-video|سەردێڕ=Sabrina Carpenter & Jonas Blue Talk 'Making Something New Together' With 'Alien': Watch|magazine=Billboard|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> گۆرانییەکە لە چارتی گۆرانییەکانی یانەی سەمای ئەمریکادا گەیشتە پلەی یەکەم و لە چارتی گۆرانییەکانی سەما/ گۆرانییە ئەلیکترۆنیەکانی ئەمریکا پلەی ١٢ی بەدەستھێنا.<ref name="alien12">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/news/dance/8281480/sabrina-carpenter-jonas-blue-alien-how-it-went-down-video|سەردێڕ=Sabrina Carpenter & Jonas Blue Talk 'Making Something New Together' With 'Alien': Watch|magazine=Billboard|ڕێکەوتی سەردان=٨ی ئابی ٢٠١٩}}</ref> ھەروەھا ئەو دووانە لە بەرنامەی جیمی کیمێلی بە ڕاستەوخۆ گوتیانەوە<ref>Sands, Nicole (April 2, 2018). [http://people.com/music/sabrina-carpenter-reveals-inspiration-behind-new-song-alien/ "Watch Sabrina Carpenter and Jonas Blue's New Music Video for Their Emotional Single 'Alien'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210407190637/https://people.com/music/sabrina-carpenter-reveals-inspiration-behind-new-song-alien/|date=April 7, 2021}}. ''[[People (magazine)|People]]''</ref>!. لە مانگی ئایاردا کارپێنتەر لە گۆڤاری نایلۆن " جێن زی گۆڕینی جیھانی ٢٥"ی گۆڤاری نایلۆن ھاتە ئاراوە.<ref name="NYLON-2018" /> لە مانگی ئەیلولدا کارپێنتەر لە فیلمی ئەو ڕقەی ھەت دەرکەوت کە لەسەر بنەمای ڕۆمانی ھەمان ناو دروستکراوە.<ref name="Hate-U">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ford|یەکەم=Rebecca|ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠١٧|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Joins YA Adaptation 'The Hate U Give'|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/sabrina-carpenter-joins-ya-adaptation-hate-u-give-1032393|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20171112075749/http://www.hollywoodreporter.com/news/sabrina-carpenter-joins-ya-adaptation-hate-u-give-1032393|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=[[The Hollywood Reporter]]}}</ref> لە ٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨، کارپێنتەر سێیەم ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بەناوی تاکەکەسی: بەشی I بڵاوکردەوە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Unveils Artwork & Tracklist For New Album 'Singular'|ناونیشان=https://www.iheart.com/content/2018-10-23-sabrina-carpenter-unveils-artwork-tracklist-for-new-album-singular/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221227015033/https://www.iheart.com/content/2018-10-23-sabrina-carpenter-unveils-artwork-tracklist-for-new-album-singular/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=iHeart|زمان=en}}</ref>، کە پێداچوونەوەی ئەرێنی بوو. بڕیارە وەک یەک ئەلبووم بڵاوبکرێتەوە، کارپێنتەر ڕایگەیاند کە ئەلبوومەکە دابەش دەکرێت بۆ دوو بەش و بەشی دووەم بڕیارە لە سەرەتای ساڵی ٢٠١٩ بڵاوبکرێتەوە<ref name="act2release">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Sabrina Carpenter reveals details of new album "Singular: Act 1"|ئیش=ABC News Radio|ناونیشان=http://abcnewsradioonline.com/music-news/2018/10/25/sabrina-carpenter-reveals-details-of-new-album-singular-act.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181107055742/http://abcnewsradioonline.com/music-news/2018/10/25/sabrina-carpenter-reveals-details-of-new-album-singular-act.html}}</ref>، ئەلبوومەکە دوو تاکە گۆرانی بە ناوەکانی "نزیکە خۆشەویستی" و "سوم بە" کۆکردەوە، کە ھەردووکیان گەیشتنە پلەی یەکەم لە چارتی گۆرانییەکانی یانەی سەمای ئەمریکا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر=Booth|یەکەم=Ali|ڕێکەوت=١٤ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Teases New Single 'Almost Love'|ناونیشان=http://tigerbeat.com/2018/05/sabrina-carpenter-almost-love/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180514225606/http://tigerbeat.com/2018/05/sabrina-carpenter-almost-love/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئایاری ٢٠١٨|وێبگە=TigerBeat}}</ref> ھەروەھا دوو گۆرانی بانگەشەیی پێش ئەلبوومەکە ھاتبوون: "پاریس" و "کاتی خراپ".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Craig|یەکەم=Nicola|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Releases New Single 'Paris'|ناونیشان=https://celebmix.com/sabrina-carpenter-new-single-paris/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221227020541/https://celebmix.com/sabrina-carpenter-new-single-paris/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=CelebMix|زمان=en-GB}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Craig|یەکەم=Nicola|ڕێکەوت=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Sabrina Carpenter releases new track 'Bad Time'|ناونیشان=https://celebmix.com/sabrina-carpenter-releases-bad-time/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221227020538/https://celebmix.com/sabrina-carpenter-releases-bad-time/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=CelebMix|زمان=en-GB}}</ref> کارپێنتەر لە بەرنامەی بەرنامەی ئەمڕۆ بانگەشە بۆ ئەلبوومەکەی کرد، ھەروەھا لە بەرنامەی ڕاستەوخۆ لەگەڵ کێلی و ڕیان.<ref name="act2release2">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Sabrina Carpenter reveals details of new album "Singular: Act 1"|ئیش=ABC News Radio|ناونیشان=http://abcnewsradioonline.com/music-news/2018/10/25/sabrina-carpenter-reveals-details-of-new-album-singular-act.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181107055742/http://abcnewsradioonline.com/music-news/2018/10/25/sabrina-carpenter-reveals-details-of-new-album-singular-act.html}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین١=Engelman|یەکەم١=Nicole|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Reveals the Meaning Behind 'Sue Me' & Performs Her New Single on 'Live With Kelly & Ryan'|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/pop/sabrina-carpenter-sue-me-live-with-kelly-and-ryan-video-8484236/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|magazine=Billboard|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221227015034/https://www.billboard.com/music/pop/sabrina-carpenter-sue-me-live-with-kelly-and-ryan-video-8484236/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە مانگی ئازاری ٢٠١٩، کارپێنتەر دەستی کرد بە سێیەم گەشتی کۆنسێرتەکانی کە سەردێڕی سەرەکی بوو، گەشتی تاکەکەسی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Craig|یەکەم=Nicola|ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Opens Up On New Track 'Exhale'|ناونیشان=https://celebmix.com/sabrina-carpenter-opens-up-on-new-track-exhale/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221227015038/https://celebmix.com/sabrina-carpenter-opens-up-on-new-track-exhale/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=CelebMix|زمان=en-GB}}</ref> ھەر لەو مانگەدا کارپێنتەر لە تاکە گۆرانی "لەسەر ڕێگام"ی لەگەڵ ئالان واکەریشدا وتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Fernandez|یەکەم=Suzette|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٩|سەردێڕ=Alan Walker, Sabrina Carpenter & Farruko Team Up For 'On My Way': Listen|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/columns/latin/8503484/alan-walker-sabrina-carpenter-farruko-on-my-way|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئازاری ٢٠١٩|magazine=Billboard|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190322101610/https://www.billboard.com/articles/columns/latin/8503484/alan-walker-sabrina-carpenter-farruko-on-my-way}}</ref> لە مانگی حوزەیرانی ٢٠١٩ ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی درامای کورتە مێژووی ڕێگای درێژدا بینی.<ref name="Long-Road">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gardner|یەکەم=Chris|ڕێکەوت=٦ی نیسانی ٢٠١٨|سەردێڕ=Sabrina Carpenter to Topline Indie Road Trip Drama|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/news/sabrina-carpenter-star-indie-film-short-story-long-road-1100727|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180501225736/https://www.hollywoodreporter.com/news/sabrina-carpenter-star-indie-film-short-story-long-road-1100727|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٨|ئیش=The Hollywood Reporter}}</ref> فیلمەکە بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵی فیلمی تریبیکا نمایشکرابوو و لەلایەن فیلمڕایزەوە بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Verhoeven|یەکەم=Beatrice|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Sabrina Carpenter's 'Short History of the Long Road' Lands at FilmRise|ناونیشان=https://www.thewrap.com/sabrina-carpenter-short-history-long-road-filmrise/|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=[[TheWrap]]}}</ref> پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت و ڕۆڵی کارپێنتەر ستایشی کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Laffly|یەکەم=Tomris|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٠|سەردێڕ='The Short History of the Long Road': Film Review|ناونیشان=https://variety.com/2020/film/reviews/the-short-history-of-the-long-road-review-1234632175|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[Variety (magazine)|Variety]]}}</ref> لە ١٩ی تەمموزی ٢٠١٩، کارپێنتەر چوارەمین ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بەناوی تاکەکەسی: بەشی دووەم بڵاوکردەوە. <ref name="Epstein-2019" />ئەلبومەکە لە کاتی بڵاوکردنەوەیدا پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت و بۆی دەرکەوت کە کارپێنتەر زیاتر لە کارەکانی پێشووی بەدواداچوون بۆ بابەتەکانی کەسی کردووە، لەوانەش بابەتەکانی دڵەڕاوکێ و خۆڕاگری.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Sabrina Carpenter releases new track 'In My Bed'|ناونیشان=https://celebmix.com/sabrina-carpenter-releases-new-track-in-my-bed/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190725023224/https://celebmix.com/sabrina-carpenter-releases-new-track-in-my-bed/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=CelebMix|زمان=en-GB}}</ref> سێ تاکە گۆرانی بۆ ئەلبوومەکە بڵاوکرانەوە لەوانە "پاڵنانی ٢٠"، "ھەناسە بدەرەوە" و "لە جێگاکەمدا".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی حوزەیرانی ٢٠١٩|سەردێڕ=Sabrina Carpenter tackles overthinking in new track "In My Bed"|ناونیشان=https://substreammagazine.com/2019/06/sabrina-carpenter-in-my-bed/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20221227020537/https://substreammagazine.com/2019/06/sabrina-carpenter-in-my-bed/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Substream Magazine|زمان=en-US}}</ref> بۆ پەرەپێدانی ئەلبومەکە لە زنجیرە کۆنسێرتەکانی ھاوینەی بەیانی باش ئەمریکادا بەشداری کرد و پێش بڵاوکردنەوەی ئەلبوومەکە تاکە گۆرانییەکی بانگەشەیی بە ناوی "من فاکینم" بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Drops Tropical Summer Tune "I'm Fakin"|ناونیشان=https://www.cultr.com/news/sabrina-carpenter-drops-tropical-summer-tune-im-fakin/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=CULTR}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sabrina Carpenter performs, shares plans for 5th album on 'GMA'|ناونیشان=https://www.upi.com/Entertainment_News/2019/07/05/Sabrina-Carpenter-performs-shares-plans-for-5th-album-on-GMA/3561562341525/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708113027/https://www.upi.com/Entertainment_News/2019/07/05/Sabrina-Carpenter-performs-shares-plans-for-5th-album-on-GMA/3561562341525/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٢|وێبگە=UPI|زمان=en}}</ref> لە مانگی ئەیلولی ٢٠١٩، کارپێنتەر لە فیلمێکی نێتفلێکسدا دەرکەوت بە ناوی کچە باڵابەرزەکە.<ref name="Hipes-2019" /> ھەر لەو ساڵەدا لە فیلمێکی وەرگێڕانی فیلمی دووری لە منەوە بۆ تۆ ڕۆڵی گێڕا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=White|یەکەم=Peter|ڕێکەوت=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ='Girl Meets World's Sabrina Carpenter To Star In & Produce Feature Adaptation Of YA Novel 'The Distance From Me to You' With Cartel & Danielle Fishel|ناونیشان=https://deadline.com/2019/07/sabrina-carpenter-the-distance-from-me-1202646204/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190715163143/https://deadline.com/2019/07/sabrina-carpenter-the-distance-from-me-1202646204/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Deadline|زمان=en}}</ref> بڕیارە لەگەڵ دانیێل فیشێل ھاوئەستێرەی فیلمی کچان جیھان دەبینن ڕۆڵی سەرەکی ببینێت.<ref name="BroadwayWorld-2019" /> لە مانگی شوباتی ٢٠٢٠ کارپێنتەر تاکە گۆرانییەکی ئاڕ و بی بە ناوی "مانگی ھەنگووینی فادێس" بڵاوکردەوە کە لەلایەن ڕەخنەگرانەوە پێشوازییەکی ئەرێنی لێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nied|یەکەم=Mike|ڕێکەوت=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Dreams Of Everlasting Love On "Honeymoon Fades"|ناونیشان=https://www.idolator.com/7906695/sabrina-carpenter-dreams-of-everlasting-love-on-honeymoon-fades|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230322062857/https://www.idolator.com/7906695/sabrina-carpenter-dreams-of-everlasting-love-on-honeymoon-fades|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی ئازاری ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی شوباتی ٢٠٢٠|وێبگە=Idolator}}</ref> دوای مانگێک یەکەم جار لە برادۆی بەشداری کرد لە فیلمی کچانی دڵڕەق.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Vilensky|یەکەم=Sophie|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Made Her Broadway Debut in the 'Mean Girls' Musical|ئیش=Teen Vogue|ناونیشان=https://www.teenvogue.com/story/sabrina-carpenter-broadway-debut-mean-girls-musical|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200804114717/https://www.teenvogue.com/story/sabrina-carpenter-broadway-debut-mean-girls-musical}}</ref> بەرنامەکە لە ناوەڕاستی مانگدا داخرا بەھۆی داخستنی پەتای کۆڤید-١٩ کە برۆد وەی داخست و لە کۆتاییدا لە ٧ی ١ی ٢٠٢١ بۆ ھەمیشەیی داخرا<ref name="closing">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Tony-Nominated Musical ''Mean Girls'', Based on Hit Film, Will Not Reopen on Broadway|ناونیشان=https://www.broadway.com/buzz/198324/tony-nominated-musical-mean-girls-based-on-hit-film-will-not-reopen-on-broadway/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230118225606/https://www.broadway.com/buzz/198324/tony-nominated-musical-mean-girls-based-on-hit-film-will-not-reopen-on-broadway/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|وێبگە=Broadway.com|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Just Made Her Broadway Debut in "Mean Girls"|ناونیشان=https://www.teenvogue.com/story/sabrina-carpenter-broadway-debut-mean-girls-musical|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200804114717/https://www.teenvogue.com/story/sabrina-carpenter-broadway-debut-mean-girls-musical|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئابی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref>، لە مانگی ئایاری ٢٠٢٠ لە بەرنامەی تایبەتی تەلەفزیۆنی پەخشی کەناڵی ئەبیسی، دیزنی گۆرانی گوتنی خێزانی بەشی دووەم<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Gonzalez|یەکەم=Sandra|ڕێکەوت=٧ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Second edition of 'The Disney Family Singalong' adds John Legend, Katy Perry|ناونیشان=https://edition.cnn.com/2020/05/06/entertainment/disney-family-singalong-volume-ii/index.html|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=CNN}}</ref>، و نمایشی "دایکی تۆ و من"ی پێشکەش کرد . ھەروەھا ڕۆڵێکی دووبارەبووەوەی لە فیلمی شاھانەکان ھەبوو کە بۆ گۆرانی "گۆرانی بێخەوش"ی بۆ تراکی دەنگی پێشکەش کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٦ی ئایاری ٢٠٢٠|سەردێڕ=Soundtrack to Darren Criss' Quibi Show 'Royalties' Includes Song Performed by Mark Hamill|ناونیشان=https://variety.com/2020/music/news/soundtrack-darren-criss-quibi-royalties-songs-mark-hamill-1234615927/|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Variety}}</ref> لە مانگی تەمموزی ٢٠٢٠، کارپێنتەر تاکە گۆرانییەکەی بەناوی "بھێڵە بتجووڵێنم" بۆ فیلمی نێتفلێکس کاری تێدابکە بڵاوکردەوە<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Martin|یەکەم١=Annie|سەردێڕ=Sabrina Carpenter releases 'Let Me Move You' single for 'Work It'|ناونیشان=https://www.upi.com/Entertainment_News/2020/07/24/Sabrina-Carpenter-releases-Let-Me-Move-You-single-for-Work-It/7031595604647/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئابی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=UPI|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئابی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200803101751/https://www.upi.com/Entertainment_News/2020/07/24/Sabrina-Carpenter-releases-Let-Me-Move-You-single-for-Work-It/7031595604647/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>، کە ھاوکات ڕۆڵی سەرەکی تێدا گێڕاوە و بەرھەمی جێبەجێکاریش بووە. ڕۆڵی ئەو بەگشتی پێداچوونەوەی ئەرێنی وەرگرت.<ref name="N'Duka-2019">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=N'Duka|یەکەم=Amanda|ڕێکەوت=٢ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Jordan Fisher, Drew Ray Tanner, Michelle Buteau Join Sabrina Carpenter In Netflix Dance Comedy 'Work It'|ناونیشان=https://deadline.com/2019/07/jordan-fisher-drew-ray-tanner-michelle-buteau-sabrina-carpenter-netflix-movie-1202641240/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190708083415/https://deadline.com/2019/07/jordan-fisher-drew-ray-tanner-michelle-buteau-sabrina-carpenter-netflix-movie-1202641240/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی تەممووزی ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=Deadline|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lee|یەکەم=Benjamin|ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Work It review – engaging Netflix teen comedy dances to a familiar beat|ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2020/aug/07/work-it-review-netflix-comedy|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=The Guardian}}</ref> لە دەنگی فیلمەکەدا گۆرانی "واو"ی زارا لارسۆن بوو، کە بووە ھۆی ئەوەی کارپێنتەر لە ڕیمیکسی گۆرانییەکەدا بەشداری بکات، کە لە مانگی ئەیلولی ئەو ساڵەدا بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yopko|یەکەم=Nick|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Zara Larsson Recruits Sabrina Carpenter For Remix Of Marshmello-produced Single "Wow"|ناونیشان=https://edm.com/music-releases/zara-larsson-sabrina-carpenter-marshmello-wow-remix|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=EDM}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Sabrina Carpenter To Team Up With Zara Larsson On 'WOW' Remix|ئیش=Beautiful Ballad|ناونیشان=http://www.beautifulballad.org/2020/09/23/sabrina-carpenter-to-team-up-with-zara-larsson-on-wow-remix/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20201026084119/http://www.beautifulballad.org/2020/09/23/sabrina-carpenter-to-team-up-with-zara-larsson-on-wow-remix/}}</ref> لە مانگی تشرینی یەکەمدا، کارپێنتەر ڕۆڵی سەرەکی لە فیلمی دیزنی+ بە ناوی "ھەورەکان" بینی کە لەسەر بنەمای ژیانی زاکی سۆبیچ دروستکراوە.<ref name="Kit-2019" /> ھەروەھا بەشداری لە دەنگی فیلمەکەدا کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ward|یەکەم=Jess Salafia|ڕێکەوت=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=New Track 'Clouds' From Soundtrack For Disney+ Original Movie Released Today|ناونیشان=https://www.cinelinx.com/movie-news/movie-stuff/new-track-clouds-from-soundtrack-for-disney-original-movie-released-today/|ڕێکەوتی سەردان=١١ی نیسانی ٢٠٢٢|وێبگە=Cinelinx|زمان=en-US}}</ref> لە مانگی کانوونی دووەمی ٢٠٢٠دا، کارپێنتەر لە ژێر لیستی ٣٠ ساڵی ژێر ٣٠ ساڵی فۆربس لە بەشی ھۆلیوود و کات بەسەربردن خرایە لیستی یاریزانەکانەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Sabrina Carpenter|ئیش=Forbes|ناونیشان=https://www.forbes.com/profile/sabrina-carpenter/|ڕێکەوتی سەردان=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211103020907/https://www.forbes.com/profile/sabrina-carpenter/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٢٠٢١-ئێستا: ئەو ئیمەیلانەی ناتوانم بیانێرم === لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢١ کارپێنتەر ڕایگەیاند کە گرێبەستی لەگەڵ کۆمپانیای ستۆدیۆ ئایلاند لە گروپی یونێڤێرساڵ میوزیک واژۆ کردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Chan|یەکەم=Anna|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Signs With Island Records: 'It's the Perfect Place for Me'|ناونیشان=https://www.billboard.com/pro/sabrina-carpenter-signs-with-island-records/|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard Pro]]|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220724035757/https://www.billboard.com/pro/sabrina-carpenter-signs-with-island-records/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> یەکەم گۆرانییەکەی لە ژێر ناوی نوێی تۆمارکردندا گۆرانی "پێست" بوو<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Kaufman|یەکەم=Gil|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Drops Provocative New Song 'Skin': Listen|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/pop/sabrina-carpenter-skin-9514960/|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220715214257/https://www.billboard.com/music/pop/sabrina-carpenter-skin-9514960/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref>، کە لە ٢٢ی ١ی ٢٠٢١ بڵاوکرایەوە، گۆرانییەکە بۆ یەکەمجار لە پلەی ٤٨ی بیلبۆرد ھۆت ١٠٠دا دەرکەوت و بووە یەکەم گۆرانییەکەی لە چارتەکەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Five Burning Questions: Sabrina Carpenter's 'Skin' Answer Song Debuts at No. 48 on the Hot 100|ناونیشان=https://www.billboard.com/pro/sabrina-carpenter-skin-hot-100-five-burning-questions/|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220715214257/https://www.billboard.com/pro/sabrina-carpenter-skin-hot-100-five-burning-questions/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> کارپێنتەر گۆرانییەکەی لە بەرنامەی درەنگ لەگەڵ جەیمس کۆردن و لە ٣٢ەمین خەڵاتی ساڵانەی خەڵاتی ڕاگەیانیدنی ساڵی پێشکەش کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Mamo|یەکەم=Heran|ڕێکەوت=٢ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Weathers the Storm With 'Sabrina' Actor in 'Skin' Video|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/pop/sabrina-carpenter-skin-music-video-9519589/|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220813234614/https://www.billboard.com/music/pop/sabrina-carpenter-skin-music-video-9519589/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Sabrina Carpenter honors trans youth during Hulu exclusive performance at the 32nd Annual GLAAD Media Awards|ناونیشان=https://www.glaad.org/blog/sabrina-carpenter-honors-trans-youth-during-hulu-exclusive-performance-32nd-annual-glaad-media|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230223074850/https://www.glaad.org/blog/sabrina-carpenter-honors-trans-youth-during-hulu-exclusive-performance-32nd-annual-glaad-media|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=GLAAD|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Walsh|یەکەم=Charlotte|ڕێکەوت=١٠ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Gets Drenched Again While Performing Skin|ناونیشان=https://www.vulture.com/2021/02/sabrina-carpenter-james-corden-skin-performance.html|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220724035838/https://www.vulture.com/2021/02/sabrina-carpenter-james-corden-skin-performance.html|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Vulture|زمان=en-us}}</ref> لە مانگی ئەیلولی ٢٠٢١ لە بەرگی سێیەمی بەرنامەی تایبەتی پرایم ڤیدیۆ بەناوی بەرنامەی  ساڤاج ئێکس فێنتی دەرکەوت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=All the celebrities who walked in Rihanna's 2021 Savage X Fenty fashion show|ناونیشان=https://www.insider.com/savage-x-fenty-celebrities-who-walked-in-rihannas-fashion-show-2021-9|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٣|وێبگە=[[Insider Inc.|Insider]]}}</ref> لە ٩ی ئەیلولی ٢٠٢١، کارپێنتەر تاکە گۆرانییەکەی بە ناوی "پێست لێبوونەوە" بڵاوکردەوە، کە بڕیارە لە پێنجەمین ئەلبوومی ستۆدیۆیی ئەوکاتەدا دەربکەوێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Calls Past Relationship 'Water Under the Bridge' in 'Skinny Dipping'|ناونیشان=https://people.com/music/sabrina-carpenter-calls-past-relationship-water-under-the-bridge-new-song-skinny-dipping/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220622193227/https://people.com/music/sabrina-carpenter-calls-past-relationship-water-under-the-bridge-new-song-skinny-dipping/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Peoplemag|زمان=en}}</ref> لە ١٨ی شوباتی ٢٠٢٢ گۆرانی "کاتە خێراکان"ی وەک دووەم گۆرانی پێنجەمین ئەلبوومی ستۆدیۆیی بڵاوکردەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Mier|یەکەم=Tomás|ڕێکەوت=١٨ی شوباتی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Is 'Letting Life Steer the Wheel' on New Song 'Fast Times'|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/music/music-news/sabrina-carpenter-fast-times-song-video-1301618/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٣|magazine=Rolling Stone|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220718025100/https://www.rollingstone.com/music/music-news/sabrina-carpenter-fast-times-song-video-1301618/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ھەر لەو مانگەدا لە فیلمی کچە باڵابەرز ٢ دەرکەوت<ref name="Dodson-2022" /><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=West|یەکەم=Amy|ڕێکەوت=٢٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Tall Girl 2 trailer arrives as Netflix release date is confirmed|ناونیشان=https://www.digitalspy.com/movies/trailers/a38825493/tall-girl-2-trailer-netflix-release-date-confirmed/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220715214257/https://www.digitalspy.com/movies/trailers/a38825493/tall-girl-2-trailer-netflix-release-date-confirmed/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Digital Spy]]|زمان=en-GB}}</ref>، لە مانگی ئایاری ٢٠٢٢، کارپێنتەر لە فیلمی کۆمیدی-درامای تریلەری ستۆدیۆی ئەمازۆن بارودۆخی بەپەلە دەرکەوت کە بۆ یەکەمجار لە فێستیڤاڵی فیلمی سەندەنس ساڵی ٢٠٢٢ لەو مانگی یەکدا نمایشکرابوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nicholas|یەکەم=Lyndon|ڕێکەوت=١٩ی ئایاری ٢٠٢٢|سەردێڕ='Emergency': Release Date, Trailer, Cast, and Everything You Need to Know|ناونیشان=https://collider.com/emergency-release-date-trailer-cast/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220715214257/https://collider.com/emergency-release-date-trailer-cast/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Collider (website)|Collider]]|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=N'Duka|یەکەم=Amanda|ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢١|سەردێڕ=Sabrina Carpenter, RJ Cyler Star In 'Emergency' Comedy From Amazon Studios & Temple Hill|ناونیشان=https://deadline.com/2021/04/sabrina-carpenter-rj-cyler-emergency-comedy-amazon-studios-temple-hill-1234735844/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220510204218/https://deadline.com/2021/04/sabrina-carpenter-rj-cyler-emergency-comedy-amazon-studios-temple-hill-1234735844/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئایاری ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=Deadline|زمان=en-US}}</ref> لە ١٥ی تەمموزی ٢٠٢٢، کارپێنتەر پێنجەمین ئەلبوومی ستۆدیۆیی خۆی بەناوی ئەو ئیمەیلانەی ناتوانم بیانێرم بڵاوکردەوە کە بۆ یەکەمجار دەرکەوت و لە پلەی ٢٣ی بیلبۆرد ٢٠٠دا گەیشتە لوتکە و ١٨ ھەزار یەکە ھاوتای ئەلبوومەکەی فرۆشرا، ئەمەش بووەتە بەرزترین ئەلبوومی لە لیستەکەدا تا ئێستا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cantor|یەکەم=Brian|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Report: Sabrina Carpenter's "Emails I Can't Send" Debuts With 7K US Sales, 18K Total US Units|ناونیشان=https://headlineplanet.com/home/2022/07/22/report-sabrina-carpenters-emails-i-cant-send-debuts-with-7k-us-sales-18k-total-us-units/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220729131957/https://headlineplanet.com/home/2022/07/22/report-sabrina-carpenters-emails-i-cant-send-debuts-with-7k-us-sales-18k-total-us-units/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٣|وێبگە=Headline Planet|زمان=en-US}}</ref> ئەلبوومەکە زیاتر بە تاکە گۆرانییەکانی: "خراپی"<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Mier|یەکەم=Tomás|ڕێکەوت=١ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Doesn't Hesitate Hitting the Send Button on 'Vicious'|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/music/music-news/sabrina-carpenter-vicious-emails-i-cant-send-single-1377092/|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی شوباتی ٢٠٢٣|magazine=Rolling Stone|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220718164612/https://www.rollingstone.com/music/music-news/sabrina-carpenter-vicious-emails-i-cant-send-single-1377092/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> و "قسەی ھیچ" پەرەی پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Mier|یەکەم=Tomás|ڕێکەوت=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Becomes the 'Dipshit' Boy She Likes in Silly 'Nonsense' Video|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/music/music-news/sabrina-carpenter-nonsense-video-1234629311/|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی شوباتی ٢٠٢٣|magazine=Rolling Stone|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230126105645/https://www.rollingstone.com/music/music-news/sabrina-carpenter-nonsense-video-1234629311/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ئەم تاکە گۆرانییەی دوایی ستایشی ڕەخنەگرانی بەدەستھێنا، لە پلەی ٥٦ لە ھۆت ١٠٠ گەیشتە لوتکە و لەلایەن RIAA بڕوانامەی پلاتینیۆمی پێدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Lipshutz|یەکەم=Jason|ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Why Sabrina Carpenter Almost Didn't Release Her New Album's Biggest Hit|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/pop/sabrina-carpenter-nonsense-tiktok-radio-remix-interview-1235281898/|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٣|magazine=Billboard}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Sabrina Carpenter - Gold & Platinum Awards|ناونیشان=https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=sabrina+carpenter#search_section|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230813095112/https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_active=default-award&se=sabrina+carpenter#search_section|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئابی ٢٠٢٣|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Recording Industry Association of America}}</ref> لە مانگی ئابی ٢٠٢٢، کارپێنتەر گەشتی ئەو ئیمەیلانەی ناتوانم بیانێرم ڕاگەیاند کە لە مانگی ئەیلولی ئەو ساڵە دەستی پێکرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Oh|یەکەم=Hannah|ڕێکەوت=١٦ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Here's How to Snag Tickets to Sabrina Carpenter's "Emails I Can't Send" Tour|ناونیشان=https://www.seventeen.com/celebrity/a40908185/sabrina-carpenter-emails-i-cant-send-tour/|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220816182342/https://www.seventeen.com/celebrity/a40908185/sabrina-carpenter-emails-i-cant-send-tour/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٩ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Seventeen (American magazine)|Seventeen]]|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Bowenbank|یەکەم=Starr|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Sabrina Carpenter to Embark on 'Emails I Can't Send' U.S. Tour: Here Are the Dates|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/concerts/sabrina-carpenter-us-tour-dates-2022-1235126680/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|زمان=en-US|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220815200311/https://www.billboard.com/music/concerts/sabrina-carpenter-us-tour-dates-2022-1235126680/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئابی ٢٠٢٢}}</ref> کۆنسێرتەکەی لە شاری پۆرتلاند لە ویلایەتی ئۆریگۆن بەھۆی ھەڕەشەی بۆمبەوە ھەڵوەشایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Livesay|یەکەم١=Brandon|سەردێڕ=Sabrina Carpenter's Portland Concert Canceled After 'Credible Security Threat': 'So Sorry'|ناونیشان=https://people.com/music/sabrina-carpenter-portland-concert-canceled-after-credible-security-threat/|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٣|وێبگە=People Magazine}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین١=Mier|یەکەم١=Tomás|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Says She Canceled Portland Show After 'Credible Security Threat'|ناونیشان=https://www.rollingstone.com/music/music-news/sabrina-carpenter-cancels-portland-show-bomb-threat-1234713232/|magazine=Rolling Stone|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی نیسانی ٢٠٢٣}}</ref> کارپێنتەر لەلایەن تایلۆر سویفتەوە وەک ئەکتەری کردنەوەی گەشتی سەردەمەکان  بۆ ژمارەیەک لە نمایشەکانی ئەمریکای لاتین و ئوسترالیا و سەنگافورە دەستنیشانکرا.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Dailey|یەکەم=Hannah|ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Makes Eras Tour Debut, Covers Selena's 'Dreaming of You' in Mexico City: Watch|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/sabrina-carpenter-covers-selena-taylor-swift-eras-tour-debut-1235400984/|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئابی ٢٠٢٣|magazine=Billboard|زمان=en-US}}</ref><ref name="Swift-2023">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Swift|یەکەم=Taylor|ڕێکەوت=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Really thrilled to tell you this!! Mexico, Argentina and Brazil: We are bringing The Eras Tour to you this year! Sweet angel princess @SabrinaAnnLynn will be joining us on all of the shows! Visit the tour section of my site for more information on your registrations, pre-sales and on-sales. LOTS more international dates to come soon, promise!|ناونیشان=https://twitter.com/taylorswift13/status/1664663509488074754|ڕێکەوتی سەردان=٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=Twitter|زمان=en}}</ref> کارپێنتەر بەرگێکی فیلمی "دەمزانی کێشەیت"ی سویفتی وەک تایبەتی سپۆتیفای بڵاوکردەوە و ڕایگەیاند و بەیەکەوە گۆرانی گوتن لەگەڵ سویفت "خەونێکی منداڵییە کە ھاتۆتە دی".<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Aniftos|یەکەم=Rania|ڕێکەوت=١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Says Opening for Taylor Swift Is a 'Childhood Dream Come True'|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/pop/sabrina-carpente-opening-taylor-swift-childhood-dream-come-true-1235472813/|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|magazine=Billboard|زمان=en-US}}</ref> کارپێنتەر ئەزموونی خۆی لە گەشتی سەردەمدا بە "بە پێچەوانەی ھەر جەماوەرێکەوە وەسف کردووە کە پێشتر کردوویەتی<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Allaire|یەکەم=Christian|ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ="It Was Magic": Sabrina Carpenter Talks Kicking Off Taylor Swift's Eras Tour|ناونیشان=https://www.vogue.com/slideshow/sabrina-carpenter-taylor-swift-eras-tour-fashion|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=[[Vogue (magazine)|Vogue]]|زمان=en-US}}</ref>". لە ١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣، کارپێنتەر EP ی بە تەوەرەی کریسمس بە ناوی کێکی میوە بڵاوکردەوە، کە تێیدا "کریسمسێکی بێمانا" بوو کە ساڵێک پێشتر بڵاوکرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Major|یەکەم=Michael|ڕێکەوت=٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Sabrina Carpenter to Release Christmas EP Next Week; 'Fruitcake' to Feature Five New Holiday Songs|ناونیشان=https://www.broadwayworld.com/bwwmusic/article/Sabrina-Carpenter-to-Release-Christmas-EP-Next-Week-20231108|ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Broadway World}}</ref> == ھوونەری == === شێوازەکانی گۆران گوتن === لە سەرەتای ژیانی ھونەریدا، کارپێنتەر وەک گۆرانیبێژێکی "گۆرانی پۆپی گەنجان" وەسف کرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Monger|یەکەم=James|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Bio, Albums, Streaming, Links|ناونیشان=https://www.allmusic.com/artist/sabrina-carpenter-mn0002814181|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ئیش=[[Allmusic]]}}</ref> دواتر لە ژیانی پیشەیی خۆیدا، کارپێنتەر دەستی کرد بە  مۆسیقای پۆپ، لەگەڵ ئای.دی. نووسەر باری پیرس ئاماژەی بەوەدا کە دوای بڵاوبوونەوەی فیلمی ئیمەیڵەکان کە ناتوانم بنێرم، "بە مافی خۆی دەتوانێت داوای نازناوی پۆپستاری تەواو بکات".<ref name="IDART22">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pierce|یەکەم=Barry|ڕێکەوت=١٧ی ئازاری ٢٠٢٣|سەردێڕ=Sabrina Carpenter's becoming the popstar of her dreams|ناونیشان=https://i-d.vice.com/en/article/7kxzga/sabrina-carpenter-interview-2023|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=I.D.|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231003023545/https://i-d.vice.com/en/article/7kxzga/sabrina-carpenter-interview-2023|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> کارپێنتەر ھەستی بەوە کرد کە گواستنەوەی لە ئەستێرەی دیزنی سەختە، پیرس ئاماژەی بەوەدا کە لەو کاتەوە سەربەخۆیی زیاتری بەسەر کارەکانیدا ھەبووە.<ref name="IDART2" /> کارپێنتەر لە چاوپێکەوتنێکدا لەگەڵ ڤۆگ ئاماژەی بەوە کردووە کە "مۆسیقای پێشووی لایەنێکی خۆی خستۆتە ڕوو کە ھەستی نەدەکرد لەو کاتەدا ڕەسەنە".<ref name="vogue1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sarabia|یەکەم=Chelsea|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Sabrina Carpenter On Her Emails I Can't Send Tour: "Songs Really Find You When You Need Them The Most"|ناونیشان=https://vogue.ph/lifestyle/people/sabrina-carpenter-emails-i-cant-send-exclusive/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Vogue}}</ref> ھەروەھا ئامادەبوونی لەسەر شانۆ ستایشی کراوە و نووسەری ڤۆگ چێڵسی سارابیا ئاماژەی بەوە کردووە کە "وەک ھونەرمەند و ئەکتەرێک، تەواوی دەربڕینی مرۆڤ بەکاردەھێنێت وەک ئەوەی ئامێرێکی تایبەتی خۆی بێت".<ref name="vogue12">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Sarabia|یەکەم=Chelsea|ڕێکەوت=٤ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Sabrina Carpenter On Her Emails I Can't Send Tour: "Songs Really Find You When You Need Them The Most"|ناونیشان=https://vogue.ph/lifestyle/people/sabrina-carpenter-emails-i-cant-send-exclusive/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Vogue}}</ref> جۆری دەنگی کارپێنتەر وەک "سۆپرانۆیەکی سەرنجڕاکێش" دەستنیشان کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Eyes Wide Open Album Press Release - 2015.pdf|ناونیشان=https://www.hollywoodrecords.com/wp-content/uploads/2014/03/Sabrina-Carpenter-Eyes-Wide-Open-Album-bio-2015.pdf|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=Hollywood Records}}</ref> ئەلبوومە سەرەتاییەکانی توخمەکانی فۆلکلۆر پۆپ، ئاکۆستیک، شاری، پۆپی کارەبای و مۆسیقای ماڵەوەی تێدابووە.<ref name="Rodrigues">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rodrigues|یەکەم=Brittany|ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤|سەردێڕ=Track By Track Review Of EVOLution By Sabrina Carpenter|ناونیشان=https://www.chch.com/shows/andpop/?ruri=/2016/10/14/track-track-review-evolution-sabrina-carpenter/|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ئیش=AND Pop}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Wass|یەکەم=Mike|ڕێکەوت=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Sabrina Carpenter's 'The Middle Of Starting Over' Is Completely Irresistible: Watch The Candy-Colored Video|ناونیشان=http://www.idolator.com/7563889/sabrina-carpenter-middle-of-starting-over-video?chrome=1|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|magazine=[[Rolling Stone]]|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240104115205/https://www.idolator.com/7563889/sabrina-carpenter-middle-of-starting-over-video?chrome=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئەلبوومەکانی دوای تاکەکەسی: بەشی یەکەم قووڵم کردووەتەوە لە ژانرەکانی "پێگەیشتووتر" و ناوەڕۆکی میلۆدیەکە لەوانە سەمای پۆپ، تراپ، ھیپ ھۆپ، و ئاڕ و بی بێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Singular: Act II Bio 2019|ناونیشان=https://www.hollywoodrecords.com/press/sabrinacarpenter/|وێبگە=Sabrina Carpenter Hollywood Records Press}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Russell|یەکەم=Erica|ڕێکەوت=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩|سەردێڕ=Sabrina Carpenter on Fan Theories, ASMR and How 'Singular Act II' Shows 'Vulnerable' Confidence|ناونیشان=https://popcrush.com/sabrina-carpenter-on-fan-theories-asmr-and-the-vulnerable-confidence-of-singular-act-ii/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تەممووزی ٢٠١٩|وێبگە=PopCrush|زمان=en|وتەگێڕانەوە=The singer's fourth studio album is a glossy, hook-laden collection of danceable pop and R&B}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nied|یەکەم=Mike|ڕێکەوت=٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Stream Sabrina Carpenter's Bop-Filled 'Singular Act 1|زمان=en-US|ئیش=idolator|ناونیشان=https://www.idolator.com/7688075/sabrina-carpenter-packs-bops-onto-singular-act-1-stream-it-here?chrome=1|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی نیسانی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230419183819/https://www.idolator.com/7688075/sabrina-carpenter-packs-bops-onto-singular-act-1-stream-it-here?chrome=1|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref name="itunes3">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Singular Act I by Sabrina Carpenter on iTunes|ناونیشان=https://itunes.apple.com/us/album/singular-act-i/1438671104|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=iTunes Store (US)|وتەگێڕانەوە=Somehow, in the midst of all that, she recorded a third album—the two-part project Singular—which begins here with a serving of saucy, confident dance-pop.}}</ref> لەسەر دەنگەکەی، کارپێنتەر ئاماژەی بەوە کردووە کە شێوازی موزیکی ئەو ھەموو "توخمەکانی"ی تێدایە.<ref name="artistry1">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Downing|یەکەم=Megan|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Get To Know: Sabrina Carpenter|ناونیشان=http://www.mtv.co.uk/news/hwpahg/sabrina-carpenter-get-to-know-introducing-interview|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=MTV UK}}</ref> ھەروەھا کارپێنتەر بەھۆی چیرۆکگێڕانەوەی لەناو مۆسیقاکەیدا ناوبانگی دەرکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Hopper|یەکەم=Alex|ڕێکەوت=١ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|سەردێڕ=5 Things to Know About Sabrina Carpenter|ناونیشان=https://americansongwriter.com/5-things-to-know-about-sabrina-carpenter/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=American Songwriter}}</ref> === کاریگەریەکان === کارپێنتەر کریستینا ئەگویلێرا<ref name="artistry12">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Downing|یەکەم=Megan|ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠١٧|سەردێڕ=Get To Know: Sabrina Carpenter|ناونیشان=http://www.mtv.co.uk/news/hwpahg/sabrina-carpenter-get-to-know-introducing-interview|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=MTV UK}}</ref> و ڕیھانا وەک گەورەترین کاریگەرییە مۆسیقیەکانی ناوبردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Crooks|یەکەم=Amy|ڕێکەوت=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤|سەردێڕ=Video: Sabrina Carpenter Dished On Musical Influences, Favorite Food, Touring & More With Disney Playlist|ناونیشان=http://www.dis411.net/2014/06/30/video-sabrina-carpenter-dished-on-musical-influences-favorite-food-touring-more-with-disney-playlist/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170807021235/http://www.dis411.net/2014/06/30/video-sabrina-carpenter-dished-on-musical-influences-favorite-food-touring-more-with-disney-playlist/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی ئابی ٢٠١٧|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤|ئیش=dis411.net}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Nied|یەکەم=Mike|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=11 Reasons Why Christina Aguilera's 'Stripped' Era Was so Empowering|ناونیشان=https://popcrush.com/why-christina-aguilera-stripped-era-empowering/|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Pop Crush}}</ref> کارپێنتەر گۆرانی "جوان"ی ئەگویلێرای وەک ھۆکارێک ھێنایەوە کە "گۆرانی وەک بەشێک لەوەی کە دەتوانێت بیکات بۆ نمایشکردن و وەک پەرەپێدانی دەنگی خۆی" دەبینێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Bergado|یەکەم=Gabe|ڕێکەوت=١٣ی تەممووزی ٢٠١٨|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Shares the Soundtrack to Her Life|ناونیشان=https://www.teenvogue.com/story/sabrina-carpenter-soundtrack-to-her-life|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Teen Vogue}}</ref> ھەروەھا ڕایگەیاندووە کە سەرسامە بە "متمانە و ھێزی ناو دەنگی" ئەگویلێرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Duran|یەکەم=Anagricel|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٣|سەردێڕ=Watch Sabrina Carpenter cover ABBA's 'Lay All Your Love On Me' at Lollapalooza 2023|ناونیشان=https://www.nme.com/news/music/watch-sabrina-carpenter-cover-abbas-lay-all-your-love-on-me-at-lollapalooza-2023-3478520|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=NME}}</ref> ھەروەھا کارپێنتەر مۆسیقای جۆری ئاڕ و بی وەک کاریگەرییەک بۆ کارەکانی ھێناوەتەوە و ستایشی "ڕەچاوکردنی" ڕیھانا دەکات بەھۆی شلەژانییەکەیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/pop/sabrina-carpenter-ultimate-rb-playlist-rihanna-sza-kehlani-8039202/|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Reveals Her Ultimate R&B Playlist Featuring Rihanna, SZA & Kehlani|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|magazine=Billboard|ڕێکەوت=١٦ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|دوایین=Salud|یەکەم=April}}</ref> ھەروەھا ئاماژەی بە ئاریتا فرانکلین،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠١٨|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Talks Love of Rihanna, Remembers Aretha Franklin & More|ناونیشان=https://www.yahoo.com/entertainment/sabrina-carpenter-talks-love-rihanna-064909342.html|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=Yahoo!|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231102111406/https://www.yahoo.com/entertainment/sabrina-carpenter-talks-love-rihanna-064909342.html|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ویتنی ھیوستن و ئیتا جەیمس کردووە وەک کاریگەرییە سەرەتاییەکانی مۆسیقاکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Newman-Bremang|یەکەم=Kathleen|ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠١٩|سەردێڕ=World, Meet Girl: Sabrina Carpenter On Ghosting, Grieving & Growing Up|ناونیشان=https://www.refinery29.com/en-us/2019/08/239271/sabrina-carpenter-singular-album-artist-interview|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠١٩|وێبگە=Refinery29|زمان=en}}</ref> ئەو ئیلھامێکی لە گۆرانی نووسینی تایلۆر سویفت و لۆرد وەرگرتووە.<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Sabrina Carpenter – TOP Magazine (LIVE)|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠١٩|ناونیشان=https://www.youtube.com/watch?v=P4FkZvwG8Jk|ئیش=[[YouTube]]|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230227151715/https://www.youtube.com/watch?v=P4FkZvwG8Jk|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی شوباتی ٢٠٢٣|ڕەوشی ناونیشان=bot: unknown}}{{cbignore}}</ref> ئەو نمایشە ڕاستەوخۆکانی سویفت ئیلھامبەخش بووە بۆی.<ref name=":1" /><ref name=":0" /> == چالاکیەکانی دیکەی == === بەرھەم و پشتگیرییەکان === لە ساڵی ٢٠١٧ کارپێنتەر پشتگیری لە ھەڵمەتی ھەمیشە چاکی کۆنڤێرس کرد شانبەشانی ڕۆوان بلانچارد و ئاڵتۆن مەیسۆن و کۆل سپرۆز.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Okwodu|یەکەم=Janelle|ڕێکەوت=٢٩ی تشرینی دووەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Rowan Blanchard and Sabrina Carpenter on Sneakers, Sisterhood, and Dressing Without Rules|ناونیشان=https://www.vogue.com/article/rowan-blanchard-sabrina-carpenter-converse-forever-chuck-interview|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئەیلوولی ٢٠٢٣|وێبگە=Vogue}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٨ بووە باڵیۆزی براند لە کۆمپانیای ئایرۆپۆستال.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Young|یەکەم=Vicki|ڕێکەوت=١٦ی ئازاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Sabrina Carpenter — Fashion Collaborator|ناونیشان=https://wwd.com/fashion-news/fashion-scoops/sabrina-carpenter-fashion-collaborator-aeropostale-fashion-scoops-1202630943/|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|وێبگە=WWD}}</ref> ھەروەھا لە ساڵی ٢٠٢١ بووە باڵیۆزی براند بۆ کۆمپانیای سامسۆنگ ئەمریکا، ئەمەش لە چوارچێوەی پرۆگرامی ھاوبەشی کۆمپانیاکە "دەستەی گالاکسی".<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Wang|یەکەم=Steffanee|ڕێکەوت=١٢ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=SABRINA CARPENTER ON 'EMAILS I CAN'T SEND' & HEALING THROUGH SONGWRITING|ناونیشان=https://www.nylon.com/entertainment/sabrina-carpenter-emails-i-cant-send-fork-lyric-samsung|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٣|magazine=Nylon}}</ref> لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٢٢ لە چالاکیی درووستکەری گالاکسی کە لەلایەن سامسۆنگەوە میوانداری کرابوو، ئاھەنگی گێڕا<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Cartwright|یەکەم=Summer|ڕێکەوت=٢٤ی ئازاری ٢٠٢٢|سەردێڕ=Sabrina Carpenter On Finding Her Light During 'Really Dark Times'|ناونیشان=https://stylecaster.com/sabrina-carpenter/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220724035757/https://stylecaster.com/sabrina-carpenter/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[StyleCaster]]|زمان=en-US}}</ref> سەرەڕای ئەوەش، دوای بڵاوبوونەوەی ئەلبوومەکەی لە ساڵی ٢٠٢٣، ھەروەھا کۆنسێرتێکی لایڤستریم لە چالاکیی ساڵانەی ھاوینەی گالاکسی سامسۆنگ و بیلبۆرد پێشکەش کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Lancaster|یەکەم=Elizabeth|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Samsung {{!}} Billboard Summer of Galaxy Concert Featuring Sabrina Carpenter|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/concerts/summer-of-galaxy-concert-with-sabrina-carpenter-1235110927/|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220716105627/https://www.billboard.com/music/concerts/summer-of-galaxy-concert-with-sabrina-carpenter-1235110927/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|دوایین=Green|یەکەم=Quincy|ڕێکەوت=٢٢ی تەممووزی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Debuts New Music at Samsung's Summer of Galaxy|ناونیشان=https://www.billboard.com/music/music-news/summer-of-galaxy-1235116969/|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی تەممووزی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220729230633/https://www.billboard.com/music/music-news/summer-of-galaxy-1235116969/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> لە مانگی ئەیلولی ساڵی ٢٠٢٢، کارپێنتەر یەکەم بۆنی خۆی بە ھاوبەشی لەگەڵ کۆمپانیای بۆنی جوانی بڵاوکردەوە، بە ناوی دانی شیری. بۆنەکە وەک کۆتایی لەلایەن خەڵاتەکانی دامەزراوەی بۆن بۆ ‘بۆنی ساڵ — بەناوبانگ کاندید کرا. لە ساڵی ٢٠٢٣ کارپێنتەر بۆنی دووەمی خۆی بە ناوی کارامێل دریم ڕاگەیاند<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Lobad|یەکەم=Noor|ڕێکەوت=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Teams With Scent Beauty for Perfume Launch|ناونیشان=https://wwd.com/beauty-industry-news/beauty-features/sabrina-carpenter-perfume-sweet-tooth-1235199114/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220724035757/https://wwd.com/beauty-industry-news/beauty-features/sabrina-carpenter-perfume-sweet-tooth-1235199114/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Women's Wear Daily|WWD]]|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Oh|یەکەم=Hannah|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Just Dropped Her First Perfume and It Sounds Good Enough to Eat|ناونیشان=https://www.seventeen.com/beauty/a40274458/sabrina-carpenter-perfume-sweet-tooth/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220720205934/https://www.seventeen.com/beauty/a40274458/sabrina-carpenter-perfume-sweet-tooth/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Seventeen (American magazine)|Seventeen]]|زمان=en-us}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Releases First Fragrance in Partnership With Scent Beauty|ناونیشان=https://www.businesswire.com/news/home/20220613005020/en/Sabrina-Carpenter-Releases-First-Fragrance-in-Partnership-With-Scent-Beauty|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220724035757/https://www.businesswire.com/news/home/20220613005020/en/Sabrina-Carpenter-Releases-First-Fragrance-in-Partnership-With-Scent-Beauty|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٢|وێبگە=[[Business Wire]]|زمان=en}}</ref> == گەشتەکانی کۆنسێرت == === سەردێڕی === گەشتی ئەلبوومی پەرەسەندن<ref>Kuchik, Natalie (September 6, 2016). [https://www.axs.com/sabrina-carpenter-announces-dates-for-evolution-tour-106099 "Sabrina Carpenter announces dates for EVOLution Tour"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190604071707/https://www.axs.com/sabrina-carpenter-announces-dates-for-evolution-tour-106099|date=June 4, 2019}}. ''AXS''.</ref> گەشتی ئەلبوومی دێ<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Announces 'The De-Tour': See The Summer Dates|ناونیشان=https://www.iheart.com/content/2017-05-08-sabrina-carpenter-announces-the-de-tour-see-the-summer-dates/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210612025229/https://www.iheart.com/content/2017-05-08-sabrina-carpenter-announces-the-de-tour-see-the-summer-dates/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢١|وێبگە=iHeartRadio|زمان=en}}</ref> گەشتی ئەلبوومی تاکەکەسی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Craig|یەکەم=Nicola|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Releases 'Paris' Video and Announces Asia Tour|ناونیشان=https://celebmix.com/sabrina-carpenter-releases-paris-video-and-announces-asia-tour/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210112225106/https://celebmix.com/sabrina-carpenter-releases-paris-video-and-announces-asia-tour/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|وێبگە=CelebMix|زمان=en-GB}}</ref> گەشتی ئەلبوومی ئەو ئیمەیلانەی ناتوانم بیانێرم<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Schube|یەکەم=Will|ڕێکەوت=١٥ی ئابی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Sabrina Carpenter Announces US Headlining Tour|ناونیشان=https://www.udiscovermusic.com/news/sabrina-carpenter-us-headlining-tour/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220815213147/https://www.udiscovermusic.com/news/sabrina-carpenter-us-headlining-tour/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی ئابی ٢٠٢٢|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئابی ٢٠٢٢|وێبگە=udiscovermusic|زمان=en}}</ref> === سەرەتای کردنەوە === ئاریانا گراندێ کچی مەترسیدار<ref>Devoe, Noelle (June 7, 2017). [http://www.seventeen.com/celebrity/music/news/a47812/sabrina-carpenter-on-ariana-grandes-one-love-manchester-tribute-detour-tour/ "Sabrina Carpenter on Ariana Grande's One Love Manchester Tribute: 'It Restored My Faith'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210407190614/http://www.seventeen.com/celebrity/music/news/a47812/sabrina-carpenter-on-ariana-grandes-one-love-manchester-tribute-detour-tour/|date=April 7, 2021}} .''[[Seventeen (American magazine)|Seventeen]]''.</ref> ڤامپەکان گەشتی نیوە شەو<ref>Maldonado, Jennifer (June 29, 2017). [http://www.j-14.com/posts/sabrina-carpenter-the-vamps-dating-rumors-135878 "The Vamps Spill All About Those Sabrina Carpenter Shipping Rumors and If She Ever Let Them Watch 'Girl Meets World'"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210126061635/http://www.j-14.com/posts/sabrina-carpenter-the-vamps-dating-rumors-135878|date=January 26, 2021}}. ''[[J-14 (magazine)|J-14]]''.</ref> تەیلەر سویفت گەشتی سەردەم<ref name="Swift-2023" /> == خەڵات و بەژدارییەکان == {| class="wikitable" |- ! ساڵ ! کار ! Result ! {{Abbr|سەرچاوە|سەرچاوەکان}} |- | ٢٠١٥ | ناتوانیت کچێک لۆمە بکەیت بۆ ھەوڵدان | {{won}} | style="text-align:center;" |<ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=٢٥ی نیسانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/news/6546042/2015-radio-disney-music-awards-see-the-winners-list|سەردێڕ=2015 Radio Disney Music Awards: See the Winners List!|magazine=Billboard|ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی نیسانی ٢٠١٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150630051318/http://www.billboard.com/articles/news/6546042/2015-radio-disney-music-awards-see-the-winners-list|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٢٠١٦ | چاوەکان بەتەواوەتی کراونەتەوە | {{won}} | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی گۆڤار|ڕێکەوت=١ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشان=https://www.billboard.com/articles/news/7350382/2016-radio-disney-music-awards-winners|سەردێڕ=2016 Radio Disney Music Awards: See the Full List of Winners|magazine=Billboard|ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠١٦|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئایاری ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160503105827/https://www.billboard.com/articles/news/7350382/2016-radio-disney-music-awards-winners|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | ٢٠١٧ | بە ئەنقەست |{{Nom}} | style="text-align:center;" | <ref name="OPRDA1"/> |- |٢٠١٨ | بۆچی |{{Nom}} | style="text-align:center;" | <ref name="whyaward1">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Radio Disney Music Awards 2018 Winners|ناونیشان=https://radio.disney.com/radio-disney-music-awards/2018-rdma-winners|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180625104200/https://radio.disney.com/radio-disney-music-awards/2018-rdma-winners|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=radio.disney.com}}</ref> |- |٢٠١٩ | بردنەوەیەکی باش |{{nom}} | style="text-align:center;" | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| ناونیشان=https://news.iheart.com/featured/iheartradio-music-awards/content/2019-01-09-2019-iheartradio-music-awards-see-the-full-list-of-nominees/ | سەردێڕ=2019 iHeartRadio Music Awards: See The Full List of Nominees | بڵاوکەرەوە=iHeartRadio | ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩| ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩| ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩| ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190109154531/https://news.iheart.com/featured/iheartradio-music-awards/content/2019-01-09-2019-iheartradio-music-awards-see-the-full-list-of-nominees/ | ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> |- | rowspan="2" |٢٠٢٣ |ددانی شیرین | {{sho|Finalist}} | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://www.perfumerflavorist.com/news/fragrance/news/22820341/the-fragrance-foundation-the-fragrance-foundation-awards-2023-names-finalists-select-category-winners |سەردێڕ=The Fragrance Foundation Awards 2023 Names Finalists & Select Category Winners |بڵاوکەرەوە=Perfumer & Flavourist}}</ref> |- |سەبرینا | {{Won}} | <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان= https://variety.com/2023/music/news/sabrina-carpenter-hitmakers-speech-1235815391/ |ڕێکەوت=٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٣|بڵاوکەرەوە=[[Variety (magazine)|Variety]] |سەردێڕ=Sabrina Carpenter Talks Getting into the 'Mindset of a Slow Rise': 'I Am the Tortoise'}}</ref> |} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Sabrina Carpenter}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ھۆڵیوود|ژن|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|فیلم|مۆسیقا}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٩٩]] [[پۆل:خانمەکتەرە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ژنە گۆرانیبێژە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:خانمەکتەرە مناڵە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:خانمەکتەرەکانی فیلمی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرانی تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی]] [[پۆل:خانمەکتەرە دەنگییەکانی ئەمریکا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:یووتیووبەرە مۆسیقییەکان]] [[پۆل:میوزیکژەنە سەماکەرە-پۆپەکان]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی ژنی پۆپی ئەمریکی]] [[پۆل:سۆپرانۆ ئەمریکییەکان]] [[پۆل:براوەکانی خەڵاتی گرامی]] [[پۆل:گۆرانیبێژانی خەڵکی لۆس ئانجلەس]] pn7qlxm4exuw2j0p8q4ri27zicg0v33 0 246539 1590751 1509955 2026-06-16T07:04:34Z 1silent scientist 51740 1590751 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شەڕی یەکەمی تکریت''' درێژکراوەی [[شەڕی ٢٠١٤ی مووسڵ|شەڕەکانی ساڵی ٢٠١٤ەی مووسڵە]]، شەڕێک بوو بۆ کۆنترۆڵکردنی شاری [[تکریت]] دوای ئەوەی [[داعش]] و دڵسۆزانی [[ڕژێمی بەعس|بەعس]] شارەکەیان گرت لە ماوەی ھێرشی باکووری [[عێراق]] لە ساڵی ٢٠١٤. شەڕەکە لەنێوان ٢٦ بۆ ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤ ڕوویدا. لە سەرەتای مانگی [[حوزەیران]]ی ساڵی ٢٠١٤، [[دەوڵەتی ئیسلامی]] کۆنتڕۆڵی ژمارەیەک شاری باکووری عێراقی کرد، لەوانە شاری تکریت کە وەک شوێنی لەدایکبوونی [[سەددام حوسێن]] گرنگییەکی ڕەمزی ھەیە و ھاوکات ناوەندی ئیداری [[پارێزگای سەلاحەددین]]یشە. [[حکوومەتی عێراق]] لە ٢٦ی حوزەیران وەڵامی دایەوە و ئۆپەراسیۆنێکی ئاسمانی بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی شارەکە دەستپێکرد، و لە ٢٨ی حوزەیران بە ھێرشێکی زەمینی ئەم ھێرشەی بەھێزتر کرد. شەڕ و پێکدادانەکان لە ٢٩ و ٣٠ی حوزەیران بەردەوام بوو و لە کۆتاییدا داعش و دڵسۆزانی لە ٣٠ی حوزەیران سەرکەوتن لە کاتێکدا ھێزەکانی حکوومەت پاشەکشەیان کرد. ئەم شکستە ھاوکات بوو لەگەڵ ڕاگەیاندنی [[خەلافەتی ئیسلامی]] لەلایەن داعشەوە لە ٢٩ی حوزەیران. [[حکوومەتی عێراق]] لە ١٥ی [[تەممووز]] ھەوڵیدا شارەکە بگرێتەوە بەڵام جارێکی دیکە شکستی ھێنا. دەوڵەتی ئیسلامی وەڵامی دایەوە و ھێرشی کردە سەر کەمپی [[کۆمەڵکوژی سپایکەر|سپایکەر]]ی کە نزیک بوو لە ١٧ی تەممووزدا. تکریت تا [[شەڕی دووەمی تکریت]] لە مانگەکانی ئازار و نیسانی ٢٠١٥ لەژێر کۆنترۆڵی داعشدا مایەوە. == پێشینە == لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا، پێکدادانەکان بە بەشداریی میلیشیا ھۆزنشینەکان، ھێزە تەناھییەکانی عێراق، و [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام|دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش)]] لە سەرانسەری ڕۆژاوای عێراقدا سەریان ھەڵدا. پاشان، لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤دا، چەکدارانی داعش بە سەرکەوتوویی کۆنتڕۆڵی [[فەلووجە]] و [[ڕەمادی]]یان کرد، و زۆربەی [[پارێزگای ئەنبار]]یان خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیانەوە.<ref>{{cite news|title=Iraq's Fallujah falls to 'Qaeda-linked' militants|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jan-04/243100-fallujah-outside-iraq-government-control-security-official.ashx#axzz2oNa3sbT8|access-date=10 June 2014|work=Daily Star|date=4 January 2014|archive-date=4 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104212909/http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jan-04/243100-fallujah-outside-iraq-government-control-security-official.ashx#axzz2oNa3sbT8|url-status=dead}}</ref> لە سەرەتای حوزەیراندا، یاخیبووان دەستیان بە پێشڕەوی کرد بۆ بەشەکانی ناوەڕاست و باکووری عێراق. لە ١٠ی حوزەیراندا، [[شەڕی ٢٠١٤ی مووسڵ|مووسڵ کەوتە دەست داعش]]،<ref>{{cite news|title=Isis insurgents seize control of Iraqi city of Mosul|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jun/10/iraq-sunni-insurgents-islamic-militants-seize-control-mosul|work=The Guardian|date=10 June 2014 |access-date=18 April 2015|last1=Chulov |first1=Martin }}</ref> شکستێکی وێرانکەر بوو بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی ٣٠٬٠٠٠<ref name="Guardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jun/11/mosul-isis-gunmen-middle-east-states |title=Iraq army capitulates to Isis militants in four cities |work=The Guardian |access-date=11 June 2014 |date=11 June 2014}}</ref> [[سەربازانی عێراق|سەربازی عێراقی]] لە شارەکەدا بوون لە بەرامبەر نزیکەی ١٬٥٠٠ چەکداری داعشدا.<ref>{{cite news|title=Terror's new headquarters|url=https://www.economist.com/news/leaders/21604160-iraqs-second-city-has-fallen-group-wants-create-state-which-wage-jihad|newspaper=The Economist|access-date=18 April 2015}}</ref> زۆربەی سەربازانی سوپای عێراق ڕەتیان کردەوە بجەنگن و ھەڵاتن.<ref>{{cite web|title=Special report &ndash; How Mosul fell: An Iraqi general disputes Baghdad's story|url=http://uk.reuters.com/article/uk-mideast-crisis-gharawi-special-report-idUKKCN0I30ZA20141014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306212437/http://uk.reuters.com/article/uk-mideast-crisis-gharawi-special-report-idUKKCN0I30ZA20141014|url-status=dead|archive-date=6 March 2016|publisher=Reuters|access-date=18 April 2015}}</ref> لە ١١ی حوزەیراندا، داعش [[تکریت]]ی گرت.<ref>{{cite news|title=Iraqi city of Tikrit falls to ISIL fighters|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/06/iraqi-city-tikrit-falls-isil-fighters-2014611135333576799.html|access-date=23 July 2015|date=11 June 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> ڕۆژی دواتر، زیاتر لە ھەزار خوێندکاری [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق]]یان لە [[کۆمەڵکوژیی سپایکەر|کامپی سپایکەر]] لە سێدارە دا، کە ٨ میل لە باکووری ڕۆژاوای تکریتەوە دوورە.<ref name="Al Wasat">{{cite web|title=Speicher massacre, cousins of Saddam started it and ISIS finished it|url=http://www.alwasatnews.com/4383/news/read/918437/1.html|website=Al Wasat|access-date=13 September 2014|language=ar}}</ref> == جەنگەکە == === یەکەم ھێرشی حکوومەت === لە ٢٦ی حوزەیراندا، ھێزەکانی [[حکوومەتی عێراق]] ھێرشێکی ئاسمانییان بۆ سەر تکریت دەست پێ کرد بە بەکارھێنانی سێ<ref name="airborne">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-idUSKBN0F10TF20140626|title=Iraq helicopter crashes in airborne commando assault on Tikrit|work=Reuters|date=26 June 2014|access-date=16 October 2014}}</ref> یان چوار<ref name="effort">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iraq-mounts-offensive-to-recapture-tikrit/2014/06/28/d9ebc336-fec5-11e3-b1f4-8e77c632c07b_story.html|title=Iraq reports major effort to recapture Tikrit|newspaper=The Washington Post|access-date=16 October 2014}}</ref> ھەلیکۆپتەری کۆماندۆ کە ڕەوانەی ناو یاریگای [[زانکۆی تکریت]] کران. یەکێک لە ھەلیکۆپتەرەکان خرایە خوارەوە و لەناو یاریگاکەدا کەوتە خوارەوە،<ref name="airborne"/> لە کاتێکدا دانەیەکی تریان دوای تووشبوون بە کێشەیەکی تەکنیکی ناچار بوو نیشتنەوەی بەپەلە ئەنجام بدات. تاقمی ھەلیکۆپتەری دووەم، کە فڕۆکەوانێکی لوبنانی لەنێویاندا بوو، دواتر لەلایەن یاخیبووانەوە دەستگیر کران.<ref name="effort"/> دواتر شەڕێکی دژوار لە دەوروبەری کۆمەڵگەی زانکۆکەدا ڕووی دا، لە کاتێکدا نیشانەشکێنەکانی سوپا لەسەر باڵەخانە بەرزەکانی کۆمەڵگەی زانکۆکە جێگیر بوون.<ref name="airborne"/> لە کاتژمێرە یەکەمەکانی ھێرشەکەدا، ھەلیکۆپتەرێکی جەنگی بۆردوومانی کۆمەڵگەی نەخۆشخانەی شارەکەی کرد.<ref>{{cite web|url=http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?section=middleeast&xfile=data/middleeast/2014/June/middleeast_June310.xml|title=Hospital bombed as battle rages in Tikrit|work=Khaleejtimes.com|access-date=16 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324073659/http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?section=middleeast&xfile=data%2Fmiddleeast%2F2014%2FJune%2Fmiddleeast_June310.xml|archive-date=24 March 2015|url-status=dead}}</ref> تا ڕۆژی دواتر، پێکدادانە پچڕپچڕەکان لە زانکۆکە بەردەوام بوون<ref>{{cite web|url=http://www.arabnews.com/news/593286|title=Baghdad fights for militant-held Tikrit|work=Arabnews.com|date=28 June 2014|access-date=16 October 2014}}</ref> چونکە چەکدارانی شیعەی مەشقپێکراو لەلایەن [[ئێران]]ەوە نێردران و توانییان دەسەڵات بەسەر باڵەخانە بەرزەکانی ناوچەی زانکۆکەدا بگرن.<ref>{{cite web|url=http://www.mcclatchydc.com/news/nation-world/world/middle-east/article24769843.html|title=Battle for Tikrit continues as Iraqi government pushes back against ISIS|publisher=McClatchy|access-date=16 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723172153/http://www.mcclatchydc.com/news/nation-world/world/middle-east/article24769843.html|archive-date=23 July 2015|url-status=dead}}</ref> لە ٢٨ی حوزەیراندا، ھەلیکۆپتەرە جەنگییەکان لە کاتی بەرەبەیاندا ھێرشی ئاسمانییان دژی ئەو یاخیبووانە ئەنجام دا کە ھێرشیان دەکردە سەر سەربازانی ناو کەمپی زانکۆکە.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iraq-crisis-helicopter-gunships-launch-dawn-airstrikes-on-isisheld-tikrit-university-campus-9570055.html|title=Iraq crisis: Helicopter gunships launch dawn air strikes on Isis-held Tikrit university campus|work=The Independent|date=28 June 2014|access-date=16 October 2014}}</ref> تا ئەو کاتە، شارەکە بۆ ماوەی سێ ڕۆژ بوو لەژێر ھێرشی ئاسمانیی بەردەوامدا بوو، کە «بەرمیلە بۆمب»یشی تێدا بوو.<ref name="effort"/> لە کاتی ڕۆژدا ھێرشێکی زەوینیی ھەمەلایەنە بە مەبەستی گرتنی شارەکە دەست پێ کرا. کاروانێکی سەربازی لە سامەڕاوە بەرەو تکریت لە باکوور بەڕێ کەوتن و تا کاتی ئاوابوونی خۆر گەیشتنە لێواری شارەکە. بە گوتەی فەریق ئەحمەد ئەبوو ڕەغیف، کاروانێکی تر ئاراستەی بنکەی ئاسمانیی [[سپایکەر|کامپی سپایکەر]] کرا. لە سەرەتادا بانگەشەی ھەندێک سەرچاوەی حکوومەتی بۆ گرتنی تکریت ھەبوو،<ref>{{cite web|url=https://www.foxnews.com/world/iraqi-forces-reportedly-pull-back-from-tikrit-amid-fierce-fighting-with-isis-militants|title=Iraqi forces reportedly pull back from Tikrit amid fierce fighting with ISIS militants|work=Fox News|access-date=16 October 2014}}</ref> بەڵام لە ڕاستیدا تکریت خۆی لەژێر دەسەڵاتی یاخیبوواندا مابووەوە و شەڕی توند لە دەوروبەری شارەکە لە کاتی شەودا بەردەوام بوو.<ref>{{cite web|url=http://www.nbcnews.com/storyline/iraq-turmoil/iraqi-military-launches-offensive-against-isis-n143581|title=Iraqi Military Launches Offensive Against ISIS|work=NBC News|date=29 June 2014 |access-date=16 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/iraqonthebrink/iraq-forces-look-to-claw-back-city-from-insurgents/article1-1234913.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629221929/http://www.hindustantimes.com/world-news/iraqonthebrink/iraq-forces-look-to-claw-back-city-from-insurgents/article1-1234913.aspx|url-status=dead|archive-date=29 June 2014|title=Iraq forces battle to claw back Tikrit from Sunni insurgents|work=Hindustan Times|date=29 June 2014|access-date=16 October 2014}}</ref> لە ئێوارەدا، ھەلیکۆپتەرەکان بۆردوومانی کۆبوونەوەی ئەو کەسانەیان کرد کە ئامادەکارییان بۆ ڕێوڕەسمی ھاوسەرگیری لە گوندی ئەلبوو ھەیازی لە ڕۆژھەڵاتی تکریت دەکرد، کە بووە ھۆی کوژرانی چوار کەسی سڤیل.<ref>{{cite web|url=http://www.cbc.ca/news/world/iraqi-army-launches-tikrit-assault-to-fight-isis-rebels-1.2691160|title=Iraqi army launches Tikrit assault to fight ISIS rebels|date=30 June 2014|publisher=CBC|access-date=16 October 2014}}</ref> [[پەڕگە:Tikrit Map.jpg|thumb|right|300px|نەخشەی تکریت. فڕۆکەخانەی ئەلسەحرا ناوێکی تری [[سپایکەر|کامپی سپایکەر]].]] ڕۆژی دواتر، سەربازەکان لە تکریتەوە بەرەو شارۆچکەی دیجلەی نزیک لە باشووری شارەکە پاشەکشەیان کرد، ئەمەش وەک ھەوڵێک بۆ خۆڕێکخستنەوە دوای بەرەوڕووبوونەوەی بەرگرییەکی توند.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-28077425|title=Iraq crisis: Fresh clashes over Tikrit|work=BBC News|date=29 June 2014 |access-date=16 October 2014}}</ref> ھەروەھا شەڕ لە نزیک زانکۆکە و دەوروبەری بنکە ئاسمانییەکە بەردەوام بوو،<ref>{{cite web|url=http://america.aljazeera.com/articles/2014/6/29/iraqi-forces-clashwithmilitants.html|title=Iraqi security forces battle for Tikrit as ISIL declares new 'caliphate'|publisher=America.aljazeera.com|access-date=16 October 2014}}</ref> کە بەپێی ڕاپۆرتەکان کەوتبووە ژێر دەسەڵاتی سوپا.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/06/30/world/middleeast/iraq.html?hp&action=click&pgtype=Homepage&version=HpSum&module=first-column-region&region=top-news&WT.nav=top-news&_r=0 |title=Russian Jets and Experts Sent to Iraq to Aid Army|newspaper=[[The New York Times]]|date=29 June 2014 |access-date=16 October 2014|last1=Nordland |first1=Rod }}</ref> لە کاتی شەڕەکانی ئەو ڕۆژەدا، ھەلیکۆپتەرێکی تری سوپای عێراق لە ئاسمانی شارەکەدا خرایە خوارەوە و لە نزیک بازاڕێکدا کەوتە خوارەوە،<ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/r-iraqi-army-presses-tikrit-assault-as-lawmakers-scramble-to-fill-posts-2014-29|title=Iraqi Army Retreats From Saddam's Hometown As Assault on ISIS Falters|date=29 June 2014|work=Business Insider|access-date=16 October 2014}}</ref> لە کاتێکدا سوپا تانکی نارد بۆ بەشداریکردن لە شەڕی زانکۆکەدا. ئاخێوەرێکی سوپای عێراق بانگەشەی ئەوەی کرد کە ٧٠ چەکدار لە تکریت لە ٢٤ کاتژمێری ڕابردوودا کوژراون و ھێزەکانی حکوومەت کۆنتڕۆڵی زانکۆکەیان کردووە. ھیچ کام لەو بانگەشانە بە شێوەیەکی سەربەخۆ پشتڕاست نەکراونەتەوە.<ref name="caliphat">{{cite news|url=http://www.irishtimes.com/news/world/middle-east/isis-declares-caliphate-expanding-plans-for-holy-war-1.1849253|title=Isis declares 'Caliphate' expanding plans for holy war|newspaper=The Irish Times|access-date=16 October 2014}}</ref> دواتر، پێکدادانی توند لە ناوچەیەکی نزیکەی ٢٠ کیلۆمەتر دوور لە چەقی شارەکە، بەرەو سامەڕا، ڕای گەیاند. بەپێی ڕاپۆرتەکان چەکدارەکان پێشڕەوییان کردووە بەڵام لە نزیکەی ١٠ کیلۆمەتری باشووری تکریت ڕاگیران.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2014/06/30/world/meast/iraq-crisis/|title=ISIS declares 'caliphate' stretching across Iraq and Syria|date=30 June 2014|work=CNN|access-date=16 October 2014}}</ref> ھەر لەو ڕۆژەدا، داعش خۆی وەک خەلافەتێکی جیھانی ڕای گەیاند.<ref name=worldwide1>{{cite news|last1=Lawrence|first1=Jessica|title=Iraq crisis: Could an ISIS caliphate ever govern the entire Muslim world?|newspaper=ABC News |date=2 July 2014 |url=http://www.abc.net.au/news/2014-07-02/could-an-isis-caliphate-ever-govern-the-muslim-world/5559806|publisher=ABC News (Australia)|access-date=22 November 2014}}</ref> لە ٣٠ی حوزەیراندا، ھێزەکانی حکوومەت ھەوڵیان دا لە بنکە ئاسمانییەکە بچنە دەرەوە و لەگەڵ سەربازانی زانکۆکە یەک بگرنەوە، بەڵام دوای بەرەوڕووبوونەوەی بەرگرییەکی توندی یاخیبووان لە ناوچەی ئەلدەیووم شکستیان ھێنا.<ref>{{cite web|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/xinhua-news-agency/140630/iraq-army-tug-war-fights-sunni-militants |title=Iraq army in tug-of-war fights with Sunni militants |work=GlobalPost |access-date=16 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021090245/http://www.globalpost.com/dispatch/news/xinhua-news-agency/140630/iraq-army-tug-war-fights-sunni-militants |archive-date=21 October 2014}}</ref> ئاخێوەرێکی سەربازی گوتی کە ھێزەکانی حکوومەت لە سامەڕا کۆدەبنەوە و بەم زووانە ھەوڵێکی تر بۆ گرتنی تکریت دەدەن.<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2014/06/30/326905464/isis-declares-caliphate-as-iraq-fights-to-retake-tikrit|title=ISIS Declares Caliphate As Iraq Fights To Retake Tikrit|date=30 June 2014|work=NPR.org|access-date=16 October 2014}}</ref> لەم نێوەندەدا، لە باشووری تکریت، سوپا توانی شارۆچکەی مەکێشیفە بگرێتەوە لە شەڕێکدا کە ئاخێوەرێکی سوپا بانگەشەی ئەوەی کرد ٤٠ چەکداری داعشی تێدا کوژراوە.<ref name="drives">{{cite web|url=http://al-shorfa.com/en_GB/articles/meii/newsbriefs/2014/06/30/newsbrief-05|title=Iraqi army drives ISIL from town south of Tikrit|date=30 June 2014|work=Al-Shorfa|access-date=16 October 2014}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|شەڕ|دەیەی ٢٠١٠|ئاسیا}} [[پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤]] e2eyfw2lo1r2apcr7mzxxt61qfxd86f 1590776 1590751 2026-06-16T09:01:52Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1590776 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شەڕی یەکەمی تکریت''' درێژکراوەی [[شەڕی ٢٠١٤ی مووسڵ|شەڕەکانی ساڵی ٢٠١٤ەی مووسڵە]]، شەڕێک بوو بۆ کۆنترۆڵکردنی شاری [[تکریت]] دوای ئەوەی [[داعش]] و دڵسۆزانی [[ڕژێمی بەعس|بەعس]] شارەکەیان گرت لە ماوەی ھێرشی باکووری [[عێراق]] لە ساڵی ٢٠١٤. شەڕەکە لەنێوان ٢٦ بۆ ٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٤ ڕوویدا. لە سەرەتای مانگی [[حوزەیران]]ی ساڵی ٢٠١٤، [[دەوڵەتی ئیسلامی]] کۆنتڕۆڵی ژمارەیەک شاری باکووری عێراقی کرد، لەوانە شاری تکریت کە وەک شوێنی لەدایکبوونی [[سەددام حوسێن]] گرنگییەکی ڕەمزی ھەیە و ھاوکات ناوەندی ئیداری [[پارێزگای سەلاحەددین]]یشە. [[حکوومەتی عێراق]] لە ٢٦ی حوزەیران وەڵامی دایەوە و ئۆپەراسیۆنێکی ئاسمانی بۆ کۆنترۆڵکردنەوەی شارەکە دەستپێکرد، و لە ٢٨ی حوزەیران بە ھێرشێکی زەمینی ئەم ھێرشەی بەھێزتر کرد. شەڕ و پێکدادانەکان لە ٢٩ و ٣٠ی حوزەیران بەردەوام بوو و لە کۆتاییدا داعش و دڵسۆزانی لە ٣٠ی حوزەیران سەرکەوتن لە کاتێکدا ھێزەکانی حکوومەت پاشەکشەیان کرد. ئەم شکستە ھاوکات بوو لەگەڵ ڕاگەیاندنی [[خەلافەتی ئیسلامی]] لەلایەن داعشەوە لە ٢٩ی حوزەیران. [[حکوومەتی عێراق]] لە ١٥ی [[تەممووز]] ھەوڵیدا شارەکە بگرێتەوە بەڵام جارێکی دیکە شکستی ھێنا. دەوڵەتی ئیسلامی وەڵامی دایەوە و ھێرشی کردە سەر کەمپی [[کۆمەڵکوژی سپایکەر|سپایکەر]]ی کە نزیک بوو لە ١٧ی تەممووزدا. تکریت تا [[شەڕی دووەمی تکریت]] لە مانگەکانی ئازار و نیسانی ٢٠١٥ لەژێر کۆنترۆڵی داعشدا مایەوە. == پێشینە == لە کانوونی یەکەمی ٢٠١٣دا، پێکدادانەکان بە بەشداریی میلیشیا ھۆزنشینەکان، ھێزە تەناھییەکانی عێراق، و [[دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام|دەوڵەتی ئیسلامی لە عێراق و شام (داعش)]] لە سەرانسەری ڕۆژاوای عێراقدا سەریان ھەڵدا. پاشان، لە کانوونی دووەمی ٢٠١٤دا، چەکدارانی داعش بە سەرکەوتوویی کۆنتڕۆڵی [[فەلووجە]] و [[ڕەمادی]]یان کرد، و زۆربەی [[پارێزگای ئەنبار]]یان خستە ژێر دەسەڵاتی خۆیانەوە.<ref>{{cite news|title=Iraq's Fallujah falls to 'Qaeda-linked' militants|url=http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jan-04/243100-fallujah-outside-iraq-government-control-security-official.ashx#axzz2oNa3sbT8|access-date=10 June 2014|work=Daily Star|date=4 January 2014|archive-date=4 January 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140104212909/http://www.dailystar.com.lb/News/Middle-East/2014/Jan-04/243100-fallujah-outside-iraq-government-control-security-official.ashx#axzz2oNa3sbT8|url-status=dead}}</ref> لە سەرەتای حوزەیراندا، یاخیبووان دەستیان بە پێشڕەوی کرد بۆ بەشەکانی ناوەڕاست و باکووری عێراق. لە ١٠ی حوزەیراندا، [[شەڕی ٢٠١٤ی مووسڵ|مووسڵ کەوتە دەست داعش]]،<ref>{{cite news|title=Isis insurgents seize control of Iraqi city of Mosul|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jun/10/iraq-sunni-insurgents-islamic-militants-seize-control-mosul|work=The Guardian|date=10 June 2014 |access-date=18 April 2015|last1=Chulov |first1=Martin }}</ref> شکستێکی وێرانکەر بوو بە لەبەرچاوگرتنی ئەوەی ٣٠٬٠٠٠<ref name="Guardian">{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/world/2014/jun/11/mosul-isis-gunmen-middle-east-states |title=Iraq army capitulates to Isis militants in four cities |work=The Guardian |access-date=11 June 2014 |date=11 June 2014}}</ref> [[سەربازانی عێراق|سەربازی عێراقی]] لە شارەکەدا بوون لە بەرامبەر نزیکەی ١٬٥٠٠ چەکداری داعشدا.<ref>{{cite news|title=Terror's new headquarters|url=https://www.economist.com/news/leaders/21604160-iraqs-second-city-has-fallen-group-wants-create-state-which-wage-jihad|newspaper=The Economist|access-date=18 April 2015}}</ref> زۆربەی سەربازانی سوپای عێراق ڕەتیان کردەوە بجەنگن و ھەڵاتن.<ref>{{cite web|title=Special report &ndash; How Mosul fell: An Iraqi general disputes Baghdad's story|url=http://uk.reuters.com/article/uk-mideast-crisis-gharawi-special-report-idUKKCN0I30ZA20141014|archive-url=https://web.archive.org/web/20160306212437/http://uk.reuters.com/article/uk-mideast-crisis-gharawi-special-report-idUKKCN0I30ZA20141014|url-status=dead|archive-date=6 March 2016|publisher=Reuters|access-date=18 April 2015}}</ref> لە ١١ی حوزەیراندا، داعش [[تکریت]]ی گرت.<ref>{{cite news|title=Iraqi city of Tikrit falls to ISIL fighters|url=http://www.aljazeera.com/news/middleeast/2014/06/iraqi-city-tikrit-falls-isil-fighters-2014611135333576799.html|access-date=23 July 2015|date=11 June 2014|publisher=Al Jazeera}}</ref> ڕۆژی دواتر، زیاتر لە ھەزار خوێندکاری [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق]]یان لە [[کۆمەڵکوژیی سپایکەر|کامپی سپایکەر]] لە سێدارە دا، کە ٨ میل لە باکووری ڕۆژاوای تکریتەوە دوورە.<ref name="Al Wasat">{{cite web|title=Speicher massacre, cousins of Saddam started it and ISIS finished it|url=http://www.alwasatnews.com/4383/news/read/918437/1.html|website=Al Wasat|access-date=13 September 2014|language=ar}}</ref> == جەنگەکە == === یەکەم ھێرشی حکوومەت === لە ٢٦ی حوزەیراندا، ھێزەکانی [[حکوومەتی عێراق]] ھێرشێکی ئاسمانییان بۆ سەر تکریت دەست پێ کرد بە بەکارھێنانی سێ<ref name="airborne">{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-iraq-security-idUSKBN0F10TF20140626|title=Iraq helicopter crashes in airborne commando assault on Tikrit|work=Reuters|date=26 June 2014|access-date=16 October 2014}}</ref> یان چوار<ref name="effort">{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/world/middle_east/iraq-mounts-offensive-to-recapture-tikrit/2014/06/28/d9ebc336-fec5-11e3-b1f4-8e77c632c07b_story.html|title=Iraq reports major effort to recapture Tikrit|newspaper=The Washington Post|access-date=16 October 2014}}</ref> ھەلیکۆپتەری کۆماندۆ کە ڕەوانەی ناو یاریگای [[زانکۆی تکریت]] کران. یەکێک لە ھەلیکۆپتەرەکان خرایە خوارەوە و لەناو یاریگاکەدا کەوتە خوارەوە،<ref name="airborne"/> لە کاتێکدا دانەیەکی تریان دوای تووشبوون بە کێشەیەکی تەکنیکی ناچار بوو نیشتنەوەی بەپەلە ئەنجام بدات. تاقمی ھەلیکۆپتەری دووەم، کە فڕۆکەوانێکی لوبنانی لەنێویاندا بوو، دواتر لەلایەن یاخیبووانەوە دەستگیر کران.<ref name="effort"/> دواتر شەڕێکی دژوار لە دەوروبەری کۆمەڵگەی زانکۆکەدا ڕووی دا، لە کاتێکدا نیشانەشکێنەکانی سوپا لەسەر باڵەخانە بەرزەکانی کۆمەڵگەی زانکۆکە جێگیر بوون.<ref name="airborne"/> لە کاتژمێرە یەکەمەکانی ھێرشەکەدا، ھەلیکۆپتەرێکی جەنگی بۆردوومانی کۆمەڵگەی نەخۆشخانەی شارەکەی کرد.<ref>{{cite web|url=http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?section=middleeast&xfile=data/middleeast/2014/June/middleeast_June310.xml|title=Hospital bombed as battle rages in Tikrit|work=Khaleejtimes.com|access-date=16 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150324073659/http://www.khaleejtimes.com/kt-article-display-1.asp?section=middleeast&xfile=data%2Fmiddleeast%2F2014%2FJune%2Fmiddleeast_June310.xml|archive-date=24 March 2015|url-status=dead}}</ref> تا ڕۆژی دواتر، پێکدادانە پچڕپچڕەکان لە زانکۆکە بەردەوام بوون<ref>{{cite web|url=http://www.arabnews.com/news/593286|title=Baghdad fights for militant-held Tikrit|work=Arabnews.com|date=28 June 2014|access-date=16 October 2014}}</ref> چونکە چەکدارانی شیعەی مەشقپێکراو لەلایەن [[ئێران]]ەوە نێردران و توانییان دەسەڵات بەسەر باڵەخانە بەرزەکانی ناوچەی زانکۆکەدا بگرن.<ref>{{cite web|url=http://www.mcclatchydc.com/news/nation-world/world/middle-east/article24769843.html|title=Battle for Tikrit continues as Iraqi government pushes back against ISIS|publisher=McClatchy|access-date=16 October 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20150723172153/http://www.mcclatchydc.com/news/nation-world/world/middle-east/article24769843.html|archive-date=23 July 2015|url-status=dead}}</ref> لە ٢٨ی حوزەیراندا، ھەلیکۆپتەرە جەنگییەکان لە کاتی بەرەبەیاندا ھێرشی ئاسمانییان دژی ئەو یاخیبووانە ئەنجام دا کە ھێرشیان دەکردە سەر سەربازانی ناو کەمپی زانکۆکە.<ref>{{cite web|url=https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/iraq-crisis-helicopter-gunships-launch-dawn-airstrikes-on-isisheld-tikrit-university-campus-9570055.html|title=Iraq crisis: Helicopter gunships launch dawn air strikes on Isis-held Tikrit university campus|work=The Independent|date=28 June 2014|access-date=16 October 2014}}</ref> تا ئەو کاتە، شارەکە بۆ ماوەی سێ ڕۆژ بوو لەژێر ھێرشی ئاسمانیی بەردەوامدا بوو، کە «بەرمیلە بۆمب»یشی تێدا بوو.<ref name="effort"/> لە کاتی ڕۆژدا ھێرشێکی زەوینیی ھەمەلایەنە بە مەبەستی گرتنی شارەکە دەست پێ کرا. کاروانێکی سەربازی لە سامەڕاوە بەرەو تکریت لە باکوور بەڕێ کەوتن و تا کاتی ئاوابوونی خۆر گەیشتنە لێواری شارەکە. بە گوتەی فەریق ئەحمەد ئەبوو ڕەغیف، کاروانێکی تر ئاراستەی بنکەی ئاسمانیی [[سپایکەر|کامپی سپایکەر]] کرا. لە سەرەتادا بانگەشەی ھەندێک سەرچاوەی حکوومەتی بۆ گرتنی تکریت ھەبوو،<ref>{{cite web|url=https://www.foxnews.com/world/iraqi-forces-reportedly-pull-back-from-tikrit-amid-fierce-fighting-with-isis-militants|title=Iraqi forces reportedly pull back from Tikrit amid fierce fighting with ISIS militants|work=Fox News|access-date=16 October 2014}}</ref> بەڵام لە ڕاستیدا تکریت خۆی لەژێر دەسەڵاتی یاخیبوواندا مابووەوە و شەڕی توند لە دەوروبەری شارەکە لە کاتی شەودا بەردەوام بوو.<ref>{{cite web|url=http://www.nbcnews.com/storyline/iraq-turmoil/iraqi-military-launches-offensive-against-isis-n143581|title=Iraqi Military Launches Offensive Against ISIS|work=NBC News|date=29 June 2014 |access-date=16 October 2014}}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hindustantimes.com/world-news/iraqonthebrink/iraq-forces-look-to-claw-back-city-from-insurgents/article1-1234913.aspx|archive-url=https://web.archive.org/web/20140629221929/http://www.hindustantimes.com/world-news/iraqonthebrink/iraq-forces-look-to-claw-back-city-from-insurgents/article1-1234913.aspx|url-status=dead|archive-date=29 June 2014|title=Iraq forces battle to claw back Tikrit from Sunni insurgents|work=Hindustan Times|date=29 June 2014|access-date=16 October 2014}}</ref> لە ئێوارەدا، ھەلیکۆپتەرەکان بۆردوومانی کۆبوونەوەی ئەو کەسانەیان کرد کە ئامادەکارییان بۆ ڕێوڕەسمی ھاوسەرگیری لە گوندی ئەلبوو ھەیازی لە ڕۆژھەڵاتی تکریت دەکرد، کە بووە ھۆی کوژرانی چوار کەسی سڤیل.<ref>{{cite web|url=http://www.cbc.ca/news/world/iraqi-army-launches-tikrit-assault-to-fight-isis-rebels-1.2691160|title=Iraqi army launches Tikrit assault to fight ISIS rebels|date=30 June 2014|publisher=CBC|access-date=16 October 2014}}</ref> [[پەڕگە:Tikrit Map.jpg|thumb|right|300px|نەخشەی تکریت. فڕۆکەخانەی ئەلسەحرا ناوێکی تری [[سپایکەر|کامپی سپایکەر]].]] ڕۆژی دواتر، سەربازەکان لە تکریتەوە بەرەو شارۆچکەی دیجلەی نزیک لە باشووری شارەکە پاشەکشەیان کرد، ئەمەش وەک ھەوڵێک بۆ خۆڕێکخستنەوە دوای بەرەوڕووبوونەوەی بەرگرییەکی توند.<ref>{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-28077425|title=Iraq crisis: Fresh clashes over Tikrit|work=BBC News|date=29 June 2014 |access-date=16 October 2014}}</ref> ھەروەھا شەڕ لە نزیک زانکۆکە و دەوروبەری بنکە ئاسمانییەکە بەردەوام بوو،<ref>{{cite web|url=http://america.aljazeera.com/articles/2014/6/29/iraqi-forces-clashwithmilitants.html|title=Iraqi security forces battle for Tikrit as ISIL declares new 'caliphate'|publisher=America.aljazeera.com|access-date=16 October 2014}}</ref> کە بەپێی ڕاپۆرتەکان کەوتبووە ژێر دەسەڵاتی سوپا.<ref>{{cite news|url=https://www.nytimes.com/2014/06/30/world/middleeast/iraq.html?hp&action=click&pgtype=Homepage&version=HpSum&module=first-column-region&region=top-news&WT.nav=top-news&_r=0 |title=Russian Jets and Experts Sent to Iraq to Aid Army|newspaper=[[The New York Times]]|date=29 June 2014 |access-date=16 October 2014|last1=Nordland |first1=Rod }}</ref> لە کاتی شەڕەکانی ئەو ڕۆژەدا، ھەلیکۆپتەرێکی تری سوپای عێراق لە ئاسمانی شارەکەدا خرایە خوارەوە و لە نزیک بازاڕێکدا کەوتە خوارەوە،<ref>{{cite web|url=http://www.businessinsider.com/r-iraqi-army-presses-tikrit-assault-as-lawmakers-scramble-to-fill-posts-2014-29|title=Iraqi Army Retreats From Saddam's Hometown As Assault on ISIS Falters|date=29 June 2014|work=Business Insider|access-date=16 October 2014}}</ref> لە کاتێکدا سوپا تانکی نارد بۆ بەشداریکردن لە شەڕی زانکۆکەدا. ئاخێوەرێکی سوپای عێراق بانگەشەی ئەوەی کرد کە ٧٠ چەکدار لە تکریت لە ٢٤ کاتژمێری ڕابردوودا کوژراون و ھێزەکانی حکوومەت کۆنتڕۆڵی زانکۆکەیان کردووە. ھیچ کام لەو بانگەشانە بە شێوەیەکی سەربەخۆ پشتڕاست نەکراونەتەوە.<ref name="caliphat">{{cite news|url=http://www.irishtimes.com/news/world/middle-east/isis-declares-caliphate-expanding-plans-for-holy-war-1.1849253|title=Isis declares 'Caliphate' expanding plans for holy war|newspaper=The Irish Times|access-date=16 October 2014}}</ref> دواتر، پێکدادانی توند لە ناوچەیەکی نزیکەی ٢٠ کیلۆمەتر دوور لە چەقی شارەکە، بەرەو سامەڕا، ڕای گەیاند. بەپێی ڕاپۆرتەکان چەکدارەکان پێشڕەوییان کردووە بەڵام لە نزیکەی ١٠ کیلۆمەتری باشووری تکریت ڕاگیران.<ref>{{cite web|url=https://edition.cnn.com/2014/06/30/world/meast/iraq-crisis/|title=ISIS declares 'caliphate' stretching across Iraq and Syria|date=30 June 2014|work=CNN|access-date=16 October 2014}}</ref> ھەر لەو ڕۆژەدا، داعش خۆی وەک خەلافەتێکی جیھانی ڕای گەیاند.<ref name=worldwide1>{{cite news|last1=Lawrence|first1=Jessica|title=Iraq crisis: Could an ISIS caliphate ever govern the entire Muslim world?|newspaper=ABC News |date=2 July 2014 |url=http://www.abc.net.au/news/2014-07-02/could-an-isis-caliphate-ever-govern-the-muslim-world/5559806|publisher=ABC News (Australia)|access-date=22 November 2014}}</ref> لە ٣٠ی حوزەیراندا، ھێزەکانی حکوومەت ھەوڵیان دا لە بنکە ئاسمانییەکە بچنە دەرەوە و لەگەڵ سەربازانی زانکۆکە یەک بگرنەوە، بەڵام دوای بەرەوڕووبوونەوەی بەرگرییەکی توندی یاخیبووان لە ناوچەی ئەلدەیووم شکستیان ھێنا.<ref>{{cite web|url=http://www.globalpost.com/dispatch/news/xinhua-news-agency/140630/iraq-army-tug-war-fights-sunni-militants |title=Iraq army in tug-of-war fights with Sunni militants |work=GlobalPost |access-date=16 October 2014 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20141021090245/http://www.globalpost.com/dispatch/news/xinhua-news-agency/140630/iraq-army-tug-war-fights-sunni-militants |archive-date=21 October 2014}}</ref> ئاخێوەرێکی سەربازی گوتی کە ھێزەکانی حکوومەت لە سامەڕا کۆدەبنەوە و بەم زووانە ھەوڵێکی تر بۆ گرتنی تکریت دەدەن.<ref>{{cite web|url=https://www.npr.org/blogs/thetwo-way/2014/06/30/326905464/isis-declares-caliphate-as-iraq-fights-to-retake-tikrit|title=ISIS Declares Caliphate As Iraq Fights To Retake Tikrit|date=30 June 2014|work=NPR.org|access-date=16 October 2014}}</ref> لەم نێوەندەدا، لە باشووری تکریت، سوپا توانی شارۆچکەی مەکێشیفە بگرێتەوە لە شەڕێکدا کە ئاخێوەرێکی سوپا بانگەشەی ئەوەی کرد ٤٠ چەکداری داعشی تێدا کوژراوە.<ref name="drives">{{cite web|url=http://al-shorfa.com/en_GB/articles/meii/newsbriefs/2014/06/30/newsbrief-05|title=Iraqi army drives ISIL from town south of Tikrit|date=30 June 2014|work=Al-Shorfa|access-date=16 October 2014}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق|شەڕ|دەیەی ٢٠١٠|ئاسیا}} [[پۆل:ململانێکانی ٢٠١٤]] [[پۆل:شەرەکانی ٢٠١٤]] gu9tm7npj7syb4oncb2qqw8ebu5qtr2 0 248129 1590772 1447357 2026-06-16T08:53:05Z ~2026-35305-09 77125 /* */ 1590772 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی شوان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة شوان}}{{ھن}}{{lang-en| Shwan subdistrict}}''' | ناوی_خۆماڵی =ناوشوان | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Shwan Subdistrict.png{{!}} | photo2a = | photo2b = قەزای کەرکووک.png{{!}} | photo3a = | photo3b = | spacing = ۲ | size = 266 | foot_montage = }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}جێگەی ناحیەی شوان لە [[پارێزگای کەرکووک]]دا{{ھن}} نەخشەی خوارەوە:{{ھن}} نەخشەی ناحیەی شوان لە [[قەزای کەرکووک]]دا(خۆڵەمێشی) | spacing = 2 |size = 300 | قەبارەی_وێنە = 300px | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 35.7351| 44.46725}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی شوان''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.7351| 44.46725 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[باشووری کوردستان]]){{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ڕێدار]] | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٦٧</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٢٣]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = د.هەوزار شوانی | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٠٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٨٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٨٨١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٨١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢،٥٥٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١١٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]]) و [[یارسان]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref>{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.kirkuk.gov.iq/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی شوان''' یەکێکە لە حەوت ناحیەی [[قەزای کەرکووک]] لە [[پارێزگای کەرکووک]] لە [[باشووری کوردستان]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[ڕێدار]]ە.<ref>https://cosit.gov.iq/documents/AAS2021/1.pdf</ref><ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-kirkuk-district-reference-map-2020-15-july-2020</ref> == ناو == ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوی ھۆزی شوانەوە وەرگیراوە، کە زۆری دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە ھۆزی شوانن، لە بەرئەوە ھەر لە سەردەمی عوسمانییەکانەوە بەم ناوچەیە وتراوە ناوچەی شوان، تەنانەت لە ئێستادا بەناوەندی ئەم ناحیەیەش دەوترێت شوان کە خۆی ناوی [[ڕێدار]]ە. چەندین بۆ چوون ھەیە لەسەر ناوی ھۆزی شوان. * شەھید مامۆستا جەمیل ڕۆژبەیانی دەڵێت:(خێڵی شوان بەشێکە لەم [[شوانکارە]]یەی کەلە سەدەی پێنجەمدا خاوەن دەوڵەتێکی بەھێزبوون ھەر لەکەناری کەنداو تا [[شیراز]]یان بەدەستەوە بوو پایتەختەکەیان لە قەلای (دارالامان) ی چیای ئیگ بووە لەسەدەی یانزە ودوانزە ی زاینەوە پەرتەوازەبوون، ئەم بەشەیان لەسەر ڕێگەی [[کەرکووک]] - [[پردێ]] گەورەترین گوندی خۆیان بەناوی (دارەمان)ەوە دروستکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = https://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> * د.رەفیق شوانی دەڵێت: (ڕەنگە لە (شوھان)ی ھۆزی کوردی (پشتکوە)ەوە ھاتبێت و وشەکەیان لە (شوھان) یان لە(شوان)ەوە بۆ (شاەوان)سەر وبن کردووە).<ref>https://www.historyofkurd.com/2016/07/27/لێکۆلینەوەیەکی-مێژوویی-دەربارەی-ھۆز/{{بەستەری مردوو|url=https://www.historyofkurd.com/2016/07/27/%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8C%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%DA%BE%DB%86%D8%B2/ |date=شوباتی ٢٠٢٤ }}</ref> == جوگرافیا == ناحیەی شوان ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق]] و [[ناحیەی سێگردکان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی قەرەھەنجیر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ئاغجەلەر]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی پردێ]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11069468#map=11/35.7362/44.5386</ref> === ڕووبەر === ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٧٠٧کم٢)یە لە (٨٫٨٪) [[پارێزگای کەرکووک]] پێکدەھێنێت و (٢١٫٣٪) [[قەزای کەرکووک]] پێکدەھێنێت.<ref>https://cosit.gov.iq/documents/AAS2021/1.pdf</ref> * لە ڕووی ڕووبەرەوە لە ئاستی (سێیەم)ە لە حەوت ناحیەی [[قەزای کەرکووک]]دا. === دانیشتوان === دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە [[کورد]] پێکھاتووە، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری وەزارەتی پلاندانانی حکوومەتی عێراق بۆ ساڵی ٢٠٢١ دانیشتوانی ئەم ناحیەیە (١٢،٥٥٥)کەسە. لە (٠٫٧٪)ی دانیشتوانی [[پارێزگای کەرکووک]] و (١٫٠٥٪)ی دانیشتوانی [[قەزای کەرکووک]] پێکدەھێنێت.<ref>https://cosit.gov.iq/ar/2018-12-19-08-39-42</ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = إمکانیة الوصول و الأتصال لعقد شبکة طرق السیارات فی محافظة کرکوک| ناونیشان = https://www.iasj.net/iasj/download/40c3959215ff1eab |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣| نووسەر = مەحموود إسماعیل محمد شھاب |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * لە ڕووی دانیشتوانەوە لە سەر ئاستی (حەوتەم)ە لە حەوت ناحیەی [[قەزای کەرکووک]]. == مێژوو == === سەردەمی عوسمانی(١٥٥٤-١٩١٨) === * لە ساڵی [[١٥٥٤]] کە عوسمانییەکان ئەو ناوچەیەیان داگیر کرد، دەسەڵاتی ناوچەکەیان بەخشی بەو میرە [[کورد]]انە کە لەگەڵ حکوومەتی ناوەندیی عوسمانییەکاندا ھاوکارییان ھەبوو. ھەروەھا ئەیالەتی شارەزووریان درووستکرد. کە ئێستا. بەنزیکەیی سنووری [[باشووری کوردستان]] دەناسرێت. [[کەرکووک]] پایتەختی ئەم ئەیالەتە بووە. بۆیە ڕاستەوخۆ نەخراوەتە ناو سیستەمی کارگێڕی عوسمانیەوە. فەرمانڕەواکان ئەندامی [[ھۆز]]ە [[کورد]]ییەکان بوون و تەنیا بە دەگمەن سەربازی عوسمانی لە ئەیالەتەکەدا ھەبوون.<ref> https://archive.org/details/bub_gb_66hCAAAAcAAJ </ref> * لە سەدەی ١٨ و نۆزدەھەمدا، ئەیالەتەکە کەوتە ژێر دەستی [[میرنشینی بابان|بنەماڵەی بابان]]. ئەندامانی ئەم بنەماڵەیە توانیان بە گەرەنتیکردنی ئاسایشی سنوورە ناجێگیرەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لەگەڵ [[ئێران]] لە بەرامبەر ئۆتۆنۆمی تەواودا، دەسەڵاتی خۆیان بپارێزن. سنجاقی بابان کە شاری [[کەرکووک]]ی لەخۆگرتبوو، بەناوی ئەو بنەماڵەیەوە ناونراوە.<ref> https://books.google.iq/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA70&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false </ref> * بابانەکان چاویان لە میرە کوردەکانی [[میرنشینی ئەردەڵان]] دەکرد کە بەشەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]یان لە ژێر دەستدابوو، بۆ ئەوەی ببنە ڕکابەری سروشتییان، و لە ساڵی ١٦٩٤ سلێمان بەگ ھێرشی کردە سەر [[ئێران]] و شکستی بە میری ئەردەڵانی ھێنا. دوای ساڵی ١٧٨٤،بابانەکان پایتەختەکەیان گواستەوە بۆ شاری نوێی [[سلێمانی]] کە بەناوی دامەزرێنەری خانەدانەکەوە ناونرا. لە ساڵی ١٨٥٠دا دواجار دەسەڵاتی بابانەکان کۆتایی پێھات. ھەرێمەکە لە ساڵی ١٨٦٢دا خرایە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی [[ئەیالەتی بەغدا]]وە، کەرکووک بووە سنجاقێکی ئەم ئەیالەتە. ==== قۆناغی یەکەم: لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩) ==== سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی [[میر محەممەد]]ی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و دەربازی دەستە چەپی [[زێی بچووک]]یش بوو. چەندین ناحییەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]ی خستە سەر میرنشینەکەی لەوانە ناحیەکانی([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، [[گردخەبەر]]، جبق قلعە و شوان) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> [[ئەیالەتی شارەزوور]](١٥٥٤-١٨٦٢) لە چوار لیوا پێکھاتبوو، '''لیوای کەرکووک'''، [[قەزای کفری|لیوای زەنگاباد]]، [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]] و [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]. لیوای کەرکووک لەم سەردەمەدا لە (٨) [[قەزا]] پێکھاتبوو ([[قەزای کەرکووک]]، [[ناحیەی پردێ|قەزای ئاڵتون کۆپری]] و ھۆزی عوبێد، کە ئەم ھۆزە دەوارنشین بوون، [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]، [[ناحیەی بالیسان|قەزای بالیسان]]، [[قەزای کۆیە]]، ھۆزی سن و ئاکۆ و خۆشناو، ھۆزی بڵباس). لەم قۆناغەدا ناحیەی شوان سەر بە [[قەزای کەرکووک]] بوو وەک ناحیە. ==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)دا ==== قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[ویلایەتی بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا. # ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی قەزاکان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی ھۆزەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. # کۆکردنەوەی قەزاکان: بەشێک لە قەزاکان کۆکرانەوە لە یەک قەزادا، و یەک ناوی بۆ داندرا. # ئاڵوگۆڕی نێوان ھەرسێ لیواکانی [[سلێمانی]]، [[کەرکووک]] و [[ڕەواندز]]. [[قەزای پشدەر]] لە لیوای سلێمانی دابڕێندراو خرایە سەر لیوای [[ڕەواندز]] و لەبری ئەو قەزای شوان لە لیوای [[کەرکووک]] دابڕێندراو خرایە سەر لیوای [[سلێمانی]]، ھەر سێ ([[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]، [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای ڕانیە]]) لە لیوای کەرکووک دابڕێنران و خرانە سەر [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== قۆناغی سێیەم لەنێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٩١٨)دا ==== لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. لەم سەردەمەدا قەزای شوان کرایە [[ناحیە]] و لە [[پارێزگای سلێمانی|سنجاقی سلێمانی]] دابڕێنراو خرایەوە سەر [[قەزای کەرکووک]] لە [[پارێزگای کەرکووک|سنجاقی شارەزوور]]. گوندی [[حاجی بەیخانی خواروو]] ناوەندی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&book_id=NjE4&lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> === لە سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا(١٩١٨ - ١٩٥٨) === یەکێک لە ئەنجامەکانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، دەوڵەتی عوسمانی زۆربەی ویلایەتەکانی لەدەست دا، لەوانە [[ویلایەتی بەسڕە]]، [[ویلایەتی بەغدا]] و [[ویلایەتی مووسڵ]]، ئینگلیزەکان لە ماوەی ئەو جەنگەدا توانیان خاکی ئەم ویلایەتانە کۆنتڕۆڵ بکەن. لە دەوڵەتی نوێی [[عێراق]]دا کۆیان بکەنەوە و حکومەتێک دابمەزرێنن. حکومەتی تازە پێکھێنراو ھەستا بەڕێکخستنەوەی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی [[عێراق]]، یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک وەک پێشووی خۆی بوو بە دەستکارییەکی کەمەوە. ==== قۆناغی یەکەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩١٨-١٩٢٥)دا ==== * لەم قۆناغەدا گۆڕانکاری بە سەر ناحیەی شواندا نەھات، وەک ناحیەیەک لە [[قەزای کەرکووک]]دا مایەوە. * ناوەندی ناحیەی شوان لە ساڵی ١٩٢٣دا لە گوندی [[حاجی بەیخانی خواروو]]ە وە گواسترایەوە بۆ گوندی [[ڕێدار]]. ==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٢٦-١٩٣٦)دا ==== بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٢٠٠) لە ٢٩\٦\١٩٣٣دا ناحیەی شوان لە [[قەزای کەرکووک]] و [[ناحیەی سەنگاو]] لە [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]] دابڕێنران و بە [[قەزای چەمچەماڵ]]ەوە لکێندران. [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] لە [[قەزای کەرکووک]] دابڕێنراو بە [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]]ەوە لکێنرا، ھەروەھا ناوەندی [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]] لە [[قادرکەرەم]]ەوە گواسترایەوە بۆ [[لەیلان]]. ==== قۆناغی سێیەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦-١٩٤٧)دا ==== بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٥٦٤) لە ٢٧\١١\١٩٤٥دا، ناحیەی شوان خرایەوە سەر [[قەزای کەرکووک]]. ==== قۆناغی چوارەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٤٧-١٩٥٨)دا ==== لەم قۆناغەدا ناحیەی شوان، گۆڕانکاری بەسەردا نەھات. === لە سەردەمی کۆماریدا (١٩٥٨ - ١٩٩٠)دا === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی چل ساڵی خایەند، تێیدا پەیکەری کارگێڕی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەت جێگیرکرایەوە و زۆربەی گۆڕانکارییە کارگێڕییەکانی بە مەبەستی کارگێڕی بوو. لە بەرواری ١٤\٧\١٩٥٨دا سەردەمێکی نوێ لە عێراقدا دەستی پێکرد، سیستەمی پاشایەتی گۆڕدرا بە کۆماری، لەم سەردەمەدا زۆرترین گۆڕانکاری لەم وڵاتەدا ئەنجامدرا، لە بواری فکری و سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی. ئەم گۆڕانکارییانەش ڕاستەوخۆ ڕەنگدانەوەی بە سەر بواری کارگێڕیدا ھەبوو، زۆرترین ڕەنگدانەوەشی لە لیوای کەرکووکدا ھەبوو، بۆیە زۆرترین گۆڕانکاری کارگێڕی تیایدا ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(پارێزگای کەرکووک، دیالە و کووت) | ناونیشان = https://kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828221134430932 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٥٢) لە ٣-١١-١٩٧٧دا، (٢١)کەرتی [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]] و (٩)کەرتی ناحیەی شوان دابڕێنران بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی قەرەھەنجیر|ناحیەی ئەلڕەبیع]] و ناوەندەکەی گوندی [[قەرەھەنجیر]]ە و بە [[قەزای کەرکووک]]ەوە گرێدران.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/9609.html</ref> * بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٢) لە ٦-٥-١٩٧٩دا، کەرتێکی ناحیەی شوان بە [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]یەوە بەسترا و (٣)کەرتی [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]ش بە ناحیەی شوانەوە بەسترا. * بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢١) لە ١١-٦-١٩٨٧دا، ناحیەکانی([[ناحیەی لەیلان|قەرەحەسەن]]، شوان، [[ناحیەی یایچی|یایچی]]، [[ناحیەی قەرەھەنجیر|ئەلڕەبیع]] و [[ناحیەی سەرگەڕان|ئەلقودس]])ی سەر بە [[پارێزگای کەرکووک]] ھەڵوەشێنران. * لە دوای ڕووخاندنی [[ڕژێمی بەعس]] لە ساڵی ٢٠٠٣دا گوندەکانی ئەم ناحیەیە ئاوەدانکرانەوە و ناحیەی شوان پێکھاتەوە لە ناو [[قەزای کەرکووک]]دا. == کارگێڕی == ناحیەی شوان لە ڕووی کارگێڕییەوە پێکھاتووەلە (٦٩) گوند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[ڕێدار]](ناوەند) * [[ئۆمەر بەگ]] * [[ئۆمەرمەندانی خواروو]] * [[ئۆمەرمەندانی سەروو]] * [[ئیبراھیم زانا]] * [[ئیلنجاخ]] * [[بیراڵک]] * [[پاپیلان]] * [[پەڵکانە، شوان]] * [[پەڵکەڕەش، شوان]] * [[تەپەکوڕەی خواروو]] * [[تەپەکوڕەی سەروو]] * [[تەرەقە]] * [[تورکمان باخ]] * [[توڕکە]] * [[توڵکی]] * [[تۆراغ، شوان]] * [[تۆمار]] * [[جانقزی خواروو]] * [[جانقزی سەروو]] * [[جگیلە]] * [[جەوەجەوە]] * [[جولحان]] * [[چەڵتووکە]] * [[حاجی بەیخانی خواروو]] * [[حاجی بەیخانی سەروو]] * [[حەساری تەھا]] * [[حەساری سەعدوون]] * [[حەسەن قەباغ]] * [[خاڵخاڵان]] * [[خدر شیرین]] * [[دارئیختیار]] * [[داربەسەرە، شوان]] * [[دەرماناو]] * [[دووبزنی]] * [[دووشیوان]] * [[سماقە، شوان]] * [[سمایل بەگی]] * [[شەوگێڕ، شوان]] * [[عەلی بەیان]] * [[عەلی مووسا]] * [[عەمدۆن]] * [[فەقێ میرزا]] * [[قادر زمە]] * [[قادر عەلی]] * [[قزلقایە]] * [[قەرەناو، شوان]] * [[قەمەر، شوان]] * [[قوڵیبەگ]] * [[کارێز و دووخڕ]] * [[کارێزەی خاڵخاڵان]] * [[کانی ڕەش، شوان]] * [[کانی قوڕە]] * [[کاولەسوار]] * [[کەپەنەک]] * [[کەرەدێ]] * [[گەنیاک]] * [[گورزەیی، شوان]] * [[گورگان، شوان]] * [[مام ڕەش]] * [[مەرزیخەی خواروو]] * [[مەرزیخەی سەروو]] * [[مەمان]] * [[مۆرد]] * [[ناڕوجەی بچووک]] * [[ناڕوجەی جەرجیس]] * [[ناڕوجەی گەورە]] * [[ناسر و میسر]] * [[نەیبەسەرە]] * [[وەلی پاشا]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[ڕێدار]] == سەرچاوەکان == {{پارێزگای کەرکووک}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کەرکووک|کەرکووک]] [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] n4fgcc1rj83pxlaf13s7nwq1jj0esja 1590773 1590772 2026-06-16T08:54:39Z ~2026-35305-09 77125 /* */ 1590773 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی شوان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة شوان}}{{ھن}}{{lang-en| Shwan subdistrict}}''' | ناوی_خۆماڵی =ناوشوان | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Shwan Subdistrict.png{{!}} | photo2a = | photo2b = قەزای کەرکووک.png{{!}} | photo3a = | photo3b = | spacing = ۲ | size = 266 | foot_montage = }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}جێگەی ناحیەی شوان لە [[پارێزگای کەرکووک]]دا{{ھن}} نەخشەی خوارەوە:{{ھن}} نەخشەی ناحیەی شوان لە [[قەزای کەرکووک]]دا(خۆڵەمێشی) | spacing = 2 |size = 300 | قەبارەی_وێنە = 300px | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 35.7351| 44.46725}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی شوان''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.7351| 44.46725 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[باشووری کوردستان]]){{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ڕێدار]] | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٦٧</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٢٣]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = د.هەوراز شوانی | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٠٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٨٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٨٨١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٨١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢،٥٥٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١١٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]]) و [[یارسان]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref>{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.kirkuk.gov.iq/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی شوان''' یەکێکە لە حەوت ناحیەی [[قەزای کەرکووک]] لە [[پارێزگای کەرکووک]] لە [[باشووری کوردستان]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[ڕێدار]]ە.<ref>https://cosit.gov.iq/documents/AAS2021/1.pdf</ref><ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-kirkuk-district-reference-map-2020-15-july-2020</ref> == ناو == ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوی ھۆزی شوانەوە وەرگیراوە، کە زۆری دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە ھۆزی شوانن، لە بەرئەوە ھەر لە سەردەمی عوسمانییەکانەوە بەم ناوچەیە وتراوە ناوچەی شوان، تەنانەت لە ئێستادا بەناوەندی ئەم ناحیەیەش دەوترێت شوان کە خۆی ناوی [[ڕێدار]]ە. چەندین بۆ چوون ھەیە لەسەر ناوی ھۆزی شوان. * شەھید مامۆستا جەمیل ڕۆژبەیانی دەڵێت:(خێڵی شوان بەشێکە لەم [[شوانکارە]]یەی کەلە سەدەی پێنجەمدا خاوەن دەوڵەتێکی بەھێزبوون ھەر لەکەناری کەنداو تا [[شیراز]]یان بەدەستەوە بوو پایتەختەکەیان لە قەلای (دارالامان) ی چیای ئیگ بووە لەسەدەی یانزە ودوانزە ی زاینەوە پەرتەوازەبوون، ئەم بەشەیان لەسەر ڕێگەی [[کەرکووک]] - [[پردێ]] گەورەترین گوندی خۆیان بەناوی (دارەمان)ەوە دروستکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = https://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> * د.رەفیق شوانی دەڵێت: (ڕەنگە لە (شوھان)ی ھۆزی کوردی (پشتکوە)ەوە ھاتبێت و وشەکەیان لە (شوھان) یان لە(شوان)ەوە بۆ (شاەوان)سەر وبن کردووە).<ref>https://www.historyofkurd.com/2016/07/27/لێکۆلینەوەیەکی-مێژوویی-دەربارەی-ھۆز/{{بەستەری مردوو|url=https://www.historyofkurd.com/2016/07/27/%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8C%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%DA%BE%DB%86%D8%B2/ |date=شوباتی ٢٠٢٤ }}</ref> == جوگرافیا == ناحیەی شوان ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق]] و [[ناحیەی سێگردکان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی قەرەھەنجیر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ئاغجەلەر]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی پردێ]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11069468#map=11/35.7362/44.5386</ref> === ڕووبەر === ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٧٠٧کم٢)یە لە (٨٫٨٪) [[پارێزگای کەرکووک]] پێکدەھێنێت و (٢١٫٣٪) [[قەزای کەرکووک]] پێکدەھێنێت.<ref>https://cosit.gov.iq/documents/AAS2021/1.pdf</ref> * لە ڕووی ڕووبەرەوە لە ئاستی (سێیەم)ە لە حەوت ناحیەی [[قەزای کەرکووک]]دا. === دانیشتوان === دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە [[کورد]] پێکھاتووە، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری وەزارەتی پلاندانانی حکوومەتی عێراق بۆ ساڵی ٢٠٢١ دانیشتوانی ئەم ناحیەیە (١٢،٥٥٥)کەسە. لە (٠٫٧٪)ی دانیشتوانی [[پارێزگای کەرکووک]] و (١٫٠٥٪)ی دانیشتوانی [[قەزای کەرکووک]] پێکدەھێنێت.<ref>https://cosit.gov.iq/ar/2018-12-19-08-39-42</ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = إمکانیة الوصول و الأتصال لعقد شبکة طرق السیارات فی محافظة کرکوک| ناونیشان = https://www.iasj.net/iasj/download/40c3959215ff1eab |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣| نووسەر = مەحموود إسماعیل محمد شھاب |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * لە ڕووی دانیشتوانەوە لە سەر ئاستی (حەوتەم)ە لە حەوت ناحیەی [[قەزای کەرکووک]]. == مێژوو == === سەردەمی عوسمانی(١٥٥٤-١٩١٨) === * لە ساڵی [[١٥٥٤]] کە عوسمانییەکان ئەو ناوچەیەیان داگیر کرد، دەسەڵاتی ناوچەکەیان بەخشی بەو میرە [[کورد]]انە کە لەگەڵ حکوومەتی ناوەندیی عوسمانییەکاندا ھاوکارییان ھەبوو. ھەروەھا ئەیالەتی شارەزووریان درووستکرد. کە ئێستا. بەنزیکەیی سنووری [[باشووری کوردستان]] دەناسرێت. [[کەرکووک]] پایتەختی ئەم ئەیالەتە بووە. بۆیە ڕاستەوخۆ نەخراوەتە ناو سیستەمی کارگێڕی عوسمانیەوە. فەرمانڕەواکان ئەندامی [[ھۆز]]ە [[کورد]]ییەکان بوون و تەنیا بە دەگمەن سەربازی عوسمانی لە ئەیالەتەکەدا ھەبوون.<ref> https://archive.org/details/bub_gb_66hCAAAAcAAJ </ref> * لە سەدەی ١٨ و نۆزدەھەمدا، ئەیالەتەکە کەوتە ژێر دەستی [[میرنشینی بابان|بنەماڵەی بابان]]. ئەندامانی ئەم بنەماڵەیە توانیان بە گەرەنتیکردنی ئاسایشی سنوورە ناجێگیرەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لەگەڵ [[ئێران]] لە بەرامبەر ئۆتۆنۆمی تەواودا، دەسەڵاتی خۆیان بپارێزن. سنجاقی بابان کە شاری [[کەرکووک]]ی لەخۆگرتبوو، بەناوی ئەو بنەماڵەیەوە ناونراوە.<ref> https://books.google.iq/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA70&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false </ref> * بابانەکان چاویان لە میرە کوردەکانی [[میرنشینی ئەردەڵان]] دەکرد کە بەشەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]یان لە ژێر دەستدابوو، بۆ ئەوەی ببنە ڕکابەری سروشتییان، و لە ساڵی ١٦٩٤ سلێمان بەگ ھێرشی کردە سەر [[ئێران]] و شکستی بە میری ئەردەڵانی ھێنا. دوای ساڵی ١٧٨٤،بابانەکان پایتەختەکەیان گواستەوە بۆ شاری نوێی [[سلێمانی]] کە بەناوی دامەزرێنەری خانەدانەکەوە ناونرا. لە ساڵی ١٨٥٠دا دواجار دەسەڵاتی بابانەکان کۆتایی پێھات. ھەرێمەکە لە ساڵی ١٨٦٢دا خرایە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی [[ئەیالەتی بەغدا]]وە، کەرکووک بووە سنجاقێکی ئەم ئەیالەتە. ==== قۆناغی یەکەم: لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩) ==== سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی [[میر محەممەد]]ی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و دەربازی دەستە چەپی [[زێی بچووک]]یش بوو. چەندین ناحییەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]ی خستە سەر میرنشینەکەی لەوانە ناحیەکانی([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، [[گردخەبەر]]، جبق قلعە و شوان) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> [[ئەیالەتی شارەزوور]](١٥٥٤-١٨٦٢) لە چوار لیوا پێکھاتبوو، '''لیوای کەرکووک'''، [[قەزای کفری|لیوای زەنگاباد]]، [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]] و [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]. لیوای کەرکووک لەم سەردەمەدا لە (٨) [[قەزا]] پێکھاتبوو ([[قەزای کەرکووک]]، [[ناحیەی پردێ|قەزای ئاڵتون کۆپری]] و ھۆزی عوبێد، کە ئەم ھۆزە دەوارنشین بوون، [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]، [[ناحیەی بالیسان|قەزای بالیسان]]، [[قەزای کۆیە]]، ھۆزی سن و ئاکۆ و خۆشناو، ھۆزی بڵباس). لەم قۆناغەدا ناحیەی شوان سەر بە [[قەزای کەرکووک]] بوو وەک ناحیە. ==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)دا ==== قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[ویلایەتی بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا. # ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی قەزاکان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی ھۆزەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. # کۆکردنەوەی قەزاکان: بەشێک لە قەزاکان کۆکرانەوە لە یەک قەزادا، و یەک ناوی بۆ داندرا. # ئاڵوگۆڕی نێوان ھەرسێ لیواکانی [[سلێمانی]]، [[کەرکووک]] و [[ڕەواندز]]. [[قەزای پشدەر]] لە لیوای سلێمانی دابڕێندراو خرایە سەر لیوای [[ڕەواندز]] و لەبری ئەو قەزای شوان لە لیوای [[کەرکووک]] دابڕێندراو خرایە سەر لیوای [[سلێمانی]]، ھەر سێ ([[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]، [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای ڕانیە]]) لە لیوای کەرکووک دابڕێنران و خرانە سەر [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== قۆناغی سێیەم لەنێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٩١٨)دا ==== لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. لەم سەردەمەدا قەزای شوان کرایە [[ناحیە]] و لە [[پارێزگای سلێمانی|سنجاقی سلێمانی]] دابڕێنراو خرایەوە سەر [[قەزای کەرکووک]] لە [[پارێزگای کەرکووک|سنجاقی شارەزوور]]. گوندی [[حاجی بەیخانی خواروو]] ناوەندی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&book_id=NjE4&lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> === لە سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا(١٩١٨ - ١٩٥٨) === یەکێک لە ئەنجامەکانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، دەوڵەتی عوسمانی زۆربەی ویلایەتەکانی لەدەست دا، لەوانە [[ویلایەتی بەسڕە]]، [[ویلایەتی بەغدا]] و [[ویلایەتی مووسڵ]]، ئینگلیزەکان لە ماوەی ئەو جەنگەدا توانیان خاکی ئەم ویلایەتانە کۆنتڕۆڵ بکەن. لە دەوڵەتی نوێی [[عێراق]]دا کۆیان بکەنەوە و حکومەتێک دابمەزرێنن. حکومەتی تازە پێکھێنراو ھەستا بەڕێکخستنەوەی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی [[عێراق]]، یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک وەک پێشووی خۆی بوو بە دەستکارییەکی کەمەوە. ==== قۆناغی یەکەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩١٨-١٩٢٥)دا ==== * لەم قۆناغەدا گۆڕانکاری بە سەر ناحیەی شواندا نەھات، وەک ناحیەیەک لە [[قەزای کەرکووک]]دا مایەوە. * ناوەندی ناحیەی شوان لە ساڵی ١٩٢٣دا لە گوندی [[حاجی بەیخانی خواروو]]ە وە گواسترایەوە بۆ گوندی [[ڕێدار]]. ==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٢٦-١٩٣٦)دا ==== بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٢٠٠) لە ٢٩\٦\١٩٣٣دا ناحیەی شوان لە [[قەزای کەرکووک]] و [[ناحیەی سەنگاو]] لە [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]] دابڕێنران و بە [[قەزای چەمچەماڵ]]ەوە لکێندران. [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] لە [[قەزای کەرکووک]] دابڕێنراو بە [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]]ەوە لکێنرا، ھەروەھا ناوەندی [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]] لە [[قادرکەرەم]]ەوە گواسترایەوە بۆ [[لەیلان]]. ==== قۆناغی سێیەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦-١٩٤٧)دا ==== بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٥٦٤) لە ٢٧\١١\١٩٤٥دا، ناحیەی شوان خرایەوە سەر [[قەزای کەرکووک]]. ==== قۆناغی چوارەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٤٧-١٩٥٨)دا ==== لەم قۆناغەدا ناحیەی شوان، گۆڕانکاری بەسەردا نەھات. === لە سەردەمی کۆماریدا (١٩٥٨ - ١٩٩٠)دا === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی چل ساڵی خایەند، تێیدا پەیکەری کارگێڕی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەت جێگیرکرایەوە و زۆربەی گۆڕانکارییە کارگێڕییەکانی بە مەبەستی کارگێڕی بوو. لە بەرواری ١٤\٧\١٩٥٨دا سەردەمێکی نوێ لە عێراقدا دەستی پێکرد، سیستەمی پاشایەتی گۆڕدرا بە کۆماری، لەم سەردەمەدا زۆرترین گۆڕانکاری لەم وڵاتەدا ئەنجامدرا، لە بواری فکری و سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی. ئەم گۆڕانکارییانەش ڕاستەوخۆ ڕەنگدانەوەی بە سەر بواری کارگێڕیدا ھەبوو، زۆرترین ڕەنگدانەوەشی لە لیوای کەرکووکدا ھەبوو، بۆیە زۆرترین گۆڕانکاری کارگێڕی تیایدا ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(پارێزگای کەرکووک، دیالە و کووت) | ناونیشان = https://kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828221134430932 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٥٢) لە ٣-١١-١٩٧٧دا، (٢١)کەرتی [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]] و (٩)کەرتی ناحیەی شوان دابڕێنران بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی قەرەھەنجیر|ناحیەی ئەلڕەبیع]] و ناوەندەکەی گوندی [[قەرەھەنجیر]]ە و بە [[قەزای کەرکووک]]ەوە گرێدران.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/9609.html</ref> * بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٢) لە ٦-٥-١٩٧٩دا، کەرتێکی ناحیەی شوان بە [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]یەوە بەسترا و (٣)کەرتی [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]ش بە ناحیەی شوانەوە بەسترا. * بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢١) لە ١١-٦-١٩٨٧دا، ناحیەکانی([[ناحیەی لەیلان|قەرەحەسەن]]، شوان، [[ناحیەی یایچی|یایچی]]، [[ناحیەی قەرەھەنجیر|ئەلڕەبیع]] و [[ناحیەی سەرگەڕان|ئەلقودس]])ی سەر بە [[پارێزگای کەرکووک]] ھەڵوەشێنران. * لە دوای ڕووخاندنی [[ڕژێمی بەعس]] لە ساڵی ٢٠٠٣دا گوندەکانی ئەم ناحیەیە ئاوەدانکرانەوە و ناحیەی شوان پێکھاتەوە لە ناو [[قەزای کەرکووک]]دا. == کارگێڕی == ناحیەی شوان لە ڕووی کارگێڕییەوە پێکھاتووەلە (٦٩) گوند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[ڕێدار]](ناوەند) * [[ئۆمەر بەگ]] * [[ئۆمەرمەندانی خواروو]] * [[ئۆمەرمەندانی سەروو]] * [[ئیبراھیم زانا]] * [[ئیلنجاخ]] * [[بیراڵک]] * [[پاپیلان]] * [[پەڵکانە، شوان]] * [[پەڵکەڕەش، شوان]] * [[تەپەکوڕەی خواروو]] * [[تەپەکوڕەی سەروو]] * [[تەرەقە]] * [[تورکمان باخ]] * [[توڕکە]] * [[توڵکی]] * [[تۆراغ، شوان]] * [[تۆمار]] * [[جانقزی خواروو]] * [[جانقزی سەروو]] * [[جگیلە]] * [[جەوەجەوە]] * [[جولحان]] * [[چەڵتووکە]] * [[حاجی بەیخانی خواروو]] * [[حاجی بەیخانی سەروو]] * [[حەساری تەھا]] * [[حەساری سەعدوون]] * [[حەسەن قەباغ]] * [[خاڵخاڵان]] * [[خدر شیرین]] * [[دارئیختیار]] * [[داربەسەرە، شوان]] * [[دەرماناو]] * [[دووبزنی]] * [[دووشیوان]] * [[سماقە، شوان]] * [[سمایل بەگی]] * [[شەوگێڕ، شوان]] * [[عەلی بەیان]] * [[عەلی مووسا]] * [[عەمدۆن]] * [[فەقێ میرزا]] * [[قادر زمە]] * [[قادر عەلی]] * [[قزلقایە]] * [[قەرەناو، شوان]] * [[قەمەر، شوان]] * [[قوڵیبەگ]] * [[کارێز و دووخڕ]] * [[کارێزەی خاڵخاڵان]] * [[کانی ڕەش، شوان]] * [[کانی قوڕە]] * [[کاولەسوار]] * [[کەپەنەک]] * [[کەرەدێ]] * [[گەنیاک]] * [[گورزەیی، شوان]] * [[گورگان، شوان]] * [[مام ڕەش]] * [[مەرزیخەی خواروو]] * [[مەرزیخەی سەروو]] * [[مەمان]] * [[مۆرد]] * [[ناڕوجەی بچووک]] * [[ناڕوجەی جەرجیس]] * [[ناڕوجەی گەورە]] * [[ناسر و میسر]] * [[نەیبەسەرە]] * [[وەلی پاشا]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[ڕێدار]] == سەرچاوەکان == {{پارێزگای کەرکووک}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کەرکووک|کەرکووک]] [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] iez0hqzyu4zanc1wqznmdkcszgmd49d 1590778 1590773 2026-06-16T09:11:27Z ~2026-35305-09 77125 /* */ 1590778 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی شوان | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| ناحیة شوان}}{{ھن}}{{lang-en| Shwan subdistrict}}''' | ناوی_خۆماڵی =ناوشوان | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[ناحیە]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Shwan Subdistrict.png{{!}} | photo2a = | photo2b = قەزای کەرکووک.png{{!}} | photo3a = | photo3b = | spacing = ۲ | size = 266 | foot_montage = }} | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی سەرەوە:{{ھن}}جێگەی ناحیەی شوان لە [[پارێزگای کەرکووک]]دا{{ھن}} نەخشەی خوارەوە:{{ھن}} نەخشەی ناحیەی شوان لە [[قەزای کەرکووک]]دا(خۆڵەمێشی) | spacing = 2 |size = 300 | قەبارەی_وێنە = 300px | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=10 |coord={{Coord| 35.7351| 44.46725}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''ناحیەی شوان''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 270px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.7351| 44.46725 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}([[باشووری کوردستان]]){{ھن}}([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) <ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای کەرکووک|کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای کەرکووک]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ڕێدار]] | جۆری_دابەشکراو٥ = ژمارەی [[گوند]]ەکان | ناوی_دابەشکراو٥ = <span style="color:#090;">٦٧</span> <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٢٣]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = بەهجەت واحید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٧٠٧ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٧٨٣ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٨٨١ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٢٨١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ١٢،٥٥٥ | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢١]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ١١٫١٨ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]] و [[شیعە]]) و [[یارسان]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٫٧٠٦<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI – Area Database – Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref>{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|٢ەم بۆ ١٧]] <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٣ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = ٤٣٠٠٠ | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٩٦٤+ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = http://www.kirkuk.gov.iq/ku/ | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی شوان''' یەکێکە لە حەوت ناحیەی [[قەزای کەرکووک]] لە [[پارێزگای کەرکووک]] لە [[باشووری کوردستان]]([[ناوچە جێناکۆکەکانی عێراق|ناوچە جێناکۆکەکان]]) لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[ڕێدار]]ە.<ref>https://cosit.gov.iq/documents/AAS2021/1.pdf</ref><ref>https://reliefweb.int/map/iraq/iraq-kirkuk-district-reference-map-2020-15-july-2020</ref> == ناو == ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوی ھۆزی شوانەوە وەرگیراوە، کە زۆری دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە ھۆزی شوانن، لە بەرئەوە ھەر لە سەردەمی عوسمانییەکانەوە بەم ناوچەیە وتراوە ناوچەی شوان، تەنانەت لە ئێستادا بەناوەندی ئەم ناحیەیەش دەوترێت شوان کە خۆی ناوی [[ڕێدار]]ە. چەندین بۆ چوون ھەیە لەسەر ناوی ھۆزی شوان. * شەھید مامۆستا جەمیل ڕۆژبەیانی دەڵێت:(خێڵی شوان بەشێکە لەم [[شوانکارە]]یەی کەلە سەدەی پێنجەمدا خاوەن دەوڵەتێکی بەھێزبوون ھەر لەکەناری کەنداو تا [[شیراز]]یان بەدەستەوە بوو پایتەختەکەیان لە قەلای (دارالامان) ی چیای ئیگ بووە لەسەدەی یانزە ودوانزە ی زاینەوە پەرتەوازەبوون، ئەم بەشەیان لەسەر ڕێگەی [[کەرکووک]] - [[پردێ]] گەورەترین گوندی خۆیان بەناوی (دارەمان)ەوە دروستکردووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = https://www.historyofkurd.com/2016/03/23/وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = کوردی}}</ref> * د.رەفیق شوانی دەڵێت: (ڕەنگە لە (شوھان)ی ھۆزی کوردی (پشتکوە)ەوە ھاتبێت و وشەکەیان لە (شوھان) یان لە(شوان)ەوە بۆ (شاەوان)سەر وبن کردووە).<ref>https://www.historyofkurd.com/2016/07/27/لێکۆلینەوەیەکی-مێژوویی-دەربارەی-ھۆز/{{بەستەری مردوو|url=https://www.historyofkurd.com/2016/07/27/%D9%84%DB%8E%DA%A9%DB%86%D9%84%DB%8C%D9%86%DB%95%D9%88%DB%95%DB%8C%DB%95%DA%A9%DB%8C-%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C%DB%8C-%D8%AF%DB%95%D8%B1%D8%A8%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%DA%BE%DB%86%D8%B2/ |date=شوباتی ٢٠٢٤ }}</ref> == جوگرافیا == ناحیەی شوان ھاوسنوورە لەگەڵ؛ * لە باکوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای تەقتەق]] و [[ناحیەی سێگردکان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی قەرەھەنجیر]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای کەرکووک]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ئاغجەلەر]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی پردێ]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11069468#map=11/35.7362/44.5386</ref> === ڕووبەر === ڕووبەری ئەم ناحیەیە (٧٠٧کم٢)یە لە (٨٫٨٪) [[پارێزگای کەرکووک]] پێکدەھێنێت و (٢١٫٣٪) [[قەزای کەرکووک]] پێکدەھێنێت.<ref>https://cosit.gov.iq/documents/AAS2021/1.pdf</ref> * لە ڕووی ڕووبەرەوە لە ئاستی (سێیەم)ە لە حەوت ناحیەی [[قەزای کەرکووک]]دا. === دانیشتوان === دانیشتوانی ئەم ناحیەیە لە [[کورد]] پێکھاتووە، بە پێی پێشبینی دەستەی ئاماری وەزارەتی پلاندانانی حکوومەتی عێراق بۆ ساڵی ٢٠٢١ دانیشتوانی ئەم ناحیەیە (١٢،٥٥٥)کەسە. لە (٠٫٧٪)ی دانیشتوانی [[پارێزگای کەرکووک]] و (١٫٠٥٪)ی دانیشتوانی [[قەزای کەرکووک]] پێکدەھێنێت.<ref>https://cosit.gov.iq/ar/2018-12-19-08-39-42</ref><ref> {{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = إمکانیة الوصول و الأتصال لعقد شبکة طرق السیارات فی محافظة کرکوک| ناونیشان = https://www.iasj.net/iasj/download/40c3959215ff1eab |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣| نووسەر = مەحموود إسماعیل محمد شھاب |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * لە ڕووی دانیشتوانەوە لە سەر ئاستی (حەوتەم)ە لە حەوت ناحیەی [[قەزای کەرکووک]]. == مێژوو == === سەردەمی عوسمانی(١٥٥٤-١٩١٨) === * لە ساڵی [[١٥٥٤]] کە عوسمانییەکان ئەو ناوچەیەیان داگیر کرد، دەسەڵاتی ناوچەکەیان بەخشی بەو میرە [[کورد]]انە کە لەگەڵ حکوومەتی ناوەندیی عوسمانییەکاندا ھاوکارییان ھەبوو. ھەروەھا ئەیالەتی شارەزووریان درووستکرد. کە ئێستا. بەنزیکەیی سنووری [[باشووری کوردستان]] دەناسرێت. [[کەرکووک]] پایتەختی ئەم ئەیالەتە بووە. بۆیە ڕاستەوخۆ نەخراوەتە ناو سیستەمی کارگێڕی عوسمانیەوە. فەرمانڕەواکان ئەندامی [[ھۆز]]ە [[کورد]]ییەکان بوون و تەنیا بە دەگمەن سەربازی عوسمانی لە ئەیالەتەکەدا ھەبوون.<ref> https://archive.org/details/bub_gb_66hCAAAAcAAJ </ref> * لە سەدەی ١٨ و نۆزدەھەمدا، ئەیالەتەکە کەوتە ژێر دەستی [[میرنشینی بابان|بنەماڵەی بابان]]. ئەندامانی ئەم بنەماڵەیە توانیان بە گەرەنتیکردنی ئاسایشی سنوورە ناجێگیرەکانی [[ئیمپراتۆریەتیی عوسمانی]] لەگەڵ [[ئێران]] لە بەرامبەر ئۆتۆنۆمی تەواودا، دەسەڵاتی خۆیان بپارێزن. سنجاقی بابان کە شاری [[کەرکووک]]ی لەخۆگرتبوو، بەناوی ئەو بنەماڵەیەوە ناونراوە.<ref> https://books.google.iq/books?id=QjzYdCxumFcC&pg=PA70&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false </ref> * بابانەکان چاویان لە میرە کوردەکانی [[میرنشینی ئەردەڵان]] دەکرد کە بەشەکانی [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]]یان لە ژێر دەستدابوو، بۆ ئەوەی ببنە ڕکابەری سروشتییان، و لە ساڵی ١٦٩٤ سلێمان بەگ ھێرشی کردە سەر [[ئێران]] و شکستی بە میری ئەردەڵانی ھێنا. دوای ساڵی ١٧٨٤،بابانەکان پایتەختەکەیان گواستەوە بۆ شاری نوێی [[سلێمانی]] کە بەناوی دامەزرێنەری خانەدانەکەوە ناونرا. لە ساڵی ١٨٥٠دا دواجار دەسەڵاتی بابانەکان کۆتایی پێھات. ھەرێمەکە لە ساڵی ١٨٦٢دا خرایە ژێر کۆنترۆڵی ڕاستەوخۆی [[ئەیالەتی بەغدا]]وە، کەرکووک بووە سنجاقێکی ئەم ئەیالەتە. ==== قۆناغی یەکەم: لە نێوان ساڵانی(١٨٥١-١٨٦٩) ==== سیستەمی کارگێڕی ئەم قۆناغە لەژێر ھەژموونی دابەشبوونی جوگرافیای [[ھۆز]]ەکاندا بووە، سنووری ئەم لیوایە و لیوا ھاوسنوورەکانی میراسی ناکۆکی نێوان ھەردوو [[میرنشینی بابان]] و [[میرنشینی سۆران]] بوو، لەکاتێکدا دەسەڵاتی [[میر محەممەد]]ی ڕەواندوز ھەردەھات فراوانتر دەبوو تاگەیشتە سنووری [[کۆیە]] و [[ڕانیە]] و دەربازی دەستە چەپی [[زێی بچووک]]یش بوو. چەندین ناحییەی [[ئەیالەتی شارەزوور]]ی خستە سەر میرنشینەکەی لەوانە ناحیەکانی([[عەسکەر]]، [[ئاغجەلەر]]، کێوەچەرمەڵە، [[چیاسەوز، ئاغجەلەر|چیاسەوز]]، [[گڵناغاجی گەورە|گڵناغاج]]، [[قەسرۆک، ئاغجەلەر|قەسرۆک]]، [[گردخەبەر]]، جبق قلعە و شوان) لەگەڵ مەنگوڕایەتیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ =عشائر العراق | ناونیشان = https://www.noor-book.com/en/ebook-History-موسوعھ-عشائر-العراق-ج-1-عباس-العزاوی-pdf |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = عباس العزاوی |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> [[ئەیالەتی شارەزوور]](١٥٥٤-١٨٦٢) لە چوار لیوا پێکھاتبوو، '''لیوای کەرکووک'''، [[قەزای کفری|لیوای زەنگاباد]]، [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]] و [[پارێزگای سلێمانی|لیوای سلێمانی]]. لیوای کەرکووک لەم سەردەمەدا لە (٨) [[قەزا]] پێکھاتبوو ([[قەزای کەرکووک]]، [[ناحیەی پردێ|قەزای ئاڵتون کۆپری]] و ھۆزی عوبێد، کە ئەم ھۆزە دەوارنشین بوون، [[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]، [[ناحیەی بالیسان|قەزای بالیسان]]، [[قەزای کۆیە]]، ھۆزی سن و ئاکۆ و خۆشناو، ھۆزی بڵباس). لەم قۆناغەدا ناحیەی شوان سەر بە [[قەزای کەرکووک]] بوو وەک ناحیە. ==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٨٦٩-١٨٧٢)دا ==== قۆناغی (مەدحەت پاشا)یە کە بۆ ماوەی سێ ساڵ والی [[ویلایەتی بەغدا]] بوو، ھەرچەندە تەمەنی ئەم قۆناغە کەم بوو، بەڵام تێیدا گۆڕانکاری جەوھەری ئەنجامدرا. # ھەڵوەشاندنەوی فرە ناوەندی قەزاکان: بەشێکی زۆری قەزاکان فرە ناوەند بوون و بەشێکی ئەم ناوەندانە بەناوی ھۆزەکانەوە بوو، لەم قۆناغەدا فرە ناوەندەکان ھەڵوەشێنرانەوە و لە جیاتی ئەوە یەک ناوی بۆ دانرا. # کۆکردنەوەی قەزاکان: بەشێک لە قەزاکان کۆکرانەوە لە یەک قەزادا، و یەک ناوی بۆ داندرا. # ئاڵوگۆڕی نێوان ھەرسێ لیواکانی [[سلێمانی]]، [[کەرکووک]] و [[ڕەواندز]]. [[قەزای پشدەر]] لە لیوای سلێمانی دابڕێندراو خرایە سەر لیوای [[ڕەواندز]] و لەبری ئەو قەزای شوان لە لیوای [[کەرکووک]] دابڕێندراو خرایە سەر لیوای [[سلێمانی]]، ھەر سێ ([[قەزای ھەولێر|قەزای ئەربیل]]، [[قەزای کۆیە]] و [[قەزای ڕانیە]]) لە لیوای کەرکووک دابڕێنران و خرانە سەر [[قەزای ڕەواندز|لیوای ڕەواندز]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/?q=20220828220324430930&lng=1 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==== قۆناغی سێیەم لەنێوان ساڵانی(١٨٧٣-١٩١٨)دا ==== لەم قۆناغەدا چەندین گۆڕانکاری سازدرا، لەوانە لیواکانی دەوڵەتی [[عێراق]]ی ئێستا کەمکرایەوە بۆ (٨)سنجاغ-لیوا، لیواکانی کەش کران بە [[قەزا]] و بەشێکی زۆری قەزاکانیش کرانە [[ناحیە]]. یەکە کارگێڕییەکانی [[باشووری کوردستان]] دەکەونە سنووری سنجاغەکانی(مووسڵ و شارەزوور و بەغدا). تا پێکھێنانی [[ویلایەتی مووسڵ]] لە ساڵی(١٢٩٦ک-١٨٧٩ز)دا ھەموو سنجاغەکانی سەرەوە سەر بە [[ویلایەتی بەغدا]] بوون و دوای ئەو بەروارە ھەردوو لیوای سلێمانی و شارەزوور خرایە سەر [[ویلایەتی مووسڵ]]. لەم سەردەمەدا قەزای شوان کرایە [[ناحیە]] و لە [[پارێزگای سلێمانی|سنجاقی سلێمانی]] دابڕێنراو خرایەوە سەر [[قەزای کەرکووک]] لە [[پارێزگای کەرکووک|سنجاقی شارەزوور]]. گوندی [[حاجی بەیخانی خواروو]] ناوەندی بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سالنامة ولایت بغداد | ناونیشان = https://www.dig-doc.org/index.php?page=Ym9vaw%3D%3D&op=ZGlzcGxheV9ib29rX2RldGFpbHNfdQ%3D%3D&book_id=NjE4&lan=YXI%3D |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢|زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> === لە سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتییدا(١٩١٨ - ١٩٥٨) === یەکێک لە ئەنجامەکانی [[جەنگی جیھانیی یەکەم]]، دەوڵەتی عوسمانی زۆربەی ویلایەتەکانی لەدەست دا، لەوانە [[ویلایەتی بەسڕە]]، [[ویلایەتی بەغدا]] و [[ویلایەتی مووسڵ]]، ئینگلیزەکان لە ماوەی ئەو جەنگەدا توانیان خاکی ئەم ویلایەتانە کۆنتڕۆڵ بکەن. لە دەوڵەتی نوێی [[عێراق]]دا کۆیان بکەنەوە و حکومەتێک دابمەزرێنن. حکومەتی تازە پێکھێنراو ھەستا بەڕێکخستنەوەی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەتی [[عێراق]]، یەکە کارگێڕییەکانی لیوای کەرکووک وەک پێشووی خۆی بوو بە دەستکارییەکی کەمەوە. ==== قۆناغی یەکەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩١٨-١٩٢٥)دا ==== * لەم قۆناغەدا گۆڕانکاری بە سەر ناحیەی شواندا نەھات، وەک ناحیەیەک لە [[قەزای کەرکووک]]دا مایەوە. * ناوەندی ناحیەی شوان لە ساڵی ١٩٢٣دا لە گوندی [[حاجی بەیخانی خواروو]]ە وە گواسترایەوە بۆ گوندی [[ڕێدار]]. ==== قۆناغی دووەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٢٦-١٩٣٦)دا ==== بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٢٠٠) لە ٢٩\٦\١٩٣٣دا ناحیەی شوان لە [[قەزای کەرکووک]] و [[ناحیەی سەنگاو]] لە [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]] دابڕێنران و بە [[قەزای چەمچەماڵ]]ەوە لکێندران. [[ناحیەی ناوەندی قەزای داقووق|ناحیەی داقووق]] لە [[قەزای کەرکووک]] دابڕێنراو بە [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]]ەوە لکێنرا، ھەروەھا ناوەندی [[ناحیەی لەیلان|قەزای گل]] لە [[قادرکەرەم]]ەوە گواسترایەوە بۆ [[لەیلان]]. ==== قۆناغی سێیەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٣٦-١٩٤٧)دا ==== بە ئیرادەی مەلەکی ژمارە(٥٦٤) لە ٢٧\١١\١٩٤٥دا، ناحیەی شوان خرایەوە سەر [[قەزای کەرکووک]]. ==== قۆناغی چوارەم؛ لە نێوان ساڵانی(١٩٤٧-١٩٥٨)دا ==== لەم قۆناغەدا ناحیەی شوان، گۆڕانکاری بەسەردا نەھات. === لە سەردەمی کۆماریدا (١٩٥٨ - ١٩٩٠)دا === سەردەمی ئینگلیز و پاشایەتی چل ساڵی خایەند، تێیدا پەیکەری کارگێڕی یەکە کارگێڕییەکانی دەوڵەت جێگیرکرایەوە و زۆربەی گۆڕانکارییە کارگێڕییەکانی بە مەبەستی کارگێڕی بوو. لە بەرواری ١٤\٧\١٩٥٨دا سەردەمێکی نوێ لە عێراقدا دەستی پێکرد، سیستەمی پاشایەتی گۆڕدرا بە کۆماری، لەم سەردەمەدا زۆرترین گۆڕانکاری لەم وڵاتەدا ئەنجامدرا، لە بواری فکری و سیاسی و ئابووری و کۆمەڵایەتی. ئەم گۆڕانکارییانەش ڕاستەوخۆ ڕەنگدانەوەی بە سەر بواری کارگێڕیدا ھەبوو، زۆرترین ڕەنگدانەوەشی لە لیوای کەرکووکدا ھەبوو، بۆیە زۆرترین گۆڕانکاری کارگێڕی تیایدا ئەنجامدرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ئەتڵەسی کارگێڕی باشووری کوردستان(پارێزگای کەرکووک، دیالە و کووت) | ناونیشان = https://kurdipedia.org/?lng=1&q=20220828221134430932 |ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = شەھید مامۆستا سوھەیل خورشید عەزیز - شەماڵ |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٦٥٢) لە ٣-١١-١٩٧٧دا، (٢١)کەرتی [[ناحیەی لەیلان|ناحیەی قەرەحەسەن]] و (٩)کەرتی ناحیەی شوان دابڕێنران بۆ ھێنانە کایەی [[ناحیەی قەرەھەنجیر|ناحیەی ئەلڕەبیع]] و ناوەندەکەی گوندی [[قەرەھەنجیر]]ە و بە [[قەزای کەرکووک]]ەوە گرێدران.<ref>http://wiki.dorar-aliraq.net/iraqilaws/law/9609.html</ref> * بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٢٣٢) لە ٦-٥-١٩٧٩دا، کەرتێکی ناحیەی شوان بە [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]یەوە بەسترا و (٣)کەرتی [[ناحیەی پردێ|ناحیەی ئاڵتون کۆپری]]ش بە ناحیەی شوانەوە بەسترا. * بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٣٢١) لە ١١-٦-١٩٨٧دا، ناحیەکانی([[ناحیەی لەیلان|قەرەحەسەن]]، شوان، [[ناحیەی یایچی|یایچی]]، [[ناحیەی قەرەھەنجیر|ئەلڕەبیع]] و [[ناحیەی سەرگەڕان|ئەلقودس]])ی سەر بە [[پارێزگای کەرکووک]] ھەڵوەشێنران. * لە دوای ڕووخاندنی [[ڕژێمی بەعس]] لە ساڵی ٢٠٠٣دا گوندەکانی ئەم ناحیەیە ئاوەدانکرانەوە و ناحیەی شوان پێکھاتەوە لە ناو [[قەزای کەرکووک]]دا. == کارگێڕی == ناحیەی شوان لە ڕووی کارگێڕییەوە پێکھاتووەلە (٦٩) گوند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[ڕێدار]](ناوەند) * [[ئۆمەر بەگ]] * [[ئۆمەرمەندانی خواروو]] * [[ئۆمەرمەندانی سەروو]] * [[ئیبراھیم زانا]] * [[ئیلنجاخ]] * [[بیراڵک]] * [[پاپیلان]] * [[پەڵکانە، شوان]] * [[پەڵکەڕەش، شوان]] * [[تەپەکوڕەی خواروو]] * [[تەپەکوڕەی سەروو]] * [[تەرەقە]] * [[تورکمان باخ]] * [[توڕکە]] * [[توڵکی]] * [[تۆراغ، شوان]] * [[تۆمار]] * [[جانقزی خواروو]] * [[جانقزی سەروو]] * [[جگیلە]] * [[جەوەجەوە]] * [[جولحان]] * [[چەڵتووکە]] * [[حاجی بەیخانی خواروو]] * [[حاجی بەیخانی سەروو]] * [[حەساری تەھا]] * [[حەساری سەعدوون]] * [[حەسەن قەباغ]] * [[خاڵخاڵان]] * [[خدر شیرین]] * [[دارئیختیار]] * [[داربەسەرە، شوان]] * [[دەرماناو]] * [[دووبزنی]] * [[دووشیوان]] * [[سماقە، شوان]] * [[سمایل بەگی]] * [[شەوگێڕ، شوان]] * [[عەلی بەیان]] * [[عەلی مووسا]] * [[عەمدۆن]] * [[فەقێ میرزا]] * [[قادر زمە]] * [[قادر عەلی]] * [[قزلقایە]] * [[قەرەناو، شوان]] * [[قەمەر، شوان]] * [[قوڵیبەگ]] * [[کارێز و دووخڕ]] * [[کارێزەی خاڵخاڵان]] * [[کانی ڕەش، شوان]] * [[کانی قوڕە]] * [[کاولەسوار]] * [[کەپەنەک]] * [[کەرەدێ]] * [[گەنیاک]] * [[گورزەیی، شوان]] * [[گورگان، شوان]] * [[مام ڕەش]] * [[مەرزیخەی خواروو]] * [[مەرزیخەی سەروو]] * [[مەمان]] * [[مۆرد]] * [[ناڕوجەی بچووک]] * [[ناڕوجەی جەرجیس]] * [[ناڕوجەی گەورە]] * [[ناسر و میسر]] * [[نەیبەسەرە]] * [[وەلی پاشا]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[قەزای کەرکووک]] * [[پارێزگای کەرکووک]] * [[ڕێدار]] == سەرچاوەکان == {{پارێزگای کەرکووک}} {{گوندەکانی قەزای کەرکووک}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|کوردستان|عێراق}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:کەرکووک|کەرکووک]] [[پۆل:پارێزگای کەرکووک]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] kk0koowvr9u79mdq3o2q6330bpn8smj 0 248845 1590501 1590473 2026-06-15T12:07:36Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590501 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی قەسرێ | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[قەسرێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٧ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی قەسرێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مرکز قضاء قسری''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Qasre Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[قەسرێ]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[قەسرێ]]ە. * ناوی شارەدێی قەسرێ لە دەڤەری باڵەکایەتی، پێوەندییەکی ڕاستەوخۆی بە مێژوو، جوگرافیا و تەلارسازیی کۆنی ناوچەکەوە ھەیە. بۆچوونی سەرەکی و یەکلاکەرەوە لەسەر ناوی ئەم ناحیەیە بەم شێوەیەیە: * بنەڕەتی زمانەوانی و مێژوویی: وشەی "قەسرێ" لە بنەڕەتدا لە وشەی (قصر)ی [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]] ھاتووە، کە بە واتای کۆشک، تەلاری بەرز، یان قەڵایەکی بچووک دێت. پاشگری (ێ) لە [[زمانی کوردی|زمانی کوردیدا]] وەک نیشانەی ناساندن یان شوێن بەکار دێت (وەک: گوندێ، چۆمانێ). * ھۆکاری ناونانەکە: بەپێی گێڕانەوەی مێژوونووسان و ڕیشسپیانی ناوچەکە، لە کۆندا لەم شوێنەدا کۆشک یان قەڵایەکی گەورە (قەسر) ھەبووە کە شوێنی حوکمرانی یان نیشتەجێبوونی میرانی [[میرنشینی سۆران]]، یان سەرۆک [[ھۆز]] و پیاوانی ناوداری باڵەکایەتی بووە. بەھۆی ئەوەی ئەو قەسرە بڕبڕەی پشتی ئاوەدانی و ناوەندی بڕیار بووە لەو دەڤەرەدا، خەڵکی ناوچەکە کاتێک باسی ئەو شوێنەیان کردووە گوتوویانە "دەچینە قەسرەکە" یان "لایی قەسرێ"، بەم شێوەیە بە تێپەڕبوونی کات ناوەکە بە تەواوی بەسەر گوندەکە و دواتر (ناحیەکە)دا بڕاوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی قەسرێ: * لە باکوورەوە [[ناحیەی گەڵاڵە]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناودەشت]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناوچەی ناوەندی شارستانی پیرانشار]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی وەرتێ]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11079217</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٨٩١٣) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٣٥) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[ئیسکاو]] * [[بنەڵە]] * [[بەردەڕەشان، چۆمان|بەردەڕەشان]] * [[بەستێ]] * [[بوران]] * [[پردی زەرد]] * [[چۆمانی مستەفائاغا]] * [[چۆمساک]] * [[چۆمە]] * [[خەزێنە، چۆمان|خەزێنە]] * [[داڵکان]] * [[دیلمان]] * [[ڕەزمیر]] * [[ڕەزوێکە]] * [[ڕەژدوور]] * [[زەنگەڵین]] * [[زێوکان]] * [[سایە]] * [[سمۆرە، چۆمان|سمۆرە]] * [[سەرکان، قەسرێ|سەرکان]] * [[سەرنێڵ]] * [[سۆرەبان]] * [[شیناوە]] * [[شیوێ گوڵان]] * [[قەڵات، چۆمان|قەڵات]] * [[کاولان، قەسرێی چۆمان|کاولان]] * [[کۆیلە، چۆمان|کۆیلە]] * [[ماکۆسان]] * [[ماونان]] * [[مێرگە]] * [[مێرگەی خواروو]] * [[نێوخانان]] * [[وەسان]] * [[وەڵاش]] * [[وەڵزە]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای چۆمان]] * [[ناحیەی گەڵاڵە]] * [[ناحیەی سمێلان]] * [[ناحیەی حاجی ئۆمەران]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] == سەرچاوەکان == {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 0nihcwvaqod2a9cl3zyx5uy752npirg 0 252602 1590752 1527842 2026-06-16T07:14:38Z 1silent scientist 51740 1590752 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''پێشکەوتنخوازی لە ئەمریکا''' پێشکەوتنخوازی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان فەلسەفەیەکی [[کایەی ڕامیاریی چەپ و ڕاست|ڕامیاریی مەیەل بۆ چەپ]] و بزووتنەوەیەکی چاکسازییە. تا سەدەی ٢١ەم، داکۆکی لەو ڕێبازانە دەکات کە بە گشتی بە [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی|سۆسیال دیموکرات]] دادەنرێن و بەشێکن لە [[چەپڕەوی ئەمریکی]]. ھەروەھا خۆی لە ناو ڕامیاریی [[ڕامیاریی ناوەڕاست-ڕاست|ناوەڕاست-ڕاستیشدا]] نیشان داوە، وەک [[ناسیۆنالیزمی نوێ (سیۆدۆر ڕۆزڤێڵت)|ناسیۆنالیزمی نوێ]] و [[کۆنەپەرستیی پێشکەوتنخواز]]. لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا گەیشتە لووتکە. لە ڕووی سروشتەوە، بزووتنەوەیەکی چاکسازیخواز و پەیوەندیدار بە [[چینی ناوەڕاستی ئەمریکی|چینی ناوەڕاست]] و [[چینی کرێکاری ئەمریکی|چینی کرێکار]] بوو، وەک وەڵامێک بۆ ئەو گۆڕانکارییە بەرفراوانانەی کە بەھۆی [[مۆدێرنکردن|مۆدێرنکردنەوە]] ھاتبوونە ئاراوە، وەک گەشەی کۆمپانیا زەبەلاحەکان، [[پیسبوونی ژینگە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|پیسبوونی ژینگە]]، و [[گەندەڵی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|گەندەڵی لە ڕامیاریی ئەمریکادا]]. ڕێبازە ئابوورییە پێشکەوتنخوازەکان بنەما کۆمەڵایەتی-ئابوورییەکانی سۆسیال دیموکراسی و چەمکی [[دادپەروەریی کۆمەڵایەتی]] لەخۆ دەگرن، بە مەبەستی باشترکردنی دۆخی مرۆیی لە ڕێگەی [[ڕێکخستنی حکوومی]]، [[پاراستنی کۆمەڵایەتی|پاراستنە کۆمەڵایەتییەکان]]، و پاراستنی [[کاڵای گشتی (ئابووری)|کاڵا گشتییەکان]].<ref>[https://www.americanprogress.org/issues/democracy/reports/2011/03/14/9311/the-origins-and-evolution-of-progressive-economics/ "The Origins and Evolution of Progressive Economics"].</ref> [[پێشکەوتنخوازیی ئابووری]] لەسەر ئەو بیرۆکەیە دامەزراوە کە بازاڕە [[سەرمایەداری|سەرمایەدارییەکان]] ئەگەر بە ڕێکخستنێکی کەمی حکوومی بەجێ بھێڵدرێن، لە بنەڕەتدا نادادپەروەرن و لایەنگریی [[کاری گەورە|بازرگانییە گەورەکان]]، کۆمپانیا زەبەلاحەکان، و [[دەوڵەمەند|دەوڵەمەندەکان]] دەکەن. ئەو ڕێبازە ئابوورییە دیاریکراوانەی کە بە پێشکەوتنخواز دادەنرێن بریتین لە: [[باجی پێشکەوتنخواز]]، [[نایەکسانیی داھات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|دووبارە دابەشکردنەوەی داھات]] بە مەبەستی کەمکردنەوەی [[نایەکسانیی سەروەت و سامان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|نایەکسانییەکانی سەروەت و سامان]]، پاکێجێکی گشتگیری خزمەتگوزارییە گشتییەکان، [[مشتومڕی چاکسازیی تەندروستی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|چاودێریی تەندروستیی گشتگیر]]، بەرەنگاربوونەوەی بێکاریی ناچاری، [[پەروەردەی گشتی]]، [[دەستەبەری کۆمەڵایەتی (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|دەستەبەری کۆمەڵایەتی]]، یاساکانی [[کەمترین کرێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|کەمترین کرێ]]، [[یاساکانی دژە مۆنۆپۆڵ]]، یاساکانی پاراستنی مافی کار، و مافی [[سەندیکا کرێکارییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەندیکا کرێکارییەکان]]. لە کاتێکدا بزووتنەوەی پێشکەوتنخوازیی ھاوچەرخ ڕەنگە بە شێوەیەکی سەرەکی بە سەکولار لە قەڵەم بدرێت، بەڵام پێشکەوتنخوازیی [[سەردەمی پێشکەوتنخوازی]] لە چاو ئەوەدا تا ئاستێکی بەرچاو ڕەگی لە ئاییندا چەسپابوو و لەوێوە وزەی وەردەگرت.<ref>{{Cite encyclopedia |entry-url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-462|doi = 10.1093/acrefore/9780199340378.013.462 |doi-access= |entry=Social Progressivism and Religion in America|encyclopedia= Oxford Research Encyclopedia of Religion|year = 2017|last1 = Trodd|first1 = Zoe|title = Social Progressivism and Religion in America |isbn = 9780199340378}}</ref> == سەدەی ٢٠ەم: سەردەمی پێشکەوتنخوازی == {{سەرەکی|سەردەمی پێشکەوتنخوازی}} مێژوونووسان لەسەر وردەکارییەکان مشتومڕیانە، بەڵام بە گشتی مێژووی [[سەردەمی پێشکەوتنخوازی]] وەک وەڵامێک بۆ زێدەڕۆیییەکانی [[سەردەمی زێڕین]] لە ١٨٩٠ەکانەوە تا [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] لە ١٩١٧ یان دەستپێکی [[قەیرانی گەورەی ئابووری لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|قەیرانی گەورەی ئابووری]] لە ١٩٢٩ دادەنێن.<ref name=Nugent1>{{cite book|last=Nugent|first=Walter|year=2010|title=Progressivism: A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/progressivismver0000nuge|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-531106-8|quote=Progressivism emerged as a response to the excesses of the Gilded Age ... . [Progressives] fought for worker's compensation, child labor laws, minimum wage and maximum hours legislation; they enacted anti-trust laws, improved living conditions in urban slums, instituted the graduated income tax, won women the right to vote, and laid the groundwork for Roosevelt's New Deal.}}</ref> زۆرێک لە بنەما سەرەکییەکانی بزووتنەوەی پێشکەوتنخوازی تیشکیان دەخستە سەر پێویستیی کارایی لە ھەموو بوارەکانی کۆمەڵگەدا، و بۆ کۆنتڕۆڵێکی دیموکراسیی زیاتر بەسەر ڕێبازی گشتیدا. پاککردنەوە بۆ نەھێشتنی بەفیڕۆدان و گەندەڵی توخمێکی بەھێز بوو، ھەروەھا پشتگیریی پێشکەوتنخوازەکان بۆ قەرەبووی کرێکاران، باشترکردنی یاساکانی کاری منداڵان، یاساکانی کەمترین کرێ، سنووردارکردنی کاتی کارکردنی ھەفتانە، باجی داھاتی پلەبەندی و ڕێگەدان بە ژنان بۆ مافی دەنگدان.<ref name=Nugent1/> [[ئارسەر ئێس لینک]] و ڤینسێنت پی دی سانتیس پێیان وایە زۆرینەی پێشکەوتنخوازەکان دەیانویست ڕامیاری پاک بکەنەوە.<ref>Link, Arthur S. (1954). ''Woodrow Wilson and the Progressive Era: 1913–1917''.</ref><ref>De Santis, Vincent P. (1999). ''The Shaping of Modern America, 1877–1920''. p. 171. "[P]rogressives strove to purify politics".</ref> بۆ ھەندێک لە پێشکەوتنخوازەکان، پاککردنەوە بە واتای وەرگرتنەوەی مافی دەنگدان لە ڕەشپێستەکانی باشوور دەھات.<ref>{{cite journal |last1=Franklin |first1=J. |title=Blacks and the Progressive Movement: Emergence of a New Synthesis |journal=OAH Magazine of History |date=1 March 1999 |volume=13 |issue=3 |pages=20–23 |doi=10.1093/maghis/13.3.20 |jstor=25163288 }}</ref> === کۆمپانیا زەبەلاحەکان و مۆنۆپۆڵەکان: تێکشکاندنی تڕەستەکان بەرامبەر ڕێکخستن === [[پەڕگە:The Bosses of the Senate by Joseph Keppler.jpg|thumb|300px|«[[گەورەکانی ئەنجومەنی پیران]]»، کارتۆنێکە لە لایەن [[جۆزێف فێردیناند کێپلەر|جۆزێف کێپلەر]] کە بەرژەوەندییەکانی کۆمپانیاکان نیشان دەدات—لە [[پیشەسازیی ئاسن و پۆڵا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|پۆڵا]]، مس، [[نەوت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|نەوت]]، ئاسن، [[پیشەسازیی شەکر لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|شەکر]]، تەنەکە، و [[کانزای خەڵوز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|خەڵوز]]ەوە تا دەگاتە کیسەی کاغەز، زەرف و خوێ—وەک تورەکەی گەورەی پارە کە بەسەر ئەندامانی بچووک و لاوازی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا زاڵن<ref>Published in ''[[Puck (magazine)|Puck]]'' (23 January 1889)</ref>]] زۆربەی پێشکەوتنخوازەکان ھیوایان دەخواست کە بە ڕێکخستنی کۆمپانیا زەبەلاحەکان بتوانن وزە مرۆیییەکان لەو بەربەستانە ڕزگار بکەن کە سەرمایەداریی پیشەسازی سەپاندوویەتی. سەرەڕای ئەوەش، بزووتنەوەی پێشکەوتنخوازی دابەش بوو بوو بەسەر ئەوەی کام لەم چارەسەرانەی خوارەوە بۆ ڕێکخستنی کۆمپانیاکان بەکار بھێنرێت. زۆرێک لە پێشکەوتنخوازەکان پێیان وابوو مۆنۆپۆڵە پیشەسازییەکان دامەزراوەی ئابووریی نائاسایین کە ڕکابەری دەخنکێنن، کە ئەو ڕکابەرییە بۆ پێشکەوتن و باشتربوون پێویستە.<ref>Charles R. Geisst, ''Monopolies in America: Empire builders and their enemies from Jay Gould to Bill Gates'' (Oxford University Press, 2000) pp 47-91; [https://archive.org/details/monopoliesinamer0000geis online].</ref> [[یاسای دژە مۆنۆپۆڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ڕەفتاری دژە ڕکابەری ([[مۆنۆپۆڵ]]) و [[کارە بازرگانییە نادادپەروەرەکان]] قەدەغە دەکات. سەرۆک کۆمارەکانی وەک [[سیۆدۆر ڕۆزڤێڵت]] و [[ویلیام ھاوارد تافت]] پشتگیریی [[تێکشکاندنی تڕەستەکان]]یان دەکرد. لە سەردەمی سەرۆکایەتیی ئەواندا، تافت کە بە پێچەوانەوە کۆنەپەرست بوو، ٩٠ تڕەستی لە ماوەی چوار ساڵدا ھەڵوەشاندەوە، لە کاتێکدا ڕۆزڤێڵت ٤٤ تڕەستی لە ماوەی حەوت ساڵ و نیوی دەسەڵاتیدا لەناو برد.<ref>{{cite web|last=Kolasky|first=William|title=Theodore Roosevelt and William Howard Taft: Marching Toward Armageddon|url=http://www.wilmerhale.com/files/Publication/cd677ad9-b23f-446e-baea-cdcd7d707932/Presentation/PublicationAttachment/a0605093-e43a-41be-bbe7-d07e800d543f/Theodore%20Roosevelt%20and%20William%20Howard%20Taft%20Marching%20Toward%20Armageddon.pdf|work=Antitrust, Vol. 25, No. 2, Spring 2011|publisher=the American Bar Association|access-date=5 October 2012}}{{Dead link|date=May 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> پێشکەوتنخوازەکان، وەک بێنجامین پارک دی ویت، دەیانگوت لە ئابوورییەکی ھاوچەرخدا، کۆمپانیا زەبەلاحەکان و تەنانەت مۆنۆپۆڵەکانیش ھەم حەتمین و ھەم خوازراون. ئەو پێی وابوو کە بە سەرچاوە زەبەلاحەکانیان و گەورەیی بەرھەمھێنانیان، کۆمپانیا گەورەکان ئەو سوودانە بە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەبەخشن کە کۆمپانیا بچووکەکان ناتوانن بیبەخشن. بەڵام، ڕەنگە ئەم کۆمپانیا زەبەلاحانە خراپ بەکارھێنان لە دەسەڵاتە گەورەکەیاندا بکەن. دەبێت حکوومەتی فیدراڵی ڕێگە بدات ئەم کۆمپانیایانە بمێننەوە، بەڵام بە پێچەوانەوە بۆ بەرژەوەندیی گشتی ڕێکیان بخات. سەرۆک ڕۆزڤێڵت بە گشتی پشتگیریی ئەم بیرۆکەیەی دەکرد و وەک بەشێک لە «[[ناسیۆنالیزمی نوێ (سیۆدۆر ڕۆزڤێڵت)|ناسیۆنالیزمی نوێ]]»ی خۆی جێگیری کرد.<ref>Benjamin Parke De Witt, ''The Progressive Movement'' (1915) pp. 129–132. [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.166536/page/n147/mode/1up online].</ref> == پارتییە پێشکەوتنخوازەکان == لە دوای یەکەم بزووتنەوەی پێشکەوتنخوازی سەرەتای سەدەی ٢٠ەم، سێ پارتی تری تەمەن کورت وەک پێشکەوتنخواز خۆیان ناساندووە، ھەروەھا یەک پارتی سێیەمی بچووکی ھاوچەرخ. === پارتی پێشکەوتنخواز، ١٩١٢ === {{سەرەکی|پارتی پێشکەوتنخواز (ویلایەتە یەکگرتووەکان، ١٩١٢)}} یەکەم پارتی ڕامیاری بە ناوی [[پارتی پێشکەوتنخواز (ویلایەتە یەکگرتووەکان، ١٩١٢)|پارتی پێشکەوتنخواز]] بۆ [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ١٩١٢|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ١٩١٢]] بۆ ھەڵبژاردنی [[سیۆدۆر ڕۆزڤێڵت]] پێکھێنرا.<ref>{{Cite web|date=2017-02-13|title=Transforming American Democracy: TR and The Bull Moose Campaign of 1912 {{!}} Miller Center|url=https://millercenter.org/transforming-american-democracy-tr-and-bull-moose-campaign-1912|access-date=2020-11-14|website=millercenter.org|language=en}}</ref> ئەم پارتە دوای ئەوەی ڕۆزڤێڵت لە ھەوڵەکەی بۆ بوون بە کاندیدی [[پارتی کۆماری (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کۆمارییەکان]] لە بەرامبەر [[ویلیام ھاوارد تافت]] شکستی ھێنا پێکھێنرا، و تا ساڵی ١٩٢٠ ھەڵوەشایەوە. === پارتی پێشکەوتنخواز، ١٩٢٤ === {{سەرەکی|پارتی پێشکەوتنخواز (ویلایەتە یەکگرتووەکان، ١٩٢٤–١٩٣٤)}} لە ١٩٢٤دا، سیناتۆری ویسکۆنسێن [[ڕۆبێرت ئێم لافۆلێت]] لەسەر پێڕستی [[پارتی پێشکەوتنخواز (ویلایەتە یەکگرتووەکان، ١٩٢٤–١٩٣٤)|پارتی پێشکەوتنخواز]] بۆ سەرۆکایەتی کاندید بوو. لافۆلێت لە ڕێگەی تێکۆشانەکەیەوە پشتگیریی سەندیکا کرێکارییەکان، ئەڵمانی-ئەمریکییەکان و سۆسیالیستەکانی بەدەست ھێنا. ئەو تەنھا توانی لە [[ویسکۆنسێن]] دەنگەکان بباتەوە، و پارتییەکە لە شوێنەکانی تر نەما.<ref>{{cite book |last1=Thelen |first1=David Paul |title=Robert M. La Follette and the Insurgent Spirit |date=1976 |publisher=Little, Brown |oclc=565078133 }}{{page needed|date=March 2021}}</ref> لە [[ویسکۆنسێن]]، وەک ھێزێک تا چلەکانی سەدەی ٢٠ەم مایەوە. === پارتی پێشکەوتنخواز، ١٩٤٨ === {{سەرەکی|پارتی پێشکەوتنخواز (ویلایەتە یەکگرتووەکان، ١٩٤٨–١٩٥٥)}} پارتی سێیەم لە ساڵی ١٩٤٨ لەلایەن جێگری پێشووی سەرۆک [[ھێنری ئەی واڵاس]] وەک ئامرازێک بۆ ھەڵمەتەکەی بۆ [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دەستی پێ کرد. ئەو دوو پارتییەکەی بە کۆنەپەرست و شەڕخواز دەبینی، و پشتگیریی دەنگدەرانی [[باڵی چەپ]]ی ڕاکێشا کە دژی ڕێبازەکانی [[جەنگی سارد]] بوون کە ببووە کۆدەنگییەکی نەتەوەیی. زۆربەی لیبڕاڵەکان، لایەنگرانی [[نیو دیڵ]]، و بەتایبەتی کۆنگرەی ڕێکخراوە پیشەسازییەکان، پارتییەکەیان ئیدانە کرد چونکە بە بۆچوونی ئەوان زیاتر لەلایەن کۆمۆنیستەکانەوە کۆنتڕۆڵ دەکرا. دوای بەدەستھێنانی ٢٪ی دەنگەکان لە ساڵی ١٩٤٨دا بەرەو نەمان چوو.<ref>{{cite book|author=Thomas W. Devine|title=Henry Wallace's 1948 Presidential Campaign and the Future of Postwar Liberalism|url=https://books.google.com/books?id=a8sbrXAKLB0C&pg=PA195|year=2013|publisher=U North Carolina Press|pages=195–201, 211–12|isbn=9781469602035}}</ref> === پارتی خێزانە کرێکارەکان، ١٩٩٨ === {{سەرەکی|پارتی خێزانە کرێکارەکان}} [[پەڕگە:Working Families Party 2020.svg|thumb|right|لۆگۆی دەبلیوو ئێف پی لە ٢٠٢٠]] پارتی خێزانە کرێکارەکان [[پارتی ڕامیاریی بچووک|پارتییەکی ڕامیاریی بچووک]]ی [[پێشکەوتنخوازی|پێشکەوتنخوازە]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە ساڵی ١٩٩٨ لە نیویۆرک دامەزراوە، و لقی چالاکی لە نزیکەی دوو دەرزەن ویلایەتدا ھەیە.<ref name="theatlantic1">{{cite web|title = The Tea Party of the Left|url = https://www.theatlantic.com/politics/archive/2016/01/working-families-party/422949/|website = The Atlantic|access-date = 2016-01-25|language = en-US|first = Molly|last = Ball| date=January 7, 2016 |author-link = Molly Ball|archive-date = March 14, 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210314180819/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2016/01/working-families-party/422949/|url-status = live}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.dispatch.com/news/20170316/city-lefts-answer-to-tea-party-wades-into-council-race|website = The Columbus Dispatch|access-date = 2017-06-13|language = en-us|first = Rick|last = Rouan|title = The City: Left's answer to the Tea Party wades into council race|archive-date = February 25, 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210225093105/https://www.dispatch.com/news/20170316/city-lefts-answer-to-tea-party-wades-into-council-race|url-status = live}}</ref><ref name="Cali">{{cite web|url=https://www.sfchronicle.com/bayarea/article/Progressive-Working-Families-Party-lands-in-16770927.php|title=Progressive Working Families Party lands in California, and is targeting moderate Democrats|last=Garofoli|first=Joe|date=January 13, 2022|access-date=January 13, 2022|website=[[San Francisco Chronicle]]|archive-date=January 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113121446/https://www.sfchronicle.com/bayarea/article/Progressive-Working-Families-Party-lands-in-16770927.php|url-status=live}}</ref> پارتی خێزانە کرێکارەکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٨ لەلایەن ھاوپەیمانییەکی سەندیکا کرێکارییەکان، [[ڕێکخستنی کۆمەڵگە|ڕێکخراوە کۆمەڵایەتییەکان]]، ئەندامانی [[پارتی نوێ (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی نوێ]]ی نیشتمانیی ئێستا ناچالاک، و کۆمەڵێک گرووپی داکۆکیکار وەک [[کردەی ھاووڵاتی]] لە نیویۆرک و ئەکۆرن: [[کۆمەڵەی ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگە بۆ چاکسازیی ئێستا]] ڕێک خرا.<ref>{{cite web |url=http://prospect.org/article/dan-cantors-machine |title=Dan Cantor's Machine |publisher=The American Prospect |date=2014-01-06 |access-date=2014-01-17 |archive-date=January 9, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109055019/http://prospect.org/article/dan-cantors-machine |url-status=live }}</ref> پارتییەکە سوود لە یاساکانی یەکگرتنی ھەڵبژاردن لە ھەندێک ویلایەت وەردەگرێت بۆ بەرزکردنەوەی کاندیدە پێشکەوتنخوازەکان لە ڕێگەی پەسەندکردنەوە لە ناو سیستم ئێستای دوو پارتیدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} * {{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان =٦ی ئایاری ٢٠٢٤}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|فەلسەفە}} {{کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Progressivism in the United States}} [[پۆل:مێژووییە ئەمریکییەکان بەپێی بابەت]] [[پۆل:مێژووی سیاسیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] 4vrh1kj42sif4g4ki8uy0g2yxpvl2hk 1590753 1590752 2026-06-16T07:15:19Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1590753 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} {{سیاسەتەکانی ئەمریکا}} '''پێشکەوتنخوازی لە ئەمریکا''' پێشکەوتنخوازی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان فەلسەفەیەکی [[کایەی ڕامیاریی چەپ و ڕاست|ڕامیاریی مەیەل بۆ چەپ]] و بزووتنەوەیەکی چاکسازییە. تا سەدەی ٢١ەم، داکۆکی لەو ڕێبازانە دەکات کە بە گشتی بە [[دیموکراسیی کۆمەڵایەتی|سۆسیال دیموکرات]] دادەنرێن و بەشێکن لە [[چەپڕەوی ئەمریکی]]. ھەروەھا خۆی لە ناو ڕامیاریی [[ڕامیاریی ناوەڕاست-ڕاست|ناوەڕاست-ڕاستیشدا]] نیشان داوە، وەک [[ناسیۆنالیزمی نوێ (سیۆدۆر ڕۆزڤێڵت)|ناسیۆنالیزمی نوێ]] و [[کۆنەپەرستیی پێشکەوتنخواز]]. لە سەرەتای سەدەی ٢٠ەمدا گەیشتە لووتکە. لە ڕووی سروشتەوە، بزووتنەوەیەکی چاکسازیخواز و پەیوەندیدار بە [[چینی ناوەڕاستی ئەمریکی|چینی ناوەڕاست]] و [[چینی کرێکاری ئەمریکی|چینی کرێکار]] بوو، وەک وەڵامێک بۆ ئەو گۆڕانکارییە بەرفراوانانەی کە بەھۆی [[مۆدێرنکردن|مۆدێرنکردنەوە]] ھاتبوونە ئاراوە، وەک گەشەی کۆمپانیا زەبەلاحەکان، [[پیسبوونی ژینگە لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|پیسبوونی ژینگە]]، و [[گەندەڵی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|گەندەڵی لە ڕامیاریی ئەمریکادا]]. ڕێبازە ئابوورییە پێشکەوتنخوازەکان بنەما کۆمەڵایەتی-ئابوورییەکانی سۆسیال دیموکراسی و چەمکی [[دادپەروەریی کۆمەڵایەتی]] لەخۆ دەگرن، بە مەبەستی باشترکردنی دۆخی مرۆیی لە ڕێگەی [[ڕێکخستنی حکوومی]]، [[پاراستنی کۆمەڵایەتی|پاراستنە کۆمەڵایەتییەکان]]، و پاراستنی [[کاڵای گشتی (ئابووری)|کاڵا گشتییەکان]].<ref>[https://www.americanprogress.org/issues/democracy/reports/2011/03/14/9311/the-origins-and-evolution-of-progressive-economics/ "The Origins and Evolution of Progressive Economics"].</ref> [[پێشکەوتنخوازیی ئابووری]] لەسەر ئەو بیرۆکەیە دامەزراوە کە بازاڕە [[سەرمایەداری|سەرمایەدارییەکان]] ئەگەر بە ڕێکخستنێکی کەمی حکوومی بەجێ بھێڵدرێن، لە بنەڕەتدا نادادپەروەرن و لایەنگریی [[کاری گەورە|بازرگانییە گەورەکان]]، کۆمپانیا زەبەلاحەکان، و [[دەوڵەمەند|دەوڵەمەندەکان]] دەکەن. ئەو ڕێبازە ئابوورییە دیاریکراوانەی کە بە پێشکەوتنخواز دادەنرێن بریتین لە: [[باجی پێشکەوتنخواز]]، [[نایەکسانیی داھات لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|دووبارە دابەشکردنەوەی داھات]] بە مەبەستی کەمکردنەوەی [[نایەکسانیی سەروەت و سامان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|نایەکسانییەکانی سەروەت و سامان]]، پاکێجێکی گشتگیری خزمەتگوزارییە گشتییەکان، [[مشتومڕی چاکسازیی تەندروستی لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|چاودێریی تەندروستیی گشتگیر]]، بەرەنگاربوونەوەی بێکاریی ناچاری، [[پەروەردەی گشتی]]، [[دەستەبەری کۆمەڵایەتی (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|دەستەبەری کۆمەڵایەتی]]، یاساکانی [[کەمترین کرێ لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|کەمترین کرێ]]، [[یاساکانی دژە مۆنۆپۆڵ]]، یاساکانی پاراستنی مافی کار، و مافی [[سەندیکا کرێکارییەکان لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەندیکا کرێکارییەکان]]. لە کاتێکدا بزووتنەوەی پێشکەوتنخوازیی ھاوچەرخ ڕەنگە بە شێوەیەکی سەرەکی بە سەکولار لە قەڵەم بدرێت، بەڵام پێشکەوتنخوازیی [[سەردەمی پێشکەوتنخوازی]] لە چاو ئەوەدا تا ئاستێکی بەرچاو ڕەگی لە ئاییندا چەسپابوو و لەوێوە وزەی وەردەگرت.<ref>{{Cite encyclopedia |entry-url=https://oxfordre.com/religion/view/10.1093/acrefore/9780199340378.001.0001/acrefore-9780199340378-e-462|doi = 10.1093/acrefore/9780199340378.013.462 |doi-access= |entry=Social Progressivism and Religion in America|encyclopedia= Oxford Research Encyclopedia of Religion|year = 2017|last1 = Trodd|first1 = Zoe|title = Social Progressivism and Religion in America |isbn = 9780199340378}}</ref> == سەدەی ٢٠ەم: سەردەمی پێشکەوتنخوازی == {{سەرەکی|سەردەمی پێشکەوتنخوازی}} مێژوونووسان لەسەر وردەکارییەکان مشتومڕیانە، بەڵام بە گشتی مێژووی [[سەردەمی پێشکەوتنخوازی]] وەک وەڵامێک بۆ زێدەڕۆیییەکانی [[سەردەمی زێڕین]] لە ١٨٩٠ەکانەوە تا [[جەنگی جیھانیی یەکەم]] لە ١٩١٧ یان دەستپێکی [[قەیرانی گەورەی ئابووری لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|قەیرانی گەورەی ئابووری]] لە ١٩٢٩ دادەنێن.<ref name=Nugent1>{{cite book|last=Nugent|first=Walter|year=2010|title=Progressivism: A Very Short Introduction|url=https://archive.org/details/progressivismver0000nuge|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-531106-8|quote=Progressivism emerged as a response to the excesses of the Gilded Age ... . [Progressives] fought for worker's compensation, child labor laws, minimum wage and maximum hours legislation; they enacted anti-trust laws, improved living conditions in urban slums, instituted the graduated income tax, won women the right to vote, and laid the groundwork for Roosevelt's New Deal.}}</ref> زۆرێک لە بنەما سەرەکییەکانی بزووتنەوەی پێشکەوتنخوازی تیشکیان دەخستە سەر پێویستیی کارایی لە ھەموو بوارەکانی کۆمەڵگەدا، و بۆ کۆنتڕۆڵێکی دیموکراسیی زیاتر بەسەر ڕێبازی گشتیدا. پاککردنەوە بۆ نەھێشتنی بەفیڕۆدان و گەندەڵی توخمێکی بەھێز بوو، ھەروەھا پشتگیریی پێشکەوتنخوازەکان بۆ قەرەبووی کرێکاران، باشترکردنی یاساکانی کاری منداڵان، یاساکانی کەمترین کرێ، سنووردارکردنی کاتی کارکردنی ھەفتانە، باجی داھاتی پلەبەندی و ڕێگەدان بە ژنان بۆ مافی دەنگدان.<ref name=Nugent1/> [[ئارسەر ئێس لینک]] و ڤینسێنت پی دی سانتیس پێیان وایە زۆرینەی پێشکەوتنخوازەکان دەیانویست ڕامیاری پاک بکەنەوە.<ref>Link, Arthur S. (1954). ''Woodrow Wilson and the Progressive Era: 1913–1917''.</ref><ref>De Santis, Vincent P. (1999). ''The Shaping of Modern America, 1877–1920''. p. 171. "[P]rogressives strove to purify politics".</ref> بۆ ھەندێک لە پێشکەوتنخوازەکان، پاککردنەوە بە واتای وەرگرتنەوەی مافی دەنگدان لە ڕەشپێستەکانی باشوور دەھات.<ref>{{cite journal |last1=Franklin |first1=J. |title=Blacks and the Progressive Movement: Emergence of a New Synthesis |journal=OAH Magazine of History |date=1 March 1999 |volume=13 |issue=3 |pages=20–23 |doi=10.1093/maghis/13.3.20 |jstor=25163288 }}</ref> === کۆمپانیا زەبەلاحەکان و مۆنۆپۆڵەکان: تێکشکاندنی تڕەستەکان بەرامبەر ڕێکخستن === [[پەڕگە:The Bosses of the Senate by Joseph Keppler.jpg|thumb|300px|«[[گەورەکانی ئەنجومەنی پیران]]»، کارتۆنێکە لە لایەن [[جۆزێف فێردیناند کێپلەر|جۆزێف کێپلەر]] کە بەرژەوەندییەکانی کۆمپانیاکان نیشان دەدات—لە [[پیشەسازیی ئاسن و پۆڵا لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|پۆڵا]]، مس، [[نەوت لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|نەوت]]، ئاسن، [[پیشەسازیی شەکر لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|شەکر]]، تەنەکە، و [[کانزای خەڵوز لە ویلایەتە یەکگرتووەکان|خەڵوز]]ەوە تا دەگاتە کیسەی کاغەز، زەرف و خوێ—وەک تورەکەی گەورەی پارە کە بەسەر ئەندامانی بچووک و لاوازی ئەنجومەنی پیرانی ویلایەتە یەکگرتووەکاندا زاڵن<ref>Published in ''[[Puck (magazine)|Puck]]'' (23 January 1889)</ref>]] زۆربەی پێشکەوتنخوازەکان ھیوایان دەخواست کە بە ڕێکخستنی کۆمپانیا زەبەلاحەکان بتوانن وزە مرۆیییەکان لەو بەربەستانە ڕزگار بکەن کە سەرمایەداریی پیشەسازی سەپاندوویەتی. سەرەڕای ئەوەش، بزووتنەوەی پێشکەوتنخوازی دابەش بوو بوو بەسەر ئەوەی کام لەم چارەسەرانەی خوارەوە بۆ ڕێکخستنی کۆمپانیاکان بەکار بھێنرێت. زۆرێک لە پێشکەوتنخوازەکان پێیان وابوو مۆنۆپۆڵە پیشەسازییەکان دامەزراوەی ئابووریی نائاسایین کە ڕکابەری دەخنکێنن، کە ئەو ڕکابەرییە بۆ پێشکەوتن و باشتربوون پێویستە.<ref>Charles R. Geisst, ''Monopolies in America: Empire builders and their enemies from Jay Gould to Bill Gates'' (Oxford University Press, 2000) pp 47-91; [https://archive.org/details/monopoliesinamer0000geis online].</ref> [[یاسای دژە مۆنۆپۆڵی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] ڕەفتاری دژە ڕکابەری ([[مۆنۆپۆڵ]]) و [[کارە بازرگانییە نادادپەروەرەکان]] قەدەغە دەکات. سەرۆک کۆمارەکانی وەک [[سیۆدۆر ڕۆزڤێڵت]] و [[ویلیام ھاوارد تافت]] پشتگیریی [[تێکشکاندنی تڕەستەکان]]یان دەکرد. لە سەردەمی سەرۆکایەتیی ئەواندا، تافت کە بە پێچەوانەوە کۆنەپەرست بوو، ٩٠ تڕەستی لە ماوەی چوار ساڵدا ھەڵوەشاندەوە، لە کاتێکدا ڕۆزڤێڵت ٤٤ تڕەستی لە ماوەی حەوت ساڵ و نیوی دەسەڵاتیدا لەناو برد.<ref>{{cite web|last=Kolasky|first=William|title=Theodore Roosevelt and William Howard Taft: Marching Toward Armageddon|url=http://www.wilmerhale.com/files/Publication/cd677ad9-b23f-446e-baea-cdcd7d707932/Presentation/PublicationAttachment/a0605093-e43a-41be-bbe7-d07e800d543f/Theodore%20Roosevelt%20and%20William%20Howard%20Taft%20Marching%20Toward%20Armageddon.pdf|work=Antitrust, Vol. 25, No. 2, Spring 2011|publisher=the American Bar Association|access-date=5 October 2012}}{{Dead link|date=May 2020 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> پێشکەوتنخوازەکان، وەک بێنجامین پارک دی ویت، دەیانگوت لە ئابوورییەکی ھاوچەرخدا، کۆمپانیا زەبەلاحەکان و تەنانەت مۆنۆپۆڵەکانیش ھەم حەتمین و ھەم خوازراون. ئەو پێی وابوو کە بە سەرچاوە زەبەلاحەکانیان و گەورەیی بەرھەمھێنانیان، کۆمپانیا گەورەکان ئەو سوودانە بە ویلایەتە یەکگرتووەکان دەبەخشن کە کۆمپانیا بچووکەکان ناتوانن بیبەخشن. بەڵام، ڕەنگە ئەم کۆمپانیا زەبەلاحانە خراپ بەکارھێنان لە دەسەڵاتە گەورەکەیاندا بکەن. دەبێت حکوومەتی فیدراڵی ڕێگە بدات ئەم کۆمپانیایانە بمێننەوە، بەڵام بە پێچەوانەوە بۆ بەرژەوەندیی گشتی ڕێکیان بخات. سەرۆک ڕۆزڤێڵت بە گشتی پشتگیریی ئەم بیرۆکەیەی دەکرد و وەک بەشێک لە «[[ناسیۆنالیزمی نوێ (سیۆدۆر ڕۆزڤێڵت)|ناسیۆنالیزمی نوێ]]»ی خۆی جێگیری کرد.<ref>Benjamin Parke De Witt, ''The Progressive Movement'' (1915) pp. 129–132. [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.166536/page/n147/mode/1up online].</ref> == پارتییە پێشکەوتنخوازەکان == لە دوای یەکەم بزووتنەوەی پێشکەوتنخوازی سەرەتای سەدەی ٢٠ەم، سێ پارتی تری تەمەن کورت وەک پێشکەوتنخواز خۆیان ناساندووە، ھەروەھا یەک پارتی سێیەمی بچووکی ھاوچەرخ. === پارتی پێشکەوتنخواز، ١٩١٢ === {{سەرەکی|پارتی پێشکەوتنخواز (ویلایەتە یەکگرتووەکان، ١٩١٢)}} یەکەم پارتی ڕامیاری بە ناوی [[پارتی پێشکەوتنخواز (ویلایەتە یەکگرتووەکان، ١٩١٢)|پارتی پێشکەوتنخواز]] بۆ [[ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکانی ١٩١٢|ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتیی ١٩١٢]] بۆ ھەڵبژاردنی [[سیۆدۆر ڕۆزڤێڵت]] پێکھێنرا.<ref>{{Cite web|date=2017-02-13|title=Transforming American Democracy: TR and The Bull Moose Campaign of 1912 {{!}} Miller Center|url=https://millercenter.org/transforming-american-democracy-tr-and-bull-moose-campaign-1912|access-date=2020-11-14|website=millercenter.org|language=en}}</ref> ئەم پارتە دوای ئەوەی ڕۆزڤێڵت لە ھەوڵەکەی بۆ بوون بە کاندیدی [[پارتی کۆماری (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|کۆمارییەکان]] لە بەرامبەر [[ویلیام ھاوارد تافت]] شکستی ھێنا پێکھێنرا، و تا ساڵی ١٩٢٠ ھەڵوەشایەوە. === پارتی پێشکەوتنخواز، ١٩٢٤ === {{سەرەکی|پارتی پێشکەوتنخواز (ویلایەتە یەکگرتووەکان، ١٩٢٤–١٩٣٤)}} لە ١٩٢٤دا، سیناتۆری ویسکۆنسێن [[ڕۆبێرت ئێم لافۆلێت]] لەسەر پێڕستی [[پارتی پێشکەوتنخواز (ویلایەتە یەکگرتووەکان، ١٩٢٤–١٩٣٤)|پارتی پێشکەوتنخواز]] بۆ سەرۆکایەتی کاندید بوو. لافۆلێت لە ڕێگەی تێکۆشانەکەیەوە پشتگیریی سەندیکا کرێکارییەکان، ئەڵمانی-ئەمریکییەکان و سۆسیالیستەکانی بەدەست ھێنا. ئەو تەنھا توانی لە [[ویسکۆنسێن]] دەنگەکان بباتەوە، و پارتییەکە لە شوێنەکانی تر نەما.<ref>{{cite book |last1=Thelen |first1=David Paul |title=Robert M. La Follette and the Insurgent Spirit |date=1976 |publisher=Little, Brown |oclc=565078133 }}{{page needed|date=March 2021}}</ref> لە [[ویسکۆنسێن]]، وەک ھێزێک تا چلەکانی سەدەی ٢٠ەم مایەوە. === پارتی پێشکەوتنخواز، ١٩٤٨ === {{سەرەکی|پارتی پێشکەوتنخواز (ویلایەتە یەکگرتووەکان، ١٩٤٨–١٩٥٥)}} پارتی سێیەم لە ساڵی ١٩٤٨ لەلایەن جێگری پێشووی سەرۆک [[ھێنری ئەی واڵاس]] وەک ئامرازێک بۆ ھەڵمەتەکەی بۆ [[سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان|سەرۆکایەتیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] دەستی پێ کرد. ئەو دوو پارتییەکەی بە کۆنەپەرست و شەڕخواز دەبینی، و پشتگیریی دەنگدەرانی [[باڵی چەپ]]ی ڕاکێشا کە دژی ڕێبازەکانی [[جەنگی سارد]] بوون کە ببووە کۆدەنگییەکی نەتەوەیی. زۆربەی لیبڕاڵەکان، لایەنگرانی [[نیو دیڵ]]، و بەتایبەتی کۆنگرەی ڕێکخراوە پیشەسازییەکان، پارتییەکەیان ئیدانە کرد چونکە بە بۆچوونی ئەوان زیاتر لەلایەن کۆمۆنیستەکانەوە کۆنتڕۆڵ دەکرا. دوای بەدەستھێنانی ٢٪ی دەنگەکان لە ساڵی ١٩٤٨دا بەرەو نەمان چوو.<ref>{{cite book|author=Thomas W. Devine|title=Henry Wallace's 1948 Presidential Campaign and the Future of Postwar Liberalism|url=https://books.google.com/books?id=a8sbrXAKLB0C&pg=PA195|year=2013|publisher=U North Carolina Press|pages=195–201, 211–12|isbn=9781469602035}}</ref> === پارتی خێزانە کرێکارەکان، ١٩٩٨ === {{سەرەکی|پارتی خێزانە کرێکارەکان}} [[پەڕگە:Working Families Party 2020.svg|thumb|right|لۆگۆی دەبلیوو ئێف پی لە ٢٠٢٠]] پارتی خێزانە کرێکارەکان [[پارتی ڕامیاریی بچووک|پارتییەکی ڕامیاریی بچووک]]ی [[پێشکەوتنخوازی|پێشکەوتنخوازە]] لە ویلایەتە یەکگرتووەکان. لە ساڵی ١٩٩٨ لە نیویۆرک دامەزراوە، و لقی چالاکی لە نزیکەی دوو دەرزەن ویلایەتدا ھەیە.<ref name="theatlantic1">{{cite web|title = The Tea Party of the Left|url = https://www.theatlantic.com/politics/archive/2016/01/working-families-party/422949/|website = The Atlantic|access-date = 2016-01-25|language = en-US|first = Molly|last = Ball| date=January 7, 2016 |author-link = Molly Ball|archive-date = March 14, 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210314180819/https://www.theatlantic.com/politics/archive/2016/01/working-families-party/422949/|url-status = live}}</ref><ref>{{cite web|url = http://www.dispatch.com/news/20170316/city-lefts-answer-to-tea-party-wades-into-council-race|website = The Columbus Dispatch|access-date = 2017-06-13|language = en-us|first = Rick|last = Rouan|title = The City: Left's answer to the Tea Party wades into council race|archive-date = February 25, 2021|archive-url = https://web.archive.org/web/20210225093105/https://www.dispatch.com/news/20170316/city-lefts-answer-to-tea-party-wades-into-council-race|url-status = live}}</ref><ref name="Cali">{{cite web|url=https://www.sfchronicle.com/bayarea/article/Progressive-Working-Families-Party-lands-in-16770927.php|title=Progressive Working Families Party lands in California, and is targeting moderate Democrats|last=Garofoli|first=Joe|date=January 13, 2022|access-date=January 13, 2022|website=[[San Francisco Chronicle]]|archive-date=January 13, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220113121446/https://www.sfchronicle.com/bayarea/article/Progressive-Working-Families-Party-lands-in-16770927.php|url-status=live}}</ref> پارتی خێزانە کرێکارەکان بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩٨ لەلایەن ھاوپەیمانییەکی سەندیکا کرێکارییەکان، [[ڕێکخستنی کۆمەڵگە|ڕێکخراوە کۆمەڵایەتییەکان]]، ئەندامانی [[پارتی نوێ (ویلایەتە یەکگرتووەکان)|پارتی نوێ]]ی نیشتمانیی ئێستا ناچالاک، و کۆمەڵێک گرووپی داکۆکیکار وەک [[کردەی ھاووڵاتی]] لە نیویۆرک و ئەکۆرن: [[کۆمەڵەی ڕێکخراوەکانی کۆمەڵگە بۆ چاکسازیی ئێستا]] ڕێک خرا.<ref>{{cite web |url=http://prospect.org/article/dan-cantors-machine |title=Dan Cantor's Machine |publisher=The American Prospect |date=2014-01-06 |access-date=2014-01-17 |archive-date=January 9, 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140109055019/http://prospect.org/article/dan-cantors-machine |url-status=live }}</ref> پارتییەکە سوود لە یاساکانی یەکگرتنی ھەڵبژاردن لە ھەندێک ویلایەت وەردەگرێت بۆ بەرزکردنەوەی کاندیدە پێشکەوتنخوازەکان لە ڕێگەی پەسەندکردنەوە لە ناو سیستم ئێستای دوو پارتیدا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|سیاسەت|فەلسەفە}} {{پۆلی کۆمنز|Progressivism in the United States}} [[پۆل:مێژووییە ئەمریکییەکان بەپێی بابەت]] [[پۆل:مێژووی سیاسیی ویلایەتە یەکگرتووەکان]] fuly4m9edr52hxypc5gqz9pa1u8w0ay 0 253375 1590690 1578400 2026-06-15T21:00:29Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590690 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی سرێشمە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[سرێشمە، خەلیفان|سرێشمە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٢٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی سرێشمە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة سریشمة''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Sreshma subdistric'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای خەلیفان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[سرێشمە، سۆران|سرێشمە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[سرێشمە، سۆران|سرێشمە]]یە. * لێکدانەوەی جیاواز بۆ ناوی [[سرێشمە، خەلیفان|سرێشمە]] دەکرێت. * لە بەرئەوەیی ڕەزی زؤری لێبووە ناوی (زێبار)بووە وەکاتئ عوسمانییەکان ھاتوون پرسیاریان لە خەڵکی گوند کردوە خەڵکی گوندیش تورکیان نەزانییووە بؤییە ئەوان وتوویانە (سێ لاشما)واتە کەڕ و ڵاڵ یان قسەنەکەر. * وشەیەکی تورکیە لە وشەی(سەری رەشمە) ھاتووە کە بە مانای جڵەو یان گوریس دیت. * سرێشمە لە (سێ ڕەشمال)ەوە ھاتووە کە کاتی خۆی سێ ڕەشماڵ لەو ناوچەیە بوونە دواتر فراوان بووە تا بوەتە گوند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی سرێشمە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی مەزنێ]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی دیانا]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دینارتێ]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]].<ref>https://www.openstreetmap.org/#map=11/36.6029/44.3171</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٥٢٣٦) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٥) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[سرێشمە، سۆران]](ناوەند) * [[بانی، سرێشمە]] * [[بەورکان]] * [[جافرەکان]] * [[جۆنەرە]] * [[خەلان، سۆران]] * [[دەربەندۆک]] * [[دۆڵەتێسوو]] * [[ڕەشەگۆم]] * [[زەردەگۆم]] * [[ساوا، سۆران]] * [[سەربەدۆک]] * [[قەسرۆک، سرێشمە]] * [[قەمەریان]] * [[کانی کۆلک]] * [[کونەسیخوڕ]] * [[گۆڕەز]] * [[لێڕەمیر]] * [[مالمن]] * [[ماندان]] * [[ماویلیانی خواروو]] * [[ماویلیانی سەروو]] * [[ھەنارەی خواروو]] * [[ھەنارەی سەروو]] * [[ھەورێ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای خەلیفان]] * [[میرنشینی سۆران]] == سەرچاوەکان == {{قەزای خەلیفان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] l6d3sqwx4i6m4e4i0blu3l1xkb6i70e 1590709 1590690 2026-06-15T22:06:22Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590709 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی سرێشمە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[سرێشمە، خەلیفان|سرێشمە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٢٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی سرێشمە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة سریشمة''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Sreshma subdistric'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای خەلیفان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[سرێشمە، سۆران|سرێشمە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[سرێشمە، خەلیفان|سرێشمە]]یە. * لێکدانەوەی جیاواز بۆ ناوی [[سرێشمە، خەلیفان|سرێشمە]] دەکرێت. * لە بەرئەوەیی ڕەزی زؤری لێبووە ناوی (زێبار)بووە وەکاتئ عوسمانییەکان ھاتوون پرسیاریان لە خەڵکی گوند کردوە خەڵکی گوندیش تورکیان نەزانییووە بؤییە ئەوان وتوویانە (سێ لاشما)واتە کەڕ و ڵاڵ یان قسەنەکەر. * وشەیەکی تورکیە لە وشەی(سەری رەشمە) ھاتووە کە بە مانای جڵەو یان گوریس دیت. * سرێشمە لە (سێ ڕەشمال)ەوە ھاتووە کە کاتی خۆی سێ ڕەشماڵ لەو ناوچەیە بوونە دواتر فراوان بووە تا بوەتە گوند.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی سرێشمە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی مەزنێ]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی دیانا]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دینارتێ]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]].<ref>https://www.openstreetmap.org/#map=11/36.6029/44.3171</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٥٢٣٦) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٥) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[سرێشمە، سۆران]](ناوەند) * [[بانی، سرێشمە]] * [[بەورکان]] * [[جافرەکان]] * [[جۆنەرە]] * [[خەلان، سۆران]] * [[دەربەندۆک]] * [[دۆڵەتێسوو]] * [[ڕەشەگۆم]] * [[زەردەگۆم]] * [[ساوا، سۆران]] * [[سەربەدۆک]] * [[قەسرۆک، سرێشمە]] * [[قەمەریان]] * [[کانی کۆلک]] * [[کونەسیخوڕ]] * [[گۆڕەز]] * [[لێڕەمیر]] * [[مالمن]] * [[ماندان]] * [[ماویلیانی خواروو]] * [[ماویلیانی سەروو]] * [[ھەنارەی خواروو]] * [[ھەنارەی سەروو]] * [[ھەورێ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای خەلیفان]] * [[میرنشینی سۆران]] == سەرچاوەکان == {{قەزای خەلیفان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 1022e4azwpnp1za58svwccpvwgz26yq 1590712 1590709 2026-06-15T22:15:30Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1590712 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی سرێشمە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[سرێشمە، خەلیفان|سرێشمە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٢٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی سرێشمە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة سریشمة''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Sreshma subdistric'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای خەلیفان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[سرێشمە، سۆران|سرێشمە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[سرێشمە، خەلیفان|سرێشمە]]یە. * لێکدانەوەی جیاواز بۆ ناوی [[سرێشمە، خەلیفان|سرێشمە]] دەکرێت. * لە بەرئەوەیی ڕەزی زؤری لێبووە ناوی (زێبار)بووە وەکاتئ عوسمانییەکان ھاتوون پرسیاریان لە خەڵکی گوند کردوە خەڵکی گوندیش تورکیان نەزانییووە بؤییە ئەوان وتوویانە (سێ لاشما)واتە کەڕ و ڵاڵ یان قسەنەکەر. * وشەیەکی تورکیە لە وشەی(سەری رەشمە) ھاتووە کە بە مانای جڵەو یان گوریس دیت. * بۆچوونی زمانەوانی (سروشتی زەوی و خاک): باوترین و زانستیترین بۆچوون لەسەر ناوی سرێشمە پەیوەستە بە تایبەتمەندی خاک و سروشتی ناوچەکەوە. لە [[زمانی کوردی]]دا وشەی "سرێشم" یان "زێش" و "سرێش" بەواتای جۆرە دەرمان یان ماددەیەکی لکێنەر (شێوە سەمغێک) دێت کە لە ڕەگی ڕووەکێک بە ناوی "سرێش" دروست دەکرێت، یان ئاماژەیە بۆ خاکێکی شێدار و قوڕین کە لکاوە. دەوترێت بەھۆی بوونی ڕووەکی سرێش بە ڕێژەیەکی زۆر لە کوێستان و دەوروبەری ئەم گوندەدا، یان بەھۆی سروشتی خاکەکەیەوە کە لە کاتی بارانباریندا دەبێتە قوڕێکی لکێنەر (وەک سرێشم)، ئەم ناوەی بەسەردا بڕاوە.پاشگری "ە" لە کۆتاییەکەیدا بۆ ناساندنی شوێنەکە بەکارھاتووە. * گێڕانەوەی مێژوویی (سەردەمی ئاشوورییەکان یان میرنشینەکان): ھەندێک لە مێژوونووسان پێیان وایە ناوی سرێشمە کۆنترە و دەگەڕێتەوە بۆ سەردەمی فەرمانڕوایی دێرینەکانی ناوچەکە (وەک ئاشوورییەکان یان گەلانی تری زاگرۆس). لەم ڕوانگەیەوە: ناوی گوندەکە لە وشەی "سەرچاوە" یان پێکھاتەیەکی زمانەوانی کۆنەوە ھاتووە کە بە تێپەڕبوونی کات و گۆڕانی زاراوەکان (لادانی دەنگی) گۆڕاوە بۆ "سرێشمە". * گێڕانەوەی فۆلکلۆری (سێ ڕەشماڵ یان سێ چاوە): لە ناو خەڵکی ناوچەکەدا، چەند گێڕانەوەیەکی زارەکی و فۆلکلۆری ھەن کە گەرچی لە ڕووی زانستی زمانەوانییەوە کەمتر دەسەلمێنرێن، بەڵام وەک بەشێک لە مێژووی دەم بە دەم پارێزراون، سێ ڕەشماڵ: دەوترێت لە سەرەتای ئاوەدانبوونەوەی ئەم شوێنەدا، تەنھا سێ خێزان (سێ ڕەشماڵ) لەوێ نیشتەجێ بوون. بە تێپەڕبوونی کات "سێ ڕەشماڵ" بووە بە "سێڕەشمە" و پاشان گۆڕاوە بۆ "سرێشمە". * سەرچاوەی شێلم: گێڕانەوەیەکی تر ھەیە کە دەڵێت ناوچەکە بە چاندنی شێلم یان بەرھەمێکی کشتوکاڵی ھاوشێوە ناسراو بووە، بەڵام ئەم بۆچوونە لایەنگری کەمی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی سرێشمە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی مەزنێ]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی دیانا]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دینارتێ]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]].<ref>https://www.openstreetmap.org/#map=11/36.6029/44.3171</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٥٢٣٦) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٥) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[سرێشمە، سۆران]](ناوەند) * [[بانی، سرێشمە]] * [[بەورکان]] * [[جافرەکان]] * [[جۆنەرە]] * [[خەلان، سۆران]] * [[دەربەندۆک]] * [[دۆڵەتێسوو]] * [[ڕەشەگۆم]] * [[زەردەگۆم]] * [[ساوا، سۆران]] * [[سەربەدۆک]] * [[قەسرۆک، سرێشمە]] * [[قەمەریان]] * [[کانی کۆلک]] * [[کونەسیخوڕ]] * [[گۆڕەز]] * [[لێڕەمیر]] * [[مالمن]] * [[ماندان]] * [[ماویلیانی خواروو]] * [[ماویلیانی سەروو]] * [[ھەنارەی خواروو]] * [[ھەنارەی سەروو]] * [[ھەورێ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای خەلیفان]] * [[میرنشینی سۆران]] == سەرچاوەکان == {{قەزای خەلیفان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 8fcmfpeap3xugw5cp5wcf1flkqf4gxl 0 264404 1590542 1530842 2026-06-15T14:23:46Z Hivja 64112 1590542 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''ڕۆنی شێڵ''' ({{بە ئینگلیزی|Ronnie Schell}}؛ ٢٣ی کانوونی یەکەمی ١٩٣١ لە [[ڕیچمۆند، کالیفۆرنیا|ڕیچمۆند]] – ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ لە [[لۆس ئانجلەس]]) [[ئەکتەر]] و [[کۆمیدیا]]نێکی [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکی]] بوو. ئەو لە ١٩٥٨ دەستی بە چالاکی کرد و ھەتا ٢٠٢٢ بەردەوام بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی تەممووزی ٢٠٢٤}}</ref> == ژیانی کەسی و مردن == شێڵ لە ساڵی ١٩٦٨دا لەگەڵ جانێت ڕۆدبێرگ ھاوسەرگیریی کرد، ئەوان بوونەتە خاوەنی دوو کوڕ بە ناوەکانی گرێگ و کریس شێڵ.<ref>Treadway, Chris (December 22, 2011). [https://www.mercurynews.com/2011/12/22/chris-treadway-ronnie-schell-finds-happiness-in-middle-of-show-business-pack-2 "Ronnie Schell finds happiness in middle of show business pack"]. ''The Mercury News''.</ref> شێڵ لە ١٢ی حوزەیرانی ٢٠٢٦، لە [[لۆس ئانجلەس]] لە تەمەنی ٩٤ساڵیدا کۆچی دواییی کرد.<ref>{{cite news |last1=Evans |first1=Greg |title=Ronnie Schell Dies: ‘Gomer Pyle: USMC’ Actor Was 94 |url=https://deadline.com/2026/06/ronnie-schell-dead-1236954972/ |access-date=12 June 2026 |publisher=Deadline |date=12 June 2026}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb name|0770742}} {{تووڵی دەروازە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود|فیلم|ئەکتەران|ژیاننامە|ھونەرەکان|تەلەڤیزیۆن}} {{ئەکتەر-کۆلکە}} {{ژیاننامە-کۆلکە}} {{پۆلی کۆمنز|Ronnie Schell}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٣١]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:ئەکتەرە پیاوە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢٠ەم]] [[پۆل:کۆمیدیاکارە ئەمریکییەکانی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی پیاوی ئەمریکیی سەدەی ٢١ەم]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی فیلمە پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرەکانی تەلەڤیزیۆنی پیاوی ئەمریکی]] [[پۆل:ئەکتەرانی دەنگیی پیاوە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:ئەکتەرە نێرەکانی کالیفۆڕنیا]] pgagty57uqvi5fnyf8046umofrrrolr 0 267253 1590558 1571897 2026-06-15T16:07:37Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ٢ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1590558 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''عەبدوڵڵا غالب بەرغوسی'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عبداللە البرغوثی… الإبعاد أو السجن|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/reportsandinterviews/2009/12/27/عبداللھ-البرغوثی-الإبعاد-أو-السجن|وێبگە=aljazeera.net}}</ref> ({{بە عەرەبی|عبد اللە البرغوثی}}) لەدایکبووی ساڵی ١٩٧٩ فەرماندەیەکی پێشەنگی [[فەلەستینییەکان|فەلەستینە]] لە باڵی چەکداری [[حەماس]] [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|کەتیبەکانی قەسام]] لە [[کەناری ڕۆژاوا]]. ھەروەھا یەکێک بوو لە سەرەکیترین دروستکەرانی بۆمبی ڕێکخراوەکە. بەرغوسی ئێستا ٦٧ سزای ھەتاھەتایی لە زیندانی [[ئیسرائیل]] بەسەر دەبات.<ref name="McElroy">McElroy, Damien. [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/8831908/Gilad-Shalit-release-5-most-prominent-Palestinian-prisoners-to-be-freed.html#disqus_thread Gilad Shalit release: 5 most prominent Palestinian prisoners to be freed]. ''[[The Daily Telegraph]].'' 18 October 2011.</ref> == سەرەتای ژیان == بەرغوتی لە خێڵی بەرغوسییەوە سەرچاوە دەگرێت کە بنکەکەیان لە ناوچەی [[ڕامەڵا]] لە کەناری ڕۆژاوایە. خێزانەکەی خەڵکی شارۆچکەی بەیت ڕیمانە. بەرغوتی لە ساڵی ١٩٧٩ لە [[کووەیت|کوێت]] لە دایکبووە.<ref name="roffe">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Roffe -Ofir|یەکەم=Sharon|سەردێڕ=Abdullah Barghouti: I will keep fighting occupation|ناونیشان=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3858938,00.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=Ynet News|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٠}}</ref> == حەماس == لە ساڵی ١٩٩٩ بەرغوتی گەشتێکی کرد بۆ کەناری ڕۆژاوا و لەوێ پەیوەندی بە گرووپی نیمچە سەربازیی حەماسەوە کرد.<ref name="McElroy"/> لەلایەن ''ینێتەوە'' بە «ئەندازیار»ی حەماس دادەنرێت،<ref name="roffe"/> و چەکی بۆ چەندین ھێرشی دژی ھاووڵاتیانی مەدەنی ئیسرائیل دروست کردووە. لەنێو ئەو ھێرشانەی کە بەشداری تێدا کردووە بریتی بوون لە تەقینەوەی خۆکوژی چێشتخانەی سبارۆ, دوو تەقینەوەی خۆکوژی لە مۆڵی پیادە بن یەھودا، تەقینەوەی کافێ مۆمێنت، بۆردومانی ساڵی ٢٠٠٢ی ڕیشۆن لێزیۆن، بۆردومانی زانکۆی عیبری، تەقینەوەی پاسەکانی شەقامی ئەلینبی، پی گلیلۆت ھەوڵی بۆردومانکردن، و ھێرشکردنە سەر ھێڵی شەمەندەفەر لە لۆد کە تێیدا بە شێوەیەکی شەخسی تۆمەتی تەقینەوەکەی دانا. لە ئەنجامی ئەو ھێرشانەی کە بەرغوسی تێوەگلاوە، بە گشتی ٦٦ ئیسرائیلی کوژران و ٥٠٠ کەسیش بریندار بوون. لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٠١، بەرغوسی لەسەر فەرمانی [[یاسر عەرەفات]] سەرۆکی کۆچکردووی فەلەستین بەھۆی تێوەگلانی لە بۆردومانی چێشتخانەکانی سبارۆ لەلایەن ھێزەکانی ئاسایشی [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین|دەسەڵاتی فەلەستینەوە]] دەستگیرکرا.<ref>Philps, Alan. [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/1337289/Suicide-bomber-blows-up-cafe.html Suicide bomber blows up cafe]. ''[[The Daily Telegraph]]''. 13 August 2001.</ref> == زیندانیکردن == بەرغوسی لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٠٣ لەلایەن دەزگای ئاسایشی [[شاباک]] ئیسرائیلەوە دەستگیرکرا. دادگای سەربازی ئیسرائیل سزای ٦٧ سزای ھەتاھەتایی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abdallah Barghouti sentenced to 67 life sentences|ناونیشان=http://www.mfa.gov.il/mfa/foreignpolicy/terrorism/palestinian/pages/abdallah%20barghouti%20sentenced%20to%2067%20life%20sentences%201-dec-2004.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141215012407/http://www.mfa.gov.il/mfa/foreignpolicy/terrorism/palestinian/pages/abdallah%20barghouti%20sentenced%20to%2067%20life%20sentences%201-dec-2004.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> و ٥٢٠٠ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپاند. ئەو سزایە درێژترین سزایە کە لە مێژووی ئیسرائیلدا دەرچووە. بەرغوتی لە زیندانی گیلبۆ لە نزیک بەیت شێعان زیندانی کراوە. لە ژووری تاکەکەسیدا ڕاگیراوە و ڕێگەی پێنادرێت سەردانی خێزانەکەی بکات.<ref>Levinson, Chaim. [http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/gilad-shalit-swap-deal-the-hamas-wish-list-of-prisoners-1.389444 Gilad Shalit swap deal / The Hamas wish list of prisoners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150421145450/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/gilad-shalit-swap-deal-the-hamas-wish-list-of-prisoners-1.389444 |date=٢١ی نیسانی ٢٠١٥ }}. ''[[Haaretz]]''. 11 October 2011.</ref><ref>[http://www.haaretz.com/print-edition/news/hamas-founder-s-son-helped-shin-bet-foil-attack-on-peres-1.266279 Hamas founder's son helped Shin Bet foil attack on Peres] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626235217/http://www.haaretz.com/print-edition/news/hamas-founder-s-son-helped-shin-bet-foil-attack-on-peres-1.266279 |date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢ }}. ''Haaretz''. 25 October 2010.</ref> حکوومەتی ئیسرائیل لە چوارچێوەی ئاڵوگۆڕی زیندانییەکانی [[گیلعاد شالیت]] لە ساڵی ٢٠١١دا ڕەتیکردەوە بەرغوسی ئازاد بکات. == کتێبەکان == خاوەنی چەندین کتێبەک کەلەزیندان نوسیوویەتی لەوانە: {{عەرەبی| * «الماجدة ذکریات بلا حبر ورق»، ٢٠١٢ * [[ئەمیری سێبەر ئەندازیارێک بەدەم ڕێگاوە]]، وەرگێڕان؛ جوانە باوە عەبدوڵڵا، نوسینگەی تەفسیر ٢٠٢٥ * «المقصلة وجواسیس الشاباک الصھیونی»، * «المیزان جھاد الدعوة ودعوة المجاھدین»، ٢٠١٣ * «فلسطین العاشقة والمعشوق»، ٢٠١٥ * «المقدسی وشیاطین الھیکل المزعوم»، * «بووصلة المقاومة»، ٢٠١٥ * «معتوە فی دائرة العقلاء»، ٢٠١٦ * شەھیدی زیندوو ئەندازیارێک بە دەم ڕێگاوە، وەرگێڕان: کاوان کامەران، نوسینگەی تەفسیر ٢٠٢٥ * «المھندس: ملاک الرحمة»، ٢٠١٧ * «ورود برائحة الدم»، ٢٠٢٠ * «شریعة الغاب والخرافة»، ٢٠٢٢}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تد|فەلەستین|ژیاننامە|ئوردن}} {{پۆلی کۆمنز|Abdullah Barghouti}} [[پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی فەلەستینی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:حەماس]] [[پۆل:ئەندامانی قەسام]] [[پۆل:زیندانیکراوە فەلەستینییەکان لەلایەن ئیسرائیل]] 3gbc25bpbrllqjs63t0w9rrfq5fzoio 1590677 1590558 2026-06-15T20:43:21Z مامۆستا 39489 1590677 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''عەبدوڵڵا غالب بەرغوسی'''<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=عبداللە البرغوثی… الإبعاد أو السجن|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/reportsandinterviews/2009/12/27/عبداللھ-البرغوثی-الإبعاد-أو-السجن|وێبگە=aljazeera.net}}</ref> ({{بە عەرەبی|عبد اللە البرغوثی}}) لەدایکبووی ساڵی ١٩٧٩ فەرماندەیەکی پێشەنگی [[فەلەستینییەکان|فەلەستینە]] لە باڵی چەکداری [[حەماس]] [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|کەتیبەکانی قەسام]] لە [[کەناری ڕۆژاوا]]. ھەروەھا یەکێک بوو لە سەرەکیترین دروستکەرانی بۆمبی ڕێکخراوەکە. بەرغوسی ئێستا ٦٧ سزای ھەتاھەتایی لە زیندانی [[ئیسرائیل]] بەسەر دەبات.<ref name="McElroy">McElroy, Damien. [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/8831908/Gilad-Shalit-release-5-most-prominent-Palestinian-prisoners-to-be-freed.html#disqus_thread Gilad Shalit release: 5 most prominent Palestinian prisoners to be freed]. ''[[The Daily Telegraph]].'' 18 October 2011.</ref> == سەرەتای ژیان == بەرغوسی لە خێڵی بەرغوسییەوە سەرچاوە دەگرێت کە بنکەکەیان لە ناوچەی [[ڕامەڵا]] لە کەناری ڕۆژاوایە. خێزانەکەی خەڵکی شارۆچکەی بەیت ڕیمانە. بەرغوسی لە ساڵی ١٩٧٩ لە [[کووەیت|کوێت]] لە دایکبووە.<ref name="roffe">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Roffe -Ofir|یەکەم=Sharon|سەردێڕ=Abdullah Barghouti: I will keep fighting occupation|ناونیشان=http://www.ynetnews.com/articles/0,7340,L-3858938,00.html|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠١٢|ئیش=Ynet News|ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠١٠}}</ref> == حەماس == لە ساڵی ١٩٩٩ بەرغوسی گەشتێکی کرد بۆ کەناری ڕۆژاوا و لەوێ پەیوەندی بە گرووپی نیمچە سەربازیی حەماسەوە کرد.<ref name="McElroy"/> لەلایەن ''ینێتەوە'' بە «ئەندازیار»ی حەماس دادەنرێت،<ref name="roffe"/> و چەکی بۆ چەندین ھێرشی دژی ھاووڵاتیانی مەدەنی ئیسرائیل دروست کردووە. لەنێو ئەو ھێرشانەی کە بەشداری تێدا کردووە بریتی بوون لە تەقینەوەی خۆکوژی چێشتخانەی سبارۆ, دوو تەقینەوەی خۆکوژی لە مۆڵی پیادە بن یەھودا، تەقینەوەی کافێ مۆمێنت، بۆردومانی ساڵی ٢٠٠٢ی ڕیشۆن لێزیۆن، بۆردومانی زانکۆی عیبری، تەقینەوەی پاسەکانی شەقامی ئەلینبی، پی گلیلۆت ھەوڵی بۆردومانکردن، و ھێرشکردنە سەر ھێڵی شەمەندەفەر لە لۆد کە تێیدا بە شێوەیەکی شەخسی تۆمەتی تەقینەوەکەی دانا. لە ئەنجامی ئەو ھێرشانەی کە بەرغوسی تێوەگلاوە، بە گشتی ٦٦ ئیسرائیلی کوژران و ٥٠٠ کەسیش بریندار بوون. لە کۆتایییەکانی ساڵی ٢٠٠١، بەرغوسی لەسەر فەرمانی [[یاسر عەرەفات]] سەرۆکی کۆچکردووی فەلەستین بەھۆی تێوەگلانی لە بۆردومانی چێشتخانەکانی سبارۆ لەلایەن ھێزەکانی ئاسایشی [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین|دەسەڵاتی فەلەستینەوە]] دەستگیرکرا.<ref>Philps, Alan. [https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/israel/1337289/Suicide-bomber-blows-up-cafe.html Suicide bomber blows up cafe]. ''[[The Daily Telegraph]]''. 13 August 2001.</ref> == زیندانیکردن == بەرغوسی لە مانگی ئازاری ساڵی ٢٠٠٣ لەلایەن دەزگای ئاسایشی [[شاباک]] ئیسرائیلەوە دەستگیرکرا. دادگای سەربازی ئیسرائیل سزای ٦٧ سزای ھەتاھەتایی<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Abdallah Barghouti sentenced to 67 life sentences|ناونیشان=http://www.mfa.gov.il/mfa/foreignpolicy/terrorism/palestinian/pages/abdallah%20barghouti%20sentenced%20to%2067%20life%20sentences%201-dec-2004.aspx|ڕەوشی ناونیشان=مردوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141215012407/http://www.mfa.gov.il/mfa/foreignpolicy/terrorism/palestinian/pages/abdallah%20barghouti%20sentenced%20to%2067%20life%20sentences%201-dec-2004.aspx|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان= ٧ی ئابی ٢٠٢٤}}</ref> و ٥٢٠٠ ساڵ زیندانی بەسەردا سەپاند. ئەو سزایە درێژترین سزایە کە لە مێژووی ئیسرائیلدا دەرچووە. بەرغوسی لە زیندانی گیلبۆ لە نزیک بەیت شێعان زیندانی کراوە. لە ژووری تاکەکەسیدا ڕاگیراوە و ڕێگەی پێنادرێت سەردانی خێزانەکەی بکات.<ref>Levinson, Chaim. [http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/gilad-shalit-swap-deal-the-hamas-wish-list-of-prisoners-1.389444 Gilad Shalit swap deal / The Hamas wish list of prisoners] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150421145450/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/gilad-shalit-swap-deal-the-hamas-wish-list-of-prisoners-1.389444 |date=٢١ی نیسانی ٢٠١٥ }}. ''[[Haaretz]]''. 11 October 2011.</ref><ref>[http://www.haaretz.com/print-edition/news/hamas-founder-s-son-helped-shin-bet-foil-attack-on-peres-1.266279 Hamas founder's son helped Shin Bet foil attack on Peres] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120626235217/http://www.haaretz.com/print-edition/news/hamas-founder-s-son-helped-shin-bet-foil-attack-on-peres-1.266279 |date=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٢ }}. ''Haaretz''. 25 October 2010.</ref> حکوومەتی ئیسرائیل لە چوارچێوەی ئاڵوگۆڕی زیندانییەکانی [[گیلعاد شالیت]] لە ساڵی ٢٠١١دا ڕەتیکردەوە بەرغوسی ئازاد بکات. == کتێبەکان == خاوەنی چەندین کتێبەک کەلەزیندان نوسیوویەتی لەوانە: {{عەرەبی| * «الماجدة ذکریات بلا حبر ورق»، ٢٠١٢ * [[ئەمیری سێبەر ئەندازیارێک بەدەم ڕێگاوە]]، وەرگێڕان؛ جوانە باوە عەبدوڵڵا، نوسینگەی تەفسیر ٢٠٢٥ * «المقصلة وجواسیس الشاباک الصھیونی»، * «المیزان جھاد الدعوة ودعوة المجاھدین»، ٢٠١٣ * «فلسطین العاشقة والمعشوق»، ٢٠١٥ * «المقدسی وشیاطین الھیکل المزعوم»، * «بووصلة المقاومة»، ٢٠١٥ * «معتوە فی دائرة العقلاء»، ٢٠١٦ * شەھیدی زیندوو ئەندازیارێک بە دەم ڕێگاوە، وەرگێڕان: کاوان کامەران، نوسینگەی تەفسیر ٢٠٢٥ * «المھندس: ملاک الرحمة»، ٢٠١٧ * «ورود برائحة الدم»، ٢٠٢٠ * «شریعة الغاب والخرافة»، ٢٠٢٢}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تد|فەلەستین|ژیاننامە|ئوردن}} {{پۆلی کۆمنز|Abdullah Barghouti}} [[پۆل:نووسەرانی کورتەچیرۆکی فەلەستینی]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٩]] [[پۆل:حەماس]] [[پۆل:ئەندامانی قەسام]] [[پۆل:زیندانیکراوە فەلەستینییەکان لەلایەن ئیسرائیل]] okxvs34ngvac39rilyeg5rvzfe3qbfr 0 271588 1590480 1590421 2026-06-15T12:01:54Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590480 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس-کەسایەتی}} '''سەڵاح بەردەویل''' ({{بە عەرەبی|صلاح البردویل}}؛ ٢٤ی ئابی ١٩٥٩ – ٢٣ی ئازاری ٢٠٢٥) ئەندامی مەکتەبی سیاسیی [[حەماس]] و وتەبێژی ڕێکخراوەی ئیسلامیی فەلەستین بوو. ئەو ھەروەھا نوێنەری حەماس لە ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین بوو. زۆرجار لە میدیاکانی ڕۆژاوا بەردەویل وەک سەرچاوەیەک بۆ بۆچوونەکانی حەماس دەھێنرێتەوە. لە مانگی ئازاری ٢٠١٨ بە ئاژانسی ھەواڵی قودسی ڕاگەیاندووە، حەماس ئامادەیە بچێتە گفتوگۆی ئاشتی لەگەڵ ئەمریکا. ئەم لێدوانە [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین|دەسەڵاتی فەلەستین]] و [[بزووتنەوەی فەتح|فەتحی]] توڕە کرد کە پێیان وایە حەماس دەیەوێت وەک نوێنەری سەرەکی فەلەستینییەکان سەیر بکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2018/03/hamas-express-willingness-dialogue-america-palestinian-cause.html|سەردێڕ=Hamas says it's open to dialogue with US|دوایین=null|ڕێکەوت=٢٩ی ئازاری ٢٠١٨|ئیش=Al-Monitor|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en-us}}</ref> بەردەویل پێشتر لە ساڵی ٢٠١٧ ڕای گەیاندبوو کە ھەوڵەکانی ئاشتەوایی لە فەلەستین بەھۆی فشارەکانی ئەمریکاوە شکست دەھێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/in-candid-video-hamas-official-says-reconciliation-failing-due-to-us-pressure/|سەردێڕ=Hamas official claims reconciliation failing due to US pressure|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en-US}}</ref> دوابەدوای بڕیاری [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بۆ گواستنەوەی باڵیۆزخانەکەی لە [[تێل ئەڤیڤ|تەلئەبیبەوە]] بۆ [[ئورشەلیم|قودس]] کە کوشتنی خۆپیشاندەرانی فەلەستینی لە مانگی ئایاری ٢٠١٨دا بەدوای خۆیدا ھێنا، بەردەویل لە زاری چەندین سەرچاوەوە بڵاوی کردەوە کە لە کۆی ٦٢ کەس کە لەلایەن سەربازانی ئیسرائیلەوە کوژراون، ٥٠ کەسیان ئەندامی حەماس بوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/hamas-official-50-of-the-people-killed-in-gaza-riots-were-members/|سەردێڕ=Hamas official: 50 of the 62 Gazans killed in border violence were our members|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Harpin|یەکەم=Lee|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|سەردێڕ=Hamas: Majority of Gaza border deaths were our members|ناونیشان=https://www.thejc.com/news/world/senior-hamas-figure-admits-majority-of-gaza-border-deaths-were-terror-group-members-1.464210|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180517022840/https://www.thejc.com/news/world/senior-hamas-figure-admits-majority-of-gaza-border-deaths-were-terror-group-members-1.464210|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئایاری ٢٠١٨|ڕێکەوتی سەردان=٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.thejc.com|بڵاوکەرەوە=[[The Jewish Chronicle]]|زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.memri.org/tv/hamas-politburo-member-bardawil-fifty-martyrs-were-hamas-members|سەردێڕ=Hamas Political Bureau Member Salah Al-Bardawil: 50 of the Martyrs Killed in Gaza were from Hamas, 12 Regular People|ئیش=MEMRI|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en}}</ref> ئەمەش دوای لێدوانێکی ھێزەکانی ئیسرائیل ھات کە لە کۆی ٦٢ فەلەستینی کە لە کاتی ناڕەزایەتییەکانی سنووری غەززە کوژراون، ٥٠ کەسیان چالاکوان بوون، ھەروەھا بەیاننامەیەکی جیھادی ئیسلامی کە سێ کەس لە ٦٢ کوژراوەکە ئەندامی باڵی سەربازیبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/50-of-dead-in-gaza-protest-were-hamas-activists-says-hamas-official-1.6094899|سەردێڕ=50 of Dead in Gaza Protests Were Hamas Activists, Says Senior Hamas Official|دوایین=Khoury|یەکەم=Jack|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|ئیش=Haaretz|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٩ی ئایاری ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20180519122401/https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/50-of-dead-in-gaza-protest-were-hamas-activists-says-hamas-official-1.6094899|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{تووڵی دەروازە|سیاسەت|ژیاننامە|فەلەستین}} [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٥٩]] [[پۆل:سیاسەتمەدارە فەلەستینیەکان]] [[پۆل:سەرکردەکانی حەماس]] [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥]] [[پۆل:مسوڵمانە سوننە فەلەستینییەکان]] [[پۆل:ئەندامە تیرۆرکراوەکانی حەماس]] [[پۆل:مردووان بەھۆی ھێرشە ئاسمانییەکانی ئیسرائیل]] [[پۆل:ئەندامانی ئەنجومەنی یاسادانانی فەلەستین ٢٠٠٦]] mrfwfrirnkaw5ojg46h34n6zpox4kki 0 271891 1590706 1578371 2026-06-15T22:04:10Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590706 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = قەزای خەلیفان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[قەزا]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Hawler Governorate.png | photo2a = Hewler governorate 2012.png | photo2b = | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = وێنەی سەرەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}وێنەی خوارەوە{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.6087| 44.4048}}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''قەزای خەلیفان''' | دەرزیی_نەخشە = | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[پایتەخت|مەڵبەند]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[خەلیفان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = | ناوی_دابەشکراو٤ = <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[قەزا]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[٢٠٢٣]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٬٢٧٥ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٨٠٤ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە =] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = خەلیفانی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref>{{ھن}}{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = |بونبە شارەدێ ---------------------->١٩٦٤=١٩٦٤}} '''قەزای خەلیفان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''قضاء خلیفان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Khalifan District'') یەکێکە لە قەزاکانی [[ئیدارەی سۆران]]، [[پارێزگای ھەولێر]]، [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی [[شارۆچکە]]ی [[خەلیفان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = خەلیفان | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/pages/198 |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == ناو == ناوی ئەم قەزایە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[خەلیفان]]ە. ھیچ سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراوی نووسراو لەبەردەستدا نییە تاکوو شیکاری ئەم چەمکە بکات. * ئەو سەرچاوانەی کە باون لەناو جەماوەر بەشێوەی زارەکییە، گوایە لە گەلیاوانەوە ھاتووە. * ڕایەکی تر دەڵێت لە کاتی ھاتنی لەشکری [[ئیسلام]] بۆ دەڤەرەکە دوو خەلیفەی لێ نیشتەجێ بووە، بە تێپەڕبوونی کاتیش ئەم ناوە داتاشراوە و بووەتە خەلیفان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای خەلیفان | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/406 |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * گێڕانەوەی مێژوویی و عەشیرەتی (خەلیفان و مەلا عەلی): ئەمە ھەم وەک چیرۆکێکی فۆلکلۆری و ھەم وەک بەشێک لە مێژووی ناوچەکە دەگێڕدرێتەوە. دەوترێت لە ڕابردوودا کەسایەتییەکی ئاینی یان پیاوچاکێک بە ناوی مەلا عەلی لە ناوچەکەدا ھەبووە کە نازناوی "خەلیفە" بووە (پلەیەکی ئاینی یان تەسەوف). کاتێک خەڵک چوونەتە لای یان سەردانی ناوچەکەیان کردووە، وتوویانە دەچین بۆ لای خەلیفان (واتە ماڵبات یان شوێنی دانیشتنی خەلیفە و شوێنکەوتووانی). بە تێپەڕبوونی کات، پاشگری کۆی کوردی (ان) لکاوە بە ناوی خەلیفەکەوە و ناوچەکە بە تەواوی بوو بە "خەلیفان". * ڕەگی زمانەوانی (پێوەندی بە خەلیفەوە): لە ڕووی زمانەوانییەوە، وشەی خەلیفان لە دوو بەش پێکدێت: خەلیفە: (وشەیەکی عەرەبییە و ھاتووەتە ناو [[زمانی کوردی]]، بەواتای جێنشین یان ڕێبەرێکی ئاینی لە ڕێبازە تەسەوفییەکاندا دێت). ان: پاشگری شوێن یان نیسبەتە لە زمانی کوردیدا (وەک بارزان، بێستان، سۆران). بۆیە واتای وشەکە ڕاستەوخۆ دەبێتە "شوێنی خەلیفەکان" یان ئەو ناوچەیەی کە خەلیفەیەکی لێ نیشتەجێ بووە. * گێڕانەوەی تر (سەردەمی خەلافەت): ھەندێک سەرچاوەی تر بە شێوازێکی کەمتر باو ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەردەمی فەرمانڕوایی ئیسلامیدا (سەردەمی خەلیفەکان)، ئەم ناوچەیە وەک بنکەیەک یان ڕێڕەوێکی گرنگ بۆ نوێنەرانی خەلافەت بەکارھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == قەزای خەلیفان ھاوسنووری ئەم قەزایانەیە: * لە باکوورەوە [[قەزای مێرگەسۆر]]. * لە باشوورەوە [[قەزای شەقڵاوە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[قەزای سۆران]] و [[قەزای ڕەواندز]]. * لە ڕۆژاواوە [[قەزای شەقڵاوە]] و [[قەزای ئاکرێ]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11078990</ref> == مێژوو == * بەپێی بەیانی ژمارە(١٦)ی ساڵی ٢٠٢٣ی [[وەزارەتی ناوخۆ]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە بەرواری ١٥\٠٨\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە ھێنانەکایەی قەزای خەلیفان و [[ناحیەی سرێشمە]] لە سنووری [[ئیدارەی سۆران]] لە [[پارێزگای ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(١٦)ی ساڵی ٢٠٢٣ | ناونیشان = https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%2520of%2520Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2023/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%2520%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%2520(%D9%A1%D9%A6)%DB%8C%2520%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%2520%D9%A2%25D9%25A0%D9%A2%D9%A3%D8%8C%2520%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA%2520%D8%A8%DB%95%2520%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%2520%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%DB%8C%2520%D9%82%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%2520(%D8%AE%DB%95%D9%84%DB%8C%D9%81%D8%A7%D9%86)%2520%D9%88%2520%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%DB%8C%2520(%D8%B3%D8%B1%DB%8E%D8%B4%D9%85%DB%95).pdf | نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240804083225/https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2023/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%20(%D9%A1%D9%A6)%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%20%D9%A2%D9%A0%D9%A2%D9%A3%D8%8C%20%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA%20%D8%A8%DB%95%20%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%20%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%DB%8C%20%D9%82%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%20(%D8%AE%DB%95%D9%84%DB%8C%D9%81%D8%A7%D9%86)%20%D9%88%20%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%DB%8C%20(%D8%B3%D8%B1%DB%8E%D8%B4%D9%85%DB%95).pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == دانیشتووان == تەواوی دانیشتووانی ئەم قەزایە لە نەتەوەی [[کورد]]ن. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{قەزای خەلیفان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{پۆلی کۆمنز|Tel Keppe District}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:جوگرافیای کوردستان]] [[پۆل:کوردستان]] qjunbuxnn1lw5bfgl6cxygi0kuit2xn 828 272709 1590718 1577853 2026-06-16T00:24:50Z Grufo 65195 Upstream updates 1590718 Scribunto text/plain require[[strict]] --- --- --- LOCAL ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ Abstract utilities ]]-- ---------------------------- -- Helper function for `string.gsub()` (for managing zero-padded numbers) local function zero_padded (str) return ('%03d%s'):format(#str, str) end -- Helper function for `table.sort()` (for natural sorting) local function natural_sort (var1, var2) return var1:gsub('%d+', zero_padded) < var2:gsub('%d+', zero_padded) end -- Parse a parameter name string and return it as a string or a number local function get_parameter_name (par_str) local ret = par_str:match'^%s*(.-)%s*$' if ret ~= '0' and ret:find'^%-?[1-9]%d*$' == nil then return ret end return tonumber(ret) end -- Return a copy or a reference to a table local function copy_or_ref_table (src, refonly) if refonly then return src end local newtab = {} for key, val in pairs(src) do newtab[key] = val end return newtab end -- Remove some numeric elements from a table, shifting everything to the left local function remove_numeric_keys (tbl, idx, len) local cache, tmp = {}, idx + len - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key >= idx then if key > tmp then cache[key - len] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Make a reduced copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_reduced (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = 1 - idx for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > tmp then ret[key - tmp] = val elseif key < idx then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val elseif key < idx then ret[key + len] = val end end end return ret end -- Make an expanded copy of a table (shifting in both directions if necessary) local function copy_table_expanded (tbl, idx, len) local ret, tmp = {}, idx + len - 1 if idx > 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key < idx then ret[key] = val else ret[key + len] = val end end elseif tmp > 0 then local nshift = idx - 1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' then ret[key] = val elseif key > 0 then ret[key + tmp] = val elseif key < 1 then ret[key + nshift] = val end end else for key, val in pairs(tbl) do if type(key) ~= 'number' or key > tmp then ret[key] = val else ret[key - len] = val end end end return ret end -- Move a key from a table to another, but only if under a different name and -- always parsing numeric strings as numbers local function steal_if_renamed (val, src, skey, dest, dkey) local realkey = get_parameter_name(dkey) if skey ~= realkey then dest[realkey] = val src[skey] = nil end end -- Given a table, create two new tables containing the sorted list of keys local function get_key_list_sorted (tbl, sort_fn) local nums, words, nn, nw = {}, {}, 0, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then nn = nn + 1 nums[nn] = key else nw = nw + 1 words[nw] = key end end table.sort(nums) table.sort(words, sort_fn) return nums, words, nn, nw end --[[ Public strings ]]-- ------------------------ -- Special match keywords (functions and modifiers MUST avoid these names) local mkeywords = { ['or'] = 0, pattern = 1, plain = 2, strict = 3 } -- Sort functions (functions and modifiers MUST avoid these names) local sortfunctions = { alphabetically = false, naturally = natural_sort } -- Callback styles for the `mapping_*` and `renaming_*` class of modifiers -- (functions and modifiers MUST avoid these names) --[[ Meanings of the columns: col[1] = Loop type (0-3) col[2] = Number of module arguments that the style requires (1-3) col[3] = Minimum number of sequential parameters passed to the callback col[4] = Name of the callback parameter where to place each parameter name col[5] = Name of the callback parameter where to place each parameter value col[6] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[4]` col[7] = Argument in the modifier's invocation that will override `col[5]` A value of `-1` indicates that no meaningful value is stored (i.e. `nil`) ]]-- local mapping_styles = { names_and_values = { 3, 2, 2, 1, 2, -1, -1 }, values_and_names = { 3, 2, 2, 2, 1, -1, -1 }, values_only = { 1, 2, 1, -1, 1, -1, -1 }, names_only = { 2, 2, 1, 1, -1, -1, -1 }, names_and_values_as = { 3, 4, 0, -1, -1, 2, 3 }, names_only_as = { 2, 3, 0, -1, -1, 2, -1 }, values_only_as = { 1, 3, 0, -1, -1, -1, 2 }, blindly = { 0, 2, 0, -1, -1, -1, -1 } } -- Memory slots (functions and modifiers MUST avoid these names) local memoryslots = { h = 'header', f = 'footer', i = 'itersep', l = 'lastsep', n = 'ifngiven', p = 'pairsep', s = 'oxfordsep' } -- Possible trimming modes for the `parsing` modifier local trim_parse_opts = { trim_none = { false, false }, trim_positional = { false, true }, trim_named = { true, false }, trim_all = { true, true } } -- Possible string modes for the iteration separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local isep_parse_opts = { splitter_pattern = false, splitter_string = true } -- Possible string modes for the key-value separator in the `parsing` and -- `reinterpreting` modifiers local psep_parse_opts = { setter_pattern = false, setter_string = true } -- Possible position references for the `splicing` modifier local position_references = { add_nothing = 0, add_smallest_number = 1, add_last_of_sequence = 2, add_largest_number = 3 } -- Functions and modifiers MUST avoid these names too: `let` --[[ Module's private environment ]]-- -------------------------------------- -- Hard-coded name of the module (to avoid going through `frame:getTitle()`) local modulename = 'Module:Params' -- The functions listed here declare that they don't need the `frame.args` -- metatable to be copied into a regular table; if they are modifiers they also -- guarantee that they will make their own (modified) copy available local refpipe = { call_for_each_group = true, --coins = true, count = true, evaluating = true, for_each = true, list = true, list_values = true, list_maybe_with_names = true, value_of = true } -- The functions listed here declare that they don't need the -- `frame:getParent().args` metatable to be copied into a regular table; if -- they are modifiers they also guarantee that they will make their own -- (modified) copy available local refparams = { call_for_each_group = true, combining = true, combining_by_calling = true, combining_values = true, concat_and_call = true, concat_and_invoke = true, concat_and_magic = true, count = true, grouping_by_calling = true, mixing_names_and_values = true, renaming_by_mixing = true, renaming_to_sequence = true, renaming_to_uppercase = true, renaming_to_lowercase = true, --renaming_to_values = true, shifting = true, splicing = true, --swapping_names_and_values = true, value_of = true, with_name_matching = true } -- Maximum number of numeric parameters that can be filled, if missing (we -- chose an arbitrary number for this constant; you can discuss about its -- optimal value at Module talk:Params) local maxfill = 1024 -- The private table of functions local library = {} -- Functions and modifiers that can only be invoked in first position local static_iface = {} -- Create a new context local function context_new (child_frame) local ctx = {} ctx.frame = child_frame:getParent() ctx.opipe = child_frame.args ctx.oparams = ctx.frame.args ctx.firstposonly = static_iface ctx.iterfunc = pairs ctx.sorttype = 0 ctx.n_parents = 0 ctx.n_children = 0 ctx.n_available = maxfill return ctx end -- Move to the next action within the user-given list local function context_iterate (ctx, n_forward) local nextfn if ctx.pipe[n_forward] ~= nil then nextfn = ctx.pipe[n_forward]:match'^%s*(.*%S)' end if nextfn == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end if library[nextfn] == nil then if ctx.firstposonly[nextfn] == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. nextfn .. '’ does not exist', 0) else error(modulename .. ': The ‘' .. nextfn .. '’ directive can only appear in first position', 0) end end remove_numeric_keys(ctx.pipe, 1, n_forward) return library[nextfn] end -- Main loop local function main_loop (ctx, start_with) local fn = start_with repeat fn = fn(ctx) until not fn if ctx.n_parents > 0 then error(modulename .. ': One or more ‘merging_substack’ directives are missing', 0) end if ctx.n_children > 0 then error(modulename .. ', For some of the snapshots either the ‘flushing’ directive is missing or a group has not been properly closed with ‘merging_substack’', 0) end end -- Load a `setting`-like directive string into the `dest` table local function set_strings (dest, opts, start_from) local cmd if opts[start_from] == nil then return start_from - 1 end cmd = opts[start_from]:gsub('%s+', ''):gsub('/+', '/') :match'^/*(.*[^/])' if cmd == nil then return start_from end local amap, sep, argc = {}, string.byte('/'), start_from + 1 local vname local chr for idx = 1, #cmd do chr = cmd:byte(idx) if chr == sep then for key, val in ipairs(amap) do dest[val] = opts[argc] amap[key] = nil end argc = argc + 1 else vname = memoryslots[string.char(chr)] if vname == nil then error(modulename .. ', ‘setting’: Unknown slot ‘' .. string.char(chr) .. '’', 0) end table.insert(amap, vname) end end for key, val in ipairs(amap) do dest[val] = opts[argc] end return argc end -- Add a new stack of parameters to `ctx.children` local function push_cloned_stack (ctx, tbl) local newparams = {} local currsnap = ctx.n_children + 1 if ctx.children == nil then ctx.children = { newparams } else ctx.children[currsnap] = newparams end for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end ctx.n_children = currsnap end -- Parse a raw argument containing a `sortfunctions` directive, or -- `'without_sorting'`, or `nil` local function load_sort_opt (raw_arg) if raw_arg == nil then return nil, 1, false end local tmp = raw_arg:match'^%s*(.-)%s*$' if tmp == 'without_sorting' then return nil, 2, false end tmp = sortfunctions[tmp] if tmp == nil then return nil, 1, false end return tmp or nil, 2, true end -- Parse optional user arguments of type `...|[let]|[...][number of additional -- parameters]|[parameter 1]|[parameter 2]|[...]` local function load_child_opts (src, start_from, append_after) local tbl, pin = {}, start_from local names if src[pin] ~= nil and src[pin]:match'^%s*let%s*$' and src[pin + 1] ~= nil and src[pin + 2] ~= nil then names = {} repeat names[get_parameter_name(src[pin + 1])] = src[pin + 2] pin = pin + 3 until src[pin] == nil or not src[pin]:match'^%s*let%s*$' or src[pin + 1] == nil or src[pin + 2] == nil end local tmp = tonumber(src[pin]) if tmp ~= nil and math.floor(tmp) == tmp then if tmp < 0 then tmp = -1 end local shf = append_after - pin for idx = pin + 1, pin + tmp do tbl[idx + shf] = src[idx] end pin = pin + tmp + 1 end if names ~= nil then for key, val in pairs(names) do tbl[key] = val end end return tbl, pin end -- Load the optional arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` -- class of modifiers local function load_callback_opts (src, n_skip, default_style) local style local shf local tmp = src[n_skip + 1] if tmp ~= nil then style = mapping_styles[tmp:match'^%s*(.-)%s*$'] end if style == nil then style, shf = default_style, n_skip - 1 else shf = n_skip end local n_exist, karg, varg = style[3], style[4], style[5] tmp = style[6] if tmp > -1 then karg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if karg == '0' or karg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then karg = tonumber(karg) n_exist = math.max(n_exist, karg) end end tmp = style[7] if tmp > -1 then varg = src[tmp + shf]:match'^%s*(.-)%s*$' if varg == '0' or varg:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then varg = tonumber(varg) n_exist = math.max(n_exist, varg) end end local dest, nargs = load_child_opts(src, style[2] + shf, n_exist) tmp = style[1] if (tmp == 3 or tmp == 2) and dest[karg] ~= nil then tmp = tmp - 2 end if (tmp == 3 or tmp == 1) and dest[varg] ~= nil then tmp = tmp - 1 end return dest, nargs, tmp, karg, varg end -- Parse the arguments of some of the `mapping_*` and `renaming_*` class of -- modifiers local function load_replace_args (opts, whoami) if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern string was given', 0) end if opts[2] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No replacement string was given', 0) end local ptn, repl, nmax, argc = opts[1], opts[2], tonumber(opts[3]), 3 if nmax ~= nil or (opts[3] or ''):match'^%s*$' ~= nil then argc = 4 end local flg = opts[argc] if flg ~= nil then flg = mkeywords[flg:match'^%s*(.-)%s*$'] end if flg == 0 then flg = nil elseif flg ~= nil then argc = argc + 1 end return ptn, repl, nmax, flg, argc, (nmax ~= nil and nmax < 1) or (flg == 3 and ptn == repl) end -- Parse the arguments of the `with_*_matching` class of modifiers local function load_pattern_args (opts, whoami) local ptns, state, nptns, cnt = {}, 0, 0, 1 local keyw for _, val in ipairs(opts) do if state == 0 then nptns, state = nptns + 1, -1 ptns[nptns] = { val, false, false } else keyw = val:match'^%s*(.*%S)' if keyw == nil or mkeywords[keyw] == nil or ( state > 0 and mkeywords[keyw] > 0 ) then break else state = mkeywords[keyw] if state > 1 then ptns[nptns][2] = true end if state == 3 then ptns[nptns][3] = true end end end cnt = cnt + 1 end if state == 0 then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No pattern was given', 0) end return ptns, nptns, cnt end -- Load the optional arguments of the `parsing` and `reinterpreting` modifiers local function load_parse_opts (opts, start_from, isp, psp) local tmp local optslots, noptslots, argc = { true, true, true }, 3, start_from local trimn, trimu, iplain, pplain = true, false, true, true repeat noptslots, tmp = noptslots - 1, opts[argc] if tmp == nil then break end tmp = tmp:match'^%s*(.-)%s*$' if optslots[1] ~= nil and trim_parse_opts[tmp] ~= nil then tmp = trim_parse_opts[tmp] trimn, trimu = tmp[1], tmp[2] optslots[1] = nil elseif optslots[2] ~= nil and isep_parse_opts[tmp] ~= nil then argc = argc + 1 iplain, isp = isep_parse_opts[tmp], opts[argc] optslots[2] = nil elseif optslots[3] ~= nil and psep_parse_opts[tmp] ~= nil then argc = argc + 1 pplain, psp = psep_parse_opts[tmp], opts[argc] optslots[3] = nil else break end argc = argc + 1 until noptslots < 1 return isp, iplain, psp, pplain, trimn, trimu, argc end -- Map parameters' values using a custom callback and a referenced table local value_maps = { [0] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do tbl[key] = fn() end end, [1] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[varg] = val tbl[key] = fn() end end, [2] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key in pairs(tbl) do margs[karg] = key tbl[key] = fn() end end, [3] = function (tbl, margs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do margs[karg] = key margs[varg] = val tbl[key] = fn() end end } -- Private table for `map_names()` local name_thieves = { [0] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [1] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[varg] = val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [2] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg] = key steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end, [3] = function (cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(tbl) do rargs[karg] = key rargs[varg] = val steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, fn()) end end } -- Map parameters' names using a custom callback and a referenced table local function map_names (tbl, rargs, karg, varg, looptype, fn) local cache = {} name_thieves[looptype](cache, tbl, rargs, karg, varg, fn) for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end -- Return a new table that contains `src` regrouped according to the numeric -- suffixes in its keys local function make_groups (src) -- NOTE: `src` might be the original metatable! local prefix local gid local groups = {} for key, val in pairs(src) do -- `key` must only be a string or a number... if type(key) == 'string' then prefix, gid = key:match'^%s*(.-)%s*(%-?%d*)%s*$' gid = tonumber(gid) or '' else prefix = '' gid = key end if groups[gid] == nil then groups[gid] = {} end if prefix == '0' or prefix:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then prefix = tonumber(prefix) if prefix < 1 then prefix = prefix - 1 end end groups[gid][prefix] = val end return groups end -- Split into parts a string containing the `$#` and `$@` placeholders and -- return the information as a skeleton table, a canvas table and a length local function parse_placeholder_string (target) local skel = {} local canvas = {} local idx = 1 local s_pos = 1 local e_pos = string.find(target, '%$[@#]', 1, false) while e_pos ~= nil do canvas[idx] = target:sub(s_pos, e_pos - 1) skel[idx + 1] = target:sub(e_pos, e_pos + 1) == '$@' idx = idx + 2 s_pos = e_pos + 2 e_pos = string.find(target, '%$[@#]', s_pos, false) end if (s_pos > target:len()) then idx = idx - 1 else canvas[idx] = target:sub(s_pos) end return skel, canvas, idx end -- Populate a table by parsing a parameter string local function parse_parameter_string (tbl, str, isp, ipl, psp, ppl, trn, tru) local key local val local spos1 local spos2 local pos1 local pos2 local pos3 = 0 local idx = 1 local lenplone = #str + 1 if isp == nil or isp == '' then if psp == nil or psp == '' then if tru then tbl[idx] = str:match'^%s*(.-)%s*$' else tbl[idx] = str end return idx end spos1, spos2 = str:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = str:match'^%s*(.-)%s*$' else val = str end idx = idx + 1 else key = get_parameter_name(str:sub(1, spos1 - 1)) val = str:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val return idx end if psp == nil or psp == '' then repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end tbl[idx] = val idx = idx + 1 until pos2 == nil return idx end repeat pos1 = pos3 + 1 pos2, pos3 = str:find(isp, pos1, ipl) val = str:sub(pos1, (pos2 or lenplone) - 1) spos1, spos2 = val:find(psp, 1, ppl) if spos1 == nil then key = idx if tru then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end idx = idx + 1 else key = get_parameter_name(val:sub(1, spos1 - 1)) val = val:sub(spos2 + 1) if trn then val = val:match'^%s*(.-)%s*$' end end tbl[key] = val until pos2 == nil return idx end -- Heavy lifting for `combining` and `combining_values` local function combine_parameters (ctx, keyval_fn, whoami) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! This function -- MUST create a copy of it before returning local opts = ctx.pipe if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No parameter name was provided', 0) end local tbl = ctx.params local vars = {} local sortfn, tmp, do_sort = load_sort_opt(opts[2]) local argc = set_strings(vars, opts, tmp + 1) if argc < tmp then error(modulename .. ', ‘' .. whoami .. '’: No setting directive was given', 0) end tmp = true for _ in pairs(tbl) do tmp = false break end if tmp then if vars.ifngiven ~= nil then ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = vars.ifngiven } elseif tbl == ctx.oparams then ctx.params = {} end return argc end local cache local len if do_sort then local words cache, words, len, tmp = get_key_list_sorted(tbl, sortfn) for idx = 1, tmp do cache[len + idx] = words[idx] end len = len + tmp else cache = {} len = 0 for key in pairs(tbl) do len = len + 1 cache[len] = key end end local pmap, nss, kvs, pps = {}, 0, vars.pairsep or '', vars.itersep or '' for idx = 1, len do tmp = cache[idx] pmap[nss + 1] = pps pmap[nss + 2] = keyval_fn(tmp, tbl[tmp], kvs) nss = nss + 2 end tmp = vars.oxfordsep or vars.lastsep if tmp ~= nil and nss > 4 then pmap[nss - 1] = tmp elseif nss > 2 and vars.lastsep ~= nil then pmap[nss - 1] = vars.lastsep end pmap[1] = vars.header or '' if vars.footer ~= nil then pmap[nss + 1] = vars.footer end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = table.concat(pmap) } return argc end -- Concatenate the numeric keys from the table of parameters to the numeric -- keys from the table of options; non-numeric keys from the table of options -- will prevail over colliding non-numeric keys from the table of parameters local function concat_params (ctx) local retval, tbl, nmax = {}, ctx.params, table.maxn(ctx.pipe) if ctx.subset == 1 then -- We need only the sequence for key, val in ipairs(tbl) do retval[key + nmax] = val end else if ctx.subset == -1 then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then retval[key + nmax] = val else retval[key] = val end end end for key, val in pairs(ctx.pipe) do retval[key] = val end return retval end -- Flush the parameters by calling a custom function for each value (after this -- function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function flush_params (ctx, fn) local tbl = ctx.params if ctx.subset == 1 then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) end return end if ctx.subset == -1 then for key, val in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end end if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_key_list_sorted(tbl, natural_sort) if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end return end for idx = 1, nn do fn(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end for idx = 1, nw do fn(words[idx], tbl[words[idx]]) end return end if ctx.subset ~= -1 then for key, val in ipairs(tbl) do fn(key, val) tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do fn(key, val) end end -- Flush the parameters by calling one of two custom functions for each value -- (after this function has been invoked `ctx.params` will be no longer usable) local function mixed_flush_params (ctx, fn_seq, fn_oth) if ctx.subset == 1 then for key, val in ipairs(ctx.params) do fn_seq(key, val) end return end if ctx.subset == -1 then flush_params(ctx, fn_oth) return end local tbl = ctx.params if ctx.sorttype > 0 then local nums, words, nn, nw = get_key_list_sorted(tbl, natural_sort) local sequence = {} for key, val in ipairs(tbl) do sequence[key] = val end if ctx.sorttype == 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end for idx = 1, nn do if sequence[nums[idx]] then fn_seq(nums[idx], sequence[nums[idx]]) else fn_oth(nums[idx], tbl[nums[idx]]) end end if ctx.sorttype ~= 2 then for idx = 1, nw do fn_oth(words[idx], tbl[words[idx]]) end end return end for key, val in ipairs(tbl) do fn_seq(key, val) tbl[key] = nil end for key, val in pairs(tbl) do fn_oth(key, val) end end -- Finalize and return a concatenated list local function finalize_and_return_concatenated_list (ctx, lst, len, modsize) if len > 0 then local tmp = ctx.oxfordsep or ctx.lastsep if tmp ~= nil and len > modsize * 2 then lst[len - modsize + 1] = tmp elseif len > modsize and ctx.lastsep ~= nil then lst[len - modsize + 1] = ctx.lastsep end lst[1] = ctx.header or '' if ctx.footer ~= nil then lst[len + 1] = ctx.footer end ctx.text = table.concat(lst) else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end --[[ Modifiers ]]-- ----------------------------- -- Syntax: #invoke:params|sequential|pipe to library.sequential = function (ctx) if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The two directives ‘non-sequential’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end if ctx.sorttype > 0 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ and ‘reassorted’ directives are redundant when followed by ‘sequential’', 0) end ctx.iterfunc = ipairs ctx.subset = 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|non-sequential|pipe to library['non-sequential'] = function (ctx) if ctx.subset == -1 then error(modulename .. ': The ‘non-sequential’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘non-sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.iterfunc = pairs ctx.subset = -1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|all_sorted|pipe to library.all_sorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘all_sorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The two directives ‘reassorted’ and ‘sequential’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|reassorted|pipe to library.reassorted = function (ctx) if ctx.sorttype == 2 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive has been provided more than once', 0) end if ctx.subset == 1 then error(modulename .. ': The ‘reassorted’ directive is redundant after ‘sequential’', 0) end if ctx.sorttype == 1 then error(modulename .. ': The two directives ‘sequential’ and ‘reassorted’ are in contradiction with each other', 0) end ctx.sorttype = 2 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|setting|directives|...|pipe to library.setting = function (ctx) local argc = set_strings(ctx, ctx.pipe, 1) if argc < 2 then error(modulename .. ', ‘setting’: No directive was given', 0) end return context_iterate(ctx, argc + 1) end -- Syntax: #invoke:params|scoring|new parameter name|pipe to library.scoring = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘scoring’: No parameter name was provided', 0) end local retval = 0 for _ in pairs(ctx.params) do retval = retval + 1 end ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = tostring(retval) return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|squeezing|pipe to library.squeezing = function (ctx) local store, indices, tbl, newlen = {}, {}, ctx.params, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then newlen = newlen + 1 indices[newlen] = key store[key] = val tbl[key] = nil end end table.sort(indices) for idx = 1, newlen do tbl[idx] = store[indices[idx]] end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|filling_the_gaps|pipe to library.filling_the_gaps = function (ctx) local tbl, tmp, nmin, nmax, nnums = ctx.params, {}, 1, nil, -1 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmax == nil then if key < nmin then nmin = key end nmax = key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end nnums = nnums + 1 tmp[key] = val end end if nmax ~= nil and nmax - nmin > nnums then ctx.n_available = ctx.n_available + nmin + nnums - nmax if ctx.n_available < 0 then error(modulename .. ', ‘filling_the_gaps’: It is possible to fill at most ' .. tostring(maxfill) .. ' parameters', 0) end for idx = nmin, nmax, 1 do tbl[idx] = '' end for key, val in pairs(tmp) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|clearing|pipe to library.clearing = function (ctx) local tbl = ctx.params local numerics = {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil end end for key, val in ipairs(numerics) do tbl[key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|cutting|left cut|right cut|pipe to library.cutting = function (ctx) local lcut = tonumber(ctx.pipe[1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Left cut must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(ctx.pipe[2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cutting’: Right cut must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local len = #tbl if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end local tot = lcut + rcut if tot > 0 then local cache = {} if tot >= len then for key in ipairs(tbl) do tbl[key] = nil end tot = len else for idx = len - rcut + 1, len, 1 do tbl[idx] = nil end for idx = 1, lcut, 1 do tbl[idx] = nil end end for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and key > 0 then if key > len then cache[key - tot] = val else cache[key - lcut] = val end tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|cropping|left crop|right crop|pipe to library.cropping = function (ctx) local lcut = tonumber(ctx.pipe[1]) if lcut == nil or math.floor(lcut) ~= lcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Left crop must be an integer number', 0) end local rcut = tonumber(ctx.pipe[2]) if rcut == nil or math.floor(rcut) ~= rcut then error(modulename .. ', ‘cropping’: Right crop must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params local nmin local nmax for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if nmin == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end if nmin ~= nil then local len = nmax - nmin + 1 if lcut < 0 then lcut = len + lcut end if rcut < 0 then rcut = len + rcut end if lcut + rcut - len > -1 then for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then tbl[key] = nil end end elseif lcut + rcut > 0 then for idx = nmax - rcut + 1, nmax do tbl[idx] = nil end for idx = nmin, nmin + lcut - 1 do tbl[idx] = nil end local lshift = nmin + lcut - 1 if lshift > 0 then for idx = lshift + 1, nmax, 1 do tbl[idx - lshift] = tbl[idx] tbl[idx] = nil end end end end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|purging|start offset|length|pipe to library.purging = function (ctx) local idx = tonumber(ctx.pipe[1]) if idx == nil or math.floor(idx) ~= idx then error(modulename .. ', ‘purging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘purging’: Length must be an integer number', 0) end local tbl = ctx.params if len < 1 then len = len + table.maxn(tbl) if idx > len then return context_iterate(ctx, 3) end len = len - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(tbl, idx, len) return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|backpurging|start offset|length|pipe to library.backpurging = function (ctx) local last = tonumber(ctx.pipe[1]) if last == nil or math.floor(last) ~= last then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Start offset must be an integer number', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘backpurging’: Length must be an integer number', 0) end local idx local tbl = ctx.params if len > 0 then idx = last - len + 1 else for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' and (idx == nil or key < idx) then idx = key end end if idx == nil then return context_iterate(ctx, 3) end idx = idx - len if last < idx then return context_iterate(ctx, 3) end len = last - idx + 1 end ctx.params = copy_table_reduced(ctx.params, idx, len) return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|shifting|addend|pipe to library.shifting = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local nshift = tonumber(ctx.pipe[1]) if nshift == nil or nshift == 0 or math.floor(nshift) ~= nshift then error(modulename .. ', ‘shifting’: A non-zero integer number must be provided', 0) end local tbl = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'number' then tbl[key + nshift] = val else tbl[key] = val end end ctx.params = tbl return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|reversing_numeric_names|pipe to library.reversing_numeric_names = function (ctx) local tbl, numerics, nmax = ctx.params, {}, 0 for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil if key > nmax then nmax = key end end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax - key + 1] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|pivoting_numeric_names|pipe to --[[ library.pivoting_numeric_names = function (ctx) local tbl = ctx.params local shift = #tbl + 1 if shift < 2 then return library.reversing_numeric_names(ctx) end local numerics = {} for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[shift - key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|mirroring_numeric_names|pipe to --[[ library.mirroring_numeric_names = function (ctx) local tbl, numerics = ctx.params, {} local nmax local nmin for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then numerics[key] = val tbl[key] = nil if nmax == nil then nmin, nmax = key, key elseif key > nmax then nmax = key elseif key < nmin then nmin = key end end end for key, val in pairs(numerics) do tbl[nmax + nmin - key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|swapping_numeric_names|pipe to --[[ library.swapping_numeric_names = function (ctx) local tbl, cache, nsize = ctx.params, {}, 0 local tmp for key in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then nsize = nsize + 1 cache[nsize] = key end end table.sort(cache) for idx = math.floor(nsize / 2), 1, -1 do tmp = tbl[cache[idx] ] tbl[cache[idx] ] = tbl[cache[nsize - idx + 1] ] tbl[cache[nsize - idx + 1] ] = tmp end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|sorting_sequential_values|[criterion]|pipe to library.sorting_sequential_values = function (ctx) local sortfn if ctx.pipe[1] ~= nil then sortfn = sortfunctions[ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$'] end if sortfn then table.sort(ctx.params, sortfn) else table.sort(ctx.params) end -- i.e. either `false` or `nil` if sortfn == nil then return context_iterate(ctx, 1) end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|splicing|[add to position]|position|increment| -- [number of elements to write]|...|pipe to library.splicing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params local tmp1 = opts[1] local tmp2 local argc local pos local refp if tmp1 ~= nil then tmp2 = tonumber(tmp1) if tmp2 == nil or math.floor(tmp2) ~= tmp2 then pos, argc, tmp2 = tonumber(opts[2]), 4, tmp1:match'^%s*(.*%S)' if tmp2 ~= nil then refp = position_references[tmp2] if refp == nil then error(modulename .. ', ‘splicing’: ‘' .. tostring(tmp2) .. '’ is not a valid first argument', 0) end else refp = 0 end else pos, argc, refp = tmp2, 3, 0 end else pos, argc, refp = tonumber(opts[2]), 4, 0 end if pos == nil or math.floor(pos) ~= pos then error(modulename .. ', ‘splicing’: The position must be an integer number', 0) end local len = tonumber(opts[argc - 1]) if len == nil or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘splicing’: The increment must be an integer number', 0) end if refp == 2 then for _ in ipairs(tbl) do pos = pos + 1 end refp = 0 end tmp1, tmp2 = nil, nil if refp ~= 0 or len ~= 0 then for key, val in pairs(tbl) do if type(key) == 'number' then if tmp1 == nil then tmp1, tmp2 = key, key elseif key < tmp1 then tmp1 = key elseif key > tmp2 then tmp2 = key end end end end if tmp2 == nil then len = 0 elseif refp == 3 then pos = pos + tmp2 elseif refp == 1 then pos = pos + tmp1 end if len > 0 and pos + len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_expanded(tbl, pos, len) elseif len < 0 and pos - len > tmp1 and pos <= tmp2 then tbl = copy_table_reduced(tbl, pos, -len) else tbl = copy_or_ref_table(tbl, tbl ~= ctx.oparams) end ctx.params = tbl tmp1 = tonumber(opts[argc]) if len == 0 and (tmp1 == nil or tmp1 < 1) then error(modulename .. ', ‘splicing’: When the increment is zero the number of elements to add cannot be zero', 0) end if tmp1 == nil or tmp1 < 0 or math.floor(tmp1) ~= tmp1 then return context_iterate(ctx, argc) end tmp2 = argc - pos + 1 for key = pos, pos + tmp1 - 1 do tbl[key] = opts[key + tmp2] end return context_iterate(ctx, argc + tmp1 + 1) end -- Syntax: #invoke:params|imposing|name|value|pipe to library.imposing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘imposing’: Missing parameter name to impose', 0) end ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = ctx.pipe[2] return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|providing|name|value|pipe to library.providing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘providing’: Missing parameter name to provide', 0) end local key = get_parameter_name(ctx.pipe[1]) if ctx.params[key] == nil then ctx.params[key] = ctx.pipe[2] end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|discarding|name|[how many]|pipe to library.discarding = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘discarding’: Missing parameter name to discard', 0) end local len = tonumber(ctx.pipe[2]) if len == nil then ctx.params[get_parameter_name(ctx.pipe[1])] = nil return context_iterate(ctx, 2) end local key = tonumber(ctx.pipe[1]) if key == nil or math.floor(key) ~= key then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range was provided, but the initial parameter name is not an integer number', 0) end if len < 1 or math.floor(len) ~= len then error(modulename .. ', ‘discarding’: A range can only be an integer number greater than zero', 0) end for idx = key, key + len - 1 do ctx.params[idx] = nil end return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_non-numeric_names|pipe to library['excluding_non-numeric_names'] = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) ~= 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|excluding_numeric_names|pipe to library.excluding_numeric_names = function (ctx) local tmp = ctx.params for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' then tmp[key] = nil end end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_matching|target 1|[plain flag 1]|[or] -- |[target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_name_matching = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_name_matching') local tmp local ptn local tbl = ctx.params local newparams = {} for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then tmp = ptn[1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tmp = tonumber(tmp) end newparams[tmp] = tbl[tmp] else for key, val in pairs(tbl) do if tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then newparams[key] = val end end end end ctx.params = newparams return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_name_not_matching|target 1|[plain flag 1] -- |[and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_name_not_matching = function (ctx) local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_name_not_matching') local tbl = ctx.params if nptns == 1 and targets[1][3] then local tmp = targets[1][1] if tmp == '0' or tmp:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then tbl[tonumber(tmp)] = nil else tbl[tmp] = nil end return context_iterate(ctx, argc) end local yesmatch local ptn for key in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if tostring(key) ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not tostring(key):find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_matching|target 1|[plain flag 1]|[or] -- |[target 2]|[plain flag 2]|[or]|[...]|[target N]|[plain flag -- N]|pipe to library.with_value_matching = function (ctx) local tbl = ctx.params local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_value_matching') local nomatch local ptn for key, val in pairs(tbl) do nomatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val == ptn[1] then nomatch = false break end elseif val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then nomatch = false break end end if nomatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|with_value_not_matching|target 1|[plain flag 1] -- |[and]|[target 2]|[plain flag 2]|[and]|[...]|[target N]|[plain -- flag N]|pipe to library.with_value_not_matching = function (ctx) local tbl = ctx.params local targets, nptns, argc = load_pattern_args(ctx.pipe, 'with_value_not_matching') local yesmatch local ptn for key, val in pairs(tbl) do yesmatch = true for idx = 1, nptns do ptn = targets[idx] if ptn[3] then if val ~= ptn[1] then yesmatch = false break end elseif not val:find(ptn[1], 1, ptn[2]) then yesmatch = false break end end if yesmatch then tbl[key] = nil end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|trimming_values|pipe to library.trimming_values = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:match'^%s*(.-)%s*$' end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_lowercase|pipe to library.mapping_to_lowercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:lower() end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_uppercase|pipe to library.mapping_to_uppercase = function (ctx) local tbl = ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:upper() end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_calling|template name|[call -- style]|[let]|[...][number of additional parameters]|[parameter -- 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.mapping_by_calling = function (ctx) local opts = ctx.pipe local tname if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.values_only) local model = { title = tname, args = margs } value_maps[looptype](ctx.params, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_invoking|module name|function -- name|[call style]|[let]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_invoking = function (ctx) local opts = ctx.pipe local mname local fname if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 2, mapping_styles.values_only) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = margs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end value_maps[looptype](ctx.params, margs, karg, varg, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_magic|parser function|[call -- style]|[let]|[...][number of additional arguments]|[argument -- 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.mapping_by_magic = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local margs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.values_only) value_maps[looptype](ctx.params, margs, karg, varg, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, margs) end) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.mapping_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die = load_replace_args(ctx.pipe, 'mapping_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then for key, val in pairs(tbl) do if val == ptn then tbl[key] = repl end end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = val:gsub(ptn, repl, nmax) end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_by_mixing|mixing string|pipe to library.mapping_by_mixing = function (ctx) if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local mix = ctx.pipe[1] local tbl = ctx.params if mix == '$#' then for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end return context_iterate(ctx, 2) end local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(tbl) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end tbl[key] = table.concat(cnv) end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|mapping_to_names|pipe to --[[ library.mapping_to_names = function (ctx) local tbl = ctx.params for key in pairs(tbl) do tbl[key] = tostring(key) end return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_lowercase|pipe to library.renaming_to_lowercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:lower()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_uppercase|pipe to library.renaming_to_uppercase = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do if type(key) == 'string' then cache[key:upper()] = val else cache[key] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_sequence|[sort order]|pipe to library.renaming_to_sequence = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tbl = ctx.params local sortfn, argc, do_sort = load_sort_opt(ctx.pipe[1]) local cache local len if do_sort then local words local wl cache, words, len, wl = get_key_list_sorted(tbl, sortfn) for idx = 1, len do cache[idx] = tbl[cache[idx]] end for idx = 1, wl do cache[len + idx] = tbl[words[idx]] end else cache = {} len = 0 for _, val in pairs(tbl) do len = len + 1 cache[len] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_calling|template name|[call -- style]|[let]|[...][number of additional parameters]|[parameter -- 1]|[parameter 2]|[...]|[parameter N]|pipe to library.renaming_by_calling = function (ctx) local opts = ctx.pipe local tname if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_calling’: No template name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.names_only) local model = { title = tname, args = rargs } map_names(ctx.params, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:expandTemplate(model) end) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_invoking|module name|function -- name|[call style]|[let]|[...]|[number of additional -- arguments]|[argument 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.renaming_by_invoking = function (ctx) local opts = ctx.pipe local mname local fname if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: No function name was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 2, mapping_styles.names_only) local model = { title = 'Module:' .. mname, args = rargs } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end map_names(ctx.params, rargs, karg, varg, looptype, function () return tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) end) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_magic|parser function|[call -- style]|[let]|[...][number of additional arguments]|[argument -- 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.renaming_by_magic = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_magic’: No parser function was provided', 0) end local rargs, argc, looptype, karg, varg = load_callback_opts(opts, 1, mapping_styles.names_only) map_names(ctx.params, rargs, karg, varg, looptype, function () return ctx.frame:callParserFunction(magic, rargs) end) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_replacing|target|replace|[count]|[plain -- flag]|pipe to library.renaming_by_replacing = function (ctx) local ptn, repl, nmax, flg, argc, die = load_replace_args(ctx.pipe, 'renaming_by_replacing') if die then return context_iterate(ctx, argc) end local tbl = ctx.params if flg == 3 then ptn = get_parameter_name(ptn) local val = tbl[ptn] if val ~= nil then tbl[ptn] = nil tbl[get_parameter_name(repl)] = val end else if flg == 2 then -- Copied from Module:String's `str._escapePattern()` ptn = ptn:gsub('[%(%)%.%%%+%-%*%?%[%^%$%]]', '%%%0') end local cache = {} for key, val in pairs(tbl) do steal_if_renamed(val, tbl, key, cache, tostring(key):gsub(ptn, repl, nmax)) end for key, val in pairs(cache) do tbl[key] = val end end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_by_mixing|mixing string|pipe to library.renaming_by_mixing = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘renaming_by_mixing’: No mixing string was provided', 0) end local mix = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$' local cache = {} local tmp if mix == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = val end else local skel, canvas, n_parts = parse_placeholder_string(mix) for key, val in pairs(ctx.params) do for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then canvas[idx] = val else canvas[idx] = tostring(key) end end cache[get_parameter_name(table.concat(canvas))] = val end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|renaming_to_values|pipe to --[[ library.renaming_to_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for _, val in pairs(ctx.params) do cache[val] = val end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|grouping_by_calling|template -- name|[let]|[...]|[number of additional arguments]|[argument -- 1]|[argument 2]|[...]|[argument N]|pipe to library.grouping_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts = ctx.pipe local tmp if opts[1] ~= nil then tmp = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘grouping_by_calling’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local tmp, argc = load_child_opts(opts, 2, 0) local gargs = {} for key, val in pairs(tmp) do if type(key) == 'number' and key < 1 then gargs[key - 1] = val else gargs[key] = val end end local groups = make_groups(ctx.params) for gid, group in pairs(groups) do for key, val in pairs(gargs) do group[key] = val end group[0] = gid model.args = group groups[gid] = ctx.frame:expandTemplate(model) end ctx.params = groups return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|parsing|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.parsing = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘parsing’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '|', '=') parse_parameter_string(ctx.params, opts[1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|reinterpreting|parameter to reinterpret|[trim -- flag]|[iteration delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter -- setter]|[...]|pipe to library.reinterpreting = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘reinterpreting’: No parameter to reinterpret was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '|', '=') local tbl, tmp = ctx.params, get_parameter_name(opts[1]) local str = tbl[tmp] if str ~= nil then tbl[tmp] = nil parse_parameter_string(tbl, str, isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) end return context_iterate(ctx, argc) end -- Syntax: #invoke:params|evaluating|string to parse|[trim flag]|[iteration -- delimiter setter]|[...]|[key-value delimiter setter]|[...]|pipe to library.evaluating = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘evaluating’: No string to parse was provided', 0) end local isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed, argc = load_parse_opts(opts, 2, '!', ':') if opts[1]:match'^%s*(.*%S)' == nil then ctx.pipe = copy_or_ref_table(opts, opts ~= ctx.opipe) return context_iterate(ctx, argc) end local new_opts, cache = {}, {} local shift = parse_parameter_string(cache, opts[1], isep, iplain, psep, pplain, trimnamed, trimunnamed) - argc for key, val in pairs(opts) do if type(key) ~= 'number' or key < 1 then new_opts[key] = val elseif key >= argc then new_opts[key + shift] = val end end for key, val in pairs(cache) do new_opts[key] = val end ctx.pipe = new_opts return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|mixing_names_and_values|mixing string|pipe to library.mixing_names_and_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning if ctx.pipe[1] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter names', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘mixing_names_and_values’: No mixing string was provided for parameter values', 0) end local cache = {} local mix_k, mix_v = ctx.pipe[1]:match'^%s*(.-)%s*$', ctx.pipe[2] local tmp if mix_k == '$@' and mix_v == '$@' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = val end elseif mix_k == '$@' and mix_v == '$#' then for key, val in pairs(ctx.params) do cache[get_parameter_name(val)] = tostring(key) end elseif mix_k == '$#' and mix_v == '$#' then for _, val in pairs(ctx.params) do cache[key] = tostring(key) end else local skel_k, cnv_k, n_parts_k = parse_placeholder_string(mix_k) local skel_v, cnv_v, n_parts_v = parse_placeholder_string(mix_v) for key, val in pairs(ctx.params) do tmp = tostring(key) for idx = 2, n_parts_k, 2 do if skel_k[idx] then cnv_k[idx] = val else cnv_k[idx] = tmp end end for idx = 2, n_parts_v, 2 do if skel_v[idx] then cnv_v[idx] = val else cnv_v[idx] = tmp end end cache[get_parameter_name(table.concat(cnv_k))] = table.concat(cnv_v) end end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|swapping_names_and_values|pipe to --[[ library.swapping_names_and_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local cache = {} for key, val in pairs(ctx.params) do cache[val] = key end ctx.params = cache return context_iterate(ctx, 1) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|combining|new parameter name|[sort order]|setting -- directives|...|pipe to library.combining = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return key .. kvs .. val end, 'combining' ) + 1) end -- Syntax: #invoke:params|combining_values|new parameter name|[sort -- order]|setting directives|...|pipe to library.combining_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning return context_iterate(ctx, combine_parameters( ctx, function (key, val, kvs) return val end, 'combining_values' ) + 1) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_calling|template name|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_calling = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local tname = ctx.pipe[1] if tname ~= nil then tname = tname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No template name was provided', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_calling’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[2])] = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = ctx.params } } return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_invoking|module name|function name|new -- parameter name|pipe to library.combining_by_invoking = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local mname = ctx.pipe[1] if mname ~= nil then mname = mname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No module name was provided', 0) end local fname = ctx.pipe[2] if fname ~= nil then fname = fname:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No function name was provided', 0) end if ctx.pipe[3] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_invoking’: No parameter name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = ctx.params } local mfunc = require(model.title)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘mapping_by_invoking’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[3])] = tostring(mfunc(ctx.frame:newChild(model))) } return context_iterate(ctx, 4) end -- Syntax: #invoke:params|combining_by_magic|parser function|new parameter -- name|pipe to library.combining_by_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! As a modifier, -- this function MUST create a copy of it before returning local magic = ctx.pipe[1] if magic ~= nil then magic = magic:match'^%s*(.*%S)' else error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parser function was provided', 0) end if ctx.pipe[2] == nil then error(modulename .. ', ‘combining_by_magic’: No parameter name was provided', 0) end ctx.params = { [get_parameter_name(ctx.pipe[2])] = ctx.frame:callParserFunction(magic, ctx.params) } return context_iterate(ctx, 3) end -- Syntax: #invoke:params|snapshotting|pipe to library.snapshotting = function (ctx) push_cloned_stack(ctx, ctx.params) return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|remembering|pipe to library.remembering = function (ctx) push_cloned_stack(ctx, ctx.oparams) return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|entering_substack|[new]|pipe to library.entering_substack = function (ctx) local tbl = ctx.params local ncurrparent = ctx.n_parents + 1 if ctx.parents == nil then ctx.parents = { tbl } else ctx.parents[ncurrparent] = tbl end ctx.n_parents = ncurrparent if ctx.pipe[1] ~= nil and ctx.pipe[1]:match'^%s*new%s*$' then ctx.params = {} return context_iterate(ctx, 2) end local currsnap = ctx.n_children if currsnap > 0 then ctx.params = ctx.children[currsnap] ctx.children[currsnap] = nil ctx.n_children = currsnap - 1 else local newparams = {} for key, val in pairs(tbl) do newparams[key] = val end ctx.params = newparams end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|pulling|parameter name|pipe to library.pulling = function (ctx) local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘pulling’: No parameter to pull was provided', 0) end local parent local tmp = ctx.n_parents if tmp < 1 then parent = ctx.oparams else parent = ctx.parents[tmp] end tmp = get_parameter_name(opts[1]) if parent[tmp] ~= nil then ctx.params[tmp] = parent[tmp] end return context_iterate(ctx, 2) end -- Syntax: #invoke:params|detaching_substack|pipe to library.detaching_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘detaching_substack’: No substack has been created', 0) end local parent = ctx.parents[ncurrparent] for key in pairs(ctx.params) do parent[key] = nil end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|dropping_substack|pipe to library.dropping_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘dropping_substack’: No substack has been created', 0) end ctx.params = ctx.parents[ncurrparent] ctx.parents[ncurrparent] = nil ctx.n_parents = ncurrparent - 1 return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|leaving_substack|pipe to library.leaving_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘leaving_substack’: No substack has been created', 0) end local currsnap = ctx.n_children + 1 if ctx.children == nil then ctx.children = { ctx.params } else ctx.children[currsnap] = ctx.params end ctx.params = ctx.parents[ncurrparent] ctx.parents[ncurrparent] = nil ctx.n_parents = ncurrparent - 1 ctx.n_children = currsnap return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|merging_substack|pipe to library.merging_substack = function (ctx) local ncurrparent = ctx.n_parents if ncurrparent < 1 then error(modulename .. ', ‘merging_substack’: No substack has been created', 0) end local parent = ctx.parents[ncurrparent] local child = ctx.params ctx.params = parent ctx.parents[ncurrparent] = nil ctx.n_parents = ncurrparent - 1 for key, val in pairs(child) do parent[key] = val end return context_iterate(ctx, 1) end -- Syntax: #invoke:params|flushing|pipe to library.flushing = function (ctx) if ctx.n_children < 1 then error(modulename .. ', ‘flushing’: There are no substacks to flush', 0) end local parent = ctx.params local currsnap = ctx.n_children for key, val in pairs(ctx.children[currsnap]) do parent[key] = val end ctx.children[currsnap] = nil ctx.n_children = currsnap - 1 return context_iterate(ctx, 1) end --[[ Functions ]]-- ----------------------------- -- Syntax: #invoke:params|count library.count = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local retval = 0 for _ in ctx.iterfunc(ctx.params) do retval = retval + 1 end if ctx.subset == -1 then retval = retval - #ctx.params end ctx.text = retval return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_call|template name|[prepend 1]|[prepend 2] -- |[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n=value -- n]|[...] library.concat_and_call = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local opts = ctx.pipe local tname if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_call’: No template name was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 1) ctx.text = ctx.frame:expandTemplate{ title = tname, args = concat_params(ctx) } return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_invoke|module name|function name|[prepend -- 1]|[prepend 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named -- item n=value n]|[...] library.concat_and_invoke = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local opts = ctx.pipe local mname local fname if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: No function name was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 2) local mfunc = require('Module:' .. mname)[fname] if mfunc == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_invoke’: The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end ctx.text = mfunc(ctx.frame:newChild{ title = 'Module:' .. mname, args = concat_params(ctx) }) return false end -- Syntax: #invoke:args|concat_and_magic|parser function|[prepend 1]|[prepend -- 2]|[...]|[item n]|[named item 1=value 1]|[...]|[named item n= -- value n]|[...] library.concat_and_magic = function (ctx) -- NOTE: `ctx.params` might be the original metatable! local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘concat_and_magic’: No parser function was provided', 0) end remove_numeric_keys(opts, 1, 1) ctx.text = ctx.frame:callParserFunction(magic, concat_params(ctx)) return false end -- Syntax: #invoke:params|value_of|parameter name library.value_of = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local opts = ctx.pipe if opts[1] == nil then error(modulename .. ', ‘value_of’: No parameter name was provided', 0) end local val local key = opts[1]:match'^%s*(.-)%s*$' if key == '0' or key:find'^%-?[1-9]%d*$' ~= nil then key = tonumber(key) val = ctx.params[key] -- No worries: #ctx.params is unused when the modifier is in -- first position (and therefore `ctx.params` is a metatable) if val ~= nil and ( ctx.subset ~= -1 or key > #ctx.params or key < 1 ) and ( ctx.subset ~= 1 or (key <= #ctx.params and key > 0) ) then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end else val = ctx.params[key] if ctx.subset ~= 1 and val ~= nil then ctx.text = (ctx.header or '') .. val .. (ctx.footer or '') else ctx.text = ctx.ifngiven or '' end end return false end -- Syntax: #invoke:params|list library.list = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' flush_params( ctx, function (key, val) ret[nss + 1] = pps ret[nss + 2] = key ret[nss + 3] = kvs ret[nss + 4] = val nss = nss + 4 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_values library.list_values = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! -- NOTE: `library.coins()` and `library.unique_coins()` rely on us local ret, nss, pps = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params( ctx, function (key, val) ret[nss + 1] = pps ret[nss + 2] = val nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|list_maybe_with_names library.list_maybe_with_names = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, kvs, pps = {}, 0, ctx.pairsep or '', ctx.itersep or '' mixed_flush_params( ctx, function (key, val) ret[nss + 1] = pps ret[nss + 2] = '' ret[nss + 3] = '' ret[nss + 4] = val nss = nss + 4 end, function (key, val) ret[nss + 1] = pps ret[nss + 2] = key ret[nss + 3] = kvs ret[nss + 4] = val nss = nss + 4 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 4) return false end -- Syntax: #invoke:params|coins|[first coin = value 1]|[second coin = value -- 2]|[...]|[last coin = value N] --[[ library.coins = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params for key, val in pairs(tbl) do tbl[key] = opts[get_parameter_name(val)] end return library.list_values(ctx) end ]]-- -- Syntax: #invoke:params|unique_coins|[first coin = value 1]|[second coin = -- value 2]|[...]|[last coin = value N] library.unique_coins = function (ctx) local opts, tbl = ctx.pipe, ctx.params local tmp for key, val in pairs(tbl) do tmp = get_parameter_name(val) tbl[key] = opts[tmp] opts[tmp] = nil end return library.list_values(ctx) end -- Syntax: #invoke:params|for_each|wikitext library.for_each = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` might be the original metatable! local ret, nss, pps, txt = {}, 0, ctx.itersep or '', ctx.pipe[1] or '' local skel, cnv, n_parts = parse_placeholder_string(txt) flush_params( ctx, function (key, val) for idx = 2, n_parts, 2 do if skel[idx] then cnv[idx] = val else cnv[idx] = tostring(key) end end ret[nss + 1] = pps ret[nss + 2] = table.concat(cnv) nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each|template name|[append 1]|[append 2] -- |[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each = function (ctx) local opts = ctx.pipe local tname if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tname, args = opts } local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' table.insert(opts, 1, true) flush_params( ctx, function (key, val) opts[1] = key opts[2] = val ret[nss + 1] = ccs ret[nss + 2] = ctx.frame:expandTemplate(model) nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each|module name|module function|[append -- 1]|[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...] -- |[named param n=value n]|[...] library.invoke_for_each = function (ctx) local opts = ctx.pipe local mname local fname if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each’: No function name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = opts } local mfunc = require(model.title)[fname] local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params( ctx, function (key, val) opts[1] = key opts[2] = val ret[nss + 1] = ccs ret[nss + 2] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each|parser function|[append 1]|[append 2] -- |[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.magic_for_each = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each’: No parser function was provided', 0) end local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' table.insert(opts, 1, true) flush_params( ctx, function (key, val) opts[1] = key opts[2] = val ret[nss + 1] = ccs ret[nss + 2] = ctx.frame:callParserFunction(magic, opts) nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_value|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_value = function (ctx) local opts = ctx.pipe local tname if opts[1] ~= nil then tname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tname == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_value’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tname, args = opts } local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params( ctx, function (key, val) opts[1] = val ret[nss + 1] = ccs ret[nss + 2] = ctx.frame:expandTemplate(model) nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|invoke_for_each_value|module name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.invoke_for_each_value = function (ctx) local opts = ctx.pipe local mname local fname if opts[1] ~= nil then mname = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if mname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No module name was provided', 0) end if opts[2] ~= nil then fname = opts[2]:match'^%s*(.*%S)' end if fname == nil then error(modulename .. ', ‘invoke_for_each_value’: No function name was provided', 0) end local model = { title = 'Module:' .. mname, args = opts } local mfunc = require(model.title)[fname] local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' remove_numeric_keys(opts, 1, 1) flush_params( ctx, function (key, val) opts[1] = val ret[nss + 1] = ccs ret[nss + 2] = mfunc(ctx.frame:newChild(model)) nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|magic_for_each_value|parser function|[append 1] -- |[append 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named -- param n=value n]|[...] library.magic_for_each_value = function (ctx) local opts = ctx.pipe local magic if opts[1] ~= nil then magic = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if magic == nil then error(modulename .. ', ‘magic_for_each_value’: No parser function was provided', 0) end local ret, nss, ccs = {}, 0, ctx.itersep or '' flush_params( ctx, function (key, val) opts[1] = val ret[nss + 1] = ccs ret[nss + 2] = ctx.frame:callParserFunction(magic, opts) nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end -- Syntax: #invoke:params|call_for_each_group|template name|[append 1]|[append -- 2]|[...]|[append n]|[named param 1=value 1]|[...]|[named param -- n=value n]|[...] library.call_for_each_group = function (ctx) -- NOTE: `ctx.pipe` and `ctx.params` might be the original metatables! local opts = ctx.pipe local tmp if opts[1] ~= nil then tmp = opts[1]:match'^%s*(.*%S)' end if tmp == nil then error(modulename .. ', ‘call_for_each_group’: No template name was provided', 0) end local model = { title = tmp } local opts, ret, nss, ccs = {}, {}, 0, ctx.itersep or '' for key, val in pairs(ctx.pipe) do if type(key) == 'number' then opts[key - 1] = val else opts[key] = val end end ctx.pipe = opts ctx.params = make_groups(ctx.params) flush_params( ctx, function (gid, group) for key, val in pairs(opts) do group[key] = val end group[0] = gid model.args = group ret[nss + 1] = ccs ret[nss + 2] = ctx.frame:expandTemplate(model) nss = nss + 2 end ) finalize_and_return_concatenated_list(ctx, ret, nss, 2) return false end --- --- --- PUBLIC ENVIRONMENT --- --- ________________________________ --- --- --- --[[ First-position-only modifiers ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|new|pipe to static_iface.new = function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame) ctx.pipe = copy_or_ref_table(ctx.opipe, false) ctx.params = {} main_loop(ctx, context_iterate(ctx, 1)) return ctx.text end --[[ First-position-only functions ]]-- --------------------------------------- -- Syntax: #invoke:params|self static_iface.self = function (frame) return frame:getParent():getTitle() end --[[ Public metatable of functions ]]-- --------------------------------------- return setmetatable({}, { __index = function (_, query) local fname = query:match'^%s*(.*%S)' if fname == nil then error(modulename .. ': You must specify a function to call', 0) end local func = static_iface[fname] if func ~= nil then return func end func = library[fname] if func == nil then error(modulename .. ': The function ‘' .. fname .. '’ does not exist', 0) end return function (child_frame) local ctx = context_new(child_frame) ctx.pipe = copy_or_ref_table(ctx.opipe, refpipe[fname]) ctx.params = copy_or_ref_table(ctx.oparams, refparams[fname]) main_loop(ctx, func) return ctx.text end end }) km4whdg21r02vb25s045d3k1i72yr6b 0 272740 1590515 1561570 2026-06-15T12:39:13Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590515 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی قەزای مەخموور و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[مەخموور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٢٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مرکز قضاء مخمور''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Makhmur subdistrict center district '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەخموور]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> لە زۆربەی یەکەی کارگێڕی [[قەزا]]دا لە [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]]دا، کاتێک یەکەی [[قەزا]] دێتە کایەوە، ئەوا ناحیەی ناوەندی قەزاکەش دێتە کایەوە بە ھەمان ناو. == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[مەخموور]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور: * لە باکوورەوە [[ناحیەی مەلا قەرە]] و [[ناحیەی گوێڕ]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی قەراج]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی مەلا قەرە]] و [[ناحیەی کەندێناوە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی گەیارە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11073348#map=10/35.8434/43.4908</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (-) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مەخموور]] * [[ناحیەی گوێڕ]] * [[ناحیەی قەراج]] * [[ناحیەی مەلا قەرە]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] kpldnb3elm1zvbqntm4akcoctbmnxs6 1590518 1590515 2026-06-15T12:49:19Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1590518 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی قەزای مەخموور و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[مەخموور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٢٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مرکز قضاء مخمور''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Makhmur subdistrict center district '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەخموور]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> لە زۆربەی یەکەی کارگێڕی [[قەزا]]دا لە [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]]دا، کاتێک یەکەی [[قەزا]] دێتە کایەوە، ئەوا ناحیەی ناوەندی قەزاکەش دێتە کایەوە بە ھەمان ناو. == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[مەخموور]]ە. * ناوی شارۆچکەی مەخموور، یەکێکە لەو ناوانەی کە چەندین لێکدانەوەی مێژوویی، زمانەوانی و جوگرافی جیاوازی لەسەرە. کۆنترین و بەناوبانگترین بۆچوونەکان ئەمانەن: ** بۆچوونی مێژوویی (مە مۆرا / مەخمور): ئەمە بە بەھێزترین و زانستیترین بۆچوونی مێژوویی دادەنرێت. دەگوترێت لە سەردەمی [[ئاشوورییەکان]] و بابلییەکاندا، بەھۆی ئەوەی ئەم ناوچەیە دەشتاییەکی پان و پۆڕ و خاکی بۆ کشتوکاڵ بەپیت بووە، لە دەقە کۆنەکاندا بە ناوی (مە مۆرا - Ma mora) یان (مەخموور) ھاتووە کە لە زمانە دێرینە سامییەکاندا بە واتای "کۆگای دانەوێڵە" یان "جێگای [[خەرمان]] و [[گەنم]]" دێت. ئەمەش بە تەواوی لەگەڵ سروشتی جوگرافیی مەخمووردا دەگونجێت کە بە "سەبەتەی گەنمی کوردستان" ناسراوە. ** بۆچوونی زمانەوانی (مەغموور - داپۆشراو): ھەندێک لە مێژوونووسان پێیان وایە وشەکە لە ڕەگی (مەغموور - المغمور)ی [[زمانی عەرەبی|عەرەبییەوە]] ھاتووە، کە بە واتای "ونبوو، نادیار، یان داپۆشراو" دێت. ھۆکاری ئەم لێکدانەوەیەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە [[قەزای مەخموور]] لە نێوان زنجیرە چیای [[قەرەچوغ|قەرەچووغ]] و دەشتاییەکاندا ھەڵکەوتووە و لە دوورەوە وەک شوێنێکی حەشاردرواو یان نادیار ھاتووەتە بەرچاو. ** بۆچوونی ئایینی و سۆفیگەری (مەخموور - سەرخۆش لە عیشق): وشەی "مەخموور" لە ڕووی زمانەوانییەوە (بەتایبەت لە شیعر و ئەدەبیاتی کلاسیکی کوردیدا) بە واتای "سەرخۆش، خومار، یان مەست" دێت. گێڕانەوەیەکی لۆکاڵی ھەیە کە دەڵێت لە کۆندا شێخ یان پیاوچاکێکی ئایینی لەو ناوچەیە نیشتەجێ بووە کە ھەمیشە لە عیشقی ئیلاھیدا "مەست و مەخموور" بووە، و خەڵکەکە ناوچەکەیان بە ناوی حاڵەتی ئەو زاتەوە ناو ناوە. ** بۆچوونی فۆلکلۆری (مەخمەڵ): بۆچوونێکی تری سادەی دەماودەم ھەیە کە دەڵێت لە وەرزی [[بەھاران]]دا، دەشتی قەراج و دەوروبەری مەخموور بە جۆرێک سەوز و گوڵزار دەبێت کە وەک قوماشی "مەخمەر" (مەخمەڵ) چاو ڕادەکێشێت، بۆیە لە "مەخمەر"ەوە بووە بە مەخموور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور: * لە باکوورەوە [[ناحیەی مەلا قەرە]] و [[ناحیەی گوێڕ]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی قەراج]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی مەلا قەرە]] و [[ناحیەی کەندێناوە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی گەیارە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11073348#map=10/35.8434/43.4908</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (-) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مەخموور]] * [[ناحیەی گوێڕ]] * [[ناحیەی قەراج]] * [[ناحیەی مەلا قەرە]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] tulhivk795a8tiilbqe5j3a7yprnp5u 1590520 1590518 2026-06-15T13:00:10Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590520 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی قەزای مەخموور و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[مەخموور]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٢٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مرکز قضاء مخمور''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Makhmur subdistrict center district '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەخموور]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> لە زۆربەی یەکەی کارگێڕی [[قەزا]]دا لە [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]]دا، کاتێک یەکەی [[قەزا]] دێتە کایەوە، ئەوا ناحیەی ناوەندی قەزاکەش دێتە کایەوە بە ھەمان ناو. == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[مەخموور]]ە. * ناوی شارۆچکەی مەخموور، یەکێکە لەو ناوانەی کە چەندین لێکدانەوەی مێژوویی، زمانەوانی و جوگرافی جیاوازی لەسەرە. کۆنترین و بەناوبانگترین بۆچوونەکان ئەمانەن: ** بۆچوونی مێژوویی (مە مۆرا / مەخمور): ئەمە بە بەھێزترین و زانستیترین بۆچوونی مێژوویی دادەنرێت. دەگوترێت لە سەردەمی [[ئاشوورییەکان]] و بابلییەکاندا، بەھۆی ئەوەی ئەم ناوچەیە دەشتاییەکی پان و پۆڕ و خاکی بۆ کشتوکاڵ بەپیت بووە، لە دەقە کۆنەکاندا بە ناوی (مە مۆرا - Ma mora) یان (مەخموور) ھاتووە کە لە زمانە دێرینە سامییەکاندا بە واتای "کۆگای دانەوێڵە" یان "جێگای [[خەرمان]] و [[گەنم]]" دێت. ئەمەش بە تەواوی لەگەڵ سروشتی جوگرافیی مەخمووردا دەگونجێت کە بە "سەبەتەی گەنمی کوردستان" ناسراوە. ** بۆچوونی زمانەوانی (مەغموور - داپۆشراو): ھەندێک لە مێژوونووسان پێیان وایە وشەکە لە ڕەگی (مەغموور - المغمور)ی [[زمانی عەرەبی|عەرەبییەوە]] ھاتووە، کە بە واتای "ونبوو، نادیار، یان داپۆشراو" دێت. ھۆکاری ئەم لێکدانەوەیەش بۆ ئەوە دەگەڕێتەوە کە [[قەزای مەخموور]] لە نێوان زنجیرە چیای [[قەرەچوغ|قەرەچووغ]] و دەشتاییەکاندا ھەڵکەوتووە و لە دوورەوە وەک شوێنێکی حەشاردرواو یان نادیار ھاتووەتە بەرچاو. ** بۆچوونی ئایینی و سۆفیگەری (مەخموور - سەرخۆش لە عیشق): وشەی "مەخموور" لە ڕووی زمانەوانییەوە (بەتایبەت لە شیعر و ئەدەبیاتی کلاسیکی کوردیدا) بە واتای "سەرخۆش، خومار، یان مەست" دێت. گێڕانەوەیەکی لۆکاڵی ھەیە کە دەڵێت لە کۆندا شێخ یان پیاوچاکێکی ئایینی لەو ناوچەیە نیشتەجێ بووە کە ھەمیشە لە عیشقی ئیلاھیدا "مەست و مەخموور" بووە، و خەڵکەکە ناوچەکەیان بە ناوی حاڵەتی ئەو زاتەوە ناو ناوە. ** بۆچوونی فۆلکلۆری (مەخمەڵ): بۆچوونێکی تری سادەی دەماودەم ھەیە کە دەڵێت لە وەرزی [[بەھار]]اندا، دەشتی قەراج و دەوروبەری مەخموور بە جۆرێک سەوز و گوڵزار دەبێت کە وەک قوماشی "مەخمەر" (مەخمەڵ) چاو ڕادەکێشێت، بۆیە لە "مەخمەر"ەوە بووە بە مەخموور.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور: * لە باکوورەوە [[ناحیەی مەلا قەرە]] و [[ناحیەی گوێڕ]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی قەراج]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی مەلا قەرە]] و [[ناحیەی کەندێناوە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی گەیارە]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11073348#map=10/35.8434/43.4908</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (-) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مەخموور]] * [[ناحیەی گوێڕ]] * [[ناحیەی قەراج]] * [[ناحیەی مەلا قەرە]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 9zsda9rt35llmf03dcekxc9wmmf7d67 0 272741 1590510 1561579 2026-06-15T12:13:17Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590510 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی قەراج | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[قەراج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٢٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی قەراج''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة قراج''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Qaraj subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[باقرتە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[قەراج]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی قەراج: * لە باکوورەوە [[ناحیەی کەندێناوە]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی زاب]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی سەرگەڕان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ئاشوور]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11073352</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (-) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مەخموور]] * [[ناحیەی گوێڕ]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] * [[ناحیەی مەلا قەرە]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] kun4j9eev56decn2makyp4im0pypioa 1590524 1590510 2026-06-15T13:08:14Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان، چاکسازیی نووسەکان و حاڵەتە ناستانداردەکان، چاکسازیی ڕێنووس 1590524 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی قەراج | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[قەراج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٢٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی قەراج''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة قراج''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Qaraj subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[باقرتە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی قەراج کە ناوی دەشتە بەناوبانگ و فراوانەکەی دەوروبەری [[مەخموور]]ە و وەک یەکەیەکی کارگێڕیش (ناحیەی قەراج) ناسراوە، خاوەنی مێژوویەکی کۆنە. بۆ بنەڕەتی ئەم ناوە، سێ بۆچوونی سەرەکی لەلایەن زمانەوان و مێژوونووسانەوە خراونەتە ڕوو: ** بۆچوونی جوگرافی و زمانی دێرین (کە ڕاج / کێوڕاج): ئەمە بە زانستیترین بۆچوون دادەنرێت کە پەیوەندی بە سروشتی ناوچەکەوە ھەیە. لە زمانە دێرینە ڕەسەنەکانی ناوچەکەدا (وەک زمانی خوری و سۆمەری)، وشەی (کە) یان (کێو) بە واتای [[چیا]] یان [[گرد]] ھاتووە، و وشەی (ڕاج) یان (ڕاز) بە واتای ڕیز، تەنیشت، یان بەستەڵەک دێت. بەو پێیەی دەشتی قەراج ڕێک دەکەوێتە بنار و تەنیشت زنجیرە چیای [[قەرەچوغ]]، ناوەکە لە بنەڕەتدا بە واتای "بناری چیا" یان "ئەو دەشتەی لە تەنیشت ڕیزی چیاکەوەیە" ھاتووە و بە تێپەڕبوونی کات بووە بە "قەراج". ** بۆچوونی مێژوویی (ھۆزی خەرەج / قەراج): ھەندێک لە سەرچاوە مێژوویییەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەردەمە کۆنەکاندا، [[ھۆز]] یان [[تیرە]]یەکی کۆچەری ڕەسەن بە ناوی (قەراج) یان (خەرەج) لەم دەشتایییە پان و پۆڕەدا نیشتەجێ بوون، کە کار و پیشەی سەرەکییان مەڕداری و بەخێوکردنی [[ئەسپ]] بووە. دواتر ناوەکە بە تەواوی بەسەر زەوییەکانی ئەو ناوچەیەدا بڕاوە. ** بۆچوونی فۆلکلۆری (خەراج - باج): گێڕانەوەیەکی تری دەماودەم ھەیە کە دەڵێت وشەکە لە (خەراج)ی عەرەبییەوە ھاتووە کە بە واتای "باج یان سەرانە" دێت. بەھۆی ئەوەی دەشتی قەراج خاکێکی ئێجگار بەپیت و دەوڵەمەندی ھەبووە بۆ چاندنی [[گەنم]] و [[جۆ]]، لە سەردەمی دەسەڵاتداریی ئیسلامی و عوسمانییەکاندا، ساڵانە بەشێکی زۆر لە "خەراج" و داھاتی دەوڵەت لە بەرھەمی ئەم دەشتەوە دابین دەکرا، بۆیە ناونراوە دەشتی خەراج (قەراج).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی قەراج: * لە باکوورەوە [[ناحیەی کەندێناوە]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی زاب]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی سەرگەڕان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ئاشوور]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11073352</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (-) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مەخموور]] * [[ناحیەی گوێڕ]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] * [[ناحیەی مەلا قەرە]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] hdiv7qrjmk4g0q2jkhvwatwm594hzn4 0 272988 1590516 1561581 2026-06-15T12:40:49Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590516 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی مەلا قەرە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[مەلا قەرە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٥ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی مەلا قەرە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة ملا قرة''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Malaqara subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەلا قەرە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[مەلا قەرە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی مەلا قەرە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی شەمامک]] و [[ناحیەی گوێڕ]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] و [[ناحیەی کەندێناوە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کەندێناوە]] و [[ناحیەی شەمامک]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11073350#map=11/35.9174/43.5810</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (-) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مەخموور]] * [[ناحیەی گوێڕ]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] * [[ناحیەی کەندێناوە]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] lvesruf8f0opqjn7pdx5mz59liam0w7 1590526 1590516 2026-06-15T13:18:01Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1590526 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی مەلا قەرە | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[مەلا قەرە]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٥ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی مەلا قەرە''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة ملا قرة''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Malaqara subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەلا قەرە]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[مەلا قەرە]]یە. * ناوی مەلاقەرە، ناوێکی لێکدراوە و لە دوو بەشی سەرەکی پێکھاتووە: (مەلا + قەرە). ئەم ناوە ڕەنگدانەوەی تێکەڵاوبوونی مێژوویی و زمانەوانیی ناوچەکەیە لە نێوان [[زمانی کوردی]] و [[زمانی تورکمانی]]دا، و بۆچوونی سەرەکی لەسەر واتاکەی بەم شێوەیەیە: ** مەلا: وشەیەکی ناسراوە کە ئاماژەیە بۆ پیاوی ئایینی، پێشنوێژ، یان کەسێکی خوێندەوار و زانا لە زانستە شەرعییەکاندا. ** قەرە: وشەیەکی تورکمانی/تورکی کۆنە (کە لە دەشتی ھەولێر و مەخموور بەھۆی تێکەڵاوبوونی دێرینی زمانەوانییەوە چووەتە ناو ھەندێک ناوی جوگرافی)، ئەم وشەیە لە بنەڕەتدا بە واتای "ڕەش" دێت، بەڵام لە ناونانی پیاوان و شوێندا کاتێک وەک پێشگر بەکار ھاتووە، مەبەست لێی "ئازا، بەھێز، بەدەسەڵات، یان گەورە" بووە. ** ھۆکاری ناونانەکە: بەپێی گێڕانەوە مێژووییەکانی ناوچەکە، لە کۆندا لەو شوێنەدا پیاوێکی ئایینی و سەرکردەیەکی لۆکاڵی دیار و خاوەن پێگە ھەبووە کە نازناوی "مەلا قەرە" (واتە: مەلایەکی بەھێز، چاو نەترس، یان ئەسمەر/ڕوخسار تەڵخ) بووە. بەھۆی ئەوەی ئەو زاتە مەڵبەند یان مڵکی لەو ناوچەیەدا ھەبووە، گوندەکە و دەوروبەری بە ناوی ئەوەوە ناونراوە. ** ھەندێک لێکدانەوەی فۆلکلۆری تریش دەڵێن "قەرە" لێرەدا تەنھا وەک سیفەتی ڕەنگ بەکار ھاتووە، واتە ئەو مەلایەی کە پێستی گەنمڕەنگ یان ئەسمەر بووە، یاخود جلی ڕەشی پۆشیوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی مەلا قەرە: * لە باکوورەوە [[ناحیەی شەمامک]] و [[ناحیەی گوێڕ]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] و [[ناحیەی کەندێناوە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کەندێناوە]] و [[ناحیەی شەمامک]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11073350#map=11/35.9174/43.5810</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (-) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مەخموور]] * [[ناحیەی گوێڕ]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] * [[ناحیەی کەندێناوە]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] bre18tsyjuy0nare5txz1mo5gmamzxx 0 272996 1590517 1590063 2026-06-15T12:41:19Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590517 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی گوێڕ | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گوێڕ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٨٨ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی گوێڕ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کویر''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Gwer subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[گوێڕ]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[گوێڕ]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> سەبارەت بە ڕەگ و ڕیشەی ناوی گوێڕ، چەندین بۆچوونی زمانەوانی و مێژوویی ھەن کە سروشتی جوگرافی و مێژووی ناوچەکە ڕوون دەکەنەوە: * لێکدانەوەی زمانەوانی (گوێ + ڕووبار): ئەمە بەھێزترین و لۆژیکیترین بۆچوونە لە ڕووی زمانەوانییەوە. شارەدێی گوێڕ ڕاستەوخۆ کەوتووەتە سەر ڕووباری [[زێی گەورە]] (الزاب الأکبر). لە زمانی کوردیدا: '''گوێ:''' کاتێک بۆ شوێن بەکاردێت، بە واتای لێوار، قەراغ یان کەنار دێت (وەک چۆن دەگوترێت گوێی ئاو یان گوێی چەم). '''ڕ:''' کورتکراوە یان گۆڕدراوی وشەی ڕووبارە. '''واتای گشتی:''' "گوێڕ" لە بنەڕەتدا لە (گوێی ڕووبار) یان (کەناری زێ)ەوە ھاتووە، کە وەسفێکی تەواو وردی پێگەی جوگرافیی شارۆچکەکەیە. * لێکدانەوەی فۆلکلۆری (مانای "کوێر"): بۆچوونێکی تر ھەیە کە زیاتر لایەنی فۆلکلۆری ھەیە و دەڵێت ناوەکە لە وشەی ([[کوێر]])ی [[زمانی کوردی]]یەوە ھاتووە، بەھۆی گۆڕانی پیتی "ک" بۆ "گ" (کە دیاردەیەکی باوە لە زمانی کوردیدا). ئەم بۆچوونە دوو گێڕانەوەی ھەیە: ** وشکبوونی سەرچاوەی ئاو: دەگوترێت لە کۆندا کانی یان سەرچاوەیەکی ئاو لەوێ ھەبووە کە دواتر وشکی کردووە (یان کوێر بووەوە)، بۆیە گوتراوە "کانییە کوێرەکە" و پاشان بووە بە گوێڕ. ** تەمومژ و تۆزاوی بوون: بەھۆی ئەوەی ناوچەکە دەشتاییەکی بەربڵاوە و لە وەرزی گەرمادا تۆز و با، و لە زستاندا تەمومژێکی خەست ڕووی تێدەکات کە دیمەنی پێشەوە لێڵ دەکات، بە شێوەیەکی دەستەواژەیی پێی گوتراوە شوێنێکی "کوێر" (واتە کەمبینین) و دواتر بووە بە گوێڕ. * ڕەگی زمانەوانی کۆن (سەردەمی ئاشووری و بابلی): ناحیەی گوێڕ و دەشتی مەخموور بە گشتی ناوچەیەکی یەکجار دێرینن و پڕن لە گردی شوێنەواری. ھەندێک لە توێژەران پێیان وایە کە ناوی "گوێڕ" ڕەنگە ڕەگێکی کۆنی مێژوویی ھەبێت کە پەیوەستە بە ناوی کۆنی [[زێی گەورە]] یان شێوازی گۆکردنی ناوچەکە لە دەقە بزماری و ئاشوورییە کۆنەکاندا، کە دواتر لەسەر زمانی کوردی وەک "گوێڕ" جێگیر بووە. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی گوێڕ: * لە باکوورەوە [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر|ناحیەی ڕزگاری]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەبات]] و [[ناحیەی کەڵەک]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] و [[ناحیەی مەلا قەرە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی شەمامک]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی نەمروود]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11073349#map=10/36.1223/43.6425</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٤٤٠٠٠) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مەخموور]] * [[ناحیەی مەلا قەرە]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای مەخموور]] * [[ناحیەی کەندێناوە]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] rsv3tmu19bd1ojf71u2tpejj9mvowf1 0 272999 1590582 1584465 2026-06-15T17:05:29Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1590582 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای خەبات | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Arbil Districs.png | photo2a = Hawler Governorate.png | photo2b = Hewler governorate 2012.png | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = '''نەخشەی سەرەوە'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[گوند]]ەکانیان){{ھن}}'''نەخشەی لای ڕاست'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}'''نەخشەی لای چەپ'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا. | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەبات|خەبات]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[خەبات]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٧١ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای خەبات''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مرکز قضاء خبات''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Khabat subdistrict center district '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای خەبات]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[خەبات]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> لە زۆربەی یەکەی کارگێڕی [[قەزا]]دا لە [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]]دا، کاتێک یەکەی [[قەزا]] دێتە کایەوە، ئەوا ناحیەی ناوەندی قەزاکەش دێتە کایەوە بە ھەمان ناو. == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[خەبات]]ە. * لەسەردەمی ڕژێمی پێشووی عێراقدا، ناوی ئەم ناوچەیە گۆڕدرا بۆ "الکفاح" (کە بە عەرەبی واتای تێکۆشان و خەبات دێت). دوای [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]] و دامەزراندنی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، ناوە عەرەبییەکە کوردی کرا و بە فەرمی کرا بە "خەبات"، وەک ڕێزێک بۆ مێژووی پرشنگداری خەبات، قوربانیدان و تێکۆشانی خەڵکی ناوچەکە و گەلی کورد لەپێناو ئازادیدا. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی ناوەندی قەزای خەبات: * لە باکوورەوە [[ناحیەی کەڵەک]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی گوێڕ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر|ناحیەی ڕزگاری]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی کەڵەک]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077982</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٢٨٤٢٢) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == * [[باستام]] * [[چەمەدووبز]] * [[چەمەدووبزی ھەرکی]] * [[گوندک]] * [[مەلائۆمەر، خەبات]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای خەبات]] * [[ناحیەی کەورگۆسک]] * [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر|ناحیەی ڕزگاری]] کۆمەڵگای جدیدە زاب == سەرچاوەکان == {{قەزای خەبات}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] mbh81tu3o9rj2fhna1j79doqi8g2xte 1590583 1590582 2026-06-15T17:06:12Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590583 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای خەبات | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Arbil Districs.png | photo2a = Hawler Governorate.png | photo2b = Hewler governorate 2012.png | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = '''نەخشەی سەرەوە'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[گوند]]ەکانیان){{ھن}}'''نەخشەی لای ڕاست'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}'''نەخشەی لای چەپ'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا. | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەبات|خەبات]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[خەبات]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٧١ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای خەبات''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مرکز قضاء خبات''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Khabat subdistrict center district '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای خەبات]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[خەبات]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> لە زۆربەی یەکەی کارگێڕی [[قەزا]]دا لە [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]]دا، کاتێک یەکەی [[قەزا]] دێتە کایەوە، ئەوا ناحیەی ناوەندی قەزاکەش دێتە کایەوە بە ھەمان ناو. == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[خەبات]]ە. * لەسەردەمی ڕژێمی پێشووی عێراقدا، ناوی ئەم ناوچەیە گۆڕدرا بۆ "الکفاح" (کە بە عەرەبی واتای تێکۆشان و خەبات دێت). دوای [[ڕاپەڕینی ١٩٩١]] و دامەزراندنی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]]، ناوە عەرەبییەکە کوردی کرا و بە فەرمی کرا بە "خەبات"، وەک ڕێزێک بۆ مێژووی پرشنگداری خەبات، قوربانیدان و تێکۆشانی خەڵکی ناوچەکە و گەلی کورد لەپێناو ئازادیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی ناوەندی قەزای خەبات: * لە باکوورەوە [[ناحیەی کەڵەک]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی گوێڕ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر|ناحیەی ڕزگاری]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی کەڵەک]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077982</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٢٨٤٢٢) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == * [[باستام]] * [[چەمەدووبز]] * [[چەمەدووبزی ھەرکی]] * [[گوندک]] * [[مەلائۆمەر، خەبات]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای خەبات]] * [[ناحیەی کەورگۆسک]] * [[ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر|ناحیەی ڕزگاری]] کۆمەڵگای جدیدە زاب == سەرچاوەکان == {{قەزای خەبات}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 436lns9ensjdu90ixz6ugho7ast27jx 0 273085 1590584 1584466 2026-06-15T17:06:57Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590584 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ڕزگاری | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = {{Photomontage | photo1a = Arbil Districs.png | photo2a = Hawler Governorate.png | photo2b = Hewler governorate 2012.png | photo3a = | photo3b = | | spacing = 2 |size = 266 }} | شرۆڤەی_وێنە = '''نەخشەی سەرەوە'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی قەزاکانی([[قەزای ھەولێر|ھەولێر]]، [[قەزای عەنکاوە|عەنکاوە]]، [[قەزای بەحرکە|بەحرکە]]، [[قەزای خەبات|خەبات]]، [[قەزای قوشتەپە|قوشتەپە]] و [[ناحیە]]کانیان و [[گوند]]ەکانیان){{ھن}}'''نەخشەی لای ڕاست'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا{{ھن}}'''نەخشەی لای چەپ'''{{ھن}} نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠١٢)دا. | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەبات|خەبات]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ڕزگاری]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ڕزگاری''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة رزکاری''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Rzgari Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای خەبات]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[ڕزگاری]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> لە سیستەمی یەکە کارگێڕییەکانی پارێزگاکانی [[ھەرێمی کوردستان]]دا، ناوی سێ [[ناحیە]] ھەیە بەھەمان ناو. [[ناحیەی ڕزگاری]] کە دەکەوێتە [[قەزای کەلار]] لە [[پارێزگای سلێمانی]] کە ناوەندەکەی شارەدێی [[ڕزگاری (شار)|ڕزگاری]]یە، '''[[ناحیەی ڕزگاری، زاخۆ]]''' کە دەکەوێتە [[قەزای زاخۆ]] لە [[پارێزگای دھۆک]] ناوەندەکەی شارەدێی [[ئیبراھیم خەلیل]]ە، '''ناحیەی ڕزگاری، ھەولێر''' کە دەکەوێتە [[قەزای خەبات]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] ناوەندەکەی شارەدێی [[ڕزگاری]]یە. == ناو == * لەسالی ١٩٩١ لە ڕاپەرینە مەزنەکەی( بەھاری ١١ ئازار ) خەڵکی ئەم گوندە جوامێرانە دەست لەسەر پێ توانیان شەڕی بوێرانە و دەست بەیەخەبن دژ بە پاشماوەکانی [[ڕژێمی بەعس]] کە پێک ھاتوو بوون لە بنکەی ئەمن و داموو دەزگاکانی ڕژێمی ئەوکاتی لەم کۆمەلگەیە کە توانیان لە ماوەی (٣)کاتژمێر بەھاوکاری جەماوەری ڕق ئەستووری ئەم کۆمەلگەیە ھەموویان بە سزای شورش و گەل گەیاندن واتە ڕزگار کرا ، بۆیە ناوی لێنرا ( ناحیەی ڕزگاری).ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنووری ناحیەی ڕزگاری: * لە باکوورەوە [[ناحیەی کەورگۆسک]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی شەمامک]] و [[ناحیەی گوێڕ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای بەحرکە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەبات]] و [[ناحیەی کەڵەک]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077979#map=11/36.1961/43.7283</ref> == دانیشتووان == ژمارەی دانیشتووانی (٢٤٠٠٠) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == {{div col|colwidth=14em}} * [[تۆپزاوە]] * [[جەدیدە زاب]] * [[چالوکی بچووک]] * [[چالوکی گەورە]] * [[ساتۆر]] * [[سەردەشت، خەبات]] * [[سێبیرانی بچووک]] * [[سێبیرانی گەورە]] * [[قەریتاغی ھەرکی]] * [[قەڵاتگە]] * [[کانی قڕژاڵە]] * [[کەورەبەن]] * [[کۆمەڵگەی جەدیدە زاب]] * [[کۆمەڵگەی کانی قڕژاڵە]] * [[گردەڕەشە]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای خەبات]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەبات]] * [[ناحیەی کەورگۆسک]] == سەرچاوەکان == {{قەزای خەبات}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 60frjxooma5i2h63alzev1fncn1rivj 0 273252 1590625 1578414 2026-06-15T19:58:04Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590625 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی بالیسان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بالیسان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٨٨٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی بالیسان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بالیسان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Balisan Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بالیسان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بالیسان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بالیسان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی بێتواتە]] و [[ناحیەی ھیران]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]] و [[ناحیەی بێتواتە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی باسرمە]] و [[ناحیەی ھیران]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077992</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٧٦٨٦) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (١٢) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[بالیسان]](ناوەند) * [[بالوکاوە]] * [[بێراوە]] * [[بێرۆ]] * [[توتمە، بالیسان]] * [[خەتێ]] * [[خۆران]] * [[دەراش]] * [[سپیلکە]] * [[شیرێی خواروو]] * [[شیرێی سەروو]] * [[شێخ وەسان]] * [[کانی بەرد، شەقڵاوە]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای شەقڵاوە]] * [[ناحیەی ھیران]] == سەرچاوەکان == {{قەزای شەقڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 785eig62scqg9gxcwq3gcn34gpgqu3a 1590657 1590625 2026-06-15T20:10:57Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1590657 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی بالیسان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[بالیسان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٨٨٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی بالیسان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بالیسان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Balisan Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[بالیسان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[بالیسان]]ە. * شارەدێی بالیسان، کە دۆڵێکی دڵڕفێن و مێژووییە، ناوەکەی خاوەن ڕەھەندێکی زمانی و سروشتیی دێرینە. مێژوونووسان و شارەزایانی زمانەوانی چەند بۆچوونێکیان لەسەر بنەچەی ناوی "بالیسان" خستووەتە ڕوو: * بۆچوونی زمانی و سروشتی (دار بێڵەسەر / بێڵەسان): ئەمە بەھێزترین و باوترین بۆچوونە کە پاڵپشتی لە بنەچەی کوردیی ناوەکە دەکات، لە کۆندا دۆڵی بالیسان بە کێڵگە و دارستانە کێوییەکانی ناسراوە، بەتایبەت جۆرە دارێک کە پێی دەوترێت "دار بێڵەسەر" یان "بێڵەسان" (Elderberry - دارێکە گوڵی سپی و بەری ڕەش یان سووری بچووکی ھەیە و بۆ دەرمان و ڕەنگکردن بەکارھاتووە). بەھۆی زۆریی ئەم دارە لەو دۆڵەدا، ناوچەکە بە "بێڵەسان" یان "بالیسان" ناسراوە، کە وەک چەمکێکی زمانی واتە "شوێنی دارە بێڵەسانەکان". * بۆچوونی جوگرافی (بالا + سان): بۆچوونێکی تر ناوەکە شیکردنەوەی بۆ دەکات لەسەر بنەمای ھەڵکەوتەی شاخاویی ناوچەکە: ** بالا (بان): بە واتای شوێنی بەرز یان سەرەوە دێت. ** سان: لە زمانی کوردیی کۆندا (و لە ھەندێک شێوەزاردا) بە واتای شاخ، تاشەبەرد یان سوڵتان/پاشا دێت (وەک چۆن لە وشەی "سەنگ" یان "سان"ی [[ھۆز]]ی [[گۆران (تیرە)|گۆران]]دا ھەیە). ** واتای گشتی: بەم پێیە، بالیسان واتە "سەرووی شاخەکە" یان "نشینگەی بەرز"، کە ئەمەش ڕێک لەگەڵ سروشتی دۆڵەکەدا دەگونجێت کە دەورەدراوە بە چیا بەرزەکانی وەک زۆزک و حەسەن بەگ و کێوەڕەش. * بۆچوونی مێژوویی و ئایینی کۆن: لە مێژووی دێرینی ناوچەکەدا، بەھۆی بوونی چەندین ئەشکەوت و شوێنەواری کۆن لە دۆڵەکەدا، پێیانوایە ناوەکە لە وشەی "وەلیان" یان "پیران"ەوە ھاتووە کە بە تێپەڕبوونی سەدەکان گۆڕانی بەسەردا ھاتووە، بەڵام ھاوشێوەی زۆربەی ناوچە شاخاوییەکانی تری [[کوردستان]]، ناونانەکە لەسەر بنەمای ڕووەک و سروشتی ناوچەکە (دار بێڵەسان) لە ھەموو بۆچوونەکانی تر ڕاستتر دەرکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی بالیسان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی بێتواتە]] و [[ناحیەی ھیران]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]] و [[ناحیەی بێتواتە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی باسرمە]] و [[ناحیەی ھیران]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077992</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٧٦٨٦) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (١٢) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[بالیسان]](ناوەند) * [[بالوکاوە]] * [[بێراوە]] * [[بێرۆ]] * [[توتمە، بالیسان]] * [[خەتێ]] * [[خۆران]] * [[دەراش]] * [[سپیلکە]] * [[شیرێی خواروو]] * [[شیرێی سەروو]] * [[شێخ وەسان]] * [[کانی بەرد، شەقڵاوە]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای شەقڵاوە]] * [[ناحیەی ھیران]] == سەرچاوەکان == {{قەزای شەقڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 1rqg3iyduln1281t7dppr2aqst7jmyi 0 273329 1590761 1527798 2026-06-16T07:41:34Z 1silent scientist 51740 1590761 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}} '''پێش ڕۆژھەڵاتن''' ({{بە ئینگلیزی|Before Sunrise}}) فیلمێکی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٥. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ٢.٥ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ٥٫٥ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠١ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == چیرۆک == لە ١٦ی حوزەیرانی ١٩٩٤دا، جێسی سێلین لە شەمەندەفەرێکدا لە [[بوداپێست]]ەوە دەبینێت، و دەست بە گفتوگۆ دەکەن. جێسی بە پسوولەیەکی [[یۆرەیل]] دەچێت بۆ [[ڤیێنا]] بۆ ئەوەی گەشتێکی ئاسمانی بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان بگرێت، لە کاتێکدا سێلین دوای سەردانی نەنکی لە بوداپێست دەگەڕێتەوە بۆ زانکۆ لە پاریس. کاتێک دەگەنە ڤیێنا، جێسی داوا لە سێلین دەکات لەگەڵیدا دابەزێت، و دەڵێت کە ١٠ یان ٢٠ ساڵی دیکە، ڕەنگە ئەو لەگەڵ ھاوبەشی ژیانیدا دڵخۆش نەبێت و ڕەنگە بیری لێ بکاتەوە کە چۆن ژیانی جیاواز دەبوو ئەگەر کەسێکی دیکەی ھەڵبژاردبا. یان بە پێچەوانەوە، ڕەنگە تەنھا ئەوە دەربکەوێت کە خودی جێسی ئەوەندە لەوانی دیکە جیاواز نییە. بەھۆی نەبوونی پارە بۆ کرێکردنی ژوورێک بۆ ئەو شەوە، بڕیار دەدەن لە ڤیێنا بگەڕێن تا کاتی گەشتە ئاسمانییەکەی جێسی لە بەیانی ڕۆژی دواتردا. دوای بینینی چەند شوێنەوارێکی ڤیێنا، لە کاتی ئاوابوونی خۆردا لە لووتکەی [[ڤینەر ڕیزینڕاد]] ماچێک دەکەن و دەست دەکەن بە ھەستکردن بە پەیوەندییەکی ڕۆمانسی. لەکاتێکدا بەردەوامن لە گەڕان لەناو شارەکەدا، دەست دەکەن بە قسەکردنی کراوەتر لەگەڵ یەکتر، بە گفتوگۆگەلێک کە لە بابەتەکانی خۆشەویستی، ژیان، ئایین و تێبینییەکانیان لەسەر ڤیێنا پێکدێن. کاتێک لە تەنیشت [[دۆناوکانال]] پیاسە دەکەن، پیاوێک لێیان نزیک دەبێتەوە و پێشنیاریان بۆ دەکات ھۆنراوەیەکیان بۆ بنووسێت کە وشەیەکی ھەڵبژێردراوی خۆیانی تێدا بێت. جێسی و سێلین بڕیار لەسەر وشەی «میڵکشەیک» دەدەن و زۆری پێ ناچێت ھۆنراوەی «فریشتەی وەھم»یان پێشکەش دەکرێت (کە لەلایەن [[دەیڤد جیوێڵ (شاعیر)|دەیڤد جیوێڵ]]ەوە بۆ فیلمەکە نووسراوە) — ھۆنراوەیەک کە جێسی بە گومانەوە بانگەشەی ئەوە دەکات پیاوەکە پێشتر نووسیویەتی و تەنھا ئەو وشانەی تێدا دادەنێت کە خەڵک ھەڵیدەبژێرن. دواتر، لەکاتی یاریی پینبۆڵ لە یانەیەکی ناوخۆیی، سێلین بە جێسی دەڵێت کە شەش مانگ لەمەوبەر ھاوڕێی پێشووی لێی جیا بووەتەوە، بەو بانگەشەیەی کە ئەو «زۆر خۆشی ویستووە». کاتێک پرسیاری لێ دەکرێت، جێسی ئاشکرای دەکات کە لە سەرەتادا بۆ ئەوە ھاتبووە [[ئەورووپا]] تاوەکوو کات لەگەڵ خۆشەویستەکەیدا بەسەر ببات کە لە [[مەدرید]] دەیخوێند، بەڵام دوای ماوەیەکی کەم لە گەیشتنی بۆ ئەوێ لە یەک جیا بوونەوە. گەشتێکی ئاسمانیی ھەرزانی بۆ نیشتمانەکەی دۆزییەوە لە ڕێگەی ڤیێناوە، بەڵام تا دوو ھەفتەی دیکە نەدەڕۆیشت، بۆیە پسوولەیەکی [[یۆرەیل]]ی کڕی و بە ئەورووپادا گەشتی کرد. لە [[کافێیەکی ڤیێنا]]دا، جێسی و سێلین گفتوگۆی تەلەفۆنیی ساختە لەگەڵ یەکتردا ئەنجام دەدەن، و ڕۆڵی ھاوڕێکانی یەکتر دەگێڕن کە گوایە پەیوەندییان پێوە دەکەن. سێلین ئاشکرای دەکات کە پێش ئەوەی جێسی ڕازیی بکات، ئامادە بووە لەگەڵیدا لە شەمەندەفەرەکە دابەزێت. جێسی ئاشکرای دەکات کە دوای ئەوەی لە خۆشەویستەکەی جیا بووەتەوە، گەشتێکی ئاسمانیی کڕیوە کە لە ڕاستیدا ئەوەندە ھەرزان نەبووە، و ئەوەی بەڕاستی ویستوویەتی ڕاکردن بووە لە ژیانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{کۆلکە}} {{تووڵی دەروازە|سویس|ھۆڵیوود|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٩٠}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٥]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی نەمسا]] [[پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە نەمساییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان لە ڤییەنا دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ڤیەنا وێنەیان گیراوە]] 4n1uzq2mrwwxkq42ijvwf2yz64xkl6g 1590762 1590761 2026-06-16T07:41:55Z 1silent scientist 51740 /* سەرچاوەکان */ 1590762 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} }} {{Databox}} '''پێش ڕۆژھەڵاتن''' ({{بە ئینگلیزی|Before Sunrise}}) فیلمێکی ئەمریکییە لە ساڵی ١٩٩٥. تێچووی فیلمەکە نزیکەی ٢.٥ ملیۆن دۆلار بووە و داھاتی فیلمەکە لە [[بۆکس ئۆفیس]] نزیکەی ٥٫٥ ملیۆن دۆلار بووە. لە ڕێکەوتی (٢٧ی کانوونی دووەمی ١٩٩٥) لە [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] بڵاوکرایەوە، و ماوەی فیلمەکە ١٠١ خولەکە.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٤}}</ref> == چیرۆک == لە ١٦ی حوزەیرانی ١٩٩٤دا، جێسی سێلین لە شەمەندەفەرێکدا لە [[بوداپێست]]ەوە دەبینێت، و دەست بە گفتوگۆ دەکەن. جێسی بە پسوولەیەکی [[یۆرەیل]] دەچێت بۆ [[ڤیێنا]] بۆ ئەوەی گەشتێکی ئاسمانی بۆ ویلایەتە یەکگرتووەکان بگرێت، لە کاتێکدا سێلین دوای سەردانی نەنکی لە بوداپێست دەگەڕێتەوە بۆ زانکۆ لە پاریس. کاتێک دەگەنە ڤیێنا، جێسی داوا لە سێلین دەکات لەگەڵیدا دابەزێت، و دەڵێت کە ١٠ یان ٢٠ ساڵی دیکە، ڕەنگە ئەو لەگەڵ ھاوبەشی ژیانیدا دڵخۆش نەبێت و ڕەنگە بیری لێ بکاتەوە کە چۆن ژیانی جیاواز دەبوو ئەگەر کەسێکی دیکەی ھەڵبژاردبا. یان بە پێچەوانەوە، ڕەنگە تەنھا ئەوە دەربکەوێت کە خودی جێسی ئەوەندە لەوانی دیکە جیاواز نییە. بەھۆی نەبوونی پارە بۆ کرێکردنی ژوورێک بۆ ئەو شەوە، بڕیار دەدەن لە ڤیێنا بگەڕێن تا کاتی گەشتە ئاسمانییەکەی جێسی لە بەیانی ڕۆژی دواتردا. دوای بینینی چەند شوێنەوارێکی ڤیێنا، لە کاتی ئاوابوونی خۆردا لە لووتکەی [[ڤینەر ڕیزینڕاد]] ماچێک دەکەن و دەست دەکەن بە ھەستکردن بە پەیوەندییەکی ڕۆمانسی. لەکاتێکدا بەردەوامن لە گەڕان لەناو شارەکەدا، دەست دەکەن بە قسەکردنی کراوەتر لەگەڵ یەکتر، بە گفتوگۆگەلێک کە لە بابەتەکانی خۆشەویستی، ژیان، ئایین و تێبینییەکانیان لەسەر ڤیێنا پێکدێن. کاتێک لە تەنیشت [[دۆناوکانال]] پیاسە دەکەن، پیاوێک لێیان نزیک دەبێتەوە و پێشنیاریان بۆ دەکات ھۆنراوەیەکیان بۆ بنووسێت کە وشەیەکی ھەڵبژێردراوی خۆیانی تێدا بێت. جێسی و سێلین بڕیار لەسەر وشەی «میڵکشەیک» دەدەن و زۆری پێ ناچێت ھۆنراوەی «فریشتەی وەھم»یان پێشکەش دەکرێت (کە لەلایەن [[دەیڤد جیوێڵ (شاعیر)|دەیڤد جیوێڵ]]ەوە بۆ فیلمەکە نووسراوە) — ھۆنراوەیەک کە جێسی بە گومانەوە بانگەشەی ئەوە دەکات پیاوەکە پێشتر نووسیویەتی و تەنھا ئەو وشانەی تێدا دادەنێت کە خەڵک ھەڵیدەبژێرن. دواتر، لەکاتی یاریی پینبۆڵ لە یانەیەکی ناوخۆیی، سێلین بە جێسی دەڵێت کە شەش مانگ لەمەوبەر ھاوڕێی پێشووی لێی جیا بووەتەوە، بەو بانگەشەیەی کە ئەو «زۆر خۆشی ویستووە». کاتێک پرسیاری لێ دەکرێت، جێسی ئاشکرای دەکات کە لە سەرەتادا بۆ ئەوە ھاتبووە [[ئەورووپا]] تاوەکوو کات لەگەڵ خۆشەویستەکەیدا بەسەر ببات کە لە [[مەدرید]] دەیخوێند، بەڵام دوای ماوەیەکی کەم لە گەیشتنی بۆ ئەوێ لە یەک جیا بوونەوە. گەشتێکی ئاسمانیی ھەرزانی بۆ نیشتمانەکەی دۆزییەوە لە ڕێگەی ڤیێناوە، بەڵام تا دوو ھەفتەی دیکە نەدەڕۆیشت، بۆیە پسوولەیەکی [[یۆرەیل]]ی کڕی و بە ئەورووپادا گەشتی کرد. لە [[کافێیەکی ڤیێنا]]دا، جێسی و سێلین گفتوگۆی تەلەفۆنیی ساختە لەگەڵ یەکتردا ئەنجام دەدەن، و ڕۆڵی ھاوڕێکانی یەکتر دەگێڕن کە گوایە پەیوەندییان پێوە دەکەن. سێلین ئاشکرای دەکات کە پێش ئەوەی جێسی ڕازیی بکات، ئامادە بووە لەگەڵیدا لە شەمەندەفەرەکە دابەزێت. جێسی ئاشکرای دەکات کە دوای ئەوەی لە خۆشەویستەکەی جیا بووەتەوە، گەشتێکی ئاسمانیی کڕیوە کە لە ڕاستیدا ئەوەندە ھەرزان نەبووە، و ئەوەی بەڕاستی ویستوویەتی ڕاکردن بووە لە ژیانی. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|سویس|ھۆڵیوود|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|دەیەی ١٩٩٠}} [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ١٩٩٠]] [[پۆل:فیلمەکانی دەیەی ١٩٩٠ کە بە زمانی ئینگلیزین]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٩٥]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆیە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە درامییە ڕۆمانسییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمە سەربەخۆییەکانی نەمسا]] [[پۆل:فیلمەکانی کۆلومبیا پیکچەرز]] [[پۆل:فیلمە نەمساییەکان بە زمانی ئینگلیزی]] [[پۆل:فیلمەکان لە ڤییەنا دانراون]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە ڤیەنا وێنەیان گیراوە]] q1mkt613ybtmjlvuyusmosaouncbot8 0 273491 1590626 1578415 2026-06-15T19:58:26Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590626 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ھیران | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ھیران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٦١ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ھیران''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة ھیران''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Hiran Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[ھیران]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[ھیران]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی ھیران: * لە باکوورەوە [[ناحیەی باسرمە]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی سکتان]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی بالیسان]] و [[ناحیەی بێتواتە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی بناری سەفین]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077991#map=11/36.2686/44.4562</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٨٥٣٨) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (١٤) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * [[ھیران]](ناوەند) * [[ئاقوبانی خواروو]] * [[ئاقوبانی سەروو]] * [[ئەسپیندارە]] * [[بەرەکە، ھیران|بەرەکە]] * [[پونگینە، ھیران|پونگینە]] * [[ترگاڵە]] * [[چنێران]] * [[سپیگرە]] * [[فریز]] * [[کەوەرتیان]] * [[گەرۆتە]] * [[گۆم ئەشکەفتە]] * [[لاسە]] * [[مەندێر]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای شەقڵاوە]] * [[ناحیەی باسرمە]] * [[ناحیەی ھەریر]] * [[ناحیەی بالیسان]] == سەرچاوەکان == {{قەزای شەقڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] ql3jtvit1h7ovszrrlkupb9isiqg8mc 1590662 1590626 2026-06-15T20:19:25Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1590662 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ھیران | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ھیران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٦١ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ھیران''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة ھیران''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Hiran Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[ھیران]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[ھیران]]ە. * شارەدێی ھێران، کە دۆڵ و ناوچەیەکی شاخاویی فێنک و دڵڕفێنە لە نێوان [[شەقڵاوە]] و [[کۆیە]]، خاوەن مێژوویەکی دێرین و پێگەیەکی گرنگی کۆمەڵایەتی و ئایینییە (بەتایبەت وەک مەڵبەندی تەریقەتی قادری). بۆ بنەچەی ناوی "ھێران" چەند بۆچوونێکی زمانی و مێژوویی ھەن: * بۆچوونی سروشتی و ڕووەکی (گوڵە ھێرۆ): ئەمە یەکێکە لە باوترین و لۆژیکیترین بۆچوونەکان کە پەیوەندی بە سروشتی دەستپێکی دۆڵەکەوە ھەیە، لە زمانی کوردیدا، "ھێرۆ" ناوی گوڵ و ڕووەکێکی سروشتیی ناسراوە کە لە کوێستان و دۆڵە شاخاوییەکاندا بە شێوەیەکی کێوی دەڕوێت (گوڵەکەی بۆ چارەسەری پزیشکیی کۆنیش بەکارھاتووە). پێیانوایە لە کۆندا ئەم ناوچەیە بەھۆی زۆریی ڕووبەری گەشەکردنی ئەم گوڵە یان دارستانە کێوییەکانەوە ناونراوە "ھێران"، کە وەک شوێن یان کۆمەڵە واتای "شوێنی گوڵە ھێرۆکان" دەبەخشێت. * بۆچوونی زمانی (ھێران بە واتای شوێنی ھێمن و ئارام): بۆچوونێکی تر لەسەر بنەمای [[زمانی کوردی]]ی کۆن (یان ئاریی کۆن) شیکردنەوە بۆ ناوەکە دەکات: ** وشەی "ھێر" یان "ھێری" لە ھەندێک سەرچاوەدا بە واتای ھێمنی، ئاشتی و ئارامی ھاتووە. بەو پێیەی ھێران دۆڵێکی پارێزراو و گۆشەگیر بووە لە نێوان چیاکاندا و دوور بووە لە ھێرش و چاوی داگیرکەران، وەک پەناگەیەکی ئارام سەیر کراوە و ناوی "ھێران" (شوێنی ئارام)ی پێدراوە. * بۆچوونی مێژوویی و ئایینی (الحیرة): ھەندێک لە مێژوونووسان ئاماژە بە ئەگەرێکی تر دەکەن کە پەیوەندی بە کۆچی پێکھاتە یان ناوی دێرینەوە ھەیە، پێیانوایە وشەکە ڕەگی لە وشەی "حیرە" یان "ھیرتا"ی کۆنەوە ھەیە (کە لە زمانی ئارامی و سوریانیدا بە واتای سەربازگە، خێوەتگە یان حەسار دێت). ھاوشێوەی ناوی شاری "حیرە"ی مێژوویی لە [[عێراق]]، لێرەشدا مەبەست لە شوێنێکی حەسارکراو و پارێزراو بووە بە [[چیا]]کان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی ھیران: * لە باکوورەوە [[ناحیەی باسرمە]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی سکتان]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی بالیسان]] و [[ناحیەی بێتواتە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی بناری سەفین]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077991#map=11/36.2686/44.4562</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٨٥٣٨) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (١٤) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * [[ھیران]](ناوەند) * [[ئاقوبانی خواروو]] * [[ئاقوبانی سەروو]] * [[ئەسپیندارە]] * [[بەرەکە، ھیران|بەرەکە]] * [[پونگینە، ھیران|پونگینە]] * [[ترگاڵە]] * [[چنێران]] * [[سپیگرە]] * [[فریز]] * [[کەوەرتیان]] * [[گەرۆتە]] * [[گۆم ئەشکەفتە]] * [[لاسە]] * [[مەندێر]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای شەقڵاوە]] * [[ناحیەی باسرمە]] * [[ناحیەی ھەریر]] * [[ناحیەی بالیسان]] == سەرچاوەکان == {{قەزای شەقڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] pz6k82cap8jw5vi99kj7puyjkgjihrv 1590663 1590662 2026-06-15T20:20:04Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590663 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ھیران | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای شەقڵاوە|شەقڵاوە]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ھیران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٦١ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ھیران''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة ھیران''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Hiran Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای شەقڵاوە]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[ھیران]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[ھیران]]ە. * شارەدێی ھیران، کە دۆڵ و ناوچەیەکی شاخاویی فێنک و دڵڕفێنە لە نێوان [[شەقڵاوە]] و [[کۆیە]]، خاوەن مێژوویەکی دێرین و پێگەیەکی گرنگی کۆمەڵایەتی و ئایینییە (بەتایبەت وەک مەڵبەندی تەریقەتی قادری). بۆ بنەچەی ناوی "ھێران" چەند بۆچوونێکی زمانی و مێژوویی ھەن: * بۆچوونی سروشتی و ڕووەکی (گوڵە ھێرۆ): ئەمە یەکێکە لە باوترین و لۆژیکیترین بۆچوونەکان کە پەیوەندی بە سروشتی دەستپێکی دۆڵەکەوە ھەیە، لە زمانی کوردیدا، "ھێرۆ" ناوی گوڵ و ڕووەکێکی سروشتیی ناسراوە کە لە کوێستان و دۆڵە شاخاوییەکاندا بە شێوەیەکی کێوی دەڕوێت (گوڵەکەی بۆ چارەسەری پزیشکیی کۆنیش بەکارھاتووە). پێیانوایە لە کۆندا ئەم ناوچەیە بەھۆی زۆریی ڕووبەری گەشەکردنی ئەم گوڵە یان دارستانە کێوییەکانەوە ناونراوە "ھێران"، کە وەک شوێن یان کۆمەڵە واتای "شوێنی گوڵە ھێرۆکان" دەبەخشێت. * بۆچوونی زمانی (ھێران بە واتای شوێنی ھێمن و ئارام): بۆچوونێکی تر لەسەر بنەمای [[زمانی کوردی]]ی کۆن (یان ئاریی کۆن) شیکردنەوە بۆ ناوەکە دەکات: ** وشەی "ھێر" یان "ھێری" لە ھەندێک سەرچاوەدا بە واتای ھێمنی، ئاشتی و ئارامی ھاتووە. بەو پێیەی ھێران دۆڵێکی پارێزراو و گۆشەگیر بووە لە نێوان چیاکاندا و دوور بووە لە ھێرش و چاوی داگیرکەران، وەک پەناگەیەکی ئارام سەیر کراوە و ناوی "ھێران" (شوێنی ئارام)ی پێدراوە. * بۆچوونی مێژوویی و ئایینی (الحیرة): ھەندێک لە مێژوونووسان ئاماژە بە ئەگەرێکی تر دەکەن کە پەیوەندی بە کۆچی پێکھاتە یان ناوی دێرینەوە ھەیە، پێیانوایە وشەکە ڕەگی لە وشەی "حیرە" یان "ھیرتا"ی کۆنەوە ھەیە (کە لە زمانی ئارامی و سوریانیدا بە واتای سەربازگە، خێوەتگە یان حەسار دێت). ھاوشێوەی ناوی شاری "حیرە"ی مێژوویی لە [[عێراق]]، لێرەشدا مەبەست لە شوێنێکی حەسارکراو و پارێزراو بووە بە [[چیا]]کان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی ھیران: * لە باکوورەوە [[ناحیەی باسرمە]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی سکتان]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای کۆیە]] و [[ناحیەی شۆڕش]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی بالیسان]] و [[ناحیەی بێتواتە]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی بناری سەفین]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11077991#map=11/36.2686/44.4562</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٨٥٣٨) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (١٤) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=20em}} * [[ھیران]](ناوەند) * [[ئاقوبانی خواروو]] * [[ئاقوبانی سەروو]] * [[ئەسپیندارە]] * [[بەرەکە، ھیران|بەرەکە]] * [[پونگینە، ھیران|پونگینە]] * [[ترگاڵە]] * [[چنێران]] * [[سپیگرە]] * [[فریز]] * [[کەوەرتیان]] * [[گەرۆتە]] * [[گۆم ئەشکەفتە]] * [[لاسە]] * [[مەندێر]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای شەقڵاوە]] * [[ناحیەی باسرمە]] * [[ناحیەی ھەریر]] * [[ناحیەی بالیسان]] == سەرچاوەکان == {{قەزای شەقڵاوە}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] dkqz48fsqlxrgfvmk29ouwfhfcact2k 0 273502 1590665 1578412 2026-06-15T20:23:56Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590665 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ڕەواندز]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٨٥٠ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مرکز قضاء رواندز''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Rawandz subdistrict center district '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای ڕەواندز]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[ڕەواندز]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> لە زۆربەی یەکەی کارگێڕی [[قەزا]]دا لە [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]]دا، کاتێک یەکەی [[قەزا]] دێتە کایەوە، ئەوا ناحیەی ناوەندی قەزاکەش دێتە کایەوە بە ھەمان ناو. == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[ڕەواندز]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ڕەگ و ڕیشەی ناوی ڕەواندز لێکدانەوەی بیروڕای جیاواز لە خۆی دەگرێت: ** سەرەتا ھەندێکیان ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە لە دوو ووشەی (ڕەوەند+ دز) پێکھاتووە، ئەمەش دەگێڕنەوە بۆ نێوی خێلی [[ڕەوادی|ڕەوەندی]] کە نیشتەجێ ی ناوچەکە بوون، ئەوان خانەدانێکی سەرھۆز و پێشەنگی ھۆزی کوردی [[ھەزەبانی|ھۆزەبانی]] بوون. دزیش بە مانای [[قەڵا]] دێت، واتە قەڵای خێڵی ڕەوەندی بوو و بە تێپەربوونی کات سواوە بۆتە(ڕەوەندز- ڕەواندز). ** ھەندێکی تر سەرچاوەی ناو ڕەواندز بۆ (ڕوبین دژ) دەگێڕنەوە کە بە مانای قەڵای پۆڵایین دێت، ھەڵگڕانی ئەو بیڕورایەش ئەو دێرە ھۆنراوەیە دەکەن بە بەڵگەی بۆ چوونەکانیان کە [[میر محەممەد پاشای ڕەواندز|میر محەمەد پاشای ڕەواندزی (١٨١٣-١٨٣٦)]] لەسەر یەکێک لە دەرگای کۆنگەرەکەی ڕەواندز نووسیویەتی: ((دوکنگرم رانھام برد و پیکر (رواندز) شد(روین دژ) بادیگر)) واتا (دوو بورجم بیناکرد لە سەر دوو بنەما ڕەواندز دیسانەوە بووە بە قەڵای پۆڵاین (ڕۆبین دژ). ** لەلایەکی دیکەدا ئاماژە بۆ ئەوە دەکەن کە ڕەواندز لە دوو ووشەی ڕەوان یان ڕەھوان+ دز پێک ھاتووە و واتای شوێنی حەوانەوە دەبەخشێت. بە تایبەت [[ڕەوەند]]ەکان لە کاتی ھاموشۆکردنیان لە گەرمیان و کوێستانەکان کردویانەتە وێستگەی حەسانەوەیان. ** ھەروەھا [[محەممەدی مەلا کەریم]] ئاماژە بۆ بیروڕایەکی تر دەکات ودەڵێ "سەرەڕای ئەمە ئەشکرێ ئەگەر (ڕوواندز) ڕاستر بێ لە (ڕەواندز)، بە واتای (قەڵای ڕووان) بێ واتە (قەڵای چەمان)، واتە ئەوقەڵایەی کەتووەتە سەرچەم، لەبەرئەوەی (ڕۆ) لە [[زمانی کوردی|کوردی]]دا بە واتای چەم زۆر بە کاردێت، ڕەواندزیش چۆمێکی گەورە بە نزیکیدا ئەڕوا.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Kennedy|یەکەم=Hugh|ناونیشان=https://archive.org/details/پێغەمبەر-و-سەردەمی-خەلافەتەکان-ئیسلامی-نزیک-ڕۆژھەڵات-لە-شەشەمەوە-t/page/221/mode/2up?view=theater|سەردێڕ=پێغەمبەر و سەردەمی خەلافەتەکان: ڕۆژھەڵاتی نزیکی ئیسلامی لە سەدەی ٦ تا ١١|ساڵ=٢٠٠٤|پەڕەکان=٢٢١}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز: * لە باکوورەوە [[ناحیەی دیانا]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی سەرکەپکان]] و [[بێتواتە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی وەرتێ]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11078988#map=11/36.5118/44.5839</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (١٢٣٦١) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٧) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[ئاکۆکەون]] * [[ئاکۆیان]] * [[بنمێردە]] * [[بنەکاول]] * [[بەرزێوە]] * [[بەرسیرین]] * [[بێخاڵ]] * [[بێشوک]] * [[بێنوریان]] * [[پیرسوانی کۆن]] * [[پیرسوانی نوێ]] * [[جوندیان]] * [[جنێراوە]] * [[خەلکان]] * [[زەروان]] * [[زێوە، ڕەواندز]] * [[ساوسێوک]] * [[سەران]] * [[فەقیان]] * [[کانی کەوان، ڕەواندز]] * [[کەرەک]] * [[گەرەوانی خواروو، ڕەواندز]] * [[گەرەوانی سەروو، ڕەواندز]] * [[ماویلیان]] * [[میراجیان]] * [[ھەوارەکۆن]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای ڕەواندز]] * [[ناحیەی وەرتێ]] * [[میرنشینی سۆران]] == سەرچاوەکان == {{قەزای ڕەواندز}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] qgmvf054iqdl2er7calrwus01026gym 0 273514 1590674 1578413 2026-06-15T20:37:15Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590674 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی وەرتێ | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای ڕەواندز|ڕەواندز]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[وەرتێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٨ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی وەرتێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة ورتي''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Warte subdistric'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای ڕەواندز]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[وەرتێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[وەرتێ]]یە. * سەبارەت بە ڕەگ و ڕیشەی ناوی وەرتێ چەندین بۆچوونی جیاواز ھەیە: * بۆچوونی جوگرافی و زمانی (وەر + تێ): ئەم بۆچوونە زیاتر لەگەڵ سروشتی شاخاویی ناوچەکەدا دەگونجێت و پشت بە دوو بڕگەی زمانی دەبەستێت: ** وەر: لە [[زمانی کوردی]]دا (بەتایبەت لە ناوچە شاخاوییەکان و شێوەزاری سۆرانی و گۆراندا) بە واتای بەر، قەدپاڵ، یان لایەک لە شاخ دێت (بۆ نموونە: کێو-وەر، یان وەرگەڕان). ** تێ: کورتکراوەی وشەی "تێدا" یان ئاماژەیە بۆ کەوتنە نێوان. لەوانەیە دێ بووبێت، وەردێ، بەڵام بەھۆی سوانەوە بووبێتە وەرتێ. ** واتای گشتی: بەم پێیە، وەرتێ واتە "ئەو دێ یان نشینگەیەی کە کەوتووەتە بەر یان قەدپاڵی شاخەکە"، یان ئەو شوێنەی کە لە بناری چیاکاندایە، لەبەرئەوەی وەرتێ ڕێک لە نێوان [[چیا]] بەرزەکانی وەک حەسەن بەگ، کارۆخ و دێلدا ھەڵکەوتووە. * بۆچوونی مێژوویی (ھۆزی وەرتی / بەردی وەرتێ): ھەندێک سەرچاوە باس لەوە دەکەن کە لە کۆندا ئەم ناوچەیە مەڵبەندی نیشتەجێبوونی لقێک یان ھۆزێکی بچووکی ناوچەکە بووە کە بە "وەرتی" ناسراون، یان ناوی کەسایەتییەکی دێرین بووە کە یەکەمجار ئاوەدانییەکەی دروستکردووە. * بۆچوونی ئاژەڵداری و سروشتی (وەرێنتێ): بۆچوونێکی تر کە لە لایەن بەساڵاچووانی ناوچەکەوە دەگێڕدرێتەوە دەڵێت وشەکە لە "وەرین" یان "وەران"ەوە ھاتووە، کە ئاماژەیە بۆ کاتی وەرینی گەڵای دارستانە چڕەکانی ناوچەکە لە [[پاییز]]دا، یان شوێنێک کە بەھۆی سەرما و باوە لەوەڕی ئاژەڵ تێیدا دەکەوێتە بەر زریان. * ھەندێکیان پێیان وایە کە دوو برا ھاتوون بۆ ناوچەکە برایەک بانگی براکەی تری دەکات )وەرتە(سەیرکە چەند جوانە، کە بەواتای وەرە تۆ سەیرکە ناوچەکە چۆن ڕازاوەتەوە بە گوڵ ودار. * ھەندێکی تر پێیان وایە ناوی وەرتێ لە (دوو والی) ھاتووە، کە لە دوو بڕگە پێک دێت (دوو+والی) کە بەواتای گەرمیان و کوێستان دێت، چونکە دانیشتوانی وەرتێ لە وەرزی ھاوین دا کوێستانیان کردووە و چوون بۆ ناوچەکە فێنکەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی وەرتێ: * لە باکوورەوە [[ناحیەی سمێلان]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی سەرکەپکان]] و [[ناحیەی ناودەشت]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی قەسرێ]]. و [[ناحیەی گەڵاڵە]] * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11078991</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٢٨٤٦) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (١٧) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * [[بانەساردە]] * [[بەرسول، وەرتێ]] * [[بەرگرکە]] * [[پاشتات]] * [[چنێران، وەرتێ]] * [[چۆم بەڕوو]] * [[چۆمرخین]] * [[چۆم ڕمان]] * [[خانەقا، وەرتێ]] * [[دەرگەڵە]] * [[ڕەژوکەریان]] * [[ڕێزانۆک]] * [[زێوە، وەرتێ]] * [[سەردڕە]] * [[سەرنەوس]] * [[کەڵێتە]] * [[گۆجار، وەرتێ]] ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای ڕەواندز]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]] * [[میرنشینی سۆران]] == سەرچاوەکان == {{قەزای ڕەواندز}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] lub94anpaf969tuedau2j4qd14p9i9a 0 273531 1590614 1590459 2026-06-15T19:16:16Z ~2026-35099-33 77113 پووچەڵکردنەوەی پێداچوونەوەی [[Special:Diff/1590459|1590459]] لە لایەن [[Special:Contributions/~2026-34941-15|~2026-34941-15]] ([[User talk:~2026-34941-15|لێدوان]]) 1590614 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = شەڕی پردێ | partof = [[شەڕی کەرکووک (٢٠١٧)]] | image = Kirkuk_offensive-ar.svg | image_caption = | image_size = 300px | date = ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧ | place = [[پردێ]] | result = سەرکەوتنی عێراق<ref>[https://www.aljazeera.com/news/2017/10/21/iraq-forces-in-full-control-of-kirkuk-province «Iraqi forces in full control of Kirkuk province»]. ''ئەل جەزیرە'' (بە ئینگلیزی). ٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. لە ٧ی ئازاری ٢٠٢٦ ھێنراوە.</ref><ref>[https://www.france24.com/en/20171020-iraqi-forces-complete-takeover-oil-rich-kirkuk-province-clashes-kurds-kurdistan «Iraqi forces complete takeover of oil-rich Kirkuk province»]. ''فەڕانسا ٢٤'' (بە ئینگلیزی). ٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧. لە ٧ی ئازاری ٢٠٢٦ ھێنراوە.</ref><ref>چمەیتێلی، مەحێر؛ جەلەبی، ڕەیان (٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧). [https://www.reuters.com/article/world/iraqi-forces-complete-kirkuk-province-takeover-after-clashes-with-kurds-idUSKBN1CP0PT/ «Iraqi forces complete Kirkuk province takeover after clashes with Kurds»]. ''رۆتەرز''. لە ٧ی ئازاری ٢٠٢٦ ھێنراوە.</ref> | combatant1 = {{ئاڵا|کوردستان|size=22px}}<br /> | combatant2 = {{ئاڵا|عێراق|size=22px}} | commander1 = {{ھێمای ئاڵا|کوردستان}} '''[[مەسعوود بارزانی]]''' {{ھن}} {{ھێمای ئاڵا|کوردستان}} [[سیروان بارزانی]] {{ھن}} {{ھێمای ئاڵا|کوردستان}} [[جەمال کەرکووکی]] {{ھن}} {{ھێمای ئاڵا|کوردستان}} [[حوسێن یەزدانپەنا]] {{ھن}} {{ھێمای ئاڵا|کوردستان}} [[حەمەڕێگر]] | commander2 = {{ھێمای ئاڵا|عێراق}} '''[[حەیدەر عەبادی]]'''{{ھن}}({{بچووک|فەرماندەی گشتی}}) {{ھن}} {{ھێمای ئاڵا|عێراق}} [[فازڵ بەرواری]] | units1 = {{ھێمای ئاڵا|کوردستان|size=22px}} [[پێشمەرگە]]{{ھن}}{{flagicon image|Flag_of_the_Kurdistan_Freedom_Party_(Iran).svg}} [[پارتی ئازادیی کوردستان (ئێران)|پارتی ئازادیی کوردستان]] | casualties1 = ٦ کوژراو | casualties2 = ١١٨ کوژراو، ١٥٠ بریندار،{{ھن}} تێکشکاندنی ١٢ [[ھامڤی]]، ١ [[ئێم١ ئابرامس]]، ١ [[تی-٧٢]]<ref>https://www.newarab.com/analysis/iraqi-kurds-are-tired-being-attacked-us-made-weapons</ref> | units2 =[[حەشدی شەعبی]]{{ھن}}[[ھێزە وشکانییەکانی عێراق]]|campaignbox={{ململانێی کورد و عێراق (٢٠١٧)}}}} '''شەڕی پردێ''' یان '''داستانی پردێ''' ڕووبەڕووبوونەوەیەکی سەربازی بوو لە نێوان [[پێشمەرگە]] و [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق|سوپای عێراق]] لە درێژەی [[ململانێی کورد و عێراق (٢٠١٧)|ململانێی عێراق و کورد]] لە ٢٠١٧. یەکەم ڕووبەڕووبوونەوەی سەربازی بوو لە نێوان ھەردوولا لە دوای [[شەڕی عێراق]]ەوە. == پشت ڕووداوەکان == سەرەتا شەڕەکە لەو کاتەوە دەستی پێکرد کە سەربازانی [[حەشدی شەعبی]] [[کەرکووک|کەرکووکیان]] گرت و ھەوڵی داگیرکردنی [[ھەولێر]]یاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Iddon|یەکەم=Paul|ڕێکەوت=٢١ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٨|سەردێڕ=Holding the line: Why the Peshmerga's stand at Pirde matters|ناونیشان=https://manage.rudaw.net/english/analysis/21102018|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731193954/https://manage.rudaw.net/english/analysis/21102018|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=Rûdaw}}</ref> == شەڕەکە == شەڕەکە کاتژمێر ٧:٠٠ی سەرلەبەیانی لەسەر ڕێگای ھەولێر بۆ کەرکووک لە نزیک گوندی پیردێ دەستیپێکرد، کاتێک [[ھێزی تایبەتی عێراقی|دەزگای بەرەنگاربوونەوەی تیرۆری عێراق]] دەستیکرد بە ئامانجگرتنی یەکە کوردییەکان لەڕێی تۆپی ھاوەنەوە. ھاوەنێکی ڕواڵەتی ٨١ ملیمەتری بە دووریی کۆمەڵێک ژەنەراڵی کورد کە لە دەرەوەی بنکەیەکی فەرماندەیی وەستابوون، تەقییەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Kleinmann|یەکەم=Yomi|ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Kurdish Troops Halt Iraqi Forces on the Kurdistan Border|ناونیشان=https://warisboring.com/kurdish-troops-halt-iraqi-forces-on-the-kurdistan-border/|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240731193950/https://warisboring.com/kurdish-troops-halt-iraqi-forces-on-the-kurdistan-border/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی تەممووزی ٢٠٢٤|وێبگە=War is Boring}}</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[گشتپرسیی سەربەخۆییی باشووری کوردستان (٢٠١٧)]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|شەڕ|عێراق|پارێزگای ھەولێر|پارێزگای کەرکووک}} [[پۆل:شەرەکانی ٢٠١٧]] [[پۆل:یاخیبوونی کوردان لە عێراق]] [[پۆل:ململانێی عێراق]] [[پۆل:ململانێی کورد و عێراق]] [[پۆل:مێژووی پارێزگای کەرکووک]] benlrvj61bq0su7exgwag2tv2ymy5e9 0 273563 1590681 1578411 2026-06-15T20:48:36Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1590681 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی دیانا | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سۆران|سۆران]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[دیانا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٦١ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی دیانا''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة دیانا''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Diana subdistric'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای سۆران]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[دیانا]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[دیانا]]یە. * شارەدێی دیانا، کە ئێستا بەشێکە لە سەنتەری شارۆچکەی [[سۆران (شار)|سۆران]] لە [[پارێزگای ھەولێر]]، یەکێکە لەو ناوچە دەوڵەمەندانەی کە مێژوویەکی دێرینی لە پێکەوەژیانی ئایینی ([[موسوڵمان]] و [[مەسیحی]]) ھەیە. بۆ بنەچەی ناوی "دیانا" دوو بۆچوونی زۆر سەرەکی و مێژوویی ھەن: ** بۆچوونی ئایینی و زمانی (دیان/مەسیحی): ئەمە بەھێزترین، باوترین و مێژووییترین بۆچوونە لەسەر ناوی ئەم ناوچەیە، لە [[زمانی کوردی]]دا، وشەی "دیان" یان "دیانان" بە واتای مەسیحی/فەلە دێت. لە کۆندا، پێش ئەوەی [[سۆران (شار)|سۆران]] ببێتە ئەم شارە گەورەیەی ئێستا، دیانا گوندێکی گەورەی کریستیانەکان (ئاشووری و ئەرمەنییەکان) بووە لە ناوچەکەدا. کاتێک خەڵکی دەوروبەر یان گەشتیاران چوونەتە ئەو شوێنە، وتوویانە دەچینە "گوندی دیانان" یان "دیانا"، واتە "شوێنی مەسیحییەکان". بە تێپەڕبوونی کات ناوەکە وەک خۆی جێگیر بووە و دواتریش کە ناوچەکە گەشەی کرد، ناوە کارگێڕییەکەی ھەر بە "دیانا" مایەوە. ** بۆچوونی مێژوویی کۆن (خوداوەندی دیانا): بۆچوونێکی تر کە کەمتر لۆژیکییە بەڵام وەک ئەگەرێکی ئەفسانەیی یان مێژوویی کۆن باس دەکرێت، دەڵێت، ناوەکە لە ناوی خوداوەندی ڕاوکردن و سروشت لای ڕۆمانییە کۆنەکان وەرگیراوە کە ناوی "دیانا" (Diana) بووە. لایەنگرانی ئەم بۆچوونە پێیان وایە کە بەھۆی سروشتە کێوی و شاخاوییەکەی ناوچەکەوە کە لە کۆندا شوێنی ڕاوکردنی میر و پاشاکان بووە، ناوی ئەم خوداوەندەی بەسەردا بڕاوە، بەڵام زۆربەی مێژوونووسان پێیان وایە ئەمە تەنھا ڕێککەوتنی ناوە و بنەچە ڕاستەقینەکەی ھەر لە وشەی "دیان"ی کوردییەوە ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی دیانا: * لە باکوورەوە [[ناحیەی مەزنێ]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی سمێلان]]. و [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11078986</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٥٧٠٦٦) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> پێکھاتەی ئاینی دانیشتوان لە ٩٨٪ [[موسڵمان]]ە وە نزیکەی ٢٪ [[مەسیحی]] کە بەدرێژای دەیان ساڵ بەئارامی و ئاسودەیی ژیان بەسەردەبەن لە ناوەندی [[دیانا]] وە بەشێک لەبرا مەسیحیەکان لەگوندی [[ھاودیان]] دەژین ئەمە و کۆمەلێک [[ھۆز]] لەو دەڤەرەدا نیشتەجێن کە [[ڕژێمی بەعس]] کاریگەری ڕاستەوخۆی ھەبووە لەو بارەیەوە ئەمەش بە ڕاگواستنی [[گوند]]ە سنووریەکان بۆ کۆمەلگای دیانای زۆرەملێ کەکاتی خۆی (١٠٠٠) خانووی درووست کرد بۆئەم مەبەستە لەمانە ھۆزی ([[بنەماڵەی بارزانی|بارزان]]، [[باڵەک]]، [[برادۆست]]، [[گەردی]] و [[مھاجر]]). ڕێژەی [[پیاو]] ٥٢٪ وە ڕێژەی [[ئافرەت]] ٤٨٪ بەڵام رێژەی [[منداڵ]] ٤٦٪ لە سنووری ناحیەی دیانا. == کشتووکاڵ == باری ئابووری ئەم دەڤەرەبەشێوەیەکی گشتی مام ناوەندیەوە وەبەرھێنانی سەرکی بەرووبومی کشتوکاڵیە بەتایبەتی [[گوند]]ەکان بەرووبومی [[ھاوین]]ی یە وەک ([[تەماتە]]، [[خەیار]]، بەخێوکردنی [[ھەنگ]]) وە ڕووبەری زەویەکانی کشتوکالی کەم بۆتەوە بەھۆی فراوان بوونی سنووری شارەوانی لە ناحیەی دیانا. * زەوی شیاو بۆ کشتوکاڵ(٣٥٨٢ دۆنم). * زەوی نەشیاو (٣٠١٥٢ دۆنم). * زەوی کشتوکاڵی دێمی (٣١٧٣ دۆنم). * زەوی بەراو (٤٠٩ دۆنم). * دارستانی سروشتی (٤٧٦٤ دۆنم). * دارستانی دەستکرد (٤٥٠ دۆنم). * پاوان و لەوەرگە (٨١٢٦ دۆنم). * پاوەنی دەستکرد (نیە). * زەوی بەردەڵان (١٧٢١٥ دۆنم). === بەرووبوومی ئاژەڵی === * ژمارەی [[مەڕ]]: (١١٤٧٥). * ژمارەی [[بزن]]: (٧٥٩٧). * ژمارەی [[مانگا]]: (٢١٢١). == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٣) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[باپشتیان]] * [[بادلیان]] * [[باژێڕ]] * [[بالەکیان]] * [[بانەدێر]] * [[بێلنگری خواروو]] * [[بێلنگری سەروو]] * [[دێڵزیان]] * [[سەری بەردی]] * [[سیتکان]] * [[شاوراوە]] * [[شیوەزیارەت]] * [[شێخان، دیانا]] * [[غەفوراوە]] * [[قەرەنیاوە]] * [[کەورین]] * [[گردخێوەت]] * [[گوان]] * [[مەجیداوە]] * [[ناورۆین]] * [[ناوکۆک]] * [[ھاودیان]] * [[ھەسنان]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای سۆران]] * [[میرنشینی سۆران]] == سەرچاوەکان == {{قەزای سۆران}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] tqs13bzzrt1t7e2fiagn7fim3h7grrs 1590683 1590681 2026-06-15T20:49:04Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590683 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی دیانا | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سۆران|سۆران]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[دیانا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٦١ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی دیانا''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة دیانا''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Diana subdistric'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای سۆران]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[دیانا]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[دیانا]]یە. * شارەدێی دیانا، کە ئێستا بەشێکە لە سەنتەری شارۆچکەی [[سۆران (شار)|سۆران]] لە [[پارێزگای ھەولێر]]، یەکێکە لەو ناوچە دەوڵەمەندانەی کە مێژوویەکی دێرینی لە پێکەوەژیانی ئایینی ([[موسڵمان]] و [[مەسیحی]]) ھەیە. بۆ بنەچەی ناوی "دیانا" دوو بۆچوونی زۆر سەرەکی و مێژوویی ھەن: ** بۆچوونی ئایینی و زمانی (دیان/مەسیحی): ئەمە بەھێزترین، باوترین و مێژووییترین بۆچوونە لەسەر ناوی ئەم ناوچەیە، لە [[زمانی کوردی]]دا، وشەی "دیان" یان "دیانان" بە واتای مەسیحی/فەلە دێت. لە کۆندا، پێش ئەوەی [[سۆران (شار)|سۆران]] ببێتە ئەم شارە گەورەیەی ئێستا، دیانا گوندێکی گەورەی کریستیانەکان (ئاشووری و ئەرمەنییەکان) بووە لە ناوچەکەدا. کاتێک خەڵکی دەوروبەر یان گەشتیاران چوونەتە ئەو شوێنە، وتوویانە دەچینە "گوندی دیانان" یان "دیانا"، واتە "شوێنی مەسیحییەکان". بە تێپەڕبوونی کات ناوەکە وەک خۆی جێگیر بووە و دواتریش کە ناوچەکە گەشەی کرد، ناوە کارگێڕییەکەی ھەر بە "دیانا" مایەوە. ** بۆچوونی مێژوویی کۆن (خوداوەندی دیانا): بۆچوونێکی تر کە کەمتر لۆژیکییە بەڵام وەک ئەگەرێکی ئەفسانەیی یان مێژوویی کۆن باس دەکرێت، دەڵێت، ناوەکە لە ناوی خوداوەندی ڕاوکردن و سروشت لای ڕۆمانییە کۆنەکان وەرگیراوە کە ناوی "دیانا" (Diana) بووە. لایەنگرانی ئەم بۆچوونە پێیان وایە کە بەھۆی سروشتە کێوی و شاخاوییەکەی ناوچەکەوە کە لە کۆندا شوێنی ڕاوکردنی میر و پاشاکان بووە، ناوی ئەم خوداوەندەی بەسەردا بڕاوە، بەڵام زۆربەی مێژوونووسان پێیان وایە ئەمە تەنھا ڕێککەوتنی ناوە و بنەچە ڕاستەقینەکەی ھەر لە وشەی "دیان"ی کوردییەوە ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی دیانا: * لە باکوورەوە [[ناحیەی مەزنێ]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی سمێلان]]. و [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11078986</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٥٧٠٦٦) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> پێکھاتەی ئاینی دانیشتوان لە ٩٨٪ [[موسڵمان]]ە وە نزیکەی ٢٪ [[مەسیحی]] کە بەدرێژای دەیان ساڵ بەئارامی و ئاسودەیی ژیان بەسەردەبەن لە ناوەندی [[دیانا]] وە بەشێک لەبرا مەسیحیەکان لەگوندی [[ھاودیان]] دەژین ئەمە و کۆمەلێک [[ھۆز]] لەو دەڤەرەدا نیشتەجێن کە [[ڕژێمی بەعس]] کاریگەری ڕاستەوخۆی ھەبووە لەو بارەیەوە ئەمەش بە ڕاگواستنی [[گوند]]ە سنووریەکان بۆ کۆمەلگای دیانای زۆرەملێ کەکاتی خۆی (١٠٠٠) خانووی درووست کرد بۆئەم مەبەستە لەمانە ھۆزی ([[بنەماڵەی بارزانی|بارزان]]، [[باڵەک]]، [[برادۆست]]، [[گەردی]] و [[مھاجر]]). ڕێژەی [[پیاو]] ٥٢٪ وە ڕێژەی [[ئافرەت]] ٤٨٪ بەڵام رێژەی [[منداڵ]] ٤٦٪ لە سنووری ناحیەی دیانا. == کشتووکاڵ == باری ئابووری ئەم دەڤەرەبەشێوەیەکی گشتی مام ناوەندیەوە وەبەرھێنانی سەرکی بەرووبومی کشتوکاڵیە بەتایبەتی [[گوند]]ەکان بەرووبومی [[ھاوین]]ی یە وەک ([[تەماتە]]، [[خەیار]]، بەخێوکردنی [[ھەنگ]]) وە ڕووبەری زەویەکانی کشتوکالی کەم بۆتەوە بەھۆی فراوان بوونی سنووری شارەوانی لە ناحیەی دیانا. * زەوی شیاو بۆ کشتوکاڵ(٣٥٨٢ دۆنم). * زەوی نەشیاو (٣٠١٥٢ دۆنم). * زەوی کشتوکاڵی دێمی (٣١٧٣ دۆنم). * زەوی بەراو (٤٠٩ دۆنم). * دارستانی سروشتی (٤٧٦٤ دۆنم). * دارستانی دەستکرد (٤٥٠ دۆنم). * پاوان و لەوەرگە (٨١٢٦ دۆنم). * پاوەنی دەستکرد (نیە). * زەوی بەردەڵان (١٧٢١٥ دۆنم). === بەرووبوومی ئاژەڵی === * ژمارەی [[مەڕ]]: (١١٤٧٥). * ژمارەی [[بزن]]: (٧٥٩٧). * ژمارەی [[مانگا]]: (٢١٢١). == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٣) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[باپشتیان]] * [[بادلیان]] * [[باژێڕ]] * [[بالەکیان]] * [[بانەدێر]] * [[بێلنگری خواروو]] * [[بێلنگری سەروو]] * [[دێڵزیان]] * [[سەری بەردی]] * [[سیتکان]] * [[شاوراوە]] * [[شیوەزیارەت]] * [[شێخان، دیانا]] * [[غەفوراوە]] * [[قەرەنیاوە]] * [[کەورین]] * [[گردخێوەت]] * [[گوان]] * [[مەجیداوە]] * [[ناورۆین]] * [[ناوکۆک]] * [[ھاودیان]] * [[ھەسنان]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای سۆران]] * [[میرنشینی سۆران]] == سەرچاوەکان == {{قەزای سۆران}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] naz7alhmwo51oyhdka3y3xdt5yj2nbr 1590686 1590683 2026-06-15T20:52:01Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590686 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی دیانا | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سۆران|سۆران]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[دیانا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٦١ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی دیانا''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة دیانا''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Diana subdistric'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای سۆران]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[دیانا]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[دیانا]]یە. * شارەدێی دیانا، کە ئێستا بەشێکە لە سەنتەری شارۆچکەی [[سۆران (شار)|سۆران]] لە [[پارێزگای ھەولێر]]، یەکێکە لەو ناوچە دەوڵەمەندانەی کە مێژوویەکی دێرینی لە پێکەوەژیانی ئایینی ([[موسڵمان]] و [[مەسیحی]]) ھەیە. بۆ بنەچەی ناوی "دیانا" دوو بۆچوونی زۆر سەرەکی و مێژوویی ھەن: ** بۆچوونی ئایینی و زمانی (دیان/مەسیحی): ئەمە بەھێزترین، باوترین و مێژووییترین بۆچوونە لەسەر ناوی ئەم ناوچەیە، لە [[زمانی کوردی]]دا، وشەی "دیان" یان "دیانان" بە واتای مەسیحی/فەلە دێت. لە کۆندا، پێش ئەوەی [[سۆران (شار)|سۆران]] ببێتە ئەم شارە گەورەیەی ئێستا، دیانا گوندێکی گەورەی کریستیانەکان (ئاشووری و ئەرمەنییەکان) بووە لە ناوچەکەدا. کاتێک خەڵکی دەوروبەر یان گەشتیاران چوونەتە ئەو شوێنە، وتوویانە دەچینە "گوندی دیانان" یان "دیانا"، واتە "شوێنی مەسیحییەکان". بە تێپەڕبوونی کات ناوەکە وەک خۆی جێگیر بووە و دواتریش کە ناوچەکە گەشەی کرد، ناوە کارگێڕییەکەی ھەر بە "دیانا" مایەوە. ** بۆچوونی مێژوویی کۆن (خوداوەندی دیانا): بۆچوونێکی تر کە کەمتر لۆژیکییە بەڵام وەک ئەگەرێکی ئەفسانەیی یان مێژوویی کۆن باس دەکرێت، دەڵێت، ناوەکە لە ناوی خوداوەندی ڕاوکردن و سروشت لای ڕۆمانییە کۆنەکان وەرگیراوە کە ناوی "دیانا" (Diana) بووە. لایەنگرانی ئەم بۆچوونە پێیان وایە کە بەھۆی سروشتە کێوی و شاخاوییەکەی ناوچەکەوە کە لە کۆندا شوێنی ڕاوکردنی میر و پاشاکان بووە، ناوی ئەم خوداوەندەی بەسەردا بڕاوە، بەڵام زۆربەی مێژوونووسان پێیان وایە ئەمە تەنھا ڕێککەوتنی ناوە و بنەچە ڕاستەقینەکەی ھەر لە وشەی "دیان"ی کوردییەوە ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * (دیانا) وشەیێکی ئەکەدی ئاشووری کۆنە، کاتێک لەناو فەرھەنگی زمانی ئەکەدی ئاشووری کۆن دەگەڕێین، ئەوە دەبینین کە وشەی (دیانا) بەواتای (دادوەرحاکم) دێت. ئەمەش لەوکاتەیە کە دەگووترێت (بێت دینا)، واتا (دادگا،محکمە)یێکی ئاشووری لە ناوچەی دیانا ھەبووە لەسەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]]یی و تیایدا (دیانا،دادوەر،حاکم) دادوەری کردووە، بۆیە (دیانا) ھەر لەم ناوەوە ھاتووە.<ref>https://www.zarikrmanji.net/Home/Details/22966/%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%A7/22966/</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی دیانا: * لە باکوورەوە [[ناحیەی مەزنێ]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی سمێلان]]. و [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]] * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11078986</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٥٧٠٦٦) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> پێکھاتەی ئاینی دانیشتوان لە ٩٨٪ [[موسڵمان]]ە وە نزیکەی ٢٪ [[مەسیحی]] کە بەدرێژای دەیان ساڵ بەئارامی و ئاسودەیی ژیان بەسەردەبەن لە ناوەندی [[دیانا]] وە بەشێک لەبرا مەسیحیەکان لەگوندی [[ھاودیان]] دەژین ئەمە و کۆمەلێک [[ھۆز]] لەو دەڤەرەدا نیشتەجێن کە [[ڕژێمی بەعس]] کاریگەری ڕاستەوخۆی ھەبووە لەو بارەیەوە ئەمەش بە ڕاگواستنی [[گوند]]ە سنووریەکان بۆ کۆمەلگای دیانای زۆرەملێ کەکاتی خۆی (١٠٠٠) خانووی درووست کرد بۆئەم مەبەستە لەمانە ھۆزی ([[بنەماڵەی بارزانی|بارزان]]، [[باڵەک]]، [[برادۆست]]، [[گەردی]] و [[مھاجر]]). ڕێژەی [[پیاو]] ٥٢٪ وە ڕێژەی [[ئافرەت]] ٤٨٪ بەڵام رێژەی [[منداڵ]] ٤٦٪ لە سنووری ناحیەی دیانا. == کشتووکاڵ == باری ئابووری ئەم دەڤەرەبەشێوەیەکی گشتی مام ناوەندیەوە وەبەرھێنانی سەرکی بەرووبومی کشتوکاڵیە بەتایبەتی [[گوند]]ەکان بەرووبومی [[ھاوین]]ی یە وەک ([[تەماتە]]، [[خەیار]]، بەخێوکردنی [[ھەنگ]]) وە ڕووبەری زەویەکانی کشتوکالی کەم بۆتەوە بەھۆی فراوان بوونی سنووری شارەوانی لە ناحیەی دیانا. * زەوی شیاو بۆ کشتوکاڵ(٣٥٨٢ دۆنم). * زەوی نەشیاو (٣٠١٥٢ دۆنم). * زەوی کشتوکاڵی دێمی (٣١٧٣ دۆنم). * زەوی بەراو (٤٠٩ دۆنم). * دارستانی سروشتی (٤٧٦٤ دۆنم). * دارستانی دەستکرد (٤٥٠ دۆنم). * پاوان و لەوەرگە (٨١٢٦ دۆنم). * پاوەنی دەستکرد (نیە). * زەوی بەردەڵان (١٧٢١٥ دۆنم). === بەرووبوومی ئاژەڵی === * ژمارەی [[مەڕ]]: (١١٤٧٥). * ژمارەی [[بزن]]: (٧٥٩٧). * ژمارەی [[مانگا]]: (٢١٢١). == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٣) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[باپشتیان]] * [[بادلیان]] * [[باژێڕ]] * [[بالەکیان]] * [[بانەدێر]] * [[بێلنگری خواروو]] * [[بێلنگری سەروو]] * [[دێڵزیان]] * [[سەری بەردی]] * [[سیتکان]] * [[شاوراوە]] * [[شیوەزیارەت]] * [[شێخان، دیانا]] * [[غەفوراوە]] * [[قەرەنیاوە]] * [[کەورین]] * [[گردخێوەت]] * [[گوان]] * [[مەجیداوە]] * [[ناورۆین]] * [[ناوکۆک]] * [[ھاودیان]] * [[ھەسنان]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای سۆران]] * [[میرنشینی سۆران]] == سەرچاوەکان == {{قەزای سۆران}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] ivwr0kjvccq11pb0rdndpoejbbstkfv 0 273716 1590498 1590323 2026-06-15T12:05:58Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590498 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[چۆمان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٨٥٠ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مرکز قضاء جومان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Choman Subdistrict center district '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[چۆمان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> لە زۆربەی یەکەی کارگێڕی [[قەزا]]دا لە [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]]دا، کاتێک یەکەی [[قەزا]] دێتە کایەوە، ئەوا ناحیەی ناوەندی قەزاکەش دێتە کایەوە بە ھەمان ناو. == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[چۆمان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ناوی "چۆمان" یەکێکە لە ناوە دێرین و ڕەسەنە کوردییەکان، وەک چۆن ناوەندی قەزاکەش ([[چۆمان]]) بەھۆی پێگەی جوگرافییەکەیەوە ئەم ناوەی لێنراوە. بۆچوونی زمانەوانی و مێژوویی سەرەکی لەسەر ڕەگی ئەم ناوە بۆ ئەم خاڵانەی خوارەوە دەگەڕێتەوە: ** واتای زمانی (چۆم + ان): بۆچوونی ھەرە بەھێز و زانستی لەسەر ناوی چۆمان، پەیوەندی بە سروشت و جوگرافیای ناوچەکەوە ھەیە لە ڕووی بوونی سەرچاوەی ئاوەوە، '''چۆم:''' لە زمانی کوردیدا (بەتایبەت لە شێوەزاری ڕانیەیی، سۆرانی، و موکریانی) بە واتای [[ڕووبار]]، ڕووباری گەورە، یان چەم دێت. '''ان:''' پاشگرێکی کۆ یان نیشانەی شوێنە لە زمانی کوردیدا (وەک چۆن دەڵێین دارستان، کوردان، یان ھۆزان). کەواتە "چۆمان" وەک وشە واتە "ڕووبارەکان" یان "شوێنی چۆم و ڕووبارەکان". ئەم ناوەش تەواو لەگەڵ سروشتی ناوچەکەدا دەگونجێت، لەبەرئەوەی شارۆچکەی چۆمان دەکەوێتە سەر ڕێڕەوی چەندین ڕووبار و چەم و سەرچاوەی ئاوی گرنگ (وەک ڕووباری باڵەکایەتی) کە لە چیا سەرکەشەکانی وەک ھەڵگورد و سەکرانەوە سەرچاوە دەگرن. ** پێگەی جوگرافی (دۆڵی چۆمان): ھەندێک لە مێژوونووسان ئاماژە بەوە دەکەن کە لە ڕابردوودا بەو دەشتایی و دۆڵە فراوانەی کە ڕووبارەکەی پێدا تێدەپەڕێت وتراوە "دۆڵی چۆمان" (واتە دۆڵی ڕووبارەکە)، و دواتر کە ئاوەدانی و گوند لەو شوێنەدا دروست بووە، ناوی دۆڵەکە گواستراوەتەوە بۆ سەرنشینەکان و بووە بە ناوی شارۆچکەکە. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی سمێلان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی قەسرێ]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی حاجی ئۆمەران]] و [[شارستانی پیرانشار]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی گەڵاڵە]] و [[ناحیەی قەسرێ]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11079215</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (١٣٩٦٥) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٢٤) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[ئێنێ]] * [[باسان]] * [[بندایزان]] * [[خۆشکان، چۆمان]] * [[دێڵزێ]] * [[سەکران]] * [[سینگۆرە]] * [[شیخ وەتمان]] * [[شیوەڵۆک]] * [[شێخان، چۆمان]] * [[قەڵاتەبۆر]] * [[کانی سپی، چۆمان]] * [[کەوەرتە]] * [[کۆسرەتان]] * [[کۆنەخانان]] * [[گۆرۆنێ]] * [[مژدەنیان]] * [[مەران]] * [[مەمی خەلان]] * [[ناوبەرگە]] * [[ناوپردان]] * [[وەردێ]] * [[وێزێ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای چۆمان]] * [[ناحیەی قەسرێ]] * [[ناحیەی گەڵاڵە]] * [[ناحیەی سمێلان]] * [[ناحیەی حاجی ئۆمەران]] == سەرچاوەکان == {{گوندەکانی چۆمان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] a69dx2olhsx87xevx6g5qtwgweksd7s 0 273723 1590499 1590465 2026-06-15T12:06:30Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590499 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی حاجی ئۆمەران | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[حاجی ئۆمەران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٧٥ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی حاجی ئۆمەران''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مرکز قضاء حاجي عمران''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Haji Omaran Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[حاجی ئۆمەران]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[حاجی ئۆمەران]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * ناوی شارۆچکەی حاجی ئۆمەران چیرۆکێکی مێژوویی و ڕەسەنی لە پشتە کە دەگەڕێتەوە بۆ ناوی کەسایەتییەکی ناوچەکە. وشەی حاجی ئۆمەران لە دوو بەش پێکدێت: (حاجی + ئۆمەران). '''حاجی:''' نازناوێکە بۆ ئەو کەسەی کە فەریزەی حەجی جێبەجێ کردووە. '''ئۆمەران:''' لە زمانی کوردیدا (بەتایبەت لە شێوەزاری ناوچەکە) گۆڕانکاری بەسەر ناوی "عومەر"دا ھاتووە و بووە بە "ئۆمەر" یان "ئۆمەران". بنەڕەتی ناوەکە، بەپێی گێڕانەوە مێژووییەکان و سەرچاوە زارەکییەکانی ناوچەکە، لە کۆندا پیاوێکی چاک، نیشتەجێبوو یان سەرۆک ھۆزێک بە ناوی "حاجی عومەر" (حاجی ئۆمەر) لەو دەڤەرەدا ژیاوە کە خاوەنی مەڕان و مڵک یان پێگەیەکی دیار بووە. لەبەر ئەوەی ئەو شوێنە بووە بە مەڵبەندی نیشتەجێبوونی ئەو و بنەماڵەکەی، ناوچەکە بە ناوی ئەوەوە ناونراوە. لە زاری ناوچەییشدا، بۆ ڕێزگرتن یان وەک کۆمەڵە ناوێک، پاشگری "ان" چۆتە سەر ناوەکە (ئۆمەران) کە ئاماژەیە بۆ "نەوەکانی حاجی ئۆمەر" یان "شوێنی حاجی ئۆمەر". == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی حاجی ئۆمەران: * لە باکوورەوە [[ناوچەی لاجان]]. * لە باشوورەوە [[ناوچەی ناوەندی شارستانی پیرانشار]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناوچەی ناوەندی شارستانی پیرانشار]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی سمێلان]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11079213#map=11/36.7149/44.9897</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (١٢١٠) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (١٩) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[حاجی ئۆمەران]](ناوەند) * [[ئازادی، چۆمان]] * [[ئاشی بڕەگوێز]] * [[ئاڵانە، چۆمان]] * [[باوەکراوە]] * [[واشانکە]] * [[خەلان، چۆمان]] * [[دەربەندی ڕایات]] * [[دۆڵەبۆن]] * [[ڕایات]] * [[ڕەشەھەرمێیان]] * [[زینوێ]] * [[سەیداوە، چۆمان]] * [[شۆرە]] * [[شیوەڕەش]] * [[چیکان]] * [[گەلەژێر]] * [[گوندەژۆر]] * [[ماوەتان]] * [[ناوەندە]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای چۆمان]] * [[ناحیەی قەسرێ]] * [[ناحیەی گەڵاڵە]] * [[ناحیەی سمێلان]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] == سەرچاوەکان == {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 6dgwabv58jjh893l0fn3ladbkh27pxu 0 273727 1590502 1590322 2026-06-15T12:08:08Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590502 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی سمێلان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای چۆمان|چۆمان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[سمێلان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٠ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی سمێلان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مرکز قضاء سمیلان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Smelan Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای چۆمان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[سمێلان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[سمێلان]]ە. * ناوی "سمێلان" چەند بۆچوون و گێڕانەوەیەکی جیاوازی مێژوویی و زمانی لەسەرە کە باس لە ڕەگی ناوی ئەم ناوچەیە دەکەن. گرنگترین و باوترین ئەو بۆچوونانە ئەمانەن: ** گێڕانەوەی سروشتی و جوگرافی (سێ مێلان): باوترین بۆچوون لە ناوچەکەدا ئەوەیە کە ناوەکە لە لێکدانی دوو وشەی کوردیی "سێ" و "مێل" (یان مێلان) ھاتووە. '''مێل یان مل:''' لە زمانی کوردیدا بە واتای ملە، ڕێگای شاخاوی، یان یاڵ و بەرزایی دێت. لەبەر ئەوەی گوندی سمێلان لە ڕووی جوگرافییەوە کەوتووەتە نێوان سێ ملە یان سێ بەرزایی و ڕێگای شاخاوی کە ناوچەکە دەبەستنەوە بە دەوروبەری، بە تێپەڕبوونی کات ناوی "سێ مێلان" سووک کراوە و بووە بە "سمێلان". ** پەیوەندی بە ناوی ھۆز یان تیرەوە: بۆچوونێکی دیکەی مێژوویی ھەیە کە پێی وایە ناوی سمێلان پەیوەندی بە کۆچی مێژوویی یان نیشتەجێبوونی لقێکی ھۆزی گەورەی "[[میلان (ئێڵ)|میلان]]" (یان مۆریان) ھەیە لەم ناوچەیەدا. لە مێژووی کوردستاندا ھۆزی میلان و کۆچەرەکان جوڵەی زۆریان ھەبووە، و ئەگەری ھەیە ئەم ناوچەیە ناوی خۆی لەوانەوە وەرگرتبێت (واتە شوێنی میلانییەکان).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی سمێلان: * لە باکوورەوە [[ناوچەی لاجان]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی حاجی ئۆمەران]]، [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] و [[ناحیەی گەڵاڵە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی حاجی ئۆمەران]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی دیانا]]، [[ناحیەی وەرتێ]] و [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11079214#map=11/36.7271/44.8352</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٤٦٩٧) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٣٥) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[سمێلان]](ناوەند) * [[ئاشی بێکۆرە]] * [[برایەتی، چۆمان|برایەتی]] * [[بێشە]] * [[بێولە]] * [[پیرۆمەر]] * [[جاوەکە]] * [[چۆمانی سمایل ئاغا]] * [[چۆمباڵۆک]] * [[چۆمبرس]] * [[دارەگرد]] * [[درێشک]] * [[دزووک]] * [[دۆلانە]] * [[دۆڵبالیس]] * [[دێگە، چۆمان]] * [[ڕوست]] * [[سرێشمە، چۆمان|سرێشمە]] * [[سەری مارساوا]] * [[شلان]] * [[شلۆک]] * [[شیوەچنار]] * [[شیوەماوان]] * [[شێرکاوە]] * [[کاولان، سمیلانی چۆمان|کاولان]] * [[گرتک]] * [[گزرە]] * [[گەزنە، چۆمان|گەزنە]] * [[گوڵان، چۆمان|گوڵان]] * [[گوێزلینگە]] * [[مامەخەتیبیان]] * [[ماوان]] * [[نزاری]] * [[ھەبلەسان]] * [[ھەوێزە بۆر]] * [[ھۆرێ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای چۆمان]] * [[ناحیەی قەسرێ]] * [[ناحیەی گەڵاڵە]] * [[ناحیەی حاجی ئۆمەران]] * [[ناحیەی ناوەندی قەزای چۆمان]] == سەرچاوەکان == {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{گوندەکانی چۆمان}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] qduqir9gemldnzbadsy60j2heybtjga 1 273932 1590559 1326105 2026-06-15T16:07:48Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1590559 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەبدوڵڵا بەرغوسی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1326104 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20141215012407/http://www.mfa.gov.il/mfa/foreignpolicy/terrorism/palestinian/pages/abdallah%20barghouti%20sentenced%20to%2067%20life%20sentences%201-dec-2004.aspx بۆ http://www.mfa.gov.il/mfa/foreignpolicy/terrorism/palestinian/pages/abdallah%20barghouti%20sentenced%20to%2067%20life%20sentences%201-dec-2004.aspx زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ‏١٢:٤٤، ٢٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٤ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[عەبدوڵڵا بەرغوسی]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1590558 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150421145450/http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/gilad-shalit-swap-deal-the-hamas-wish-list-of-prisoners-1.389444 بۆ http://www.haaretz.com/news/diplomacy-defense/gilad-shalit-swap-deal-the-hamas-wish-list-of-prisoners-1.389444 زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20120626235217/http://www.haaretz.com/print-edition/news/hamas-founder-s-son-helped-shin-bet-foil-attack-on-peres-1.266279 بۆ http://www.haaretz.com/print-edition/news/hamas-founder-s-son-helped-shin-bet-foil-attack-on-peres-1.266279 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٦:٠٧، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) scq85zkbgpn3k6eldmc7w1ga2wvc9o2 0 274341 1590504 1590475 2026-06-15T12:08:38Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590504 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی مەزنێ | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://gov.krd/information-and-services/press-material/|سەردێڕ= ئاڵای ھەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref>{{ھن}}([[باشووری کوردستان]])<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf|سەردێڕ= دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان|بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٣}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[مەزنێ]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٩٨ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوبەری ناحیە | ناوی_سەرۆک = سەردار ڕەشید | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٧٢٫٥ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٦٢ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = ٢٠٤٣ | نزمترین_بەرزایی_بە_م = ٥٧١ <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٦٢٧١ کەس<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> | دانیشتووان_لە = [[٢٠٢٤]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = ٣٦٫٣٥ | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = ٣٤٦٨ | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = ٢٨٠٣ | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باکووری|کرمانجی(بادینانی)]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]] ([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٠٠ | کاتناوچە١_DST = | جیاوازی١_لە_DST = <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی مەزنێ''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مزني''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Mazne Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[مەزنێ]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[مەزنێ]]یە. * ناوی شارەدێی مەزنێ، ناوێکی کوردیی ڕەسەنە و پێوەندیی بە زمان و پێگەی جوگرافیی شوێنەکەوە ھەیە. بۆچوونی سەرەکی لەسەر ناونانی ئەم ناحیەیە بەم شێوەیەیە: * واتای زمانەوانی (مەزن): وشەی "مەزنێ" لە وشەی (مەزن)ی [[زمانی کوردی]]یەوە ھاتووە کە بە واتای گەورە، شکۆدار، یان بەڕێز دێت. پاشگری (ێ) نیشانەی شوێن یان ناساندنە لە شێوەزاری کرمانجیی سەروودا (بادینی و دەڤەری بارزان). بۆیە لە ڕووی زمانەوانییەوە "مەزنێ" واتە "شوێنی گەورە" یان "گوندی گەورە". * ھۆکاری مێژوویی و جوگرافی: لە ڕابردوودا، پێش ئەوەی ببێتە ناحیە، گوندی مەزنێ وەک ناوەندێکی گەورە، ئاوەدان و سەرەکی لە نێوان گوندەکانی دەوروبەری خۆیدا سەیر کراوە. چ لە ڕووی ژمارەی دانیشتووان، چ لە ڕووی ڕووبەری زەوی و باخداری، یان بوونی کەسایەتی و ڕیشسپانی ناودار (مەزنانی ناوچەکە) تێیدا. لەبەر ئەم باڵادەستی و گەورەییە، خەڵکی ناوچەکە ناویان ناوە "مەزنێ" (واتە گوندە گەورەکە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == ئەم ناحیەیە لە ساڵی ١٩٩٨دا ھاتەکایەوە، بە دابڕانی ۳۳ گوند لە ناحیەی ناوەندی قەزای مێرگەسۆر، گوندی [[مەزنێ]] بووە ناوەندی ئەم ناحیەیە.<ref>https://www.erbil.gov.krd/app/node/427</ref> == جوگرافیا == سنوری ناحیەی مەزنێ: * لە باکوورەوە [[ناحیەی پیران]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی دیانا]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای سیدەکان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی سرێشمە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی مەزنێ | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078840 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == دانیشتوان == * ژمارەی دانیشتووانی (٦٢٧١) ھەزار کەسە، بەپێی ئاماری ساڵی (٢٠٢٤). کە پێکھاتووە لە ١٢٤٥ [[خێزان]] و ٣١٤٢ [[نێر]] و ٣١٢٩ [[مێ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = سەرژمێریی دانیشتوانی عێراق لە ساڵی ٢٠٢٤دا|ناونیشان= https://www.cosit.gov.iq/ar/?option=com_content&view=article&layout=edit&id=1234 |ڕێکەوتی سەردان= ١ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٢| نووسەر = وەزارەتی پلاندانانی عێراق |زمان = [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]}}</ref> * بەرێژەی (١٠٠٪) دانیشتوانی لە نەتەوەی [[کورد]]ن وە بەرێژەی (١٠٠٪) بە ئایین [[ئیسلام]] ([[سوننە]])ن ھەروەھا بەرێژەی (١٠٠٪) ھۆزی [[دۆلەمەری]]ن ، لەم ریژەیەش (٥٠٪) [[مێ]] و (٥٠٪)ی [[نێر]]ن. == کشتووکاڵ == لە سنووری ئەم ناحیەیەدا لە ڕووی کشتوکاڵەوە [[گەنم]] و [[جۆ]] و باخداری وەک [[ترێ]] و [[ھەنجیر]] و [[ھەرمێ]]، لەگەڵ سپیداردا دەکرێت. == شوێنەوار == * ئاسەواری ئاشی کۆنی مەزنێ کە پێی دەوترێت (کۆنە ئاش). * قشڵەی مەزنێ کە یەکێکە لەو سێ قشڵەی کە لە ساڵی (١٩٤٨)ی زاینی لە لایەن حکومەتی عێڕاقەوە دروست کراون. == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (۳۲) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[ئەشکەوتوان]] * [[ئیسقێل]] * [[بێدولێ]] * [[چەمەھەرمێ]] * [[خیشکەل]] * [[دارە]] * [[دەری، مێرگەسۆر|دەری]] * [[دێرانە]] * [[زێرکان]] * [[زێرین زەوی]] * [[سارداو، مێرگەسۆر|سارداو]] * [[سەدەر]] * [[سێرستا]] * [[سێرمان]] * [[شێتنە]] * [[شێخان، مێرگەسۆر|شێخان]] * [[شێروکیان]] * [[فەقیانێ]] * [[قسنجار]] * [[کانی سپی، مێرگەسۆر|کانی سپی]] * [[کانی شەکرە]] * [[کونەمار]] * [[کەنگرینە]] * [[کەونەگوند]] * [[کەوێت]] * [[گوڵان، مێرگەسۆر|گوڵان]] * [[گۆڕە]] * [[گەلەک]] * [[لێرسماق]] * [[موسەکاوە]] * [[نێرگزین]] * [[ھەرماوە]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مێرگەسۆر]] * [[ناحیەی پیران]] * [[ناحیەی گۆڕەتوو]] * [[ناحیەی بارزان]] * [[ناحیەی شێروان مەزن]] == سەرچاوەکان == {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] noe68pi1urzl88dc073ra2io603xauj 0 274344 1590497 1578426 2026-06-15T12:04:41Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1590497 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی پیران | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[پیران، مێرگەسۆر|پیران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٩٩ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی پیران''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بیران''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Piran Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[پیران، مێرگەسۆر|پیران]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[پیران، مێرگەسۆر|پیران]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = ووڵاتەکەت بناسە | ناونیشان = http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* وڵاتەکەت-باشتر-بناسە/ | نووسەر = جەمیل ڕۆژبەیانی | زمان = کوردی }}{{بەستەری مردوو|url=http://www.historyofkurd.com/2016/03/23/.PDF?* |date=تشرینی دووەمی ٢٠٢٤ }}</ref> * ناوی شارەدێی پیران، ناوێکی کوردیی مێژووییە و دوو بۆچوونی سەرەکی و بەھێز لەسەر بنەڕەتی ناونانەکەی ھەیە کە ھەم پێوەندیی بە ڕێبازی تەسەوف و ھەم بە پێکھاتەی کۆمەڵایەتیی ناوچەکەوە ھەیە: * پیران (کۆمەڵەی پیاوچاکان و ڕێبەرانی ئایینی): ئەم بۆچوونە بە فەرمی و مێژوویی بە بەھێزترین لێکدانەوە دادەنرێت. وشەی "پیر" لە زمانی کوردیدا و لە فەرھەنگی نیشتەجێبوونی ناوچەکەدا، بە واتای "پیاوی دانا، شێخ، یان ڕێبەری ئایینی و تەسەوف" دێت (بەتایبەت لە ڕێبازی شێخانی بارزان و تەسەوفدا پێگەی تایبەتیان ھەبووە). پاشگری "ان" نیشانەی کۆیە. کەواتە "پیران" واتە "شوێنی پیرەکان یان نیشتەجێبوونی پیاوچاکان". دەگێڕنەوە کە لە کۆندا ئەم ناوچەیە مەڵبەند و خانەقای چەندین پیاوی دانا و دیندار بووە، یان گۆڕی چەند "پیر"ێکی ناسراوی لێ بووە، بۆیە ناوچەکە بە ناوی ئەوانەوە ناسراوە. * بۆچوونی دووەم: ھۆزی پیران: بۆچوونێکی تر ھەیە کە ناوەکە دەبەستێتەوە بە ھۆزی پیرانەوە کە یەکێکە لە ھۆزە کۆن و ڕەسەنەکانی کوردستان. لکێکی گەورەی ئەم ھۆزە لە ناوچەی [[خانێ]] (پیرانشار) لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] نیشتەجێن، بەڵام بەشێکیان لە ڕابردوودا بەھۆی کۆچڕەو یان ململانێ مێژووییەکانەوە ھاتوونەتە ئەم ناوچەیەی [[باشووری کوردستان]] و نیشتەجێ بوون، و ناوچەکە بە ناوی ھۆزەکەیانەوە ناونراوە. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی پیران: * لە باکوورەوە [[ناحیەی دەرەجیک]] لە [[باکووری کوردستان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی مەزنێ]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کانیەڕەش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی گۆڕەتوو]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11078839#map=12/36.9079/44.3678</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٦٧١٥) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٥٣) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[ئیسۆمەران]] * [[ئینەمسید]] * [[بابتێ]] * [[بابکێ]] * [[بریاوە]] * [[بندەر]] * [[بنی سەرچەل]] * [[بەردەرێ]] * [[بەنۆک]] * [[بێدۆد]] * [[بێرسیاڤ]] * [[بێشون]] * [[تەلگیرە]] * [[چمەکژین]] * [[خێرەزوک]] * [[دایلا]] * [[زەرگەتە]] * [[زەندا]] * [[سانە]] * [[سەروکانی، مێرگەسۆر]] * [[سەکوسناوە]] * [[سوسناوە]] * [[سۆرەزەوی]] * [[شاپان]] * [[شیوەکەور]] * [[فەقێیان، مێرگەسۆر]] * [[کانی مەڕان]] * [[کاولان، مێرگەسۆر]] * [[کاولەباس]] * [[کروژیا]] * [[کەکلە]] * [[کەلۆک]] * [[کەونەگوند، مێرگەسۆر]] * [[کولیتان]] * [[کۆلەکا]] * [[گرکال]] * [[گرکەبەن، مێرگەسۆر]] * [[گۆجار، مێرگەسۆر]] * [[گۆرەبوز]] * [[گۆرەکروسک]] * [[مارماروک]] * [[مامیسکێ]] * [[ملەستری]] * [[مەڕان]] * [[مەسەن]] * [[مەمۆلان]] * [[مەیدان، مێرگەسۆر]] * [[ناودەشت، مێرگەسۆر]] * [[نەرمێ]] * [[ھارونێ]] * [[ھەزێر]] * [[ھەلون]] * [[واژێ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مێرگەسۆر]] * [[ناحیەی مەزنێ]] * [[ناحیەی گۆڕەتوو]] * [[ناحیەی بارزان]] * [[ناحیەی شێروان مەزن]] == سەرچاوەکان == {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] l5tx6ejdi4q278ttxa20nucu6wrctpe 1590505 1590497 2026-06-15T12:09:15Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590505 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی پیران | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[پیران، مێرگەسۆر|پیران]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٩٩ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی پیران''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة بیران''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Piran Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[پیران، مێرگەسۆر|پیران]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[پیران، مێرگەسۆر|پیران]]ە. * ناوی شارەدێی پیران، ناوێکی کوردیی مێژووییە و دوو بۆچوونی سەرەکی و بەھێز لەسەر بنەڕەتی ناونانەکەی ھەیە کە ھەم پێوەندیی بە ڕێبازی تەسەوف و ھەم بە پێکھاتەی کۆمەڵایەتیی ناوچەکەوە ھەیە: * پیران (کۆمەڵەی پیاوچاکان و ڕێبەرانی ئایینی): ئەم بۆچوونە بە فەرمی و مێژوویی بە بەھێزترین لێکدانەوە دادەنرێت. وشەی "پیر" لە زمانی کوردیدا و لە فەرھەنگی نیشتەجێبوونی ناوچەکەدا، بە واتای "پیاوی دانا، شێخ، یان ڕێبەری ئایینی و تەسەوف" دێت (بەتایبەت لە ڕێبازی شێخانی بارزان و تەسەوفدا پێگەی تایبەتیان ھەبووە). پاشگری "ان" نیشانەی کۆیە. کەواتە "پیران" واتە "شوێنی پیرەکان یان نیشتەجێبوونی پیاوچاکان". دەگێڕنەوە کە لە کۆندا ئەم ناوچەیە مەڵبەند و خانەقای چەندین پیاوی دانا و دیندار بووە، یان گۆڕی چەند "پیر"ێکی ناسراوی لێ بووە، بۆیە ناوچەکە بە ناوی ئەوانەوە ناسراوە. * بۆچوونی دووەم: ھۆزی پیران: بۆچوونێکی تر ھەیە کە ناوەکە دەبەستێتەوە بە ھۆزی پیرانەوە کە یەکێکە لە ھۆزە کۆن و ڕەسەنەکانی کوردستان. لکێکی گەورەی ئەم ھۆزە لە ناوچەی [[خانێ]] (پیرانشار) لە [[ڕۆژھەڵاتی کوردستان]] نیشتەجێن، بەڵام بەشێکیان لە ڕابردوودا بەھۆی کۆچڕەو یان ململانێ مێژووییەکانەوە ھاتوونەتە ئەم ناوچەیەی [[باشووری کوردستان]] و نیشتەجێ بوون، و ناوچەکە بە ناوی ھۆزەکەیانەوە ناونراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی پیران: * لە باکوورەوە [[ناحیەی دەرەجیک]] لە [[باکووری کوردستان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی مەزنێ]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی کانیەڕەش]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی گۆڕەتوو]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11078839#map=12/36.9079/44.3678</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٦٧١٥) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٥٣) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[ئیسۆمەران]] * [[ئینەمسید]] * [[بابتێ]] * [[بابکێ]] * [[بریاوە]] * [[بندەر]] * [[بنی سەرچەل]] * [[بەردەرێ]] * [[بەنۆک]] * [[بێدۆد]] * [[بێرسیاڤ]] * [[بێشون]] * [[تەلگیرە]] * [[چمەکژین]] * [[خێرەزوک]] * [[دایلا]] * [[زەرگەتە]] * [[زەندا]] * [[سانە]] * [[سەروکانی، مێرگەسۆر]] * [[سەکوسناوە]] * [[سوسناوە]] * [[سۆرەزەوی]] * [[شاپان]] * [[شیوەکەور]] * [[فەقێیان، مێرگەسۆر]] * [[کانی مەڕان]] * [[کاولان، مێرگەسۆر]] * [[کاولەباس]] * [[کروژیا]] * [[کەکلە]] * [[کەلۆک]] * [[کەونەگوند، مێرگەسۆر]] * [[کولیتان]] * [[کۆلەکا]] * [[گرکال]] * [[گرکەبەن، مێرگەسۆر]] * [[گۆجار، مێرگەسۆر]] * [[گۆرەبوز]] * [[گۆرەکروسک]] * [[مارماروک]] * [[مامیسکێ]] * [[ملەستری]] * [[مەڕان]] * [[مەسەن]] * [[مەمۆلان]] * [[مەیدان، مێرگەسۆر]] * [[ناودەشت، مێرگەسۆر]] * [[نەرمێ]] * [[ھارونێ]] * [[ھەزێر]] * [[ھەلون]] * [[واژێ]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مێرگەسۆر]] * [[ناحیەی مەزنێ]] * [[ناحیەی گۆڕەتوو]] * [[ناحیەی بارزان]] * [[ناحیەی شێروان مەزن]] == سەرچاوەکان == {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] sg5hneqrlc0cu4slvftf868lezlhr87 0 274345 1590507 1578404 2026-06-15T12:11:00Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590507 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی گۆڕەتوو | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[گۆڕەتوو]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ٢٠٠٤ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی گۆڕەتوو''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة کورتو''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Goratu Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[گۆڕەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[گۆڕەتوو]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> گورەتوو: واتە ئەو شوینە تەختەی کە داری تووی لێ دەروێت. * بە بۆچوون و ئەو زانیاریانەی کە لە بەر دەستماندان گۆڕەتوو لە دوو بڕگە پێک ھاتووە: ** [[گۆڕ]]: واتە کورتکراوە گورەپانە یان شوینێکی راست و تەختای کە بکەوێتە نیوان دوو بەرزای ** [[توو]]: داریکی جوان و بەربڵاوە لە زوربەی ھەرە زوری ناوچەکانی [[کوردستان]] بونی ھەیە دارەکە لە بنەرەتدا خۆرسکە بەڵام لەم دوایانەدا مروڤ دەستی ھەبووە لە رواندن و پاراستنی جگە لە وەی کە دیمەنیکی زور جوانی سروشتی ھەیە لە ڕووی ژینگەی یەوە زۆر تەندروستە ئەم دارە لەسێ رویەوە زور سودی یە بو مروڤ: (١) بۆ جوانکاری پێش دەرگا ناو باخچەی مال و گشتی(٢) بۆ خواردنی بەرەکەی (٣) ھەرلە کونەوە بە حەسانەوە بە تایبەتی لە وەرزی [[ھاوین]] مروڤ سوودی لە سێبەرەکەی بینیوە. == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی گۆڕەتوو: * لە باکوورەوە [[ناحیەی شێروان مەزن]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی مەزنێ]] و [[ناحیەی سرێشمە]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی پیران]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی بارزان]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11078837</ref> === ڕووبەر === روبەری گشتی: سنووری کارگێری ناحیە (٢٤٩ کم٢) کە ٤٥٪ [[چیا]] و ٣٤٪ [[گرد]] و ٢٠٪ [[دەشت]]ە. ئاووھەوای ناوچەکە بە شێوەیەکی گشتی ئاووھەوایەکی مام ناوەندی یە, لە [[ھاوین]]دا گەرم و ھەندێک جار پلەی گەرما دەگاتە (٤٥پ.س) وە لە وەرزی [[زستان]]دا زۆر ساردە و پلەی گەرما دەگاتە خوار (١٥پ.س) لە وەرزی زستاندا [[بەفر]] و [[باران]]ێکی زۆر دەبارێت کە رێژەی باران بارین ھەندێک ساڵ دەگاتە سەرووی (١٢٠٠ملم) وە بەفر بارین ھەندێک ساڵ دەگاتە زیاتر لە (١٥٠سم) وەرزەکانی [[پاییز]] و [[بەھار]] ھەوای مامناوەندیان ھەیە ھەرچوار وەرزی ساڵ بە تەواوی لە ناوچەیە دەردەکەون. == دانیشتوان == کۆی دانیشتووانی سنووری ناحیەی گۆڕەتوو( ١٠٧٠٠)کەسن رێژەی لە (١٠٠٪) دانیشتوانی نەتەوەی کوردن وە بەرێژەی (١٠٠٪) بە ئاین موسلمانی سونەن , وە ھەممویان بە شیوەزاری بادینی قسە دەکەن رێژەی (٣٨٪)پیاو(٣٧٪)مندال ( ١٥٪)کۆی پێکھاتەی دانیشتوانی ئەم سنوورە دابەش بونە بە سەر( ٢٢) گوندی عەشیرەتی [[دۆڵەمەڕی]] و( ٣٢ )گوندی عەشیرەتی [[شێروانی]] بە ناوەندی ناحیەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٤٩) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=8em}} * [[ئازادی، مێرگەسۆر|ئازادی]] * [[ئاڤدەلان]] * [[بانێ]] * [[باوە، مێرگەسۆر|باوە]] * [[بنێبیا]] * [[بۆکران]] * [[بەڕۆژ]] * [[بێبێل]] * [[بێدارۆن]] * [[بێسترێ]] * [[پێداوەر]] * [[پیرەساڵ]] * [[خۆشکان]] * [[خەردن]] * [[خەڕا]] * [[خەلان، مێرگەسۆر|خەلان]] * [[دۆرێ]] * [[دێریشکێ]] * [[ڕێزان]] * [[زرارا]] * [[زنگورە]] * [[زینێ]] * [[ژاژوک]] * [[سپیندارا]] * [[سۆرانی ژوورو]] * [[سۆڕانکێ]] * [[سەکوی خواروو]] * [[سەکوی سەروو]] * [[شانەدەر، مێرگەسۆر|شانەدەر]] * [[شکەفتێ]] * [[شێخ سیدا]] * [[شێخ وەتمان]] * [[شێخانا پشت قەڵەندەر]] * [[شیڤەدزێ]] * [[فەقیان، مێرگەسۆر|فەقیان]] * [[کانیالنجا]] * [[کانیەدان]] * [[کانیەدێر]] * [[کوران، مێرگەسۆر|کوران]] * [[کورکێ]] * [[گولانۆک]] * [[گێسکێ]] * [[لەشکریا]] * [[لێرەبیر]] * [[لێلوک]] * [[ماڵەسوار]] * [[مێوکێ]] * [[ناڤ مێرگان]] * [[ناو کفری]] {{Div col end}} ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مێرگەسۆر]] * [[ناحیەی مەزنێ]] * [[ناحیەی بارزان]] * [[ناحیەی پیران]] * [[ناحیەی شێروان مەزن]] == سەرچاوەکان == {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] 6ywvqfyhohzxvfcct1tulocjwz3xd7r 0 274346 1590509 1578405 2026-06-15T12:11:27Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590509 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی شێروان مەزن | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[شێروان مەزن]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٨٩٠ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی شێروان مەزن''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة شیروان مزن''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Sherwan Mazn Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[شێروان مەزن]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[شێروان مەزن]]ە<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی شێروان مەزن: * لە باکوورەوە [[ناحیەی یوکسەکۆڤا]] لە [[باکووری کوردستان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی پیران]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی دیرەجیک]] لە [[باکووری کوردستان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی بارزان]] و [[ناحیەی شیلادزێ]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11078838#map=11/37.0733/44.1935</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٤١٠٦) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مێرگەسۆر]] * [[ناحیەی مەزنێ]] * [[ناحیەی بارزان]] * [[ناحیەی پیران]] * [[ناحیەی گۆڕەتوو]] == سەرچاوەکان == {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] sx1kmuh0yy46dmfnizqywp3swwlhxpe 1590514 1590509 2026-06-15T12:37:36Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1590514 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی شێروان مەزن | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = جێگەی لە [[ئێران]]دا | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مێرگەسۆر|مێرگەسۆر]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[شێروان مەزن]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٨٩٠ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی شێروان مەزن''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة شیروان مزن''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Sherwan Mazn Subdistrict'') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مێرگەسۆر]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[شێروان مەزن]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> == ناو == * ناوی ئەم ناحیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[شێروان مەزن]]ە. * ناوی شارەدێی شێروان مەزن، ناوێکی کوردیی مێژوویی و لێکدراوە کە پیکھاتەکەی ئاماژەیە بۆ ناوی ھۆز، مێژوو و پێگەی کارگێڕیی ناوچەکە. ئەم ناوە لە دوو بەشی سەرەکی پێکدێت: (شێروان + مەزن). ** بەشی یەکەم: شێروان (شێر + وان): بۆ وشەی شێروان چەند لێکدانەوەیەکی مێژوویی و زمانەوانی ھەن. شێری پارێزەر (وان)؛ پاشگری (وان) لە [[زمانی کوردی]]دا بۆ بکەر یان پارێزەر بەکار دێت (وەک: شوان، پاڵەوان، باخەوان). کەواتە شێروان دەکرێت بە واتای "شێرەوان" یان "پارێزەری ئازا وەک [[شێر]]" بێت. *** پەیوەندی بە ھۆزی شێروانییەوە: ئەم ناوچەیە مەڵبەند و نیشتیمانی سەرەکیی ھۆزی شێروانییە (کە یەکێکە لە حەوت ھۆزە سەرەکییەکەی فیدراسیۆنی ھۆزایەتیی بارزان). ناوچەکە بە ناوی ئەم ھۆزە ڕەسەنەوە ناونراوە. *** قەڵای شێر: ھەندێک سەرچاوە دەڵێن لە کۆندا بەھۆی ھەڵکەوتەی سەختی ناوچەکە و بوونی ئاژەڵی کێوی وەک [[شێر]] لە شاخەکانیدا، یان بەھۆی ئازایەتیی خەڵکەکەیەوە، چەمکی "شێر" بەکار ھاتووە. ** بەشی دووەم؛ مەزن (گەورە): پاشگری "مەزن" (کە بە واتای گەورە یان سەرەکی دێت) بۆ جیاکردنەوەی ئەم ناوەندە کارگێڕییە داندراوە. لەبەر ئەوەی چەندین گوند و دەڤەری تر لە ناوچەکەدا ناوی "شێروان"یان بەسەردا دەبڕێت (وەک دۆڵی شێروان و گوندەکانی دەوروبەری)، ناوەندی ناحیەکە کە گوندێکی گەورە و مێژوویی بووە، پێی وتراوە شێروانی مەزن (واتە شێروانی گەورە) تا لە گوند و لکە بچووکەکانی تر جیا بکرێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == == جوگرافیا == سنوری ناحیەی شێروان مەزن: * لە باکوورەوە [[ناحیەی یوکسەکۆڤا]] لە [[باکووری کوردستان]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی پیران]] و [[ناحیەی گۆڕەتوو]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی دیرەجیک]] لە [[باکووری کوردستان]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی بارزان]] و [[ناحیەی شیلادزێ]].<ref>https://www.openstreetmap.org/relation/11078838#map=11/37.0733/44.1935</ref> == دانیشتوان == ژمارەی دانیشتووانی (٤١٠٦) ھەزار کەسە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٧٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref> == کشتووکاڵ == == شوێنەوار == == کارگێڕی == ==ئەمانەش ببینە== * [[قەزای مێرگەسۆر]] * [[ناحیەی مەزنێ]] * [[ناحیەی بارزان]] * [[ناحیەی پیران]] * [[ناحیەی گۆڕەتوو]] == سەرچاوەکان == {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{گوندەکانی مێرگەسۆر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] lewktgljfws6klui3jnpvri1s6hshgz 0 274779 1590528 1561578 2026-06-15T13:24:11Z MFTG 21816 /* top */ 1590528 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = باقرتە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| باقرتة }}<br>{{lang-en| Baqrta }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.64453| 43.54588 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی باقرتە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.64453| 43.54588 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەراج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٢٢ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەر | ناوی_سەرۆک = هيثم أحمد محمود | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٫٨٨ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٠٠<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = قەراجی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''باقرتە''' یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. شارەدێی باقرتە ناوەندی [[ناحیەی قەراج]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> باقرتە بە دووریی ٧٣ کیلۆمەتر دەکەوێتە ڕۆژاوای شاری [[ھەولێر]]، بە دووریی ٤٢ کیلۆمەتر دەکەوێتە ڕۆژاوای شارۆچکەی [[مەخموور]].<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> بە ھەمان ناو گوندێکی تر ھەیە لە [[قەزای ھەولێر]] لە [[ناحیەی شەمامک]]، لە [[پارێزگای ھەولێر]]، بڕوانە [[باقرتە، شەمامک]].<ref>https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf</ref> == ناو == ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] 20n3abacct6pullocgphhpdr1iy4lam 1590532 1590528 2026-06-15T13:28:57Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1590532 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = باقرتە | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| باقرتة }}<br>{{lang-en| Baqrta }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = قەزای مەخموور.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی [[قەزای مەخموور]] و ناحیەکانی و ناحیەکانی دەورووبەری | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 35.64453| 43.54588 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی باقرتە''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 35.64453| 43.54588 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای مەخموور|مەخموور]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی قەراج]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٢٢ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەر | ناوی_سەرۆک = هيثم أحمد محمود | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ١٫٨٨ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٢١٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٠٠<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = قەراجی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''باقرتە''' یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای مەخموور]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. شارەدێی باقرتە ناوەندی [[ناحیەی قەراج]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> باقرتە بە دووریی ٧٣ کیلۆمەتر دەکەوێتە ڕۆژاوای شاری [[ھەولێر]]، بە دووریی ٤٢ کیلۆمەتر دەکەوێتە ڕۆژاوای شارۆچکەی [[مەخموور]].<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> بە ھەمان ناو گوندێکی تر ھەیە لە [[قەزای ھەولێر]] لە [[ناحیەی شەمامک]]، لە [[پارێزگای ھەولێر]]، بڕوانە [[باقرتە، شەمامک]].<ref>https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf</ref> == ناو == بۆ واتا و بنەڕەتی ناوی باقرتە، دوو لێکدانەوەی سەرەکی ھەن: * بۆچوونی مێژوویی و زمانی دێرین (بێس قورتە / باقرتە): ئەمە بە زانستیترین و بەھێزترین بۆچوون دادەنرێت. لە زمانە دێرینە سامییەکاندا (وەک ئارامی و سوریانی کۆن)، وشەی (بێس) یان (بێت) بە واتای "[[ماڵ]]، [[جێگا]]، یان [[دێ|گوند]]" دێت، و وشەی (قورتە) یان (کورتە) بە واتای "بڕینەوە، کورتکردنەوە، یان جێگایەکی دابڕاو/قڵیشاو" دێت. بە تێپەڕبوونی سەدەکان، "بێس قورتە" یان "بێت قورتە" گۆڕاوە بۆ باقرتە. لەم ڕوانگەیەوە ناوەکە دوو واتای لێ دەکەوێتەوە: ** گوندی بڕاوە یان جێگای دابڕاو: کە ئاماژەیە بۆ شێوازی زەوییەکەی. ** شوێنی خەرمان و کورتکردنەوەی دانەوێڵە: بەو پێیەی دەشتی مەخموور و دەوروبەری ھەمیشە ناوەندی کشتوکاڵ بووە. * بۆچوونی فۆلکلۆری (باغ + تە): گێڕانەوەیەکی تری لۆکاڵی و فۆلکلۆری ھەیە کە ناوەکە بە [[زمانی کوردی]] لێکدەداتەوە. دەگوترێت لە کۆندا ئەم شوێنە بەھۆی ھەبوونی [[کانی]] یان ئاوی ژێرزەوییەوە، باخ و بێستانێکی باشی لێ بووە. وشەکە لە (باغ / باخ) و پاشگری شوێن پێکھاتووە، واتە "شوێنی باخەکان". بەڵام بەھۆی وشکەساڵی و گۆڕانی کەشوھەواوە لە ئێستادا سروشتی ناوچەکە زیاتر دیمەنی دەشتایی و دێمی ھەیە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{گوندەکانی قەزای مەخموور}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] gl56mxgppbut7p83llw8gcng6p6k9lb 0 278435 1590705 1578399 2026-06-15T22:03:22Z MFTG 21816 /* ناو */ چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1590705 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان | ناوی_فەرمی = | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = [[ناحیە]] <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = Hawler Governorate.png | شرۆڤەی_وێنە = نەخشەی کارگێڕی [[پارێزگای ھەولێر]] لە ساڵی (٢٠٢٦)دا | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = | قەبارەی_نەخشە = 70px | شرۆڤەی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = | دەرزیی_نەخشە١ = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە١ = | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە١ = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە١ = | پۆتانەکان = | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|کوردستان}}{{ھن}}{{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێم]] | ناوی_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی کوردستان]] | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای خەلیفان|خەلیفان]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[پایتەخت|ناوەند]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[خەلیفان]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[ناحیە]] | ڕێکەوتی_دامەزران = [[١٩٦٧]] | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = | ناوی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = ١ | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = | دانیشتووان_لە = | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]] ([[کوردیی باشووری|سۆرانی]]) | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان''' (بە [[زمانی عەرەبی|عەرەبی]]: ''ناحیة مرکز قضاء خلیفان''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Khalifan Subdistrict center district '') یەکێکە لە ناحیەکانی [[قەزای خەلیفان]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. ناوەندەکەی شارەدێی [[خەلیفان]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = گوندەکانی کوردستان لەسەرژمێری ساڵی ١٩٥٧دا | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2021/394960.PDF?ver=132724670930000000 | نووسەر = د.عەبدوڵا غەفور |زمان = کوردی}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/300919024657.pdf | نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = کوردی}}</ref> لە زۆربەی یەکەی کارگێڕی [[قەزا]]دا لە [[ھەرێمی کوردستان]] و [[عێراق]]دا، کاتێک یەکەی [[قەزا]] دێتە کایەوە، ئەوا ناحیەی ناوەندی قەزاکەش دێتە کایەوە بە ھەمان ناو. == ناو == ناوی ئەم ناحیەیە لە ناوەندەکەیەوە وەرگیراوە کە ئەویش شارەدێی [[خەلیفان]]ە. ھیچ سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراوی نووسراو لەبەردەستدا نییە تاکوو شیکاری ئەم چەمکە بکات. * ئەو سەرچاوانەی کە باون لەناو جەماوەر بەشێوەی زارەکییە، گوایە لە گەلیاوانەوە ھاتووە. * ڕایەکی تر دەڵێت لە کاتی ھاتنی لەشکری [[ئیسلام]] بۆ دەڤەرەکە دوو خەلیفەی لێ نیشتەجێ بووە، بە تێپەڕبوونی کاتیش ئەم ناوە داتاشراوە و بووەتە خەلیفان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = قەزای خەلیفان | ناونیشان = https://www.hawlergov.org/app/node/406 |ڕێکەوتی سەردان= | نووسەر = پارێزگای ھەولێر |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * گێڕانەوەی مێژوویی و عەشیرەتی (خەلیفان و مەلا عەلی): ئەمە ھەم وەک چیرۆکێکی فۆلکلۆری و ھەم وەک بەشێک لە مێژووی ناوچەکە دەگێڕدرێتەوە. دەوترێت لە ڕابردوودا کەسایەتییەکی ئاینی یان پیاوچاکێک بە ناوی مەلا عەلی لە ناوچەکەدا ھەبووە کە نازناوی "خەلیفە" بووە (پلەیەکی ئاینی یان تەسەوف). کاتێک خەڵک چوونەتە لای یان سەردانی ناوچەکەیان کردووە، وتوویانە دەچین بۆ لای خەلیفان (واتە ماڵبات یان شوێنی دانیشتنی خەلیفە و شوێنکەوتووانی). بە تێپەڕبوونی کات، پاشگری کۆی کوردی (ان) لکاوە بە ناوی خەلیفەکەوە و ناوچەکە بە تەواوی بوو بە "خەلیفان". * ڕەگی زمانەوانی (پێوەندی بە خەلیفەوە): لە ڕووی زمانەوانییەوە، وشەی خەلیفان لە دوو بەش پێکدێت: خەلیفە: (وشەیەکی عەرەبییە و ھاتووەتە ناو [[زمانی کوردی]]، بەواتای جێنشین یان ڕێبەرێکی ئاینی لە ڕێبازە تەسەوفییەکاندا دێت). ان: پاشگری شوێن یان نیسبەتە لە زمانی کوردیدا (وەک بارزان، بێستان، سۆران). بۆیە واتای وشەکە ڕاستەوخۆ دەبێتە "شوێنی خەلیفەکان" یان ئەو ناوچەیەی کە خەلیفەیەکی لێ نیشتەجێ بووە. * گێڕانەوەی تر (سەردەمی خەلافەت): ھەندێک سەرچاوەی تر بە شێوازێکی کەمتر باو ئاماژە بەوە دەکەن کە لە سەردەمی فەرمانڕوایی ئیسلامیدا (سەردەمی خەلیفەکان)، ئەم ناوچەیە وەک بنکەیەک یان ڕێڕەوێکی گرنگ بۆ نوێنەرانی خەلافەت بەکارھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == جوگرافیا == سنووری ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان: * لە باکوورەوە [[ناحیەی سرێشمە]]. * لە باشوورەوە [[ناحیەی بالیسان]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]]. * لە ڕۆژاواوە [[ناحیەی ناوەندی قەزای ھەریر]] و [[ناحیەی باسرمە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = ناحیەی ناوەندی قەزای خەلیفان | ناونیشان = https://www.openstreetmap.org/relation/11078990#map=11/36.5568/44.5242 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = openstreetmap |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> == مێژوو == * بە فەرمانی کۆماری ژمارە(٧٤٢) لە (٢٦-٧-١٩٦٧)دا، بە دابڕانی (٣٢) گوندی [[ناحیەی دیانا]] و (٢٢) گوندی [[ناحیەی ناوەندی قەزای ڕەواندز]]، ناحیەی خەلیفان لە سنووری [[قەزای ڕەواندز]] ھاتە کایەوە. * بەپێی بەیانی ژمارە(١٦)ی ساڵی ٢٠٢٣ی [[وەزارەتی ناوخۆ]]ی [[حکوومەتی ھەرێمی کوردستان]] لە بەرواری ١٥\٠٨\٢٠٢٤دا بڕیاریدا بە ھێنانەکایەی [[قەزای خەلیفان]] و [[ناحیەی سرێشمە]] لە سنووری [[ئیدارەی سۆران]] لە [[پارێزگای ھەولێر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب | سەردێڕ = بەیانی ژمارە(١٦)ی ساڵی ٢٠٢٣ | ناونیشان = https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%2520of%2520Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2023/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%2520%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%2520(%D9%A1%D9%A6)%DB%8C%2520%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%2520%D9%A2%25D9%25A0%D9%A2%D9%A3%D8%8C%2520%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA%2520%D8%A8%DB%95%2520%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%2520%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%DB%8C%2520%D9%82%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%2520(%D8%AE%DB%95%D9%84%DB%8C%D9%81%D8%A7%D9%86)%2520%D9%88%2520%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%DB%8C%2520(%D8%B3%D8%B1%DB%8E%D8%B4%D9%85%DB%95).pdf | نووسەر = بەیاننامەی وەزارەتی ناوخۆ | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | ڕێکەوتی سەردان = ٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٤ی ئابی ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ= https://web.archive.org/web/20240804083225/https://govkrd.b-cdn.net/Ministries/Ministry%20of%20Interior/Kurdish/%D8%A8%DA%B5%D8%A7%D9%88%DA%A9%D8%B1%D8%A7%D9%88%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%95%DA%A9%D8%A7%D9%86/2023/%D8%A8%DB%95%DB%8C%D8%A7%D9%86%DB%8C%20%DA%98%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%95%20(%D9%A1%D9%A6)%DB%8C%20%D8%B3%D8%A7%DA%B5%DB%8C%20%D9%A2%D9%A0%D9%A2%D9%A3%D8%8C%20%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%A8%DB%95%D8%AA%20%D8%A8%DB%95%20%D9%87%DB%8E%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%95%20%DA%A9%D8%A7%DB%8C%DB%95%DB%8C%20%D9%82%DB%95%D8%B2%D8%A7%DB%8C%20(%D8%AE%DB%95%D9%84%DB%8C%D9%81%D8%A7%D9%86)%20%D9%88%20%D9%86%D8%A7%D8%AD%DB%8C%DB%95%DB%8C%20(%D8%B3%D8%B1%DB%8E%D8%B4%D9%85%DB%95).pdf |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == کارگێڕی == ئەم ناحیەیە لە (٥٣) گوند پێکھاتووە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕییەکانی ھەرێمی کوردستان| ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> {{div col|colwidth=14em}} * [[ئاڵانە]] * [[ئەشکەفتە]] * [[بلەی خواروو]] * [[بلەی سەروو]] * [[بناوی خواروو]] * [[بناوی سەروو]] * [[بەردۆک]] * [[بەنۆکە]] * [[بیوکە]] * [[بێروکە]] * [[پەرکین]] * [[پیرەخەلیل]] * [[تارینانی خواروو]] * [[تارینانی سەروو]] * [[تاڕاوە]] * [[توتمەڕە]] * [[جۆلەمێرگ، سۆران]] * [[خەندۆر]] * [[دەشتیلۆک]] * [[ڕماوێژ]] * [[زیلەکان]] * [[سارتکە، خەلیفان]] * [[سەرچاوەی باران]] * [[سێناوە]] * [[شارسینای کۆن]] * [[شارسینای نوێ]] * [[شەڕکان]] * [[کانی پیسان]] * [[کانی وەتمان، خەلیفان]] * [[کانیەرەش]] * [[کنەک]] * [[کەلەکین]] * [[کەندۆر]] * [[گردۆک]] * [[گەلی عەلی بەگ]] * [[گورکار]] * [[گۆڕەشێر، خەلیفان]] * [[مەلەکان]] * [[ھەروتە کۆن]] {{Div col end}} == ئەمانەش ببینە == * [[خەلیفان]] * [[قەزای خەلیفان]] * [[ناحیەی سرێشمە]] == سەرچاوەکان == {{قەزای خەلیفان}} {{قەزا و ناحیەکانی پارێزگای ھەولێر}} {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|عێراق}} [[پۆل:جوگرافیای باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] [[پۆل:ناحیەکانی ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:ناحیەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] oamny6ylwbuplp8x9gilb0mwclv0pup 0 279704 1590739 1588618 2026-06-16T05:21:17Z InternetArchiveBot 27288 دەربازدانی ١ سەرچاوە و تاگکردنی ٠ بە مردوو) #IABot (v2.0.9.5 1590739 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٥دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == کانوونی یەکەم == === ٣٠ === * [[خالیدە زیا]]، ٧٩، سیاسەتوانی بەنگلادێشی و [[سەرۆک وەزیرانی بەنگلادێش]] (١٩٩١–١٩٩٦ و ٢٠٠١–٢٠٠٦)، نەخۆشیی درێژخایەن.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Bangladesh's first female prime minister, Khaleda Zia, dies at 80 |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladeshs-first-female-prime-minister-khaleda-zia-dies-80-2025-12-30/ |ئیش=[[ڕۆیتەرز|Reuters]] |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ئیسایا ویتلۆک جونیۆر]]، ٧١، ئەکتەری ئەمریکی، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Ziegler |یەکەم١=Hannah |سەردێڕ=Isiah Whitlock Jr., Scene-Stealing Character Actor in 'The Wire,' Dies at 71 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/12/30/arts/television/isiah-whitlock-jr-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٦ === * [[بەھرام بەیزایی]]، ٨٧، نووسەر و دەرھێنەری فیلم و شانۆی ئێرانی، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Renowned Iranian playwright Bahram Beyzai passes away |ناونیشان=https://en.mehrnews.com/news/240207/Renowned-Iranian-playwright-Bahram-Beyzai-passes-away |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Mehr News Agency |زمان=en}}</ref> === ١٤ === * [[ڕۆب ڕاینەر]]، ٧٨، بەرھەمھێنەری فیلم، ئەکتەر و چالاکی سیاسیی ئەمریکی، برینی قووڵ بەھۆی لێدانی [[چەقۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Sangal |یەکەم١=Aditi |دوایین٢=Romine |یەکەم٢=Taylor |دوایین٣=Tsui |یەکەم٣=Karina |سەردێڕ=What we know about the fatal stabbings of Rob and Michele Reiner and the case against their son |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2025/12/17/entertainment/rob-reiner-murder-case-what-we-know-hnk |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ئیش=[[سی ئێن ئێن|CNN]] |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251217161012/https://edition.cnn.com/2025/12/17/entertainment/rob-reiner-murder-case-what-we-know-hnk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٤ === * [[کاری ھیرۆیوکی تاگاوا]]، ٧٥، ئەکتەر و بەرھەمھێنەری فیلمی ژاپۆنی–ئەمریکی، دواھاتەکانی [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Tapp |یەکەم١=Tom |ڕێکەوت=٤ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Cary-Hiroyuki Tagawa Dies: 'Mortal Kombat, 'Last Emperor' & 'Man in the High Castle' Actor Was 75 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/12/cary-hiroyuki-tagawa-dead-mortal-kombat-actor-1236636368/ |وێبگە=Deadline Hollywood}}</ref> == تشرینی دووەم == === ٦ === * [[جەیمس واتسن]]، ٩٧، زانا و ژینناسی ئەمریکی و براوەی [[خەڵاتی نۆبێل لە زانستی ئەرکی ئەندام و پزیشکی|خەڵاتی نۆبێل]] (١٩٦٢)، بەساڵاچوون.<ref name=NYTobit>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Dean |یەکەم=Cornelia |سەردێڕ=James Watson, Co-Discoverer of the Structure of DNA, Is Dead at 97 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/11/07/science/james-watson-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوت=٧ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[دیک چەینی]]، ٨٤، سیاسەتوانی ئەمریکی و [[جێگری سەرۆک کۆماری ویلایەتە یەکگرتووەکان]] (٢٠٠١–٢٠٠٩)، [[سیەسۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Former US Vice-President Dick Cheney dies aged 84 |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/live/c4gpxe1kg8kt |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20251104115647/https://www.bbc.com/news/live/c4gpxe1kg8kt |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٤ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=[[بی بی سی نیووز|BBC News]]}}</ref> == تشرینی یەکەم == === ٥ === * [[کێن جاکۆبس]]، ٩٢، دەرھێنەری ئەمریکی، [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Ken Jacobs, Pioneering Experimental Filmmaker, Dies at 92|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/news/ken-jacobs-dead-experimental-film-1236541528/|دوایین=Saperstein|یەکەم=Pat|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ڕۆن دین]]، ٨٧، ئەکتەری ئەمریکی، مردن لە نەخۆشخانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Pedersen |یەکەم=Erik |ڕێکەوت=٨ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Ron Dean Dies: Actor In 'The Fugitive', 'The Breakfast Club' & Three Tom Cruise Films Was 87 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/10/ron-dean-dead-the-fugitive-the-dark-knight-breakfast-club-frasier-1236573733/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|وێبگە=Deadline |زمان=en-US}}</ref> == ئەیلوول == === ٢٣ === * [[عەبدولعەزیز کوڕی عەبدوڵڵا ئال شێخ]]، ٨١، [[عالم (ئیسلام)|زانا]]ی سعوودی و [[موفتیی گەورەی سعوودیە]]، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Grand Mufti of Saudi Arabia has passed away: Royal Court |ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/saudi-arabia/2025/09/23/grand-mufti-of-saudi-arabia-has-passed-away-royal-court- |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Arabiya English |زمان=en}}</ref> === ٢٢ === * [[ھێنری جاگلۆم]]، ٨٧، ئەکتەر و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Koseluk |یەکەم١=Chris |دوایین٢=Barnes|یەکەم٢=Mike|سەردێڕ=Henry Jaglom, Moviemaker Who Worked Outside the Mainstream, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/henry-jaglom-dead-safe-place-eating-last-summer-hamptons-1236378418/ |ئیش=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=٢٥ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٦ === * [[ڕۆبێرت ڕێدفۆرد]]، ٨٩، ئەکتەر و دەرھێنەری فیلمی ئەمریکی، مردن لە خەودا.<ref name=nytobit>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Robert Redford, Screen Idol Turned Director and Activist, Dies at 89 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html |ئیش=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|زمان=en-US |دوایین=Barnes |یەکەم=Brooks |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250916121230/https://www.nytimes.com/2025/09/16/movies/robert-redford-dead.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * [[عامر محەممەد ڕەشید]]، ٨٦، سیاسەتوانی پێشووی عێراقی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.xendan.org/detailnews/201163|سەردێڕ=عامر محەمەد ڕەشید "باوكی موشه‌كی" به‌عس كۆچی دواییكرد|بڵاوکەرەوە=خەندان|ڕێکەوت=١٧ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی نیسانی ٢٠٢٦}}</ref> === ١٤ === * [[فومیتاکا ساتۆ]]، ٨٧، [[ستێرفیزیک]]زان و فیزیکزانی تیۆریی ژاپۆنی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=【訃報】宇宙物理学者の佐藤文隆さん死去、ブラックホール解明　京都大学名誉教授 |ناونیشان=https://www.kyoto-np.co.jp/articles/-/1562015 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=Kyoto-np |ڕێکەوت=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥}}</ref> == ئاب == === ٣٠ === * [[ئەبوو عوبەیدە]]، ٤٠، شەڕکەری فەلەستینی و وتەبێژی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام]] (لە ٢٠٠٧ەوە)، [[تیرۆرکردنی ئەبوو عوبەیدە|تیرۆرکردن لەلایەن ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Israeli strike targets Hamas spokesperson Abu Obeida in Gaza: Reports|ناونیشان=https://english.alarabiya.net/News/middle-east/2025/08/30/israeli-strike-targets-hamas-spokesperson-abu-obeida-in-gaza-reports|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=Al-Arabiya}}</ref> === ٢٨ === * [[ڕاندی بوون]]، ٨٣، ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |سەردێڕ=Randy Boone, Actor on ‘The Virginian,’ Dies at 83 |وێبگە=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=٣١ی ئابی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/randy-boone-dead-the-virginian-1236358143/ |ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٣ === * [[جێری ئادلەر]]، ٩٦، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Walcott |یەکەم=Escher |ڕێکەوت=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ='Iconic' Actor Jerry Adler, Star of 'The Sopranos' and 'The Good Wife,' Dies at 96 |ناونیشان=https://people.com/jerry-adler-sopranos-star-dies-96-11796497 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=People.com |زمان=en}}</ref> === ٢٠ === * [[فرانک کاپریۆ]]، ٨٨، دادوەر و سیاسەتوانی ئەمریکی، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Parent |یەکەم=Tabitha |سەردێڕ=TikTok Famous Judge Frank Caprio Dies at Age 88 |ناونیشان=https://people.com/judge-frank-caprio-dies-at-age-88-11794854 |ئیش=People |بڵاوکەرەوە=Dotdash Meredith |ڕێکەوت=٢٠ی ئابی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ژێرار شالیان]]، ٩١، نووسەر و پسپۆڕێکی [[جیۆپۆلەتیک]]ی فەڕەنسی، بەساڵاچوون.<ref name=nyt>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Nossiter |یەکەم=Adam |ڕێکەوت=٢٧ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Gérard Chaliand, Intrepid Authority on Geopolitics, Dies at 91 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/08/27/world/europe/gerard-chaliand-dead.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=The New York Times |زمان=en}}</ref> === ١٠ === * [[ئەنەس شەریف]]، ڕۆژنامەنووس و ڤیدیۆگرافەرێکی فەلەستینی و ھەواڵنێری [[کەناڵی ئەلجەزیرە]]، [[تیرۆرکردنی ئەنەس شەریف|تیرۆرکردن لەلایەن ئیسرائیل]].<ref name="AlJazeeraAug10">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Al Jazeera journalist Anas al-Sharif killed in Israeli attack in Gaza City|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/8/10/al-jazeera-journalist-anas-al-sharif-killed-in-israeli-attack-in-gaza-city|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Al Jazeera}}</ref> * [[دەیڤد کێچوم]]، ٩٧، ئەکتەر و [[کۆمیدیا|کۆمیدیان]]ی ئەمریکی، [[سستبوونی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=David Ketchum, the Cooped-Up Agent 13 on ‘Get Smart,’ Dies at 97 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/david-ketchum-dead-get-smart-agent-13-1236351427/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی ئابی ٢٠٢٥|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> === ٧ === * [[جیم لۆڤێڵ]]، ٩٧، ئەستێرەگەڕی ئەمریکی ([[جێمینای ١٢]]، [[ئەپۆلۆ ٨]] و [[ئەپۆلۆ ١٣]])، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Dudek |یەکەم=Mitch |ڕێکەوت=٨ی ئابی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Jim Lovell, Apollo 13 astronaut who settled in Lake Forest, dies at 97 |ناونیشان=https://chicago.suntimes.com/obituaries/2025/08/08/jim-lovell-obituary-apollo-13-astronaut-dies-at-97 |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠٢٥|ئیش=Chicago Sun-Times}}</ref> === ٥ === * [[نەرمین قادر]]، ٦٣، خانمەکتەر و شانۆکاری کورد، شێرپەنجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://nrttv.com/detail/51636 |سەردێڕ=نەرمین قادر هونەرمەند و شانۆکاری کورد کۆچی دوایی کرد |وێبگە=NRT TV |ڕێکەوت=٥ی ئابی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == تەممووز == === ٢٧ === * [[کوردۆی شاعیر]]، ٤٤، شاعیری کورد، [[جەڵدەی دڵ]].<ref name="964-jaldai-dil">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ku.964media.com/320748/|سەردێڕ=كۆردۆ عەبدوڵا لە مزگەوتی گەورەی سلێمانی گیانی لەدەست دا|بڵاوکەرەوە=964media.com|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٦ === * [[زیاد ڕەحبانی]]، ٦٩، ئاوازدانەر، نووسەر و مۆسیقاژەنی لوبنانی، جەڵدەی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/26/ziad-rahbani-pioneering-lebanese-musician-and-composer-dies-at-69 |سەردێڕ=Ziad Rahbani, pioneering Lebanese musician and composer, dies at 69 |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> === ٢٤ === * [[ھاڵک ھۆگان]]، ٧١، زۆرانبازی پیشەگەری ئەمریکی، وەستانی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://kfdm.com/news/local/hulk-hogan-dies-at-71|سەردێڕ=Hulk Hogan dies at 71|بڵاوکەرەوە=KFDM|ڕێکەوت=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[جیمی ھانت]]، ٨٥، ئەکتەری ئەمریکی، نیشانەکانی دوای جەڵدەی دڵ.<ref name=Barnes>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/jimmy-hunt-dead-invaders-from-mars-1236324837/|سەردێڕ=Jimmy Hunt, Young Star of 'Invaders From Mars,' Dies at 85|نووسەر=Barnes, Mike|ڕێکەوت=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی تەممووزی ٢٠٢٥|newspaper=The Hollywood Reporter}}</ref> === ١٣ === * [[محەممەد بوخاری]]، ٨٢، سیاسەتوان، ئەفسەری سەربازیی نێجیریایی و سەرۆک کۆماری نێجیریا (٢٠١٥–٢٠٢٣)، نەخۆشیی درێژخایەن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Nigeria's ex-President Muhammadu Buhari dies in London aged 82 |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/7/13/nigerias-former-president-muhammadu-buhari-dies-in-london-aged-82 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=Al Jazeera}}</ref> === ١١ === * [[ڕێنی کیربی]]، ٧٠، ئەکتەری ئەمریکی، نیشانەکانی دوایی و تەشەنای سوورێنە، گورچیلە و میزڵدان.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ= Shallow Hal actor dies aged 70 after being hospitalised for two months as his family pay tribute |ناونیشان= https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/breaking-rene-kirby-dead-shallow-35605141.amp |وێبگە=Mirror |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی تەممووزی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[ڕەبیع مەدخەلی]]، ٩٢، [[عالم (ئیسلام)|زانا]]ی سوننە و مامۆستای زانکۆی سعوودی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=سبب وفاة الشيخ ربيع المدخلي وموعد جنازته وسيرته الذاتية الكاملة - النصر الإخباري|ناونیشان=https://www.elnassrnews.com/31747/death-sheikh-rabee-almadkhali/|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی تەممووزی ٢٠٢٥|زمان=ar}}{{بەستەری مردوو|url=https://www.elnassrnews.com/31747/death-sheikh-rabee-almadkhali/ |date=ئایاری ٢٠٢٦ }}</ref> === ٨ === * [[ڕۆجەر کریستیانسێن]]، ٧٢، دەرھێنەری تەلەڤیزیۆنی ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Roger Secrist Christiansen |ناونیشان=https://obits.cleveland.com/us/obituaries/theday/name/roger-christiansen-obituary?id=59197308 |وێبگە=Legacy |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[دیۆگۆ جۆتا]]، ٢٨، یاریزانی تۆپی پێی پورتوگالی، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Diogo Jota: Liverpool forward dies in car accident in Spain |ناونیشان=https://www.skysports.com/football/news/32461/13391754/diogo-jota-liverpool-forward-dies-in-car-accident-in-spain |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|ئیش=Sky Sports}}</ref> * [[مایکڵ مادسن]]، ٦٧، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر، نووسەر و شاعیری ئەمریکی، [[وەستانی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٣ی تەممووزی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Michael Madsen, Reservoir Dogs' Actor, Dies at 67 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/michael-madsen-dead-reservoir-dogs-1236306069/ |ڕێکەوتی سەردان=٤ی تەممووزی ٢٠٢٥|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> == حوزەیران == === ٢٦ === * [[ڕیک ھورست]]، ٧٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Rick Hurst, Cletus Hogg on ‘The Dukes of Hazzard,’ Dies at 79|دوایین=Moses|یەکەم=Claire|ڕێکەوت=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/06/27/obituaries/rick-hurst-dead.html|وێبگە=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢١ === * [[بێھنام شەھریاری]]، ٥٦، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی، ئەندامی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] و بەرپرسی باڵای [[ھێزی قودس]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israel says it killed Iran's military coordinator with Hamas |ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/cn9yxrxwzzzo |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.bbc.com |زمان=en-GB}}</ref> === ١٩ === * [[گەیلارد سارتەین]]، ٧٨، ئەکتەری ئەمریکی، مردنی سروشتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Gailard Sartain, Actor in 'Hee Haw' and 'Mississippi Burning,' Dies at 78|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/gailard-sartain-dead-hee-haw-mississippi-burning-1236295853/|دوایین=Barnes|یەکەم=Mike|بڵاوکەرەوە=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=٢٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[سابت حەبیب یووسف ئال مێکۆ]]، ٤٩، [[قەشە]]ی [[کڵێسای کاسۆلیکی کلدانی|کاسۆلیکی کلدانی]]ی عێراقی، نادیار.<ref>[https://sematv.net/ar/2025/06/12431 سمو الامير يعزي بوفاة المطران ثابت حبيب منصور مكو] {{in lang|ar}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی شادمانی]]، ٦٢، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی، ئەندامی سوپای پاسداران و فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Israeli military says it killed Iran's wartime chief of staff |ناونیشان=https://www.reuters.com/world/middle-east/israeli-military-says-it-killed-irans-armed-forces-chief-staff-2025-06-17/ |ڕێکەوتی سەردان=١٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Reuters |زمان=en}}</ref> === ١٥ === * [[محەممەد کازمی]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]]، [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشی ئیسرائیل]].<ref name="TimesDeath">{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Netanyahu says Israel killed IRGC intelligence chief and his deputy |ڕێکەوت=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ئیش=Times of Israel |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/netanyahu-confirms-israel-killed-irgc-intelligence-chief-and-his-deputy/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٣ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران (حوزەیرانی ٢٠٢٥)|ھێرشەکانی ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[فەرەیدوون عەباسی]]، ٦٦، زانای ئەتۆمی، سیاسەتوان و سەرۆکی زانکۆ، [[ئەنجومەنی ڕاوێژی ئیسلامی|نوێنەری پەرلەمان]] (٢٠٢٢–٢٠٢٤)، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی وزەی ئەتۆمیی ئێران]] (٢٠١١–٢٠١٣) و سەرۆکی [[زانکۆی ئیمام حوسێن]] (٢٠٠١–٢٠١١).<ref>[https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/تسنیم-شهادت-فریدون-عباسی-و-طهرانچی تسنیم: شهادت فریدون عباسی و طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> ** [[محەممەد باقری]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی و سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦وە).<ref>[https://www.bartarinha.ir/بخش-اخبار-روز-20/1520640-سرلشکر-باقری-به-شهادت-رسید فارس: سرلشکر باقری به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[ئەمیرعەلی حاجیزادە]]، ٦٣، ئەفسەری سەربازی و فەرماندەی [[ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی ھەوابۆشاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٠٩وە).<ref>[https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/idf-confirms-irgc-air-force-chief-top-echelon-killed-in-israeli-strike/ IDF confirms IRGC air force chief, top echelon killed in Israeli strike]</ref> ** [[غوڵامعەلی ڕەشید]]، ٧١–٧٢، ئەفسەری سەربازی، فەرماندەی [[بارەگای ناوەندیی خاتەم ئەلئەنبیا]] (لە ٢٠١٦وە) و جێگری سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (١٩٩٩–٢٠١٦).<ref>[https://www.khabaronline.ir/news/2077403/فوری-یک-مقام-ارشد-سپاه-در-حمله-اسرائیل-به-شهادت-رسید فوری/ یک مقام ارشد سپاه در حمله اسرائیل به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[حوسێن سەلامی]]، ٦٤–٦٥، ئەفسەری سەربازی و فەرماندەی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٩وە).<ref>[https://www.ettelaat.com/news/98605/سردار-سلامی-فرمانده-کل-سپاه-به-شهادت-رسید فرمانده کل سپاه به شهادت رسید] {{in lang|fa}}</ref> ** [[مەھدی ڕەبانی]]، ؟، ئەفسەری سەربازی و جێگری ئۆپەراسیۆنەکانی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتی]] (لە ٢٠١٦ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Isfahan Governor expresses condolences to family of Martyr General Rabbani |ناونیشان=https://farsnews.ir/esfahansabz/1749835445819837161 |agency=Fars News Agency |ڕێکەوت=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> ** [[محەممەدمەھدی تێھرانچی]]، ٦٠، [[فیزیکی تیۆریک|فیزیکزانی تیۆریک]].<ref>[https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 ترور دانشمندان هسته‌ای ایران توسط رژیم اسرائیل/ تصویر دکتر طهرانچی] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 |date=١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ }} {{in lang|fa}}</ref> === ١٠ === * [[کەریم شنگالی]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و [[وەزارەتی ناوخۆ (ھەرێمی کوردستان)|وەزیری پێشووی ناوخۆی ھەرێمی کوردستان]] (٢٠٠١–٢٠١٩)، نەخۆشی.<ref name="K24-death">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/845075 |سەردێڕ=تەرمی کەریم شنگالی گەیشتەوە هەرێمی کوردستان |بڵاوکەرەوە=Kurdistan 24 |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[کریس ڕۆبینسۆن]]، ٨٦، دەرھێنەری فیلم، سیناریۆنووس و ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.soapoperadigest.com/content/general-hospital-star-chris-robinson-dies-at-86/|سەردێڕ=''General Hospital'' Star Chris Robinson Dies at 86|یەکەم=Chris|دوایین=Eades|ڕێکەوت=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Soap Opera Digest|ڕێکەوتی سەردان=١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١ === * [[جۆناتان جۆس]]، ٥٩، ئەکتەر و مۆسیقاژەنی ئەمریکی، تەقەکردن.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Salinas |یەکەم=Rebecca |ڕێکەوت=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|سەردێڕ='I shot him': Suspect admitted to killing actor Jonathan Joss amid ongoing feud, report states |ناونیشان=https://www.ksat.com/news/local/2025/06/03/i-shot-him-suspect-admitted-to-killing-actor-jonathan-joss-amid-ongoing-feud-report-states/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=KSAT-TV |زمان=en |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250603225353/https://www.ksat.com/news/local/2025/06/03/i-shot-him-suspect-admitted-to-killing-actor-jonathan-joss-amid-ongoing-feud-report-states/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == ئایار == === ٢٧ === * [[ئێد گەیڵ]]، ٦١، ئەکتەر و [[مەترسیکار]]ی ئەمریکی، نادیار.<ref name="obit">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ='Chucky' Actor Ed Gale Dead at 61 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2025/05/28/ed-gale-chucky-childs-play-actor-dead-hospice/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=TMZ |زمان=en}}</ref> === ٢٥ === * [[فیل ڕۆبەرتسۆن]]، ٧٩، ڕاوچیی پیشەیی، بازرگان، کەسایەتیی تەلەڤیزیۆنی و ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Duck Dynasty Star Phil Robertson Dies at 79 Following Alzheimer's Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/phil-robertson-dead-duck-dynasty-star-was-79-11741649 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ئیش=People}}</ref> === ٢٢ === * [[جەیمز لۆیدۆڤیچ پاتەرسۆن]]، ٩١، نووسەر و ئەکتەری ڕووسی–ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=In memory of a friend |ناونیشان=https://rospisatel.ru/sobytija2025/142.html}}</ref> === ٢٠ === * [[جۆرج وێندت]]، ٧٦، ئەکتەری ئەمریکی، مردن لە خەودا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.nytimes.com/2025/05/20/arts/television/george-wendt-dead.html|سەردێڕ= George Wendt, a.k.a. Norm From 'Cheers,' Is Dead at 76|دوایین= Williams|یەکەم= Alex|ڕێکەوت= ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|newspaper = The New York Times|دەستپێگەیشتنی ناونیشان= limited}}</ref> === ١٩ === * [[کۆڵتۆن فۆرد]]، ٦٢، ئەکتەر و گۆرانیبێژی ئەرمەنی–ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://dallasvoice.com/former-adult-film-star-and-pop-singer-colton-ford-dead-at-62/|سەردێڕ=Former adult film star and pop singer Colton Ford dead at 62|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=Dallas Voice|یەکەم=Rich|دوایین=Lopez|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250528133905/https://dallasvoice.com/former-adult-film-star-and-pop-singer-colton-ford-dead-at-62/|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ١٥ === * [[محەممەد عەباس بارام]]، ٧٢، گۆرانیبێژی کورد، [[جەڵدەی دڵ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/48829|سەردێڕ=هونەرمەندی ناوداری کورد محەمەد عەباس بارام کۆچی دوایی کرد|بڵاوکەرەوە=[[ئێن ئاڕ تی]]|ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> * [[چارڵز ستراوس]]، ٩٦، مۆسیقاژەن، ھۆنراوەنووس و ئاوازدانەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://www.broadwayworld.com/article/Broadway-Composer-Charles-Strouse-Passes-Away-at-96-20250515|سەردێڕ= Broadway Composer Charles Strouse Passes Away at 96|دوایین= Rabinowitz|یەکەم= Chloe|ئیش= Broadway World|ڕێکەوت= ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ١٣ === * [[محەممەد سینوار]]، ٤٩، شەڕکەری فەلەستینی و سەرکردەی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|لیواکانی عیزەدین قەسام]]، بۆردومانی ئیسرائیل.<ref>https://asharq.com/politics/137584/إسرائيل-قتلنا-محمد-السنوار-الحية-والحداد-الهدفين-المقبلين/</ref> * [[خۆزێ موخیکا]]، ٨٩، سیاسەتوانی ئوروگوایی و چلەمین سەرۆک کۆماری [[ئوروگوای]]، [[شێرپەنجەی سوورێنە]].<ref>[https://en.ara.cat/misc/pepe-mujica-the-humble-philosopher-president-dies_1_5378778.html Pepe Mujica, the humble philosopher president, dies]</ref> === ٨ === * [[خەتەر]]، ٤٣، کارساز و ڕاپەری کورد–ئەڵمانی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.n-tv.de/leute/Gangster-Rapper-Xatar-ist-tot-article25757826.html|سەردێڕ=in Koelner Wohnung aufgefunden|ئیش=n-tv|ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ٧ === * [[جۆ دۆن بەیکەر]]، ٨٩، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Langer |یەکەم١=Emily |سەردێڕ=Joe Don Baker, tough guy actor in 'Walking Tall,' dies at 89 |ناونیشان=https://www.washingtonpost.com/obituaries/2025/05/15/joe-don-baker-actor-dead/ |وێبگە=The Washington Post |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٥}}</ref> === ٣ === * [[سری سورەیا ئوندەر]]، ٦٢، دەرھێنەری فیلم، ئەکتەر، نووسەر، کەسایەتیی سیاسیی تورک و ئەندامی [[پارتی یەکسانی و دیموکراسیی گەلان|دەم پارتی]]، تێکچوونی فرە ئەندامی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Sırrı Süreyya Önder hayatını kaybetti |ناونیشان=https://www.bbc.com/turkce/articles/cd6jd230l41o |ڕێکەوتی سەردان=٣ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=BBC News Türkçe |زمان=tr}}</ref> == نیسان == === ٢١ === * [[پاپا فرانسیس]]، ٨٨، [[پاپا]]ی کڵێسای کاتۆلیکی ئەرژەنتینی (لە ٢٠١٣ەوە)، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=کوردستان 24 |یەکەم=Kurdistan24- |ڕێکەوت=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=پاپا فرانسیس کۆچی دوایی کرد |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/836171/k24_sdapp |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=پاپا فرانسیس کۆچی دوایی کرد}}</ref> === ١٥ === * [[پاتریک ئادیارت]]، ٨٢، ئەکتەری ئەمریکی، [[سیەسۆ]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://extratv.com/2025/04/16/patrick-adiarte-dancer-king-flower-drum-song-obituary/ |سەردێڕ=Patrick Adiarte, Legendary 'The King and I' Dancer & 'Brady Bunch' Guest, Dies at 82 |وێبگە=ExtraTV.com |ڕێکەوت=١٦ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١١ === * [[ئاڤاشین]]، ٦٦، شاعیر و وەرگێڕی کورد، نەخۆشی.<ref name="کوردپرێس ۱">[https://www.kurdpress.com/x4fCT کوردپرێس: ''مامۆستا «ئاڤاشین» ھەڵبەستوانی کورد کۆچی دواییی کرد'' (بە فارسی)، نووسراو لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٥؛]{{بەستەری مردوو|url=https://www.kurdpress.com/x4fCT |date=کانوونی دووەمی ٢٠٢٦ }} سەردان لە ١٢ی نیسانی ٢٠٢٥.</ref> === ٨ === * [[نیکی کات]]، ٥٤، ئەکتەری ئەمریکی، [[خۆکوژی]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2025/04/nicky-katt-dead-cause-dazed-and-confused-1236368019/|سەردێڕ=Nicky Katt Died By Suicide, Family Confirms; 'Dazed & Confused' Star Discovered On April 8 In Apartment|وێبگە=Deadline|یەکەم١=Dominic|دوایین١=Patten|یەکەم٢=Denise|دوایین٢=Petski|ڕێکەوت=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٦ === * [[جێرمیا پۆل ئۆستریکەر]]، ٨٧، [[ستێرفیزیک|فیزیکزانی ئەستێرەیی]]ی ئەمریکی و مامۆستای [[ئەستێرەناسی]] لە [[زانکۆی کۆڵۆمبیا]]، نەخۆشیی گورچیلە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Overbye |یەکەم١=Dennis |سەردێڕ=Jeremiah Ostriker, Who Plumbed Dark Forces That Shape Universe, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/04/07/science/space/jeremiah-ostriker-dead.html |وێبگە=The New York Times |ڕێکەوتی سەردان=٧ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ١ === * [[ڤال کیلمێر]]، ٦٥، ئەکتەری ئەمریکی، سیەسۆ.<ref name="Weber-2025">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Weber |یەکەم=Bruce |ڕێکەوت=١ی نیسانی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Val Kilmer, Film Star Who Played Batman and Jim Morrison, Dies at 65 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/04/01/movies/val-kilmer-dead.html |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited |ڕێکەوتی سەردان=٢ی نیسانی ٢٠٢٥|newspaper=The New York Times}}</ref> == ئازار == === ٣٠ === * [[ڕیچارد نۆرتۆن]]، ٧٥، [[ھونەری جەنگی|ھونەرمەندی جەنگی]]، ئەکتەر و [[مەترسیکار]]ی ئوسترالی–ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Sullivan |یەکەم=Matthew |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Aussie martial arts legend and Hollywood trainer Richard Norton dies |ناونیشان=https://www.news.com.au/sport/boxing/aussie-martial-arts-legend-and-hollywood-trainer-richard-norton-dies/news-story/073b8196ba8ee37565147a5fa1c03571 |ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=news.com.au}}</ref> === ٢٩ === * [[ڕیچارد چەمبەرلین]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/news/richard-chamberlain-dead-dies-shogun-thorn-birds-1236351970/ |سەردێڕ=Richard Chamberlain, TV's Dr. Kildare, ''Shogun'', ''Thorn Birds'' Star, Dies at 90 |دوایین=Natale |یەکەم=Richard |ڕێکەوت=٣٠ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=Variety |زمان=en-US}}</ref> === ٢٣ === * [[سەڵاح بەردەویل]]، ٦٥، ئەندامی مەکتەبی سیاسیی [[حەماس]] و وتەبێژی ڕێکخراوەی ئیسلامیی فەلەستین، بۆردوومانی [[ھێزەکانی بەرگریی ئیسرائیل|ئیسرائیل]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/50-of-dead-in-gaza-protest-were-hamas-activists-says-hamas-official-1.6094899|سەردێڕ=50 of Dead in Gaza Protests Were Hamas Activists, Says Senior Hamas Official|دوایین=Khoury|یەکەم=Jack|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|ئیش=Haaretz|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی ئایاری ٢٠١٨|زمان=en|archive-date=١٩ی ئایاری ٢٠١٨|archive-url=https://web.archive.org/web/20180519122401/https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/50-of-dead-in-gaza-protest-were-hamas-activists-says-hamas-official-1.6094899|url-status=dead}}</ref> === ١٨ === * [[عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی]]، ٨٤، سیاسەتوانی کورد و ڕێبەری پێشووی [[پارتی ژیانی ئازادی کوردستان]]، نەخۆشی.<ref name="فرات ٢">[https://anfsorani.com/هۆرامی/amyarymdarw-kwrdy-bdwlhman-hajy-yhmdy-gshmr-by-66533 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''سیاسەتوانی کورد عەبدولڕەحمان حاجی ئەحمەدی شەھید بوو'' (بە ھەورامی)، نووسراو لە ١٨ی ئازاری ٢٠٢٥؛] سەردان لە ١٩ی ئازاری ٢٠٢٥.</ref> * [[ئەبوو حەمزە]]، ٢٩، شەڕکەری فەلەستینی و وتەبێژی [[لیواکانی قودس]]، بۆردومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استشهاد الناطق العسکری باسم سرایا القدس (أبو حمزة) |ناونیشان=https://www.khaberni.com/news/699299 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=khaberni.com}}</ref> * [[عیسام دەعالیس]]، ٥٨، سیاستەوانی فەلەستینی و [[حکوومەتی تشرینی یەکەمی ٢٠١٦ی حەماس|سەرۆکی کۆمیتەی بەڕێوەبەرایەتیی حکوومەتی حەماس]] (لە ٢٠٢١ەوە)، بۆردوومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Yohanan |یەکەم=Nurit |ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Hamas names 4 senior officials killed in wave of IDF strikes on Gaza |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/hamas-names-4-senior-officials-killed-in-wave-of-idf-strikes-on-gaza/ |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٥|ئیش=The Times of Israel}}</ref> === ١٧ === * [[ئەبوو ئیسحاق حوەینی]]، ٦٨، زانای سوننە، فەرموودەناس و بانگخوازی میسری، [[جەڵدەی مێشک]].<ref>[https://www.watanserb.com/en/2025/03/17/salafi-scholar-abu-ishaq-al-huwaini-passes-away-after-health-deterioration/ Salafi Scholar Abu Ishaq Al-Huwaini Passes Away After Health Deterioration]</ref> * [[ئەبوو حەمزە]]، ٢٩، کەسایەتیی میدیاییی فەلەستینی و وتەبێژی [[لیواکانی قودس]]، باڵی سەربازیی [[بزووتنەوەی جیھادی ئیسلامی لە فەلەستین]]، بۆردوومانی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=استشھاد أبوو حمزة الناطق العسکری باسم سرایا القدس |ناونیشان=https://www.shorouknews.com/news/view.aspx?cdate=18032025&id=409e216e-5035-4446-b761-f7557433d078 |ڕێکەوتی سەردان=٢١ی ئازاری ٢٠٢٥|وێبگە=shorouknews.com}}</ref> === ١١ === * [[ڕۆبێرت ترێبۆر]]، ٧١، ئەکتەری ئەمریکی، [[ژەهراویبوونی خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/robert-trebor-hercules-legendary-journeys-xena-1236181863/ |سەردێڕ=Robert Trebor, 'Hercules: The Legendary Journeys' Actor, Dies at 71 |ئیش=The Hollywood Reporter |یەکەم=Mike |دوایین=Barnes |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[سیمۆن فیشەر-بێکەر]]، ٦٣، ئەکتەری شانۆ، تەلەڤیزیۆن و سینەمای بەریتانی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Rosenbloom |یەکەم=Alli |ڕێکەوت=١٠ی ئازاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Actor Simon Fisher-Becker, known for ‘Harry Potter’ and ‘Doctor Who,’ dead at 63 |ناونیشان=https://edition.cnn.com/2025/03/10/entertainment/simon-fisher-becker-death/index.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٢ی نیسانی ٢٠٢٥|وێبگە=CNN |زمان=en}}</ref> === ٣ === * [[کرەیگ ڕیچارد نێڵسۆن]]، ٧٧، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.serenityfhs.com/obituaries/craig-nelson-6/#!/Obituary |سەردێڕ=Craig Richard Nelson |ڕێکەوت=٣ی ئازاری ٢٠٢٥}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * [[جۆزێف وامبۆ]]، ٨٨، نووسەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سوورێنە]].<ref name=McFadden>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/02/28/books/joseph-wambaugh-dead.html |سەردێڕ=Joseph Wambaugh, Author With a Cop's-Eye View, Is Dead at 88 |دوایین=McFadden |یەکەم=Robert D. |authorlink=Robert D. McFadden |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|newspaper=The New York Times |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=limited}}</ref> === ٢٥ === * [[ڕۆبێرتۆ ئۆرچی]]، ٥١، سیناریۆنووس و بەرھەمھێنەری فیلم و تەلەڤیزیۆنی مەکسیکی-ئەمریکی، نەخۆشیی گورچیلە.<ref name = Andreeva>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://deadline.com/2025/02/roberto-orci-dead-star-trek-transformers-writer-producer-1236301807/|سەردێڕ= Roberto Orci Dies: 'Star Trek', 'Transformers' & 'Hawaii Five-0' Writer-Producer Was 51|دوایین= Andreeva|یەکەم= Nellie|ڕێکەوت= ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان= ٢٥ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش= Deadline Hollywood}}</ref> === ٢٠ === * [[فرانکێتین]]، ٨٨، نووسەر، شاعیر و [[شانۆنامەنووس]] و [[وێنەکێش]]ی ھایتی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Louis |یەکەم١=Olivier Rony |ناونیشان=https://vantbefinfo.com/haiti-pleure-franck-etienne-le-premier-ministre-salue-la-memoire-dun-geant-de-la-culture/ |سەردێڕ=Haïti pleure Franck Étienne : Le Premier ministre salue la mémoire d'un géant de la culture |trans-title=Haiti mourns Franck Étienne: Prime Minister salutes the memory of a cultural giant |ئیش=Vant Bèf Info (VBI) |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥|زمان=fr-FR}}</ref> * [[پیتەر جەیسن]]، ٨٠، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2025/02/peter-jason-dead-1236297197/ |سەردێڕ=Peter Jason Dies: ‘Deadwood’ Actor And Favorite Of John Carpenter And Walter Hill Was 80 |یەکەم١=Greg |دوایین١=Evans |وێبگە=Deadline |ڕێکەوت=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٨ === * [[ئەڵڵاموراد ڕەشتیانی]]، ٧٤، ھونەرمەند و ئەکتەری کورد، شێرپەنجە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/kurdistan/1802202523|سەردێڕ=هونەرمەند ئەڵڵاموراد رەشتیانی کۆچی دواییکرد|نووسەر=ژیلا ئەسعەد|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٧ === * [[جین ھاکمان]]، ٩٥، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Devlin |یەکەم=Hannah |ڕێکەوت=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Mummification: what is it and how can it occur? |ناونیشان=https://www.theguardian.com/film/2025/feb/28/mummification-what-is-it-and-how-can-it-occur-gene-hackman |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ئیش=The Guardian |زمان=en-GB |issn=0261-3077}}</ref> === ١٦ === * [[کیم سای-ڕۆن]]، ٢٤، خانمەکتەری کۆریی باشووری، [[خۆکوشتن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=South Korean actress Kim Sae-ron, 24, found dead|ناونیشان=https://www.bbc.com/news/articles/c626p25egddo|وێبگە=The Korea Herald|دوایین=Davies|یەکەم=Maia|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250218162020/https://www.bbc.com/news/articles/c626p25egddo|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ١٥ === * [[کاھتالی مچە]]، ٧٢، گۆرانیبێژی کورد، شێرپەنجە.<ref name="فرات ۱">[https://anfkurdi.com/Cand-U-huner/kahtali-mice-jiyana-xwe-ji-dest-da-194188 ئاژانسی ھەواڵی فرات: ''کاھتالح مچە کۆچی دوایی کردد'' (بە کرمانجی)، نووسراو لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥؛] سەردان لە ١٥ی شوباتی ٢٠٢٥.</ref> === ١٠ === * [[پیتەر تویاسۆسۆپۆ]]، ٦١، ئەکتەر و یاریزانی [[تۆپی پێی ئەمریکی|تۆپی پێ]]ی ئەمریکی، [[نەخۆشیی دڵ و لوولەکانی خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Petski |یەکەم=Denise |ڕێکەوت=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Peter Navy Tuiasosopo Dies: 'Street Fighter', 'Necessary Roughness' Actor Was 61 |ناونیشان=https://deadline.com/2025/02/peter-navy-tuiasosopo-dead-actor-1236284912/ |ڕێکەوتی سەردان=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|وێبگە=Deadline |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250211023016/https://deadline.com/2025/02/peter-navy-tuiasosopo-dead-actor-1236284912/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٦ === * [[وریا حەمەکەریم]]، ٣٧، [[ڕۆژنامەنووس]] و پێشکەشکاری کورد، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Corporation |یەکەم=Nalia |سەردێڕ=وریا حەمە کەریم بە رووداوێکی ھاتووچۆ گیانی لەدەستدا |ڕێکەوت =٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ناونیشان=https://www.nrttv.com/detail/45509 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |وێبگە=nrttv.com}}</ref> * [[ئارام فەتاح خەراجیانی]]، ٤٣–٤٤، پاڵەوانی لەشجوانیی کورد، ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=هۆکاری گیان لەدەستدانی پاڵەوانە کوردەکە لەگەڵ وریا حمە کەریم چی بوو؟ |ناونیشان=https://www.speemedia.com/dreja.aspx?=hewal&jmare=141175&Jor=7 |وێبگە=speemedia.com |ڕێکەوت=٦ی شوباتی ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی ئابی ٢٠٢٥}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٣٠ === * [[دیک باتۆن]]، ٩٥، یاریزانی [[خلیسکێنەی سەر سەھۆڵ]]ی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/01/30/sports/dick-button-dead.html |سەردێڕ=Dick Button, Figure Skating Champion and Commentator, Dies at 95 |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|دوایین=Goldstein |یەکەم=Richard |newspaper=The New York Times |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=registration |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250131181525/https://www.nytimes.com/2025/01/30/sports/dick-button-dead.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢٩ === * [[سەلوان مۆمیکا]]، ٣٨، چالاکوانی [[ڕەخنەگرتن لە ئیسلام|دژە ئیسلام]]ی عێراقی، [[برینی فیشەک]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Uppgifter: Koranbrännaren Salwan Momika skjuten till döds|ناونیشان=https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250130085358/https://www.svt.se/nyheter/lokalt/sodertalje/person-hittad-skjuten-i-sodertalje|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=SVT Nyheter|زمان=sv}}</ref> === ٢٤ === * [[موکەڕەم تاڵەبانی]]، ١٠١، نووسەر و سیاسەتوانی کورد، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/sorani/culture/24012025|سەردێڕ=موکەڕەم تاڵەبانی، نووسەر و سیاسەتڤانی کورد کۆچی دواییکرد|زمان=کوردی|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]]|نووسەر=سۆران حوسێن|ڕێکەوت=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> * [[ئایریس کەمینگز]]، ١٠٤، [[فڕۆکەوان]] و مەلەوانی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iris Cummings Critchell, 104, Dies; Olympic Swimmer Turned Aviator|ناونیشان=https://www.nytimes.com/2025/01/29/sports/iris-cummings-critchell-dead.html|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|دوایین=Goldstein|یەکەم=Richard|ئیش=The New York Times|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٩ === * [[باڤێ تەیار]]، ٦٧، ئەکتەری کۆمیدیانی کورد، بۆردوومانی [[ھێزە چەکدارەکانی تورکیا|تورکیا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.rudaw.net/kurmanci/kurdistan/190120254|سەردێڕ=Tirkiyeyê êrişî sivîlan kiribû: Bavê Teyar jî canê xwe ji dest da|وێبگە=Rûdaw.net}}</ref> * [[پیەر مێرتەنس]]، ٨٥، [[پارێزەر]] و ڕەخنەگری بەلجیکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Belga |یەکەم=Belga |ڕێکەوت=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=L'écrivain belge Pierre Mertens est décédé |ناونیشان=https://www.dhnet.be/actu/belgique/2025/01/19/lecrivain-belge-pierre-mertens-est-decede-SXM4QAS3HJGTVI4ANYJTCNS42A/ |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=DHnet |زمان=fr}}</ref> === ١٦ === * [[بۆب ئویکەر]]، ٩٠، یاریزانی [[بەیسبۆڵ]] و ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی سییەکان]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Koseluk|یەکەم١=Chris|سەردێڕ=Bob Uecker, Light-Hitting Catcher Turned Comic Actor and Broadcaster, Dies at 90|ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/bob-uecker-dead-catcher-mr-belvedere-major-league-1236110105/|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=The Hollywood Reporter|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ١٥ === * [[دەیڤد لینچ]]، ٧٨، دەرهێنەر، مۆسیقاژەن و ئەکتەری ئەمریکی، کاریگەرییەکانی نەخۆشیی [[ئەمفیزم]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.tmz.com/2025/01/16/legendary-director-david-lynch-dead-at-78/|سەردێڕ=David Lynch, 'Blue Velvet' Director, Dead at 78|ڕێکەوت=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٦ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=TMZ|وتەگێڕانەوە=A family member tells TMZ … Lynch passed away Wednesday at his daughter's house – where he was staying during the devastating wildfires in Los Angeles.}}</ref> === ١٢ === * [[کلۆد جارمان جونیۆر]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین١=Barnes |یەکەم١=Mike |سەردێڕ=Claude Jarman Jr., Young Star of 'The Yearling,' Dies at 90 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/claude-jarman-dead-yearling-juvenile-oscar-1236107296/ |ڕێکەوتی سەردان=١٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|بڵاوکەرەوە=The Hollywood Reporter |ڕێکەوت=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٩ === * [[بیڵ بێرج]]، ٨٦، کۆمیدیان و ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2025/film/obituaries-people-news/bill-byrge-dead-ernest-1236271773/|سەردێڕ=Bill Byrge, Who Played Bobby in ‘Ernest’ Movies, Dies at 92|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> === ٢ === * [[فەردی تایفوور]]، ٧٩، گۆرانیبێژ، ئەکتەر، دەرھێنەر، [[ھۆنراوەنووس]] و [[سیناریۆنووس]]ی تورک، [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.ntv.com.tr/turkiye/arabesk-muziginin-unlu-ismi-ferdi-tayfur-hayatini-kaybetti,0qHzpjIzVE24mogri5YcZg |سەردێڕ=Arabesk müziğinin ünlü ismi Ferdi Tayfur hayatını kaybetti |زمان=tr |وێبگە=ntv.com.tr |ڕێکەوت=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2025 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٥| ]] kal1s8ct85jd6vuwgc1hzlkbfw9t28l 0 280841 1590483 1590340 2026-06-15T12:02:24Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590483 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}}'''زەکەریا محەممەد عەبدولرەحمان زوبێدی''' ({{Langx|ar|زکریا محمد عبد الرحمن الزبیدی}}) (لەدایکبووی ساڵی ١٩٧٦) سەرۆکی پێشووی لقی [[جەنین|جێنینە]] لە لیواکانی شەھیدانی ئەقسا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=الأسیر زکریا الزبیدی "تنّین" المقاومة فی مخیم جنین|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/amp/encyclopedia/2025/1/22/الأسیر-زکریا-الزبیدی-تنین-المقاومة|ئیش=Al Jazeera|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=Arabic}}</ref> بە "ھێمای [[ڕاپەڕینی دووەمی فەلەستین]] " دادەنرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Green |یەکەم=David |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.HIGHLIGHT-he-was-an-intifada-symbol-now-he-s-israel-s-most-wanted-fugitive-1.10198181|سەردێڕ=Zakaria Zubeidi was an intifada symbol. This week, he became Israel's most wanted fugitive |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref><ref name="Issacharoff">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Issacharoff |یەکەم=Avi |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٠٨ |ناونیشان=https://www.haaretz.com/1.5014652 |سەردێڕ='Marching toward total ruin' |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210914101627/https://www.haaretz.com/1.5014652 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و بۆ چەند ساڵێک لە لیستی داواکراوانی ئیسرائیلدا بووە. لە چاوپێکەوتنێکدا لە ساڵی ٢٠٠٥ بەرپرسیارێتی ھێرشەکەی بەیت شەعانی ساڵی ٢٠٠٢ی گرتە ئەستۆ کە ٦ کەسی تێدا کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=These Are the Palestinian Jailbreakers That Have Put Israel on Red Alert|زمان=en|ئیش=Haaretz|ناونیشان=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-these-are-the-palestinian-jailbreakers-that-have-put-israel-on-red-alert-1.10186684|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> ئەو بەڵێنیدا چەکەکانی وەک بەشێک لە لێبوردنی [[ئیسرائیل]] لە ساڵی ٢٠٠٧دا دابنێت،<ref name="chicagotribune.com">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Greenberg|یەکەم=Joel|ناونیشان=https://www.chicagotribune.com/2007/07/16/militants-accept-amnesty/|سەردێڕ=Militants Accept Amnesty|بڵاوکەرەوە=Chicago Tribune|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١١}}</ref> ھەرچەندە ھەرگیز چەکەکانی بە مانای دەستبەرداربوون لێیان بە دەسەڵاتداران نەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://apnews.com/article/entertainment-jerusalem-middle-east-prisons-west-bank-ce1576a26d245bd4781ba4ff816af2e3|سەردێڕ=Theater kid turned militant stars in Israeli prison break |وێبگە=apnews.com}}</ref> سەرەڕای ئەوەش زوبێدی ڕازی بوو دەستبەرداری توندوتیژی بێت و دوای ماوەی سێ مانگ لە تاقیکردنەوە، لە لیستی داواکراوەکانی ئیسرائیل دوورخرایەوە. دواتر خۆی تەرخان کرد بۆ 'بەرخۆدانی کولتووری' لە شێوەی پشتگیریکردن لە شانۆی ئازادی لە کەمپی پەنابەرانی جێنین.<ref name="npr"/> لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ ئیسرائیل لێخۆشبوونی زوبەیدی ھەڵوەشاندەوە،<ref name="GP">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Phelan |یەکەم=Jessica |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.pri.org/stories/2011-12-30/israel-revokes-pardon-zakaria-zubeidi-former-palestinian-fighter-turned-theater|سەردێڕ=Israel revokes pardon for Zakaria Zubeidi, former Palestinian fighter turned theater director |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> و لە مانگی ئایاری ٢٠١٢دا بەبێ تۆمەت لەلایەن [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین|دەسەڵاتی نیشتمانی فەلەستینەوە]] بۆ ماوەی شەش مانگ دەستبەسەرکرا. لە ٢٧ی شوباتی ٢٠١٩دا زوبێدی جارێکی دیکە دەستگیرکرایەوە و لە مانگی ئایاردا لەبەردەم [[دادگای سەربازی]] ئیسرائیل تۆمەتبارکرا بە ئەنجامدانی لانیکەم دوو ھێرشی تەقەکردن بۆ سەر پاسە مەدەنییەکان لە [[کەناری ڕۆژاوا]].<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/palestinian-ex-militant-and-lawyer-charged-with-carrying-out-west-bank-attacks-1.7258257|سەردێڕ=Israel Charges Former Palestinian Militant Leader With Carrying Out Terror Attacks|یەکەم=Yaniv|دوایین=Kubovich|بڵاوکەرەوە=[[Haaretz]]|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210913080829/https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/palestinian-ex-militant-and-lawyer-charged-with-carrying-out-west-bank-attacks-1.7258257|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ لەگەڵ پێنج بەندکراوی دیکەی فەلەستینی لە زیندانی گیلبۆا لە باکووری ئیسرائیل لە ڕێگەی تونێلێکەوە کە ھەڵیانکەندبوو، ھەڵھات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Zakaria Zubeidi, Israel's Most Wanted Fugitive, Hailed as Palestinians Celebrate Jail Break|ناونیشان=https://www.firstpost.com/world/zakaria-zubeidi-israels-most-wanted-fugitive-hailed-as-palestinians-celebrate-jail-break-9954951.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|agency=First Post|بڵاوکەرەوە=Associated Press|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ahronheim |یەکەم=Anna |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.jpost.com/breaking-news/six-prisoners-suspected-of-escaping-gilboa-prison-in-israels-north-678832|سەردێڕ=Manhunt continues for Palestinian prisoners who escaped jail |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> دوای پێنج ڕۆژ و لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ زوبێدی لە نزیک گوندی کفەر تاڤۆری ئیسرائیل گیرا. لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٥ زوبەیدی لە چوارچێوەی ئاگربەستی سێ قۆناغی شەڕی ئیسرائیل و حەماس ئازادکرا، کە ئامانج لێی دەستەبەرکردنی ئازادکردنی [[بارمتەکانی شەڕی فەلەستین و ئیسرائیل ٢٠٢٣|بارمتە ئیسرائیلییەکان بوو کە لە غەززە لەلایەن حەماسەوە دەستبەسەرکرابوون]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/article-838085|سەردێڕ=Who is Zakaria Zubeidi, the Fatah terrorist to be released in the ceasefire deal? - explainer |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> == ئازادکردن ٢٠٢٥ == لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ ڕێککەوتن لەسەر ئازادکردنی زوبەیدی کرا لە چوارچێوەی ڕێککەوتنی سێ قۆناغی ئاگربەست لە نێوان ئیسرائیل و حەماس کە ئامانج لێی کۆتاییھێنان بە شەڕی غەززە و دەستەبەرکردنی ئازادکردنی [[بارمتەکانی شەڕی فەلەستین و ئیسرائیل ٢٠٢٣|بارمتە ئیسرائیلییەکان بوو کە لەلایەن حەماسەوە دەستبەسەرکرابوون]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=MacDonald|یەکەم=Alex|سەردێڕ=Zakaria Zubeidi: From refugee theatre kid to Palestinian resistance fighter|ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/profile/who-palestinian-leader-zakaria-zubeidi|ئیش=Middle East Eye|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref><ref name=":0"/> لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ ئازاد کرا، دوای ئەوە لەلایەن جەماوەرێکی زۆر لە [[ڕامەڵڵا]] پێشوازیی لێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Michaelson|یەکەم=Ruth|دوایین٢=Taha|یەکەم٢=Sufian|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Crowds greet militant leader Zakaria Zubeidi among prisoners released in Ramallah|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2025/jan/30/crowds-greet-militant-leader-zakaria-zubeidi-among-prisoners-released-in-ramallah|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=The Guardian|زمان=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Siapa pejuang Palestin bernama Zakaria Zubeidi?|ناونیشان=https://www.hmetro.com.my/global/asia/2025/01/1182255/siapa-pejuang-palestin-bernama-zakaria-zubeidi|ئیش=Harian Metro|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=Malay}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://weekly.ahram.org.eg/2004/718/re6.htm 'ئێمە لە شەڕداین'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050608235428/http://weekly.ahram.org.eg/2004/718/re6.htm |date= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ }} Archived، ''ئەلئەحرام''، ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ * [https://www.youtube.com/watch?v=JzwSpwJ7Dxo ڤیدیۆ: زەکەریا زوبێدی سەرکردەی بەرخۆدان: پیاوێکی گۆڕاو] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەلەستین}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]] r2por2wk4lgyks1gk11cyse82rh8bzi 1590676 1590483 2026-06-15T20:40:19Z مامۆستا 39489 1590676 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{داتابۆکس}}'''زەکەریا محەممەد عەبدولرەحمان زوبێدی''' ({{Langx|ar|زکریا محمد عبد الرحمن الزبیدی}}) (لەدایکبووی ساڵی ١٩٧٦) سەرۆکی پێشووی لقی [[جەنین|جێنینە]] لە لیواکانی شەھیدانی ئەقسا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=الأسیر زکریا الزبیدی "تنّین" المقاومة فی مخیم جنین|ناونیشان=https://www.aljazeera.net/amp/encyclopedia/2025/1/22/الأسیر-زکریا-الزبیدی-تنین-المقاومة|ئیش=Al Jazeera|ڕێکەوت=٢٢ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=Arabic}}</ref> بە "ھێمای [[ڕاپەڕینی دووەمی فەلەستین]] " دادەنرێت،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Green |یەکەم=David |ڕێکەوت=١٠ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium.HIGHLIGHT-he-was-an-intifada-symbol-now-he-s-israel-s-most-wanted-fugitive-1.10198181|سەردێڕ=Zakaria Zubeidi was an intifada symbol. This week, he became Israel's most wanted fugitive |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref><ref name="Issacharoff">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Issacharoff |یەکەم=Avi |ڕێکەوت=٤ی نیسانی ٢٠٠٨ |ناونیشان=https://www.haaretz.com/1.5014652 |سەردێڕ='Marching toward total ruin' |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210914101627/https://www.haaretz.com/1.5014652 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> و بۆ چەند ساڵێک لە لیستی داواکراوانی ئیسرائیلدا بووە. لە چاوپێکەوتنێکدا لە ساڵی ٢٠٠٥ بەرپرسیارێتی ھێرشەکەی بەیت شەعانی ساڵی ٢٠٠٢ی گرتە ئەستۆ کە ٦ کەسی تێدا کوژرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=These Are the Palestinian Jailbreakers That Have Put Israel on Red Alert|زمان=en|ئیش=Haaretz|ناونیشان=https://www.haaretz.com/israel-news/.premium-these-are-the-palestinian-jailbreakers-that-have-put-israel-on-red-alert-1.10186684|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> ئەو بەڵێنیدا چەکەکانی وەک بەشێک لە لێبوردنی [[ئیسرائیل]] لە ساڵی ٢٠٠٧دا دابنێت،<ref name="chicagotribune.com">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Greenberg|یەکەم=Joel|ناونیشان=https://www.chicagotribune.com/2007/07/16/militants-accept-amnesty/|سەردێڕ=Militants Accept Amnesty|بڵاوکەرەوە=Chicago Tribune|ڕێکەوت=١٦ی تەممووزی ٢٠٠٧|ڕێکەوتی سەردان=٥ی ئایاری ٢٠١١}}</ref> ھەرچەندە ھەرگیز چەکەکانی بە مانای دەستبەرداربوون لێیان بە دەسەڵاتداران نەدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٩ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://apnews.com/article/entertainment-jerusalem-middle-east-prisons-west-bank-ce1576a26d245bd4781ba4ff816af2e3|سەردێڕ=Theater kid turned militant stars in Israeli prison break |وێبگە=apnews.com}}</ref> سەرەڕای ئەوەش زوبێدی ڕازی بوو دەستبەرداری توندوتیژی بێت و دوای ماوەی سێ مانگ لە تاقیکردنەوە، لە لیستی داواکراوەکانی ئیسرائیل دوورخرایەوە. دواتر خۆی تەرخان کرد بۆ 'بەرخۆدانی کولتووری' لە شێوەی پشتگیریکردن لە شانۆی ئازادی لە کەمپی پەنابەرانی جێنین. لە ٢٨ی کانوونی دووەمی ٢٠١١ ئیسرائیل لێخۆشبوونی زوبەیدی ھەڵوەشاندەوە،<ref name="GP">{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Phelan |یەکەم=Jessica |ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠١١|ناونیشان=https://www.pri.org/stories/2011-12-30/israel-revokes-pardon-zakaria-zubeidi-former-palestinian-fighter-turned-theater|سەردێڕ=Israel revokes pardon for Zakaria Zubeidi, former Palestinian fighter turned theater director |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> و لە مانگی ئایاری ٢٠١٢دا بەبێ تۆمەت لەلایەن [[دەسەڵاتی نیشتمانیی فەلەستین|دەسەڵاتی نیشتمانی فەلەستینەوە]] بۆ ماوەی شەش مانگ دەستبەسەرکرا. لە ٢٧ی شوباتی ٢٠١٩دا زوبێدی جارێکی دیکە دەستگیرکرایەوە و لە مانگی ئایاردا لەبەردەم [[دادگای سەربازی]] ئیسرائیل تۆمەتبارکرا بە ئەنجامدانی لانیکەم دوو ھێرشی تەقەکردن بۆ سەر پاسە مەدەنییەکان لە [[کەناری ڕۆژاوا]].<ref name="auto">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/palestinian-ex-militant-and-lawyer-charged-with-carrying-out-west-bank-attacks-1.7258257|سەردێڕ=Israel Charges Former Palestinian Militant Leader With Carrying Out Terror Attacks|یەکەم=Yaniv|دوایین=Kubovich|بڵاوکەرەوە=[[Haaretz]]|ڕێکەوت=٢٠ی ئایاری ٢٠١٩|ڕێکەوتی سەردان= ٨ی شوباتی ٢٠٢٥|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210913080829/https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/palestinian-ex-militant-and-lawyer-charged-with-carrying-out-west-bank-attacks-1.7258257|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> لە ٦ی ئەیلوولی ٢٠٢١ لەگەڵ پێنج بەندکراوی دیکەی فەلەستینی لە زیندانی گیلبۆا لە باکووری ئیسرائیل لە ڕێگەی تونێلێکەوە کە ھەڵیانکەندبوو، ھەڵھات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Zakaria Zubeidi, Israel's Most Wanted Fugitive, Hailed as Palestinians Celebrate Jail Break|ناونیشان=https://www.firstpost.com/world/zakaria-zubeidi-israels-most-wanted-fugitive-hailed-as-palestinians-celebrate-jail-break-9954951.html|ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١|agency=First Post|بڵاوکەرەوە=Associated Press|ڕێکەوت=١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Ahronheim |یەکەم=Anna |ڕێکەوت=٨ی ئەیلوولی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.jpost.com/breaking-news/six-prisoners-suspected-of-escaping-gilboa-prison-in-israels-north-678832|سەردێڕ=Manhunt continues for Palestinian prisoners who escaped jail |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی ئەیلوولی ٢٠٢١}}</ref> دوای پێنج ڕۆژ و لە ١١ی ئەیلوولی ٢٠٢١ زوبێدی لە نزیک گوندی کفەر تاڤۆری ئیسرائیل گیرا. لە مانگی یەکی ساڵی ٢٠٢٥ زوبەیدی لە چوارچێوەی ئاگربەستی سێ قۆناغی شەڕی ئیسرائیل و حەماس ئازادکرا، کە ئامانج لێی دەستەبەرکردنی ئازادکردنی [[بارمتەکانی شەڕی فەلەستین و ئیسرائیل ٢٠٢٣|بارمتە ئیسرائیلییەکان بوو کە لە غەززە لەلایەن حەماسەوە دەستبەسەرکرابوون]].<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.jpost.com/israel-news/article-838085|سەردێڕ=Who is Zakaria Zubeidi, the Fatah terrorist to be released in the ceasefire deal? - explainer |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> == ئازادکردن ٢٠٢٥ == لە کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ ڕێککەوتن لەسەر ئازادکردنی زوبەیدی کرا لە چوارچێوەی ڕێککەوتنی سێ قۆناغی ئاگربەست لە نێوان ئیسرائیل و حەماس کە ئامانج لێی کۆتاییھێنان بە شەڕی غەززە و دەستەبەرکردنی ئازادکردنی [[بارمتەکانی شەڕی فەلەستین و ئیسرائیل ٢٠٢٣|بارمتە ئیسرائیلییەکان بوو کە لەلایەن حەماسەوە دەستبەسەرکرابوون]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=MacDonald|یەکەم=Alex|سەردێڕ=Zakaria Zubeidi: From refugee theatre kid to Palestinian resistance fighter|ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/profile/who-palestinian-leader-zakaria-zubeidi|ئیش=Middle East Eye|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥}}</ref><ref name=":0"/> لە ٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥ ئازاد کرا، دوای ئەوە لەلایەن جەماوەرێکی زۆر لە [[ڕامەڵڵا]] پێشوازیی لێکرا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Michaelson|یەکەم=Ruth|دوایین٢=Taha|یەکەم٢=Sufian|ڕێکەوت=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Crowds greet militant leader Zakaria Zubeidi among prisoners released in Ramallah|ناونیشان=https://www.theguardian.com/world/2025/jan/30/crowds-greet-militant-leader-zakaria-zubeidi-among-prisoners-released-in-ramallah|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|ئیش=The Guardian|زمان=en-GB|issn=0261-3077}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Siapa pejuang Palestin bernama Zakaria Zubeidi?|ناونیشان=https://www.hmetro.com.my/global/asia/2025/01/1182255/siapa-pejuang-palestin-bernama-zakaria-zubeidi|ئیش=Harian Metro|ڕێکەوت=٣١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|زمان=Malay}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [http://weekly.ahram.org.eg/2004/718/re6.htm 'ئێمە لە شەڕداین'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050608235428/http://weekly.ahram.org.eg/2004/718/re6.htm |date= ٨ی حوزەیرانی ٢٠٠٥ }} Archived، ''ئەلئەحرام''، ١ی کانوونی دووەمی ٢٠٠٤ * [https://www.youtube.com/watch?v=JzwSpwJ7Dxo ڤیدیۆ: زەکەریا زوبێدی سەرکردەی بەرخۆدان: پیاوێکی گۆڕاو] {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|فەلەستین}} [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ١٩٧٦]] r2aemyioq05vigso31v3qbyjekft6t0 1 285469 1590598 1443925 2026-06-15T17:35:18Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1590598 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەین کەرەم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1443924 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://archive.today/20130427141831/http://www.palestineremembered.com/Jerusalem/Ayn-Karim/index.html بۆ http://www.palestineremembered.com/Jerusalem/Ayn-Karim/index.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٠٤، ١٠ی ئایاری ٢٠٢٥ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[عەین کەرەم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1590597 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20181225224640/https://www.haaretz.com/1.5104864 بۆ http://www.haaretz.com/print-edition/business/ein-karem-under-threat-1.310061 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٧:٣٥، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) sjvruzicb0mosevap0owet1uu2z056s 0 286130 1590496 1590239 2026-06-15T12:04:24Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590496 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Weather Station at Feilding Waste Water Treatment Plant.JPG|وێنۆک|240x240پیکسڵ|ئامێری ئەنیمۆمەتر کە بە شێوەیەکی باو بۆ پێوانەکردنی خێرایی با بەکاردێت.]] لە [[کەشناسی]]دا، '''خێراییی با'''، یان خێراییی لێشاوی [[با]]، بڕێکی بنەڕەتیی [[بەرگەھەوا]]ییە کە بەھۆی جووڵەی ھەوا لە پەستانی بەرزەوە بۆ پەستانی نزم دروست دەبێت، کە بەزۆری بەھۆی گۆڕانە لە پلەی گەرمییەوە. ئێستا خێراییی با بە شێوەیەکی باو بە [[ئەنیمۆمەتر|ئامێری ئەنیمۆمەتر]] دەپێورێت.<ref name=":0"/> خێراییی با کاریگەری لەسەر [[پێشبینیکردنی کەشوھەوا]]، [[فڕۆکەوانی]] و کارەکانی دەریایی، و پڕۆژەکانی [[دروستکردن|بیناسازی]]، گەشەکردن و ڕێژەی [[مێتابۆلیزم|میتابۆلیزمی]] زۆرێک لە جۆرەکانی ڕوەک ھەیە و کاریگەرییە بێشوومارەکانی دیکەی ھەیە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Hogan|یەکەم=C. Michael|ناونیشان=http://www.eoearth.org/article/Abiotic_factor?topic=49461|سەردێڕ=Encyclopedia of Earth|بڵاوکەرەوە=[[National Council for Science and the Environment]]|ساڵ=٢٠١٠|editor-last=Emily Monosson|شوێن=Washington D.C.|chapter=Abiotic factor|editor-last2=C. Cleveland|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130608071757/http://www.eoearth.org/article/Abiotic_factor?topic=49461|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٨ی حوزەیرانی ٢٠١٣}}</ref> == یەکەکان == [[پەڕگە:Lee Ranch Wind Speed Frequency.svg|چەپ|بێچوارچێوە]] پێوەری [[مەتر لەسەر چرکە]]یەکدا (m/s)یەکێکە لە [[سیستمی نێونەتەوەییی یەکەکان|یەکەکانی سیستمی نێودەوڵەتی]]، کە بۆ خێرایی و ئەو یەکەکە لەلایەن [[ڕێکخراوەی جیھانیی کەشوھەوا|ڕێکخراوی کەشناسی جیھانی]] پێشنیاری بۆ کراوە بۆ ڕاپۆرتکردنی خێرایی با و لەنێو ئەوانی تردا زیاتر بەکاردەھێنرێت لە پێشبینییەکانی کەشوھەوای [[وڵاتانی باکوور]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.whiteweather.com/wd/vind/Windspeed.htm |سەردێڕ=وەشانی ئەرشیڤکراو |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٩ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20191107133153/http://www.whiteweather.com/wd/vind/Windspeed.htm |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەروەھا لە ساڵی ٢٠١٠ەوە [[ڕێکخراوەی نێونەتەوەییی فڕۆکەوانیی مەدەنی|ڕێکخراوی فڕۆکەوانیی مەدەنیی نێونەتەوەیی]] (ICAO) پێشنیاری مەتر لە چرکەیەکدا دەکات بۆ ڕاپۆرتکردنی خێرایی با لەکاتی نزیکبوونەوە لە [[فڕگە|ڕێڕەوی فڕین]]، ئەمەش جێگەی یەکەی پێشوویان دەگرێتەوە کە بەکارھێنانی [[کیلۆمەتر لە کاتژمێرێکدا]] (کم/کاتژمێر) بوو.<ref>https://aerosavvy.com/wp-content/uploads/2014/08/an05_cons.pdf</ref> ھەروەھا بە ھۆکاری مێژوویی، یەکەکانی دیکەی وەک میل لە کاتژمێرێکدا (mph)، گرێکان (kn)،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Why is Wind Speed Measured in Knots? |ناونیشان=https://www.thoughtco.com/measuring-wind-speed-in-knots-3444011 |ڕێکەوتی سەردان=٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=ThoughtCo |زمان=en}}</ref> و پێ لە چرکەیەکدا (ft/s) ھەندێک جار بۆ پێوانەکردنی خێرایی با بەکاردەھێنرێن. لە ڕووی مێژوویییەوە، خێرایی با بە بەکارھێنانی پێوەرەکانی بیوفۆرت پۆڵێن کراوە، کە لەسەر بنەمای چاودێریی بینراوی کاریگەرییەکانی بای دیاریکراوی تایبەت لە دەریا یان لەسەر وشکانییە. == پێوانەکردن == [[پەڕگە:Anemometer-Animation.gif|وێنۆک|ئەنمۆمێتەرێکی مۆدێرن، کە بۆ گرتنی خێرایی با بەکاردێت.]] ئەنیمۆمەتر یان باپێو یەکێکە لەو ئامرازانەی کە بۆ پێوانەکردنی خێرایی با بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Koen |یەکەم=Joshua |ناونیشان=http://www.ciese.org/curriculum/weatherproj2/en/docs/anemometer.shtml |سەردێڕ=Najlepsze kasyna bez weryfikacji w 2025 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی نیسانی ٢٠١٨ |وێبگە=www.ciese.org |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢١ی کانوونی یەکەمی ٢٠٠٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20041221054444/http://ciese.org/curriculum/weatherproj2/en/docs/anemometer.shtml |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ئامێرێکە کە لە ستوونێکی ڕاست و سێ یاخود چوار کووپی قووڵ پێکھاتووە، ئەنمۆمێتەرەکە جووڵەی ئاسۆیی تەنۆلکەکانی ھەوا (خێرایی با) دەگرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=anemometer |ناونیشان=https://education.nationalgeographic.org/resource/anemometer |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئایاری ٢٠٢٥|وێبگە=education.nationalgeographic.org |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Wind speed}} {{تووڵی دەروازە|زانست|زانستی زەوی|کەشوھەوا|تەکنۆلۆژیا|فیزیک|جوگرافیا|گەردوون}} [[پۆل:خێراییی ھەوا]] [[پۆل:ھەوا]] [[پۆل:ئاسمان]] [[پۆل:پێوان]] [[پۆل:کەشوھەوا]] [[پۆل:کەش]] 3gbt0hqylvrqd243fianitu3j8wz1ct 0 286340 1590777 1541063 2026-06-16T09:01:57Z Ari Qasm 57423 1590777 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Infobox military conflict|conflict=|width=|partof=[[تێکھەڵچوونی نێوان عێراق و کوردەکان]]، [[شۆڕشی ئەیلوول]]|image=Hazhar (Hajar), Mullah Mustafa Barzani, Ahmad Tofiq, Jalal Talabani in the era Iraqi–Kurdish War (about 1960-70 years).png|caption=|date=١٩٦٠ - ١٩٦٢|place=[[باشووری کوردستان]]، [[عێراق]]|coordinates=|map_type=|map_relief=|latitude=|longitude=|map_size=|map_marksize=|map_caption=|map_label=|territory=ھێزە کوردییەکان دهۆک و زاخۆ لەگەل ناوچەکانی دەورووبەریان دەگرن|result=سەرکەوتنی پارتی * هەڵاتنی جاشەکان بۆ [[تورکیا]] و [[ئێران]]<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Schmidt |یەکەم=Dana |سەردێڕ=Journey Among Brave Men |ساڵ=١٩٦١|پەڕە=٨١|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=LWBtAAAAMAAJ&q=1961+jash+surchi&dq=1961+jash+surchi&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwiWu6Ke5u-PAxUB0AIHHZuxB0kQ6AF6BAgHEAM#1961%20jash%20surchi}}</ref>|status=|combatants_header=|combatant1={{tree list}} * {{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[پارتی دیموکراتی کوردستان|پ.د.ک]] ** {{flagicon image|Flag of Kurdistan.svg}} [[پێشمەرگە]] ** هۆزی نەروە|combatant2={{tree list}} *{{flagicon image|Flag of Iraq (1959–1963).svg}} [[یەکەمین کۆماری عێراق|کۆماری یەکەم]] **{{flagicon image|Flag of Iraq (1959–1963).svg}} [[جاش|خێڵە جاشەکان]] ***[[برادۆست]] ***زێباری ***[[سورچی]] ***[[خۆشناو]] ***[[هەرکی]] ***لاولان|combatant3=|commander1={{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}}[[مستەفا بارزانی]]{{ھن}}{{flagicon image|Former Flag of KDP.svg}} [[ئیبراھیم ئەحمەد]]{{POW}}|commander2={{flagicon image|Flag of Iraq (1959–1963).svg}} ئەحمەد ئاغا{{Assassinated|bold=no}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1959–1963).svg}} سادق میران{{Executed}}{{ھن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1959–1963).svg}} شێخ ڕەشیدی لاولان{{هن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1959–1963).svg}} مەحموود زێباری{{هن}}{{flagicon image|Flag of Iraq (1959–1963).svg}} [[عەبدولکەریم قاسم]]|commander3=|units1=|units2=|units3=|strength1=|strength2=|strength3=|casualties1=نەزانراو|casualties2=٥٠ سەربازی عێراقی کوژران<br>١٥٠ کەس بریندار بوون<br>٣٠٠٠ جاش کوژرا (بەپێی [[مستەفا بارزانی]])|casualties3=|notes=|campaignbox= }} '''ھەڵمەتی بارزانی دژ بە جاشەکان''' ھەڵمەتێک بوو دژی گرووپە خێڵەکییە پشتیوانکراوەکانی عێراق لە ماوەی ساڵانی ١٩٦٠-١٩٦٢، کە بە شێوەیەکی گشتی بە "[[جاش]]" لە [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستانی]] [[عێراق]] ناسراوە. ھێزەکانی [[مەلا مستەفا|مستەفا بارزانی]] شەڕیان لەگەڵ ھۆزە کوردییە ڕکابەرەکان کرد کە لەلایەن حکوومەتی عێراقەوە چەکدار و پاڵپشتی دەکران. قاسم چەکی بۆ سەرکردەکانی جاش دابین کرد یەکێکیان شێخ ڕەشید بوو لە هۆزی لاولان.<ref name=":8">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Pride and Power: A Modern History of Iraq|دوایین=Franzén|یەکەم=Johan|ناونیشان=https://www.google.com/books/edition/Pride_and_Power/YK8SEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=0|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-١-٧٨٧٣٨-٣٩٥-١|پەڕەکان=١٧٢-١٧٣|زمان=en}}</ref> بۆ لاوازکردنی بارزانی، عەبدولکەریم قاسم سەرکردەی عێراق ھاوپەیمانیی لەگەڵ دووژمنە خێڵەکییەکانی بارزانی کرد و پڕ چەکیانی کرد، لەوانە زێباری،<ref name=":4" /><ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Ahram|یەکەم=Ariel I.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=d0SCDwAAQBAJ&pg=PA137&dq=bradost+1961+barzani&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&sa=X&ved=2ahUKEwiKka6Ni_KPAxXk9LsIHfnsMxkQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=bradost%201961%20barzani&f=false|سەردێڕ=Break all the Borders: Separatism and the Reshaping of the Middle East|ڕێکەوت=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٠٩١٧٣٩-٥|پەڕەکان=١٣٧|زمان=en}}</ref><ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Donabed|یەکەم=Sargon|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=bwLdCQAAQBAJ&pg=PT79&dq=surchi+1961+barzani&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjf4firq_GPAxV-gf0HHekWAEsQ6AF6BAgJEAM#v=onepage&q=surchi%201961%20barzani&f=false|سەردێڕ=Reforging a Forgotten History: Iraq and the Assyrians in the Twentieth Century|ڕێکەوت=١ی شوباتی ٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Edinburgh University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٤٨٦-٨٦٠٥-٦|زمان=en}}</ref><ref name=":1">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Reisinezhad|یەکەم=Arash|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=lkpjDwAAQBAJ&pg=PA83&dq=pizhdar+iran+attack&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjl2rKw2--PAxUY1AIHHenLPMEQ6AF6BAgQEAM#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=The Shah of Iran, the Iraqi Kurds, and the Lebanese Shia|ڕێکەوت=٦ی تەممووزی ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=Springer|ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٨٩٩٤٧-٣|پەڕەکان=٨٣|زمان=en}}</ref><ref name=":9">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Voller|یەکەم=Yaniv|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=ZGtYEAAAQBAJ&pg=PA111&dq=jash+1961+barzani&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwi24s3e-_WPAxXngv0HHYWbEK0Q6AF6BAgKEAM#v=onepage&q=jash%201961%20barzani&f=false|سەردێڕ=Second-Generation Liberation Wars|ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٢|بڵاوکەرەوە=Cambridge University Press|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٦-٥١٣١٣-٢|پەڕەکان=١١١|زمان=en}}</ref><ref name=":10">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Oron|یەکەم=Yitzhak|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=vzZ71Eh5QvMC&redir_esc=y|سەردێڕ=Middle East Record Volume 2, 1961|ڕێکەوت=١٩٦١|بڵاوکەرەوە=The Moshe Dayan Center|زمان=en}}</ref> [[سوورچی]]،<ref name=":4" /><ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":10" /><ref name=":5">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Abdulla|یەکەم=Jamal Jalal|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=usQ2i-P7oPIC&pg=PA113&dq=pizhdar+iran+attack&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjl2rKw2--PAxUY1AIHHenLPMEQ6AF6BAgIEAM#v=onepage&q&f=false|سەردێڕ=The Kurds: A Nation on the Way to Statehood|ڕێکەوت=٧ی شوباتی ٢٠١٢|بڵاوکەرەوە=AuthorHouse|ژپنک=٩٧٨-١-٤٦٧٨-٧٩٧٢-٩|پەڕەکان=١١٣|زمان=en}}</ref> [[ھەرکی]]،<ref name=":4" /><ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":5" /> [[برادۆست|برادۆستی]]،<ref name=":4" /><ref name=":7" /><ref name=":0" /><ref name=":9" /><ref name=":5" /> لاولان،<ref name=":8" /><ref name=":7" /><ref name=":0" /> [[خۆشناو]] و ئەوانی دیکە.<ref name=":4" /><ref name="KurdishSources">*Sarkees, Meredith Reid; Dixon, William R. ''A Guide to Intra-state Wars: An Examination of Civil, Regional, and Intercommunal Wars, 1816–2014''. CQ Press, 2016. ISBN 978-1-4833-8447-4. *{{cite report|title=Iraq's Final Offensive: A Staff Report to the Committee on Foreign Relations, United States Senate|year=1988|publisher=U.S. Government Printing Office|location=Washington, D.C.}} </ref> بارزانی وەڵامی دایەوە و ئەم ھۆزە ڕکابەرانەی کردە ئامانج و دووژمنە سەرەکییەکانی وەک ئەحمەد محەممەد ئاغا، سەرۆکی عەشیرەتی زێباری لەناوبرد و شەڕی توندی لەدژی عەشیرەتەکانی ھەرکی و سوورچی و برادۆست ئەنجامدا. بارزانی بانگەشەی ئەوەی دەکرد کە زیاتر لە ٣٠٠٠ مەرگی بەسەر دووژمنەکانیدا سەپاندووە، زیانەکان بە قورس ھەژمار دەکران.<ref name="lolz">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Ballance|یەکەم=Edgar|ناونیشان=http://archive.org/details/kurdishrevolt1960000obal|سەردێڕ=The Kurdish revolt: 1961-1970|ڕێکەوت=١٩٧٣|بڵاوکەرەوە=[Hamden, Conn.] Archon Books|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٢٠٨-٠١٣٩٥-٨|پەڕەکان=٨١}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=O'Ballance|یەکەم=Edgar|ناونیشان=http://archive.org/details/kurdishstruggle100obal|سەردێڕ=The Kurdish struggle, 1920-94|ڕێکەوت=١٩٩٦|بڵاوکەرەوە=Macmillan Press|ئەوانی تر=Internet Archive|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٣٣-٦٤٤٧٨-٢|پەڕەکان=٥٠-٥١}}</ref> لە سەرەتای ساڵی ١٩٦١ ھێزەکانی بارزانی ناوچە ستراتیژییەکانیان کۆنترۆڵکردەوە لەوانە زاخۆ،<ref name=":10" /> بەمەش کۆنتڕۆڵی کورد فراوانتر بوو.<ref>Dabrowska, Karen & Hann, Geoff.</ref> ئەو عەشیرەتانەی شانبەشانی حکوومەتی عێراق شەڕیان دەکرد، کە لەلایەن زۆرێک لە کوردەکانەوە بە "جاش" ناسراون، بە شێوەیەکی بەرفراوان بە [[خیانەتکار]] سووکایەتییان پێدەکرا.<ref>Seddon, David.</ref><ref name=":0" /> ململانێکان دوای ئەوەی ھەوڵەکانی حکوومەت بۆ سەپاندنی چاکسازیی زەوی و باج لە ناوچە کوردستانییەکان لەلایەن سەرکردە عەشیرەتەکانەوە ڕەتکرایەوە و یاخیبوونێکی فراوانتری لێکەوتەوە.<ref name=":2">Degli Esposti, Nicola.</ref><ref name=":3">Marr, Phebe.</ref> لە بەھاری ساڵی ١٩٦١ ھێزەکانی بارزانی پێشڕەویی بەرچاویان کرد و ھۆزەکانی ڕکابەریان گۆشەگر کرد و ھاوپەیمانێتییەکانیان تێکشکا.<ref name=":2" /> چەسپاندنی دەسەڵاتی بارزانی بووە ھۆی بەرزبوونەوەی گرژی لەگەڵ عەبدولکەریم قاسم، کە بە ئاشکرا بێڕێزی بە بارزانی و ناسیۆنالیزمی کوردی دەکرد.<ref name=":1" /> ئەو ململانێیە شەڕی بە وەکالەت لە نێوان ھێزە ناسیۆنالیستە کوردییەکان و حکوومەتی عێراقدا بوو، کە ھۆزە کوردە ڕکابەرەکانیان وەک وەکیل بەکارھێنا.<ref name=":1" /> == تیرۆرکردنەکان == لەو ماوەیەدا تیرۆرە سەرەکییەکان ڕوویانداوە، لەوانە کوشتنی ئەحمەد محەممەد ئاغا<ref name=":5" /> و کوشتنی سادق میرانی خۆشناو،<ref name=":8" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Farouk-Sluglett|یەکەم=Marion|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=YA6MDwAAQBAJ&pg=PA81&dq=surchi+1961+barzani&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjf4firq_GPAxV-gf0HHekWAEsQ6AF6BAgNEAM#v=onepage&q=surchi%201961%20barzani&f=false|سەردێڕ=Iraq Since 1958: From Revolution to Dictatorship|دوایین٢=Sluglett|یەکەم٢=Peter|ڕێکەوت=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٠١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٥٧٧١-٣٧٣-٥|پەڕەکان=٨١|زمان=en}}</ref><ref name=":6">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Entessar|یەکەم=Nader|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=1ig7vi3Oc9QC&pg=PA81&dq=surchi+1961+barzani&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwjf4firq_GPAxV-gf0HHekWAEsQ6AF6BAgPEAM#v=onepage&q=surchi%201961%20barzani&f=false|سەردێڕ=Kurdish Politics in the Middle East|ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Rowman & Littlefield|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٣٩١-٤٠٣٩-٠|پەڕەکان=٨١|زمان=en}}</ref> کە [[پارتی دیموکراتی کوردستان]] تاوانبار بوو،<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Asadi|یەکەم=Awat|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=KJbXNA76tewC&pg=PA174&dq=1961+khoshnaw+barzani&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwius9LIi_WPAxVchf0HHcvXCHIQ6AF6BAgLEAM#v=onepage&q=1961%20khoshnaw%20barzani&f=false|سەردێڕ=Der Kurdistan-Irak-Konflikt: der Weg zur Autonomie seit dem Ersten Weltkrieg|ڕێکەوت=٢٠٠٧|بڵاوکەرەوە=Verlag Hans Schiler|ژپنک=٩٧٨-٣-٨٩٩٣٠-٠٢٣-٩|پەڕەکان=١٧٤|زمان=de}}</ref> لە ئەنجامدا ئیبراھیم ئەحمەد دەستگیرکرا و دواتر ئازادکرا.<ref name=":8" /><ref name=":6" /><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Pelletiere|یەکەم=Stephen C.|ناونیشان=https://books.google.iq/books?id=e19tAAAAMAAJ&q=1961+khoshnaw+barzani&dq=1961+khoshnaw+barzani&hl=en&newbks=1&newbks_redir=0&source=gb_mobile_search&ovdme=1&sa=X&ved=2ahUKEwius9LIi_WPAxVchf0HHcvXCHIQ6AF6BAgMEAM#1961%20khoshnaw%20barzani|سەردێڕ=The Kurds: An Unstable Element In The Gulf|ڕێکەوت=١٦ی ئایاری ١٩٨٤|بڵاوکەرەوە=Avalon Publishing|ژپنک=٩٧٨-٠-٨٩١٥٨-٦٨٩-٠|پەڕەکان=١٢٧|زمان=en}}</ref> لە ١٩٦١ بارزانی بەرپرسانی حکوومەتی لە ناوچە کوردستانییەکان دەرکرد و ئاگادارکردنەوەی کۆتاییی بۆ بەغدا دەرکرد و داوای ئۆتۆنۆمی کوردیی کرد.<ref>Ibp Inc. Kurdistan Business Law Handbook, 2012, p. 14</ref><ref name=":3" /> == پەرەسەندن بۆ ململانێی ڕاستەوخۆ لەگەڵ عێراق == لە ھاوینی ١٩٦١، بارزانی لە نزیکەوە لەگەڵ یاخیبووانی خێڵەکی لە باکووردا کاری دەکرد لە کاتێکدا ھێرشەکانی بۆ سەر ھێزەکانی جاش زیاد دەکرد کە دڵسۆز بوون بە بەغدا. لە مانگی ئەیلوولدا شەڕەکان توندتر بوون کاتێک ھۆزێکی ناوخۆیی (ئەرکۆ) ھێرشیان کردە سەر ستوونی سووپای عێراق، ئەمەش بووە ھۆی وەڵامدانەوەی ڕاستەوخۆی حکوومەت. عەبدولکەریم قاسم فەرمانی ھێرشی ئاسمانی بۆ سەر سەنگەرەکانی بارزانی دەرکرد، پاڵنەرەکەی لە نزیک سنوور ڕاگرت.<ref>Fadel, Kamaran Palani.</ref><ref name=":4">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McDowall|یەکەم=David|ناونیشان=https://books.google.iq/books/about/A_Modern_History_of_the_Kurds.html?id=PT8sEAAAQBAJ&source=kp_book_description&redir_esc=y|سەردێڕ=A Modern History of the Kurds|ڕێکەوت=٢٢ی نیسانی ٢٠٢١|بڵاوکەرەوە=Bloomsbury Academic|ژپنک=٩٧٨-٠-٧٥٥٦-٠٠٧٥-٥|پەڕەکان=٣١٢|زمان=en}}</ref> ئەوەی وەک گرژیی ناڕاستەوخۆ دەستی پێکرد، گۆڕا بۆ ململانێی ئاشکرا و سەرەتای [[شۆڕشی ئەیلوول|شەڕی یەکەمی عێراق-کورد]] (شۆڕشی ئەیلوول) بوو. == سەرچاوەکان == <references />{{تووڵی دەروازە|مێژوو|شەڕ|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:عێراق لە دەیەی ١٩٦٠]] [[پۆل:مێژووی کورد]] [[پۆل:زاخۆ]] [[پۆل:ململانێی کورد و عێراق]] [[پۆل:یاخیبوونی کوردان لە عێراق]] [[پۆل:ململانێکانی ١٩٦١]] [[پۆل:١٩٦١ لە عێراق]] [[پۆل:سەربزێوییەکانی عێراق]] [[پۆل:شەڕەکان بە بەشداریی پێشمەرگە]] [[پۆل:شەڕەکان]] [[پۆل:باشووری کوردستان]] [[پۆل:مێژووی باشووری کوردستان]] t4j6tk11ycaazlxfjfe5519zcj0h4gf 0 286485 1590747 1526248 2026-06-16T06:35:11Z 1silent scientist 51740 1590747 wikitext text/x-wiki {{Databox}} '''پاسەوانی کۆماری عێراق''' ({{Langx|ar|حرس العراق الجمهوري}}) لقێکی سەربازیی عێراق بووە لە ساڵی ١٩٦٩ تا ٢٠٠٣، کە بە پلەی یەکەم لە سەردەمی [[سەرۆک کۆماری عێراق|سەرۆکایەتی]] [[سەددام حوسێن|سەددام حوسێندا]] بوونی ھەبووە. سەرەتا یەکەیەکی [[پاسەوانی پریتۆرین|پاسەوانی پریتۆریایی]] بوو کە تاکە ئامانجی پاراستنی سەرۆک کۆماری عێراق بوو، لە کاتی [[شەڕی ئێران و عێراق|شەڕی ئێران و عێراقدا]] بە شێوەیەکی بەرچاو گەشەی کرد و گۆڕا بۆ ھێزێکی نوخبەی [[ھێزە چەکدارەکانی عێراق]]. دواتر بە ''فەیلەقی پاسەوانی کۆماری'' ناسرا، و پاشان ''فەرماندەیی ھێزەکانی پاسەوانی کۆماری'' (''RGFC'') لەگەڵ فراوانبوونی بۆ دوو فەیلەق. پاسەوانی کۆماری لە ساڵی ٢٠٠٣ دوای [[داگیرکردنی عێراق لە ساڵی ٢٠٠٣|داگیرکردنی عێراق]] لەلایەن [[ھێزە فرەنەتەوەیییەکان لە عێراق|ھاوپەیمانییەکی نێونەتەوەییی بە سەرۆکایەتی ئەمریکا]] ھەڵوەشایەوە. پاسەوانی کۆماری ئەو سەربازە نوخبانەی سوپای عێراق بوون کە ڕاستەوخۆ ڕاپۆرتیان بۆ سەددام حوسێن دەدا، بە پێچەوانەی ھێزی [[نیمچە سەربازی|نیمچە سەربازیی]] [[فیداییەکانی سەددام|فیداییەکانی سەددام]] و [[ھێزە وشکانییەکانی عێراق|سوپای ئاسایی عێراق]]. ئەوان باشتر ڕاھێنان و ڕێکوپێکی و ئامێری پێویست و مووچەیان زیاتر بوو لە سەربازە ئاساییەکانی عێراق، پاداشت و ئۆتۆمبێلی نوێ و خانووبەرەی پاڵپشتییان وەرگرتبوو. <ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://news.bbc.co.uk/1/shared/spl/hi/world/02/military_fact_files/v3_special_forces/html/pay.stm|سەردێڕ=US Marines and the Republican Guard: Pay|ئیش=[[BBC News]]}}</ref> ==مێژوو== ===جەنگی عێراق و ئێران=== لە سەرەتادا تواناکانی پاسەوانی کۆماری سنووردار بوون؛ ھەرچۆنێک بێت، لە کاتی [[جەنگی ئێران و عێراق|جەنگی عێراق و ئێراندا]] بۆ پێنج لیوا فراوان کرا، کە زیاتر بۆ ھێرشی پێچەوانە بەکار دەھێنران. لە ساڵی ١٩٨٦دا، بەھۆی زۆریی زیانەکانەوە، [[حیزبی بەعس (عێراق)|حیزبی بەعسی عێراق]] بڕیاری دا سیستمێکی نوێ پەیڕەو بکات و ھەزاران خوێندکاری زانکۆ بۆ سەربازی ڕاپێچ بکات.<ref>{{Cite web|url=https://www.globalsecurity.org/military/world/iraq/militia.htm|title=People's Army / Popular Army / People's Militia (Al Jaysh ash Shaabi)|website=www.globalsecurity.org}}</ref> ئەمەش بووە ھۆی ئەوەی پاسەوانی کۆماری بۆ نزیکەی ٢٨ تا ٣٣ لیوا زیاد بکات، کە لەلایەن ئەفسەرە لێھاتووەکانەوە سەرپەرشتی دەکران. ئەم ھێزە توانی ناوچە داگیرکراوەکانی وەک فاو ئازاد بکاتەوە و ھێرشی نوێ بکاتە سەر خاکی ئێران. ====پێکھاتەی شەڕ لە ١٩٨٠–١٩٨٨==== بەپێی سەرچاوە ئێرانییەکان، پێکھاتەکە بەم شێوەیە بوو:<ref>{{Cite web|url=https://www.hamshahrionline.ir/news/198133/آشنایی-با-عملیات-کربلای-۵|title=آشنایی با عملیات کربلای ۵|date=January 17, 2013|website=همشهری آنلاین|archive-url=http://web.archive.org/web/20181111170109/https://www.hamshahrionline.ir/news/198133/%D8%A2%D8%B4%D9%86%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A8%D8%A7-%D8%B9%D9%85%D9%84%DB%8C%D8%A7%D8%AA-%DA%A9%D8%B1%D8%A8%D9%84%D8%A7%DB%8C-%DB%B5|archive-date=2018-11-11}}</ref> * [[فیرقەی ١ (عێراق)|لیوای ١ی پیادەی میکانیکی]] * لیواکانی ٢ و ١٠ی زرێپۆش * لیوای ٣ی ھێزە تایبەتەکان * چەند لیوایەکی پیادە (٤، ٥، ٦، ٧، ٨، ١٦، ١٧) * لیوای ١١ی کۆماندۆ ===جەنگی کەنداو=== لە نێوان داگیرکردنی کووەیت و [[جەنگی کەنداو|جەنگی نێونەتەوەییی کەنداودا]]، فەرماندەیی ھێزەکانی پاسەوانی کۆماری دامەزرا و یەکەکان ڕێک خرانەوە.<ref>{{cite web |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA484530.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130702225459/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ada484530 |url-status=live |archive-date=July 2, 2013 |title=Iraqi Perspectives Project Phase II Um Al-Ma'arik (The Mother of All Battles): Operational and Strategic Insights from an Iraqi Perspective |publisher=Institute for Defense Analyses |date=May 2008 |page=272}}</ref> پاسەوانی کۆماری لەژێر فەرماندەیی فەریق ئەیاد فوتەیح ئەلڕاوی بوو<ref>{{cite web |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA484530.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130702225459/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ada484530 |url-status=live |archive-date=July 2, 2013 |title=Iraqi Perspectives Project Phase II Um Al-Ma'arik (The Mother of All Battles): Operational and Strategic Insights from an Iraqi Perspective |publisher=Institute for Defense Analyses |date=May 2008 |page=405}}</ref> و لە دوو فەیلەقی سەرەکی پێکھاتبوو کە فیرقەکانی وەک «حەمورابی»، «مەدینە»، و «تەوەکەلنا»یان لەخۆ دەگرت.<ref>{{cite web |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA484530.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130702225459/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ada484530 |url-status=live |archive-date=July 2, 2013 |title=Iraqi Perspectives Project Phase II Um Al-Ma'arik (The Mother of All Battles): Operational and Strategic Insights from an Iraqi Perspective |publisher=Institute for Defense Analyses |date=May 2008 |page=406}}</ref> جگە لەمانە، فیرقەی تایبەتی «ئەسساعیقە» و چەند فیرقەیەکی تری ناوخۆیی بۆ پاراستنی تەختەی باکوور و شەڕ دژی [[پێشمەرگە]] پێکھێنران. ===[[داگیرکاریی عێراق بۆ سەر کووەیت|داگیرکردنی کووەیت]]=== تا ١ی ئابی ١٩٩٠، زیاتر لە ١٠٠ ھەزار سەربازی عێراقی لەسەر سنووری کووەیت کۆکرانەوە.<ref>{{cite news |url=https://news.bbc.co.uk/onthisday/hi/dates/stories/august/2/newsid_2526000/2526937.stm |title=1990: Iraq invades Kuwait |work=[[BBC News]]}}</ref> لە ٢ی ئابدا، ھەشت فیرقەی پاسەوانی کۆماری ھێرشیان کردە سەر کووەیت.<ref>{{cite web |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA484530.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130702225459/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ada484530 |url-status=live |archive-date=July 2, 2013 |title=Iraqi Perspectives Project Phase II Um Al-Ma'arik (The Mother of All Battles): Operational and Strategic Insights from an Iraqi Perspective |work=[[Institute for Defense Analyses]] |date=May 2008 |page=123}}</ref> ژمارەی سەربازانی عێراق حەوت ئەوەندەی سوپای کووەیت بوو، بەو ھۆیەشەوە داگیرکارییەکە زۆر بە خێرایی ئەنجام درا.<ref>{{cite web |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA484530.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130702225459/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ada484530 |url-status=live |archive-date=July 2, 2013 |title=Iraqi Perspectives Project Phase II Um Al-Ma'arik (The Mother of All Battles): Operational and Strategic Insights from an Iraqi Perspective |work=Institute for Defense Analyses |date=May 2008 |page=118}}</ref> دوای کۆنتڕۆڵکردنی ناوچەکە، پاسەوانی کۆماری بۆ پێگەی یەدەگی ستراتیژی پاشەکشەی کرد.<ref>{{cite web |url=https://apps.dtic.mil/sti/pdfs/ADA484530.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20130702225459/http://www.dtic.mil/cgi-bin/GetTRDoc?AD=ada484530 |url-status=live |archive-date=July 2, 2013 |title=Iraqi Perspectives Project Phase II Um Al-Ma'arik (The Mother of All Battles): Operational and Strategic Insights from an Iraqi Perspective |work=[[Institute for Defense Analyses]] |date=May 2008 |page=169}}</ref> ===[[شەڕی کەنداو|گەردەلوولی بیابان]]=== لە ٢٤ی شوباتی ١٩٩١، ھێزەکانی ھاوپەیمانان ھێرشی زەوینییان بۆ سەر عێراق دەست پێ کرد. پاسەوانی کۆماری کە بەھۆی بۆردومانی ھەوایییەوە لاواز ببوو، نەیتوانی بەرگەی پێشڕەوییەکان بگرێت، بەڵام لە چەندین شەڕی تانکی گەورەدا وەک «٧٣ ئیستینگ» بەشدارییان کرد. ھەرچەندە ئەمریکییەکان سەرکەوتنیان بەدەست ھێنا، بەڵام یەکەکانی پاسەوانی کۆماری بەرگرییان کرد و توانییان چەندین فڕۆکە و ھەلیکۆپتەری ئەمریکی بخەنە خوارەوە.<ref>{{cite web|url=https://news.google.com/newspapers?nid=1356&dat=19910408&id=0SgxAAAAIBAJ&pg=1267,5795234|title=Ocala Star-Banner – Google News Archive Search|work=google.com|access-date=9 December 2014}}</ref> فیرقەی «مەدینە» یەکێک بوو لەو یەکانەی کە تا کۆتایی مایەوە و جەنگا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Republican Guard (Iraq)}} {{شریتی دەروازە|شەڕ|عێراق}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} m3fueruavurz0cabh6bmafb1weh5xea 0 288118 1590596 1547855 2026-06-15T17:33:16Z CommonsDelinker 62 "Iraq,_Saddam_Hussein_(222).jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Abzeronow|Abzeronow]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Iraq, Saddam Hussein (222).jpg|]]. 1590596 wikitext text/x-wiki {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٢٥}} {{Databox|وێنە= }}'''ھەڵبژاردنی سەرۆکایەتی کۆماری عێراق''' بۆ دووەم جار لە مێژووی ھاوچەرخی ئەم وڵاتەدا لە ١٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠٠٢ بەڕێوەچوو. بەپێی ئامارە فەرمییەکان، ڕێژەی بەشداریکردن ١٠٠٪ بووە، لە کۆی گشتی نزیکەی ١١،٤٤٥،٦٣٨ دەنگدەر کە لە ڕۆژی ھەڵبژاردنەکاندا تۆمارکراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=16 أكتوبر 2002 |ناونیشان=https://www.aljazeera.net/news/arabic/2002/10/16/%D8%B5%D8%AF%D8%A7%D9%85-%D9%8A%D8%AD%D8%B5%D9%84-%D8%B9%D9%84%D9%89-%D9%85%D8%A7%D8%A6%D8%A9-%D8%A8%D8%A7%D9%84%D9%85%D8%A7%D8%A6%D8%A9-%D9%81%D9%8A-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D9%81%D8%AA%D8%A7%D8%A1 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200404182941/http://aljazeera.net/news/arabic/2002/10/16/صدام-يحصل-على-مائة-بالمائة-في-استفتاء-الرئاسة-94de-3a577c116580 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی نیسانی ٢٠٢٠}}</ref> [[عیزەت دووری|عیزەت ئیبراھیم دووری]]، جێگری سەرۆکی [[ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕش (عێراق)|ئەنجومەنی فەرماندەیی شۆڕشی عێراق]] ڕای گەیاند، [[سەددام حوسێن|سەددام حوسێن،]] سەرۆککۆماری عێراق، ١٠٠٪ی دەنگەکانی پێویستی بۆ نوێکردنەوەی خولی سەرۆکایەتییەکەی بۆ خولێکی نوێی حەوت ساڵەی دەستەبەر کردووە، کە بە شێوەیەکی یاسایی لە ساڵی ٢٠٠٩ کۆتایی ھات. دوایین گشتپرسیی بۆ سەرۆکایەتی کۆمار لە ١٥ی تشرینی یەکەمی ساڵی ١٩٩٥ ئەنجامدرا و تێدا [[سەددام حوسێن]] سەرۆک کۆمار ٩٩.٦٦٪ی دەنگەکانی بەدەستھێنا. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{شریتی دەروازە|ژیاننامە|سیاسەت|عێراق|دەیەی ٢٠٠٠}} [[پۆل:سەددام حوسێن]] 7p7gscgx3ikod2zo08hfl2n9nuqek69 0 291809 1590684 1568237 2026-06-15T20:51:17Z MFTG 21816 /* ناو */ 1590684 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی نیشتنگە | ناو = دیانا | ناوی_فەرمی = '''{{lang-ar| دیانا}}<br>{{lang-en| Dyana }}''' | ناوی_خۆماڵی = | زمانی_ناوی_خۆماڵی = | ناوەکانی_تر = | جۆری_نیشتنگە = '''[[شارەدێ]]''' <!--- وێنەکان، ناسناو، دروشم ---> | وێنە = | شرۆڤەی_وێنە = | وێنەی_ئاڵا = | قەبارەی_ئاڵا = 300px | وێنەی_مۆر = | قەبارەی_مۆر = | وێنەی_نیشان = | قەبارەی_نیشان = | ناسناو = | دروشم = <!-- نەخشەکان و شوێنی جوگرافیایی ------> | وێنەی_نەخشە = {{Infobox mapframe | zoom=12 |coord={{Coord| 36.66208| 44.53553 }}}} | قەبارەی_نەخشە =200px | شرۆڤەی_نەخشە = '''شارەدێی دیانا''' | دەرزیی_نەخشە = Kurdistan Region#Iraq#Asia | ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = | شوێنی_ناونیشانی_دەرزیی_نەخشە = top | قەبارەی_دەرزیی_نەخشە = 300px | شرۆڤەی_دەرزیی_نەخشە = جێگەی لە [[ھەرێمی کوردستان]]دا##جێگە لە [[عێراق]]دا##جێگە لە [[ئاسیا]]دا | بەرزونزمیی_دەرزیی_نەخشە = ١ | پۆتانەکان = {{coord| 36.66208| 44.53553 |region:IQ|display=inline,title}} | دەرزیی_دیاریکردنی_پۆتانەکان = <!-- شوێن ------------------> | جۆری_دابەشکراو = [[وڵات]] | ناوی_دابەشکراو = {{ئاڵا|عێراق}} | جۆری_دابەشکراو١ = [[ھەرێمی فێدراڵ]] | ناوی_دابەشکراو١ = {{ئاڵا|ھەرێمی کوردستان}}<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |سەردێڕ=Kurdistan Regional Government |بڵاوکەرەوە=KRG |ڕێکەوتی سەردان=٩ی ئابی ٢٠١٢|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٦ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141006170845/http://www.krg.org/articles/detail.asp?lngnr=12&smap=03010300&rnr=140&anr=23911 |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> | جۆری_دابەشکراو٢ = [[پارێزگا]] | ناوی_دابەشکراو٢ = [[پارێزگای ھەولێر]] | جۆری_دابەشکراو٣ = [[قەزا]] | ناوی_دابەشکراو٣ = [[قەزای سۆران|سۆران]] | جۆری_دابەشکراو٤ = [[ناحیە]] | ناوی_دابەشکراو٤ = [[ناحیەی دیانا]] <!-- دامەزران ---------------> | سەردێڕی_دامەزران = بوون بە [[شارەدێ]] | ڕێکەوتی_دامەزران = ١٩٦١ | سەردێڕی_دامەزران١ = | ڕێکەوتی_دامەزران١ = | سەردێڕی_لەناوچوون = | ڕێکەوتی_لەناوچوون = | دامەزرێنەر = | ھۆکاری_ناونران = <!-- ڕێبەرەکان، شێوازی دەسەڵات ---> | پەراوێزەکانی_دەسەڵات = | جۆری_دەسەڵات = | حیزبی_سەرۆک = | سەرناوی_سەرۆک = بەڕێوەبەر | ناوی_سەرۆک = فەرزەنگ ئەحمەد لاوکە | سەرناوی_سەرۆک١ = | ناوی_سەرۆک١ = | سەرناوی_سەرۆک٢ = | ناوی_سەرۆک٢ = <!-- ڕووبەر ----------------------> | سەرجەمی_ڕووبەر_بە_کم٢ = ٠٫٤٨٩ | ڕووبەری_وشکایی_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_بە_کم٢ = | ڕووبەری_ئاو_لەسەددا = | ڕووبەری_شاری_بە_کم٢ = | ڕووبەری_لادێیی_بە_کم٢ = <!-- بەرزایی ---------------------> | بەرزایی_بە_م = ٦٥٠ | بەرزترین_بەرزایی_بە_م = | نزمترین_بەرزایی_بە_م = <!-- ژمارەی_دانیشتووان ----------------> | ژمارەی_دانیشتووان = ٨٠٠<ref> https://www.kurdipedia.org/files/books/2011/62722.PDF?ver=129817313510000000</ref> | دانیشتووان_لە = [[١٩٧٧]] | چڕیی_دانیشتووان_بە_کم٢ = | مەزندەی_دانیشتووان = | مەزندەی_دانیشتووان_لە = | دانیشتووانی_شاری = | چڕیی_دانیشتووانی_شاری_بە_کم٢ = | دانیشتووانی_لادێیی = | چڕیی_دانیشتووانی_لادێیی_بە_کم٢ = | سەرناوی_دانیشتووان = دیانایی | ئاگاداریی_دانیشتووان = <!-- دانیشتوواناسی (بەشی ١) --------> | جۆری_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] و [[ئایین]] | سەرناوی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمان]] | زانیاریی١_دانیشتووانناسی١ = [[زمانی کوردی|کوردی]]([[کوردیی ناوەندی|سۆرانی]] و [[کوردیی باکووری|کرمانجی]]) [[زمانی سوریانی|سریانی]] | سەرناوی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئایین]] | زانیاریی٢_دانیشتووانناسی١ = [[ئیسلام]]([[سوننە]]) و [[مەسیحی]] | سەرناوی٣_دانیشتووانناسی١ = [[بنەمای پەرەسەندنی مرۆڤی|ب پ م]](٢٠١٧) | زانیاریی٣_دانیشتووانناسی١ = ٠٬٧٥٨<ref name="GlobalDataLab">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hdi.globaldatalab.org/areadata/shdi/|سەردێڕ=Sub-national HDI - Area Database - Global Data Lab|وێبگە=hdi.globaldatalab.org|زمان=en|ڕێکەوتی سەردان=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٨}}</ref><br/>{{color|#0c0|بەرز}} · ٢٦مین <!-- کاتناوچە --------------> | کاتناوچە١ = [[ناوچەی کاتی]] | جیاوازی١_لە_utc = +٣:٣٠ | کاتناوچە١_DST = [[ھاوین]] | جیاوازی١_لە_DST = +٤:٣٠ <!-- کۆدی_پۆستە، کۆدی_ناوچە ---> | جۆری_کۆدی_پۆستە = | کۆدی_پۆستە = | جۆری_کۆدی_پۆستە٢ = | کۆدی_پۆستە٢ = | جۆری_کۆدی_ناوچە = [[تەلەفۆن]] | کۆدی_ناوچە = ٠٠٩٦٤ <!-- وێبگە، پەراوێزەکان --------> | وێبگە = | پەراوێزەکان = }} '''دیانا''' یەکێکە لە شارەدێیەکانی [[قەزای سۆران]] لە [[پارێزگای ھەولێر]] لە [[ھەرێمی کوردستان]] لە [[عێراق]]. شارەدێی دیانا ناوەندی [[ناحیەی دیانا]]یە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = جوگرافیای کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19922.PDF?ver=129815958210000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = نەخشەی ھەرێمی کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/relatedfiles/2018/148438/0001.PDF?ver=131678453340000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = ناوەندی زانیارییە مرۆییە ھاوبەشەکان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = یەکە کارگێڕیەکانی پارێزگاکانی ھەرێمی کوردستان، لەسەر ئاستی پارێزگا و قەزا و ناحیە و ژینگە گەڕەک/گوند | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/a212.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = دەستەی ئاماری حکوومەتی ھەرێمی کوردستان |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = رووپێوی دیمۆگرافی لە ھەرێمی کوردستان 2017 | ناونیشان = https://krso.gov.krd/content/upload/1/root/080519013929.pdf |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = IOM |زمان = [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = پێکھاتەی نەتەوەیی دانیشتوان لە باشووری کوردستان | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/files/books/2010/19861.PDF?ver=129816712610000000 |ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی شوباتی ٢٠٢٣| نووسەر = د.عەبدوڵڵا غەفوور | زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> دیانا بە دووریی (١٠٤)کیلۆمەتر دەکەوێتە باکووری ڕۆژھەڵاتی شاری [[ھەولێر]]، بە دووریی (١)کیلۆمەتر دەکەوێتە باکووری شارۆچکەی [[سۆران (شار)|سۆران]].<ref> https://www.wishe.net/details.aspx?=hewal&jmare=18419&Jor=4</ref> شارەدێی دیانا لە ئێستادا تێکەڵ بە شاری [[سۆران (شار)|سۆران]] بووەتەوە و وەک گەڕەکێکی ئەو شارەی لێھاتووە. == ناو == * شارەدێی دیانا، کە ئێستا بەشێکە لە سەنتەری شارۆچکەی [[سۆران (شار)|سۆران]] لە [[پارێزگای ھەولێر]]، یەکێکە لەو ناوچە دەوڵەمەندانەی کە مێژوویەکی دێرینی لە پێکەوەژیانی ئایینی ([[موسڵمان]] و [[مەسیحی]]) ھەیە. بۆ بنەچەی ناوی "دیانا" دوو بۆچوونی زۆر سەرەکی و مێژوویی ھەن: ** بۆچوونی ئایینی و زمانی (دیان/مەسیحی): ئەمە بەھێزترین، باوترین و مێژووییترین بۆچوونە لەسەر ناوی ئەم ناوچەیە، لە [[زمانی کوردی]]دا، وشەی "دیان" یان "دیانان" بە واتای مەسیحی/فەلە دێت. لە کۆندا، پێش ئەوەی [[سۆران (شار)|سۆران]] ببێتە ئەم شارە گەورەیەی ئێستا، دیانا گوندێکی گەورەی کریستیانەکان (ئاشووری و ئەرمەنییەکان) بووە لە ناوچەکەدا. کاتێک خەڵکی دەوروبەر یان گەشتیاران چوونەتە ئەو شوێنە، وتوویانە دەچینە "گوندی دیانان" یان "دیانا"، واتە "شوێنی مەسیحییەکان". بە تێپەڕبوونی کات ناوەکە وەک خۆی جێگیر بووە و دواتریش کە ناوچەکە گەشەی کرد، ناوە کارگێڕییەکەی ھەر بە "دیانا" مایەوە. ** بۆچوونی مێژوویی کۆن (خوداوەندی دیانا): بۆچوونێکی تر کە کەمتر لۆژیکییە بەڵام وەک ئەگەرێکی ئەفسانەیی یان مێژوویی کۆن باس دەکرێت، دەڵێت، ناوەکە لە ناوی خوداوەندی ڕاوکردن و سروشت لای ڕۆمانییە کۆنەکان وەرگیراوە کە ناوی "دیانا" (Diana) بووە. لایەنگرانی ئەم بۆچوونە پێیان وایە کە بەھۆی سروشتە کێوی و شاخاوییەکەی ناوچەکەوە کە لە کۆندا شوێنی ڕاوکردنی میر و پاشاکان بووە، ناوی ئەم خوداوەندەی بەسەردا بڕاوە، بەڵام زۆربەی مێژوونووسان پێیان وایە ئەمە تەنھا ڕێککەوتنی ناوە و بنەچە ڕاستەقینەکەی ھەر لە وشەی "دیان"ی کوردییەوە ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب| سەردێڕ = وڵاتەکەت باشتربناسە | ناونیشان = https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=2011103122042362685&lng=1 | نووسەر = مەلا جەمیل ڕۆژبەیانی |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]]}}</ref> * (دیانا) وشەیێکی ئەکەدی ئاشووری کۆنە، کاتێک لەناو فەرھەنگی زمانی ئەکەدی ئاشووری کۆن دەگەڕێین، ئەوە دەبینین کە وشەی (دیانا) بەواتای (دادوەرحاکم) دێت. ئەمەش لەوکاتەیە کە دەگووترێت (بێت دینا)، واتا (دادگا،محکمە)یێکی ئاشووری لە ناوچەی دیانا ھەبووە لەسەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]]یی و تیایدا (دیانا،دادوەر،حاکم) دادوەری کردووە، بۆیە (دیانا) ھەر لەم ناوەوە ھاتووە.<ref>https://www.zarikrmanji.net/Home/Details/22966/%D9%85%DB%8E%DA%98%D9%88%D9%88%DB%8C-%D8%AF%DB%8C%D8%A7%D9%86%D8%A7/22966/</ref> == جوگرافیا == ئەو ناوچە و شوێنە پێدەگوترێت (دیانا) کە تاوەکو ئەمڕۆمان بەشێکە لە چوارچێوەی و سنووری (ئیدارەی سەربەخۆی سۆران) و دەکەوێتە بە دووریی نزیکەی (١٠٤کم) لە باکووری ڕۆژھەڵاتی پایتەختی [[ھەرێمی کوردستان]] ([[ھەولێر]]) و لەسەر ھێڵی پانی (43-36 و 38-36) و ھێڵی درێژی (39-44 و 27-44) ڕووەو ڕۆژھەڵات. == مێژوو == * دیانا لەسەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئاشوور]]ی وەک (مەنفا-شوێنی دوورخستنەوەی تاوانبارا) بەکارھێندرابێت لەلایەن [[ئاشوورییەکان]]ەوە، بەڵگەی ئەمەش، بوونی ناوەکەیەتی کە بە دادوەر دێت و دەگێڕنەوە کە لەو سەردەمەدا ئەم دادوەرە بۆ دادگاییکردنی ئەو تاوانبارانە لەوێبووە کە لەلایەن ئاشوورییەکانەوە دووردەخرانەوە وەک سزا. دۆزینەوەی چەندین کەلوپەلی سەردەمی ئاشوورییەکان بووە لەسەر ئەو گڕدۆڵەی کە دەکەوێتە نێوان (دیانا و ھاودیان) لە ساڵانی (١٩٤٥ز) لەلایەن ھەندی لە توێژەران سەبارەت بە مێژووی ئاشوورییەکان. * نووسەرو ئەکادیمی (ئیڤان جانی) لە یەکێک لە وتارەکانی بە ئاماژەکردن بە کتێبی (مالک کیورکیس مالک: تشعیتا دبیت نھرین، ل٣٧٠-٣٧١)دەنووسێت و دەڵێت: دیانا یەکێک بووە لە ناوچە ئاشوورییەکانمان کە ھەر لە سەدەی ١٤ زایینییەوە تاوەکو دەگاتە سەدەی ١٨ زایینییەوە کەوتووەتە بەر شاڵاوی داگیرکاریی و ھەڵمەتی سەربازی تورک و فارسەکان، ھەروەھا دەڵێتەوە کە پادشایێکی ئاشووری لەوێوە ھەبووە بە ناوی (ئاشووربان) کە لەدوای مردنی باوکی (پادشا بھرانا) ساڵی (١٨٢٠ز) ھاتووەتە سەر حوکم. ئەم پادشایە؛ (ئاشووربان) خوێندنی خۆی لە قوتابخانەی (دیر مار سۆفیا)ی کەوتووی نێو چیایی دیانا، وەرگرتووە. (الانبائی) نووسەر (شموئیل جمیل: کەسایەتی ئایینیی بووە) کە لە کۆتاکانی سەدەی ١٩می زایینییەوە نووسیوە و تیایدا دەخوێنین کاتێک کە دەڵێت: لە [[ڕەواندز]]ەوە چووین بۆ دیانا، ڕێگاکەی نزیکە (١) کاتژمێر بوو، لە دیانا نزیکەی (٣٠) خانوو ھەیە، (١١) لە خانووەکان [[مەسیحی]]ین و قەشەیەکیان ھەیە بەناوی (عیسا). ئەوانی تر لە نەتەوەی [[کورد]]ن.ھەروەھا کەنیسەیێکی بچووکیشیان ھەیە بەناوی کەنیسەی (مارکیورکیس).<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/The_Cambridge_History_of_the_First_World_War</ref> * لە ساڵانی (١٩٢٠ز)ەوە، کاتێک [[بەریتانیای مەزن|بەریتانییەکان]] بەشێک لە [[ئاشوورییەکان]]ی بۆ ناوچەی دیانای ھێنا، دوای [[کۆمەڵکوژیی سەیفۆ]]. چەندین خێزانی ڕەسەنی ئاشووری [[مەسیحی]] لە دیانا ھەبوون کە خەڵکانی خۆجێو ڕەسەنی دیانا بوون و مێژوویێکی درێژیان ھەبووە لە دیانا. ئەمەش سەلمێنەری ئەوەیە کە ئاشوورییە مەسیحییەکان بەر لە بیستەکانی سەدەی ڕابردوو لە دیانا نیشتەجێبوون. بۆیە دەبینین کە ھەر لەوکاتەوە نێشتەجێی [[ئاشوورییەکان]] بەشێوەی ڕێکخراو لەسەر دیانا بەردەوامبووە و بە (٣) قۆناغ و ماوەی یەک لەدوای یەکی جیاواز ئەنجامدراوە بەم شێوەیە. قۆناغی یەکەم: (١٩٢٠-١٩٢٥). قۆناغی دووەم: (١٩٢٥-١٩٣٢). قۆناغی سێیەم: (١٩٣٢-١٩٣٣).<ref>https://brill.com/display/book/edcoll/9789004323285/B9789004323285_011.xml</ref> == ئەمانەش ببینە == * [[ئیدارەی سۆران]] * [[سۆران (شار)|سۆران]] * [[ناحیەی دیانا]] * [[ئاشوورییەکان]] ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{قەزای سۆران}} {{شار، شارۆچکە و شارەدێیەکانی ھەرێمی کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|کوردستان|عێراق}} [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکانی پارێزگای ھەولێر]] [[پۆل:شارەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:نیشتەجێبوونی کوردەکان لە عێراق]] f80vqam2kb1653i3uet1jkqe17uoo82 0 292394 1590748 1588561 2026-06-16T06:43:45Z ~2026-35064-76 77122 زیادکردن/چاککردنی سەرچاوە(کان) خاوێنکردن و ڕێکخستنەوە 1590748 wikitext text/x-wiki '''مەندان''' یان '''مەندا'''، یەکێکە لە سێ تیرە یان لقە سەرەکییەکەی عەشیرەتی [[هەرکی]]. ئەم تیرەیە خاوەن مێژوویەکی دێرینن و بەشێکی گرنگی پێکهاتەی کۆمەڵایەتی و مێژوویی ئەم عەشیرەتە پێکدەهێنن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب |ناونیشان=کورد و کوردستان|سەردێڕ=ڕەنگدانەوەى بارودۆخى کۆمەڵایەتى ئافرەتى کورد لە باشوورى کوردستان لە ڕۆژنامەوانى کوردیدا (١٩٦٨-١٩٧٩) |نووسەر=محەمەد ئەمین زەکی بەگ |ساڵ=٢٠٠٢ |زمان=کوردی}}</ref> == ڕەگ و ڕیشە == مێژووی مەندان تێکەڵە بە مێژووی گشتی هەرکییەکان. بەپێی گێڕانەوە زارەکییەکان و سەرچاوە مێژووییەکان، مەندا یەکێک بووە لە لقە کۆچەرییەکانی هەرکی کە لە ناوچە شاخاوییەکانی باکووری کوردستان (وەک جۆلەمێرگ و شەمدینان) و باشووری کوردستان و ڕۆژهەڵاتی کوردستان (ناوچەی تەرگەوەڕ و مەرگەوەڕ) نیشتەجێ بوون. == پێکهاتەی کۆمەڵایەتی (مانەکان) == تیرەی مەندان لە ڕووی پێکهاتەی هۆزایەتییەوە لە چەندین بنەماڵە و ماڵی گەورە پێکدێت، کە گرنگترینیان ئەمانەن: گرنگترینیان ئەمانەن: === خدری === * حاجی ئاغا * مالە زاهیر * هەسنی * مالە عیسێ * بەدری * مام براهیما * مالە کورەڕەش * مالە گیادین * مالە حاج * مام حاجکا * مالە کیوی * مالە مەد حەمەدی * بابە زینی * مالە سیار === ڕاستەمەندا === * ئاودیا * مام شێخا * کانیەسپی * ئاقوبا * شابی == جوگرافیای نیشتەجێبوون == مەندانەکان بە شێوەیەکی گشتی لەم ناوچانەدا دابەش بوون: # '''لە هاویناندا (کوێستان):''' ناوچە شاخاوییە بەرزەکانی سەر سنووری نێوان تورکیا و عێراق و ئێران (وەک دەوروبەری شەمدینان و مەرگەوەڕ). # '''لە زستاناندا (گەرمیان):''' دەشتاییەکانی دەوروبەری [[هەولێر]]، [[خەبات (شارۆچکە)|خەبات]]، [[بەردەڕەش]] و ئاکرێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=تیرە و هۆزەکانی کورد|سەردێڕ=هەڵسەنگاندنی دەستنووسی مێژووی کوردەلوژیای زانای کورد، قەناتی کوردۆ (کوردۆیڤ) |ماڵپەڕ=زانیاری |زمان=کوردی}}</ref> == ژیان و ئابووری == سەرچاوەی سەرەکیی داهاتی مەندانەکان لە مێژوودا ئاژەڵداری (مەڕ و بزن) بووە، کە بەرهەمەکانیان بۆ بژێوی و بازرگانی بەکارهێناوە. == ئەمانەش ببینە == * [[هەرکی]] * [[بنەجی (ھەرکی) | بنەجی]] * [[سەرھاتی (ھەرکی)|سەرهاتی]] * [[سیدا (ھەرکی)|سیدا]] == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[کۆ پۆل:عەشیرەتە کوردەکان]] [[کۆ پۆل:هەرکی]] {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} qg0pntn3man8u3eqbj713azlyknmzfo 4 292559 1590537 1590464 2026-06-15T13:47:39Z Rahel khdhr 75558 /* خشتەی وتارەکان */ 1590537 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:ShamallBaqii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | گال | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | هەوکردنی جگەر A | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | ناچالاک |- | دیفتیریا | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | نەخۆشی وسواس-ناچاربوون | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | ئیشکاو | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | ئیمپاکس | [[:en:Mpox|Mpox]] | | | | |- | تاوی زەرد | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | | Shamall | | |- | تیفۆس | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | سۆرەک | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | سووربوونی چاو | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | داربەڕووی ئەورووپی | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | نەخۆشی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | خەمگینی قووڵ | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | نەخۆشی خەوی ئەفریقی | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | سارس | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | لیشمانیاز | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | هیمۆفیلیا | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | هەرپیس | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | نەخۆشی لایم | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | شستۆسۆمیاز | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | شۆکی خوێنگەڕان | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | پلاسیبۆ | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | کورتەباڵایی | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | بۆتولیزم | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | لیپتۆسپایرۆسیس | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | چاوچێتی | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | ئەکرۆمیگالی | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | نەخۆشی کەسایەتی سنووری | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | منداڵبوونی ناتەواو | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | نەخۆشی پێ و دەم | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | نەخۆشی چاگاس | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | چیکۆنگۆنیا | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | فڕینی خوێنڕەگ | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | تووی سپی | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | خەونڕۆیشتن | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | کەمی ئۆکسجین | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | سندرۆمی تۆرێت | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | | چالاک |- | مڕ | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | داربەڕووی هەمیشەسەوز | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | ئاسکاریاز | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | ئۆنکۆسێرکیاز | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | مایەستینیا گراڤیس | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | تراکۆما | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | دەریایی زەردەدار | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | | | |- | پێش ئیکلامپسیا | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | تووشبوونی ڕێگای میز | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | مردووپەروەری سێکسی | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | سووربوونی لووت | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | خات | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | سەرماگرتوو | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | نەخۆشی ئەدیسن | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | سیستیسێرکۆسیس | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | گرێی کەمترخۆیی | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | نیمی هندی | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | چاوپێکەوتن | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | | | |- | تاوی زیکا | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | ترسی نەخۆشی | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | شەکرەی جۆری دوو | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | ترسی ژمارە ١٣ | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | | | |- | نەخۆشی کرۆیتسفێلد-یاکۆب | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | لێدانی گەرما | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | | | |- | هێپارین | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | سارکۆیدۆسیس | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | نەخۆشی گاگای شێت | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | سندرۆمی کلاینفێلتەر | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | چالاک |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | چالاک |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} 4u3srrng4t59hkc01v4zzflsj60b19q 1590538 1590537 2026-06-15T13:50:35Z Rahel khdhr 75558 /* خشتەی وتارەکان */ 1590538 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:ShamallBaqii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | گال | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | هەوکردنی جگەر A | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | ناچالاک |- | دیفتیریا | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | نەخۆشی وسواس-ناچاربوون | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | ئیشکاو | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | ئیمپاکس | [[:en:Mpox|Mpox]] | | | | |- | تاوی زەرد | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | | Shamall | | |- | تیفۆس | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | سۆرەک | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | سووربوونی چاو | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | داربەڕووی ئەورووپی | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | نەخۆشی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | خەمگینی قووڵ | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | نەخۆشی خەوی ئەفریقی | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | سارس | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | لیشمانیاز | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | هیمۆفیلیا | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | هەرپیس | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | نەخۆشی لایم | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | شستۆسۆمیاز | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | شۆکی خوێنگەڕان | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | پلاسیبۆ | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | کورتەباڵایی | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | بۆتولیزم | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | لیپتۆسپایرۆسیس | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | چاوچێتی | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | ئەکرۆمیگالی | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | نەخۆشی کەسایەتی سنووری | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | منداڵبوونی ناتەواو | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٢٥ کیلۆبایت (١٬٧٩٩ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | نەخۆشی پێ و دەم | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | نەخۆشی چاگاس | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | چیکۆنگۆنیا | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | فڕینی خوێنڕەگ | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | تووی سپی | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | خەونڕۆیشتن | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | کەمی ئۆکسجین | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | سندرۆمی تۆرێت | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | | چالاک |- | مڕ | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | داربەڕووی هەمیشەسەوز | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | ئاسکاریاز | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | ئۆنکۆسێرکیاز | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | مایەستینیا گراڤیس | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | تراکۆما | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | دەریایی زەردەدار | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | | | |- | پێش ئیکلامپسیا | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | تووشبوونی ڕێگای میز | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | مردووپەروەری سێکسی | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | سووربوونی لووت | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | خات | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | سەرماگرتوو | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | نەخۆشی ئەدیسن | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | سیستیسێرکۆسیس | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | گرێی کەمترخۆیی | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | نیمی هندی | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | چاوپێکەوتن | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | | | |- | تاوی زیکا | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | ترسی نەخۆشی | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | شەکرەی جۆری دوو | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | ترسی ژمارە ١٣ | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | | | |- | نەخۆشی کرۆیتسفێلد-یاکۆب | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | لێدانی گەرما | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | | | |- | هێپارین | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | سارکۆیدۆسیس | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | نەخۆشی گاگای شێت | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | سندرۆمی کلاینفێلتەر | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | چالاک |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | چالاک |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} k1zgfki6ivy20c04ucdonlm6tvc30iu 1590552 1590538 2026-06-15T15:44:37Z Basurakre 75513 1590552 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:ShamallBaqii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | گال | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | هەوکردنی جگەر A | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | ناچالاک |- | دیفتیریا | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | نەخۆشی وسواس-ناچاربوون | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | ئیشکاو | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | ئیمپاکس | [[:en:Mpox|Mpox]] | | | | |- | تاوی زەرد | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | | Shamall | | |- | تیفۆس | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | سۆرەک | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | سووربوونی چاو | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | داربەڕووی ئەورووپی | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | نەخۆشی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | خەمگینی قووڵ | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | نەخۆشی خەوی ئەفریقی | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | سارس | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | لیشمانیاز | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | هیمۆفیلیا | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | هەرپیس | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | نەخۆشی لایم | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | شستۆسۆمیاز | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | شۆکی خوێنگەڕان | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | پلاسیبۆ | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | کورتەباڵایی | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | بۆتولیزم | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | لیپتۆسپایرۆسیس | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | چاوچێتی | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | ئەکرۆمیگالی | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | نەخۆشی کەسایەتی سنووری | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | منداڵبوونی ناتەواو | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٢٥ کیلۆبایت (١٬٧٩٩ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | نەخۆشی پێ و دەم | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | نەخۆشی چاگاس | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | چیکۆنگۆنیا | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | فڕینی خوێنڕەگ | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | تووی سپی | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | خەونڕۆیشتن | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | کەمی ئۆکسجین | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | سندرۆمی تۆرێت | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | | چالاک |- | مڕ | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | داربەڕووی هەمیشەسەوز | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | ئاسکاریاز | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | ئۆنکۆسێرکیاز | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | مایەستینیا گراڤیس | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | تراکۆما | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | دەریایی زەردەدار | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | | | |- | پێش ئیکلامپسیا | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | تووشبوونی ڕێگای میز | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | مردووپەروەری سێکسی | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | سووربوونی لووت | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | خات | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | سەرماگرتوو | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | نەخۆشی ئەدیسن | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | سیستیسێرکۆسیس | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | گرێی کەمترخۆیی | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | نیمی هندی | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | چاوپێکەوتن | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | | | |- | تاوی زیکا | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | ترسی نەخۆشی | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | شەکرەی جۆری دوو | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | ترسی ژمارە ١٣ | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | | | |- | نەخۆشی کرۆیتسفێلد-یاکۆب | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | لێدانی گەرما | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | | | |- | هێپارین | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | سارکۆیدۆسیس | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | نەخۆشی گاگای شێت | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | سندرۆمی کلاینفێلتەر | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | چالاک |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | چالاک |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} mx8qsvwbpkwcbte3zdsn95bru7rqg7h 1590553 1590552 2026-06-15T15:46:24Z Rahel khdhr 75558 /* خشتەی وتارەکان */ 1590553 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:ShamallBaqii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | گال | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | هەوکردنی جگەر A | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | ناچالاک | |- | دیفتیریا | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | نەخۆشی وسواس-ناچاربوون | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | ئیشکاو | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | ئیمپاکس | [[:en:Mpox|Mpox]] | | | | |- | تاوی زەرد | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | | Shamall | | |- | تیفۆس | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | سۆرەک | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | سووربوونی چاو | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | داربەڕووی ئەورووپی | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | نەخۆشی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | خەمگینی قووڵ | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | نەخۆشی خەوی ئەفریقی | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | سارس | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | لیشمانیاز | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | هیمۆفیلیا | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | هەرپیس | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | نەخۆشی لایم | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | شستۆسۆمیاز | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | شۆکی خوێنگەڕان | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | پلاسیبۆ | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | کورتەباڵایی | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | بۆتولیزم | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | لیپتۆسپایرۆسیس | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | چاوچێتی | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | ئەکرۆمیگالی | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | نەخۆشی کەسایەتی سنووری | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | منداڵبوونی ناتەواو | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٢٥ کیلۆبایت (١٬٧٩٩ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | نەخۆشی پێ و دەم | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | نەخۆشی چاگاس | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | چیکۆنگۆنیا | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | فڕینی خوێنڕەگ | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | تووی سپی | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | خەونڕۆیشتن | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | کەمی ئۆکسجین | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | سندرۆمی تۆرێت | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | چالاک | |- | مڕ | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | داربەڕووی هەمیشەسەوز | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | ئاسکاریاز | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | ئۆنکۆسێرکیاز | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | مایەستینیا گراڤیس | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | تراکۆما | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | دەریایی زەردەدار | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | | | |- | پێش ئیکلامپسیا | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | تووشبوونی ڕێگای میز | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | مردووپەروەری سێکسی | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | سووربوونی لووت | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | خات | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | سەرماگرتوو | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | نەخۆشی ئەدیسن | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | سیستیسێرکۆسیس | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | گرێی کەمترخۆیی | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | نیمی هندی | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | چاوپێکەوتن | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | | | |- | تاوی زیکا | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | ترسی نەخۆشی | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | شەکرەی جۆری دوو | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | ترسی ژمارە ١٣ | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | | | |- | نەخۆشی کرۆیتسفێلد-یاکۆب | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | لێدانی گەرما | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | | | |- | هێپارین | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | سارکۆیدۆسیس | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | نەخۆشی گاگای شێت | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | سندرۆمی کلاینفێلتەر | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} 84jcrfl1t488ttwgo8nqgnf2pqzka30 1590577 1590553 2026-06-15T16:26:11Z Basurakre 75513 1590577 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:ShamallBaqii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | گال | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | هەوکردنی جگەر A | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | ناچالاک | |- | دیفتیریا | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | نەخۆشی وسواس-ناچاربوون | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | ئیشکاو | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | ئیمپاکس | [[:en:Mpox|Mpox]] | | | | |- | تاوی زەرد | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | | Shamall | | |- | تیفۆس | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | سۆرەک | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | سووربوونی چاو | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | داربەڕووی ئەورووپی | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | نەخۆشی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | خەمگینی قووڵ | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | نەخۆشی خەوی ئەفریقی | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | سارس | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | لیشمانیاز | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | هیمۆفیلیا | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | هەرپیس | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | نەخۆشی لایم | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | شستۆسۆمیاز | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | شۆکی خوێنگەڕان | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | پلاسیبۆ | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | کورتەباڵایی | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | بۆتولیزم | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | لیپتۆسپایرۆسیس | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | چاوچێتی | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | ئەکرۆمیگالی | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | نەخۆشی کەسایەتی سنووری | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | منداڵبوونی ناتەواو | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٢٥ کیلۆبایت (١٬٧٩٩ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | نەخۆشی پێ و دەم | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | نەخۆشی چاگاس | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | چیکۆنگۆنیا | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | فڕینی خوێنڕەگ | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | تووی سپی | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | خەونڕۆیشتن | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | کەمی ئۆکسجین | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | سندرۆمی تۆرێت | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | چالاک | |- | مڕ | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | داربەڕووی هەمیشەسەوز | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | ئاسکاریاز | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | ئۆنکۆسێرکیاز | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | مایەستینیا گراڤیس | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | تراکۆما | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | دەریایی زەردەدار | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]] | چالاک | |- | پێش ئیکلامپسیا | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | تووشبوونی ڕێگای میز | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | مردووپەروەری سێکسی | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | سووربوونی لووت | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | خات | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | سەرماگرتوو | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | نەخۆشی ئەدیسن | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | سیستیسێرکۆسیس | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | گرێی کەمترخۆیی | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | نیمی هندی | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | چاوپێکەوتن | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | | | |- | تاوی زیکا | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | ترسی نەخۆشی | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | شەکرەی جۆری دوو | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | ترسی ژمارە ١٣ | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | | | |- | نەخۆشی کرۆیتسفێلد-یاکۆب | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | لێدانی گەرما | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | | | |- | هێپارین | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | سارکۆیدۆسیس | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | نەخۆشی گاگای شێت | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | سندرۆمی کلاینفێلتەر | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} m94woexnz3bwfcn76uf8yh2bysuy7jt 1590609 1590577 2026-06-15T18:30:01Z Kawanii 76577 1590609 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Kawanii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | گال | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | هەوکردنی جگەر A | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | ناچالاک | |- | دیفتیریا | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | نەخۆشی وسواس-ناچاربوون | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | ئیشکاو | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | ئیمپاکس | [[:en:Mpox|Mpox]] | | | | |- | تاوی زەرد | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | | Kawanii | | تەواو بووە |- | تیفۆس | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | سۆرەک | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | سووربوونی چاو | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | داربەڕووی ئەورووپی | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | نەخۆشی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | خەمگینی قووڵ | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | نەخۆشی خەوی ئەفریقی | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | سارس | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | لیشمانیاز | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | هیمۆفیلیا | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | هەرپیس | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | نەخۆشی لایم | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | شستۆسۆمیاز | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | شۆکی خوێنگەڕان | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | پلاسیبۆ | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | کورتەباڵایی | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | بۆتولیزم | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | لیپتۆسپایرۆسیس | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | چاوچێتی | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | ئەکرۆمیگالی | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | نەخۆشی کەسایەتی سنووری | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | منداڵبوونی ناتەواو | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٢٥ کیلۆبایت (١٬٧٩٩ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | نەخۆشی پێ و دەم | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | نەخۆشی چاگاس | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | چیکۆنگۆنیا | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | فڕینی خوێنڕەگ | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | تووی سپی | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | خەونڕۆیشتن | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | کەمی ئۆکسجین | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | سندرۆمی تۆرێت | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | چالاک | |- | مڕ | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | داربەڕووی هەمیشەسەوز | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | ئاسکاریاز | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | ئۆنکۆسێرکیاز | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | مایەستینیا گراڤیس | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | تراکۆما | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | دەریایی زەردەدار | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]] | چالاک | |- | پێش ئیکلامپسیا | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | تووشبوونی ڕێگای میز | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | مردووپەروەری سێکسی | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | سووربوونی لووت | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | خات | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | سەرماگرتوو | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | نەخۆشی ئەدیسن | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | سیستیسێرکۆسیس | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | گرێی کەمترخۆیی | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | نیمی هندی | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | چاوپێکەوتن | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | | | |- | تاوی زیکا | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | ترسی نەخۆشی | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | شەکرەی جۆری دوو | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | ترسی ژمارە ١٣ | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | | | |- | نەخۆشی کرۆیتسفێلد-یاکۆب | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | لێدانی گەرما | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | | | |- | هێپارین | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | سارکۆیدۆسیس | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | نەخۆشی گاگای شێت | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | سندرۆمی کلاینفێلتەر | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} 9dzkkighqkasf4c80k43mzekat0m95q 1590610 1590609 2026-06-15T18:34:55Z Kawanii 76577 1590610 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Kawanii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | گال | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | هەوکردنی جگەر A | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | ناچالاک | |- | دیفتیریا | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | نەخۆشی وسواس-ناچاربوون | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | ئیشکاو | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | ئیمپاکس | [[:en:Mpox|Mpox]] | | | | |- | [[تاوی زەرد]] | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | | Kawanii | | تەواو بووە |- | تیفۆس | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | سۆرەک | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | سووربوونی چاو | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | داربەڕووی ئەورووپی | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | نەخۆشی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | خەمگینی قووڵ | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | نەخۆشی خەوی ئەفریقی | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | سارس | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | لیشمانیاز | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | هیمۆفیلیا | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | هەرپیس | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | نەخۆشی لایم | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | شستۆسۆمیاز | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | شۆکی خوێنگەڕان | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | پلاسیبۆ | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | کورتەباڵایی | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | بۆتولیزم | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | لیپتۆسپایرۆسیس | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | چاوچێتی | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | ئەکرۆمیگالی | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | نەخۆشی کەسایەتی سنووری | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | منداڵبوونی ناتەواو | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | Kawanii | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٢٥ کیلۆبایت (١٬٧٩٩ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | نەخۆشی پێ و دەم | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | نەخۆشی چاگاس | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | چیکۆنگۆنیا | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | فڕینی خوێنڕەگ | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | تووی سپی | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | خەونڕۆیشتن | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | کەمی ئۆکسجین | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | سندرۆمی تۆرێت | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | چالاک | |- | مڕ | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | داربەڕووی هەمیشەسەوز | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | ئاسکاریاز | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | ئۆنکۆسێرکیاز | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | مایەستینیا گراڤیس | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | تراکۆما | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | دەریایی زەردەدار | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]] | چالاک | |- | پێش ئیکلامپسیا | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | تووشبوونی ڕێگای میز | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | مردووپەروەری سێکسی | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | سووربوونی لووت | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | خات | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | سەرماگرتوو | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | نەخۆشی ئەدیسن | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | سیستیسێرکۆسیس | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | گرێی کەمترخۆیی | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | نیمی هندی | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | چاوپێکەوتن | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | | | |- | تاوی زیکا | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | ترسی نەخۆشی | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | شەکرەی جۆری دوو | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | ترسی ژمارە ١٣ | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | | | |- | نەخۆشی کرۆیتسفێلد-یاکۆب | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | لێدانی گەرما | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | | | |- | هێپارین | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | سارکۆیدۆسیس | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | نەخۆشی گاگای شێت | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | سندرۆمی کلاینفێلتەر | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} 0lnwda2lreo4vr291iilyf6y2p547tl 1590613 1590610 2026-06-15T18:52:50Z Rahel khdhr 75558 /* خشتەی وتارەکان */ 1590613 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Kawanii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | گال | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | هەوکردنی جگەر A | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | ناچالاک | |- | دیفتیریا | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | نەخۆشی وسواس-ناچاربوون | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | ئیشکاو | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | ئیمپاکس | [[:en:Mpox|Mpox]] | | | | |- | [[تاوی زەرد]] | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | | Kawanii | | تەواو بووە |- | تیفۆس | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | سۆرەک | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | سووربوونی چاو | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | داربەڕووی ئەورووپی | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | نەخۆشی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | خەمگینی قووڵ | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | نەخۆشی خەوی ئەفریقی | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | سارس | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | لیشمانیاز | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | هیمۆفیلیا | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | هەرپیس | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | نەخۆشی لایم | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | شستۆسۆمیاز | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | شۆکی خوێنگەڕان | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | پلاسیبۆ | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | کورتەباڵایی | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | بۆتولیزم | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | لیپتۆسپایرۆسیس | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | چاوچێتی | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | ئەکرۆمیگالی | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | نەخۆشی کەسایەتی سنووری | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | منداڵبوونی ناتەواو | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | Kawanii | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٢٥ کیلۆبایت (١٬٧٩٩ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | نەخۆشی پێ و دەم | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | نەخۆشی چاگاس | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | چیکۆنگۆنیا | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | فڕینی خوێنڕەگ | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | تووی سپی | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | خەونڕۆیشتن | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | کەمی ئۆکسجین | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | سندرۆمی تۆرێت | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | چالاک | |- | مڕ | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | داربەڕووی هەمیشەسەوز | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | ئاسکاریاز | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | ئۆنکۆسێرکیاز | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | مایەستینیا گراڤیس | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | تراکۆما | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | دەریایی زەردەدار | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]] | چالاک | |- | پێش ئیکلامپسیا | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | تووشبوونی ڕێگای میز | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | مردووپەروەری سێکسی | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | سووربوونی لووت | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | خات | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | سەرماگرتوو | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | نەخۆشی ئەدیسن | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | سیستیسێرکۆسیس | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | گرێی کەمترخۆیی | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | نیمی هندی | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | چاوپێکەوتن | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | | | |- | تاوی زیکا | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | ترسی نەخۆشی | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | شەکرەی جۆری دوو | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | ترسی ژمارە ١٣ | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | | | |- | نەخۆشی کرۆیتسفێلد-یاکۆب | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | لێدانی گەرما | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | | | |- | هێپارین | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | سارکۆیدۆسیس | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | نەخۆشی گاگای شێت | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | سندرۆمی کلاینفێلتەر | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نانۆبۆڕی]] | [[:en:Nanotube|Nanotube]] | ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} l1abwgqege3rxj4581gls8t2e19g0fo 1590622 1590613 2026-06-15T19:35:00Z Rahel khdhr 75558 /* خشتەی وتارەکان */ 1590622 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Kawanii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | گال | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | هەوکردنی جگەر A | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | ناچالاک | |- | دیفتیریا | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | نەخۆشی وسواس-ناچاربوون | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | ئیشکاو | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | ئیمپاکس | [[:en:Mpox|Mpox]] | | | | |- | [[تاوی زەرد]] | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | | Kawanii | | تەواو بووە |- | تیفۆس | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | سۆرەک | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | سووربوونی چاو | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | داربەڕووی ئەورووپی | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | نەخۆشی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | خەمگینی قووڵ | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | نەخۆشی خەوی ئەفریقی | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | سارس | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | لیشمانیاز | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | هیمۆفیلیا | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | هەرپیس | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | نەخۆشی لایم | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | شستۆسۆمیاز | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | شۆکی خوێنگەڕان | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | پلاسیبۆ | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | کورتەباڵایی | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | بۆتولیزم | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | لیپتۆسپایرۆسیس | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | چاوچێتی | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | ئەکرۆمیگالی | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | نەخۆشی کەسایەتی سنووری | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | منداڵبوونی ناتەواو | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | Kawanii | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٢٥ کیلۆبایت (١٬٧٩٩ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | نەخۆشی پێ و دەم | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | نەخۆشی چاگاس | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | چیکۆنگۆنیا | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | فڕینی خوێنڕەگ | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | تووی سپی | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | خەونڕۆیشتن | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | کەمی ئۆکسجین | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | سندرۆمی تۆرێت | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | چالاک | |- | مڕ | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | داربەڕووی هەمیشەسەوز | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | ئاسکاریاز | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | ئۆنکۆسێرکیاز | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | مایەستینیا گراڤیس | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | تراکۆما | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | دەریایی زەردەدار | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]] | چالاک | |- | پێش ئیکلامپسیا | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | تووشبوونی ڕێگای میز | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | مردووپەروەری سێکسی | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | سووربوونی لووت | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | خات | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | سەرماگرتوو | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | نەخۆشی ئەدیسن | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | سیستیسێرکۆسیس | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | گرێی کەمترخۆیی | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | نیمی هندی | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | چاوپێکەوتن | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | | | |- | تاوی زیکا | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | ترسی نەخۆشی | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | شەکرەی جۆری دوو | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | ترسی ژمارە ١٣ | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | | | |- | نەخۆشی کرۆیتسفێلد-یاکۆب | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | لێدانی گەرما | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | | | |- | هێپارین | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | سارکۆیدۆسیس | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | نەخۆشی گاگای شێت | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | سندرۆمی کلاینفێلتەر | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ٢/٨ |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نانۆبۆڕی]] | [[:en:Nanotube|Nanotube]] | ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} bejf3v1npuywpi9g6b28ps29qtq4n0d 1590687 1590622 2026-06-15T20:53:39Z Rahel khdhr 75558 /* خشتەی وتارەکان */ 1590687 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Kawanii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | گال | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | هەوکردنی جگەر A | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | ناچالاک | |- | دیفتیریا | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | نەخۆشی وسواس-ناچاربوون | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | ئیشکاو | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | ئێم پۆکس | [[:en:Mpox|Mpox]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ١/٩ |- | [[تاوی زەرد]] | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | | Kawanii | | تەواو بووە |- | تیفۆس | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | سۆرەک | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | سووربوونی چاو | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | داربەڕووی ئەورووپی | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | نەخۆشی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | خەمگینی قووڵ | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | نەخۆشی خەوی ئەفریقی | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | سارس | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | لیشمانیاز | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | هیمۆفیلیا | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | هەرپیس | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | نەخۆشی لایم | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | شستۆسۆمیاز | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | شۆکی خوێنگەڕان | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | پلاسیبۆ | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | کورتەباڵایی | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | بۆتولیزم | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | لیپتۆسپایرۆسیس | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | چاوچێتی | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | ئەکرۆمیگالی | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | نەخۆشی کەسایەتی سنووری | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | منداڵبوونی ناتەواو | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | Kawanii | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٢٥ کیلۆبایت (١٬٧٩٩ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | نەخۆشی پێ و دەم | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | نەخۆشی چاگاس | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | چیکۆنگۆنیا | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | فڕینی خوێنڕەگ | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | تووی سپی | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | خەونڕۆیشتن | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | کەمی ئۆکسجین | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | سندرۆمی تۆرێت | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | چالاک | |- | مڕ | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | داربەڕووی هەمیشەسەوز | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | ئاسکاریاز | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | ئۆنکۆسێرکیاز | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | مایەستینیا گراڤیس | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | تراکۆما | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | دەریایی زەردەدار | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]] | چالاک | |- | پێش ئیکلامپسیا | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | تووشبوونی ڕێگای میز | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | مردووپەروەری سێکسی | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | سووربوونی لووت | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | خات | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | سەرماگرتوو | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | نەخۆشی ئەدیسن | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | سیستیسێرکۆسیس | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | گرێی کەمترخۆیی | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | نیمی هندی | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | چاوپێکەوتن | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | | | |- | تاوی زیکا | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | ترسی نەخۆشی | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | شەکرەی جۆری دوو | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | ترسی ژمارە ١٣ | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | | | |- | نەخۆشی کرۆیتسفێلد-یاکۆب | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | لێدانی گەرما | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | | | |- | هێپارین | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | سارکۆیدۆسیس | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | نەخۆشی گاگای شێت | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | سندرۆمی کلاینفێلتەر | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ٢/٨ |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نانۆبۆڕی]] | [[:en:Nanotube|Nanotube]] | ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} r64uj76gg67dc6c2l5frmpgeyrr6gpq 1590717 1590687 2026-06-15T23:19:47Z Hivja 64112 /* خشتەی وتارەکان */ 1590717 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Kawanii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | گال | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | هەوکردنی جگەر A | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | ناچالاک | |- | دیفتیریا | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | نەخۆشی وسواس-ناچاربوون | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | ئیشکاو | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | ئێم پۆکس | [[:en:Mpox|Mpox]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ١/٩ |- | [[تاوی زەرد]] | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | | Kawanii | | تەواو بووە |- | تیفۆس | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | سۆرەک | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | سووربوونی چاو | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | داربەڕووی ئەورووپی | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | نەخۆشی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | خەمگینی قووڵ | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | نەخۆشی خەوی ئەفریقی | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | سارس | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | لیشمانیاز | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | هیمۆفیلیا | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | هەرپیس | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | نەخۆشی لایم | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | شستۆسۆمیاز | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | شۆکی خوێنگەڕان | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | پلاسیبۆ | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | کورتەباڵایی | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | بۆتولیزم | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | لیپتۆسپایرۆسیس | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | چاوچێتی | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | ئەکرۆمیگالی | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | نەخۆشی کەسایەتی سنووری | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | منداڵبوونی ناتەواو | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | Kawanii | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٢٥ کیلۆبایت (١٬٧٩٩ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | نەخۆشی پێ و دەم | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | نەخۆشی چاگاس | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | چیکۆنگۆنیا | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | فڕینی خوێنڕەگ | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | تووی سپی | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | خەونڕۆیشتن | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | کەمی ئۆکسجین | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | سندرۆمی تۆرێت | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | چالاک | |- | مڕ | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | داربەڕووی هەمیشەسەوز | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | ئاسکاریاز | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | ئۆنکۆسێرکیاز | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | مایەستینیا گراڤیس | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | تراکۆما | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | دەریایی زەردەدار | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]] | چالاک | |- | پێش ئیکلامپسیا | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | تووشبوونی ڕێگای میز | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | مردووپەروەری سێکسی | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | سووربوونی لووت | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | خات | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | سەرماگرتوو | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | نەخۆشی ئەدیسن | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | سیستیسێرکۆسیس | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | گرێی کەمترخۆیی | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | نیمی هندی | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | چاوپێکەوتن | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | | | |- | تاوی زیکا | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | ترسی نەخۆشی | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | شەکرەی جۆری دوو | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | ترسی ژمارە ١٣ | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | | | |- | نەخۆشی کرۆیتسفێلد-یاکۆب | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | [[لێدانی گەرما]] | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | Hivja | | |- | هێپارین | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | سارکۆیدۆسیس | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | نەخۆشی گاگای شێت | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | سندرۆمی کلاینفێلتەر | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ٢/٨ |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نانۆبۆڕی]] | [[:en:Nanotube|Nanotube]] | ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} crgz9opu2wfzw74xb4vcdcikw113hxn 1590744 1590717 2026-06-16T06:15:55Z Kushared 5048 1590744 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Kawanii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * [[بەکارھێنەر:Kushared]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | گال | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | هەوکردنی جگەر A | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | ناچالاک | |- | دیفتیریا | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | نەخۆشی وسواس-ناچاربوون | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | ئیشکاو | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | ئێم پۆکس | [[:en:Mpox|Mpox]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ١/٩ |- | [[تاوی زەرد]] | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | | Kawanii | | تەواو بووە |- | تیفۆس | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | سۆرەک | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | سووربوونی چاو | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | داربەڕووی ئەورووپی | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | نەخۆشی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | خەمگینی قووڵ | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | نەخۆشی خەوی ئەفریقی | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | سارس | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | لیشمانیاز | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | هیمۆفیلیا | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | هەرپیس | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | نەخۆشی لایم | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | شستۆسۆمیاز | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | شۆکی خوێنگەڕان | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | پلاسیبۆ | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | کورتەباڵایی | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | بۆتولیزم | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | لیپتۆسپایرۆسیس | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | چاوچێتی | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | ئەکرۆمیگالی | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | نەخۆشی کەسایەتی سنووری | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | منداڵبوونی ناتەواو | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | Kawanii | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٢٥ کیلۆبایت (١٬٧٩٩ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | نەخۆشی پێ و دەم | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | نەخۆشی چاگاس | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | چیکۆنگۆنیا | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | فڕینی خوێنڕەگ | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | تووی سپی | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | خەونڕۆیشتن | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | کەمی ئۆکسجین | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | سندرۆمی تۆرێت | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | چالاک | |- | مڕ | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | داربەڕووی هەمیشەسەوز | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | ئاسکاریاز | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | ئۆنکۆسێرکیاز | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | مایەستینیا گراڤیس | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | تراکۆما | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | دەریایی زەردەدار | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]] | چالاک | |- | پێش ئیکلامپسیا | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | تووشبوونی ڕێگای میز | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | مردووپەروەری سێکسی | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | سووربوونی لووت | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | خات | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | سەرماگرتوو | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | نەخۆشی ئەدیسن | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | سیستیسێرکۆسیس | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | گرێی کەمترخۆیی | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | نیمی هندی | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | چاوپێکەوتن | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | | | |- | تاوی زیکا | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | ترسی نەخۆشی | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | شەکرەی جۆری دوو | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | ترسی ژمارە ١٣ | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | | | |- | نەخۆشی کرۆیتسفێلد-یاکۆب | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | [[لێدانی گەرما]] | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | Hivja | | |- | هێپارین | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | سارکۆیدۆسیس | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | نەخۆشی گاگای شێت | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | سندرۆمی کلاینفێلتەر | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ٢/٨ |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نانۆبۆڕی]] | [[:en:Nanotube|Nanotube]] | ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} spj77ak3v9n6z9asjz9h8ct254gn6s8 1590749 1590744 2026-06-16T06:47:33Z Kushared 5048 /* خشتەی وتارەکان */ 1590749 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Kawanii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * [[بەکارھێنەر:Kushared]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == === پزیشکی === {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | [[گال]] | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | [[هەوکردنی جگەر A]] | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | ناچالاک | |- | [[دیفتیریا]] | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | [[نەخۆشیی وەسواس-ناچاربوون]] | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | [[ئیشکاو]] | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | [[ئێم پۆکس]] | [[:en:Mpox|Mpox]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ١/٩ |- | [[تاوی زەرد]] | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | | Kawanii | | تەواو بووە |- | [[تیفۆس]] | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | [[سۆرەک]] | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | [[سووربوونی چاو]] | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | [[داربەڕووی ئەورووپی]] | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن]] | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | [[خەمگینی قووڵ]] | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | [[نەخۆشی خەوی ئەفریقی]] | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | [[سارس]] | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | [[لیشمانیاز]] | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | [[هیمۆفیلیا]] | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | [[هێرپس]] | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | [[تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ]] | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | [[نەخۆشی لایم]] | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | [[شستۆسۆمیاز]] | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | [[شۆکی خوێنگەڕان]] | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | [[پلاسیبۆ]] | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | [[کورتەباڵایی]] | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | [[بۆتولیزم]] | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | [[لیپتۆسپایرۆسیس]] | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | [[چاوچێتی]] | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | [[ئەکرۆمیگالی]] | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | [[نەخۆشیی کەسایەتی سنووری]] | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | [[منداڵبوونی ناتەواو]] | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | Kawanii | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٢٥ کیلۆبایت (١٬٧٩٩ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نەخۆشی پێ و دەم]] | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | [[نەخۆشی چاگاس]] | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | [[چیکۆنگۆنیا]] | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | [[فڕینی خوێنڕەگ]] | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | [[تووی سپی]] | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | [[خەوڕۆیشتن]] | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | [[کەمی ئۆکسجین]] | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | [[سندرۆمی تۆرێت]] | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | [[بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە]] | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | چالاک | |- | [[مڕ]] | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | [[داربەڕووی هەمیشەسەوز]] | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | [[ئاسکاریاز]] | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | [[ئۆنکۆسێرکیاز]] | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | [[مایەستینیا گراڤیس]] | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | [[تراکۆما]] | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | [[دەریایی زەردەدار]] | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]] | چالاک | |- | [[پێش ئیکلامپسیا]] | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | [[تووشبوونی ڕێگای میز]] | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | [[مردووپەروەری سێکسی]] | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | [[سووربوونی لووت]] | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | [[خات]] | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | [[سەرماگرتوو]] | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | [[نەخۆشی ئەدیسن]] | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | [[سیستیسێرکۆسیس]] | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | [[گرێی کەمترخۆیی]] | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | [[نیمی هندی]] | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | [[چاوپیسی]] | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] | | |- | [[تاوی زیکا]] | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | [[ترسی نەخۆشی]] | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | [[شەکرەی جۆری دوو]] | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | [[ترسی ژمارە ١٣]] | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] | | |- | [[نەخۆشی کرۆیتسفێلد-یاکۆب]] | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | [[لێدانی گەرما]] | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | Hivja | | |- | [[هێپارین]] | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | [[سارکۆیدۆسیس]] | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | [[نەخۆشی گاگای شێت]] | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | [[سندرۆمی کلاینفێلتەر]] | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ٢/٨ |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نانۆبۆڕی]] | [[:en:Nanotube|Nanotube]] | ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} h1fuiqbmf08f16fugbpwwft3norfe7j 1590758 1590749 2026-06-16T07:31:48Z Rahel khdhr 75558 /* پزیشکی */ 1590758 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Kawanii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * [[بەکارھێنەر:Kushared]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == === پزیشکی === {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | [[گال]] | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | [[هەوکردنی جگەر A]] | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | ناچالاک | |- | [[دیفتیریا]] | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | [[نەخۆشیی وەسواس-ناچاربوون]] | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | [[ئیشکاو]] | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | [[ئێم پۆکس]] | [[:en:Mpox|Mpox]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ١/٩ |- | [[تاوی زەرد]] | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | | Kawanii | | تەواو بووە |- | [[تیفۆس]] | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | [[سۆرەک]] | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | [[سووربوونی چاو]] | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | [[داربەڕووی ئەورووپی]] | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن]] | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | [[خەمگینی قووڵ]] | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | [[نەخۆشی خەوی ئەفریقی]] | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | [[سارس]] | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | [[لیشمانیاز]] | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | [[هیمۆفیلیا]] | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | [[هێرپس]] | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | [[تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ]] | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | [[نەخۆشی لایم]] | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | [[شستۆسۆمیاز]] | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | [[شۆکی خوێنگەڕان]] | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | [[پلاسیبۆ]] | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | [[کورتەباڵایی]] | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | [[بۆتولیزم]] | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | [[لیپتۆسپایرۆسیس]] | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | [[چاوچێتی]] | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | [[ئەکرۆمیگالی]] | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | [[نەخۆشیی کەسایەتی سنووری]] | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | [[منداڵبوونی ناتەواو]] | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | Kawanii | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٧٤ کیلۆبایت (٥٬١٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نەخۆشی پێ و دەم]] | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | [[نەخۆشی چاگاس]] | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | [[چیکۆنگۆنیا]] | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | [[فڕینی خوێنڕەگ]] | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | [[تووی سپی]] | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | [[خەوڕۆیشتن]] | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | [[کەمی ئۆکسجین]] | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | [[سندرۆمی تۆرێت]] | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | [[بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە]] | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | چالاک | |- | [[مڕ]] | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | [[داربەڕووی هەمیشەسەوز]] | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | [[ئاسکاریاز]] | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | [[ئۆنکۆسێرکیاز]] | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | [[مایەستینیا گراڤیس]] | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | [[تراکۆما]] | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | [[دەریایی زەردەدار]] | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]] | چالاک | |- | [[پێش ئیکلامپسیا]] | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | [[تووشبوونی ڕێگای میز]] | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | [[مردووپەروەری سێکسی]] | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | [[سووربوونی لووت]] | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | [[خات]] | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | [[سەرماگرتوو]] | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | [[نەخۆشی ئەدیسن]] | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | [[سیستیسێرکۆسیس]] | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | [[گرێی کەمترخۆیی]] | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | [[نیمی هندی]] | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | [[چاوپیسی]] | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] | | |- | [[تاوی زیکا]] | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | [[ترسی نەخۆشی]] | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | [[شەکرەی جۆری دوو]] | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | [[ترسی ژمارە ١٣]] | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] | | |- | [[نەخۆشی کرۆیتسفێلد-یاکۆب]] | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | [[لێدانی گەرما]] | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | Hivja | | |- | [[هێپارین]] | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | [[سارکۆیدۆسیس]] | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | [[نەخۆشی گاگای شێت]] | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | [[سندرۆمی کلاینفێلتەر]] | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ٢/٨ |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نانۆبۆڕی]] | [[:en:Nanotube|Nanotube]] | ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} rerrzia1r3xdjmxcct1rfi0jostqjd6 1590759 1590758 2026-06-16T07:34:31Z Rahel khdhr 75558 /* پزیشکی */ 1590759 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Kawanii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * [[بەکارھێنەر:Kushared]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == === پزیشکی === {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | [[گال]] | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | [[هەوکردنی جگەر A]] | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | ناچالاک | |- | [[دیفتیریا]] | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | [[نەخۆشیی وەسواس-ناچاربوون]] | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | [[ئیشکاو]] | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | [[ئێم پۆکس]] | [[:en:Mpox|Mpox]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ١/٩ |- | [[تاوی زەرد]] | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | ٦ کیلۆبایت (٣٥٦ وشە) | Kawanii | | تەواو بووە |- | [[تیفۆس]] | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | [[سۆرەک]] | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | [[سووربوونی چاو]] | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | [[داربەڕووی ئەورووپی]] | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن]] | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | [[خەمگینی قووڵ]] | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | [[نەخۆشی خەوی ئەفریقی]] | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | [[سارس]] | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | [[لیشمانیاز]] | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | [[هیمۆفیلیا]] | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | [[هێرپس]] | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | [[تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ]] | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | [[نەخۆشی لایم]] | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | [[شستۆسۆمیاز]] | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | [[شۆکی خوێنگەڕان]] | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | [[پلاسیبۆ]] | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | [[کورتەباڵایی]] | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | [[بۆتولیزم]] | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | [[لیپتۆسپایرۆسیس]] | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | [[چاوچێتی]] | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | [[ئەکرۆمیگالی]] | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | [[نەخۆشیی کەسایەتی سنووری]] | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | [[منداڵبوونی ناتەواو]] | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | Kawanii | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٧٤ کیلۆبایت (٥٬١٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نەخۆشی پێ و دەم]] | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | [[نەخۆشی چاگاس]] | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | [[چیکۆنگۆنیا]] | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | [[فڕینی خوێنڕەگ]] | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | [[تووی سپی]] | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | [[خەوڕۆیشتن]] | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | [[کەمی ئۆکسجین]] | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | [[سندرۆمی تۆرێت]] | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | [[بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە]] | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | چالاک | |- | [[مڕ]] | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | [[داربەڕووی هەمیشەسەوز]] | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | [[ئاسکاریاز]] | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | [[ئۆنکۆسێرکیاز]] | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | [[مایەستینیا گراڤیس]] | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | [[تراکۆما]] | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | [[دەریایی زەردەدار]] | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]] | چالاک | |- | [[پێش ئیکلامپسیا]] | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | [[تووشبوونی ڕێگای میز]] | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | [[مردووپەروەری سێکسی]] | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | [[سووربوونی لووت]] | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | [[خات]] | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | [[سەرماگرتوو]] | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | [[نەخۆشی ئەدیسن]] | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | [[سیستیسێرکۆسیس]] | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | [[گرێی کەمترخۆیی]] | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | [[نیمی هندی]] | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | [[چاوپیسی]] | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] | | |- | [[تاوی زیکا]] | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | [[ترسی نەخۆشی]] | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | [[شەکرەی جۆری دوو]] | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | [[ترسی ژمارە ١٣]] | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] | | |- | [[نەخۆشی کرۆیتسفێلد-یاکۆب]] | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | [[لێدانی گەرما]] | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | Hivja | | |- | [[هێپارین]] | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | [[سارکۆیدۆسیس]] | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | [[نەخۆشی گاگای شێت]] | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | [[سندرۆمی کلاینفێلتەر]] | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ٢/٨ |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نانۆبۆڕی]] | [[:en:Nanotube|Nanotube]] | ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} mlvswci3rbpfrhcux976xhbovzpnf7x 1590760 1590759 2026-06-16T07:38:18Z Rahel khdhr 75558 /* پزیشکی */ 1590760 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Kawanii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * [[بەکارھێنەر:Kushared]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == === پزیشکی === {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | [[گال]] | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | [[هەوکردنی جگەر A]] | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | ناچالاک | |- | [[دیفتیریا]] | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | [[نەخۆشیی وەسواس-ناچاربوون]] | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | [[ئیشکاو]] | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | [[ئێم پۆکس]] | [[:en:Mpox|Mpox]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ١/٩ |- | [[تاوی زەرد]] | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | ٦ کیلۆبایت (٣٥٦ وشە) | Kawanii | | تەواو بووە |- | [[تیفۆس]] | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | [[سۆرەک]] | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | [[سووربوونی چاو]] | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | [[داربەڕووی ئەورووپی]] | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن]] | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | [[خەمگینی قووڵ]] | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | [[نەخۆشی خەوی ئەفریقی]] | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | [[سارس]] | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | [[لیشمانیاز]] | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | [[هیمۆفیلیا]] | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | [[هێرپس]] | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | [[تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ]] | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | [[نەخۆشی لایم]] | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | [[شستۆسۆمیاز]] | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | [[شۆکی خوێنگەڕان]] | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | [[پلاسیبۆ]] | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | [[کورتەباڵایی]] | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | [[بۆتولیزم]] | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | [[لیپتۆسپایرۆسیس]] | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | [[چاوچێتی]] | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | [[ئەکرۆمیگالی]] | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | [[نەخۆشیی کەسایەتی سنووری]] | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | [[منداڵبوونی ناتەواو]] | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | Kawanii | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٧٤ کیلۆبایت (٥٬١٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نەخۆشی پێ و دەم]] | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | [[نەخۆشی چاگاس]] | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | [[چیکۆنگۆنیا]] | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | [[فڕینی خوێنڕەگ]] | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | [[تووی سپی]] | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | [[خەوڕۆیشتن]] | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | [[کەمی ئۆکسجین]] | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | [[سندرۆمی تۆرێت]] | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | [[بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە]] | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | چالاک | |- | [[مڕ]] | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | [[داربەڕووی هەمیشەسەوز]] | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | [[ئاسکاریاز]] | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | [[ئۆنکۆسێرکیاز]] | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | [[مایەستینیا گراڤیس]] | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | [[تراکۆما]] | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | [[دەریایی زەردەدار]] | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]] | چالاک | |- | [[پێش ئیکلامپسیا]] | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | [[تووشبوونی ڕێگای میز]] | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | [[مردووپەروەری سێکسی]] | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | [[سووربوونی لووت]] | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | [[خات]] | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | [[سەرماگرتوو]] | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | [[نەخۆشی ئەدیسن]] | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | [[سیستیسێرکۆسیس]] | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | [[گرێی کەمترخۆیی]] | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | [[نیمی هندی]] | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | [[چاوپیسی]] | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] | | |- | [[تاوی زیکا]] | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | [[ترسی نەخۆشی]] | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | [[شەکرەی جۆری دوو]] | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | [[ترسی ژمارە ١٣]] | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] | | |- | [[نەخۆشی کرۆیتسفێلد-یاکۆب]] | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | [[لێدانی گەرما]] | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | Hivja | | |- | [[هێپارین]] | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | [[سارکۆیدۆسیس]] | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | [[نەخۆشی گاگای شێت]] | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | [[سندرۆمی کلاینفێلتەر]] | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ٢/٨ |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ١/٣ |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نانۆبۆڕی]] | [[:en:Nanotube|Nanotube]] | ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} rqe1qive9ylaxou4drs3074jeszzcl7 1590779 1590760 2026-06-16T09:14:12Z -Haryad 40333 /* خشتەی وتارەکان */ چاککردنی هەڵەی ڕێنووس 1590779 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Kawanii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * [[بەکارھێنەر:Kushared]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == === پزیشکی === {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | [[گال]] | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | [[هەوکردنی جگەر A]] | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | ناچالاک | |- | [[دیفتیریا]] | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | [[نەخۆشیی وەسواس-ناچاربوون]] | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | [[ئیشکاو]] | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | [[ئێم پۆکس]] | [[:en:Mpox|Mpox]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ١/٩ |- | [[تاوی زەرد]] | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | ٦ کیلۆبایت (٣٥٦ وشە) | Kawanii | | تەواو بووە |- | [[تیفۆس]] | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | [[سۆرەک]] | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | [[سووربوونی چاو]] | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | [[داربەڕووی ئەورووپی]] | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن]] | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | [[خەمگینی قووڵ]] | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | [[نەخۆشیی خەوی ئەفریقی]] | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | [[سارس]] | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | [[لیشمانیاز]] | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | [[هیمۆفیلیا]] | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | [[هێرپس]] | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | [[تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ]] | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | [[نەخۆشیی لایم]] | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | [[شستۆسۆمیاز]] | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | [[شۆکی خوێنگەڕان]] | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | [[پلاسیبۆ]] | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | [[کورتەباڵایی]] | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | [[بۆتولیزم]] | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | [[لیپتۆسپایرۆسیس]] | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | [[چاوچێتی]] | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | [[ئەکرۆمیگالی]] | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | [[نەخۆشیی کەسایەتیی سنووری]] | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | [[منداڵبوونی ناتەواو]] | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | Kawanii | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٧٤ کیلۆبایت (٥٬١٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نەخۆشیی پێ و دەم]] | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | [[نەخۆشیی چاگاس]] | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | [[چیکۆنگۆنیا]] | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | [[فڕینی خوێنڕەگ]] | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | [[تووی سپی]] | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | [[خەوڕۆیشتن]] | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | [[کەمی ئۆکسجین]] | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | [[سندرۆمی تۆرێت]] | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | [[بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە]] | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | چالاک | |- | [[مڕ]] | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | [[داربەڕووی هەمیشەسەوز]] | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | [[ئاسکاریاز]] | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | [[ئۆنکۆسێرکیاز]] | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | [[مایەستینیا گراڤیس]] | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | [[تراکۆما]] | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | [[دەریایی زەردەدار]] | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]] | چالاک | |- | [[پێش ئیکلامپسیا]] | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | [[تووشبوونی ڕێگای میز]] | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | [[مردووپەروەری سێکسی]] | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | [[سووربوونی لووت]] | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | [[خات]] | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | [[سەرمابردوو]] | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | [[نەخۆشیی ئەدیسن]] | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | [[سیستیسێرکۆسیس]] | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | [[گرێی کەمترخۆیی]] | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | [[نیمی هندی]] | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | [[چاوپیسی]] | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] | | |- | [[تاوی زیکا]] | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | [[ترسی نەخۆشی]] | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | [[شەکرەی جۆری دوو]] | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | [[ترسی ژمارە ١٣]] | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] | | |- | [[نەخۆشیی کرۆیتسفێلد-یاکۆب]] | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | [[لێدانی گەرما]] | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | Hivja | | |- | [[هێپارین]] | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | [[سارکۆیدۆسیس]] | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | [[نەخۆشیی گاگای شێت]] | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | [[سندرۆمی کلاینفێلتەر]] | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ٢/٨ |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ١/٣ |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نانۆبۆڕی]] | [[:en:Nanotube|Nanotube]] | ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} 36p3lndc60nt7x3jp2xoib8vfeas5do 1590780 1590779 2026-06-16T09:14:52Z -Haryad 40333 1590780 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Kawanii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * [[بەکارھێنەر:Kushared]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == === پزیشکی === {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | [[گال]] | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | [[هەوکردنی جگەر A]] | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | ناچالاک | |- | [[دیفتیریا]] | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | [[نەخۆشیی وەسواس-ناچاربوون]] | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | [[ئیشکاو]] | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | [[ئێم پۆکس]] | [[:en:Mpox|Mpox]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ١/٩ |- | [[تاوی زەرد]] | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | ٦ کیلۆبایت (٣٥٦ وشە) | Kawanii | | تەواو بووە |- | [[تیفۆس]] | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | [[سۆرەک]] | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | [[سووربوونی چاو]] | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | [[داربەڕووی ئەورووپی]] | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن]] | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | [[خەمگینی قووڵ]] | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | [[نەخۆشیی خەوی ئەفریقی]] | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | [[سارس]] | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | [[لیشمانیاز]] | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | [[هیمۆفیلیا]] | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | [[هێرپس]] | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | [[تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ]] | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | [[نەخۆشیی لایم]] | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | [[شستۆسۆمیاز]] | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | [[شۆکی خوێنگەڕان]] | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | [[پلاسیبۆ]] | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | [[کورتەباڵایی]] | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | [[بۆتولیزم]] | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | [[لیپتۆسپایرۆسیس]] | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | [[چاوچێتی]] | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | [[ئەکرۆمیگالی]] | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | [[نەخۆشیی کەسایەتیی سنووری]] | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | [[منداڵبوونی ناتەواو]] | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | Kawanii | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٧٤ کیلۆبایت (٥٬١٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نەخۆشیی پێ و دەم]] | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | [[نەخۆشیی چاگاس]] | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | [[چیکۆنگۆنیا]] | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | [[فڕینی خوێنڕەگ]] | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | [[تووی سپی]] | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | [[خەوڕۆیشتن]] | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | [[کەمیی ئۆکسجین]] | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | [[سندرۆمی تۆرێت]] | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | [[بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە]] | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | چالاک | |- | [[مڕ]] | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | [[داربەڕووی هەمیشەسەوز]] | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | [[ئاسکاریاز]] | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | [[ئۆنکۆسێرکیاز]] | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | [[مایەستینیا گراڤیس]] | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | [[تراکۆما]] | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | [[دەریایی زەردەدار]] | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]] | چالاک | |- | [[پێش ئیکلامپسیا]] | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | [[تووشبوونی ڕێگای میز]] | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | [[مردووپەروەری سێکسی]] | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | [[سووربوونی لووت]] | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | [[خات]] | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | [[سەرمابردوو]] | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | [[نەخۆشیی ئەدیسن]] | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | [[سیستیسێرکۆسیس]] | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | [[گرێی کەمترخۆیی]] | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | [[نیمی هندی]] | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | [[چاوپیسی]] | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] | | |- | [[تاوی زیکا]] | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | [[ترسی نەخۆشی]] | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | [[شەکرەی جۆری دوو]] | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | [[ترسی ژمارە ١٣]] | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] | | |- | [[نەخۆشیی کرۆیتسفێلد-یاکۆب]] | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | [[لێدانی گەرما]] | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | Hivja | | |- | [[هێپارین]] | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | [[سارکۆیدۆسیس]] | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | [[نەخۆشیی گاگای شێت]] | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | [[سندرۆمی کلاینفێلتەر]] | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ٢/٨ |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ١/٣ |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نانۆبۆڕی]] | [[:en:Nanotube|Nanotube]] | ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} 8spi5i2e5iwkilrqgqjv5bf4vvmdioq 1590781 1590780 2026-06-16T09:26:08Z -Haryad 40333 /* پزیشکی */ چاککردنی ناو 1590781 wikitext text/x-wiki {{ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی/سەر}} '''سەبارەت بە پرۆژە''' ئێدیتاسۆنى زانستی ویکی چالاکییەکی ھاوبەشی [[meta:Kurdish Wikimedians User Group|گرووپی بەکارھێنەرانی ویکیمیدیای کوردی]]یە. ئامانجی نووسینی وتار لەسەر بابەتگەلی زانستیی جۆراوجۆرە لە سەرانسەری جیھان، بەمەش بابەتەکانی ویکیپیدیای کوردی دەوڵەمەندتر دەکات. ئامانجی ئیدیتاتۆن، وەرگێڕانی زۆرترین بابەتی زانستیی کوالیتی بەرزە بۆ سەر زمانی کوردی. بابەتەکانی نوێ و پێشنیارکراوی لەم خشتەیەی خوارەوەدا ھاتووە. ئیدیتاسۆن لە ''١٥ی حوزەیران ٢٠٢٦'' تا ''١٥ی ‌‌تەموز ٢٠٢٦'' بەردەوام دەبێت. '''خەڵاتەکان''' خەڵات دەبەخشرێتە ئەو بەکارھێنەرانەی زۆرترین ژمارەی بابەتی تەواو و کوالیتی بەرزیان ھەیە بەم شێوەیەی خوارەوە: * خەڵاتی یەکەم: ١٥٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی دووەم: ١٠٠ دۆلاری ئەمریکی * خەڵاتی سێیەم: ٥٠ دۆلاری ئەمریکی '''تیمی ڕێکخەر''' * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] '''بەشداربووان''' بۆ بەشداریکردن، تکایە ناوی بەکارھێنەرییەکەت لە خوارەوە زیاد بکە: * [[بەکارھێنەر:Ravan]] * [[بەکارھێنەر:Hivja]] * [[بەکارھێنەر:Shaween]] * [[بەکارھێنەر:Kawanii]] * [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr]] * [[بەکارهێنەر:Birmend121]] * [[بەکارھێنەر:Basurakre]] * [[بەکارھێنەر:Kushared]] * '''پێڕستی وتارەکان''' == خشتەی وتارەکان == === پزیشکی === {| class="wikitable sortable" |+ ! وتار ! وتار لە ویکیی ئینگلیزی ! قەبارەی وتار ! ئەرک بۆ ! ئاستی پەرەپێدان ! ڕەوش |- | [[تای خوێنبەربوون]] | [[:en:Dengue_fever|Dengue_fever]] | | Ravan | | |- | [[گال]] | [[:en:Scabies|Scabies]] | | | | |- | [[هەوکردنی جگەر A]] | [[:en:Hepatitis_A|Hepatitis_A]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | ناچالاک | |- | [[دیفتیریا]] | [[:en:Diphtheria|Diphtheria]] | | | | |- | [[نەخۆشیی وەسواس-ناچاربوون]] | [[:en:Obsessive–compulsive_disorder|Obsessive–compulsive_disorder]] | | | | |- | [[ئیشکاو]] | [[:en:Dysentery|Dysentery]] | | | | |- | [[ئێم پۆکس]] | [[:en:Mpox|Mpox]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ١/٩ |- | [[تاوی زەرد]] | [[:en:Yellow_fever|Yellow_fever]] | ٦ کیلۆبایت (٣٥٦ وشە) | Kawanii | | تەواو بووە |- | [[تیفۆس]] | [[:en:Typhus|Typhus]] | | | | |- | [[سۆرەک]] | [[:en:Rubella|Rubella]] | | | | |- | [[سووربوونی چاو]] | [[:en:Conjunctivitis|Conjunctivitis]] | | | | |- | [[داربەڕووی ئەورووپی]] | [[:en:Quercus_robur|Quercus_robur]] | | | | |- | [[نەخۆشیی فشاری دوای ڕووداوی دڵتەزێن]] | [[:en:Post-traumatic_stress_disorder|Post-traumatic_stress_disorder]] | | | | |- | [[خەمگینی قووڵ]] | [[:en:Melancholia|Melancholia]] | | | | |- | [[نەخۆشیی خەوی ئەفریقی]] | [[:en:African_trypanosomiasis|African_trypanosomiasis]] | | | | |- | [[سارس]] | [[:en:SARS|SARS]] | | | | |- | [[لیشمانیاز]] | [[:en:Leishmaniasis|Leishmaniasis]] | | | | |- | [[هیمۆفیلیا]] | [[:en:Haemophilia|Haemophilia]] | | | | |- | [[هێرپس]] | [[:en:Herpes|Herpes]] | | | | |- | [[تووشبوون بە ڤایرۆسی پاپیلۆمای مرۆڤ]] | [[:en:Human_papillomavirus_infection|Human_papillomavirus_infection]] | | | | |- | [[نەخۆشیی لایم]] | [[:en:Lyme_disease|Lyme_disease]] | | | | |- | [[مێلانۆما]] | [[:en:Melanoma|Melanoma]] | | Hivja | | |- | [[شستۆسۆمیاز]] | [[:en:Schistosomiasis|Schistosomiasis]] | | | | |- | [[شۆکی خوێنگەڕان]] | [[:en:Shock_(circulatory)|Shock_(circulatory)]] | | | | |- | [[پلاسیبۆ]] | [[:en:Placebo|Placebo]] | | | | |- | [[کورتەباڵایی]] | [[:en:Dwarfism|Dwarfism]] | | | | |- | [[بۆتولیزم]] | [[:en:Botulism|Botulism]] | | | | |- | [[لیپتۆسپایرۆسیس]] | [[:en:Leptospirosis|Leptospirosis]] | | | | |- | [[چاوچێتی]] | [[:en:Strabismus|Strabismus]] | | | | |- | [[ئەکرۆمیگالی]] | [[:en:Acromegaly|Acromegaly]] | | | | |- | [[نەخۆشیی کەسایەتیی سنووری]] | [[:en:Borderline_personality_disorder|Borderline_personality_disorder]] | | | | |- | [[منداڵبوونی ناتەواو]] | [[:en:Miscarriage|Miscarriage]] | | Kawanii | | |- | [[هیستێریا]] | [[:en:Hysteria|Hysteria]] | ٧٤ کیلۆبایت (٥٬١٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نەخۆشیی پێ و دەم]] | [[:en:Foot-and-mouth_disease|Foot-and-mouth_disease]] | | | | |- | [[نەخۆشیی چاگاس]] | [[:en:Chagas_disease|Chagas_disease]] | | | | |- | [[چیکۆنگۆنیا]] | [[:en:Chikungunya|Chikungunya]] | | | | |- | [[فڕینی خوێنڕەگ]] | [[:en:Aneurysm|Aneurysm]] | | | | |- | [[تووی سپی]] | [[:en:Morus_alba|Morus_alba]] | | | | |- | [[خەوڕۆیشتن]] | [[:en:Sleepwalking|Sleepwalking]] | | | | |- | [[کەمیی ئۆکسجین]] | [[:en:Hypoxia_(medicine)|Hypoxia_(medicine)]] | | | | |- | [[سندرۆمی تۆرێت]] | [[:en:Tourette_syndrome|Tourette_syndrome]] | | | | |- | [[بڵاوبوونەوەی شێرپەنجە]] | [[:en:Metastasis|Metastasis]] | | | | |- | [[کلامیدیا]] | [[:en:Chlamydia|Chlamydia]] | | Shaween | چالاک | |- | [[مڕ]] | [[:en:Myrrh|Myrrh]] | | | | |- | [[داربەڕووی هەمیشەسەوز]] | [[:en:Quercus_ilex|Quercus_ilex]] | | | | |- | [[ئاسکاریاز]] | [[:en:Ascariasis|Ascariasis]] | | | | |- | [[ئۆنکۆسێرکیاز]] | [[:en:Onchocerciasis|Onchocerciasis]] | | | | |- | [[مایەستینیا گراڤیس]] | [[:en:Myasthenia_gravis|Myasthenia_gravis]] | | | | |- | [[تراکۆما]] | [[:en:Trachoma|Trachoma]] | | | | |- | [[دەریایی زەردەدار]] | [[:en:Sea_buckthorn|Sea_buckthorn]] | | [[بەکارھێنەر:Basurakre|Basurakre]] | چالاک | |- | [[پێش ئیکلامپسیا]] | [[:en:Pre-eclampsia|Pre-eclampsia]] | | | | |- | [[تووشبوونی ڕێگای میز]] | [[:en:Urinary_tract_infection|Urinary_tract_infection]] | | | | |- | [[مردووپەروەری سێکسی]] | [[:en:Necrophilia|Necrophilia]] | | | | |- | [[ھەوکردنی لووت]] | [[:en:Rhinitis|Rhinitis]] | | | | |- | [[خات]] | [[:en:Khat|Khat]] | | | | |- | [[سەرمابردوو]] | [[:en:Frostbite|Frostbite]] | | | | |- | [[نەخۆشیی ئەدیسن]] | [[:en:Addison's_disease|Addison's_disease]] | | | | |- | [[سیستیسێرکۆسیس]] | [[:en:Cysticercosis|Cysticercosis]] | | | | |- | [[گرێی کەمترخۆیی]] | [[:en:Inferiority_complex|Inferiority_complex]] | | | | |- | [[نیمی هندی]] | [[:en:Melia_azedarach|Melia_azedarach]] | | | | |- | [[چاوپیسی]] | [[:en:Evil_eye|Evil_eye]] | | [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] | | |- | [[تاوی زیکا]] | [[:en:Zika_fever|Zika_fever]] | | | | |- | [[ترسی نەخۆشی]] | [[:en:Hypochondriasis|Hypochondriasis]] | | | | |- | [[شەکرەی جۆری دوو]] | [[:en:Type_2_diabetes|Type_2_diabetes]] | | | | |- | [[ترسی ژمارە ١٣]] | [[:en:Triskaidekaphobia|Triskaidekaphobia]] | | [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] | | |- | [[نەخۆشیی کرۆیتسفێلد-یاکۆب]] | [[:en:Creutzfeldt–Jakob_disease|Creutzfeldt–Jakob_disease]] | | | | |- | [[لێدانی گەرما]] | [[:en:Heat_stroke|Heat_stroke]] | | Hivja | | |- | [[هێپارین]] | [[:en:Heparin|Heparin]] | | | | |- | [[سارکۆیدۆسیس]] | [[:en:Sarcoidosis|Sarcoidosis]] | | | | |- | [[نەخۆشیی گاگای شێت]] | [[:en:Bovine_spongiform_encephalopathy|Bovine_spongiform_encephalopathy]] | | | | |- | [[سندرۆمی کلاینفێلتەر]] | [[:en:Klinefelter_syndrome|Klinefelter_syndrome]] | | | | |- | [[نانۆتەکنەلۆژیا]] | [[:en:Nanotechnology|Nanotechnology]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ٢/٨ |- | [[دڕکە مووی دەستکرد]] | [[:en:Synthetic setae|Synthetic setae]] | | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | چالاک | ١/٣ |- | [[بۆقی هاوارکەری سەردار]] | [[:en:Screaming tree frog|Screaming tree frog]] | ٧ کیلۆبایت (٦٢٥ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |- | [[نانۆبۆڕی]] | [[:en:Nanotube|Nanotube]] | ٨ کیلۆبایت (٨٠٠ وشە) | [[بەکارھێنەر:Rahel khdhr|Rahel Khdhr]] | | تەواو بووە |} a23ual609pwaa9z4gxfei8zjow4nnta 1 293014 1590774 1564674 2026-06-16T08:59:41Z Ari Qasm 57423 /* Use of Kurdistan NO/NA Flag */ وەڵامدانەوە 1590774 wikitext text/x-wiki == Use of Kurdistan NO/NA Flag == نووسەرانی خۆشەویست، من پێم وایە دانانی هێمای "نا/نا" لەسەر ئاڵای کوردستان بۆ نوێنەرایەتیکردنی لایەنگرانی ڕژێمی جاحش کارێکی نەشیاوە. ڕەنگە گونجاوتر بێت بۆ گروپە دژبەرەکانی حکومەتی هەرێمی کوردستان کە ئاڵای عێراق، ئاڵای چەتەی دەریایی، یان هێمایەکی دیکەی هاوشێوە بەکاربهێنن. ئەم بەکارهێنانەی ئاڵا، تەنانەت ئەگەر بە مەبەستیش نەبێت، دەتوانرێت وەک بێڕێزیکردن هەست پێبکرێت. هەروەها دەتوانرێت هێمای "نا" لەلایەن گروپە دژە کوردەکانەوە بۆ گەیاندنی پەیامێکی خۆبەزلزانانە یان سووکایەتیکردن بەرامبەر بە کورد بەکاربهێنرێت. سوپاس بۆ بۆچوونەکانتان. nûseranî xoşewîst, mn pêm waîe dananî hêmaî "na/na" leser iallaî kwrdstan bo nwêneraîetîkrdnî laîeňranî rrjêmî caḧş karêkî neşîawe. rreňe gwncawtr bêt bo grwpe djberekanî ḧkwmetî herêmî kwrdstan ke iallaî 'êraq, iallaî çeteî derîaîî, îan hêmaîekî dîkeî hawşêwe bekarbhênn. iem bekarhênaneî ialla, tenanet ieger be mebestîş nebêt, detwanrêt wek bêrrêzîkrdn hest pêbkrêt. herweha detwanrêt hêmaî "na" lelaîen grwpe dje kwrdekanewe bo geîandnî peîamêkî xobezlzanane îan sûkaîetîkrdn beramber be kwrd bekarbhênrêt. swpas bo boçûnekantan. [[تایبەت:بەشدارییەکان/&#126;2026-15509-21|&#126;2026-15509-21]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:&#126;2026-15509-21|talk]]) ١٤:٠٩، ١١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) :دەست خۆش. لە ڕاستیدا ئەو ئاڵایەم بە کاتی دانا. بەڵام ھەروەک تۆش ئاماژەت پێدا، باشترە کە ئاڵای عێراقیان بۆ بەکاربھێنرێت، لە کاتێکدا کە ئەوان لە بەرەی عێراقدا بوون. :دووبارە سوپاس. [[بەکارھێنەر:Ari Qasm|Ari Qasm]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Ari Qasm|لێدوان]]) ٠٨:٥٩، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ljqhd0as24hjrvyu87wl91pcgclcy8m 1 293851 1590740 1570168 2026-06-16T05:21:28Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1590740 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ٢ بەستەری دەرەکیی [[مردنەکان لە ٢٠٢٥]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1570167 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250613153614/https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C بۆ https://www.entekhab.ir/fa/news/871083/%D8%AA%D8%B3%D9%86%DB%8C%D9%85-%D8%B4%D9%87%D8%A7%D8%AF%D8%AA-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF%D9%88%D9%86-%D8%B9%D8%A8%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88-%D8%B7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%86%DA%86%DB%8C زیاد کرا *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20250613160520/https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 بۆ https://www.shahrekhabar.com/news/174978000070682 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٣٥، ٣١ی ئازاری ٢٠٢٦ (UTC) == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مردنەکان لە ٢٠٢٥]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1590739 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20180519122401/https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/50-of-dead-in-gaza-protest-were-hamas-activists-says-hamas-official-1.6094899 بۆ https://www.haaretz.com/middle-east-news/palestinians/50-of-dead-in-gaza-protest-were-hamas-activists-says-hamas-official-1.6094899 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٥:٢١، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) sc2x85iauvvoyj4jpvny5n10qfr8pbx 0 294369 1590736 1582010 2026-06-16T03:27:00Z CommonsDelinker 62 "AlshayaGroup-700X700.85278f1c.jpg" سڕاوە؛ [[c:User:Krd|Krd]] ئەم پەڕگەی لەسەر کامانز سڕیەوە بە ھۆی: No permission since 8 June 2026. 1590736 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{داتابۆکس|وێنە=}} '''گرووپی ئەلشایع''' (کە پێی دەوترێت کۆمپانیای M. H. Alshaya Co.) کۆمپانیایەکی فرەنەتەوەیی فرەنچایزی وردەفرۆشییە کە بارەگا سەرەکییەکەی لە [[کووەیت]]ە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/0f99ec1c-a8ae-11e1-a747-00144feabdc0.html#axzz3ia0lKtwk|سەردێڕ=Master of eastern retail turns westward|agency=Nikkei|newspaper=The Financial Times}}</ref> ئەم کۆمپانیایە نزیکەی ٥٠ براندی فرۆشتنی بەکارھێنەری لە سەرانسەری ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست و باکووری ئەفریقا، تورکیا و ئەورووپا بەڕێوە دەبات.<ref name="bethkowitt">{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=http://fortune.com/2013/02/12/m-h-alshaya-the-mystery-company-importing-americana-to-the-mideast/|سەردێڕ=M. H. Alshaya: The mystery company importing Americana to the Mideast|نووسەر=Beth Kowitt|ڕێکەوت=١٢ی شوباتی ٢٠١٣|ئیش=Fortune}}</ref> بێجگە لە کارەکانی وردەفرۆشی، گرووپی ئەلشایع پشکەکانی لە بوارەکانی خانووبەرە، بیناسازی، ھۆتێل، ئۆتۆمۆبیل و بازرگانی گشتیدا ھەیە، کە ژمارەیەکی زۆر ناوەندی لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستدایە.<ref name="bethkowitt"/> == مێژوو == پێدەچێت کۆمپانیای ئەلشایع کۆنترین کۆمپانیای کووەیت بێت. کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٨٩٠ تۆمار کراوە و سەرەتا پەیوەندیی بازرگانی لە نێوان کووەیت و سعوودیە و ھیندستان دامەزراندووە، ھەر لە ھەمان ساڵیشدا وەک بارەگای کەشتیوانی لە کووەیت دامەزراوە و سەرەتا بازرگانیی لەگەڵ ھیندستانی بەریتانی کردووە. کۆمپانیاکە لە ساڵی ١٩٦٥ ھەمەچەشنی لە کارەکانیدا کرد، ئەمەش بە کردنەوەی ھۆتێلێکی شێراتۆن لە شاری کووەیت، کە یەکەم [[شێراتۆن]] بوو لە دەرەوەی ئەمریکای باکوور کرایەوە.<ref name="ft.com">{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان=http://www.ft.com/intl/cms/s/0/b3695906-3817-11dd-aabb-0000779fd2ac.html#axzz3gWkTXPC0|سەردێڕ=Alshaya Group spreads web of familiar brands through eastern Europe|agency=Nikkei|newspaper=The Financial Times}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|Alshaya Group}} {{تووڵی دەروازە|کۆمپانیا|ئابووری|کووەیت}} {{کۆمپانیا-کۆلکە}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٢٦}} ixr50ungxmb4dxwnnfk6vfx7hetzjgr 0 295312 1590543 1589467 2026-06-15T14:25:23Z Hivja 64112 /* حوزەیران */ 1590543 wikitext text/x-wiki ئەم مردووانەی خوارەوە کەسە بەناوبانگەکانە کە لە ٢٠٢٦دا مردوون. نموونەی تۆمارکردنی ڕاپۆرتی زانیارییەکان وەک ئەم زنجیرەیەی خوارەوەیە: * ناو، تەمەن، وڵاتی ھاونیشتیمانی (لە لەدایکبوون)، بەدوایدا [[نەتەوە]] (ئەگەر بەسوودبێت)، ئەو بابەتەی کە پێی ناسرابوو، ھۆکاری مردن (ئەگەر زاندرا)، و سەرچاوە. == حوزەیران == === ١٢ === * [[ڕۆنی شێڵ]]، ٩٤، ئەکتەر و کۆمیدیانی ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{cite news |last1=Evans |first1=Greg |title=Ronnie Schell Dies: ‘Gomer Pyle: USMC’ Actor Was 94 |url=https://deadline.com/2026/06/ronnie-schell-dead-1236954972/ |access-date=12 June 2026 |publisher=Deadline |date=12 June 2026}}</ref> === ٨ === * [[ھەڵکەوت عەزیز]]، ٣٦–٣٧، ڕۆژنامەوان، ھەواڵنێری کورد و بەرپرسی نووسینگەی [[تۆڕی میدیاییی ڕووداو|ڕووداو]] لە بەغدا، برینەکانی دوای ڕووداوی ھاتوچۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://rudaw.net/sorani/categories/kurdistan/1861401|سەردێڕ=هەڵکەوت عەزیزی هاوکارمان گیانی لەدەستدا|بڵاوکەرەوە=[[تۆڕی میدیاییی ڕووداو]]|ڕێکەوت=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> === ٦ === * [[ئەنتۆنی گویدێرا]]، ٦٥، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Staff |یەکەم=T. M. Z. |ڕێکەوت=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|سەردێڕ='The Godfather Part III' Actor Anthony Guidera Dead at 65 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/06/09/anthony-guidera-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=TMZ |زمان=en}}</ref> == ئایار == === ٢٦ === * [[ھاوارد ستۆرم]]، ٩٤، ئەکتەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Howard Storm, Stand-Up Comic and ‘Mork & Mindy’ Director, Dies at 94 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/howard-storm-dead-mork-mindy-director-comic-1236606364/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> === ٢٢ === * [[گریز چاپمان]]، ٥٢، ئەکتەری ئەمریکی، نەخۆشی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=NBC sitcom actor dies aged 52 after lengthy health battle as fans share their heartbreak |ناونیشان=https://www.msn.com/en-us/health/other/nbc-sitcom-actor-dies-aged-52-after-lengthy-health-battle-as-fans-share-their-heartbreak/ar-AA23RT3y?ocid=msedgntp&pc=NMTS&cvid=6a128d81a08746f6bfa7934820d70368&ei=7 |ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=MSN|ڕێکەوت=٢٣ی ئایاری ٢٠٢٦|دوایین=Ali|یەکەم=Ayaan}}</ref> * [[چارڵز سیۆفی]]، ٩٠، ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://deadline.com/2026/05/charles-cioffi-dead-1236928137/|سەردێڕ=Charles Cioffi Dies: ‘Klute’, ‘Shaft’, ‘All The Right Moves’ Actor Was 90|وێبگە=Deadline|ڕێکەوت=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> === ١٨ === * [[تۆم کەین]]، ٦٤، [[نواندنی دەنگ|ئەکتەری دەنگ]]ی ئەمریکی، دواھەتەکانی [[جەڵدەی مێشک]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://variety.com/2026/tv/news/tom-kane-dead-star-wars-powerpuff-girls-1236752823|سەردێڕ=Tom Kane, 'Star Wars' and 'Powerpuff Girls' Voice Actor, Dies at 64|زمان=en-US|نووسەر=Payton Turkeltaub|وێبگە=Variety|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> === ١٥ === * [[عیزەدین حەداد]]، ٥٥–٥٦، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی فەلەستینی، ڕێبەری [[حەماس]] لە [[کەرتی غەززە]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی [[کەتیبەکانی شەھید عیزەدین قەسام|کەتیبەکانی قەسام]] (لە ٢٠٢٥ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{citeweb |date=15 May 2025 |title=Seven killed in Gaza as Israel says it targets Hamas leader |url=https://www.reuters.com/world/middle-east/israel-targets-head-hamas-armed-wing-with-gaza-strike-2026-05-15/ |website=Reuters}}</ref> === ١٢ === * [[ڕێکس ڕید]]، ٨٧، ڕەخنەگری فیلم، ڕۆژنامەوان، ئەکتەر و کەسایەتیی میدیاییی ئەمریکی، خراپبوونی ڕەوشی تەندروستی.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ناونیشان= https://observer.com/2026/05/rex-reed-obituary-a-personal-remembrance-of-the-legendary-film-critic/|سەردێڕ= The Rex Reed I Knew (1938–2026)|دوایین= Curotto|یەکەم= Merin|ڕێکەوت= ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان= ١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|newspaper = New York Observer}}</ref> * [[دۆناڵد گیب]]، ٧١، ئەکتەری ئەمریکی، دواھاتەکانی شێرپەنجەی گەروو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/05/12/donald-gibb-dead/|سەردێڕ='Revenge of the Nerds' Actor Donald Gibb Dead At 71|بڵاوکەرەوە=TMZ|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> * [[جاک تایلۆر]]، ٩٩، ئەکتەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.elmundo.es/cultura/cine/2026/05/12/6a02e05ae9cf4ac54f8b4582.html |سەردێڕ=Muere Jack Taylor, leyenda del fantástico europeo y actor decano del cine español |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ئیش=elmundo.es}}</ref> === ٩ === * [[دێنیس ڕاش]]، ٧٤، ئەکتەری ئەمریکی، [[شێرپەنجەی خوێن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Barnes |یەکەم=Mike |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Dennis Rush, Child Actor in ‘Man of a Thousand Faces’ and ‘The Andy Griffith Show,’ Dies at 74 |ناونیشان=https://www.hollywoodreporter.com/tv/tv-news/dennis-rush-dead-andy-griffith-show-man-of-thousand-faces-1236597238/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=The Hollywood Reporter |زمان=en-US}}</ref> === ٦ === * [[تێد تەرنەر]]، ٨٧، کارساز، بەرھەمھێنەری تەلەڤیزیۆنی، خاوەن میدیا، خێرخوازی ئەمریکی و دامەزرێنەری [[سی ئێن ئێن]]، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Kandell |یەکەم=Jonathan |ڕێکەوت=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Ted Turner, Creator of CNN and the 24-Hour News Cycle, Dies at 87 |ناونیشان=https://www.nytimes.com/2026/05/06/business/media/ted-turner-dead.html |ڕێکەوتی سەردان=٦ی ئایاری ٢٠٢٦|newspaper=The New York Times}}</ref> === ٣ === * [[ژان ئالامبر]]، ٧٩، نووسەر و گۆرانینووسی فەڕەنسی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.lejdc.fr/avis-de-deces/avis/5099773|سەردێڕ=Jean-Louis FABRY|ئیش=Le Journal du Centre|زمان=French}}</ref> === ٢ === * [[ناسر بەکرزادە]]، ٢٦، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://hanahr.org/ku/%D9%87%DB%95%D9%88%D8%A7%DA%B5/%D8%A8%DB%95%DA%95%DB%8E%D9%88%DB%95%DA%86%D9%88%D9%88%D9%86%DB%8C-%D9%86%D9%87%DB%8E%D9%86%DB%8C%DB%8C-%D8%B3%D8%B2%D8%A7%DB%8C-%D8%B3%DB%8E%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%95%DB%8C-%D9%86%D8%A7%D8%B3%D8%B1/|سەردێڕ=بەڕێوەچوونی نهێنیی سزای سێدارەی ناسر بەکرزادە و یەعقووب کەریم‌پوور|بڵاوکەرەوە=ڕێکخراوەی مافەکانی مرۆڤی ھانا|ڕێکەوت=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئایاری ٢٠٢٦}}</ref> == نیسان == === ٢٨ === * [[فارووق ڕەفیق]]، ٦٤–٦٧، نووسەر و توێژەری کورد، نەخۆشیی دڵ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://ava.news/news/48048|سەردێڕ=فارووق ڕەفیق کۆچی دوایی کرد|ڕێکەوت=٢٨ی نیسانی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئایاری ٢٠٢٦|بڵاوکەرەوە=ئاڤا میدیا}}</ref> === ١٤ === * [[غەزال مەولان]]، ١٩، پێشمەرگەی کورد و ئەندامی [[کۆمەڵەی زەحمەتکێشانی کوردستان]]، ھێرشی درۆنی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=The Jerusalem Post: Ghazal, youngest female Kurdish Peshmerga, dies after IRGC strike and medical neglect |ناونیشان=https://www.jpost.com/international/article-893452}}</ref> === ٩ === * [[کەمال خەرازی]]، ٨١، سیاسەتوان، دیپلۆماتکاری چاکسازیخوازی ئێرانی، ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندییەکانی سیستەم]] (لە ٢٠٢٢ەوە) و [[وەزارەتی کاروباری دەرەوە (ئێران)|وەزیری کاروباری دەرەوەی ئێران]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، برینەکانی دوای ھێرشی ئاسمانیی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|دوایین=Eavis |یەکەم=Peter |دوایین٢=Goldbaum |یەکەم٢=Christina |دوایین٣=Bearak |یەکەم٣=Max |دوایین٤=Boxerman |یەکەم٤=Aaron |ڕێکەوت=٩ی نیسانی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Iran War Live Updates: Israel Agrees to Talks With Lebanon, Where Its Strikes Imperil Cease-Fire |ناونیشان=https://www.nytimes.com/live/2026/04/09/world/iran-ceasefire-trump-lebanon |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|ئیش=The New York Times |زمان=en-US |issn=0362-4331}}</ref> === ٦ === * [[مەجید خادمی]]، ؟، سەرتیپی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]]، سەرۆکی [[ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و سەرۆکی [[ڕێکخراوەی پاراستنی ھەواڵگریی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ڕێکخراوەی پاراستنی ھەواڵگریی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠٢٢ەوە)، ھێرشی ئاسمانیی ئیسرائیل.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=IRGC intelligence chief killed in attack, Guards say |ناونیشان=https://www.iranintl.com/en/202604065252 |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=[[ئێران ئینتەرنەشناڵ|Iran International]]}}</ref> === ٤ === * [[وەحید بەنی عامریان]]، ٣٣–٣٤، بەندکراوی سیاسیی کورد، [[سێدارە|لەسێدارەدان]].<ref>[https://iranhrs.org/%D8%B2%D9%86%D8%AF%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B3%DB%8C%D8%A7%D8%B3%DB%8C-%D9%88%D8%AD%DB%8C%D8%AF-%D8%A8%D9%86%DB%8C-%D8%B9%D8%A7%D9%85%D8%B1%DB%8C%D8%A7%D9%86-%DA%A9%DB%8C%D8%B3%D8%AA%D8%9F/ زندانی سیاسی وحید بنی عامریان کیست؟ در تاریخ ۱۵ فروردین‌ماه ۱۴۰۵ اعدام شد.]</ref> == ئازار == === ٢٦ === * [[عەلیڕەزا تەنگسیری]]، ٦٣–٦٤، ئەفسەری دەریاییی ئێرانی و فەرماندەی [[ھێزی دەریاییی سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی|ھێزی دەریاییی سوپای پاسداران]] (لە ٢٠١٨ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Israeli official: IRGC Navy chief killed in strike, was responsible for Hormuz chokehold |ناونیشان=https://www.timesofisrael.com/liveblog_entry/israeli-official-irgc-navy-chief-killed-in-strike-was-responsible-for-hormuz-chokehold/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٦ی ئازاری ٢٠٢٦|ئیش=The Times of Israel |issn=0040-7909}}</ref> === ١٨ === * [[ئیسماعیل خەتیب]]، ٦٤–٦٥، کەسایەتیی ئایینی، سیاسەتوانی ئێرانی و [[وەزارەتی ھەواڵگری (ئێران)|وەزیری ھەواڵگریی ئێران]] (لە ٢٠٢١ەوە)، تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانیدا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Live updates: Iran’s intelligence minister killed by Israel; U.S. unleashes bunker busters |ناونیشان=https://www.nbcnews.com/world/iran/live-blog/live-updates-iran-war-bunker-busters-israel-beirut-lebanon-hezbollah-rcna264012 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=NBC News |زمان=en}}</ref> === ١٧ === * [[عەلی لاریجانی]]، ٦٧، سیاسەتوان، کەسایەتیی سەربازیی ئێرانی و سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠٠٥–٢٠٠٧ و لە ٢٠٢٥ەوە)، [[تیرۆرکردنی عەلی لاریجانی|تیرۆرکردن لە ھێرشی ئاسمانی]]دا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=۱۷ی ئازاری ٢٠٢٦ |سەردێڕ=Number one target: How Israel assassinated Iran’s ‘de-facto leader' Larijani {{!}} The Jerusalem Post |ناونیشان=https://www.jpost.com/middle-east/iran-news/article-890273 |ڕێکەوتی سەردان=١٨ی ئازاری ٢٠٢٦ |وێبگە=The Jerusalem Post {{!}} JPost.com |زمان=en}}</ref> === ١١ === * [[ساڵح موسلیم]]، ٧٥، سیاسەتوانی کورد و ھاوسەرۆکی پێشووی [[پارتی یەکێتیی دیموکرات (سووریا)|پەیەدە]] (٢٠١٠–٢٠١٧ و ٢٠٢٢–٢٠٢٤)، نەشتەرگەری بەھۆی [[سستیی گورچیلە]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Salih Muslim, Former PYD Leader, Passed Away in Erbil |ئیش=[[کوردستان ٢٤|Kurdistan 24]] |ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/899856/salih-muslim-former-pyd-leader-dies-in-erbil}}</ref> == شوبات == === ٢٨ === * کوژرانی ئێرانییە بەناوبانگەکان لە [[شەڕی ئەمریکا و ئیسرائیل لەگەڵ ئێران|ھێرشەکانی ئەمریکا و ئیسرائیل بۆ سەر ئێران]]: ** [[عەلی خامنەیی]]، ٨٦، [[ئایەتوڵڵا]]، سەرۆکی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (١٩٨٨–١٩٨٩)، [[سەرۆک کۆماری ئێران]] (١٩٨١–١٩٨٩) و [[ڕێبەری کۆماری ئیسلامیی ئێران|ڕێبەری باڵای شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ١٩٨٩ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|نووسەر١=Sanya Burgess |نووسەر٢=Molly Blackall |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=How Trump and Israel's killing of Khamenei played out – hour by hour |ناونیشان=https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕێکەوتی سەردان=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=The i Paper |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260303175231/https://inews.co.uk/news/trump-israels-killing-khamenei-played-out-4266623 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەبدولڕەحیم مووسەوی]]، ٦٥–٦٦، سەرۆکی [[بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکانی کۆماری ئیسلامیی ئێران|بارەگای گشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٥ەوە) و فەرماندەی گشتیی [[سوپای کۆماری ئیسلامیی ئێران]].<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|نووسەر=<!-- not stated --> |ڕێکەوت=١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=US-Israeli attack kills Iranian Armed Forces Chief |ناونیشان=https://timeskuwait.com/us-israeli-attack-kills-iranian-defense-minister-armed-forces-chief/ |ئیش=Times Kuwait |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦}}</ref> ** [[عەزیز نەسیرزادە]]، ٦٢، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (لە ٢٠٢٤ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١١ی ئازاری ٢٠٢٦|سەردێڕ=Funeral held in Tehran for Iranian commanders killed in US–Israeli strikes |ناونیشان=https://ca.news.yahoo.com/funeral-held-tehran-iranian-commanders-134224573.html |ڕێکەوتی سەردان=١٢ی ئازاری ٢٠٢٦|وێبگە=Yahoo News |زمان=en-CA}}</ref> ** [[محەممەد پاکپوور]]، ؟، فەرماندەی گشتیی [[سوپای پاسدارانی شۆڕشی ئیسلامی]] (لە ٢٠٢٥ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=Top Iran IRGC Commander Mohammad Pakpour Killed In Strikes: Israel |ناونیشان=https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=NDTV News Desk |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی ئازاری ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260302053407/https://www.ndtv.com/world-news/iran-news-iran-israel-news-top-iran-irgc-commander-mohammad-pakpour-killed-in-strikes-israel-11149625 |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> ** [[عەلی شەمخانی]]، ٧٠، ئەفسەری دەریایی و سیاسەتوان، [[وەزارەتی بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان (ئێران)|وەزیری بەرگری و پاڵپشتیی ھێزە چەکدارەکان]] (١٩٩٧–٢٠٠٥)، سەرۆکی [[ئەنجومەنی باڵای ئاسایشی نیشتمانی]] (٢٠١٣–٢٠٢٣) و ئەندامی [[ئەنجومەنی دەستنیشانکردنی بەرژەوەندیی سیستەم]] (لە ٢٠٢٣ەوە).<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Confirms Killings of IRGC Chief Pakpour, Ali Shamkhani |ناونیشان=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/iran-confirms-killings-irgc-chief-pakpour-ali-shamkani |وێبگە=Middle East Eye |ڕێکەوتی سەردان=١ی ئازاری ٢٠٢٦|زمان=en}}</ref> === ١٩ === * [[ئێریک دەین]]، ٥٣، ئەکتەری ئەمریکی، [[سستبوونی ھەناسەدان]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Edel |یەکەم١=Victoria |دوایین٢=Jordan |یەکەم٢=Julie |ڕێکەوت=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Eric Dane, Grey's Anatomy and Euphoria Star, Dead at 53 Nearly 1 Year After Announcing ALS Diagnosis |ناونیشان=https://people.com/eric-dane-dead-greys-anatomy-star-was-53-11717334 |ڕێکەوتی سەردان=١٩ی شوباتی ٢٠٢٦|magazine=People}}</ref> === ١٥ === * [[ڕۆبێرت دوڤاڵ]]، ٩٥، ئەکتەر، بەرھەمھێنەر و دەرھێنەری ئەمریکی، بەساڵاچوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|author-first1=Daren |author-last1=DeFrank |سەردێڕ=Robert Duvall, Oscar-Winning Acting Legend, Dies at 95 |ناونیشان=https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕێکەوتی سەردان=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ئیش=The Wrap |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٦ی شوباتی ٢٠٢٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260216202142/https://www.thewrap.com/culture-lifestyle/culture/robert-duvall-dead/ |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٣ === * [[سەیفولئیسلام قەزافی]]، ٥٣، سیاسەتوانی لیبی، تیرۆرکردن بە چەک.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Saif al-Islam Gaddafi, son of Libya's late dictator, killed in the northern African country, report say |ناونیشان=https://www.france24.com/en/africa/20260203-seif-al-islam-gaddafi-son-of-libya-s-late-dictator-killed-in-the-northern-african-country-report-say |ڕێکەوتی سەردان=٣ی شوباتی ٢٠٢٦|وێبگە=France 24 |زمان=en}}</ref> == کانوونی دووەم == === ٢٣ === * [[سەلیم ساداک]]، ٧١، سیاسەتوانی کورد و ئەندامی [[ئەنجومەنی باڵای نیشتمانیی تورکیا]] (١٩٩١–١٩٩٤)، [[شێرپەنجە]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|سەردێڕ=Selim Sadak yaşamını yitirdi|ناونیشان=https://www.evrensel.net/haber/595879/selim-sadak-yasamini-yitirdi|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20260124012859/https://www.evrensel.net/haber/595879/selim-sadak-yasamini-yitirdi|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|وێبگە=Evrensel|زمان=tr-TR|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> === ٢٠ === * [[ڕیفعەت ئەسەد]]، ٨٨، ئەفسەری سەربازی و سیاسەتوانی سووری، دواھاتەکانی [[ئەنفلۆنزا]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.voiceofemirates.com/en/news/2026/01/21/rifaat-al-assad-dies-at-the-age-of-89/|سەردێڕ=Rifaat al-Assad dies at the age of 89|بڵاوکەرەوە=Voice of Emirates|ڕێکەوتی سەردان=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوت=٢١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> === ٩ === * [[تی کەی کارتەر]]، ٦٩، ئەکتەری ئەمریکی، نادیار.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=''The Thing'' Actor T.K. Carter Dead at 69 |ناونیشان=https://www.tmz.com/2026/01/10/tk-carter-dead-actor-the-thing/ |بڵاوکەرەوە=TMZ|زمان=en-US|ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦|ڕێکەوتی سەردان=١١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{پۆلی کۆمنز|2026 deaths}} {{مردنەکان بەپێی مانگ و ساڵ}} {{تووڵی دەروازە|مەرگ|ژیاننامە|مێژوو|دەیەی ٢٠٢٠|کات}} [[پۆل:مردووانی ٢٠٢٦| ]] fv5ienreg9r57d2wr9sonaamx0uzsca 10 295510 1590531 1582455 2026-06-15T13:27:46Z -Haryad 40333 1590531 wikitext text/x-wiki {{{{{|safesubst:}}}#invoke:Unsubst||date=__DATE__ |$B= {{Ambox | name = {{{name|وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}}} | subst = {{{subst|<includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly>}}} | type = notice | class = ambox-new_unreviewed_article | image = [[پەڕگە:N write.svg|40px|link=]] | text = ئەم پەڕەیە '''وتارێکی نوێیە و بەسەرداچوونەوەی بۆ نەکراوە'''. ئەم داڕێژەیە دەبێت لاببرێت کاتێک پەڕەکە لەلایەن کەسێکی ترەوە جگە لە دروستکەرەکەی بەسەرداچوونەوەی بۆ کرا؛ ئەگەر چاکسازی دیکەی پێویست بوو دەبێت پەڕەکە بە تاگی گونجاو بۆ [[:en:Wikipedia:Template messages/Cleanup|خاوێنکردنەوە]] نیشانە بکرێت. | date = {{{date|{{{ڕێکەوت|}}}}}} | cat = ئەو وتارە {{#ifeq:{{{1}}}|بەش|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە|نوێیانەی پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەیە}} | all = ھەموو ئەو وتارە {{#ifeq:{{{1}}}|بەش|نوێیانەی لەوانەیە پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەبێت|نوێیانەی لەوانەیە پێویستیان بە بەسەرداچوونەوە ھەبێت}} }} }}<noinclude> {{بەڵگەنامە}} </noinclude> 6bvuryaf2q8kscz5i5zfqe92mfpcw55 0 295546 1590656 1589722 2026-06-15T20:05:02Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1590656 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{Infobox shopping mall | name = ئێران مۆڵ | native_name = ایران مال | native_name_lang = فارسی | logo = لۆگۆی ئێران مۆڵ.png | image = Iran Mall.jpg | opening_date = {{start date and age|٢٠١٨|٥|١|df=yes}} | caption = ئێران مۆڵ لە ٢٠٢١ | location = نزیک [[دەریاچەی چیتگەر]]، باکووری ڕۆژاوای [[تاران]]، [[ئێران]] | coordinates = {{coord|35|45|12.2|N|51|11|32.7|E|display=inline,title}} | owner = [[بانکی ئایەندە]] | number_of_stores = +٢،٥٠٠ | floor_area = ١،٩٥٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە (٢١،٠٠٠،٠٠٠ پێی چوارگۆشە) | floors = ٧ | parking = +٢٠،٠٠٠ | website = {{URL|https://www.iranmall.com|IranMall.com}} }} '''ئێران مۆڵ''' ({{بە فارسی|ایران مال}}) یان '''بازاڕی گەورەی ئێران''' (بە فارسی: بازار بزرگ ایران) گەورەترین [[مۆڵ]] لە جیھاندایە، کە دەکەوێتە باکووری ڕۆژاوای [[تاران]]، پایتەختی [[ئێران]] لە نزیک [[دەریاچەی چیتگەر]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Largest malls worldwide, by GLA 2020|ناونیشان=https://www.statista.com/statistics/917586/shopping-malls-with-the-largest-gross-leasable-area-worldwide/}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=The 10 Biggest Shopping Malls In The World|ناونیشان=https://www.worldatlas.com/articles/the-biggest-shopping-malls-in-the-world.html|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=WorldAtlas|زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٤ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|سەردێڕ=Top 20 Biggest Malls in the World |ناونیشان=https://eucarlhotels.com/biggest-mall-in-the-world/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو |ڕێکەوتی سەردان=٨ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Eucarl Hotels |زمان=en-us |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٨ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231118220639/https://eucarlhotels.com/biggest-mall-in-the-world/}}</ref> ئەم کۆمەڵە فرەمەبەستە لەسەر زەوییەک بە ڕووبەری ٣١٧،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە و لە حەوت نھۆمدا دیزاین کراوە. ڕووبەری ژێرخانەکەی لە قۆناغی یەکەمدا ١،٣٥٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە بوو کە دوای تەواوبوونی سەرجەم قۆناغەکانی گەشەپێدان، گەیشتە ١،٦٠٠،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە. قۆناغی یەکەم بە قەبارەی ٢٦٧،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە ڕووبەری گشتیی گونجاو بۆ بەکرێدان و ٧٠٨ یەکەی بازرگانی، لە ١ی ئایاری ٢٠١٨دا کرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Mall's 1st Phase Takes Off|ناونیشان=https://www.en.eghtesadonline.com/Section-economy-4/24578-iran-mall-st-phase-takes-off|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20211220125342/https://www.en.eghtesadonline.com/Section-economy-4/24578-iran-mall-st-phase-takes-off|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> زیاتر لە ١،٢٠٠ بەڵێندەر و ٢٥،٠٠٠ کرێکار بەشدارییان لە سازکردنی ئێران مۆڵدا کرد. خاوەنداری ئەم دامەزراوەیە ھەتا تشرینی یەکەمی ٢٠٢٥ [[بانکی ئایەندە]] بوو، دواتر بانکەکە لەلایەن حکوومەتی ئێرانەوە ھەڵوەشێنرایەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Ayandeh Bank Wants to Sell $3.5 Billion Iran Mall|ناونیشان=https://financialtribune.com/articles/business-and-markets/106539/ayandeh-bank-wants-to-sell-35-billion-iran-mall|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Financial Tribune|زمان=En|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20241205125732/https://financialtribune.com/articles/business-and-markets/106539/ayandeh-bank-wants-to-sell-35-billion-iran-mall|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Motamedi |یەکەم=Maziar |سەردێڕ=Corruption, mismanagement in spotlight as Iran dissolves major private bank |ناونیشان=https://www.aljazeera.com/news/2025/10/27/corruption-mismanagement-in-spotlight-as-iran-dissolves-major-private-bank |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=Al Jazeera |زمان=en}}</ref> دوای ھەڵوەشاندنەوە و لەدەستدانی مۆڵەتی بانکی، [[بانکی ناوەندیی ئێران]]، بانکی ئایەندە لەگەڵ [[بانکی نیشتیمانیی ئێران|بانکی میللیی ئێران]] یەکی گرت، بەڵام ئێران مۆڵی وەک بەشێک لە پڕۆسەی ھەڵوەشانەوە و داڕشتنەوەی سامان فرۆشت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=٢٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Iran moves to value Iran Mall as part of Ayandeh Bank liquidation process |ناونیشان=https://www.intellinews.com/iran-moves-to-value-iran-mall-as-part-of-ayandeh-bank-liquidation-process-417871/ |ڕێکەوتی سەردان=١٠ی نیسانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.intellinews.com |زمان=en}}</ref> بیرۆکەی سەرەکیی بنیاتنانی ئەم دامەزراوە گەورەیە لە [[عەلی ئەنساری]]یەوە ھاتووە، کە ھەروەھا بەڕێوەبەری جێبەجێکاری سازکردنی ئێران مۆڵیش بووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Briggs|یەکەم=Fiona|سەردێڕ=Businessman funds conversion of one of world's largest shopping centres into 3,000-bed hospital in Tehran|ناونیشان=https://www.retailtimes.co.uk/businessman-funds-conversion-of-one-of-worlds-largest-shopping-centres-into-3000-bed-hospital-in-tehran/|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Retail Times|زمان=en-US|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20230129064056/https://www.retailtimes.co.uk/businessman-funds-conversion-of-one-of-worlds-largest-shopping-centres-into-3000-bed-hospital-in-tehran/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> == شانازی و تۆمارە نێونەتەوەیییەکان == ئێران مۆڵ بۆ ماوەی سێ ساڵ (٢٠١٥، ٢٠١٦ و ٢٠١٧) بەشداریی لە پێشانگای ''ماپیک'' کردووە و لە ساڵی ٢٠١٧دا لەلایەن ''ئاڕ ئێڵ ئای''یەوە وەک باشترین مۆڵی بازرگانیی پێشبینیکراو لەڕووی قەبارە و شوێنەکانی خزمەتگوزاری، کولتووری و کاتبەسەربردنەوە ڕێزلێنانی بۆ کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=RLI most anticipated opening 2017|ناونیشان=https://rli.uk.com/awards/iran-mall/|ڕێکەوتی سەردان=٢٠ی کانوونی یەکەمی ٢٠٢١|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٢ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٣|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20231022225340/https://rli.uk.com/awards/iran-mall/|ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=tamel|ڕێکەوت=١٣ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Iran Mall, Luxury in Tehran|ناونیشان=https://yesicannes.com/iran-mall-luxury-tehran-41692|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=YesICannes|زمان=en-US}}</ref><ref>https://trendzmena.com/building-a-shopping-mall-issue1/</ref> بەپێی [[تۆمارە جیھانییەکانی گینس]]، درێژترین پڕکردنەوەی بەردەوامی کۆنکرێت بۆ ئێران مۆڵ تۆمار کراوە. ئەم تۆمارە لەنێوان ١ ھەتا ٦ی ئازاری ٢٠١٨دا بەدەست ھاتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iranmall's Guinness World Records|ناونیشان=https://www.guinnessworldrecords.com/world-records/510150-longest-continuous-concrete-pour}}</ref> == شوێنە سەرنجڕاکێشەکان == === بازاڕی خۆماڵی === بازاڕی خۆماڵیی ئێران مۆڵ کاریگەری و سەرنجی لە بازاڕەکانی [[ئەسفەھان]]، [[کاشان]]، [[شیراز]]، [[قەزوین]] و [[قوم]] وەرگرتووە. ئەم دامەزراوەیە بەپێی داڕێژە و شێوازە مێژووییەکانی [[تەلارسازیی ئێرانی]]، وەک بازاڕە مێژووییەکان و بینا پەیوەندیدارەکان دیزاین کراوە و بنیات نراوە. === باخچەی دیدار === سەقفی باخچەی دیدار ١٤ (٤٦ پێ) مەتر درێژە، لە شووشە دروست کراوە و بە فوارە و دارخورما ڕازاوەتەوە. === باخچەی ماهان === باخچەی ماھان بە پاناییی ٥٠ مەتر (١٦٠ پێ)، درێژاییی نزیکەی ١٧٠ مەتر (٥٦٠ پێ) و ڕووبەری نزیکەی ١٦،٠٠٠ مەتری چوارگۆشە (١٧٠،٠٠٠ پێی چوارگۆشە) لەسەر سێ نھۆم لە پارکینگە بازرگانییەکانی یەکەم و دووەم لە پێنج ئاستدا بنیات نراوە. === ھۆڵی ئاوێنە === ھۆڵی ئاوێنەی ئێران مۆڵ کە بە تایبەتمەندیی [[ئاوێنەکاری]]یەوە ڕازاوەتەوە، لەسەر بنەمای دیزاینی ھۆڵی ئاوێنە لە [[کۆشکی گوڵستان]] بنیات نراوە.<ref>https://www.atlasobscura.com/places/iran-mall</ref> === فرۆشگای خواردنەوە خۆماڵییەکان === لە لای باشووری ڕۆژھەڵاتی بازاڕی خۆماڵیی ئێران مۆڵ، شوێنێک بە ڕووبەری ٢٥٠ مەتری چوارگۆشەوە بۆ فرۆشگای خواردنەوە خۆماڵییەکان تەرخان کراوە. === کتێبخانە === ئێران مۆڵ پێکھاتەیەکی جیاواز لەژێر ناوی کتێبخانەی جوندیشاپوور پێشکەش دەکات کە بەناوی [[زانکۆی جوندیشاپوور]] کراوەتەوە. === پێشانگای ئۆتۆمۆبیل === پێشانگاییەکی ئۆتۆمۆبیل لە ڕۆژاوای ئێران مۆڵ بوونی ھەیە. == ھۆتێل و ناوەندی بازرگانیی جیھانی == [[پەڕگە:Iran mall.jpg|وێنۆک|ھۆتێلی ئێران مۆڵ]] ھۆتێلی ئێران مۆڵ یەکێک لە گەورەترین بەشەکانی ئەم دامەزراوەیە. ئەم بینا گەورە و ڕووناکە، کە لە ڕۆژھەڵاتترین بەشی ئێران مۆڵدا ھەڵکەوتووە، خاوەنی ١٨ نھۆم و زیاتر لە ٣٠٠ ژوورە. ھۆتێلەکە لە قۆناغەکانی کۆتاییی دروستکردندایە. ناوەندی بازرگانیی جیھانی کە بورجێکە لە باڵی ڕۆژاوای ئێران مۆڵدا، دوای دروستکردنی بۆ کۆمپانیا گەورە نیشتمانی و نێونەتەوەیییەکان و بەکارھێنانی جۆراوجۆری بازرگانی و کارگێڕییەوە تەرخان دەکرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=team |یەکەم=I. B. R. |ڕێکەوت=١٥ی ئایاری ٢٠٢٤ |سەردێڕ=Iran Mall Uncovered: An Insider's Look at the World's Largest Mall |ناونیشان=https://iranbrands.review/tourism/commercial-centers/iran-mall/ |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤ |وێبگە=Iran Brands Review |زمان=en-US |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی ئایاری ٢٠٢٤ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240527093603/https://iranbrands.review/tourism/commercial-centers/iran-mall/ |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین١=Das |یەکەم١=Bipro |سەردێڕ=19 Biggest Malls In The World {{!}} 2024 Edition |ناونیشان=https://www.rankred.com/biggest-malls-in-the-world-2/#1_Iran_Mall |وێبگە=RankRed |ڕێکەوت=٢٧ی ئازاری ٢٠٢٤}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|دوایین=Says|یەکەم=Iadmin|ڕێکەوت=٢٧ی ئەیلوولی ٢٠٢١|سەردێڕ=Top 10 Biggest Shopping Malls In The World 2022|ناونیشان=https://infos10.com/biggest-shopping-malls-in-the-world/|ڕێکەوتی سەردان=٩ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Infos-10|زمان=en-us}}</ref> == بەکارھێنان لە سەردەمی گشتگیربوونی کۆڤید–١٩ == لە ١٦ی ئازاری ٢٠٢٠، بۆ یەکەمجار و لە وەڵامی [[گشتگیربوونی ڤایرۆسی کۆرۆنای ٢٠١٩–٢٠|گشتگیربوونی کۆڤید–١٩]]دا، ئێران مۆڵ سەرجەم یەکە‌کانی داخست و ناوەندێکی چاکبوونەوەی بۆ تووشبووانی کۆڤید–١٩ دامەزراند. ئەم ناوەندە چاکبوونەوەیە لە کەمتر لە سێ ڕۆژدا بە توانای ٣،٠٠٠ تەخت دامەزرا و بۆ ماوەی دوو مانگ چالاک بوو.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Iran Mall home to 3000 COVID-19 patients|ناونیشان=http://iranpress.com/content/19923/iran-mall-home-3000-covid-19-patients|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=iranpress.com|زمان=en}}</ref> لە ئایاری ٢٠٢١دا، ناوەندی ڤاکسیناسیۆنی مۆڵەکە وەک یەکێک لە گەورەترین شوێنەکانی ڤاکسیناسیۆن لە وڵاتدا دەستی بە کارکردن کرد؛ ئەم ناوەندە بە توانای لێدانی زیاتر لە ٢٠،٠٠٠ ژەمە ڤاکسین، لانیکەم ھەتا کانوونی یەکەمی ٢٠٢١ خزمەتگوزاریی پێشکەشی ھاووڵاتیان کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٨ی ئایاری ٢٠٢١|سەردێڕ=COVID-19 vaccination program launched in Tehran's largest mall|ناونیشان=https://parstoday.com/en/news/iran-i142372|ڕێکەوتی سەردان=١ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٢|وێبگە=Pars Today|زمان=en}}</ref> == سەررچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئابووری|ئێران}} [[پۆل:مۆڵەکانی ئێران]] [[fa:ایران مال]] jix57989p4y5ninzm7p0rxuiyvl9bvn 5 295923 1590716 1590218 2026-06-15T23:17:25Z Hivja 64112 /* تەواوبوونی کات */ وەڵامدانەوە 1590716 wikitext text/x-wiki == سڕینەوە == @[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] سڵاوت لێ بێت، زۆرم پێ خۆش بوو سەرەتا کە ھاتییە ناو ئەو پرۆژەیە و دەبوو ھۆی گەرمبوونی پێشبڕکێکان، ئێستاش بە تەواوی ڕێز لە ھەر بڕیارێکی بیدەی دەگرم، بەڵام تکایە ئەو وتارانەی سازت کردوون بیانگەڕێنەوە، داوات لێ دەکەم وتارەکان بگەڕێنەوە و ئەگەر ھەر ویستت ھێڵێکی ڕەش لە ناوەکەت بدە لە بەشی ئەنداماندا بەڵام با وتارەکان بمێننەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٦:٢٢، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: سڵاو لەتۆش، هیڤچا، شتێک لەمندا هەیە ناتوانم ڕێگری لێبکەم بەئاسانی؛ ئەویش ئەوەیە: وتارێک نەزانم باسی چی دەکات ئەوا دروستی ناکەم، دەبوایە هەر لە سەرەتاوە بەشداریم نەکردایە. ئاخر یەکێک پێم بڵێت وتار بڕان بوو؟ ئەم وتارانە من نزیک ١٠ وتارم نووسی کاتێک دەمخەێندنەوە هەر نەمدەزانی باسی چی دەکات هێندە وتاری وشک و ناخۆش بوون (جگە لە وتارە ژیاننامەییەکان). ئەوان دەیانتوانی وتاری تر بھێنن کە بەکارهێنەران حەزی پێ بکەن و پارەکە لە شتێکی چێژیەخشتر سەرف بکەن نەک لە وتاری وشک و ناپێویست. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ١٦:٤٠، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] وەڵا بەتەواوی ھاوڕام، بەداخەوە کەس بەشداریی ناکات و ھیچ ھەستێکی پێشبڕکێی تێدا نییە! ئێستا نووسینی وتارێکی ٣٠ کیلۆبایتی بۆ من خۆشترە لە نووسینی ئەو جۆرە کۆلکە وتارانە. بەڵام ئەگەر بە قسەی ئەو برا بچووکەت دەکەیت بگەڕێوە بۆ پرۆژەکە و ھەر چەند کەم بەشداریی تێدا بکە و یانیش بەشداریی مەکە بەڵام با ئەو وتارانەت بمێننەوە. ئەگەریش ھەر سووری لەسەر ڕۆیشتن ئەوە با وتارەکانت ھەر بمێننەوە، دواتر دەتوانین چاکسازییان تێدا بکەین. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٧:١٤، ١٩ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]: هیڤجا گیان، من ئەو وتارانەی لەو پێشبڕکێیە دروستم کردن؛ کاتێک دەیانخوێنمەوە هیچی لێ تێناگەم، من کە خۆم هیچی لێ تێنەگەم ئەوا چاوەڕێ ناکەم خوێنەر لێی تێ بگات. ئێستا دەتوانم دووهێندە وتار دروست بکەمەوە و قەرەبووی ئەو وتارانە بکەمەوە کە سڕیمەوە. هیڤجا؛ گەر پێشبڕکێ دابنرێت، ئەوا با شتێک بێت کە چێژببەخشێت نەک ئەم وتارە وشک و قورسانە، خۆ ئێمە ٥٠٠ هەزار وتارمان نییە. '''[[User:Tessla|<span style="font-family:Oswald;color:FF003A6A">Tessla</span>]] ([[User Talk:Tessla#top|<span style="font-family:Oswald;color:black">وتووێژ</span>]])''' ٠٩:٤٥، ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] وەڵا ڕاستە، قسەکەت جوانە، بەتەواوی ١٠٠٪ لەگەڵت هاوڕام، ئینشاڵڵا بۆ جاری داهاتوو ئێمەش لەگەڵ دانەری پڕۆژە و کێبڕکێکان بەشدار دەبین و ڕاوبۆچوونی خۆمان دەڵێین. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٣:٠٣، ٢٠ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == تەواوبوونی کات == سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Ravan|Ravan]] سپاس بۆ پێکھێنانی ئەو کێبڕکێیە، ئەوە پێنج ڕۆژی تر ماوەی تەواو دەبێ؛ بەڵام بینیم ئێوە وتاری نوێتان زیاد کردووە لە کاتێکدا ھەر من لە پێشدادا بەشداریم تێدا کردووە. داوا دەکەم کاتی کێبڕکێیەکە درێژ بکەنەوە تاوەکوو بتوانین کەسانی زیاتر بێتین بۆ ئەوەی بەشداریی ئەو پرۆژەیە بکەن و لانیکەم پڕۆژەکە بگاتە ئەنجامی خۆی. زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:٠٨، ١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :ئێستا بینیم کە ماوەکەی ھەتا ١٥ی تەممووز درێژ کراوەتەوە، زۆر سپاس. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٨:٥٧، ١١ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] سڵاو، پرسیارێکم هەبوو لە بەڕێزت کە شارەزای پرۆژەکانی ویکیمیدیای کوردی. چۆن دەکرێت سەرەتا مانگ و نیوێک بۆ کۆمەڵێک وتار دانێن بۆ سازکردنی، دوای ئەوەی کە هەر من بەشداریم کرد و ماوەکەی بەرەو تەواوبوون چوو هەموو کۆمەڵە وتارەکانی پێشتر بسڕنەوە و وەک ئەوەی ئەوەی پێشوو هەر بوونی نەبێت و کۆمەڵێک وتاری نوێ پێشکەش بکەن. من خۆم کێشەم لەگەڵ زیادکرنی کۆمەڵە وتاری نوێ نییە بەڵام چۆن دەکرێ حاشا لە وتارەکانی پێشوو بکرێت؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:١٨، ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::سڵاو بەڕێز @[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]]، ببورە لەو بەهەڵە تێگەیشتە. ئەم پێشبڕکێیە دەستی پێ نەکردبوو تەنیا وەک پەڕەی تاقیکاریی دانرابوو. تکایە لەگەڵ دەستپێکردنی بانگەشەکان ئەمجارە بەشدار ببن. ماف بە تۆیە، ڕێکخەرانی چالاکییەکە بەهۆکاری تایبەتی خۆیانەوە نەیانتوانی لەو کاتە پێشبڕکێیەکەیەکە ڕێکبخەن بە تەواوی. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٢١:٢١، ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] زۆر سپاس بۆ ڕوونکردنەوەت، هیوادارم کەسانی زیاتر بێنە ناو پڕۆژەکە و کێبڕکێیەکە خێری زیاتری بۆ ویکیپیدیای کوردی هەبێت. ئەگەریش دەتوانن لە هەژمارەکانی تری ویکیپیدیا بانگەشەی زیاتری بۆ بکەن تاوەکوو لانیکەم وەک ئەوی ٢٠٢٣ پێشوازیی لێ بکرێت. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢١:٢٧، ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] @[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ئەوە من ئێستا و یەکەمجارە ببینم ئەم پڕۆژەیە کراوەتەوە باشتر نەبوو ئاگااری سەرانسەری لێبدەین لە پڕۆژەکە تاخەڵکی تریش بزانن ؟ [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٢٣:٤٩، ١٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::بێگوومان باشتر دەبێت، لە بەشی سەرەوە ئاگاداریم دانا. ئەمڕۆش لە سۆشیال میدیاکانی ویکیپیدیا ئاگاداریی بڵاودەکەینەوە. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٧:٢٧، ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] ڕاستە هاوڕام لەگەڵت، من چەند هەفتەیە وەک ئەدمین لە کەناڵی تێلێگرام بانگەشەم بۆ کردووە، بەڵام دەبا کاری زیاترمان کرد پێش دەستپێکردنی پرۆژەکە، ئێوەش وەک خۆتان ئەگەر دەتوانن زیاتر بانگەشەی بۆ بکەن. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ١٥:٢٠، ١٤ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] کاک محەممەد پرسیارێک، بۆ ئەو کێبڕکێیە قەبارەی گشتی گرینگترە یان ژمارەی وتار؟ بۆ نموونە کەسێک لە پێشترە کە ١٠ وتار بە قەبارەی ھەر کام ١٠ کیلۆبایت بڵاو دەکاتەوە (سەرجەم ١٠٠ کیلۆ بایت) یان کەسێک کە ٢ وتار بڵاو دەکاتەوە ھەر کام ١٠٠ کیلۆبایت (سەرجەم ٢٠٠ کیلۆ بایت)؟؟؟ [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٢٣:١٧، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) 1ihiq8j9tgqyf6ayybco90tyviodaqf 3 296151 1590694 1586816 2026-06-15T21:02:43Z -Haryad 40333 پێشنیاری سڕینەوە بۆ غالب محەممەد عەلی 1590694 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١١:٢٩، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:غالب محەممەد عەلی]] == [[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|alt=تێبینی|48px|]] وتاری [[:غالب محەممەد عەلی]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە. تاگی پێشنیاری سڕینەوە کە لەسەر وتارەکە داندراوە ڕوونی دەکاتەوە بۆچی. ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، بەڵام لەوانەیە پەڕەکان [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک بسڕدرێنەوە]]. دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بوەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}}، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە لە [[یارمەتی:کورتەی دەستکاری|کورتەی دەستکارییەکە]] یان لە [[وتووێژ:غالب محەممەد عەلی|پەڕەی وتووێژی وتارەکە]] بدە کە بۆچی نابێت بسڕدرێتەوە. تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشانە بکەرەوە کە ڕوون کراوەتەوە. لابردنی {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}} [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پڕۆسەی پێشنیاری سڕینەوەکە]] دەوەستێنێت، بەڵام [[:en:Wikipedia:Deletion process|پڕۆسەکانی تری سڕینەوە]] بوونیان ھەیە. بەتایبەتی، پڕۆسەی [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] دەتوانێت بەبێ وتووێژ ببێتە ھۆی سڕینەوە، و [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتارەکان بۆ سڕینەوە]] ڕێگە بە وتووێژ دەدات تا [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|بگەین بە یەکدەنگی]] بۆ سڕینەوە.<!-- داڕێژە:ئاگاداریی پێشنیاری سڕینەوە --> [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٠٢، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) lfuo66tlrmzmwo16sd4vynosz7kjs9b 1590698 1590694 2026-06-15T21:26:58Z ئاریان محەمەد 76617 /* پێشنیاری سڕینەوە بۆ غالب محەممەد عەلی */ وەڵامدانەوە 1590698 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١١:٢٩، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:غالب محەممەد عەلی]] == [[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|alt=تێبینی|48px|]] وتاری [[:غالب محەممەد عەلی]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە. تاگی پێشنیاری سڕینەوە کە لەسەر وتارەکە داندراوە ڕوونی دەکاتەوە بۆچی. ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، بەڵام لەوانەیە پەڕەکان [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک بسڕدرێنەوە]]. دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بوەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}}، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە لە [[یارمەتی:کورتەی دەستکاری|کورتەی دەستکارییەکە]] یان لە [[وتووێژ:غالب محەممەد عەلی|پەڕەی وتووێژی وتارەکە]] بدە کە بۆچی نابێت بسڕدرێتەوە. تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشانە بکەرەوە کە ڕوون کراوەتەوە. لابردنی {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}} [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پڕۆسەی پێشنیاری سڕینەوەکە]] دەوەستێنێت، بەڵام [[:en:Wikipedia:Deletion process|پڕۆسەکانی تری سڕینەوە]] بوونیان ھەیە. بەتایبەتی، پڕۆسەی [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] دەتوانێت بەبێ وتووێژ ببێتە ھۆی سڕینەوە، و [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتارەکان بۆ سڕینەوە]] ڕێگە بە وتووێژ دەدات تا [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|بگەین بە یەکدەنگی]] بۆ سڕینەوە.<!-- داڕێژە:ئاگاداریی پێشنیاری سڕینەوە --> [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٠٢، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :کێشەت چیە؟ [[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) 6l881mzufhhg48mnjz25j0v6raq29yq 1590699 1590698 2026-06-15T21:38:36Z -Haryad 40333 /* پێشنیاری سڕینەوە بۆ غالب محەممەد عەلی */ وەڵامدانەوە 1590699 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١١:٢٩، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:غالب محەممەد عەلی]] == [[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|alt=تێبینی|48px|]] وتاری [[:غالب محەممەد عەلی]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە. تاگی پێشنیاری سڕینەوە کە لەسەر وتارەکە داندراوە ڕوونی دەکاتەوە بۆچی. ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، بەڵام لەوانەیە پەڕەکان [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک بسڕدرێنەوە]]. دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بوەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}}، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە لە [[یارمەتی:کورتەی دەستکاری|کورتەی دەستکارییەکە]] یان لە [[وتووێژ:غالب محەممەد عەلی|پەڕەی وتووێژی وتارەکە]] بدە کە بۆچی نابێت بسڕدرێتەوە. تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشانە بکەرەوە کە ڕوون کراوەتەوە. لابردنی {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}} [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پڕۆسەی پێشنیاری سڕینەوەکە]] دەوەستێنێت، بەڵام [[:en:Wikipedia:Deletion process|پڕۆسەکانی تری سڕینەوە]] بوونیان ھەیە. بەتایبەتی، پڕۆسەی [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] دەتوانێت بەبێ وتووێژ ببێتە ھۆی سڕینەوە، و [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتارەکان بۆ سڕینەوە]] ڕێگە بە وتووێژ دەدات تا [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|بگەین بە یەکدەنگی]] بۆ سڕینەوە.<!-- داڕێژە:ئاگاداریی پێشنیاری سڕینەوە --> [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٠٢، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :کێشەت چیە؟ [[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]]: وتارەی دروستت کردووە، ئاماژەت بە ھیچ [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان|سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراو]] نەکردووە. ئەگەر ئەتوانی بە دەستکاریکردن تیایە سەرچاوەیەکی دروست و باوەرپێکراو زیا بکەی، تاگی سڕینەوەکە لا ئەبەم [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٣٨، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) 4v6z366z58c9yyszrck7ypovb7on3lk 1590700 1590699 2026-06-15T21:40:01Z ئاریان محەمەد 76617 /* باشە هاوڕێ گیان بەڵام کەسایەتیەکی سیاسی هەرێمە */ بەشی نوێ 1590700 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١١:٢٩، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:غالب محەممەد عەلی]] == [[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|alt=تێبینی|48px|]] وتاری [[:غالب محەممەد عەلی]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە. تاگی پێشنیاری سڕینەوە کە لەسەر وتارەکە داندراوە ڕوونی دەکاتەوە بۆچی. ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، بەڵام لەوانەیە پەڕەکان [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک بسڕدرێنەوە]]. دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بوەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}}، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە لە [[یارمەتی:کورتەی دەستکاری|کورتەی دەستکارییەکە]] یان لە [[وتووێژ:غالب محەممەد عەلی|پەڕەی وتووێژی وتارەکە]] بدە کە بۆچی نابێت بسڕدرێتەوە. تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشانە بکەرەوە کە ڕوون کراوەتەوە. لابردنی {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}} [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پڕۆسەی پێشنیاری سڕینەوەکە]] دەوەستێنێت، بەڵام [[:en:Wikipedia:Deletion process|پڕۆسەکانی تری سڕینەوە]] بوونیان ھەیە. بەتایبەتی، پڕۆسەی [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] دەتوانێت بەبێ وتووێژ ببێتە ھۆی سڕینەوە، و [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتارەکان بۆ سڕینەوە]] ڕێگە بە وتووێژ دەدات تا [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|بگەین بە یەکدەنگی]] بۆ سڕینەوە.<!-- داڕێژە:ئاگاداریی پێشنیاری سڕینەوە --> [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٠٢، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :کێشەت چیە؟ [[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]]: وتارەی دروستت کردووە، ئاماژەت بە ھیچ [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان|سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراو]] نەکردووە. ئەگەر ئەتوانی بە دەستکاریکردن تیایە سەرچاوەیەکی دروست و باوەرپێکراو زیا بکەی، تاگی سڕینەوەکە لا ئەبەم [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٣٨، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) == باشە هاوڕێ گیان بەڵام کەسایەتیەکی سیاسی هەرێمە == باشە هاوڕێ گیان بەڵام کەسایەتیەکی سیاسی هەرێمە [[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|لێدوان]]) ٢١:٤٠، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) s2417uxyacbaradoj5cuev8o4eozu0n 1590701 1590700 2026-06-15T21:50:48Z -Haryad 40333 وەڵام 1590701 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١١:٢٩، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:غالب محەممەد عەلی]] == [[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|alt=تێبینی|48px|]] وتاری [[:غالب محەممەد عەلی]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە. تاگی پێشنیاری سڕینەوە کە لەسەر وتارەکە داندراوە ڕوونی دەکاتەوە بۆچی. ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، بەڵام لەوانەیە پەڕەکان [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک بسڕدرێنەوە]]. دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بوەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}}، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە لە [[یارمەتی:کورتەی دەستکاری|کورتەی دەستکارییەکە]] یان لە [[وتووێژ:غالب محەممەد عەلی|پەڕەی وتووێژی وتارەکە]] بدە کە بۆچی نابێت بسڕدرێتەوە. تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشانە بکەرەوە کە ڕوون کراوەتەوە. لابردنی {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}} [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پڕۆسەی پێشنیاری سڕینەوەکە]] دەوەستێنێت، بەڵام [[:en:Wikipedia:Deletion process|پڕۆسەکانی تری سڕینەوە]] بوونیان ھەیە. بەتایبەتی، پڕۆسەی [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] دەتوانێت بەبێ وتووێژ ببێتە ھۆی سڕینەوە، و [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتارەکان بۆ سڕینەوە]] ڕێگە بە وتووێژ دەدات تا [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|بگەین بە یەکدەنگی]] بۆ سڕینەوە.<!-- داڕێژە:ئاگاداریی پێشنیاری سڕینەوە --> [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٠٢، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :کێشەت چیە؟ [[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]]: وتارەی دروستت کردووە، ئاماژەت بە ھیچ [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان|سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراو]] نەکردووە. ئەگەر ئەتوانی بە دەستکاریکردن تیایە سەرچاوەیەکی دروست و باوەرپێکراو زیا بکەی، تاگی سڕینەوەکە لا ئەبەم [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٣٨، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::باشە هاوڕێ گیان بەڵام کەسایەتیەکی سیاسی هەرێمە [[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|لێدوان]]) ٢١:٤٠، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@ئاریان محەمە: ڕاستە، بەس ھەموو کەس وەک تۆ ئەزانێ ئەمە کەسایەتییەکی ھەرێمە؟ تکایە [[ویکیپیدیا:پێویست ناکات ئاماژە بەوە بدەیت کە ئاسمان شینە|پێویست ناکات ئاماژە بەوە بدەیت کە ئاسمان شینە]] و [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندنیبوون]] بخوێنەرەوە چونکە لێرە بەپێی سیاسەت و ڕێسا ئیش ئەکرێ. ناکرێ وتاری بێسەرچاوە بمێنێتەوە. بەشی نوێش دروست مەکە، ھ​ەر لەژێر لێدوانی منا ئەتوانی وەڵام بەیتەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٥٠، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) 2p8phfu6e5lc4fgxn4lewtle45rjver 1590702 1590701 2026-06-15T21:51:19Z -Haryad 40333 /* پێشنیاری سڕینەوە بۆ غالب محەممەد عەلی */ 1590702 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١١:٢٩، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:غالب محەممەد عەلی]] == [[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|alt=تێبینی|48px|]] وتاری [[:غالب محەممەد عەلی]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە. تاگی پێشنیاری سڕینەوە کە لەسەر وتارەکە داندراوە ڕوونی دەکاتەوە بۆچی. ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، بەڵام لەوانەیە پەڕەکان [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک بسڕدرێنەوە]]. دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بوەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}}، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە لە [[یارمەتی:کورتەی دەستکاری|کورتەی دەستکارییەکە]] یان لە [[وتووێژ:غالب محەممەد عەلی|پەڕەی وتووێژی وتارەکە]] بدە کە بۆچی نابێت بسڕدرێتەوە. تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشانە بکەرەوە کە ڕوون کراوەتەوە. لابردنی {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}} [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پڕۆسەی پێشنیاری سڕینەوەکە]] دەوەستێنێت، بەڵام [[:en:Wikipedia:Deletion process|پڕۆسەکانی تری سڕینەوە]] بوونیان ھەیە. بەتایبەتی، پڕۆسەی [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] دەتوانێت بەبێ وتووێژ ببێتە ھۆی سڕینەوە، و [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتارەکان بۆ سڕینەوە]] ڕێگە بە وتووێژ دەدات تا [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|بگەین بە یەکدەنگی]] بۆ سڕینەوە.<!-- داڕێژە:ئاگاداریی پێشنیاری سڕینەوە --> [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٠٢، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :کێشەت چیە؟ [[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]]: وتارەی دروستت کردووە، ئاماژەت بە ھیچ [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان|سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراو]] نەکردووە. ئەگەر ئەتوانی بە دەستکاریکردن تیایە سەرچاوەیەکی دروست و باوەرپێکراو زیا بکەی، تاگی سڕینەوەکە لا ئەبەم [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٣٨، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::باشە هاوڕێ گیان بەڵام کەسایەتیەکی سیاسی هەرێمە [[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|لێدوان]]) ٢١:٤٠، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@ئاریان محەمەد: ڕاستە، بەس ھەموو کەس وەک تۆ ئەزانێ ئەمە کەسایەتییەکی ھەرێمە؟ تکایە [[ویکیپیدیا:پێویست ناکات ئاماژە بەوە بدەیت کە ئاسمان شینە|پێویست ناکات ئاماژە بەوە بدەیت کە ئاسمان شینە]] و [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندنیبوون]] بخوێنەرەوە چونکە لێرە بەپێی سیاسەت و ڕێسا ئیش ئەکرێ. ناکرێ وتاری بێسەرچاوە بمێنێتەوە. بەشی نوێش دروست مەکە، ھ​ەر لەژێر لێدوانی منا ئەتوانی وەڵام بەیتەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٥٠، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) r07y3p952xla3c9bn5k7xazbh6agsl2 1590707 1590702 2026-06-15T22:05:04Z ئاریان محەمەد 76617 1590707 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١١:٢٩، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:غالب محەممەد عەلی]] == [[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|alt=تێبینی|48px|]] وتاری [[:غالب محەممەد عەلی]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە. تاگی پێشنیاری سڕینەوە کە لەسەر وتارەکە داندراوە ڕوونی دەکاتەوە بۆچی. ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، بەڵام لەوانەیە پەڕەکان [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک بسڕدرێنەوە]]. دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بوەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}}، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە لە [[یارمەتی:کورتەی دەستکاری|کورتەی دەستکارییەکە]] یان لە [[وتووێژ:غالب محەممەد عەلی|پەڕەی وتووێژی وتارەکە]] بدە کە بۆچی نابێت بسڕدرێتەوە. تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشانە بکەرەوە کە ڕوون کراوەتەوە. لابردنی {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}} [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پڕۆسەی پێشنیاری سڕینەوەکە]] دەوەستێنێت، بەڵام [[:en:Wikipedia:Deletion process|پڕۆسەکانی تری سڕینەوە]] بوونیان ھەیە. بەتایبەتی، پڕۆسەی [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] دەتوانێت بەبێ وتووێژ ببێتە ھۆی سڕینەوە، و [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتارەکان بۆ سڕینەوە]] ڕێگە بە وتووێژ دەدات تا [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|بگەین بە یەکدەنگی]] بۆ سڕینەوە.<!-- داڕێژە:ئاگاداریی پێشنیاری سڕینەوە --> [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٠٢، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :کێشەت چیە؟ [[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]]: وتارەی دروستت کردووە، ئاماژەت بە ھیچ [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان|سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراو]] نەکردووە. ئەگەر ئەتوانی بە دەستکاریکردن تیایە سەرچاوەیەکی دروست و باوەرپێکراو زیا بکەی، تاگی سڕینەوەکە لا ئەبەم [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٣٨، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::باشە هاوڕێ گیان بەڵام کەسایەتیەکی سیاسی هەرێمە [[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|لێدوان]]) ٢١:٤٠، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@ئاریان محەمەد: ڕاستە، بەس ھەموو کەس وەک تۆ ئەزانێ ئەمە کەسایەتییەکی ھەرێمە؟ تکایە [[ویکیپیدیا:پێویست ناکات ئاماژە بەوە بدەیت کە ئاسمان شینە|پێویست ناکات ئاماژە بەوە بدەیت کە ئاسمان شینە]] و [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندنیبوون]] بخوێنەرەوە چونکە لێرە بەپێی سیاسەت و ڕێسا ئیش ئەکرێ. ناکرێ وتاری بێسەرچاوە بمێنێتەوە. بەشی نوێش دروست مەکە، ھ​ەر لەژێر لێدوانی منا ئەتوانی وەڵام بەیتەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٥٠، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) تەواو چیت پێ باشە وا بکە بەڵام ئەو زانیاریانەی دامناون خیلافی تیا نیە و بۆ سەرچاوەش خۆت زیرەکی سەیر بکە و دواتر بڕیار بدە [[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|لێدوان]]) ٢٢:٠٥، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) nr0th86anhxwx4njy23l6tcuf50y03y 1590746 1590707 2026-06-16T06:24:56Z -Haryad 40333 /* پێشنیاری سڕینەوە بۆ غالب محەممەد عەلی */ وەڵام 1590746 wikitext text/x-wiki == بەخێربێیت == {| bgcolor="#f8f8ff" align=center style="width:100% !important; -moz-border-radius: 1em;-webkit-border-radius:1em;border-radius:1em; border:1px solid #999999;" | <div class="tabber horizTabBox" style="width: 100% !important;"> <div class="tabbertab" title="&zwnj;ویکیپیدیا&zwnj;"> {{چینی ناوەند}}{{گەورە|'''بەخێرھاتی بۆ ویکیپیدیا {{PAGENAME}}'''!}}{{کۆتایی}} <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal_Clear_app_ktip.png|چەپ|100px|link=]]</span> '''[[ویکیپیدیا]]''' [[ئینسایکڵۆپیدیا]]یەکی ئازادی ئینتەرنێتییە کە بە دەستی بەشداربووانی خۆبەخشەوە لە سەرانسەری جیھاندا پێکدێت. سەیرکردن، لەبەرگرتنەوە و بەکارھێنانەوەی [[ناوەرۆکی ئازاد|ناوەڕۆکی ویکیپیدیا ئازادە]]. ویکیپیدیا دەستەی نووسەران یان چاودێرانی تایبەتی نییە و ھەموو کەس لەسەر ئینتەرنێت دەتوانێت دەستکاری و چاودێریی وتارەکانی بکات. ئەم ویکیپیدیایە کە بە شێوەزاری [[کوردیی ناوەندی|ناوەندی]] (سۆرانی) لە زمانی [[کوردی]] (Central Kurdish Branch) دەنووسرێت، لە [[٢٠٠٩]]ەوە لە [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] (کورمانجی) بەھۆی [[ویکیپیدیا:ھۆکارەکانی جوداکردنەوەی ویکیپیدیای سۆرانی|چەند کێشەی تەکنیکی و زمانەوانییەوە]] جیا بووەتەوە و ئێستا {{NUMBEROFARTICLES}} وتار و {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} بەشداربووی چالاکی ھەیە. {{#if:|سوپاس بۆ بەشداربوون لە ویکیپیدیا و دەستکاریکردنی وتاری [[{{{art}}}]].}} {{چینی ناوەند}}ویکیپیدیا بە شێوەزارەکانی تری زمانی کوردی{{کۆتایی}} {| align="center" cellpadding="1" width="100%" style="text-align:right" |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-ku.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی باکووری|link=:ku:]] [[:ku:|ویکیپیدیای کوردیی باکووری]] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-sdh.svg|40px|ویکیپیدیای کوردیی باشووری]] [https://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/sdh/دەسپێک ویکیپیدیای کوردیی باشووری] |[[پەڕگە:Wikipedia-logo-v2-diq.png|40px|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی|link=:diq:]] [[:diq:|ویکیپیدیای کوردیی زازاکی]] |} </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بنەماکان&zwnj;"> بەر لە ھەموو شتێک، باشترە لەگەڵ [[ویکیپیدیا:ڕێبازەکان و ڕێساکان|سیاسەتەکانی]] ویکیپیدیا ئاشنا بیت: <span style="float:left">[[پەڕگە:WikiVote.png|link=|80px]]</span> * '''[[ویکیپیدیا:پێنج کۆڵەکە|پێنج کۆڵەکە]]'''، سیاسەتەکان و ستانداردەکانی ویکیپیدیا کە لەسەر ئەوان بنیات نراوە. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|ویکیپیدیا چی نییە]]'''، ئەو شتانە کە بە تەواوی لە ناوەرۆکی ویکیپیدیا دوورن. * '''[[ویکیپیدیا:بێلایەنی ڕوانگە|بێلایەنی ڕوانگە]]'''، پێویستە ھەموو ڕوانگە زۆرینەکان و کەمایەتییە بەرچاوەکان ئاماژەی پێ بکرێت. * '''[[ویکیپیدیا:ئاماژە بە سەرچاوە|ئاماژە بە سەرچاوە]]'''، پێویستە زانیارییەکان [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندن]]ی بێت و ئاماژە بکرێت بە ژێدەری وەرگرتنیان. * '''[[ویکیپیدیا:ویکیپیدیا چی نییە|نووسینی ناسراوەکان]]'''، ئەم بابەتانە کە پێشتر لە شوێنێکی تر [[ویکیپیدیا:توێژینەوەی سەرەتایی قەدەغەیە|بڵاو نەکراونەتەوە]] یان ناودار نین، ناکرێ لە ویکیپیدیادا بڵاو بکرێتەوە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;پەڕەکەت&zwnj;"> <span style="float:left">[[پەڕگە:User-info.svg|link=|70px]]</span> '''[[تایبەت:MyPage|ئەم پەڕەیە]]''' تایبەت بە تۆیە و پێی دەوترێت [[ویکیپیدیا:پەڕەی بەکارھێنەر|پەڕەی بەکارھێنەر]]، لەوێدا دەتوانیت خۆتی تێدا بناسێنیت ئەگەر ئارەزووت کرد، '''[[تایبەت:لێدوانەکەم|ئەمەش]]''' پەڕەی لێدوانەکەتە و بەکارھێنەرانی تر لە ڕیگای ئەم پەڕەیەوە پەیوەندیت لەگەڵ دەگرن. لە پەڕەی بەکارھێنەریت و لێدوانەکەتدا ئەمانە لەبەر چاو بگرە: * تکایە ئەم شتانە کە پەیوەندی بە ویکیپیدیا و ئینسایکڵۆپیدیاوە نییە لە پەڕەی بەکارھێنەریتدا مەھێنە. * لە کاتی وتووێژدا '''[[ویکیپیدیا:ڕێساکانی وتووێژ|ڕێساکانی وتووێژ]]''' لەبەر چاو بگرە. * لە کۆتاییدا و دوای نووسینی بیروڕات، بە بەکارھێنانی '''<nowiki>~~~~</nowiki>''' یان کرتەکردن لەسەر دوگمەی [[پەڕگە:Button_sig.png|link=]] پەیامەکەت '''[[ویکیپیدیا:واژوو|واژوو]]''' بکە. </div> <div class="tabbertab" title="&zwnj;بەشداری&zwnj;"> ویکیپیدیای کوردی شوێنێکە بۆ پەرەپێدان و ناساندنی زمان و چاندی کوردی و کۆکردنەوەی زانیارییەکان لە یەک جێگەدا. بەشداریی ھەموو کەسێک ڕاستەوخۆ دەخرێتە ویکیپیدیای کوردی و پێویستی بە پەسەندکردنی کەس نییە. بۆ بەشداریکردن لە ویکیپیدیای کوردی: <span style="float:left">[[پەڕگە:Crystal Clear app kedit.png|چەپ|80px|link=]]</span> * پێش ھەموو شتێک لێرەدا دەتوانی '''[[ویکیپیدیا:ناساندن|لەگەڵ ویکیپیدیا ئاشنا بیت]]'''. * ئاگاداری '''[[ویکیپیدیا:نووسینی_کوردی|تەختەکلیلی ستاندارد]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنووسی_زمانی_کوردی|ڕێنووسی زمانی کوردی]]''' ببە. * '''[[ویکیپیدیا:فێرکاری|خولی فێرکاری]]''' و '''[[ویکیپیدیا:ڕێنمای_خێرا|ڕێنمای خێرای دەستکاری]]''' ببینە و لە [[ویکیپیدیا:خۆڵەپەتانێ|پەڕەی خۆڵەپەتانێ]] ئەوەی فێر بووی تاقی بکەوە. * '''[[ویکیپیدیا:سێحربازی_وتارەکان|ئەم فێرکارییە]]''' یان '''[[ویکیپیدیا:نووسینی وتارێکی ویکیپیدیا|ئەمە]]''' دەتوانێ بە باشی یارمەتیت بدات بۆ ئاگاداری سەبارەت بە مەرجەکانی وتارەکان لە ویکیپیدیا. * لە کۆتاییدا، ھەر کات سەبارەت بە ھەر شتێک لە ویکیپیدیادا پرسیار، ڕەخنە یان پێشنارێکت بوو، دەتوانی لە '''[[ویکیپیدیا:پرسگا|پرسگادا]]''' باسی بکەی، بەکارھێنەرانی بەئەزموون بەخۆشحاڵییەوە گوێبیس و وەڵامدەر دەبن. دەتوانی بۆ پرسیار و لێدوانی تاکەکەسی پەڕەی لێدوانی بەکارھێنەرانی تر، و سەبارەت بە بابەتی وتارەکان، پەڕەی وتووێژی وتارەکان بەکاربێنیت. </div> </div> |} -- > [[بەکارھێنەر:Kushared|kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ١١:٢٩، ٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦ (UTC) == [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]] بۆ [[:غالب محەممەد عەلی]] == [[پەڕگە:Ambox warning yellow.svg|left|link=|alt=تێبینی|48px|]] وتاری [[:غالب محەممەد عەلی]] [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پێشنیاری سڕینەوە]]ی بۆ کراوە. تاگی پێشنیاری سڕینەوە کە لەسەر وتارەکە داندراوە ڕوونی دەکاتەوە بۆچی. ھەرچەندە ھەموو بەشدارییە سوودبەخشەکان لە ویکیپیدیا بەرز دەنرخێندرێن، بەڵام لەوانەیە پەڕەکان [[وپ:پسخ|لەبەر چەند ھۆکارێک بسڕدرێنەوە]]. دەتوانیت ئەم سڕینەوەیە بوەستێنیت بە لابردنی ئاگاداری {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}}، بەڵام تکایە ھەوڵی ڕوونکردنەوە لە [[یارمەتی:کورتەی دەستکاری|کورتەی دەستکارییەکە]] یان لە [[وتووێژ:غالب محەممەد عەلی|پەڕەی وتووێژی وتارەکە]] بدە کە بۆچی نابێت بسڕدرێتەوە. تکایە بیر لە چاکسازیکردنی پەڕەکە و چارەسەرکردنی ئەو کێشانە بکەرەوە کە ڕوون کراوەتەوە. لابردنی {{Tlc|پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو}} [[ویکیپیدیا:سڕینەوەی پێشنیارکراو|پڕۆسەی پێشنیاری سڕینەوەکە]] دەوەستێنێت، بەڵام [[:en:Wikipedia:Deletion process|پڕۆسەکانی تری سڕینەوە]] بوونیان ھەیە. بەتایبەتی، پڕۆسەی [[ویکیپیدیا:پێوەرەکانی سڕینەوەی خێرا|سڕینەوەی خێرا]] دەتوانێت بەبێ وتووێژ ببێتە ھۆی سڕینەوە، و [[ویکیپیدیا:وتارەکان بۆ سڕینەوە|وتارەکان بۆ سڕینەوە]] ڕێگە بە وتووێژ دەدات تا [[ویکیپیدیا:یەکدەنگی|بگەین بە یەکدەنگی]] بۆ سڕینەوە.<!-- داڕێژە:ئاگاداریی پێشنیاری سڕینەوە --> [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٠٢، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :کێشەت چیە؟ [[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|لێدوان]]) ٢١:٢٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]]: وتارەی دروستت کردووە، ئاماژەت بە ھیچ [[ویکیپیدیا:دیاریکردنی سەرچاوە باوەڕپێکراوەکان|سەرچاوەیەکی باوەڕپێکراو]] نەکردووە. ئەگەر ئەتوانی بە دەستکاریکردن تیایە سەرچاوەیەکی دروست و باوەرپێکراو زیا بکەی، تاگی سڕینەوەکە لا ئەبەم [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٣٨، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::باشە هاوڕێ گیان بەڵام کەسایەتیەکی سیاسی هەرێمە [[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|لێدوان]]) ٢١:٤٠، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@ئاریان محەمەد: ڕاستە، بەس ھەموو کەس وەک تۆ ئەزانێ ئەمە کەسایەتییەکی ھەرێمە؟ تکایە [[ویکیپیدیا:پێویست ناکات ئاماژە بەوە بدەیت کە ئاسمان شینە|پێویست ناکات ئاماژە بەوە بدەیت کە ئاسمان شینە]] و [[ویکیپیدیا:سەلماندنیبوون|سەلماندنیبوون]] بخوێنەرەوە چونکە لێرە بەپێی سیاسەت و ڕێسا ئیش ئەکرێ. ناکرێ وتاری بێسەرچاوە بمێنێتەوە. بەشی نوێش دروست مەکە، ھ​ەر لەژێر لێدوانی منا ئەتوانی وەڵام بەیتەوە. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٢١:٥٠، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::تەواو چیت پێ باشە وا بکە بەڵام ئەو زانیاریانەی دامناون خیلافی تیا نیە و بۆ سەرچاوەش خۆت زیرەکی سەیر بکە و دواتر بڕیار بدە [[بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|ئاریان محەمەد]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:ئاریان محەمەد|لێدوان]]) ٢٢:٠٥، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::::@ئاریان محەمەد: سەیرکە، باسەکە لەسەر زانیارییەکان نییە کە داوناوە، لێرە لەسەر کەسایەتیی زیندوو یاسای توند ھەیە. ھەر شتێک لەسەر ژیانی کەسێک باس بکرێ، ئەبێ سەرچاوەی بۆ دابنرێ. ئەو سەرچاوانەی تۆ داوناوە، یەکەمیان باس لەوە ئەکا کە ھێرش کراوەتە سەری، ئەمە لەگەڵ دەقی پێش خۆی کە نووسراوە لەسەر دۆسیەی نەوت و غاز ناسراوە '''یەک ناگرێتەوە'''. دوەمیان تۆ نووسیوتە ''لێرەدا پوختەیەک لە ژیاننامە و پێگەی سیاسی ئەو دەخەینەڕوو'' دوای سەرچاوەیەک داناوە نووسراوە دکتۆر غالب محەمەد عەلی: حکومەتی هەرێم دەتوانێت نەوت و موچە بدات بە خەڵک بەڵام نایدات ئەمە چی بە یەکیان ئەبەستێتەوە؟ وابزانم قسەکەم ڕوونە باسی چیت کرد، سەرچاوەکەش ئەبێ ھەر لەسەر ئەوە بێ. ئەتوانی وەک ئەم وتارەی [[عەلی حەمەساڵح]] بیکەی بە نموونەیەک بۆ خۆو، چۆن سەرچاوەکانی بەبێ کێشە داناوە تۆش وا بکەی. [[User:-Haryad |<span style="color:black; font-size:16px;">'''ʜᴀʀʏᴀᴅ'''</span>]] _{[[User Talk: -Haryad |<span style="color:yellow; Background:black ">'''ᴛᴀʟᴋ'''</span>]]} ٠٦:٢٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) hzqkklij3dzyd19idm8mvm9rlsu06b8 0 296152 1590693 1587707 2026-06-15T21:02:11Z -Haryad 40333 تاگی پێشنیاری سڕینەوە 1590693 wikitext text/x-wiki {{پێشنیاری سڕینەوە/ڕێکەوتکراو |ھۆ = بێسەرچاوە |کات = 20260615210153 |بکەر = -Haryad |یارمەتی = }} {{بێسەرچاوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} [[پەڕگە:Dr. ghalib mohammed in halwest office hall 2023.jpg|وێنۆک|دکتۆر غالب محەمەد عەلی]] '''د. غالب محەمەد عەلی''' یەکێکە لە کەسایەتییە سیاسی و ئەکادیمییە دیارەکانی هەرێمی کوردستان و عێراق، کە زیاتر بەهۆی هەڵوێستە توندەکانی لەسەر دۆسیەی نەوت، غازی سروشتی، و داهاتەکانی هەرێمی کوردستان ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Xebat |ڕێکەوت=٢٧ی شوباتی ٢٠٢١|سەردێڕ=د.غالب محەمەد: هەواڵگریی عێراق مانگێک پێش ئێستا ئاگاداری کردوومەتەوە خۆم بپارێزم - |ناونیشان=https://rojnews.news/?p=185470 |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=کوردی - RojNews.News}}</ref> لێرەدا پوختەیەک لە ژیاننامە و پێگەی سیاسی ئەو دەخەینەڕوو،:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=جەبار |یەکەم=ئاسۆ |ڕێکەوت=٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=دکتۆر غالب محەمەد عەلی: حکومەتی هەرێم دەتوانێت نەوت و موچە بدات بە خەڵک بەڵام نایدات |ناونیشان=https://www.dengiamerika.com/a/kurdistan/4152142.html |ڕێکەوتی سەردان=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٦|وێبگە=Voice of America |زمان=ku}}</ref> === ١. ناسنامە و باکگراوندی ئەکادیمی === * '''پسپۆڕی زانستی:''' د. غالب محەمەد خاوەنی بڕوانامەی دکتۆرایە لە بواری '''جیۆلۆجی و نەوتدا'''. پێش چوونە ناو کایەی سیاسی، وەک مامۆستای زانکۆ لەم بوارەدا کاری کردووە، ئەمەش وایکردووە شیکارییەکانی لەسەر کێڵگە نەوتییەکانی هەرێم زیاتر ڕەهەندێکی زانستی و تەکنیكی وەربگرن. === ٢. وێستگە سیاسییەکان === * '''ئەندامی ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی:''' سەرەتای دەرکەوتنی سیاسی فەرمی لەسەر لیستی بزووتنەوەی گۆڕان بوو، کە تێیدا بووە سەرۆکی لیژنەی وزە و سامانە سروشتییەکان لە ئەنجومەنی پارێزگای سلێمانی. لەم قۆناغەدا بەدواداچوونی زۆری بۆ دۆسیەی پاڵاوگەکان و قاچاخچێتی سووتەمەنی دەکرد. * '''ئەندامی پەرلەمانی عێراق:''' لە هەڵبژاردنەکانی ساڵی ٢٠١٨ی ئەنجومەنی نوێنەرانی عێراق، توانی دەنگێکی زۆر بەدەستبهێنێت و ببێتە ئەندامی پەرلەمانی عێراق (لیژنەی نەوت و وزە). لە بەغداوە بووە یەکێک لە دەنگە هەرە دیارەکانی ئۆپۆزسیۆنی کوردی. * '''لە ئێستادا یەکێکە لە دامەزرێنەرانی ڕەوتی هەڵوێست''' و وەکو سەرکردەیەکی ڕەوتەکە دەردەکەوێت، بۆ خولی شەشەمی پەرلەمانی عێراق خۆی کاندید کرد تاکە کاندید بوو لەسەر ئاستی پارێزگای سلێمانی توانی ٣٠ هەزار دەنگ بەدەست بهێنێت لەسەر ئاستی عێراق ریزبەندی پلەی شەشەمی دەنگدەران بوو توانی ٥٣ هەزار دەنگ بەدەست بهێنێت لەسەر ئاستی پارێزگای سلێمانی و هەردوو ئیدارەی سەربەخۆی ڕاپەڕین و گەرمیان. === ٣. دیدگا و گوتاری سیاسی === * '''دۆسیەی نەوت و دارایی:''' ئەو پێیوایە کە پێویستە دۆسیەی نەوتی هەرێمی کوردستان بە تەواوی ڕادەستی کۆمپانیای سۆمۆ (حکومەتی فیدراڵی) بکرێت، لە پێناو مسۆگەرکردنی مووچەی فەرمانبەرانی هەرێم و بڕینی دەستی کۆمپانیا حزبییەکان. * '''ڕەخنەگرتن لە دەسەڵات:''' بەردەوام لە ڕێگەی میدیاکان و تۆڕە کۆمەڵایەتییەکانەوە ڕەخنەی توند لە هەردوو پارتی باڵادەست (پارتی و یەکێتی) دەگرێت و ئەوان بە بەرپرسیاری داڕمانی ئابووری و لێکترازانی سیاسی هەرێم دەزانێت. <references /> [[پۆل:سیاسییەکانی باشووری کوردستان]] [[پۆل:سەرکردەی ڕەوتی هەڵوێست]] __NOEDITSECTION__ __DISAMBIG__ __NOINDEX__ __NONEWSECTIONLINK__ o5tnpqtglu1e0vod10nat2w52wfxelm 0 296176 1590494 1590268 2026-06-15T12:04:04Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590494 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Flag_of_Kurdistan.svg|وێنۆک]] [[جەماوەرناسی|دیمۆگرافیای]] '''[[ھەرێمی کوردستان]]''' لە ڕەنگدانەوەی یارییەکی دینامیکی فاکتەرە [[ئێتنیک|نەتەوەیی]] و [[چاند|کولتووری]] و [[ئابوورناسی|ئابوورییە کۆمەڵایەتییەکانە]] کە ڕەوتی دانیشتووان و ڕێڕەوی گەشەسەندنی [[باشووری کوردستان|ناوچەکە]] لە قاڵب دەدەن. تا تشرینی دووەمی ٢٠٢٤، ژمارەی دانیشتووانی مەزەندەکراو نزیکەی ٦.٣٧ ملیۆن کەس بووە، کە تا ساڵی ٢٠٢٣ بەرزبووەتەوە بۆ ٦,٥٥٦,٧٥٢ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی شوباتی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://sematv.net/en/2025/02/8-21|سەردێڕ=The population of the Kurdistan Region is 6,503,000, according to the latest census results |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=سەما تیڤی |زمان=en-GB}}</ref> بەم پێیە، ناوچەکە لە ئێستادا لە قۆناغی سێیەمی تیۆرمی گواستنەوەی دیمۆگرافیدایە. ==پێداچوونەوەی جوگرافی== ھەرێمی کوردستان تایبەتمەندە بە [[بەرز و نزمی]] ھەمەچەشن و سەخت، لەوانە چیاکان، دۆڵەکان و دەشتە بەپیتەکان.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=Rafaat |یەکەم=Aram |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=O35aDwAAQBAJ |سەردێڕ=Kurdistan in Iraq: The Evolution of a Quasi-State |ڕێکەوت=١١ی ئایاری ٢٠١٨|بڵاوکەرەوە=[[Routledge]] |ژپنک=٩٧٨-١-٣٥١-١٨٨٨١-٤|زمان=en}}</ref> ناوچەکانی وەک [[سلێمانی]] لە بەرزییەکدان کە لە ٨٩٠ مەتر لە ئاستی دەریاوە تێپەڕ دەکات و زستانی سارد و بەفراوی و ھاوینی فێنکیان ھەیە. دیمەنی شاخاوی ھەرێمەکە بە شوێنەوارە سروشتی و دەستکردەکان تەواو دەبێت، لەوانە [[بەنداوی دووکان]] و [[بەنداوی دەربەندیخان]]، کە ھاوکات شوێنی گەشتیاریی بەرچاون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdish language as Kurdish identity |ناونیشان=https://respondcrisistranslation.org/en/blog/ks-kurdish-language-as-kurdish-identity |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Respond Crisis Translation |زمان=en-US}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Kurdistan Region: Geography |ناونیشان=https://presidency.gov.krd/krp/english/ndisplay.aspx?sm=5yBwBg+oqQY= |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=presidency.gov.krd}}</ref> ===کەشووھەوا=== کەشووھەوای ھەرێمی کوردستان بەپێی [[وەرز]] دەگۆڕێت، بە زستانی سارد و بەگشتی ھاوینی فێنک. ئەم بارودۆخە کەشووھەوایییانە گونجاون بۆ [[کشتوکاڵ]]، کە وەک یەکێک لە کەرتە ئابوورییە سەرەکییەکانی ھەرێم دەمێنێتەوە. [[شارەزوور|دەشتی شارەزوور]]، کە لە مێژوودا لە سەردەمی [[ئیمپراتۆریەتیی ئەکەدی|ئەکەدییەکان]]دا بە «زامۆ» ناسرابوو،<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Ali |یەکەم=Mabast |ڕێکەوت=٤ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Socio-political and cultural complexity of the Sharazoor region in the second and first half of the first millennium BC in the light of archaeological discoveries and cuneiform texts.: دۆخی سیاسی و فەرھەنگی ناوچەی شارەزوور لە ماوەی ھەزارەی دووەم و نیوەی یەکەمی ھەزارەی یەکەمی پێش زاین لە ژێر ڕۆشنایی دۆزینەوە شوێنەواریەکان و دەقە مسماریەکاندا. |ناونیشان=https://huj.uoh.edu.iq/index.php/HUJ/article/view/910 |journal=Halabja University Journal |زمان=en |بەرگ=١٠|پەڕەکان=١١١–١٤٢|doi=10.32410/10653 |doi-broken-date=13 July 2025 |issn=2617-3360}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین١=Ford |یەکەم١=Derek |ناونیشان=https://books.google.com/books?id=whgNDVXFiqYC |سەردێڕ=Karst Hydrogeology and Geomorphology |دوایین٢=Williams |یەکەم٢=Paul D. |ڕێکەوت=٣ی ئایاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons |ژپنک=٩٧٨-١-١١٨-٦٨٤٩٩-٣|زمان=en}}</ref> وەک یەکێک لە بەپیتترین ناوچەکانی ناو ھەرێمەکە دادەنرێت، کە ڕەنگدانەوەی گرنگیی کشتوکاڵییەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Kurdistan in Brief |ناونیشان=https://www.ettc-iraq.net/kurdistan.html |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥ |وێبگە=www.ettc-iraq.net |ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٨ی ئەیلوولی ٢٠٢٥ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250908223747/https://www.ettc-iraq.net/kurdistan.html |ڕەوشی ناونیشان=مردوو}}</ref> ھەرێمەکە چەندین شوێنەواری سروشتی لەخۆدەگرێت، لەوانە تاڤگەی گەلی عەلی بەگ، کە بە یەکێک لە بەرزترین تاڤگەکانی [[ڕۆژھەڵاتی ناوەڕاست]] دادەنرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ڕێکەوت=١٢ی ئایاری ٢٠٢٥|سەردێڕ=Language and Identity as the Main Characteristics of Kurdish Survival as a Nation |ناونیشان=https://kurdishglobe.krd/language-and-identity-as-the-main-characteristics-of-kurdish-survival-as-a-nation/ |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=Kurdishglobe |زمان=en-US}}</ref> ==پێداچوونەوەی دانیشتووان== تا ساڵی ٢٠٢٣، ژمارەی خەمڵێنراوی دانیشتووانی [[ھەرێمی کوردستان]] ٦،٥٥٦،٧٥٢ کەس بووە. دابەشبوونی ڕەگەزی تا ڕادەیەک ھاوسەنگە، بە ٣،٢٩٦،٢٤٠ نێر و ٣،٢٦٠،٥١٤ مێ. تێکڕای گەشەی ساڵانەی دانیشتووان نزیکەی ٢٫٠٪یە. {| class="wikitable" |+ دانیشتووان بەپێی ڕەگەز و ناوچە (٢٠٢٣) |- ! پۆل !! دانیشتووان |- | نێر || ٣،٢٩٦،٢٤٠ |- | مێ || ٣،٢٦٠،٥١٤ |- | شارنشین || ٥،١٤٢،٥٢٦ |- | گوندنشین || ١،٤١٤،٢٢٦ |- | '''کۆی گشتی''' || '''٦،٥٥٦،٧٥٢''' |} ==دابەشبوونی شارنشین و گوندنشین== زۆرینەیەکی بەرچاوی دانیشتووانی ھەرێمی کوردستان لە ناوچە شارنشینەکاندا نیشتەجێن. تێکڕاکانی [[شارنشینی]] لە پارێزگاکاندا جیاوازن: [[پارێزگای ھەولێر|ھەولێر]] (٨٣٪)، [[پارێزگای دھۆک|دھۆک]] (٧٤٪)، و [[پارێزگای سلێمانی|سلێمانی]] (٨٥٪). ئەم ڕەوتە بەھۆی ھەم [[گەشەپێدانی ئابووری]] و ھەم ناسەقامگیریی ڕامیاریی مێژووییەوە دروست بووە. ڕەوتی شارنشینی لە ھەرێمی کوردستان بەرچاوە، بەجۆرێک نزیکەی ٨٤٪ی دانیشتووانەکەی لە ناوچە شارنشینەکاندا نیشتەجێن، لەکاتێکدا ٢١٫٥٪یان لە [[ناوچەی گوندنشین|ناوچە گوندنشینەکاندا]] دەژین؛ ئەمەش ڕەنگدانەوەی گۆڕانکارییە بەرچاوەکانە لە شێوازەکانی ژیان و پێکھاتە ئابوورییەکاندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Population Census in Iraq: A Step Towards Future Development or Imminent Political Conflict? The Washington Institute |ناونیشان=https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/population-census-iraq-step-towards-future-development-or-imminent-political |ڕێکەوتی سەردان=٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٥|وێبگە=www.washingtoninstitute.org |زمان=en}}</ref> ==پێکھاتەی تەمەن== دانیشتووانی ھەرێمی کوردستان بە شێوەیەکی بەرچاو گەنجن: * ٠–١٤ ساڵ: ٣٦٫٠٪ * ١٥–٦٤ ساڵ: ٦٠٫٠٪ * ٦٥ ساڵ و سەرووتر: ٤٫٠٪ ئەم پێکھاتە دانیشتووانناسییە دەبێتە ھۆی ڕێژەی پشتبەستن کە نزیکەی ٦٣٫٥٪یە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ ڕێژەیەکی بەرچاوی ئەو کەسانەی پشت بە کەسانی تر دەبەستن بە بەراورد بە دانیشتووانی تەمەن کارکردن. ==ئامارەکانی ھێزی کار== بەپێی ڕووپێوی ھێزی کار لە ساڵی ٢٠٢١، تێکڕای بەشداریی ھێزی کار لە ھەرێمی کوردستان ٤٥٫٠٪یە. بەڵام جیاوازییەکی ڕەگەزیی توند ھەیە: ٧٣٫٥٪ی نێرەکان لە ھێزی کاردا بەشدارن، لەکاتێکدا تەنھا ١٦٫٥٪ی مێیەکان بەشدارن. تێکڕای گشتیی بێکاری ١٦٫٥٪یە، بێکاریی مێینە (٢٩٫٦٪) بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزترە لەوەی نێرینە (١٣٫٦٪). {| class="wikitable" |+ تێکڕاکانی بەشداریی ھێزی کار و بێکاری (٢٠٢١) |- ! نیشاندەر !! کۆی گشتی (٪) !! نێر (٪) !! مێ (٪) |- | تێکڕای بەشداریی ھێزی کار || ٤٥٫٠ || ٧٣٫٥ || ١٦٫٥ |- | تێکڕای بێکاری || ١٦٫٥ || ١٣٫٦ || ٢٩٫٦ |} بەڵام ھەرێمەکە ڕووبەڕووی تەحەدایەکی زۆر دەبێتەوە، لەوانە زیادبوونی کۆچی گەنجان بۆ دەرەوەی وڵات کە بەدوای دەرفەتی باشتردا دەگەڕێن، ئەمەش بە پلەی یەکەم بەھۆی چەقبەستوویی ئابووری و پشتبەستن بە کەرتی گشتییە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|ڕێکەوت=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠٢٤|سەردێڕ=Kurdistan Region accounts for 14% of Iraq's population, census shows |ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/en/story/812393/kurdistan-region-accounts-for-14-of-iraqs-population-census-shows |ئیش=[[Kurdistan 24]]}}</ref> ==پیتێن و مردن== تێکڕای گشتیی پیتێن (TFR) لە ھەرێمی کوردستان بە ٣٫٨ منداڵ بۆ ھەر ژنێک دەخەمڵێندرێت. بەڵام پێشبینییەکان ئاماژە بە دابەزین بۆ نزیکەی ٢٫٥ دەکەن تا ساڵی ٢٠٤٠. تەمەنی چاوەڕوانکراو لە کاتی لەدایکبووندا پێشبینی دەکرێت لە ٧٣٫٨ ساڵەوە لە ساڵی ٢٠٢٠ بەرزبێتەوە بۆ ٧٧٫٧ ساڵ بۆ نێرەکان و لە ٧٦٫٦ بۆ ٨٠٫٧ ساڵ بۆ مێیەکان تا ساڵی ٢٠٤٠. لە ساڵی ٢٠١٨دا، تێکڕای مردنی ژێر ٥ ساڵ ١٧ کەس بووە لە ھەر ١٠٠٠ لەدایکبوونێکی زیندوو، کە کەمترە لە ناوچەکانی تری عێراق. ==کۆچ و ئاوارەیی== {{سەرەکی|کۆچکردن بۆ ھەرێمی کوردستان}} ھەرێمی کوردستان بە شێوەیەکی بەرچاو کەوتووەتە ژێر کاریگەریی ململانێ ناوچەیییەکان، کە بووەتە ھۆی کۆچی ناوخۆیی و دەرەکی. لە ساڵی ٢٠١٦دا، ھەرێمەکە میوانداریی نزیکەی ١٫١ ملیۆن ئاوارەی ناوخۆیی کردووە، کە ١٦٪ی کۆی دانیشتووانی ھەرێمی کوردستان پێکدەھێنن، ھەروەھا ٢٠٠،٠٠٠ پەنابەر. پارێزگای دھۆک زۆرترین پشکی ئاوارەکانی بەدەستھێناوە (٢٩٪)، دواتر ھەولێر (١١٪) و سلێمانی (١٠٪) دێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین=Bruinessen |یەکەم=Martin van |ڕێکەوت=١ی کانوونی دووەمی ١٩٨٩|سەردێڕ=The ethnic identity of the Kurds |ناونیشان=https://www.academia.edu/707655 |journal=Peter A. Andrews (Ed.), Ethnic Groups in the Republic of Turkey, Pp. 613-21}}</ref> ==پێشبینییەکانی دانیشتووان== پێشبینییەکانی دانیشتووانی داھاتوو دەخەمڵێنن کە ژمارەی دانیشتووانی ھەرێمی کوردستان تا ساڵی ٢٠٢٧ دەگاتە نزیکەی ٧ ملیۆن و تا ساڵی ٢٠٣٤ دەگاتە ٨ ملیۆن کەس. ئەمەش گوزارشت لە زیادبوونێکی پێشبینیکراوی ٤٣٪ دەکات لە ماوەی دوو دەیەدا، بە تێکڕای گەشەی ساڵانەی ١٫٨٢٪. == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ھەرێمی کوردستان]] [[پۆل:دانیشتووانی عێراق]] [[پۆل:دانیشتووناسی]] a9q8sptgwrpdp93nk0xi1svfm7c2u0y 0 296283 1590495 1590262 2026-06-15T12:04:14Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590495 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=ئایاری ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''دوورگەی ئەبووزەبی''' ({{بە عەرەبی|جزيرة أبوظبي}}) [[دوورگە]]یەکی شاری [[ئەبووزەبی]] لە [[میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]]ە کە لە کەنارەکانی باشووری [[کەنداوی فارس]]دا ھەڵکەوتووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.google.dz/books/edition/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA_%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9_%D8%B9%D9%86_%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%A7%D8%AA/aVVoDgAAQBAJ?hl=ar&gbpv=1&dq=%22%D8%AC%D8%B2%D9%8A%D8%B1%D8%A9+%D8%A3%D8%A8%D9%88+%D8%B8%D8%A8%D9%8A%22&pg=PT421&printsec=frontcover|سەردێڕ=روايات غربية عن رحلات في شبه الجزيرة العربية - الجزء الثالث 1900-1952|ڕێکەوت=٢١ی ئازاری ٢٠١٧|بڵاوکەرەوە=Dar al Saqi|زمان=ar|ژپنک=٩٧٨-٦١٤-٤٢٥-٦٣٦-٧|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20250505063546/https://www.google.dz/books/edition/%D8%B1%D9%88%D8%A7%D9%8A%D8%A7%D8%AA_%D8%BA%D8%B1%D8%A8%D9%8A%D8%A9_%D8%B9%D9%86_%D8%B1%D8%AD%D9%84%D8%A7%D8%AA/aVVoDgAAQBAJ?hl=ar&gbpv=1&dq=%22%D8%AC%D8%B2%D9%8A%D8%B1%D8%A9+%D8%A3%D8%A8%D9%88+%D8%B8%D8%A8%D9%8A%22&pg=PT421&printsec=frontcover|ڕێکەوتی ئەرشیڤ= ٥ی ئایاری ٢٠٢٥|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی ئایاری ٢٠٢٦|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|جوگرافیا|میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان}} {{میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان-کۆلکە}} [[پۆل:دوورگەکانی میرنشینە یەکگرتووە عەرەبییەکان]] 5tyjqovg2zho1mmf03k4ljxwtpmypdr 0 296360 1590493 1590270 2026-06-15T12:03:54Z AramBot 39807 بۆت: نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590493 wikitext text/x-wiki '''دڵشاد تۆفیق بەنگینە''' [[پەڕگە:Dilshad2.jpg|alt=سەردەمی پێشمەرگایەتی]] '''دڵشاد تۆفیق حاجی باقی بەنگینە''' ناسراو بە '''فەرماندە دڵشاد [[بەنگینە]]''' (نازناوی پێشمەرگایەتی: '''ئاوارە'''؛ لەدایکبووی ١٩٥٥ لە سلێمانی – کۆچی دوایی ١٥ی ئەیلوولی ١٩٨١) کادیرێکی پێشکەوتووی سیاسی، زمانزان، و فەرماندەیەکی سەربازیی دیاری هێزی پێشمەرگەی کوردستان بوو لە ڕیزەکانی کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان و یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان. ئەو بەهۆی هاوەڵیکردنی ڕۆژنامەنووس و نووسەری ناوداری جیۆپۆلەتیکی ئەمریکی، ڕۆبێرت دی کاپلان، لە ناوەندە ڕۆشنبیری و جیهانییەکاندا وەک سیمبولی پێشمەرگەیەکی ڕۆشنبیر و زمانزان ناسراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ}}</ref> '''ژیاننامە''' دڵشاد تۆفیق لە ساڵی ١٩٥٥ لە گەڕەکێکی ڕەسەنی شاری سلێمانی چاوی بەدنیا هەڵهێناوە. ئەو کوڕەزای شاعیری نیشتمانپەروەری گەلی کورد، حاجی باقی بەنگینەیە. خوێندنی سەرەتایی و ئامادەیی لە سلێمانی تەواو کردووە و پاشان لە کۆلێژی ئیدارە و ئیقتیساد لە بەغدا وەرگیراوە. لە تەمەنی گەنجێتیدا زمانەکانی ئینگلیزی و عەرەبی بە تەواوی و بە ڕەوانی فێربووە. '''خەباتی سیاسی و پێشمەرگایەتی''' لە ساڵانی حەفتاکاندا، لە ڕێگەی ئەڵقە ڕۆشنبیرییەکانی "کۆمەڵەی مارکسی-لینینیی کوردستان" (کە دواتر ناوەکەی گۆڕا بۆ کۆمەڵەی ڕەنجدەرانی کوردستان) تێکەڵ بە خەباتی نهێنیی سیاسی دەبێت لە ناو شاردا. دوای ئەوەی کارە ڕێکخستنەکانی لەلایەن دەزگا ئەمنییەکانی ڕژێمی بەعسەوە ئاشکرا دەبن، لە ساڵی ١٩٧٩ خوێندنی زانکۆ لە بەغدا جێدەهێڵێت و ڕوو لە شاخ دەکات و دەبێتە پێشمەرگە.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=شه‌هید دڵشاد به‌نگینه، كانییه‌ك له‌ بیری جوان‌.. كوردستان له‌مدا تینووێتی ده‌شكاند |ناونیشان=http://www.hoshyary.com/detail/6273 |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=www.hoshyary.com}}</ref> بەهۆی ئاستی بەرزی ڕۆشنبیری، هۆشیاریی سیاسی و توانای سەرکردایەتیکردنی، لەلایەن سەرکردایەتیی شۆڕشەوە دەکرێتە بەرپرسی ڕێکخستنەکانی هەرێمی چوار (ناوچەی تیپی ٤٧ی پیرەمەگروون) کە ناوچەیەکی بەرفراوانی لە سنووری پارێزگای سلێمانی دەگرتەوە. ئەو هاوکات لەگەڵ کاری سەربازی، کادیرێکی هۆشیار بوو؛ بۆ یەکەمجار لە مێژووی شۆڕشدا هەڵمەتی ژینگەیی و پاکوخاوێنی لە گوندەکانی شارباژێڕ ئەنجامدا.<ref name=":0" /> [[پەڕگە:Dilshad Bard.jpg]] '''هاوەڵیکردنی ڕۆژنامەنووس ڕۆبێرت کاپلان''' لە هاوینی ساڵی ١٩٨٠، پێش دەستپێکردنی جەنگی ئێران و عێراق، ڕۆژنامەنووسی گەنجی ئەمریکی [http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/ ڕۆبێرت دی کاپلان] بە مەبەستی ڕووماڵکردنی شۆڕشی نوێ بۆ ڕۆژنامەی *کۆریەر (Kurier)*ی نەمساوی سەردانی کوردستان دەکات. لەسەر ڕاسپاردەی نەوشیروان مستەفا، بەهۆی لێهاتوویی لە زمانی ئینگلیزیدا، ئەرکی پاراستن، وەرگێڕان و هاوەڵیکردنی ئەم ڕۆژنامەنووسە دەسپێردرێتە شەهید دڵشاد بەنگینە.<ref name=":0" /> کاپلان (کە لەو کاتەدا لە شاخ نازناوی "باران"ی لێنرابوو) بە یاوەریی [https://www.hoshyary.com/detail/6273 دڵشاد بەنگینە] بۆ ماوەی زیاتر لە دوو هەفتە بە نهێنی بەنێو دەیان گوند و دۆڵی سەختی ناوچەکانی شارباژێڕ، دوکان و پیرەمەگرووندا دەگەڕێت. دڵشاد ئەوەندە ئازا بوو، کە تەنانەت کاپلانی بە جلی مەدەنییەوە هێنایە ناو جەرگەی شاری سلێمانی (بەردەرکی سەرا) بۆ وێنەگرتن و دۆکیۆمێنتکردنی ڕاستییەکان.<ref name=":0" /> کاپلان دواتر لە وتارە مێژووییەکەیدا لەژێر ناونیشانی ''"Kurdistan: Sons of Devils"'' لە '''گۆڤاری فەرمیی ئەمریکی (The Atlantic)''' لە نۆڤەمبەری ١٩٨٧ و کتێبەکەیدا ''"[https://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 The Ends of the Earth]"'' بە درێژی وەسفی دڵشاد دەکات و دەنووسێت:<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Eastward to Tartary: Travels in the Balkans, the Middle East, and the Caucasus: Robert D. Kaplan: 9780375705762: Books - Amazon.ca |ناونیشان=http://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20151215234603/http://www.amazon.ca/Eastward-Tartary-Travels-Balkans-Caucasus/dp/0375705767 |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٥ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ |وێبگە=www.amazon.ca |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> «لە کاتێکدا ئەوانی تر تەنها تفەنگەکانیان پێبوو، دڵشاد لە پاڵ چەکەکەیدا دەفتەرێکی یاداشتیشی پێبوو... ئەو ڕووناکبیرێکی لێهاتوو بوو کە تەنها لەبەر ئەوە تفەنگی هەڵگرتبوو چونکە مێژوو هیچ هەڵبژاردنێکی تری بۆ نەهێشتبووەوە.»<ref name=":1" /> '''ڕۆبێرت کاپلان لەکتێبەکەیدا بەناوی [The Ends of the Earth (کۆتاییەکانی زەوی) کە باسی گەشتەکەی عێراق و کوردستانی تێدا دەکات بەم جۆرە باس لەناسینی شەهید دڵشاد دەکات:''' <ref name=":1" /> '''بەشی یەکەم: یەکەم چاوپێکەوتن لەسەر سنوور''' "لە نێو چیا سارد و تەمومژاوییەکانی سەر سنووردا بوو کە بۆ یەکەمجار ڕێبەرەکەم، دڵشاد تۆفیق بەنگینەم بینی. ئەو لە نێو چەکدارانی پێشمەرگەدا وەستابوو، بەڵام ئامادەیی و سیمای تەواو جیاواز بوو. لە کاتێکدا ئەوانی تر تەنها تفەنگەکانیان پێبوو، دڵشاد لە پاڵ چەکەکەیدا دەفتەرێکی یاداشتیشی پێبوو. ئەو بە زمانێکی ئینگلیزیی ڕەوان بەخێرهاتنی کردم؛ زمانێک کە بە وردەکارییەکی سەرسوڕهێنەرەوە لێی شارەزا ببوو، سەرەڕای ئەوەی لە جیهانی ڕۆژاوا دابڕاو بوو."<ref name=":2">{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ=Bio – The Official Site of Robert D. Kaplan – Author, Foreign Correspondent, Geopolitics |ناونیشان=http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/ |ڕێکەوتی سەردان=٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|زمان=en-US}}</ref> '''📄 بەشی دووەم: گەشتەکە بەناو دۆڵەکانی سلێمانیدا''' "کاتێک بەناو ڕێڕەوە بەردەڵانەکان و دۆڵە شاراوەکانی ناوچەی پیرەمەگرووندا دەڕۆیشتین، دڵشاد سەلماندی کە ئەو زۆر لە وەرگێڕێک زیاترە. ئەو مرۆڤێکی یەکجار ڕۆشنبیر بوو. دەستی بۆ ڕێڕوێکی دیاریکراوی شاخەکە ڕادەکێشا و نەک تەنها ستراتیژی سەربازیی دژی سوپای عێراق، بەڵکو مێژووی سەد ساڵەی بەرگریی خێڵە کوردییەکانی بۆ ڕوون دەکردمەوە. ئەو باوەڕێکی نەهەژانی بەوە هەبوو کە خوێندەواری و جیۆگرافیا لە کۆتاییدا گەلەکەی ڕزگار دەکەن."<ref name=":2" /> '''📄 بەشی سێیەم: گفتوگۆکانیان لەسەر داهاتووی کوردستان'''<ref name=":2" /> "شەوێکیان، لەناو پەناگەیەکی بەردیندا لە دەوری ئاگرێکی بچووک کۆببووینەوە بۆ ئەوەی لە چاوی سیخوڕیی فڕۆکەکانی بەعس بەدوور بین، دڵشاد باسی خەونەکانی خۆی بۆ کوردستان بۆ کردم. پێی گوتم: 'ئێمە خەڵکی چیاکانین، جیهان ئێمەی لەبیر دەچێت چونکە جیۆگرافیا گۆشەگیرمان دەکات، بەڵام کەلتورمان قووڵە.' لێرەدا تێگەیشتم کە من ڕووبەڕووی شەڕکەرێکی گەریلای سادە نەبوومەتەوە، بەڵکو لەبەردەم ڕووناکبیرێکی خاوەن بەهرەدام کە تەنها لەبەر ئەوە تفەنگی هەڵگرتووە چونکە مێژوو هیچ هەڵبژاردنێکی تری بۆ نەهێشتووەتەوە."<ref name=":2" /> '''📄 بەشی چوارەم: کۆتا ماڵاوایی''' "کاتێک کاتی ئەوە هات کەمەرزەکە ببڕمەوە و عێراق جێبهێڵم، دڵشاد لەوێ بوو بۆ ئەوەی تا دواین مەیل دڵنیا بێت لە سەلامەتیم. تەوقەی لەگەڵ کردم، لەژێر جەمەدانییە کوردییە ڕەسەنەکەیدا زەردەخەنەیەکی گەرمی کرد و پێی گوتم ڕاستی لەسەر ئەو شتانە بنووسم کە بە چاوی خۆم بینومن. ئەوە دواین جار بوو کە ڕوخساری ئەوم بینی، کە لە پشتەوەی سێبەری تیژ و جوانی چیاکانی زاگرۆسدا نەخشابوو."<ref name=":2" /> '''📄 بەشی پێنجەم: هەواڵی شەهیدبوونەکەی''' "دوای چەند مانگێک، لە کاتێکدا لە دەرەوەی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست بە سەلامەتی خەریکی کارکردن بووم لەسەر یاداشتەکانم، نامەیەکم پێگەیشت کە هەواڵێکی جەرگبڕی لە بەرەکانی جەنگەوە پێبوو: دڵشاد تۆفیق بەنگینە لە کاتی جێبەجێکردنی ئەرکدا شەهید بوو. ئەو لە بەهاری ساڵی ١٩٨١دا گیانی بەخت کرد. بیستنی ئەم هەواڵە خەمێکی قورس و خنکێنەری هێنایە ڕێم. دڵشاد نەژیا بۆ ئەوەی ئەو ئازادییە ببینێت کە بەو زمانشیرینییەوە باسی دەکرد، بەڵام بۆ من، ئەو وەک بەرجەستەکردنی ڕەهای قوربانیدانی تراژیدی و پڕ شکۆی گەنجانی کورد دەمێنێتەوە."<ref name=":2" /> [https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200524201907384269 لەکوردپیدیاوە]: شەهیدان عەبەى مەلا و شەهید دڵشاد بەنگینە <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |سەردێڕ= شەهیدان عەبەی مەلا و دڵشاد تۆفیق بەنگینە|ناونیشان=https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200524201907384269}}</ref> https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200524201907384269<ref>https://www.kurdipedia.org/default.aspx?q=20200524201907384269</ref> بەڤیدیۆ ژیانی شەهید دڵشاد تۆفیق بەنگینە [https://www.youtube.com/watch?v=i08wpMMjK5U لەیوتیوبەوە]<ref>https://www.youtube.com/watch?v=i08wpMMjK5U</ref> [https://www.hoshyary.com/detail/16002 مەکتەبى راگەیاندن و هوشیارى]: شەهید دڵشاد بەنگینە کانییەک لەبیری جوان <ref>https://www.hoshyary.com/detail/16002</ref> https://www.hoshyary.com/detail/16002 '''شەهیدبوون''' فەرماندە دڵشاد تۆفیق بەنگینە لە ڕۆژی '''١٥ی ئەیلوولی ساڵی ١٩٨١'''، لە کاتی جێبەجێکردنی ئەرکێکی گرنگدا لە شەڕێکی ناوخۆییدا شەهید بوو و چووە ڕیزی کاروانی نەمرانەوە. کاپلان کاتێک لە دەرەوەی عێراق هەواڵی شەهیدبوونی هاوڕێ و ڕێبەرەکەی دەبیستێت، بە قووڵی خەمبار دەبێت و دەنووسێت:<ref name=":0" /> «دڵشاد نەژیا بۆ ئەوەی ئەو ئازادییە ببینێت کە بەو زمانشیرینییەوە باسی دەکرد، بەڵام بۆ من، ئەو وەک بەرجەستەکردنی ڕەهای قوربانیدانی تراژیدی و پڕ شکۆی گەنجانی کورد دەمێنێتەوە.»<ref name=":0" /> '''سەرچاوەکان''' # مێژوو و ئەرشیفی یاد فەرماندەکان، مەکتەبی ڕاگەیاندن و هۆشیاریی یەکێتیی نیشتمانیی کوردستان، ٢٠٢٤. # ڕۆبێرت دی کاپلان، وتاری ''"Kurdistan: Sons of Devils"''، گۆڤاری The Atlantic، نۆڤەمبەری ١٩٨٧. # ڕۆبێرت دی کاپلان، کتێبی ''"The Ends of the Earth: A Journey at the Dawn of the 21st Century"''، چاپی ١٩٩٦، بەشی چوارەم (لاپەڕەکانی ٢٤٠-٢٦٥). # زانیارى لەبارەى کتێب و گەشتەکەى کاپلان بۆ عێراق لەگەڵ هەموو کارەکانی کاپلان تا ئێستا <nowiki>http://robertdkaplan.com/robert_d_kaplan_bio/</nowiki> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} c5fkx1u8en3t0v45n715khve5nrahbh 0 296497 1590548 1590285 2026-06-15T14:58:02Z IIXZER0XII 68933 زیادکردن/لابردنی ویکیبەستەر 1590548 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Klimt Mulher sentada.jpg|وێنۆک|تابلۆی گوستاڤۆ کلیمت خانمێک دانیشتووە بە ڕانی کراوەوە ١٩١٦؛ خانمێک نیشاندەدات کە خۆی دەوروژێنێت بە لەڕێگای وروژاندنی دەستیی زێی (پەنجەکردن).]] [[پەڕگە:Woman masturbating.tif|وێنۆک|خۆوروژاندنی مێ]] [[پەڕگە:Male masturbation.svg|وێنۆک|خۆوروژاندنی نێر]] [[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (22).jpg|وێنۆک|تابلۆی ئێدوارد هێنری؛ کوڕێک نیشاندەدات کە خۆیدەوروژێنێت لەکاتی خەیاڵکردنی سێکسی]] '''خۆوروژاندن''' یان هەندێکجار '''دەستپەڕ''' جۆرێکی وروژاندنی سێکسییە کە تێیدا کەسەکە ئەندامەکانی زاوزێی خۆی دەوروژێنێت بۆ چێژ یان گەیشتن بە [[ئۆرگازم]]<ref>https://www.britannica.com/topic/safe-sex</ref>. لە مرۆڤدا هەمیشە ئۆرگازمە لە هەردوو ڕەگەزدا؛ لە نێردا هەندێکجار ناسراوە بە ڕژان. ئەم وروژاندنە لەوانەیە [[دەست]]، کەلوپالی رۆژانە، [[یاریی سێکسی|یاری سێکسی]] ، یان زۆر بە دەگمەنی ([[دەم]]) لەخۆبگرێت. خۆوروژاندن جۆرێکی [[چالاکیی جنسیی مرۆڤ|چالاکی سێکسی مرۆڤە]] کە دەکرێت بەبێ یان لەگەڵ هاوبەشێک ئەنجامبدرێت<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Masturbation</ref>؛ خۆوروژاندن لەوانەیە بەتەنیا یان لەگەڵ هاوبەشێک بەیەکەوە بکرێت یان بە سەیرکردنی هاوبەشەکەی تر کە خۆیدەوروژێنێت بکرێت و هەندێکجایش دەکرێت و خۆوروژاندن دەتوانرێت بە [[جووتبوونی دەرەکی]] بناسرێت.<ref>https://www.plannedparenthood.org/learn/birth-control/abstinence-and-outercourse#:~:text=Some%20outercourse%20examples%20include%20kissing,get%20sexual%20pleasure%20from%20outercourse.</ref> خۆوروژاندن لە هەردوو ڕەگەزدا کردارێکی ئاساییە دەکرێت سوودی هەبێت<ref>https://www.plannedparenthood.org/learn/sex-pleasure-and-sexual-dysfunction/masturbation/masturbation-healthy#:~:text=Masturbation%20can%20actually%20be%20good,and%20make%20you%20feel%20good.</ref>. ==ئەمانەش ببینە== * [[سێکس|جووتبوون]] * [[چالاکیی جنسیی مرۆڤ|جووتبوونە چالاکییەکانی مرۆڤ]]{{تووڵی دەروازە|سێکسناسی|ژینناسی|پزیشکی}} =سەرچاوەکان= {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Human sexual activity}} [[پۆل:کردارکان]] [[پۆل:چالاکییەکانی کاتی بەتاڵی]] [[پۆل:کرداری جنسی]] [[پۆل:دەستپەڕ]] [[پۆل:کردارکان]] [[پۆل:کردە سێکسییەکان]] [[پۆل:چالاکییەکانی کاتی بەتاڵی]] [[پۆل:کرداری جنسی]] [[پۆل:دەستپەڕ]] 08hpybm7eo6lzsze31my6mkqn46l5gx 1590549 1590548 2026-06-15T14:58:47Z IIXZER0XII 68933 چاککردنەوەی کێشەی تەکنیکی و شێواز 1590549 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Klimt Mulher sentada.jpg|وێنۆک|تابلۆی گوستاڤۆ کلیمت خانمێک دانیشتووە بە ڕانی کراوەوە ١٩١٦؛ خانمێک نیشاندەدات کە خۆی دەوروژێنێت بە لەڕێگای وروژاندنی دەستیی زێی (پەنجەکردن).]] [[پەڕگە:Woman masturbating.tif|وێنۆک|خۆوروژاندنی مێ]] [[پەڕگە:Male masturbation.svg|وێنۆک|خۆوروژاندنی نێر]] [[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (22).jpg|وێنۆک|تابلۆی ئێدوارد هێنری؛ کوڕێک نیشاندەدات کە خۆیدەوروژێنێت لەکاتی خەیاڵکردنی سێکسی]] '''خۆوروژاندن''' یان هەندێکجار '''دەستپەڕ''' جۆرێکی وروژاندنی سێکسییە کە تێیدا کەسەکە ئەندامەکانی زاوزێی خۆی دەوروژێنێت بۆ چێژ یان گەیشتن بە [[ئۆرگازم]]<ref>https://www.britannica.com/topic/safe-sex</ref>. لە مرۆڤدا هەمیشە ئۆرگازمە لە هەردوو ڕەگەزدا؛ لە نێردا هەندێکجار ناسراوە بە ڕژان. ئەم وروژاندنە لەوانەیە [[دەست]]، کەلوپالی رۆژانە، [[یاریی سێکسی|یاری سێکسی]] ، یان زۆر بە دەگمەنی ([[دەم]]) لەخۆبگرێت. خۆوروژاندن جۆرێکی [[چالاکیی جنسیی مرۆڤ|چالاکی سێکسی مرۆڤە]] کە دەکرێت بەبێ یان لەگەڵ هاوبەشێک ئەنجامبدرێت<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Masturbation</ref>؛ خۆوروژاندن لەوانەیە بەتەنیا یان لەگەڵ هاوبەشێک بەیەکەوە بکرێت یان بە سەیرکردنی هاوبەشەکەی تر کە خۆیدەوروژێنێت بکرێت و هەندێکجایش دەکرێت و خۆوروژاندن دەتوانرێت بە [[جووتبوونی دەرەکی]] بناسرێت.<ref>https://www.plannedparenthood.org/learn/birth-control/abstinence-and-outercourse#:~:text=Some%20outercourse%20examples%20include%20kissing,get%20sexual%20pleasure%20from%20outercourse.</ref> خۆوروژاندن لە هەردوو ڕەگەزدا کردارێکی ئاساییە دەکرێت سوودی هەبێت<ref>https://www.plannedparenthood.org/learn/sex-pleasure-and-sexual-dysfunction/masturbation/masturbation-healthy#:~:text=Masturbation%20can%20actually%20be%20good,and%20make%20you%20feel%20good.</ref>. ==ئەمانەش ببینە== * [[سێکس|جووتبوون]] * [[چالاکیی جنسیی مرۆڤ|جووتبوونە چالاکییەکانی مرۆڤ]] {{تووڵی دەروازە|سێکسناسی|ژینناسی|پزیشکی}} =سەرچاوەکان= {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Human sexual activity}} [[پۆل:کردارکان]] [[پۆل:چالاکییەکانی کاتی بەتاڵی]] [[پۆل:کرداری جنسی]] [[پۆل:دەستپەڕ]] [[پۆل:کردارکان]] [[پۆل:کردە سێکسییەکان]] [[پۆل:چالاکییەکانی کاتی بەتاڵی]] [[پۆل:کرداری جنسی]] [[پۆل:دەستپەڕ]] 32lhmr2mvv9xkxfaw63xopwdna2en2y 1590685 1590549 2026-06-15T20:51:41Z مامۆستا 39489 تاگی سڕینەوەی خێرا 1590685 wikitext text/x-wiki {{سخ|دووبارە}} [[پەڕگە:Klimt Mulher sentada.jpg|وێنۆک|تابلۆی گوستاڤۆ کلیمت خانمێک دانیشتووە بە ڕانی کراوەوە ١٩١٦؛ خانمێک نیشاندەدات کە خۆی دەوروژێنێت بە لەڕێگای وروژاندنی دەستیی زێی (پەنجەکردن).]] [[پەڕگە:Woman masturbating.tif|وێنۆک|خۆوروژاندنی مێ]] [[پەڕگە:Male masturbation.svg|وێنۆک|خۆوروژاندنی نێر]] [[پەڕگە:Édouard-Henri Avril (22).jpg|وێنۆک|تابلۆی ئێدوارد هێنری؛ کوڕێک نیشاندەدات کە خۆیدەوروژێنێت لەکاتی خەیاڵکردنی سێکسی]] '''خۆوروژاندن''' یان هەندێکجار '''دەستپەڕ''' جۆرێکی وروژاندنی سێکسییە کە تێیدا کەسەکە ئەندامەکانی زاوزێی خۆی دەوروژێنێت بۆ چێژ یان گەیشتن بە [[ئۆرگازم]]<ref>https://www.britannica.com/topic/safe-sex</ref>. لە مرۆڤدا هەمیشە ئۆرگازمە لە هەردوو ڕەگەزدا؛ لە نێردا هەندێکجار ناسراوە بە ڕژان. ئەم وروژاندنە لەوانەیە [[دەست]]، کەلوپالی رۆژانە، [[یاریی سێکسی|یاری سێکسی]] ، یان زۆر بە دەگمەنی ([[دەم]]) لەخۆبگرێت. خۆوروژاندن جۆرێکی [[چالاکیی جنسیی مرۆڤ|چالاکی سێکسی مرۆڤە]] کە دەکرێت بەبێ یان لەگەڵ هاوبەشێک ئەنجامبدرێت<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Masturbation</ref>؛ خۆوروژاندن لەوانەیە بەتەنیا یان لەگەڵ هاوبەشێک بەیەکەوە بکرێت یان بە سەیرکردنی هاوبەشەکەی تر کە خۆیدەوروژێنێت بکرێت و هەندێکجایش دەکرێت و خۆوروژاندن دەتوانرێت بە [[جووتبوونی دەرەکی]] بناسرێت.<ref>https://www.plannedparenthood.org/learn/birth-control/abstinence-and-outercourse#:~:text=Some%20outercourse%20examples%20include%20kissing,get%20sexual%20pleasure%20from%20outercourse.</ref> خۆوروژاندن لە هەردوو ڕەگەزدا کردارێکی ئاساییە دەکرێت سوودی هەبێت<ref>https://www.plannedparenthood.org/learn/sex-pleasure-and-sexual-dysfunction/masturbation/masturbation-healthy#:~:text=Masturbation%20can%20actually%20be%20good,and%20make%20you%20feel%20good.</ref>. ==ئەمانەش ببینە== * [[سێکس|جووتبوون]] * [[چالاکیی جنسیی مرۆڤ|جووتبوونە چالاکییەکانی مرۆڤ]] {{تووڵی دەروازە|سێکسناسی|ژینناسی|پزیشکی}} =سەرچاوەکان= {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Human sexual activity}} [[پۆل:کردارکان]] [[پۆل:چالاکییەکانی کاتی بەتاڵی]] [[پۆل:کرداری جنسی]] [[پۆل:دەستپەڕ]] [[پۆل:کردارکان]] [[پۆل:کردە سێکسییەکان]] [[پۆل:چالاکییەکانی کاتی بەتاڵی]] [[پۆل:کرداری جنسی]] [[پۆل:دەستپەڕ]] dy6i1h6iua3s96ndxw8y4bg4a04jjtc 0 296513 1590492 1590273 2026-06-15T12:03:44Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590492 wikitext text/x-wiki {{بەکارھێنانەکانی دیکە}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{زانیاریدانی ڕەوشی پزیشکی|name=کلامیدیا|synonyms='''هەوکردنی کلامیدیا'''|pronounce={{IPAc-en|k|l|ə|ˈ|m|ɪ|d|i|ə}} ،{{respell|klə-MID-ee-yuh}}|image=Pap smear showing clamydia in the vacuoles 500x H&E.jpg|caption=وێنەی پشکنینی پاپ کە Chlamydia trachomatis پیشان دەدات (ڕەنگکردنی هیماتۆکسیلین و ئیۆسین ـ H&E).|field=[[نەخۆشییە چڵکییەکان]]، [[پزیشکیی ژنان]]، [[میزناسی]]|symptoms=هیچ، دەرچوونی شلە لە ڤاجیناوە، دەرچوونی شلە لە ئەندامی نێرینەوە، [[burning with urination]]|complications=[[epididymitis|Pain in the testicles]], [[pelvic inflammatory disease]] ،[[infertility]] ،[[ectopic pregnancy]]|onset=Few weeks following exposure|duration=|causes=''[[Chlamydia trachomatis]]'' spread by sexual intercourse or childbirth|risks=|diagnosis=Urine or swab of the cervix, vagina, or [[urethra]]|differential=|prevention=Not having sex, [[condom]]s, sex with only one non–infected person|treatment=[[Antibiotic]] ([[azithromycin]] or [[doxycycline]])|medication=|prognosis=|frequency=4.2% (women), 2.7% (men) name=WHO2015Fact|deaths=~200 (2015)<De}} '''کلامیدیا''' یان بە تایبەتیتر '''هەوکردنی کلامیدیا''' [[نەخۆشییە ڕاگوێزراوە سێکسییەکان|هەوکردنێکی سێکسییە]] کە بەهۆی بەکتریا ''کلامیدیا تراکۆماتیسەوە'' دروست دەبێت. زۆربەی ئەو کەسانەی تووش دەبن هیچ نیشانەیەکیان نییە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cdc.gov/std/chlamydia/stdfact-chlamydia.htm |سەردێڕ=کلامیدیا – پەڕەی زانیاری CDC |بڵاوکەرەوە=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) |زمان=en}}</ref> کاتێک نیشانەکان دەردەکەون، لەوانەیە تەنها چەند هەفتەیەک دوای تووشبوون دەربکەون؛<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|وێبگە=ناوەندی کۆنترۆڵ و پێشگیری نەخۆشییەکان (CDC) |سەردێڕ=چاودێری نەخۆشییە گواستراوەکانی سێکس 2014 – کلامیدیا}}</ref> ماوەی کەرەوزکردن لە نێوان بەرکەوتن و توانای تووشبوون بە کەسانی دیکە وا بیردەکرێتەوە کە لە ڕێزی دوو بۆ شەش هەفتەدایە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Krasner's Microbial Challenge|vauthors=Shors T|ڕێکەوت=٢٠١٨|پەڕە=٣٦٦}}</ref> نیشانەکانی لە ئافرەتان لەوانەیە بریتی بن لە دەردانی زێ یان [[میزەکزە|سووتانی لەگەڵ میزکردن]].<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |سەردێڕ=چاودێری نەخۆشییە گواستراوەکانی سێکس 2014 – کلامیدیا |وێبگە=ناوەندی کۆنترۆڵ و پێشگیری نەخۆشییەکان (CDC) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> نیشانەکانی لە پیاوان لەوانەیە بریتی بن لە دەردانی دەردراو لە ئەندامی نێرینە، سووتانەوە لەگەڵ میزکردن، یان ئازار و ئاوسانی یەکێک یان هەردوو کۆئەندامی زاوزێ.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |سەردێڕ=چاودێری نەخۆشییە گواستراوەکانی سێکس 2014 – کلامیدیا |وێبگە=ناوەندی کۆنترۆڵ و پێشگیری نەخۆشییەکان (CDC) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> هەوکردنەکە دەتوانێت بۆ سەرەوەی کۆئەندامی زاوزێ لە ژناندا بڵاوبێتەوە، دەبێتە هۆی نەخۆشی هەوکردنی حەوز ، کە لەوانەیە ببێتە هۆی [[نەزۆکی]] لە داهاتوودا یان دووگیانی دەرەوەی منداڵدان.<ref name="CDC2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm|سەردێڕ=Chlamydial Infections - 2015 STD Treatment Guidelines |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160611072758/http://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> هەوکردنی کلامیدیا جگە لە ئەندامی زاوزێ لە ناوچەکانی تردا ڕوودەدات، لەوانە کۆم، چاو، قوڕگ و گرێ لیمفاویەکان. دووبارەبوونەوەی هەوکردنی کلامیدیای چاوەکان کە بەبێ چارەسەر دەڕۆن دەتوانێت ببێتە هۆی تراکۆمای کە هۆکارێکی باوی کوێربوونە لە [[وڵاتی پەرەئەستێن|وڵاتانی تازەپێگەیشتودا]]. کلامیدیا دەتوانێت لە کاتی سێکسی زێ ، [[سێکسی کۆمی|کۆم]] ، [[کرداری جنسیی دەمی|دەم و]] دەست، بڵاوبێتەوە و دەتوانرێت لە دایکی تووشبووەوە بگوازرێتەوە بۆ کۆرپەکەی لە کاتی منداڵبووندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |سەردێڕ=چاودێری نەخۆشییە گواستراوەکانی سێکس 2014 – کلامیدیا |وێبگە=ناوەندی کۆنترۆڵ و پێشگیری نەخۆشییەکان (CDC) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> هەروەها ڕەنگە هەوکردنی چاوەکان بەهۆی بەرکەوتنی کەسی و مێش و خاولی پیسەوە لەو شوێنانەی کە پاکوخاوێنی خراپیان هەیە بڵاوبێتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |سەردێڕ=چاودێری نەخۆشییە گواستراوەکانی سێکس 2014 – کلامیدیا |وێبگە=ناوەندی کۆنترۆڵ و پێشگیری نەخۆشییەکان (CDC) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> تووشبوون بە بەکتریای ''کلامیدیا تراکۆماتیس'' تەنها لە مرۆڤدا ڕوودەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Uc9sBQAAQBAJ&pg=PA30|سەردێڕ=Elsevier's Medical Laboratory Science Examination Review|vauthors=Graeter L|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=Elsevier Health Sciences|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٢٣-٢٩٢٤١-٢|پەڕە=٣٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170910235426/https://books.google.com/books?id=Uc9sBQAAQBAJ&pg=PA30|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> دەستنیشانکردن زۆرجار بە سکرینکردنە، کە ساڵانە پێشنیار دەکرێت لە ژنانی چالاک سێکسی خوار تەمەنی ٢٥ ساڵ، ئەوانی دیکە کە مەترسی زیاتریان لەسەرە، و لە یەکەم سەردانی پێش لەدایکبووندا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=Sexually Transmitted Disease Surveillance 2014 – Chlamydia|سەردێڕ=Caution: chlamydia surveillance data ahead |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بەستەر=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |وێبسایت=Centers for Disease Control and Prevention |بەستەری ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm}}</ref><ref name="CDC2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm|سەردێڕ=Chlamydial Infections - 2015 STD Treatment Guidelines |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160611072758/http://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm "2015 Sexually Transmitted Diseases Treatment Guidelines"]. CDC. 4 June 2015. [https://web.archive.org/web/20160611072758/http://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm Archived] from the original on 11 June 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 June</span> 2016</span>.</cite></ref> دەتوانرێت پشکنین لەسەر میز یان پشکنینی ملی ڕەحم، زێ، یان [[میزەڕۆ|میزڵدان]] ئەنجام بدرێت.<ref name="CDC2015" /> پشکنینی کۆم یان دەم پێویستە بۆ دەستنیشانکردنی هەوکردنەکان لەو ناوچانە.<ref name="CDC2015" /> خۆپاراستن بریتییە لە سێکس نەکردن, بەکارهێنانی [[کۆندۆم]], یان سێکسکردن تەنها لەگەڵ یەک کەسی تر، کە تووشی نەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |سەردێڕ=چاودێری نەخۆشییە گواستراوەکانی سێکس 2014 – کلامیدیا |وێبگە=ناوەندی کۆنترۆڵ و پێشگیری نەخۆشییەکان (CDC) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> دەتوانرێت کلامیدیا بە [[دژەزیندەیی|دژەزیندەییەکان]] چارەسەر بکرێت، بە شێوەیەکی گشتی یان ئازیترۆمایسین یان دۆکسیسایکلین بەکاردەهێنرێت.<ref name="CDC2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm|سەردێڕ=Chlamydial Infections - 2015 STD Treatment Guidelines |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160611072758/http://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm "2015 Sexually Transmitted Diseases Treatment Guidelines"]. CDC. 4 June 2015. [https://web.archive.org/web/20160611072758/http://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm Archived] from the original on 11 June 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 June</span> 2016</span>.</cite></ref> ئیریترۆمایسین یان ئازیترۆمایسین لە کۆرپە و لە کاتی دووگیانیدا پێشنیار دەکرێت.<ref name="CDC2015" /> هەروەها پێویستە چارەسەری هاوبەشە سێکسییەکان بکرێت، هەروەها ئامۆژگاری کەسانی تووشبوو بکرێت کە بۆ ماوەی حەوت ڕۆژ و تا بێ نیشانە سێکس نەکەن.<ref name="CDC2015" /> پێویستە پشکنینی [[سووزەنەک|سۆزی]] و [[سفلیس]] و [[ئایدز]] لەو کەسانە بکرێت کە تووشی بوون.<ref name="CDC2015" /> دوای چارەسەرکردن پێویستە دوای سێ مانگ پشکنین بۆ خەڵک بکرێتەوە.<ref name="CDC2015" /> کلامیدیا یەکێکە لە باوترین هەوکردنە سێکسییە گواستراوەکان، نزیکەی 4.2%ی ژنان و 2.7%ی پیاوان لە جیهاندا تووشی دەبێت.<ref name="New2015">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Newman L, Rowley J, Vander Hoorn S, Wijesooriya NS, Unemo M, Low N, Stevens G, Gottlieb S, Kiarie J, Temmerman M |ڕێکەوت=٨ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=Global Estimates of the Prevalence and Incidence of Four Curable Sexually Transmitted Infections in 2012 Based on Systematic Review and Global Reporting |journal=PLOS ONE |بەرگ=١٠|issue=12 |bibcode=2015PLoSO..1043304N |doi=10.1371/journal.pone.0143304 |pmc=٤٦٧٢٨٧٩|pmid=٢٦٦٤٦٥٤١|doi-access=free |article-number=e0143304}}</ref><ref name="WHO2015Fact">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs110/en/|سەردێڕ=Sexually transmitted infections (STIs) |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141125133056/http://www.who.int/mediacentre/factsheets/fs110/en/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی تشرینی دووەمی ٢٠١٤|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|وێبگە=who.int}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥دا نزیکەی ٦١ ملیۆن حاڵەتی نوێ لە جیهاندا ڕوویانداوە.<ref name="GBD2015Pre">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coggeshall M, Cornaby L, Dandona L, Dicker DJ, Dilegge T, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Fleming T, Forouzanfar MH, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kawashima T, Kemmer L, etal |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 |journal=Lancet |بەرگ=٣٨٨|issue=10053 |پەڕەکان=١٥٤٥–١٦٠٢|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6 |pmc=٥٠٥٥٥٧٧|pmid=٢٧٧٣٣٢٨٢}}</ref> لە ئەمریکا لە ساڵی ٢٠١٤دا نزیکەی یەک ملیۆن و ٤٠٠ هەزار حاڵەت تۆمارکراوە<ref name="CDCStats2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm|سەردێڕ=Chlamydia - 2014 STD Surveillance |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> تووشبوون زۆرترین حاڵەت لە نێوان ئەو کەسانەدا هەیە کە تەمەنیان لە نێوان ١٥ بۆ ٢٥ ساڵدایە و زیاتر لە ئافرەتان زیاترە لە پیاوان.<ref name="CDC2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm|سەردێڕ=Chlamydial Infections - 2015 STD Treatment Guidelines |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160611072758/http://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm "2015 Sexually Transmitted Diseases Treatment Guidelines"]. CDC. 4 June 2015. [https://web.archive.org/web/20160611072758/http://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm Archived] from the original on 11 June 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 June</span> 2016</span>.</cite></ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=Sexually Transmitted Disease Surveillance 2014 – Chlamydia|سەردێڕ=Caution: chlamydia surveillance data ahead |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|بەستەر=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |وێبسایت=Centers for Disease Control and Prevention |بەستەری ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥دا، تووشبوون بە ڤایرۆسەکە نزیکەی ٢٠٠ کەس گیانیان لەدەستداوە.<ref name="GBD2015De">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coates MM, Coggeshall M, Dandona L, Dicker DJ, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Foreman K, Forouzanfar MH, Fraser MS, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Huynh C, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kinfu Y, Kulikoff XR, etal |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 |journal=Lancet |بەرگ=٣٨٨|issue=10053 |پەڕەکان=١٤٥٩–١٥٤٤|doi=10.1016/s0140-6736(16)31012-1 |pmc=٥٣٨٨٩٠٣|pmid=٢٧٧٣٣٢٨١}}</ref> وشەی ''کلامیدیا'' لە [[زمانی یۆنانیی کۆن|یۆنانی]] {{Lang|grc|χλαμύδα}} وەرگیراوە ، بە واتای 'پۆشاک'.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=anecAQAAQBAJ&pg=PA306|سەردێڕ=Oxford dictionary of English.|vauthors=Stevenson A|ڕێکەوت=٢٠١٠|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٩٥٧١١٢-٣|edition=3rd|شوێن=New York, NY|پەڕە=٣٠٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20170910235426/https://books.google.com/books?id=anecAQAAQBAJ&pg=PA306|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Byrne GI |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Chlamydia uncloaked |journal=Proceedings of the National Academy of Sciences of the United States of America |بەرگ=١٠٠|issue=14 |پەڕەکان=٨٠٤٠–٨٠٤٢|bibcode=2003PNAS..100.8040B |doi=10.1073/pnas.1533181100 |pmc=١٦٦١٧٦|pmid=١٢٨٣٥٤٢٢|وتەگێڕانەوە=The term was coined based on the incorrect conclusion that Chlamydia are intracellular protozoan pathogens that appear to cloak the nucleus of infected cells. |doi-access=free}}</ref><templatestyles src="Template:TOC limit/styles.css" />{{TOC limit}} == نیشانە و نیشانەکانی == === نەخۆشی کۆئەندامی زاوزێ === ==== ئافرەتان ==== هەوکردنی کلامیدی ملی ڕەحم (ملی سکی دایکی) هەوکردنێکی سێکسییە کە هیچ نیشانەیەکی نییە بۆ نزیکەی 70%ی ئەو ژنانەی تووشبوون. هەوکردنەکە دەتوانێت لە ڕێگەی سێکسی زێ، کۆم، دەم و دەستەوە بگوازرێتەوە. لەوانەی کە هەوکردنێکی بێ نیشانەیان هەیە کە لەلایەن پزیشکەکەیانەوە دەستنیشان نەکراوە، نزیکەی نیوەیان تووشی نەخۆشی هەوکردنی حەوز (PID) دەبن، کە زاراوەیەکی گشتییە بۆ هەوکردنی [[مناڵدان|منداڵدان]]، [[جۆگەی فاڵۆپ|بۆرییەکانی فالۆپ]] و/یان [[ھێلکەدان|هێلکەدان]]. PID دەتوانێت ببێتە هۆی پەڵە لەناو [[ئەندامی زاوزێ|ئەندامەکانی زاوزێدا]]، کە دواتر دەتوانێت ببێتە هۆی ئاڵۆزییە جدییەکان، لەوانە ئازاری درێژخایەنی [[لەگەنە|حەوز]]، سەختی دووگیانبوون، دووگیانی دەرەوەی منداڵدان (بۆری)، و ئاڵۆزییە مەترسیدارەکانی تری دووگیانی.<ref name="pmid28835360">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Witkin SS, Minis E, Athanasiou A, Leizer J, Linhares IM |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Chlamydia trachomatis: the Persistent Pathogen |journal=Clinical and Vaccine Immunology |بەرگ=٢٤|issue=10 |doi=10.1128/CVI.00203-17 |pmc=٥٦٢٩٦٦٩|pmid=٢٨٨٣٥٣٦٠}}</ref> کلامیدیا بە "پەتایەکی بێدەنگ" ناسراوە لانیکەم 70%ی هەوکردنی ''سی'' . نیشانە و نیشانەکانی لەوانەیە بریتی بن لە خوێنبەربوون یان دەردانی نائاسایی لە زێ، ئازاری سک، جووتبوونی سێکسی بە ئازار، [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تا]] [[میزەکزە|میزکردنی ئازار]] یان حەزی میزکردن زیاتر لە ئاسایی ( [[میزکردن|بەپەلە میزکردن]] ).<ref name="pmid28835360">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Witkin SS, Minis E, Athanasiou A, Leizer J, Linhares IM |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٧|سەردێڕ=Chlamydia trachomatis: the Persistent Pathogen |journal=Clinical and Vaccine Immunology |بەرگ=٢٤|issue=10 |doi=10.1128/CVI.00203-17 |pmc=٥٦٢٩٦٦٩|pmid=٢٨٨٣٥٣٦٠}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWitkinMinisAthanasiouLeizer2017">Witkin SS, Minis E, Athanasiou A, Leizer J, Linhares IM (October 2017). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5629669 "Chlamydia trachomatis: the Persistent Pathogen"]. ''Clinical and Vaccine Immunology''. '''24''' (10). [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1128/CVI.00203-17|10.1128/CVI.00203-17]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5629669 5629669]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28835360 28835360].</cite></ref> بۆ ئەو ژنانەی کە لە ڕووی سێکسییەوە چالاکن و دووگیان نین، پێشنیار دەکرێت پشکنین بۆ ئەو کەسانە بکرێت کە تەمەنیان لە خوار ٢٥ ساڵەوەیە و ئەوانی دیکەش مەترسی تووشبوونیان لەسەرە.<ref name="AmFamPhys">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Meyers D, Wolff T, Gregory K, Marion L, Moyer V, Nelson H, Petitti D, Sawaya GF |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=USPSTF recommendations for STI screening |ناونیشان=http://www.aafp.org/afp/20080315/819.html |journal=American Family Physician |بەرگ=٧٧|issue=6 |پەڕەکان=٨١٩–٨٢٤|pmid=١٨٣٨٦٥٩٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828031335/https://www.aafp.org/afp/2008/0315/p819.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٠٨}}</ref> هۆکارەکانی مەترسی بریتین لە مێژووی هەوکردنی کلامیدیا یان هەوکردنی سێکسی تر، هاوبەشی سێکسی نوێ یان چەندین هاوبەش، و بەکارهێنانی [[کۆندۆم|کۆندۆمی]] ناتەبایی.<ref name="USPSTF">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=((U.S. Preventive Services Task Force)) |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Screening for chlamydial infection: U.S. Preventive Services Task Force recommendation statement |ناونیشان=http://www.ahrq.gov/clinic/uspstf07/chlamydia/chlamydiars.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Annals of Internal Medicine |بەرگ=١٤٧|issue=2 |پەڕەکان=١٢٨–١٣٤|doi=10.7326/0003-4819-147-2-200707170-00172 |pmid=١٧٥٧٦٩٩٦|s2cid=35816540 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080303022755/http://www.ahrq.gov/clinic/uspstf07/chlamydia/chlamydiars.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٠٨}}</ref> ڕێنماییەکان پێشنیاری ئەوە دەکەن کە هەموو ئەو ژنانەی کە ئامادەبوون بۆ ڕێگری لە دووگیانی بەپەلە پشکنینی کلامیدیایان بۆ بکرێت، لەگەڵ توێژینەوەکان دەریدەخەن کە تا 9%ی ئەو ژنانەی تەمەنیان لە خوار 25 ساڵەوەیە کلامیدیایان هەبووە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Yeung EY, Comben E, McGarry C, Warrington R |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٥|سەردێڕ=STI testing in emergency contraceptive consultations |journal=The British Journal of General Practice |بەرگ=٦٥|issue=631 |پەڕەکان=٦٣.١–٦٤|doi=10.3399/bjgp15X683449 |pmc=٤٣٢٥٤٥٤|pmid=٢٥٦٢٤٢٨٥}}</ref> ==== پیاوان ==== لە پیاواندا ئەوانەی هەوکردنی کلامیدیایان هەیە نیشانەکانی هەوکردنی تووشکەری میزڵدان لە نزیکەی 50%ی حاڵەتەکاندا نیشان دەدەن. ئەو نیشانانەی کە لەوانەیە ڕوو بدەن بریتین لە: هەستکردن بە ئازار یان سووتانەوە لە کاتی میزکردن، دەردانی نائاسایی لە [[کێری مرۆڤ|ئەندامی نێرینە]]، ئازار یان ئاوسانی [[گون|کۆئەندامی زاوزێ]]، یان تا. ئەگەر چارەسەر نەکرێت، کلامیدیا لە پیاوان دەتوانێت بڵاوبێتەوە بۆ کۆئەندامی زاوزێ و دەبێتە هۆی هەوکردنی کۆئەندامی زاوزێ، کە لە حاڵەتە دەگمەنەکاندا دەتوانێت ببێتە هۆی [[نەزۆکی]] ئەگەر چارەسەر نەکرێت.<ref name="NHS Chlamydia page" /> هەروەها کلامیدیا هۆکارێکی ئەگەرییە بۆ [[ھەوکردنی پرۆستات|هەوکردنی پرۆستات]] لە پیاواندا، هەرچەندە پەیوەندیی وردی لە هەوکردنی پرۆستاتدا ئەستەمە بەهۆی ئەگەری پیسبوون بەهۆی هەوکردنی میزڵدانەوە.<ref name="urology">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Wagenlehner FM, Naber KG, Weidner W |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Chlamydial infections and prostatitis in men |journal=BJU International |بەرگ=٩٧|issue=4 |پەڕەکان=٦٨٧–٦٩٠|doi=10.1111/j.1464-410X.2006.06007.x |pmid=١٦٥٣٦٧٥٤|s2cid=34481915 |doi-access=free}}</ref> === نەخۆشی چاو === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|Trachoma}} [[پەڕگە:SOA-conjunctivitis.jpg|وێنۆک|هەوکردنی پێڵوی چاو بەهۆی کلامیدیا]] تراکۆمای هەوکردنی درێژخایەنی پێڵوی چاوە کە بەهۆی ''کلامیدیا تراکۆماتیسەوە'' دروست دەبێت.<ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Medical-surgical nursing: assessment and management of clinical problems|vauthors=Lewis SM|ئەوانی تر=Bucher, Linda; Heitkemper, Margaret M. (Margaret McLean); Harding, Mariann|ساڵ=٢٠١٧|ژپنک=٩٧٨-٠-٣٢٣-٣٢٨٥٢-٤|edition=10th|شوێن=St. Louis, Missouri|oclc=٩٤٤٤٧٢٤٠٨}}</ref> سەردەمانێک هۆکاری سەرەکی کوێربوون بووە لە سەرانسەری جیهاندا، بەڵام ڕۆڵەکەی لە 15%ی حاڵەتەکانی کوێربوون بەهۆی تراکۆماوە لە ساڵی 1995 بۆ 3.6% لە ساڵی 2002 کەمیکردووە<ref name="WHO1995">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Thylefors B, Négrel AD, Pararajasegaram R, Dadzie KY |ساڵ=١٩٩٥|سەردێڕ=Global data on blindness |ناونیشان=http://whqlibdoc.who.int/bulletin/1995/Vol73-No1/bulletin_1995_73(1)_115-121.pdf |journal=Bulletin of the World Health Organization |بەرگ=٧٣|issue=1 |پەڕەکان=١١٥–١٢١|pmc=٢٤٨٦٥٩١|pmid=٧٧٠٤٩٢١|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080625212421/http://whqlibdoc.who.int/bulletin/1995/Vol73-No1/bulletin_1995_73(1)_115-121.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٥ی حوزەیرانی ٢٠٠٨}}</ref><ref name="WHO2002">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Resnikoff S, Pascolini D, Etya'ale D, Kocur I, Pararajasegaram R, Pokharel GP, Mariotti SP |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٤|سەردێڕ=Global data on visual impairment in the year 2002 |journal=Bulletin of the World Health Organization |بەرگ=٨٢|issue=11 |پەڕەکان=٨٤٤–٨٥١|pmc=٢٦٢٣٠٥٣|pmid=١٥٦٤٠٩٢٠}}</ref> هەوکردنەکە دەتوانرێت لە چاوەوە بۆ چاو بە پەنجە، خاولی هاوبەش یان قوماش، کۆکە و پژمین و مێشبینی چاو بڵاوبێتەوە.<ref name="LancetTrachoma">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mabey DC, Solomon AW, Foster A |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٣|سەردێڕ=Trachoma |journal=Lancet |بەرگ=٣٦٢|issue=9379 |پەڕەکان=٢٢٣–٢٢٩|doi=10.1016/S0140-6736(03)13914-1 |pmid=١٢٨٨٥٤٨٦|s2cid=208789262}}</ref> نیشانەکانی بریتین لە دەردانی چاوی [[کێم|چڵکدار]]، خوران، سووربوونەوە و ئاوسانی قاپ.<ref name=":0" /> هەروەها منداڵانی تازە لەدایکبوو دەتوانن لە ڕێگەی منداڵبوونەوە تووشی هەوکردنی چاوی کلامیدیا ببن (بڕوانە خوارەوە). بە بەکارهێنانی ستراتیژی SAFE (کورتی نەشتەرگەری بۆ برژانگەکانی ناو گەشەکردن یان وەرگەڕان، [[دژەزیندەیی|دژەزیندەییەکان]]، پاکوخاوێنی دەموچاو، و باشترکردنی ژینگە)، [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی]] ئامانجی (بە بێ سەرکەوتن) بۆ نەهێشتنی جیهانی تراکۆمای تا ساڵی 2020 (دەستپێشخەریی GET 2020).<ref name="LancetSAFE">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Ngondi J, Onsarigo A, Matthews F, Reacher M, Brayne C, Baba S, Solomon AW, Zingeser J, Emerson PM |ڕێکەوت=ئابی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Effect of 3 years of SAFE (surgery, antibiotics, facial cleanliness, and environmental change) strategy for trachoma control in southern Sudan: a cross-sectional study |journal=Lancet |بەرگ=٣٦٨|issue=9535 |پەڕەکان=٥٨٩–٥٩٥|doi=10.1016/S0140-6736(06)69202-7 |pmid=١٦٩٠٥٠٢٣|s2cid=45018412}}</ref> نەخشەی ڕێگای نوێکراوی کۆبوونەوەی تەندروستی جیهانی نەخۆشییە گەرمەکانی پشتگوێخستووە (2021-2030) ساڵی 2030 وەک هێڵی کاتیی نوێ بۆ نەهێشتنی جیهانی دیاری دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/trachoma|سەردێڕ=Trachoma |ڕێکەوتی سەردان=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=www.who.int |زمان=en}}</ref> === جومگەکان === هەروەها کلامیدیا لەوانەیە ببێتە هۆی هەوکردنی جومگەکانی کارلێککەر - سێ بەشە هەوکردنی جومگەکان، هەوکردنی پێڵوی چاو و هەوکردنی میزڵدان- بە تایبەت لە گەنجەکاندا. لە ئەمریکا ساڵانە نزیکەی ١٥ هەزار پیاو تووشی هەوکردنی جومگەی کارلێککەر دەبن بەهۆی تووشبوون بە کلامیدیا و نزیکەی ٥ هەزار پیاویش بۆ هەمیشە تووشی هەوکردنی جومگەکان دەبن. دەتوانێت لە هەردوو ڕەگەزدا ڕووبدات، هەرچەندە زیاتر لە پیاواندا باو دەبێت.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|<span title="This claim needs references to reliable sources. (September 2020)">وەرگێڕان پێویستە</span>]]''&#x5D;</sup> === کۆرپە === نیوەی هەموو ئەو کۆرپانەی کە لە دایکانی تووشبوو بە کلامیدیا لەدایک دەبن، بەم نەخۆشییە لەدایک دەبن. کلامیدیا دەتوانێت کاریگەری لەسەر کۆرپە هەبێت بە هۆی لەباربردنی خۆبەخۆ؛ لەدایکبوونی پێشوەختە; هەوکردنی پێڵوی چاو, کە لەوانەیە ببێتە هۆی کوێربوون؛ و [[سیەسۆ|هەوکردنی سییەکان]].<ref name="CDC">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/std/Chlamydia/STDFact-Chlamydia.htm|سەردێڕ=STD Facts - Chlamydia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150714002621/http://www.cdc.gov/std/chlamydia/stdfact-chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> هەوکردنی پێڵوی چاو بەهۆی کلامیدیا بە شێوەیەکی گشتی هەفتەیەک دوای لەدایکبوون ڕوودەدات (بە بەراورد لەگەڵ هۆکارە کیمیاییەکان (لە ماوەی چەند کاتژمێرێکدا) یان سۆزی (٢-٥ ڕۆژ)).<ref>{{بیرخستنەوە|سەردێڕ=Palliative Care in the United Kingdom |vauthors=Hansford P |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠١٠|ئیش=Oxford Textbook of Palliative Nursing |پەڕەکان=١٢٦٥–١٢٧٤|بڵاوکەرەوە=Oxford University Press |doi=10.1093/med/9780195391343.003.0072 |ژپنک=٩٧٨-٠-١٩-٥٣٩١٣٤-٣}}</ref> === مەرجەکانی تر === هەروەها سیرۆڤارێکی جیاوازی ''کلامیدیا تراکۆماتیس'' هۆکاری لیمفۆگرانولۆما ڤینێریۆمە، کە هەوکردنی [[لیمفەگرێ|گرێ لیمفاوییەکان]] و [[لوولەی لیمفی|لیمفاویەکانە]]. بەزۆری لەگەڵ برینی ئەندامی زاوزێ و ئاوسانی گرێ لیمفاوییەکان لە بڕبڕەی پشتدا دەردەکەوێت، بەڵام لەوانەیە وەک هەوکردنی کۆم، [[تا (نیشانەی نەخۆشی)|تا]] یان ئاوسانی گرێ لیمفاوییەکان لە ناوچەکانی تری جەستەدا دەربکەوێت.<ref name="proctitis">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Williams D, Churchill D |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Ulcerative proctitis in men who have sex with men: an emerging outbreak |journal=BMJ |بەرگ=٣٣٢|issue=7533 |پەڕەکان=٩٩–١٠٠|doi=10.1136/bmj.332.7533.99 |pmc=١٣٢٦٩٣٦|pmid=١٦٤١٠٥٨٥}}</ref> == گواستنەوە == کلامیدیا دەتوانێت لە کاتی سێکسی زێ، کۆم، زارەکی، یان دەستی یان بەرکەوتنی ڕاستەوخۆ لەگەڵ شانە تووشبووەکان وەکو پێڵوی چاو بگوازرێتەوە. هەروەها دەتوانرێت کلامیدیا لە دایکی تووشبووەوە بگوازرێتەوە بۆ کۆرپەکەی لە کاتی منداڵبوون لە ڕێگەی زێیەوە.<ref name="CDC">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/std/Chlamydia/STDFact-Chlamydia.htm|سەردێڕ=STD Facts - Chlamydia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150714002621/http://www.cdc.gov/std/chlamydia/stdfact-chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.cdc.gov/std/Chlamydia/STDFact-Chlamydia.htm "STD Facts – Chlamydia"]. Center For Disease Control. 16 December 2014. [https://web.archive.org/web/20150714002621/http://www.cdc.gov/std/chlamydia/stdfact-chlamydia.htm Archived] from the original on 14 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 July</span> 2015</span>.</cite></ref> گریمانە دەکرێت کە ئەگەری تووشبوون ڕێژەیی بێت لەگەڵ ژمارەی ئەو بەکتریایانەی مرۆڤ بەرکەوتەی دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Gambhir M, Basáñez MG, Turner F, Kumaresan J, Grassly NC |ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Trachoma: transmission, infection, and control |journal=The Lancet. Infectious Diseases |بەرگ=٧|issue=6 |پەڕەکان=٤٢٠–٤٢٧|doi=10.1016/S1473-3099(07)70137-8 |pmid=١٧٥٢١٥٩٥}}</ref> توێژینەوەکانی ئەم دواییە بە بەکارهێنانی PCRی دیجیتاڵی دڵۆپ و تاقیکردنەوەکانی توانای ژیان بەڵگەی توانای ژیانی بەرزی ''سی'' . ''سی''.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Karlsson |یەکەم=Philip A. |دوایین٢=Wänn |یەکەم٢=Mimmi |دوایین٣=Wang |یەکەم٣=Helen |دوایین٤=Falk |یەکەم٤=Lars |دوایین٥=Herrmann |یەکەم٥=Björn |ڕێکەوت=١٠ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٥|سەردێڕ=Highly viable gastrointestinal Chlamydia trachomatis in women abstaining from receptive anal intercourse |journal=Scientific Reports |زمان=en |بەرگ=١٥|issue=1 |bibcode=2025NatSR..15.1641K |doi=10.1038/s41598-025-85297-4 |issn=2045-2322 |pmc=١١٧٢٤٠٣٦|pmid=٣٩٧٩٤٤٣٨|article-number=1641}}</ref> == فیزیۆلۆژیای نەخۆشی == بەکتریاکانی کلامیدیا توانای دامەزراندنی پەیوەندی درێژخایەنیان لەگەڵ خانەکانی خانەخوێدا هەیە. کاتێک خانەیەکی خانەخوێی تووشبوو برسی دەبێت لە ماددە خۆراکییە جیاوازەکان وەک [[ترشی ئەمینی|ترشە ئەمینیەکان]] (بۆ نموونە، تریپتۆفان )،<ref name="pmid17724071">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Leonhardt RM, Lee SJ, Kavathas PB, Cresswell P |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Severe tryptophan starvation blocks onset of conventional persistence and reduces reactivation of Chlamydia trachomatis |journal=Infection and Immunity |بەرگ=٧٥|issue=11 |پەڕەکان=٥١٠٥–٥١١٧|doi=10.1128/IAI.00668-07 |pmc=٢١٦٨٢٧٥|pmid=١٧٧٢٤٠٧١}}</ref> [[ئاسن]]، یان [[ڤیتامین|ڤیتامینەکان]]، ئەمە دەرئەنجامێکی نەرێنی بۆ بەکتریاکانی کلامیدیا دەبێت چونکە زیندەوەران وابەستەی خانەی خانەخوێیە بۆ ئەم ماددە خۆراکیانە. توێژینەوە درێژخایەنەکانی کۆهۆرت ئاماژە بەوە دەکەن کە نزیکەی 50%ی ئەوانەی تووشبوون لە ماوەی ساڵێکدا، 80% لە ماوەی دوو ساڵدا و 90% لە ماوەی سێ ساڵدا پاک دەبنەوە.<ref name="Fairley2007">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Fairley CK, Gurrin L, Walker J, Hocking JS |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠٠٧|سەردێڕ="Doctor, how long has my Chlamydia been there?" Answer: ".... years" |journal=Sexually Transmitted Diseases |بەرگ=٣٤|issue=9 |پەڕەکان=٧٢٧–٧٢٨|doi=10.1097/OLQ.0b013e31812dfb6e |pmid=١٧٧١٧٤٨٦|doi-access=free}}</ref> بەکتریا برسیەکانی کلامیدیا دەتوانن بچنە ناو دۆخێکی گەشەکردنی بەردەوامەوە کە تێیدا دابەشبوونی خانەکان ڕادەگرن و لە ڕووی مۆرفۆلۆژییەوە ناڕێک دەبن بە زیادبوونی قەبارەیان.<ref name="pmid16338585">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mpiga P, Ravaoarinoro M |ساڵ=٢٠٠٦|سەردێڕ=Chlamydia trachomatis persistence: an update |journal=Microbiological Research |بەرگ=١٦١|issue=1 |پەڕەکان=٩–١٩|doi=10.1016/j.micres.2005.04.004 |pmid=١٦٣٣٨٥٨٥}}</ref> زیندەوەرە بەردەوامەکان بە توانای ژیانیان دەمێننەوە چونکە توانای گەڕانەوەیان هەیە بۆ دۆخی گەشەکردنی ئاسایی کاتێک بارودۆخەکانی خانەی خانەخوێ باشتر دەبن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=r4vtDwAAQBAJ&dq=persistent+organisms+remain+viable+as+they+are+capable+of+returning+to+a+normal+growth+state+once+conditions+in+the+host+cell+improve&pg=PA202|سەردێڕ=Textbook of Microbiology|vauthors=Kushwaha AK|ڕێکەوت=٢٦ی تەممووزی ٢٠٢٠|بڵاوکەرەوە=Dr. A.K KUSHWAHA|زمان=en}}</ref> مشتومڕ هەیە لەسەر ئەوەی کە ئایا بەردەوامبوون پەیوەندییەکی هەیە یان نا: هەندێک پێیان وایە کە بەکتریا بەردەوامەکانی کلامیدیا هۆکاری نەخۆشییە درێژخایەنەکانی کلامیدیایە. هەندێک لە ئانتیبایۆتیکەکانی وەک β-لاکتامەکان دەرکەوتووە کە دۆخێکی گەشەسەندنی هاوشێوەی بەردەوام هان دەدەن.<ref name="bayramova2018insight">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Bayramova F, Jacquier N, Greub G |ساڵ=٢٠١٨|سەردێڕ=Insight in the biology of Chlamydia-related bacteria |journal=Microbes and Infection |بڵاوکەرەوە=Elsevier |بەرگ=٢٠|issue=7–8 |پەڕەکان=٤٣٢–٤٤٠|doi=10.1016/j.micinf.2017.11.008 |pmid=٢٩٢٦٩١٢٩|doi-access=free}}</ref><ref name="klockner2016deconstructing">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Biology of Chlamydia|vauthors=Klöckner A, Bühl H, Viollier P, Henrichfreise B|بڵاوکەرەوە=Springer International Publishing|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨-٣-٣١٩-٧١٢٣٢-١|editor-last=Häcker, Georg|زنجیرە=Current Topics in Microbiology and Immunology|بەرگ=٤١٢|شوێن=Cham|پەڕەکان=١–٣٣|chapter=Deconstructing the Chlamydial Cell Wall|doi=10.1007/82_2016_34|pmid=٢٧٧٢٦٠٠٤}}</ref> == دەستنیشانکردن == [[پەڕگە:ChlamydiaTrachomatisEinschlusskörperchen.jpg|وێنۆک|جەستەی وەرگرتنی ''کلامیدیا تراکۆماتیس'' (قاوەیی) لە کشتوکاڵی خانەی مەککۆی]] دەستنیشانکردنی هەوکردنی کلامیدیای ئەندامی زاوزێ لە ساڵانی نەوەدەکانەوە تا ٢٠٠٦ بە خێرایی پەرەی سەند. تاقیکردنەوەکانی گەورەکردنی ترشی ناوکی (NAAT)، وەک کارلێکی زنجیرەیی پۆلیمیراز (PCR)، گەورەکردنی نێوەندگیری نووسینەوە (TMA)، و گەورەکردنی جێگۆڕکێی ڕیشاڵی DNA (SDA) ئێستا پایەی سەرەکین. NAAT بۆ کلامیدیا لەوانەیە لەسەر نمونەی پشکنینی نمونەیی لە ملی ڕەحم (ژن) یان میزڵدان (پیاو)، لەسەر پشکنینی زێی خۆ کۆکراوە، یان لەسەر میزی پووچەڵ ئەنجام بدرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Gaydos CA, Theodore M, Dalesio N, Wood BJ, Quinn TC |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٤|سەردێڕ=Comparison of three nucleic acid amplification tests for detection of Chlamydia trachomatis in urine specimens |journal=Journal of Clinical Microbiology |بەرگ=٤٢|issue=7 |پەڕەکان=٣٠٤١–٣٠٤٥|citeseerx=10.1.1.335.7713 |doi=10.1128/JCM.42.7.3041-3045.2004 |pmc=٤٤٦٢٣٩|pmid=١٥٢٤٣٠٥٧}}</ref> NAAT بە هەستیاری نزیکەی 90% و تایبەتمەندی نزیکەی 99% خەمڵێندراوە، بەبێ گوێدانە وەرگرتنی نمونە لە پشکنینی ملی ڕەحم یان بە نمونەی میز.<ref name="Haugland2010">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Haugland S, Thune T, Fosse B, Wentzel-Larsen T, Hjelmevoll SO, Myrmel H |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٠|سەردێڕ=Comparing urine samples and cervical swabs for Chlamydia testing in a female population by means of Strand Displacement Assay (SDA) |journal=BMC Women's Health |بەرگ=١٠|issue=1 |doi=10.1186/1472-6874-10-9 |pmc=٢٨٦١٠٠٩|pmid=٢٠٣٣٨٠٥٨|doi-access=free |article-number=9}}</ref> لەو ژنانەی کە بەدوای چارەسەردا دەگەڕێن لە کلینیکی هەوکردنی سێکسی کە پشکنینی میز نێگەتیڤە، پشکنینی دواتر بۆ ملی ڕەحم لە نزیکەی 2%ی کاتەکاندا بە پۆزەتیڤ مەزەندە کراوە.<ref name="Haugland2010" /> لە ئێستادا، NAATs تەنها بۆ تاقیکردنەوەی نمونەکانی میزەڵدان ڕەزامەندی ڕێکخراوەیی هەیە، هەرچەندە لێکۆڵینەوە خێرا پەرەسەندووەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لەوانەیە ئەنجامێکی جێی متمانە بدەن لەسەر نمونەکانی کۆم.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[ویکیپیدیا:سەرچاوە پێویستە|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2026)">وەرگێڕان پێویستە</span>]]''&#x5D;</sup> بەهۆی باشتربوونی وردی تاقیکردنەوە، ئاسانکاری بەڕێوەبردنی نمونە، ئاسانکاری لە بەڕێوەبردنی نمونە، و ئاسانکاری سکرینکردنی ژن و پیاوی چالاک لە ڕووی سێکسییەوە، NAATs تا ڕادەیەکی زۆر جێگەی کولتوور، ستانداردی زێڕینی مێژوویی بۆ دەستنیشانکردنی کلامیدیا و تاقیکردنەوەکانی پشکنەری گەورە نەکراویان گرتۆتەوە. تاقیکردنەوەی دووەم تاڕادەیەک بێهەستیارە، بە سەرکەوتوویی تەنها 60-80%ی هەوکردنەکان لە ژنانی بێ نیشانەدا دەستنیشان دەکات، و زۆرجار ئەنجامە پۆزەتیڤەکانی درۆ دەدات. کشتوکاڵ لە بارودۆخە هەڵبژێردراوەکاندا بەسوود دەمێنێتەوە و لە ئێستادا تاکە تاقیکردنەوە پەسەندکراوە بۆ تاقیکردنەوەی نمونەی غەیرە زاوزێ. هەروەها کشتوکاڵ تاکە ڕێگایە کە ڕێگە بە تاقیکردنەوەی چارەسەرکردن دەدات دوای چارەسەرکردنی ئانتیبایۆتیک. هەروەها ڕێگاکانی تر هەن لەوانە: کارلێکی زنجیرەی لیگاز (LCR)، پشوودانی ڕاستەوخۆی دژەتەنی فلۆرۆسەنت، تاقیکردنەوەی بەرگری ئەنزیم ، و کشتوکاڵی خانە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr6302a1.htm|سەردێڕ=Recommendations for the Laboratory-Based Detection of Chlamydia trachomatis and Neisseria gonorrhoeae — 2014 |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160627175218/http://www.cdc.gov/mmwr/preview/mmwrhtml/rr6302a1.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٢ی حوزەیرانی ٢٠١٦|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention}}</ref> نمونەی پشکنینی هەوکردنی کلامیدیا جیاوازی نیشان نادات کە ئایا نمونەکە لە ماڵەوە یان لە کلینیکدا کۆکراوەتەوە لە ڕووی ژمارەی ئەو نەخۆشانەی کە چارەسەر کراون. کاریگەرییەکانی لە نەخۆشە چاکبووەکان، دووبارە تووشبوونەوە، بەڕێوەبردنی هاوبەشەکان و سەلامەتی نادیارە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Fajardo-Bernal L, Aponte-Gonzalez J, Vigil P, Angel-Müller E, Rincon C, Gaitán HG, Low N |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٥|سەردێڕ=Home-based versus clinic-based specimen collection in the management of Chlamydia trachomatis and Neisseria gonorrhoeae infections |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |بەرگ=٢٠١٥|issue=9 |doi=10.1002/14651858.CD011317.pub2 |pmc=٨٦٦٦٠٨٨|pmid=٢٦٤١٨١٢٨|article-number=CD011317}}</ref> تاقیکردنەوە خێراکانی خاڵی چاودێری، لە ساڵی ٢٠٢٠ەوە، وا بیرناکرێتەوە کە کاریگەر بن بۆ دەستنیشانکردنی کلامیدیا لە پیاوانی تەمەنی زاوزێ و ژنانی دووگیان نەبوو بەهۆی ڕێژەی بەرزی نێگەتیڤی درۆ.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Grillo-Ardila CF, Torres M, Gaitán HG |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠٢٠|سەردێڕ=Rapid point of care test for detecting urogenital Chlamydia trachomatis infection in nonpregnant women and men at reproductive age |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |بەرگ=١|issue=1 |doi=10.1002/14651858.CD011708.pub2 |pmc=٦٩٨٨٨٥٠|pmid=٣١٩٩٥٢٣٨|article-number=CD011708}}</ref> == خۆپاراستن == خۆپاراستن بریتییە لە سێکس نەکردن، بەکارهێنانی [[کۆندۆم]]، یان سێکسکردن تەنها لە پەیوەندییەکی درێژخایەنی تاک هاوسەری یان فرەژنی لەگەڵ هاوبەشەکان کە پشکنینیان بۆ کراوە و پشتڕاستکراوەتەوە کە تووشی نەبوون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|بەستەر=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |ناونیشان=Sexually Transmitted Disease Surveillance 2014 – Chlamydia|سەردێڕ=Caution: chlamydia surveillance data ahead |وێبسایت=Centers for Disease Control and Prevention |بەستەری ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160610151338/http://www.cdc.gov/std/stats14/chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}</ref> === سکرینکردن === بۆ ئەو ژنانەی کە لە ڕووی سێکسییەوە چالاکن و دووگیان نین، پێشنیار دەکرێت پشکنین بۆ ئەو کەسانە بکرێت کە تەمەنیان لە خوار ٢٥ ساڵەوەیە و ئەوانی دیکەش مەترسی تووشبوونیان لەسەرە.<ref name="AmFamPhys">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Meyers D, Wolff T, Gregory K, Marion L, Moyer V, Nelson H, Petitti D, Sawaya GF |ڕێکەوت=ئازاری ٢٠٠٨|سەردێڕ=USPSTF recommendations for STI screening |ناونیشان=http://www.aafp.org/afp/20080315/819.html |journal=American Family Physician |بەرگ=٧٧|issue=6 |پەڕەکان=٨١٩–٨٢٤|pmid=١٨٣٨٦٥٩٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20210828031335/https://www.aafp.org/afp/2008/0315/p819.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٨ی ئابی ٢٠٢١|ڕێکەوتی سەردان=١٧ی ئازاری ٢٠٠٨}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMeyersWolffGregoryMarion2008">Meyers D, Wolff T, Gregory K, Marion L, Moyer V, Nelson H, et&nbsp;al. (March 2008). [https://web.archive.org/web/20210828031335/https://www.aafp.org/afp/2008/0315/p819.html "USPSTF recommendations for STI screening"]. ''American Family Physician''. '''77''' (6): <span class="nowrap">819–</span>824. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/18386598 18386598]. Archived from [http://www.aafp.org/afp/20080315/819.html the original] on 28 August 2021<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">17 March</span> 2008</span>.</cite></ref> هۆکارەکانی مەترسی بریتین لە مێژووی هەوکردنی کلامیدیا یان هەوکردنی سێکسی تر، هاوبەشی سێکسی نوێ یان چەندین هاوبەش، و بەکارهێنانی [[کۆندۆم|کۆندۆمی]] ناتەبایی.<ref name="USPSTF">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=((U.S. Preventive Services Task Force)) |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Screening for chlamydial infection: U.S. Preventive Services Task Force recommendation statement |ناونیشان=http://www.ahrq.gov/clinic/uspstf07/chlamydia/chlamydiars.htm |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=Annals of Internal Medicine |بەرگ=١٤٧|issue=2 |پەڕەکان=١٢٨–١٣٤|doi=10.7326/0003-4819-147-2-200707170-00172 |pmid=١٧٥٧٦٩٩٦|s2cid=35816540 |دەستپێگەیشتنی ناونیشان=subscription |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20080303022755/http://www.ahrq.gov/clinic/uspstf07/chlamydia/chlamydiars.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣ی ئازاری ٢٠٠٨}}<cite class="citation journal cs1 cs1-prop-vanc-accept" data-ve-ignore="" id="CITEREFU.S._Preventive_Services_Task_Force2007">U.S. Preventive Services Task Force (July 2007). <span class="id-lock-subscription" title="Paid subscription required">[https://www.ahrq.gov/clinic/uspstf07/chlamydia/chlamydiars.htm "Screening for chlamydial infection: U.S. Preventive Services Task Force recommendation statement"]</span>. ''Annals of Internal Medicine''. '''147''' (2): <span class="nowrap">128–</span>134. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.7326/0003-4819-147-2-200707170-00172|10.7326/0003-4819-147-2-200707170-00172]]. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/17576996 17576996]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:35816540 35816540]. [https://web.archive.org/web/20080303022755/http://www.ahrq.gov/clinic/uspstf07/chlamydia/chlamydiars.htm Archived] from the original on 3 March 2008.</cite> </ref> بۆ ژنانی دووگیان، ڕێنماییەکان جیاوازن: سکرینکردنی ئەو ژنانەی کە تەمەنیان هەیە یان هۆکارەکانی تری مەترسیدار لەلایەن هێزی ئەرکی خزمەتگوزارییە خۆپارێزییەکانی ئەمریکا (USPSTF) (کە پێشنیاری سکرینکردنی ژنانی خوار ٢٥ ساڵ دەکات) و ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ پزیشکانی خێزان (کە پێشنیاری سکرینکردنی ژنانی تەمەن ٢٥ ساڵ یان کەمتر دەکات) پێشنیار دەکرێت. کۆلێژی پزیشکانی منداڵبوون و ئافرەتانی ئەمریکی پێشنیاری سکرینکردنی هەموو ئەوانەی لە مەترسیدان، لە کاتێکدا سەنتەری کۆنترۆڵکردن و خۆپاراستن لە نەخۆشیەکان پێشنیاری پشکنینی گشتگیر بۆ ژنانی دووگیان دەکەن.<ref name="AmFamPhys" /> USPSTF دان بەوەدا دەنێت کە لە هەندێک کۆمەڵگادا ڕەنگە هۆکاری مەترسی تر هەبن بۆ تووشبوون، وەک نەتەوە.<ref name="AmFamPhys" /> پێشنیارەکانی بنەمادار بە بەڵگە بۆ دەستپێکردنی سکرینکردن، نێوانەکان و کۆتاییهێنان لە ئێستادا ناتوانرێت.<ref name="AmFamPhys" /> بۆ پیاوان، USPSTF بەو ئەنجامە دەگا کە بەڵگەکان لە ئێستادا بەس نین بۆ دیاریکردنی ئەوەی کە ئایا سکرینکردنی بەردەوامی پیاوان بۆ کلامیدیا سوودی هەیە یان نا.<ref name="USPSTF" /> ئەوان پێشنیاری پشکنینی بەردەوامی ئەو پیاوانە دەکەن کە مەترسی تووشبوونیان بە ئایدز یان سفلیس زیاترە.<ref name="USPSTF" /> پێداچوونەوەیەکی کۆکرین دەریخست کە کاریگەرییەکانی سکرینکردن لە ڕووی گواستنەوەی کلامیدیا نادیارن بەڵام سکرینکردن ڕەنگە مەترسی تووشبوون بە نەخۆشی هەوکردنی حەوز لە ژناندا کەم بکاتەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Low N, Redmond S, Uusküla A, van Bergen J, Ward H, Andersen B, Götz H |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٦|سەردێڕ=Screening for genital chlamydia infection |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |بەرگ=٢٠١٦|issue=9 |doi=10.1002/14651858.CD010866.pub2 |pmc=٦٤٥٧٦٤٣|pmid=٢٧٦٢٣٢١٠|article-number=CD010866}}</ref> لە بەریتانیا خزمەتگوزاری تەندروستی نیشتمانی (NHS) ئامانجی ئەوەیە: # ڕێگریکردن و کۆنترۆڵکردنی هەوکردنی کلامیدیا لە ڕێگەی دۆزینەوەی پێشوەختە و چارەسەرکردنی هەوکردنی بێ نیشانە؛ # کەمکردنەوەی گواستنەوەی بەرەوپێش بۆ هاوبەشە سێکسییەکان؛ # ڕێگریکردن لە دەرئەنجامەکانی هەوکردنی چارەسەرنەکراو؛ # ساڵانە لانیکەم لەسەدا ٢٥ی ئەو دانیشتووانەی کە لە خوار ٢٥ ساڵەوە چالاکیی سێکسی دەکەن، تاقی بکەرەوە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.chlamydiascreening.nhs.uk/ps/data/data_tables.html|سەردێڕ=NCSP :: Professional Site :: Data |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20090504185725/http://www.chlamydiascreening.nhs.uk/ps/data/data_tables.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی ئایاری ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=٢٨ی ئابی ٢٠٠٩|وێبگە=www.chlamydiascreening.nhs.uk}}</ref> # دوای چارەسەرکردن دووبارە پشکنین بکە.<ref name="DesaiWoodhall2015">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Desai M, Woodhall SC, Nardone A, Burns F, Mercey D, Gilson R |ڕێکەوت=ئابی ٢٠١٥|سەردێڕ=Active recall to increase HIV and STI testing: a systematic review |journal=Sexually Transmitted Infections |بەرگ=٩١|issue=5 |پەڕەکان=٣١٤–٣٢٣|doi=10.1136/sextrans-2014-051930 |pmid=٢٥٧٥٩٤٧٦|وتەگێڕانەوە=Strategies for improved follow up care include the use of text messages and emails from those who provided treatment. |doi-access=free}}</ref> == چارەسەر == هەوکردنی ''سی.تراکۆماتیس'' دەتوانرێت بە شێوەیەکی کاریگەر بە [[دژەزیندەیی|دژەزیندەییەکان]] چارەسەر بکرێت. ڕێنماییەکان پێشنیاری ئازیترۆمایسین، دۆکسیسایکلین، ئێریترۆمایسین، لیڤۆفلۆکساسین، یان ئۆفلۆکساسین دەکەن.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://archive.org/details/sanfordguidetoan00davi_0/page/20|سەردێڕ=The Sanford guide to antimicrobial therapy 2011|بڵاوکەرەوە=Antimicrobial Therapy, Inc.|ساڵ=٢٠١٥|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٠٨٠٨-٦٥-٢|veditors=Eliopoulos GM, Gilbert DN, Moellering RC|شوێن=Sperryville, VA|پەڕەکان=[https://archive.org/details/sanfordguidetoan٠٠davi_٠/page/٢٠ ٢٠]}}</ref> لە پیاوان، دۆکسیسایکلین (100 میلیگرام دوو جار لە ڕۆژێکدا بۆ ماوەی 7 ڕۆژ) ڕەنگە کاریگەرتر بێت لە ئازیترۆمایسین (1 گرام تاکە ژەمە دەرمان) بەڵام بەڵگەکان بۆ کاریگەری ڕێژەیی ئانتیبایۆتیکەکان لە ژناندا زۆر نادیارە.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Páez-Canro C, Alzate JP, González LM, Rubio-Romero JA, Lethaby A, Gaitán HG |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٩|سەردێڕ=Antibiotics for treating urogenital Chlamydia trachomatis infection in men and non-pregnant women |journal=The Cochrane Database of Systematic Reviews |بەرگ=١|issue=1 |doi=10.1002/14651858.CD010871.pub2 |pmc=٦٣٥٣٢٣٢|pmid=٣٠٦٨٢٢١١|article-number=CD010871}}</ref> ئەو مادانەی کە لە کاتی دووگیانیدا پێشنیار دەکرێن بریتین لە ئێریترۆمایسین یان [[ئەمۆکسیسیلین]].<ref name="CDC2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm|سەردێڕ=Chlamydial Infections - 2015 STD Treatment Guidelines |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160611072758/http://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm "2015 Sexually Transmitted Diseases Treatment Guidelines"]. CDC. 4 June 2015. [https://web.archive.org/web/20160611072758/http://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm Archived] from the original on 11 June 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 June</span> 2016</span>.</cite></ref><ref name="urlDiagnosis and Treatment of Chlamydia trachomatis Infection - April 15, 2006 - American Family Physician">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Miller KE |ڕێکەوت=نیسانی ٢٠٠٦|سەردێڕ=Diagnosis and treatment of Chlamydia trachomatis infection |ناونیشان=http://www.aafp.org/afp/2006/0415/p1411.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو |journal=American Family Physician |بەرگ=٧٣|issue=8 |پەڕەکان=١٤١١–١٤١٦|pmid=١٦٦٦٩٥٦٤|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20111127054457/http://www.aafp.org/afp/2006/0415/p1411.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢٧ی تشرینی دووەمی ٢٠١١|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٠}}</ref> بژاردەیەک بۆ چارەسەرکردنی هاوبەشە سێکسییەکانی ئەوانەی کە تووشی کلامیدیا یان [[سووزەنەک|سۆزی بوون]] بریتییە لە چارەسەری هاوبەشی منداڵ کە لەلایەن نەخۆشەوە پێشکەش دەکرێت (PDT یان PDPT)، کە بریتییە لە پراکتیکی چارەسەرکردنی هاوبەشە سێکسییەکانی حاڵەتەکانی ئیندێکس بە دابینکردنی ڕەچەتە یان دەرمان بۆ نەخۆشەکە بۆ ئەوەی بیباتە هاوبەشەکەی بەبێ ئەوەی دابینکەری چاوەدێری تەندروستی سەرەتا پشکنینی هاوبەشەکەی بکات. دوای چارەسەرکردن پێویستە کەسەکان دوای سێ مانگ جارێکی تر پشکنینیان بۆ بکرێتەوە بۆ ئەوەی بزانرێت دووبارە تووشبوونیان بە نەخۆشییەکە.<ref name="CDC2015">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٤ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ناونیشان=https://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm|سەردێڕ=Chlamydial Infections - 2015 STD Treatment Guidelines |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20160611072758/http://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی حوزەیرانی ٢٠١٦|ڕێکەوتی سەردان=١٠ی حوزەیرانی ٢٠١٦}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm "2015 Sexually Transmitted Diseases Treatment Guidelines"]. CDC. 4 June 2015. [https://web.archive.org/web/20160611072758/http://www.cdc.gov/std/tg2015/chlamydia.htm Archived] from the original on 11 June 2016<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">10 June</span> 2016</span>.</cite></ref> تاقیکردنەوەی چارەسەرکردن لەوانەیە پۆزەتیڤی درۆ بێت بەهۆی سنوورداربوونی NAAT لە چوارچێوەی بەکتریا (نەک ڤایرۆسی)دا، لەبەرئەوەی ماددە بۆماوەییە ئامانجدارەکان لەوانەیە لە غیابی زیندەوەرە زیندووەکاندا بەردەوام بن.<ref name="toc">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Dukers-Muijrers N, Morré S, Speksnijder A, Sande M, Hoebe C |ڕێکەوت=٢٨ی ئازاری ٢٠١٢|سەردێڕ=''Chlamydia trachomatis'' Test-of-Cure Cannot Be Based on a Single Highly Sensitive Laboratory Test Taken at Least 3 Weeks after Treatment |journal=PLOS ONE |بەرگ=٧|issue=3 |bibcode=2012PLoSO...734108D |doi=10.1371/journal.pone.0034108 |pmc=٣٣١٤٦٩٨|pmid=٢٢٤٧٠٥٢٦|doi-access=free |article-number=e34108}}</ref> == پەتازانیی == [[پەڕگە:Chlamydia_world_map_-_DALY_-_WHO2004.svg|وێنۆک|ساڵی ژیانی ڕێکخراو بە کەمئەندامی (DALY) بۆ کلامیدیا بۆ هەر 100,000 کەس&nbsp;دانیشتووانی ساڵی ٢٠٠٤ <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=٢٠٠٤|ناونیشان=https://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/estimates_country/en/index.html|سەردێڕ=WHO {{!}} Disease and injury country estimates |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20091111101009/http://www.who.int/healthinfo/global_burden_disease/estimates_country/en/index.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|ڕێکەوتی سەردان=١١ی تشرینی دووەمی ٢٠٠٩|وێبگە=World Health Organization}}</ref> ]] لە ئاستی جیهانیدا، تا ساڵی ٢٠١٥، کلامیدیای گواستراوەی سێکسی نزیکەی ٦١ ملیۆن کەس تووشی دەبێت.<ref name="GBD2015Pre">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coggeshall M, Cornaby L, Dandona L, Dicker DJ, Dilegge T, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Fleming T, Forouzanfar MH, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kawashima T, Kemmer L, etal |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 |journal=Lancet |بەرگ=٣٨٨|issue=10053 |پەڕەکان=١٥٤٥–١٦٠٢|doi=10.1016/S0140-6736(16)31678-6 |pmc=٥٠٥٥٥٧٧|pmid=٢٧٧٣٣٢٨٢}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFVosAllenAroraBarber2016">Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, et&nbsp;al. (October 2016). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5055577 "Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015"]. ''Lancet''. '''388''' (10053): <span class="nowrap">1545–</span>1602. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1016/S0140-6736(16)31678-6|10.1016/S0140-6736(16)31678-6]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5055577 5055577]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27733282 27733282].</cite></ref> لە ئافرەتان (3.8%) زیاترە لە پیاوان (2.5%).<ref name="LancetEpi2012">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Vos T, Flaxman AD, Naghavi M, Lozano R, Michaud C, Ezzati M, Shibuya K, Salomon JA, Abdalla S, Aboyans V, Abraham J, Ackerman I, Aggarwal R, Ahn SY, Ali MK, Alvarado M, Anderson HR, Anderson LM, Andrews KG, Atkinson C, Baddour LM, Bahalim AN, Barker-Collo S, Barrero LH, Bartels DH, Basáñez MG, Baxter A, Bell ML, Benjamin EJ, Bennett D, Bernabé E, Bhalla K, Bhandari B, Bikbov B, Bin Abdulhak A, Birbeck G, Black JA, Blencowe H, Blore JD, Blyth F, Bolliger I, Bonaventure A, Boufous S, Bourne R, Boussinesq M, Braithwaite T, Brayne C, Bridgett L, Brooker S, Brooks P, Brugha TS, Bryan-Hancock C, Bucello C, Buchbinder R, Buckle G, Budke CM, Burch M, Burney P, Burstein R, Calabria B, Campbell B, Canter CE, Carabin H, Carapetis J, Carmona L, Cella C, Charlson F, Chen H, Cheng AT, Chou D, Chugh SS, Coffeng LE, Colan SD, Colquhoun S, Colson KE, Condon J, Connor MD, Cooper LT, Corriere M, Cortinovis M, de Vaccaro KC, Couser W, Cowie BC, Criqui MH, Cross M, Dabhadkar KC, Dahiya M, Dahodwala N, Damsere-Derry J, Danaei G, Davis A, De Leo D, Degenhardt L, Dellavalle R, Delossantos A, Denenberg J, Derrett S, Des Jarlais DC, Dharmaratne SD, Dherani M, Diaz-Torne C, Dolk H, Dorsey ER, Driscoll T, Duber H, Ebel B, Edmond K, Elbaz A, Ali SE, Erskine H, Erwin PJ, Espindola P, Ewoigbokhan SE, Farzadfar F, Feigin V, Felson DT, Ferrari A, Ferri CP, Fèvre EM, Finucane MM, Flaxman S, Flood L, Foreman K, Forouzanfar MH, Fowkes FG, Franklin R, Fransen M, Freeman MK, Gabbe BJ, Gabriel SE, Gakidou E, Ganatra HA, Garcia B, Gaspari F, Gillum RF, Gmel G, Gosselin R, Grainger R, Groeger J, Guillemin F, Gunnell D, Gupta R, Haagsma J, Hagan H, Halasa YA, Hall W, Haring D, Haro JM, Harrison JE, Havmoeller R, Hay RJ, Higashi H, Hill C, Hoen B, Hoffman H, Hotez PJ, Hoy D, Huang JJ, Ibeanusi SE, Jacobsen KH, James SL, Jarvis D, Jasrasaria R, Jayaraman S, Johns N, Jonas JB, Karthikeyan G, Kassebaum N, Kawakami N, Keren A, Khoo JP, King CH, Knowlton LM, Kobusingye O, Koranteng A, Krishnamurthi R, Lalloo R, Laslett LL, Lathlean T, Leasher JL, Lee YY, Leigh J, Lim SS, Limb E, Lin JK, Lipnick M, Lipshultz SE, Liu W, Loane M, Ohno SL, Lyons R, Ma J, Mabweijano J, MacIntyre MF, Malekzadeh R, Mallinger L, Manivannan S, Marcenes W, March L, Margolis DJ, Marks GB, Marks R, Matsumori A, Matzopoulos R, Mayosi BM, McAnulty JH, McDermott MM, McGill N, McGrath J, Medina-Mora ME, Meltzer M, Mensah GA, Merriman TR, Meyer AC, Miglioli V, Miller M, Miller TR, Mitchell PB, Mocumbi AO, Moffitt TE, Mokdad AA, Monasta L, Montico M, Moradi-Lakeh M, Moran A, Morawska L, Mori R, Murdoch ME, Mwaniki MK, Naidoo K, Nair MN, Naldi L, Narayan KM, Nelson PK, Nelson RG, Nevitt MC, Newton CR, Nolte S, Norman P, Norman R, O'Donnell M, O'Hanlon S, Olives C, Omer SB, Ortblad K, Osborne R, Ozgediz D, Page A, Pahari B, Pandian JD, Rivero AP, Patten SB, Pearce N, Padilla RP, Perez-Ruiz F, Perico N, Pesudovs K, Phillips D, Phillips MR, Pierce K, Pion S, Polanczyk GV, Polinder S, Pope CA, Popova S, Porrini E, Pourmalek F, Prince M, Pullan RL, Ramaiah KD, Ranganathan D, Razavi H, Regan M, Rehm JT, Rein DB, Remuzzi G, Richardson K, Rivara FP, Roberts T, Robinson C, De Leòn FR, Ronfani L, Room R, Rosenfeld LC, Rushton L, Sacco RL, Saha S, Sampson U, Sanchez-Riera L, Sanman E, Schwebel DC, Scott JG, Segui-Gomez M, Shahraz S, Shepard DS, Shin H, Shivakoti R, Singh D, Singh GM, Singh JA, Singleton J, Sleet DA, Sliwa K, Smith E, Smith JL, Stapelberg NJ, Steer A, Steiner T, Stolk WA, Stovner LJ, Sudfeld C, Syed S, Tamburlini G, Tavakkoli M, Taylor HR, Taylor JA, Taylor WJ, Thomas B, Thomson WM, Thurston GD, Tleyjeh IM, Tonelli M, Towbin JA, Truelsen T, Tsilimbaris MK, Ubeda C, Undurraga EA, van der Werf MJ, van Os J, Vavilala MS, Venketasubramanian N, Wang M, Wang W, Watt K, Weatherall DJ, Weinstock MA, Weintraub R, Weisskopf MG, Weissman MM, White RA, Whiteford H, Wiersma ST, Wilkinson JD, Williams HC, Williams SR, Witt E, Wolfe F, Woolf AD, Wulf S, Yeh PH, Zaidi AK, Zheng ZJ, Zonies D, Lopez AD, Murray CJ, AlMazroa MA, Memish ZA |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Years lived with disability (YLDs) for 1160 sequelae of 289 diseases and injuries 1990-2010: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2010 |journal=Lancet |بەرگ=٣٨٠|issue=9859 |پەڕەکان=٢١٦٣–٢١٩٦|doi=10.1016/S0140-6736(12)61729-2 |pmc=٦٣٥٠٧٨٤|pmid=٢٣٢٤٥٦٠٧}}</ref> لە ساڵی ٢٠١٥دا بووە هۆی مردنی نزیکەی ٢٠٠ کەس.<ref name="GBD2015De">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coates MM, Coggeshall M, Dandona L, Dicker DJ, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Foreman K, Forouzanfar MH, Fraser MS, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Huynh C, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kinfu Y, Kulikoff XR, etal |ڕێکەوت=تشرینی یەکەمی ٢٠١٦|سەردێڕ=Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 |journal=Lancet |بەرگ=٣٨٨|issue=10053 |پەڕەکان=١٤٥٩–١٥٤٤|doi=10.1016/s0140-6736(16)31012-1 |pmc=٥٣٨٨٩٠٣|pmid=٢٧٧٣٣٢٨١}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFWangNaghaviAllenBarber2016">Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, et&nbsp;al. (October 2016). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5388903 "Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015"]. ''Lancet''. '''388''' (10053): <span class="nowrap">1459–</span>1544. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.1016/s0140-6736(16)31012-1|10.1016/s0140-6736(16)31012-1]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC5388903 5388903]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27733281 27733281].</cite></ref> لە ئەمریکا نزیکەی 1.6 ملیۆن حاڵەت لە ساڵی 2023دا تۆمارکراون.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٤ی ئەیلوولی ٢٠٢٥|ناونیشان=https://www.cdc.gov/sti-statistics/annual/index.html|سەردێڕ=Sexually Transmitted Infections Surveillance, 2024 (Provisional) |وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}</ref> CDC مەزەندە دەکات کە ئەگەر یەکێک حاڵەتە ڕاپۆرتنەکراوەکان بگرێتەوە ساڵانە نزیکەی 2.9 ملیۆن حاڵەت هەیە.<ref name="CDC2016Stat">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٠ی ئەیلوولی ٢٠١٧|ناونیشان=https://www.cdc.gov/std/chlamydia/stdfact-chlamydia-detailed.htm|سەردێڕ=Detailed STD Facts - Chlamydia |ڕێکەوتی سەردان=١٤ی کانوونی دووەمی ٢٠١٨|وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention |زمان=en-us}}</ref> نزیکەی 3%ی گەورەساڵانی گەنجی تەمەن 18-29 ساڵ تووشی دەبێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Torrone E, Papp J, Weinstock H |ڕێکەوت=ئەیلوولی ٢٠١٤|سەردێڕ=Prevalence of Chlamydia trachomatis genital infection among persons aged 14-39 years--United States, 2007-2012 |journal=MMWR. Morbidity and Mortality Weekly Report |بەرگ=٦٣|issue=38 |پەڕەکان=٨٣٤–٨٣٨|pmc=٤٥٨٤٦٧٣|pmid=٢٥٢٥٤٥٦٠}}</ref> [[ئەمریکییە ئەفریقییەکان]] ڕێژەی تووشبوونیان بە کلامیدیا بە شێوەیەکی ناڕێژەیی زیاترە بە بەراورد بە گروپە ڕەگەزی و نەتەوەییەکانی دیکە.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/health-disparities-hiv-std-tb-hepatitis/populations/black-african-american.html|سەردێڕ=Health Disparities in Black or African American People |وێبگە=Centers for Disease Control and Prevention}}</ref> هەوکردنی کلامیدیا باوترین هەوکردنی بەکتریایە کە لە ڕێگەی سێکسییەوە دەگوازرێتەوە لە بەریتانیا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.hpa.org.uk/Publications/InfectiousDiseases/Factsheets/factChlamydia/|سەردێڕ=Chlamydia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20120913212016/http://www.hpa.org.uk/Publications/InfectiousDiseases/Factsheets/factChlamydia |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٣ی ئەیلوولی ٢٠١٢|ڕێکەوتی سەردان=٣١ی ئابی ٢٠١٢}}</ref> کلامیدیا ساڵانە دەبێتە هۆی زیاتر لە ٢٥٠ هەزار حاڵەتی هەوکردنی ئیپیدیدیمیت لە ئەمریکا. کلامیدیا ساڵانە لە ئەمریکا دەبێتە هۆی ٢٥٠ بۆ ٥٠٠ هەزار حاڵەتی PID. ئەو ژنانەی تووشی کلامیدیا بوون، ئەگەری تووشبوونیان بە ڤایرۆسی ئایدز تا پێنج هێندە زیاترە، ئەگەر بەرکەوتنیان هەبێت.<ref name="CDC">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٦ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٤|ناونیشان=https://www.cdc.gov/std/Chlamydia/STDFact-Chlamydia.htm|سەردێڕ=STD Facts - Chlamydia |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150714002621/http://www.cdc.gov/std/chlamydia/stdfact-chlamydia.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٤ی تەممووزی ٢٠١٥|ڕێکەوتی سەردان=٢٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.cdc.gov/std/Chlamydia/STDFact-Chlamydia.htm "STD Facts – Chlamydia"]. Center For Disease Control. 16 December 2014. [https://web.archive.org/web/20150714002621/http://www.cdc.gov/std/chlamydia/stdfact-chlamydia.htm Archived] from the original on 14 July 2015<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">24 July</span> 2015</span>.</cite></ref>{{Clear}} == هەروەها سەیری بکە == * توێژینەوەی کلامیدیا == ئاماژەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەری دەرەکی == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{پۆلی کۆمنز|Chlamydia infections}} * [https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/chlamydia لاپەڕەی ڕاستییەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی لەسەر کلامیدیا] * [https://www.cdc.gov/chlamydia/about/ دەربارەی کلامیدیا] لە CDC <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles>{{STD/STI}}{{Bacterial cutaneous infections}}{{Medical resources}}{{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:CS1:Vancouver names with accept markup]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] fjkiyo1jkdx7g4px10ykrqppfg6lfr5 0 296514 1590615 1590275 2026-06-15T19:21:08Z Rahel khdhr 75558 Created by translating the section "Origins" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1357800725|Nanotechnology]]" 1590615 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Fullerene_Nanogears_-_GPN-2000-001535.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|گێڕە نانۆییەکانی فولەرین]] '''نانۆتەکنەلۆژیا''' بریتییە لە دەستکاریکردنی و بەکارهێنای ئەو ماددانەی کە لانی کەم یەکێک لە [[ڕەھەند|ڕەهەندەکانیان]] (دوورییەکانیان) قەبارەکەی لە نێوان ١ بۆ ١٠٠ نانۆمەتر (nm) دەبێت. لەم ئاستەدا، کە بەگشتی بە '''ئاستی نانۆ''' (nanoscale) ناسراوە، [[ڕووبەری ڕوو]] و کاریگەریی [[میکانیکی کوانتۆم|میکانیکی کوانتەم]] ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە وەسفکردن و لێکدانەوەی تایبەتمەندییەکانی ماددەدا. ئەم پێناسەیەی نانۆتەکنەلۆژیا سەرجەم ئەو توێژینەوە و تەکنەلۆژیایانە دەگرێتەوە کە مامەڵە لەگەڵ ئەم تایبەتمەندییە دەکەن. حاڵەتێکی باوە کە ووشەی "نانۆتەکنەلۆژیاکان" (nanotechnologies) و هەروەها "تەکنەلۆژیاکانی ئاستی نانۆ" بەکاربهێنرێت بۆ ئاماژەدان بەو توێژینەوە و بەکارهێنانانەی کە خەسڵەتە هاوبەشەکەیان بریتییە لە قەبارەکەیان (پێوەرەکەیان). <ref name="Engines1" /> لە ڕابردوودا، تێگەیشتن بۆ نانۆتەکنەلۆژیا ئاماژە بوو بۆ ئامانجێکی تەکنەلۆژیی دیاریکراو کە برییتی بوو لە دەستکاریکردنی [[گەرد]] و [[گەردیلە|گەردیلەکان]] بە شێوەیەکی زۆر ورد بە مەبەستی دروستکردنی بەرهەمە قەبارە گەورەتر (macroscale)، کە ئێستا ئەم بوارە بە نانۆتەکنەلۆژیای گەردیلەیی (molecular nanotechnology) ناودەبرێت. <ref name="Nanotsystems" /> هاوواتایەکی نزیک لە "نانۆتەکنەلۆژیا" بریتییە لە زانستی نانۆ (nanoscience) (واتە: نانۆفیزیا، نانۆکیمیا، نانۆبایۆلۆجی و نانۆئینفۆرماتیک)؛ بەڵام، زاراوەی "زانستی نانۆ" زیاتر جەخت لەسەر لایەنە زانستییە پەتییەکانی بوارەکە دەکاتەوە، لە کاتێکدا نانۆتەکنەلۆژیا، شێوازەکان و پرۆسەکان (بۆ نموونە، نانۆلیثۆگرافی - nanolithography و هەستەوەرە نانۆزیندەییەکان - nanobiosensing) دەرئەنجامە  دیارەکانی بەکارهێنانی زانستەکانی نانۆن (وەک، ئەندازیاریی نانۆ و پزیشکیی نانۆ). نانۆتەکنەلۆژیا کاتێک لە ڕوانگەی قەبارە و پێوەرەوە پێناسە دەکرێت، چەندین بواری زانستی لەخۆدەگرێت، وەک زانستی ڕووکار (surface science)، کیمیای ئەندامی، زیندەزانیی گەردیلەیی (molecular biology)، فیزیای نیمچەگەیەنەرەکان، عەمبارکردنی وزە، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hubler A |ڕێکەوت=٢٠١٠|سەردێڕ=Digital quantum batteries: Energy and information storage in nanovacuum tube arrays |journal=Complexity |بەرگ=١٥|issue=5 |پەڕەکان=٤٨–٥٥|doi=10.1002/cplx.20306 |issn=1076-2787 |s2cid=6994736 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Shinn E |ڕێکەوت=٢٠١٢|سەردێڕ=Nuclear energy conversion with stacks of graphene nanocapacitors |journal=Complexity |بەرگ=١٨|issue=3 |پەڕەکان=٢٤–٢٧|bibcode=2013Cmplx..18c..24S |doi=10.1002/cplx.21427 |s2cid=35742708}}</ref> [[ئەندازیاری]] ، <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Carbon Nanotubes and Nano Sensors: Vibrations, Buckling, and Ballistic Impact|vauthors=Elishakoff I, Dujat K, Muscolino G, Bucas S, Natsuki T, Wang CM, Pentaras D, Versaci C, Storch J, Challamel N, Zhang Y|ڕێکەوت=ئازاری ٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=John Wiley & Sons|ژپنک=٩٧٨-١-٨٤٨٢١-٣٤٥-٦}}</ref> وردە-دروستکردن (microfabrication)، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lyon D, Hubler A |ڕێکەوت=٢٠١٣|سەردێڕ=Gap size dependence of the dielectric strength in nano vacuum gaps |journal=[[IEEE Transactions on Dielectrics and Electrical Insulation]] |بەرگ=٢٠|issue=4 |پەڕەکان=١٤٦٧–٧١|bibcode=2013ITDEI..20.1467L |doi=10.1109/TDEI.2013.6571470 |s2cid=709782}}</ref> و ئەندازیاری گەردیلەیی لەخۆدەگرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Saini R, Saini S, Sharma S |ڕێکەوت=کانوونی دووەمی ٢٠١٠|سەردێڕ=Nanotechnology: the future medicine |journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery |بەرگ=٣|issue=1 |پەڕەکان=٣٢–٣٣|doi=10.4103/0974-2077.63301 |pmc=٢٨٩٠١٣٤|pmid=٢٠٦٠٦٩٩٢|doi-access=free}}</ref> توێژینەوە و بەکارهێنانە پەیوەندیدارەکانی ئەم بوارە پانتایەکی فراوان داگیردەکەن، هەر لە پەرەپێدانی فیزیای ئامێرە باوەکانەوە بگرە تا دەگاتە خۆ-کۆکردنەوەی گەردیلەیی (molecular self-assembly)، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Belkin A, Hubler A, Bezryadin A |ڕێکەوت=شوباتی ٢٠١٥|سەردێڕ=Self-assembled wiggling nano-structures and the principle of maximum entropy production |journal=Scientific Reports |بەرگ=٥|bibcode=2015NatSR...5.8323B |doi=10.1038/srep08323 |pmc=٤٣٢١١٧١|pmid=٢٥٦٦٢٧٤٦|article-number=8323}}</ref> هەروەها لە پەرەپێدانی ماددەی نوێ بە قەبارەی نانۆییەوە تا دەگاتە کۆنترۆڵکردنی ڕاستەوخۆی ماددە لەسەر ئاستی [[گەردیلە|گەردیلەی]]. نانۆتەکنەلۆژیا لەوانەیە بتوانێت ماددە و ئامێری نوێ بە چەندین بەکارهێنانی هەمەجۆرەوە دروست بکات، وەک لە بوارەکانی پزیشکیی نانۆ (nanomedicine)، ئەلیکترۆنیاتی نانۆ (nanoelectronics)، کەرتەکانی کشتوکاڵ، کەرەستە زیندەییەکان (biomaterials)، بەرهەمهێنانی وزە، و بەرهەمەکانی ڕۆژانە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، نانۆتەکنەلۆژیا چەندین کێشە و پرس دەوروژێنێت، لەوانە نیگەرانییەکان سەبارەت بە ژەهراویبوون و کاریگەریی ژینگەییی ماددە نانۆییەکان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Buzea C, Pacheco II, Robbie K |ڕێکەوت=کانوونی یەکەمی ٢٠٠٧|سەردێڕ=Nanomaterials and nanoparticles: sources and toxicity |journal=Biointerphases |بەرگ=٢|issue=4 |پەڕەکان=MR١٧–MR٧١|arxiv=0801.3280 |doi=10.1116/1.2815690 |pmid=٢٠٤١٩٨٩٢|s2cid=35457219}}</ref> و کاریگەرییە پێشبینیکراوەکانیان لەسەر ئابووریی جیهانی، هەروەها چەندین سیناریۆی جۆراوجۆری تر. ئەم نیگەرانییانە بوونەتە هۆی سەرهەڵدانی مشتومڕ لە نێوان شارەزایان و حکومەتەکاندا سەبارەت بەوەی کە ئایا دەرکردنی یاسا و ڕێنمایی تایبەت بۆ ڕێکخستنی نانۆتەکنەلۆژیا پێویستە یان نا. == بنچینەکان ==     [[پەڕگە:Fullerene_Nanogears_-_GPN-2000-001535.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|گێڕە نانۆییەکانی فولەرین]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|History of nanotechnology}}'''نانۆتەکنەلۆژیا''' بریتییە لە دەستکاریکردنی و بەکارهێنای ئەو ماددانەی کە لانی کەم یەکێک لە [[ڕەھەند|ڕەهەندەکانیان]] (دوورییەکانیان) قەبارەکەی لە نێوان ١ بۆ ١٠٠ نانۆمەتر (nm) دەبێت. لەم ئاستەدا، کە بەگشتی بە '''ئاستی نانۆ''' (nanoscale) ناسراوە، [[ڕووبەری ڕوو]] و کاریگەریی [[میکانیکی کوانتۆم|میکانیکی کوانتەم]] ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە وەسفکردن و لێکدانەوەی تایبەتمەندییەکانی ماددەدا. ئەم پێناسەیەی نانۆتەکنەلۆژیا سەرجەم ئەو توێژینەوە و تەکنەلۆژیایانە دەگرێتەوە کە مامەڵە لەگەڵ ئەم تایبەتمەندییە دەکەن. حاڵەتێکی باوە کە ووشەی "نانۆتەکنەلۆژیاکان" (nanotechnologies) و هەروەها "تەکنەلۆژیاکانی ئاستی نانۆ" بەکاربهێنرێت بۆ ئاماژەدان بەو توێژینەوە و بەکارهێنانانەی کە خەسڵەتە هاوبەشەکەیان بریتییە لە قەبارەکەیان (پێوەرەکەیان). لە ڕابردوودا، تێگەیشتن بۆ نانۆتەکنەلۆژیا ئاماژە بوو بۆ ئامانجێکی تەکنەلۆژیی دیاریکراو کە برییتی بوو لە دەستکاریکردنی [[گەرد]] و [[گەردیلە|گەردیلەکان]] بە شێوەیەکی زۆر ورد بە مەبەستی دروستکردنی بەرهەمە قەبارە گەورەتر (macroscale)، کە ئێستا ئەم بوارە بە نانۆتەکنەلۆژیای گەردیلەیی (molecular nanotechnology) ناودەبرێت. هاوواتایەکی نزیک لە "نانۆتەکنەلۆژیا" بریتییە لە زانستی نانۆ (nanoscience) (واتە: نانۆفیزیا، نانۆکیمیا، نانۆبایۆلۆجی و نانۆئینفۆرماتیک)؛ بەڵام، زاراوەی "زانستی نانۆ" زیاتر جەخت لەسەر لایەنە زانستییە پەتییەکانی بوارەکە دەکاتەوە، لە کاتێکدا نانۆتەکنەلۆژیا، شێوازەکان و پرۆسەکان (بۆ نموونە، نانۆلیثۆگرافی - nanolithography و هەستەوەرە نانۆزیندەییەکان - nanobiosensing) دەرئەنجامە  دیارەکانی بەکارهێنانی زانستەکانی نانۆن (وەک، ئەندازیاریی نانۆ و پزیشکیی نانۆ). نانۆتەکنەلۆژیا کاتێک لە ڕوانگەی قەبارە و پێوەرەوە پێناسە دەکرێت، چەندین بواری زانستی لەخۆدەگرێت، وەک زانستی ڕووکار (surface science)، کیمیای ئەندامی، زیندەزانیی گەردیلەیی (molecular biology)، فیزیای نیمچەگەیەنەرەکان، عەمبارکردنی وزە، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hubler A |date=2010 |title=Digital quantum batteries: Energy and information storage in nanovacuum tube arrays |journal=Complexity |volume=15 |issue=5 |pages=48–55 |doi=10.1002/cplx.20306 |issn=1076-2787 |s2cid=6994736 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Shinn E |date=2012 |title=Nuclear energy conversion with stacks of graphene nanocapacitors |journal=Complexity |volume=18 |issue=3 |pages=24–27 |bibcode=2013Cmplx..18c..24S |doi=10.1002/cplx.21427 |s2cid=35742708}}</ref> [[ئەندازیاری]] ، <ref>{{Cite book|title=Carbon Nanotubes and Nano Sensors: Vibrations, Buckling, and Ballistic Impact|vauthors=Elishakoff I, Dujat K, Muscolino G, Bucas S, Natsuki T, Wang CM, Pentaras D, Versaci C, Storch J, Challamel N, Zhang Y|date=March 2013|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-84821-345-6}}</ref> وردە-دروستکردن (microfabrication)، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lyon D, Hubler A |date=2013 |title=Gap size dependence of the dielectric strength in nano vacuum gaps |journal=[[IEEE Transactions on Dielectrics and Electrical Insulation]] |volume=20 |issue=4 |pages=1467–71 |bibcode=2013ITDEI..20.1467L |doi=10.1109/TDEI.2013.6571470 |s2cid=709782}}</ref> و ئەندازیاری گەردیلەیی لەخۆدەگرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Saini R, Saini S, Sharma S |date=January 2010 |title=Nanotechnology: the future medicine |journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery |volume=3 |issue=1 |pages=32–33 |doi=10.4103/0974-2077.63301 |pmc=2890134 |pmid=20606992 |doi-access=free}}</ref> توێژینەوە و بەکارهێنانە پەیوەندیدارەکانی ئەم بوارە پانتایەکی فراوان داگیردەکەن، هەر لە پەرەپێدانی فیزیای ئامێرە باوەکانەوە بگرە تا دەگاتە خۆ-کۆکردنەوەی گەردیلەیی (molecular self-assembly)، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Belkin A, Hubler A, Bezryadin A |date=February 2015 |title=Self-assembled wiggling nano-structures and the principle of maximum entropy production |journal=Scientific Reports |volume=5 |bibcode=2015NatSR...5.8323B |doi=10.1038/srep08323 |pmc=4321171 |pmid=25662746 |article-number=8323}}</ref> هەروەها لە پەرەپێدانی ماددەی نوێ بە قەبارەی نانۆییەوە تا دەگاتە کۆنترۆڵکردنی ڕاستەوخۆی ماددە لەسەر ئاستی [[گەردیلە|گەردیلەی]]. نانۆتەکنەلۆژیا لەوانەیە بتوانێت ماددە و ئامێری نوێ بە چەندین بەکارهێنانی هەمەجۆرەوە دروست بکات، وەک لە بوارەکانی پزیشکیی نانۆ (nanomedicine)، ئەلیکترۆنیاتی نانۆ (nanoelectronics)، کەرتەکانی کشتوکاڵ، کەرەستە زیندەییەکان (biomaterials)، بەرهەمهێنانی وزە، و بەرهەمەکانی ڕۆژانە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، نانۆتەکنەلۆژیا چەندین کێشە و پرس دەوروژێنێت، لەوانە نیگەرانییەکان سەبارەت بە ژەهراویبوون و کاریگەریی ژینگەییی ماددە نانۆییەکان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Buzea C, Pacheco II, Robbie K |date=December 2007 |title=Nanomaterials and nanoparticles: sources and toxicity |journal=Biointerphases |volume=2 |issue=4 |pages=MR17–MR71 |arxiv=0801.3280 |doi=10.1116/1.2815690 |pmid=20419892 |s2cid=35457219}}</ref> و کاریگەرییە پێشبینیکراوەکانیان لەسەر ئابووریی جیهانی، هەروەها چەندین سیناریۆی جۆراوجۆری تر. ئەم نیگەرانییانە بوونەتە هۆی سەرهەڵدانی مشتومڕ لە نێوان شارەزایان و حکومەتەکاندا سەبارەت بەوەی کە ئایا دەرکردنی یاسا و ڕێنمایی تایبەت بۆ ڕێکخستنی نانۆتەکنەلۆژیا پێویستە یان نا.<templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles>ئەو چەمکانەی کە بوونە بەردی بناغە بۆ سەرهەڵدانی تەکنەلۆژیای نانۆ، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٩دا لەلایەن زانای فیزیا "ڕیچارد فایمن - [[:en:Richard_Feynman|Richard Feynman]]"ەوە باسکران. ئەمەش لە میانەی وتارەکەیدا بوو لەژێر ناونیشانی "لە خوارەوە جێگەیەکی زۆر هەیە - [[:en:There's_Plenty_of_Room_at_the_Bottom|There's Plenty of Room at the Bottom]]"، کە تێیدا باسی لە ئەگەری پێکهێنان و دروستکردنی ماددەکان کرد لە ڕێگەی دەستکاریکردن و کۆنترۆڵکردنی ڕاستەوخۆی ئەتۆمەکانەوە. [[پەڕگە:Comparison_of_nanomaterials_sizes.jpg|چەپ|وێنۆک|بەراوردکردنی قەبارەی نانۆماددە]] زاراوەی "نانۆ-تەکنەلۆژیا" بۆ یەکەمجار لەلایەن ([[:en:Norio_Taniguchi|نۆریۆ تانیگوچی]])یەوە لە ساڵی ١٩٧٤دا بەکارهێنرا، هەرچەندە لەو کاتەدا زۆر ناسراو و بەربڵاو نەبوو. دواتر، بە ئیلهاموەرگرتن لە چەمکەکانی فایمن، زانا ([[:en:K._Eric_Drexler|کەی. ئێریک درێکسلەر]]) زاراوەی "تەکنەلۆژیای نانۆ"ی لە پەڕتووکەکەیدا لە ساڵی ١٩٨٦ لەژێر ناونیشانی "بزوێنەرەکانی داهێنان: سەردەمی داهاتووی تەکنەلۆژیای نانۆ - [[:en:Engines_of_Creation|Engines of Creation: The Coming Era of Nanotechnology]]" بەکارهێنا، کە سەرکەوتنێکی جەماوەریی گەورەی بەدەستهێنا و ڕۆڵێکی بەرچاوی بینی لە پاڵنانی ئەم تەکنەلۆژیایە بۆ ناو کایەی گشتی. <ref>{{Cite book|last=Ford|first=Martin|title=[[Rise of the Robots|Rise of the Robots: Technology and the threat of a jobless future]]|publisher=[[Basic Books]]|year=2018|isbn=978-0-465-09753-1|page=242|quote=He coined the term "nanotechnology" and wrote two books on the subject. The first, ''Engines of Creation: The Coming Era of Nanotechnology'', published in 1986, achieved popular success and was the primary force that thrust nanotechnology into the public sphere.}}</ref> لە پەڕتووکەکەیدا، درێکسلەر بیرۆکەی ئامێرێکی "پێکەوەنەر - Assembler"ی لەسەر پێوەری نانۆیی خستە ڕوو، کە توانای ئەوەی هەبێت کۆپییەک لە خودی خۆی دروست بکات لەگەڵ پێکهێنان و دروستکردنی کەرەستە و ماددەی دیکەی زۆر ئاڵۆز لە ڕێگەی کۆنترۆڵکردنیان لەسەر ئاستی ئەتۆم. هەر لە ساڵی ١٩٨٦دا، درێکسلەر بە هاوبەشی "[[پەیمانگای فۆرسایت]] - [[:en:Foresight_Institute|The Foresight Institute]]"ی دامەزراند بە مەبەستی بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاریی گشتی و فراوانکردنی تێگەیشتن لە چەمکەکان و لێکەوتەکانی تەکنەلۆژیای نانۆ. دەرکەوتنی تەکنەلۆژیای نانۆ وەکو بوارێکی زانستیی سەربەخۆ لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، لە دەرەنجامی یەکگرتنی کارە تیۆری و گشتییەکانی درێکسلەرەوە هاتە ئاراوە کە چوارچێوەیەکی چەمکییانەی بۆ بوارەکە گەشەپێدا و لە ناو خەڵکیدا بڵاویکردەوە- شانبەشانی ئەو پێشکەوتنە تاقیکارییانەی کە سەرنجی زیاتریان بۆ ئاسۆکانی ئەم زانستە ڕاکێشا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bayda |first=Samer |last2=Adeel |first2=Muhammad |last3=Tuccinardi |first3=Tiziano |last4=Cordani |first4=Marco |last5=Rizzolio |first5=Flavio |date=2019-12-27 |title=The History of Nanoscience and Nanotechnology: From Chemical–Physical Applications to Nanomedicine |journal=Molecules |language=en |volume=25 |issue=1 |pages=112 |doi=10.3390/molecules25010112 |issn=1420-3049 |pmc=6982820 |pmid=31892180 |doi-access=free}}</ref> لە هەشتاکاندا، دوو پێشکەوتنی یەکجار گەورە (Breakthroughs) بوونە هۆی هەڵگیرساندنی چەخماخەی گەشەکردنی تەکنەلۆژیای نانۆ. یەکەمیان، داهێنانی "مایکرۆسکۆپی سکانکردنی تونێلی - [[:en:Scanning_tunneling_microscope|Scanning tunneling microscope]]" بوو لە ساڵی ١٩٨١دا، کە وای کرد بینین و وێناکردنی ئەتۆمەکان و بەندەکان بە شێوەی تاک ببێتە واقیع، و دواتریش لە ساڵی ١٩٨٩دا بە سەرکەوتوویی بەکارهێنرا بۆ دەستکاریکردن و جێگۆڕکێپێکردنی ئەتۆمەکان. پەرەپێدەرانی ئەم مایکرۆسکۆپە، ([[گێرد بینینگ]]) و (هاینرێک رۆرێر) لە [[تاقیگەی توێژینەوەی IBM لە زوریخ]]، لە ساڵی ١٩٨٦دا [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵیان لە فیزیادا]] پێبەخشرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 October 1986 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1986/press.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110605005907/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1986/press.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 June 2011 |ڕێکەوتی سەردان=12 May 2011}}</ref><ref name="Binnig">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Binnig G, Rohrer H |year=1986 |title=Scanning tunneling microscopy |journal=IBM Journal of Research and Development |volume=30 |issue=4 |pages=355–369 |doi=10.1147/rd.441.0279}}</ref> هەر لەو ساڵەدا، (بینینگ)، ([[:en:Calvin_Quate|کوەیت]])، و (گێربەر) مایکرۆسکۆپێکی هاوشێوەیان بە ناوی "[[مایکرۆسکۆپی هێزی ئەتۆمی]] - [[:en:Atomic_force_microscopy|Atomic force microscope]]" داهێنا. [[پەڕگە:C60_Molecule.svg|ڕاست|وێنۆک|"بەکمینستەرفولەرین C60 ([[:en:Buckminsterfullerene|Buckminsterfullerene]] C60)، کە بە "بەکیبۆڵ - [[:en:Buckminsterfullerene|Buckyball]]"یش دەناسرێت، ئەندامێکی دیار و نموونەیی ئەو [[:en:Allotropes_of_carbon|پێکهاتە کاربۆنییانەیە]] کە بە "[[فولەرینەکان]] - [[:en:Fullerene|Fullerenes]]" ناودەبرێن. ئەندامانی خێزانی فولەرین یەکێکن لە تەوەرە سەرەکییەکانی ئەو توێژینەوانەی کە دەکەونە ژێر چەتری (چوارچێوەی) زانستی تەکنەلۆژیای نانۆوە."]]  {{multiple image|align=right|image1=Harold Kroto 2007.jpg|width1=150|alt1=|caption1=|image2=Iijima.jpg|width2=175|alt2=|caption2=|image3=Richard_Smalley.png|width3=115|alt3=|caption3=|footer=هاری کرۆتۆ (لە ڕاستەوە)، شانبەشانی ڕیچارد سمالی (لە چەپەوە) و ڕۆبەرت کێرڵ، خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ١٩٩٦یان لە بواری کیمیادا بەدەستهێنا، ئەمەش لەپای دۆزینەوەی گەردی (بەکمینستەرفولەرین - Buckminsterfullerene) لە ساڵی ١٩٨٥دا. لە کاتێکدا، سومیۆ ئیجیما (لە ناوەڕاستدا)، لەپای دۆزینەوەی (نانۆبۆڕی کاربۆن - Carbon nanotubes) لە ساڵی ١٩٩١دا، یەکەمین خەڵاتی (کاڤلی - Kavli)ی ساڵی ٢٠٠٨ی لە بواری زانستی نانۆدا پێبەخشرا.}} لە قۆناغی دووەمدا، [[فولیرین|فوولێرینەکان]] (Fullerenes) کە بە "تۆپە باکییەکان - Buckyballs" ناسراون، لە ساڵی ١٩٨٥دا لەلایەن [[هاری کرۆتۆ]]، [[ڕیچارد سماڵی]] و [[ڕۆبێرت کێرڵەوە]] دۆزرانەوە، کە بەو هۆیەوە لە ساڵی ١٩٩٦دا پێکەوە [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵیان لە کیمیادا]] بەدەستهێنا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kroto HW, Heath JR, O'Brien SC, Curl RF, Smalley RE |year=1985 |title=C₆₀: Buckminsterfullerene |journal=Nature |volume=318 |issue=6042 |pages=162–3 |bibcode=1985Natur.318..162K |doi=10.1038/318162a0 |s2cid=4314237}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Adams WW, Baughman RH |date=December 2005 |title=Retrospective: Richard E. Smalley (1943-2005) |journal=Science |volume=310 |issue=5756 |page=1916 |doi=10.1126/science.1122120 |pmid=16373566 |doi-access=free}}</ref> لە سەرەتادا گەردیلەی C₆₀ وەک نانۆتەکنەلۆژیا وەسف نەکرا؛ بەڵکو ئەم زاراوەیە بۆ کارەکانی دواتر و پەیوەست بە [[نانۆبۆڕی|نانۆبۆرییەکانی]] کاربۆن (کە هەندێک جار بە "بۆرییەکانی گرافین" یان "بۆرییەکانی باکی" ناودەبرێن) بەکارهات، کە ئاسۆیەکی نوێیان بۆ بەکارهێنان لە ئامێر و ئەلیکترۆنیکە وردەکاندا (Nanoscale) نیشان دەدا. دۆزینەوەی نانۆبۆرییەکانی کاربۆن دەگەڕێتەوە بۆ "[[سومیۆ ئیجیما]]" لە کۆمپانیای NEC لە ساڵی ١٩٩١، <ref name="carbon">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Monthioux M, Kuznetsov V |year=2006 |title=Who should be given the credit for the discovery of carbon nanotubes? |url=http://www.cemes.fr/fichpdf/GuestEditorial.pdf |journal=[[Carbon (journal)|Carbon]] |volume=44 |issue=9 |pages=1621–3 |bibcode=2006Carbo..44.1621M |doi=10.1016/j.carbon.2006.03.019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929073818/http://www.cemes.fr/fichpdf/GuestEditorial.pdf |archive-date=2009-09-29 |access-date=2019-07-09}}</ref> کە بەو هۆیەوە ئیجیما لە ساڵی ٢٠٠٨دا یەکەمین خەڵاتی "[[کاڤلی]]" لە زانستی نانۆدا پێبەخشرا. لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠دا، ئەم بوارە سەرنجێکی زۆری زانستی، سیاسی و بازرگانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا، ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی مشتومڕ و لە هەمان کاتدا پێشکەوتنی گەورە. لە دەوروبەری پێناسە و لێکەوتە ئەگەرەکانی نانۆتەکنەلۆژیا ململانێی فکری سەری هەڵدا، کە ڕاپۆرتەکەی "[[ئەنجومەنی پادشایی|کۆمەڵەی شاهانە]] - Royal Society" سەبارەت بە نانۆتەکنەلۆژیا نموونەیەکی دیاری ئەو سەردەمەیە. <ref name="royalsociety">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=July 2004 |ناونیشان=http://www.nanotec.org.uk/finalReport.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110526060835/http://www.nanotec.org.uk/finalReport.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 May 2011 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011 |پەڕە=xiii}}</ref> هەروەها گومان لەسەر توانای جێبەجێکردنی ئەو پێشبینییانە دروست بوو کە لایەنگرانی "نانۆتەکنەلۆژیای گەردیلەیی" دەیانخستە ڕوو، ئەمەش گەیشتە لووتکەی خۆی لەو دیبەیتە گشتییەی لە نێوان "درێکسلەر" و "سماڵی" لە ساڵانی ٢٠٠١ و ٢٠٠٣دا ڕوویدا. <ref name="counterpoint">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=1 December 2003 |title=Nanotechnology: Drexler and Smalley make the case for and against 'molecular assemblers' |url=http://pubs.acs.org/cen/coverstory/8148/8148counterpoint.html |journal=Chemical & Engineering News |volume=81 |issue=48 |pages=37–42 |doi=10.1021/cen-v081n036.p037 |access-date=9 May 2010 |doi-access=free}}</ref> هاوکات، بەرهەمە بازرگانییەکان کە لەسەر بنەمای پێشکەوتنەکانی نانۆتەکنەلۆژیا داڕێژرابوون، دەستیان بە دەرکەوتن کرد. ئەم بەرهەمانە تەنیا لە ئاستی بەکارهێنانی جەماوەریی (Bulk applications) نانۆ-ماددەکاندا بوون و کۆنترۆڵکردنی وردی ئەتۆمیی ماددەیان لەخۆ نەدەگرت. هەندێک لە نموونەکان بریتین لە: سەکۆی"سڵڤەر نانۆ" بۆ بەکارهێنانی نانۆ-تەنۆلکەی زیو وەک دژە بەکتریا، کرێمەکانی دژە خۆر کە لە نانۆ-تەنۆلکەکان پێکهاتوون، بەهێزکردنی ڕیشاڵەکانی کاربۆن بە بەکارهێنانی نانۆ-تەنۆلکەی سیلیکا، و بەکارهێنانی نانۆبۆرییەکانی کاربۆن لە دروستکردنی ئەو قوماشانەی کە پەڵە ناگرن. <ref name="americanelements">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.americanelements.com/nanomaterials-nanoparticles-nanotechnology.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141226011154/http://www.americanelements.com/nanomaterials-nanoparticles-nanotechnology.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 December 2014 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011}}</ref> <ref name="emergingnano">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2008 |ناونیشان=http://www.nanotechproject.org/inventories/consumer/analysis_draft/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110505011238/http://www.nanotechproject.org/inventories/consumer/analysis_draft/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 May 2011 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011}}</ref> حکومەتەکان دەستیان کرد بە هاندانی لێکۆڵینەوەکان و دابینکردنی بودجە بۆ کەرتی نانۆتەکنەلۆژیا؛ بۆ نموونە لە ئەمریکا "دەسپێشخەریی نیشتمانیی نانۆتەکنەلۆژیا - NNI" دامەزرا کە پێناسەیەکی فەرمیی لەسەر بنەمای قەبارە بۆ نانۆتەکنەلۆژیا جێگیر کرد و بودجەی بۆ توێژینەوەکان تەرخان کرد. لە ئەوروپاش لە ڕێگەی "پڕۆگرامە چوارچێوەییەکانی ئەوروپا بۆ توێژینەوە و گەشەپێدانی تەکنەلۆژیا" هەمان هەنگاو نرا. لە ناوەڕاستی ساڵانی ٢٠٠٠دا، بایەخی زانستی بەم بوارە گەیشتە لوتکە. نەخشەڕێگاکانی نانۆتەکنەلۆژیا جەختیان کردەوە سەر "دەستکاریی وردی ئەتۆمیی ماددە" و گفتوگۆیان دەربارەی توانا، ئامانج و بەکارهێنانی ئێستا و داهاتووی ئەم تەکنەلۆژیایە کرد. <ref name="PNRoadmap">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.productivenanosystems.com/docs/Nanotech_Roadmap_2007_main.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130908014630/http://www.productivenanosystems.com/docs/Nanotech_Roadmap_2007_main.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-08}}</ref> <ref name="NASAroadmap">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/501325main_TA10-Nanotech-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130122114146/http://www.nasa.gov/pdf/501325main_TA10-Nanotech-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-01-22}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Nanotechnology}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|تەکنۆلۆژیا|زانست}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:تەکنەلۆژیای نانۆ]] joagwzicza7lp9m2vti9yupwa96lvws 1590616 1590615 2026-06-15T19:25:30Z Rahel khdhr 75558 1590616 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Fullerene_Nanogears_-_GPN-2000-001535.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|گێڕە نانۆییەکانی فولەرین]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{سەرەکی|History of nanotechnology}}'''نانۆتەکنەلۆژیا''' بریتییە لە دەستکاریکردنی و بەکارهێنای ئەو ماددانەی کە لانی کەم یەکێک لە [[ڕەھەند|ڕەهەندەکانیان]] (دوورییەکانیان) قەبارەکەی لە نێوان ١ بۆ ١٠٠ نانۆمەتر (nm) دەبێت. لەم ئاستەدا، کە بەگشتی بە '''ئاستی نانۆ''' (nanoscale) ناسراوە، [[ڕووبەری ڕوو]] و کاریگەریی [[میکانیکی کوانتۆم|میکانیکی کوانتەم]] ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە وەسفکردن و لێکدانەوەی تایبەتمەندییەکانی ماددەدا. ئەم پێناسەیەی نانۆتەکنەلۆژیا سەرجەم ئەو توێژینەوە و تەکنەلۆژیایانە دەگرێتەوە کە مامەڵە لەگەڵ ئەم تایبەتمەندییە دەکەن. حاڵەتێکی باوە کە ووشەی "نانۆتەکنەلۆژیاکان" (nanotechnologies) و هەروەها "تەکنەلۆژیاکانی ئاستی نانۆ" بەکاربهێنرێت بۆ ئاماژەدان بەو توێژینەوە و بەکارهێنانانەی کە خەسڵەتە هاوبەشەکەیان بریتییە لە قەبارەکەیان (پێوەرەکەیان). لە ڕابردوودا، تێگەیشتن بۆ نانۆتەکنەلۆژیا ئاماژە بوو بۆ ئامانجێکی تەکنەلۆژیی دیاریکراو کە برییتی بوو لە دەستکاریکردنی [[گەرد]] و [[گەردیلە|گەردیلەکان]] بە شێوەیەکی زۆر ورد بە مەبەستی دروستکردنی بەرهەمە قەبارە گەورەتر (macroscale)، کە ئێستا ئەم بوارە بە نانۆتەکنەلۆژیای گەردیلەیی (molecular nanotechnology) ناودەبرێت. هاوواتایەکی نزیک لە "نانۆتەکنەلۆژیا" بریتییە لە زانستی نانۆ (nanoscience) (واتە: نانۆفیزیا، نانۆکیمیا، نانۆبایۆلۆجی و نانۆئینفۆرماتیک)؛ بەڵام، زاراوەی "زانستی نانۆ" زیاتر جەخت لەسەر لایەنە زانستییە پەتییەکانی بوارەکە دەکاتەوە، لە کاتێکدا نانۆتەکنەلۆژیا، شێوازەکان و پرۆسەکان (بۆ نموونە، نانۆلیثۆگرافی - nanolithography و هەستەوەرە نانۆزیندەییەکان - nanobiosensing) دەرئەنجامە  دیارەکانی بەکارهێنانی زانستەکانی نانۆن (وەک، ئەندازیاریی نانۆ و پزیشکیی نانۆ). نانۆتەکنەلۆژیا کاتێک لە ڕوانگەی قەبارە و پێوەرەوە پێناسە دەکرێت، چەندین بواری زانستی لەخۆدەگرێت، وەک زانستی ڕووکار (surface science)، کیمیای ئەندامی، زیندەزانیی گەردیلەیی (molecular biology)، فیزیای نیمچەگەیەنەرەکان، عەمبارکردنی وزە، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hubler A |date=2010 |title=Digital quantum batteries: Energy and information storage in nanovacuum tube arrays |journal=Complexity |volume=15 |issue=5 |pages=48–55 |doi=10.1002/cplx.20306 |issn=1076-2787 |s2cid=6994736 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Shinn E |date=2012 |title=Nuclear energy conversion with stacks of graphene nanocapacitors |journal=Complexity |volume=18 |issue=3 |pages=24–27 |bibcode=2013Cmplx..18c..24S |doi=10.1002/cplx.21427 |s2cid=35742708}}</ref> [[ئەندازیاری]] ، <ref>{{Cite book|title=Carbon Nanotubes and Nano Sensors: Vibrations, Buckling, and Ballistic Impact|vauthors=Elishakoff I, Dujat K, Muscolino G, Bucas S, Natsuki T, Wang CM, Pentaras D, Versaci C, Storch J, Challamel N, Zhang Y|date=March 2013|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-84821-345-6}}</ref> وردە-دروستکردن (microfabrication)، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lyon D, Hubler A |date=2013 |title=Gap size dependence of the dielectric strength in nano vacuum gaps |journal=[[IEEE Transactions on Dielectrics and Electrical Insulation]] |volume=20 |issue=4 |pages=1467–71 |bibcode=2013ITDEI..20.1467L |doi=10.1109/TDEI.2013.6571470 |s2cid=709782}}</ref> و ئەندازیاری گەردیلەیی لەخۆدەگرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Saini R, Saini S, Sharma S |date=January 2010 |title=Nanotechnology: the future medicine |journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery |volume=3 |issue=1 |pages=32–33 |doi=10.4103/0974-2077.63301 |pmc=2890134 |pmid=20606992 |doi-access=free}}</ref> توێژینەوە و بەکارهێنانە پەیوەندیدارەکانی ئەم بوارە پانتایەکی فراوان داگیردەکەن، هەر لە پەرەپێدانی فیزیای ئامێرە باوەکانەوە بگرە تا دەگاتە خۆ-کۆکردنەوەی گەردیلەیی (molecular self-assembly)، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Belkin A, Hubler A, Bezryadin A |date=February 2015 |title=Self-assembled wiggling nano-structures and the principle of maximum entropy production |journal=Scientific Reports |volume=5 |bibcode=2015NatSR...5.8323B |doi=10.1038/srep08323 |pmc=4321171 |pmid=25662746 |article-number=8323}}</ref> هەروەها لە پەرەپێدانی ماددەی نوێ بە قەبارەی نانۆییەوە تا دەگاتە کۆنترۆڵکردنی ڕاستەوخۆی ماددە لەسەر ئاستی [[گەردیلە|گەردیلەی]]. نانۆتەکنەلۆژیا لەوانەیە بتوانێت ماددە و ئامێری نوێ بە چەندین بەکارهێنانی هەمەجۆرەوە دروست بکات، وەک لە بوارەکانی پزیشکیی نانۆ (nanomedicine)، ئەلیکترۆنیاتی نانۆ (nanoelectronics)، کەرتەکانی کشتوکاڵ، کەرەستە زیندەییەکان (biomaterials)، بەرهەمهێنانی وزە، و بەرهەمەکانی ڕۆژانە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، نانۆتەکنەلۆژیا چەندین کێشە و پرس دەوروژێنێت، لەوانە نیگەرانییەکان سەبارەت بە ژەهراویبوون و کاریگەریی ژینگەییی ماددە نانۆییەکان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Buzea C, Pacheco II, Robbie K |date=December 2007 |title=Nanomaterials and nanoparticles: sources and toxicity |journal=Biointerphases |volume=2 |issue=4 |pages=MR17–MR71 |arxiv=0801.3280 |doi=10.1116/1.2815690 |pmid=20419892 |s2cid=35457219}}</ref> و کاریگەرییە پێشبینیکراوەکانیان لەسەر ئابووریی جیهانی، هەروەها چەندین سیناریۆی جۆراوجۆری تر. ئەم نیگەرانییانە بوونەتە هۆی سەرهەڵدانی مشتومڕ لە نێوان شارەزایان و حکومەتەکاندا سەبارەت بەوەی کە ئایا دەرکردنی یاسا و ڕێنمایی تایبەت بۆ ڕێکخستنی نانۆتەکنەلۆژیا پێویستە یان نا. == بنچینەکان == <templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles>ئەو چەمکانەی کە بوونە بەردی بناغە بۆ سەرهەڵدانی تەکنەلۆژیای نانۆ، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٩دا لەلایەن زانای فیزیا "ڕیچارد فایمن - [[:en:Richard_Feynman|Richard Feynman]]"ەوە باسکران. ئەمەش لە میانەی وتارەکەیدا بوو لەژێر ناونیشانی "لە خوارەوە جێگەیەکی زۆر هەیە - [[:en:There's_Plenty_of_Room_at_the_Bottom|There's Plenty of Room at the Bottom]]"، کە تێیدا باسی لە ئەگەری پێکهێنان و دروستکردنی ماددەکان کرد لە ڕێگەی دەستکاریکردن و کۆنترۆڵکردنی ڕاستەوخۆی ئەتۆمەکانەوە. [[پەڕگە:Comparison_of_nanomaterials_sizes.jpg|چەپ|وێنۆک|بەراوردکردنی قەبارەی نانۆماددە]] زاراوەی "نانۆ-تەکنەلۆژیا" بۆ یەکەمجار لەلایەن ([[:en:Norio_Taniguchi|نۆریۆ تانیگوچی]])یەوە لە ساڵی ١٩٧٤دا بەکارهێنرا، هەرچەندە لەو کاتەدا زۆر ناسراو و بەربڵاو نەبوو. دواتر، بە ئیلهاموەرگرتن لە چەمکەکانی فایمن، زانا ([[:en:K._Eric_Drexler|کەی. ئێریک درێکسلەر]]) زاراوەی "تەکنەلۆژیای نانۆ"ی لە پەڕتووکەکەیدا لە ساڵی ١٩٨٦ لەژێر ناونیشانی "بزوێنەرەکانی داهێنان: سەردەمی داهاتووی تەکنەلۆژیای نانۆ - [[:en:Engines_of_Creation|Engines of Creation: The Coming Era of Nanotechnology]]" بەکارهێنا، کە سەرکەوتنێکی جەماوەریی گەورەی بەدەستهێنا و ڕۆڵێکی بەرچاوی بینی لە پاڵنانی ئەم تەکنەلۆژیایە بۆ ناو کایەی گشتی. <ref>{{Cite book|last=Ford|first=Martin|title=[[Rise of the Robots|Rise of the Robots: Technology and the threat of a jobless future]]|publisher=[[Basic Books]]|year=2018|isbn=978-0-465-09753-1|page=242|quote=He coined the term "nanotechnology" and wrote two books on the subject. The first, ''Engines of Creation: The Coming Era of Nanotechnology'', published in 1986, achieved popular success and was the primary force that thrust nanotechnology into the public sphere.}}</ref> لە پەڕتووکەکەیدا، درێکسلەر بیرۆکەی ئامێرێکی "پێکەوەنەر - Assembler"ی لەسەر پێوەری نانۆیی خستە ڕوو، کە توانای ئەوەی هەبێت کۆپییەک لە خودی خۆی دروست بکات لەگەڵ پێکهێنان و دروستکردنی کەرەستە و ماددەی دیکەی زۆر ئاڵۆز لە ڕێگەی کۆنترۆڵکردنیان لەسەر ئاستی ئەتۆم. هەر لە ساڵی ١٩٨٦دا، درێکسلەر بە هاوبەشی "[[پەیمانگای فۆرسایت]] - [[:en:Foresight_Institute|The Foresight Institute]]"ی دامەزراند بە مەبەستی بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاریی گشتی و فراوانکردنی تێگەیشتن لە چەمکەکان و لێکەوتەکانی تەکنەلۆژیای نانۆ. دەرکەوتنی تەکنەلۆژیای نانۆ وەکو بوارێکی زانستیی سەربەخۆ لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، لە دەرەنجامی یەکگرتنی کارە تیۆری و گشتییەکانی درێکسلەرەوە هاتە ئاراوە کە چوارچێوەیەکی چەمکییانەی بۆ بوارەکە گەشەپێدا و لە ناو خەڵکیدا بڵاویکردەوە- شانبەشانی ئەو پێشکەوتنە تاقیکارییانەی کە سەرنجی زیاتریان بۆ ئاسۆکانی ئەم زانستە ڕاکێشا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bayda |first=Samer |last2=Adeel |first2=Muhammad |last3=Tuccinardi |first3=Tiziano |last4=Cordani |first4=Marco |last5=Rizzolio |first5=Flavio |date=2019-12-27 |title=The History of Nanoscience and Nanotechnology: From Chemical–Physical Applications to Nanomedicine |journal=Molecules |language=en |volume=25 |issue=1 |pages=112 |doi=10.3390/molecules25010112 |issn=1420-3049 |pmc=6982820 |pmid=31892180 |doi-access=free}}</ref> لە هەشتاکاندا، دوو پێشکەوتنی یەکجار گەورە (Breakthroughs) بوونە هۆی هەڵگیرساندنی چەخماخەی گەشەکردنی تەکنەلۆژیای نانۆ. یەکەمیان، داهێنانی "مایکرۆسکۆپی سکانکردنی تونێلی - [[:en:Scanning_tunneling_microscope|Scanning tunneling microscope]]" بوو لە ساڵی ١٩٨١دا، کە وای کرد بینین و وێناکردنی ئەتۆمەکان و بەندەکان بە شێوەی تاک ببێتە واقیع، و دواتریش لە ساڵی ١٩٨٩دا بە سەرکەوتوویی بەکارهێنرا بۆ دەستکاریکردن و جێگۆڕکێپێکردنی ئەتۆمەکان. پەرەپێدەرانی ئەم مایکرۆسکۆپە، ([[گێرد بینینگ]]) و (هاینرێک رۆرێر) لە [[تاقیگەی توێژینەوەی IBM لە زوریخ]]، لە ساڵی ١٩٨٦دا [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵیان لە فیزیادا]] پێبەخشرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 October 1986 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1986/press.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110605005907/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1986/press.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 June 2011 |ڕێکەوتی سەردان=12 May 2011}}</ref><ref name="Binnig">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Binnig G, Rohrer H |year=1986 |title=Scanning tunneling microscopy |journal=IBM Journal of Research and Development |volume=30 |issue=4 |pages=355–369 |doi=10.1147/rd.441.0279}}</ref> هەر لەو ساڵەدا، (بینینگ)، ([[:en:Calvin_Quate|کوەیت]])، و (گێربەر) مایکرۆسکۆپێکی هاوشێوەیان بە ناوی "[[مایکرۆسکۆپی هێزی ئەتۆمی]] - [[:en:Atomic_force_microscopy|Atomic force microscope]]" داهێنا. [[پەڕگە:C60_Molecule.svg|ڕاست|وێنۆک|"بەکمینستەرفولەرین C60 ([[:en:Buckminsterfullerene|Buckminsterfullerene]] C60)، کە بە "بەکیبۆڵ - [[:en:Buckminsterfullerene|Buckyball]]"یش دەناسرێت، ئەندامێکی دیار و نموونەیی ئەو [[:en:Allotropes_of_carbon|پێکهاتە کاربۆنییانەیە]] کە بە "[[فولەرینەکان]] - [[:en:Fullerene|Fullerenes]]" ناودەبرێن. ئەندامانی خێزانی فولەرین یەکێکن لە تەوەرە سەرەکییەکانی ئەو توێژینەوانەی کە دەکەونە ژێر چەتری (چوارچێوەی) زانستی تەکنەلۆژیای نانۆوە."]]  {{multiple image|align=right|image1=Harold Kroto 2007.jpg|width1=150|alt1=|caption1=|image2=Iijima.jpg|width2=175|alt2=|caption2=|image3=Richard_Smalley.png|width3=115|alt3=|caption3=|footer=هاری کرۆتۆ (لە ڕاستەوە)، شانبەشانی ڕیچارد سمالی (لە چەپەوە) و ڕۆبەرت کێرڵ، خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ١٩٩٦یان لە بواری کیمیادا بەدەستهێنا، ئەمەش لەپای دۆزینەوەی گەردی (بەکمینستەرفولەرین - Buckminsterfullerene) لە ساڵی ١٩٨٥دا. لە کاتێکدا، سومیۆ ئیجیما (لە ناوەڕاستدا)، لەپای دۆزینەوەی (نانۆبۆڕی کاربۆن - Carbon nanotubes) لە ساڵی ١٩٩١دا، یەکەمین خەڵاتی (کاڤلی - Kavli)ی ساڵی ٢٠٠٨ی لە بواری زانستی نانۆدا پێبەخشرا.}} لە قۆناغی دووەمدا، [[فولیرین|فوولێرینەکان]] (Fullerenes) کە بە "تۆپە باکییەکان - Buckyballs" ناسراون، لە ساڵی ١٩٨٥دا لەلایەن [[هاری کرۆتۆ]]، [[ڕیچارد سماڵی]] و [[ڕۆبێرت کێرڵەوە]] دۆزرانەوە، کە بەو هۆیەوە لە ساڵی ١٩٩٦دا پێکەوە [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵیان لە کیمیادا]] بەدەستهێنا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kroto HW, Heath JR, O'Brien SC, Curl RF, Smalley RE |year=1985 |title=C₆₀: Buckminsterfullerene |journal=Nature |volume=318 |issue=6042 |pages=162–3 |bibcode=1985Natur.318..162K |doi=10.1038/318162a0 |s2cid=4314237}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Adams WW, Baughman RH |date=December 2005 |title=Retrospective: Richard E. Smalley (1943-2005) |journal=Science |volume=310 |issue=5756 |page=1916 |doi=10.1126/science.1122120 |pmid=16373566 |doi-access=free}}</ref> لە سەرەتادا گەردیلەی C₆₀ وەک نانۆتەکنەلۆژیا وەسف نەکرا؛ بەڵکو ئەم زاراوەیە بۆ کارەکانی دواتر و پەیوەست بە [[نانۆبۆڕی|نانۆبۆرییەکانی]] کاربۆن (کە هەندێک جار بە "بۆرییەکانی گرافین" یان "بۆرییەکانی باکی" ناودەبرێن) بەکارهات، کە ئاسۆیەکی نوێیان بۆ بەکارهێنان لە ئامێر و ئەلیکترۆنیکە وردەکاندا (Nanoscale) نیشان دەدا. دۆزینەوەی نانۆبۆرییەکانی کاربۆن دەگەڕێتەوە بۆ "[[سومیۆ ئیجیما]]" لە کۆمپانیای NEC لە ساڵی ١٩٩١، <ref name="carbon">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Monthioux M, Kuznetsov V |year=2006 |title=Who should be given the credit for the discovery of carbon nanotubes? |url=http://www.cemes.fr/fichpdf/GuestEditorial.pdf |journal=[[Carbon (journal)|Carbon]] |volume=44 |issue=9 |pages=1621–3 |bibcode=2006Carbo..44.1621M |doi=10.1016/j.carbon.2006.03.019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929073818/http://www.cemes.fr/fichpdf/GuestEditorial.pdf |archive-date=2009-09-29 |access-date=2019-07-09}}</ref> کە بەو هۆیەوە ئیجیما لە ساڵی ٢٠٠٨دا یەکەمین خەڵاتی "[[کاڤلی]]" لە زانستی نانۆدا پێبەخشرا. لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠دا، ئەم بوارە سەرنجێکی زۆری زانستی، سیاسی و بازرگانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا، ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی مشتومڕ و لە هەمان کاتدا پێشکەوتنی گەورە. لە دەوروبەری پێناسە و لێکەوتە ئەگەرەکانی نانۆتەکنەلۆژیا ململانێی فکری سەری هەڵدا، کە ڕاپۆرتەکەی "[[ئەنجومەنی پادشایی|کۆمەڵەی شاهانە]] - Royal Society" سەبارەت بە نانۆتەکنەلۆژیا نموونەیەکی دیاری ئەو سەردەمەیە. <ref name="royalsociety">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=July 2004 |ناونیشان=http://www.nanotec.org.uk/finalReport.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110526060835/http://www.nanotec.org.uk/finalReport.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 May 2011 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011 |پەڕە=xiii}}</ref> هەروەها گومان لەسەر توانای جێبەجێکردنی ئەو پێشبینییانە دروست بوو کە لایەنگرانی "نانۆتەکنەلۆژیای گەردیلەیی" دەیانخستە ڕوو، ئەمەش گەیشتە لووتکەی خۆی لەو دیبەیتە گشتییەی لە نێوان "درێکسلەر" و "سماڵی" لە ساڵانی ٢٠٠١ و ٢٠٠٣دا ڕوویدا. <ref name="counterpoint">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=1 December 2003 |title=Nanotechnology: Drexler and Smalley make the case for and against 'molecular assemblers' |url=http://pubs.acs.org/cen/coverstory/8148/8148counterpoint.html |journal=Chemical & Engineering News |volume=81 |issue=48 |pages=37–42 |doi=10.1021/cen-v081n036.p037 |access-date=9 May 2010 |doi-access=free}}</ref> هاوکات، بەرهەمە بازرگانییەکان کە لەسەر بنەمای پێشکەوتنەکانی نانۆتەکنەلۆژیا داڕێژرابوون، دەستیان بە دەرکەوتن کرد. ئەم بەرهەمانە تەنیا لە ئاستی بەکارهێنانی جەماوەریی (Bulk applications) نانۆ-ماددەکاندا بوون و کۆنترۆڵکردنی وردی ئەتۆمیی ماددەیان لەخۆ نەدەگرت. هەندێک لە نموونەکان بریتین لە: سەکۆی"سڵڤەر نانۆ" بۆ بەکارهێنانی نانۆ-تەنۆلکەی زیو وەک دژە بەکتریا، کرێمەکانی دژە خۆر کە لە نانۆ-تەنۆلکەکان پێکهاتوون، بەهێزکردنی ڕیشاڵەکانی کاربۆن بە بەکارهێنانی نانۆ-تەنۆلکەی سیلیکا، و بەکارهێنانی نانۆبۆرییەکانی کاربۆن لە دروستکردنی ئەو قوماشانەی کە پەڵە ناگرن. <ref name="americanelements">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.americanelements.com/nanomaterials-nanoparticles-nanotechnology.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141226011154/http://www.americanelements.com/nanomaterials-nanoparticles-nanotechnology.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 December 2014 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011}}</ref> <ref name="emergingnano">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2008 |ناونیشان=http://www.nanotechproject.org/inventories/consumer/analysis_draft/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110505011238/http://www.nanotechproject.org/inventories/consumer/analysis_draft/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 May 2011 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011}}</ref> حکومەتەکان دەستیان کرد بە هاندانی لێکۆڵینەوەکان و دابینکردنی بودجە بۆ کەرتی نانۆتەکنەلۆژیا؛ بۆ نموونە لە ئەمریکا "دەسپێشخەریی نیشتمانیی نانۆتەکنەلۆژیا - NNI" دامەزرا کە پێناسەیەکی فەرمیی لەسەر بنەمای قەبارە بۆ نانۆتەکنەلۆژیا جێگیر کرد و بودجەی بۆ توێژینەوەکان تەرخان کرد. لە ئەوروپاش لە ڕێگەی "پڕۆگرامە چوارچێوەییەکانی ئەوروپا بۆ توێژینەوە و گەشەپێدانی تەکنەلۆژیا" هەمان هەنگاو نرا. لە ناوەڕاستی ساڵانی ٢٠٠٠دا، بایەخی زانستی بەم بوارە گەیشتە لوتکە. نەخشەڕێگاکانی نانۆتەکنەلۆژیا جەختیان کردەوە سەر "دەستکاریی وردی ئەتۆمیی ماددە" و گفتوگۆیان دەربارەی توانا، ئامانج و بەکارهێنانی ئێستا و داهاتووی ئەم تەکنەلۆژیایە کرد. <ref name="PNRoadmap">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.productivenanosystems.com/docs/Nanotech_Roadmap_2007_main.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130908014630/http://www.productivenanosystems.com/docs/Nanotech_Roadmap_2007_main.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-08}}</ref> <ref name="NASAroadmap">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/501325main_TA10-Nanotech-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130122114146/http://www.nasa.gov/pdf/501325main_TA10-Nanotech-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-01-22}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Nanotechnology}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|تەکنۆلۆژیا|زانست}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:تەکنەلۆژیای نانۆ]] kecosdd1vcewoyyt5p0r132sab2nanm 1590627 1590616 2026-06-15T20:00:21Z AramBot 39807 بۆت: لابردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1590627 wikitext text/x-wiki {{سەرەکی|History of nanotechnology}} [[پەڕگە:Fullerene_Nanogears_-_GPN-2000-001535.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|گێڕە نانۆییەکانی فولەرین]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>'''نانۆتەکنەلۆژیا''' بریتییە لە دەستکاریکردنی و بەکارهێنای ئەو ماددانەی کە لانی کەم یەکێک لە [[ڕەھەند|ڕەهەندەکانیان]] (دوورییەکانیان) قەبارەکەی لە نێوان ١ بۆ ١٠٠ نانۆمەتر (nm) دەبێت. لەم ئاستەدا، کە بەگشتی بە '''ئاستی نانۆ''' (nanoscale) ناسراوە، [[ڕووبەری ڕوو]] و کاریگەریی [[میکانیکی کوانتۆم|میکانیکی کوانتەم]] ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە وەسفکردن و لێکدانەوەی تایبەتمەندییەکانی ماددەدا. ئەم پێناسەیەی نانۆتەکنەلۆژیا سەرجەم ئەو توێژینەوە و تەکنەلۆژیایانە دەگرێتەوە کە مامەڵە لەگەڵ ئەم تایبەتمەندییە دەکەن. حاڵەتێکی باوە کە ووشەی "نانۆتەکنەلۆژیاکان" (nanotechnologies) و هەروەها "تەکنەلۆژیاکانی ئاستی نانۆ" بەکاربهێنرێت بۆ ئاماژەدان بەو توێژینەوە و بەکارهێنانانەی کە خەسڵەتە هاوبەشەکەیان بریتییە لە قەبارەکەیان (پێوەرەکەیان). لە ڕابردوودا، تێگەیشتن بۆ نانۆتەکنەلۆژیا ئاماژە بوو بۆ ئامانجێکی تەکنەلۆژیی دیاریکراو کە برییتی بوو لە دەستکاریکردنی [[گەرد]] و [[گەردیلە|گەردیلەکان]] بە شێوەیەکی زۆر ورد بە مەبەستی دروستکردنی بەرهەمە قەبارە گەورەتر (macroscale)، کە ئێستا ئەم بوارە بە نانۆتەکنەلۆژیای گەردیلەیی (molecular nanotechnology) ناودەبرێت. هاوواتایەکی نزیک لە "نانۆتەکنەلۆژیا" بریتییە لە زانستی نانۆ (nanoscience) (واتە: نانۆفیزیا، نانۆکیمیا، نانۆبایۆلۆجی و نانۆئینفۆرماتیک)؛ بەڵام، زاراوەی "زانستی نانۆ" زیاتر جەخت لەسەر لایەنە زانستییە پەتییەکانی بوارەکە دەکاتەوە، لە کاتێکدا نانۆتەکنەلۆژیا، شێوازەکان و پرۆسەکان (بۆ نموونە، نانۆلیثۆگرافی - nanolithography و هەستەوەرە نانۆزیندەییەکان - nanobiosensing) دەرئەنجامە  دیارەکانی بەکارهێنانی زانستەکانی نانۆن (وەک، ئەندازیاریی نانۆ و پزیشکیی نانۆ). نانۆتەکنەلۆژیا کاتێک لە ڕوانگەی قەبارە و پێوەرەوە پێناسە دەکرێت، چەندین بواری زانستی لەخۆدەگرێت، وەک زانستی ڕووکار (surface science)، کیمیای ئەندامی، زیندەزانیی گەردیلەیی (molecular biology)، فیزیای نیمچەگەیەنەرەکان، عەمبارکردنی وزە، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hubler A |date=2010 |title=Digital quantum batteries: Energy and information storage in nanovacuum tube arrays |journal=Complexity |volume=15 |issue=5 |pages=48–55 |doi=10.1002/cplx.20306 |issn=1076-2787 |s2cid=6994736 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Shinn E |date=2012 |title=Nuclear energy conversion with stacks of graphene nanocapacitors |journal=Complexity |volume=18 |issue=3 |pages=24–27 |bibcode=2013Cmplx..18c..24S |doi=10.1002/cplx.21427 |s2cid=35742708}}</ref> [[ئەندازیاری]] ، <ref>{{Cite book|title=Carbon Nanotubes and Nano Sensors: Vibrations, Buckling, and Ballistic Impact|vauthors=Elishakoff I, Dujat K, Muscolino G, Bucas S, Natsuki T, Wang CM, Pentaras D, Versaci C, Storch J, Challamel N, Zhang Y|date=March 2013|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-84821-345-6}}</ref> وردە-دروستکردن (microfabrication)، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lyon D, Hubler A |date=2013 |title=Gap size dependence of the dielectric strength in nano vacuum gaps |journal=[[IEEE Transactions on Dielectrics and Electrical Insulation]] |volume=20 |issue=4 |pages=1467–71 |bibcode=2013ITDEI..20.1467L |doi=10.1109/TDEI.2013.6571470 |s2cid=709782}}</ref> و ئەندازیاری گەردیلەیی لەخۆدەگرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Saini R, Saini S, Sharma S |date=January 2010 |title=Nanotechnology: the future medicine |journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery |volume=3 |issue=1 |pages=32–33 |doi=10.4103/0974-2077.63301 |pmc=2890134 |pmid=20606992 |doi-access=free}}</ref> توێژینەوە و بەکارهێنانە پەیوەندیدارەکانی ئەم بوارە پانتایەکی فراوان داگیردەکەن، هەر لە پەرەپێدانی فیزیای ئامێرە باوەکانەوە بگرە تا دەگاتە خۆ-کۆکردنەوەی گەردیلەیی (molecular self-assembly)، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Belkin A, Hubler A, Bezryadin A |date=February 2015 |title=Self-assembled wiggling nano-structures and the principle of maximum entropy production |journal=Scientific Reports |volume=5 |bibcode=2015NatSR...5.8323B |doi=10.1038/srep08323 |pmc=4321171 |pmid=25662746 |article-number=8323}}</ref> هەروەها لە پەرەپێدانی ماددەی نوێ بە قەبارەی نانۆییەوە تا دەگاتە کۆنترۆڵکردنی ڕاستەوخۆی ماددە لەسەر ئاستی [[گەردیلە|گەردیلەی]]. نانۆتەکنەلۆژیا لەوانەیە بتوانێت ماددە و ئامێری نوێ بە چەندین بەکارهێنانی هەمەجۆرەوە دروست بکات، وەک لە بوارەکانی پزیشکیی نانۆ (nanomedicine)، ئەلیکترۆنیاتی نانۆ (nanoelectronics)، کەرتەکانی کشتوکاڵ، کەرەستە زیندەییەکان (biomaterials)، بەرهەمهێنانی وزە، و بەرهەمەکانی ڕۆژانە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، نانۆتەکنەلۆژیا چەندین کێشە و پرس دەوروژێنێت، لەوانە نیگەرانییەکان سەبارەت بە ژەهراویبوون و کاریگەریی ژینگەییی ماددە نانۆییەکان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Buzea C, Pacheco II, Robbie K |date=December 2007 |title=Nanomaterials and nanoparticles: sources and toxicity |journal=Biointerphases |volume=2 |issue=4 |pages=MR17–MR71 |arxiv=0801.3280 |doi=10.1116/1.2815690 |pmid=20419892 |s2cid=35457219}}</ref> و کاریگەرییە پێشبینیکراوەکانیان لەسەر ئابووریی جیهانی، هەروەها چەندین سیناریۆی جۆراوجۆری تر. ئەم نیگەرانییانە بوونەتە هۆی سەرهەڵدانی مشتومڕ لە نێوان شارەزایان و حکومەتەکاندا سەبارەت بەوەی کە ئایا دەرکردنی یاسا و ڕێنمایی تایبەت بۆ ڕێکخستنی نانۆتەکنەلۆژیا پێویستە یان نا. == بنچینەکان == <templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles>ئەو چەمکانەی کە بوونە بەردی بناغە بۆ سەرهەڵدانی تەکنەلۆژیای نانۆ، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٩دا لەلایەن زانای فیزیا "ڕیچارد فایمن - [[:en:Richard_Feynman|Richard Feynman]]"ەوە باسکران. ئەمەش لە میانەی وتارەکەیدا بوو لەژێر ناونیشانی "لە خوارەوە جێگەیەکی زۆر هەیە - [[:en:There's_Plenty_of_Room_at_the_Bottom|There's Plenty of Room at the Bottom]]"، کە تێیدا باسی لە ئەگەری پێکهێنان و دروستکردنی ماددەکان کرد لە ڕێگەی دەستکاریکردن و کۆنترۆڵکردنی ڕاستەوخۆی ئەتۆمەکانەوە. [[پەڕگە:Comparison_of_nanomaterials_sizes.jpg|چەپ|وێنۆک|بەراوردکردنی قەبارەی نانۆماددە]] زاراوەی "نانۆ-تەکنەلۆژیا" بۆ یەکەمجار لەلایەن ([[:en:Norio_Taniguchi|نۆریۆ تانیگوچی]])یەوە لە ساڵی ١٩٧٤دا بەکارهێنرا، هەرچەندە لەو کاتەدا زۆر ناسراو و بەربڵاو نەبوو. دواتر، بە ئیلهاموەرگرتن لە چەمکەکانی فایمن، زانا ([[:en:K._Eric_Drexler|کەی. ئێریک درێکسلەر]]) زاراوەی "تەکنەلۆژیای نانۆ"ی لە پەڕتووکەکەیدا لە ساڵی ١٩٨٦ لەژێر ناونیشانی "بزوێنەرەکانی داهێنان: سەردەمی داهاتووی تەکنەلۆژیای نانۆ - [[:en:Engines_of_Creation|Engines of Creation: The Coming Era of Nanotechnology]]" بەکارهێنا، کە سەرکەوتنێکی جەماوەریی گەورەی بەدەستهێنا و ڕۆڵێکی بەرچاوی بینی لە پاڵنانی ئەم تەکنەلۆژیایە بۆ ناو کایەی گشتی. <ref>{{Cite book|last=Ford|first=Martin|title=[[Rise of the Robots|Rise of the Robots: Technology and the threat of a jobless future]]|publisher=[[Basic Books]]|year=2018|isbn=978-0-465-09753-1|page=242|quote=He coined the term "nanotechnology" and wrote two books on the subject. The first, ''Engines of Creation: The Coming Era of Nanotechnology'', published in 1986, achieved popular success and was the primary force that thrust nanotechnology into the public sphere.}}</ref> لە پەڕتووکەکەیدا، درێکسلەر بیرۆکەی ئامێرێکی "پێکەوەنەر - Assembler"ی لەسەر پێوەری نانۆیی خستە ڕوو، کە توانای ئەوەی هەبێت کۆپییەک لە خودی خۆی دروست بکات لەگەڵ پێکهێنان و دروستکردنی کەرەستە و ماددەی دیکەی زۆر ئاڵۆز لە ڕێگەی کۆنترۆڵکردنیان لەسەر ئاستی ئەتۆم. هەر لە ساڵی ١٩٨٦دا، درێکسلەر بە هاوبەشی "[[پەیمانگای فۆرسایت]] - [[:en:Foresight_Institute|The Foresight Institute]]"ی دامەزراند بە مەبەستی بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاریی گشتی و فراوانکردنی تێگەیشتن لە چەمکەکان و لێکەوتەکانی تەکنەلۆژیای نانۆ. دەرکەوتنی تەکنەلۆژیای نانۆ وەکو بوارێکی زانستیی سەربەخۆ لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، لە دەرەنجامی یەکگرتنی کارە تیۆری و گشتییەکانی درێکسلەرەوە هاتە ئاراوە کە چوارچێوەیەکی چەمکییانەی بۆ بوارەکە گەشەپێدا و لە ناو خەڵکیدا بڵاویکردەوە- شانبەشانی ئەو پێشکەوتنە تاقیکارییانەی کە سەرنجی زیاتریان بۆ ئاسۆکانی ئەم زانستە ڕاکێشا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bayda |first=Samer |last2=Adeel |first2=Muhammad |last3=Tuccinardi |first3=Tiziano |last4=Cordani |first4=Marco |last5=Rizzolio |first5=Flavio |date=2019-12-27 |title=The History of Nanoscience and Nanotechnology: From Chemical–Physical Applications to Nanomedicine |journal=Molecules |language=en |volume=25 |issue=1 |pages=112 |doi=10.3390/molecules25010112 |issn=1420-3049 |pmc=6982820 |pmid=31892180 |doi-access=free}}</ref> لە هەشتاکاندا، دوو پێشکەوتنی یەکجار گەورە (Breakthroughs) بوونە هۆی هەڵگیرساندنی چەخماخەی گەشەکردنی تەکنەلۆژیای نانۆ. یەکەمیان، داهێنانی "مایکرۆسکۆپی سکانکردنی تونێلی - [[:en:Scanning_tunneling_microscope|Scanning tunneling microscope]]" بوو لە ساڵی ١٩٨١دا، کە وای کرد بینین و وێناکردنی ئەتۆمەکان و بەندەکان بە شێوەی تاک ببێتە واقیع، و دواتریش لە ساڵی ١٩٨٩دا بە سەرکەوتوویی بەکارهێنرا بۆ دەستکاریکردن و جێگۆڕکێپێکردنی ئەتۆمەکان. پەرەپێدەرانی ئەم مایکرۆسکۆپە، ([[گێرد بینینگ]]) و (هاینرێک رۆرێر) لە [[تاقیگەی توێژینەوەی IBM لە زوریخ]]، لە ساڵی ١٩٨٦دا [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵیان لە فیزیادا]] پێبەخشرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 October 1986 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1986/press.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110605005907/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1986/press.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 June 2011 |ڕێکەوتی سەردان=12 May 2011}}</ref><ref name="Binnig">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Binnig G, Rohrer H |year=1986 |title=Scanning tunneling microscopy |journal=IBM Journal of Research and Development |volume=30 |issue=4 |pages=355–369 |doi=10.1147/rd.441.0279}}</ref> هەر لەو ساڵەدا، (بینینگ)، ([[:en:Calvin_Quate|کوەیت]])، و (گێربەر) مایکرۆسکۆپێکی هاوشێوەیان بە ناوی "[[مایکرۆسکۆپی هێزی ئەتۆمی]] - [[:en:Atomic_force_microscopy|Atomic force microscope]]" داهێنا. [[پەڕگە:C60_Molecule.svg|ڕاست|وێنۆک|"بەکمینستەرفولەرین C60 ([[:en:Buckminsterfullerene|Buckminsterfullerene]] C60)، کە بە "بەکیبۆڵ - [[:en:Buckminsterfullerene|Buckyball]]"یش دەناسرێت، ئەندامێکی دیار و نموونەیی ئەو [[:en:Allotropes_of_carbon|پێکهاتە کاربۆنییانەیە]] کە بە "[[فولەرینەکان]] - [[:en:Fullerene|Fullerenes]]" ناودەبرێن. ئەندامانی خێزانی فولەرین یەکێکن لە تەوەرە سەرەکییەکانی ئەو توێژینەوانەی کە دەکەونە ژێر چەتری (چوارچێوەی) زانستی تەکنەلۆژیای نانۆوە."]]  {{multiple image|align=right|image1=Harold Kroto 2007.jpg|width1=150|alt1=|caption1=|image2=Iijima.jpg|width2=175|alt2=|caption2=|image3=Richard_Smalley.png|width3=115|alt3=|caption3=|footer=هاری کرۆتۆ (لە ڕاستەوە)، شانبەشانی ڕیچارد سمالی (لە چەپەوە) و ڕۆبەرت کێرڵ، خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ١٩٩٦یان لە بواری کیمیادا بەدەستهێنا، ئەمەش لەپای دۆزینەوەی گەردی (بەکمینستەرفولەرین - Buckminsterfullerene) لە ساڵی ١٩٨٥دا. لە کاتێکدا، سومیۆ ئیجیما (لە ناوەڕاستدا)، لەپای دۆزینەوەی (نانۆبۆڕی کاربۆن - Carbon nanotubes) لە ساڵی ١٩٩١دا، یەکەمین خەڵاتی (کاڤلی - Kavli)ی ساڵی ٢٠٠٨ی لە بواری زانستی نانۆدا پێبەخشرا.}} لە قۆناغی دووەمدا، [[فولیرین|فوولێرینەکان]] (Fullerenes) کە بە "تۆپە باکییەکان - Buckyballs" ناسراون، لە ساڵی ١٩٨٥دا لەلایەن [[هاری کرۆتۆ]]، [[ڕیچارد سماڵی]] و [[ڕۆبێرت کێرڵەوە]] دۆزرانەوە، کە بەو هۆیەوە لە ساڵی ١٩٩٦دا پێکەوە [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵیان لە کیمیادا]] بەدەستهێنا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kroto HW, Heath JR, O'Brien SC, Curl RF, Smalley RE |year=1985 |title=C₆₀: Buckminsterfullerene |journal=Nature |volume=318 |issue=6042 |pages=162–3 |bibcode=1985Natur.318..162K |doi=10.1038/318162a0 |s2cid=4314237}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Adams WW, Baughman RH |date=December 2005 |title=Retrospective: Richard E. Smalley (1943-2005) |journal=Science |volume=310 |issue=5756 |page=1916 |doi=10.1126/science.1122120 |pmid=16373566 |doi-access=free}}</ref> لە سەرەتادا گەردیلەی C₆₀ وەک نانۆتەکنەلۆژیا وەسف نەکرا؛ بەڵکو ئەم زاراوەیە بۆ کارەکانی دواتر و پەیوەست بە [[نانۆبۆڕی|نانۆبۆرییەکانی]] کاربۆن (کە هەندێک جار بە "بۆرییەکانی گرافین" یان "بۆرییەکانی باکی" ناودەبرێن) بەکارهات، کە ئاسۆیەکی نوێیان بۆ بەکارهێنان لە ئامێر و ئەلیکترۆنیکە وردەکاندا (Nanoscale) نیشان دەدا. دۆزینەوەی نانۆبۆرییەکانی کاربۆن دەگەڕێتەوە بۆ "[[سومیۆ ئیجیما]]" لە کۆمپانیای NEC لە ساڵی ١٩٩١، <ref name="carbon">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Monthioux M, Kuznetsov V |year=2006 |title=Who should be given the credit for the discovery of carbon nanotubes? |url=http://www.cemes.fr/fichpdf/GuestEditorial.pdf |journal=[[Carbon (journal)|Carbon]] |volume=44 |issue=9 |pages=1621–3 |bibcode=2006Carbo..44.1621M |doi=10.1016/j.carbon.2006.03.019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929073818/http://www.cemes.fr/fichpdf/GuestEditorial.pdf |archive-date=2009-09-29 |access-date=2019-07-09}}</ref> کە بەو هۆیەوە ئیجیما لە ساڵی ٢٠٠٨دا یەکەمین خەڵاتی "[[کاڤلی]]" لە زانستی نانۆدا پێبەخشرا. لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠دا، ئەم بوارە سەرنجێکی زۆری زانستی، سیاسی و بازرگانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا، ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی مشتومڕ و لە هەمان کاتدا پێشکەوتنی گەورە. لە دەوروبەری پێناسە و لێکەوتە ئەگەرەکانی نانۆتەکنەلۆژیا ململانێی فکری سەری هەڵدا، کە ڕاپۆرتەکەی "[[ئەنجومەنی پادشایی|کۆمەڵەی شاهانە]] - Royal Society" سەبارەت بە نانۆتەکنەلۆژیا نموونەیەکی دیاری ئەو سەردەمەیە. <ref name="royalsociety">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=July 2004 |ناونیشان=http://www.nanotec.org.uk/finalReport.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110526060835/http://www.nanotec.org.uk/finalReport.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 May 2011 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011 |پەڕە=xiii}}</ref> هەروەها گومان لەسەر توانای جێبەجێکردنی ئەو پێشبینییانە دروست بوو کە لایەنگرانی "نانۆتەکنەلۆژیای گەردیلەیی" دەیانخستە ڕوو، ئەمەش گەیشتە لووتکەی خۆی لەو دیبەیتە گشتییەی لە نێوان "درێکسلەر" و "سماڵی" لە ساڵانی ٢٠٠١ و ٢٠٠٣دا ڕوویدا. <ref name="counterpoint">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=1 December 2003 |title=Nanotechnology: Drexler and Smalley make the case for and against 'molecular assemblers' |url=http://pubs.acs.org/cen/coverstory/8148/8148counterpoint.html |journal=Chemical & Engineering News |volume=81 |issue=48 |pages=37–42 |doi=10.1021/cen-v081n036.p037 |access-date=9 May 2010 |doi-access=free}}</ref> هاوکات، بەرهەمە بازرگانییەکان کە لەسەر بنەمای پێشکەوتنەکانی نانۆتەکنەلۆژیا داڕێژرابوون، دەستیان بە دەرکەوتن کرد. ئەم بەرهەمانە تەنیا لە ئاستی بەکارهێنانی جەماوەریی (Bulk applications) نانۆ-ماددەکاندا بوون و کۆنترۆڵکردنی وردی ئەتۆمیی ماددەیان لەخۆ نەدەگرت. هەندێک لە نموونەکان بریتین لە: سەکۆی"سڵڤەر نانۆ" بۆ بەکارهێنانی نانۆ-تەنۆلکەی زیو وەک دژە بەکتریا، کرێمەکانی دژە خۆر کە لە نانۆ-تەنۆلکەکان پێکهاتوون، بەهێزکردنی ڕیشاڵەکانی کاربۆن بە بەکارهێنانی نانۆ-تەنۆلکەی سیلیکا، و بەکارهێنانی نانۆبۆرییەکانی کاربۆن لە دروستکردنی ئەو قوماشانەی کە پەڵە ناگرن. <ref name="americanelements">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.americanelements.com/nanomaterials-nanoparticles-nanotechnology.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141226011154/http://www.americanelements.com/nanomaterials-nanoparticles-nanotechnology.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 December 2014 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011}}</ref> <ref name="emergingnano">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2008 |ناونیشان=http://www.nanotechproject.org/inventories/consumer/analysis_draft/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110505011238/http://www.nanotechproject.org/inventories/consumer/analysis_draft/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 May 2011 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011}}</ref> حکومەتەکان دەستیان کرد بە هاندانی لێکۆڵینەوەکان و دابینکردنی بودجە بۆ کەرتی نانۆتەکنەلۆژیا؛ بۆ نموونە لە ئەمریکا "دەسپێشخەریی نیشتمانیی نانۆتەکنەلۆژیا - NNI" دامەزرا کە پێناسەیەکی فەرمیی لەسەر بنەمای قەبارە بۆ نانۆتەکنەلۆژیا جێگیر کرد و بودجەی بۆ توێژینەوەکان تەرخان کرد. لە ئەوروپاش لە ڕێگەی "پڕۆگرامە چوارچێوەییەکانی ئەوروپا بۆ توێژینەوە و گەشەپێدانی تەکنەلۆژیا" هەمان هەنگاو نرا. لە ناوەڕاستی ساڵانی ٢٠٠٠دا، بایەخی زانستی بەم بوارە گەیشتە لوتکە. نەخشەڕێگاکانی نانۆتەکنەلۆژیا جەختیان کردەوە سەر "دەستکاریی وردی ئەتۆمیی ماددە" و گفتوگۆیان دەربارەی توانا، ئامانج و بەکارهێنانی ئێستا و داهاتووی ئەم تەکنەلۆژیایە کرد. <ref name="PNRoadmap">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.productivenanosystems.com/docs/Nanotech_Roadmap_2007_main.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130908014630/http://www.productivenanosystems.com/docs/Nanotech_Roadmap_2007_main.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-08}}</ref> <ref name="NASAroadmap">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/501325main_TA10-Nanotech-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130122114146/http://www.nasa.gov/pdf/501325main_TA10-Nanotech-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-01-22}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Nanotechnology}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|تەکنۆلۆژیا|زانست}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:تەکنەلۆژیای نانۆ]] h1wksf39my7j1eg702e698js4csu4yg 1590678 1590627 2026-06-15T20:46:18Z مامۆستا 39489 1590678 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Fullerene_Nanogears_-_GPN-2000-001535.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|گێڕە نانۆییەکانی فولەرین]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>'''نانۆتەکنەلۆژیا''' بریتییە لە دەستکاریکردنی و بەکارهێنای ئەو ماددانەی کە لانی کەم یەکێک لە [[ڕەھەند|ڕەهەندەکانیان]] (دوورییەکانیان) قەبارەکەی لە نێوان ١ بۆ ١٠٠ نانۆمەتر (nm) دەبێت. لەم ئاستەدا، کە بەگشتی بە '''ئاستی نانۆ''' (nanoscale) ناسراوە، [[ڕووبەری ڕوو]] و کاریگەریی [[میکانیکی کوانتۆم|میکانیکی کوانتەم]] ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە وەسفکردن و لێکدانەوەی تایبەتمەندییەکانی ماددەدا. ئەم پێناسەیەی نانۆتەکنەلۆژیا سەرجەم ئەو توێژینەوە و تەکنەلۆژیایانە دەگرێتەوە کە مامەڵە لەگەڵ ئەم تایبەتمەندییە دەکەن. حاڵەتێکی باوە کە ووشەی "نانۆتەکنەلۆژیاکان" (nanotechnologies) و هەروەها "تەکنەلۆژیاکانی ئاستی نانۆ" بەکاربهێنرێت بۆ ئاماژەدان بەو توێژینەوە و بەکارهێنانانەی کە خەسڵەتە هاوبەشەکەیان بریتییە لە قەبارەکەیان (پێوەرەکەیان). لە ڕابردوودا، تێگەیشتن بۆ نانۆتەکنەلۆژیا ئاماژە بوو بۆ ئامانجێکی تەکنەلۆژیی دیاریکراو کە برییتی بوو لە دەستکاریکردنی [[گەرد]] و [[گەردیلە|گەردیلەکان]] بە شێوەیەکی زۆر ورد بە مەبەستی دروستکردنی بەرهەمە قەبارە گەورەتر (macroscale)، کە ئێستا ئەم بوارە بە نانۆتەکنەلۆژیای گەردیلەیی (molecular nanotechnology) ناودەبرێت. هاوواتایەکی نزیک لە "نانۆتەکنەلۆژیا" بریتییە لە زانستی نانۆ (nanoscience) (واتە: نانۆفیزیا، نانۆکیمیا، نانۆبایۆلۆجی و نانۆئینفۆرماتیک)؛ بەڵام، زاراوەی "زانستی نانۆ" زیاتر جەخت لەسەر لایەنە زانستییە پەتییەکانی بوارەکە دەکاتەوە، لە کاتێکدا نانۆتەکنەلۆژیا، شێوازەکان و پرۆسەکان (بۆ نموونە، نانۆلیثۆگرافی - nanolithography و هەستەوەرە نانۆزیندەییەکان - nanobiosensing) دەرئەنجامە  دیارەکانی بەکارهێنانی زانستەکانی نانۆن (وەک، ئەندازیاریی نانۆ و پزیشکیی نانۆ). نانۆتەکنەلۆژیا کاتێک لە ڕوانگەی قەبارە و پێوەرەوە پێناسە دەکرێت، چەندین بواری زانستی لەخۆدەگرێت، وەک زانستی ڕووکار (surface science)، کیمیای ئەندامی، زیندەزانیی گەردیلەیی (molecular biology)، فیزیای نیمچەگەیەنەرەکان، عەمبارکردنی وزە، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hubler A |date=2010 |title=Digital quantum batteries: Energy and information storage in nanovacuum tube arrays |journal=Complexity |volume=15 |issue=5 |pages=48–55 |doi=10.1002/cplx.20306 |issn=1076-2787 |s2cid=6994736 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Shinn E |date=2012 |title=Nuclear energy conversion with stacks of graphene nanocapacitors |journal=Complexity |volume=18 |issue=3 |pages=24–27 |bibcode=2013Cmplx..18c..24S |doi=10.1002/cplx.21427 |s2cid=35742708}}</ref> [[ئەندازیاری]] ، <ref>{{Cite book|title=Carbon Nanotubes and Nano Sensors: Vibrations, Buckling, and Ballistic Impact|vauthors=Elishakoff I, Dujat K, Muscolino G, Bucas S, Natsuki T, Wang CM, Pentaras D, Versaci C, Storch J, Challamel N, Zhang Y|date=March 2013|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-84821-345-6}}</ref> وردە-دروستکردن (microfabrication)، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lyon D, Hubler A |date=2013 |title=Gap size dependence of the dielectric strength in nano vacuum gaps |journal=[[IEEE Transactions on Dielectrics and Electrical Insulation]] |volume=20 |issue=4 |pages=1467–71 |bibcode=2013ITDEI..20.1467L |doi=10.1109/TDEI.2013.6571470 |s2cid=709782}}</ref> و ئەندازیاری گەردیلەیی لەخۆدەگرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Saini R, Saini S, Sharma S |date=January 2010 |title=Nanotechnology: the future medicine |journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery |volume=3 |issue=1 |pages=32–33 |doi=10.4103/0974-2077.63301 |pmc=2890134 |pmid=20606992 |doi-access=free}}</ref> توێژینەوە و بەکارهێنانە پەیوەندیدارەکانی ئەم بوارە پانتایەکی فراوان داگیردەکەن، هەر لە پەرەپێدانی فیزیای ئامێرە باوەکانەوە بگرە تا دەگاتە خۆ-کۆکردنەوەی گەردیلەیی (molecular self-assembly)، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Belkin A, Hubler A, Bezryadin A |date=February 2015 |title=Self-assembled wiggling nano-structures and the principle of maximum entropy production |journal=Scientific Reports |volume=5 |bibcode=2015NatSR...5.8323B |doi=10.1038/srep08323 |pmc=4321171 |pmid=25662746 |article-number=8323}}</ref> هەروەها لە پەرەپێدانی ماددەی نوێ بە قەبارەی نانۆییەوە تا دەگاتە کۆنترۆڵکردنی ڕاستەوخۆی ماددە لەسەر ئاستی [[گەردیلە|گەردیلەی]]. نانۆتەکنەلۆژیا لەوانەیە بتوانێت ماددە و ئامێری نوێ بە چەندین بەکارهێنانی هەمەجۆرەوە دروست بکات، وەک لە بوارەکانی پزیشکیی نانۆ (nanomedicine)، ئەلیکترۆنیاتی نانۆ (nanoelectronics)، کەرتەکانی کشتوکاڵ، کەرەستە زیندەییەکان (biomaterials)، بەرهەمهێنانی وزە، و بەرهەمەکانی ڕۆژانە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، نانۆتەکنەلۆژیا چەندین کێشە و پرس دەوروژێنێت، لەوانە نیگەرانییەکان سەبارەت بە ژەهراویبوون و کاریگەریی ژینگەییی ماددە نانۆییەکان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Buzea C, Pacheco II, Robbie K |date=December 2007 |title=Nanomaterials and nanoparticles: sources and toxicity |journal=Biointerphases |volume=2 |issue=4 |pages=MR17–MR71 |arxiv=0801.3280 |doi=10.1116/1.2815690 |pmid=20419892 |s2cid=35457219}}</ref> و کاریگەرییە پێشبینیکراوەکانیان لەسەر ئابووریی جیهانی، هەروەها چەندین سیناریۆی جۆراوجۆری تر. ئەم نیگەرانییانە بوونەتە هۆی سەرهەڵدانی مشتومڕ لە نێوان شارەزایان و حکومەتەکاندا سەبارەت بەوەی کە ئایا دەرکردنی یاسا و ڕێنمایی تایبەت بۆ ڕێکخستنی نانۆتەکنەلۆژیا پێویستە یان نا. == بنچینەکان == <templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles>ئەو چەمکانەی کە بوونە بەردی بناغە بۆ سەرهەڵدانی تەکنەلۆژیای نانۆ، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٩دا لەلایەن زانای فیزیا "ڕیچارد فایمن - [[:en:Richard_Feynman|Richard Feynman]]"ەوە باسکران. ئەمەش لە میانەی وتارەکەیدا بوو لەژێر ناونیشانی "لە خوارەوە جێگەیەکی زۆر هەیە - [[:en:There's_Plenty_of_Room_at_the_Bottom|There's Plenty of Room at the Bottom]]"، کە تێیدا باسی لە ئەگەری پێکهێنان و دروستکردنی ماددەکان کرد لە ڕێگەی دەستکاریکردن و کۆنترۆڵکردنی ڕاستەوخۆی ئەتۆمەکانەوە. [[پەڕگە:Comparison_of_nanomaterials_sizes.jpg|چەپ|وێنۆک|بەراوردکردنی قەبارەی نانۆماددە]] زاراوەی "نانۆ-تەکنەلۆژیا" بۆ یەکەمجار لەلایەن ([[:en:Norio_Taniguchi|نۆریۆ تانیگوچی]])یەوە لە ساڵی ١٩٧٤دا بەکارهێنرا، هەرچەندە لەو کاتەدا زۆر ناسراو و بەربڵاو نەبوو. دواتر، بە ئیلهاموەرگرتن لە چەمکەکانی فایمن، زانا ([[:en:K._Eric_Drexler|کەی. ئێریک درێکسلەر]]) زاراوەی "تەکنەلۆژیای نانۆ"ی لە پەڕتووکەکەیدا لە ساڵی ١٩٨٦ لەژێر ناونیشانی "بزوێنەرەکانی داهێنان: سەردەمی داهاتووی تەکنەلۆژیای نانۆ - [[:en:Engines_of_Creation|Engines of Creation: The Coming Era of Nanotechnology]]" بەکارهێنا، کە سەرکەوتنێکی جەماوەریی گەورەی بەدەستهێنا و ڕۆڵێکی بەرچاوی بینی لە پاڵنانی ئەم تەکنەلۆژیایە بۆ ناو کایەی گشتی. <ref>{{Cite book|last=Ford|first=Martin|title=[[Rise of the Robots|Rise of the Robots: Technology and the threat of a jobless future]]|publisher=[[Basic Books]]|year=2018|isbn=978-0-465-09753-1|page=242|quote=He coined the term "nanotechnology" and wrote two books on the subject. The first, ''Engines of Creation: The Coming Era of Nanotechnology'', published in 1986, achieved popular success and was the primary force that thrust nanotechnology into the public sphere.}}</ref> لە پەڕتووکەکەیدا، درێکسلەر بیرۆکەی ئامێرێکی "پێکەوەنەر - Assembler"ی لەسەر پێوەری نانۆیی خستە ڕوو، کە توانای ئەوەی هەبێت کۆپییەک لە خودی خۆی دروست بکات لەگەڵ پێکهێنان و دروستکردنی کەرەستە و ماددەی دیکەی زۆر ئاڵۆز لە ڕێگەی کۆنترۆڵکردنیان لەسەر ئاستی ئەتۆم. هەر لە ساڵی ١٩٨٦دا، درێکسلەر بە هاوبەشی "[[پەیمانگای فۆرسایت]] - [[:en:Foresight_Institute|The Foresight Institute]]"ی دامەزراند بە مەبەستی بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاریی گشتی و فراوانکردنی تێگەیشتن لە چەمکەکان و لێکەوتەکانی تەکنەلۆژیای نانۆ. دەرکەوتنی تەکنەلۆژیای نانۆ وەکو بوارێکی زانستیی سەربەخۆ لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، لە دەرەنجامی یەکگرتنی کارە تیۆری و گشتییەکانی درێکسلەرەوە هاتە ئاراوە کە چوارچێوەیەکی چەمکییانەی بۆ بوارەکە گەشەپێدا و لە ناو خەڵکیدا بڵاویکردەوە- شانبەشانی ئەو پێشکەوتنە تاقیکارییانەی کە سەرنجی زیاتریان بۆ ئاسۆکانی ئەم زانستە ڕاکێشا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bayda |first=Samer |last2=Adeel |first2=Muhammad |last3=Tuccinardi |first3=Tiziano |last4=Cordani |first4=Marco |last5=Rizzolio |first5=Flavio |date=2019-12-27 |title=The History of Nanoscience and Nanotechnology: From Chemical–Physical Applications to Nanomedicine |journal=Molecules |language=en |volume=25 |issue=1 |pages=112 |doi=10.3390/molecules25010112 |issn=1420-3049 |pmc=6982820 |pmid=31892180 |doi-access=free}}</ref> لە هەشتاکاندا، دوو پێشکەوتنی یەکجار گەورە (Breakthroughs) بوونە هۆی هەڵگیرساندنی چەخماخەی گەشەکردنی تەکنەلۆژیای نانۆ. یەکەمیان، داهێنانی "مایکرۆسکۆپی سکانکردنی تونێلی - [[:en:Scanning_tunneling_microscope|Scanning tunneling microscope]]" بوو لە ساڵی ١٩٨١دا، کە وای کرد بینین و وێناکردنی ئەتۆمەکان و بەندەکان بە شێوەی تاک ببێتە واقیع، و دواتریش لە ساڵی ١٩٨٩دا بە سەرکەوتوویی بەکارهێنرا بۆ دەستکاریکردن و جێگۆڕکێپێکردنی ئەتۆمەکان. پەرەپێدەرانی ئەم مایکرۆسکۆپە، ([[گێرد بینینگ]]) و (هاینرێک رۆرێر) لە [[تاقیگەی توێژینەوەی IBM لە زوریخ]]، لە ساڵی ١٩٨٦دا [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵیان لە فیزیادا]] پێبەخشرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 October 1986 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1986/press.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110605005907/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1986/press.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 June 2011 |ڕێکەوتی سەردان=12 May 2011}}</ref><ref name="Binnig">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Binnig G, Rohrer H |year=1986 |title=Scanning tunneling microscopy |journal=IBM Journal of Research and Development |volume=30 |issue=4 |pages=355–369 |doi=10.1147/rd.441.0279}}</ref> هەر لەو ساڵەدا، (بینینگ)، ([[:en:Calvin_Quate|کوەیت]])، و (گێربەر) مایکرۆسکۆپێکی هاوشێوەیان بە ناوی "[[مایکرۆسکۆپی هێزی ئەتۆمی]] - [[:en:Atomic_force_microscopy|Atomic force microscope]]" داهێنا. [[پەڕگە:C60_Molecule.svg|ڕاست|وێنۆک|"بەکمینستەرفولەرین C60 ([[:en:Buckminsterfullerene|Buckminsterfullerene]] C60)، کە بە "بەکیبۆڵ - [[:en:Buckminsterfullerene|Buckyball]]"یش دەناسرێت، ئەندامێکی دیار و نموونەیی ئەو [[:en:Allotropes_of_carbon|پێکهاتە کاربۆنییانەیە]] کە بە "[[فولەرینەکان]] - [[:en:Fullerene|Fullerenes]]" ناودەبرێن. ئەندامانی خێزانی فولەرین یەکێکن لە تەوەرە سەرەکییەکانی ئەو توێژینەوانەی کە دەکەونە ژێر چەتری (چوارچێوەی) زانستی تەکنەلۆژیای نانۆوە."]]  {{multiple image|align=right|image1=Harold Kroto 2007.jpg|width1=150|alt1=|caption1=|image2=Iijima.jpg|width2=175|alt2=|caption2=|image3=Richard_Smalley.png|width3=115|alt3=|caption3=|footer=هاری کرۆتۆ (لە ڕاستەوە)، شانبەشانی ڕیچارد سمالی (لە چەپەوە) و ڕۆبەرت کێرڵ، خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ١٩٩٦یان لە بواری کیمیادا بەدەستهێنا، ئەمەش لەپای دۆزینەوەی گەردی (بەکمینستەرفولەرین - Buckminsterfullerene) لە ساڵی ١٩٨٥دا. لە کاتێکدا، سومیۆ ئیجیما (لە ناوەڕاستدا)، لەپای دۆزینەوەی (نانۆبۆڕی کاربۆن - Carbon nanotubes) لە ساڵی ١٩٩١دا، یەکەمین خەڵاتی (کاڤلی - Kavli)ی ساڵی ٢٠٠٨ی لە بواری زانستی نانۆدا پێبەخشرا.}} لە قۆناغی دووەمدا، [[فولیرین|فوولێرینەکان]] (Fullerenes) کە بە "تۆپە باکییەکان - Buckyballs" ناسراون، لە ساڵی ١٩٨٥دا لەلایەن [[هاری کرۆتۆ]]، [[ڕیچارد سماڵی]] و [[ڕۆبێرت کێرڵەوە]] دۆزرانەوە، کە بەو هۆیەوە لە ساڵی ١٩٩٦دا پێکەوە [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵیان لە کیمیادا]] بەدەستهێنا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kroto HW, Heath JR, O'Brien SC, Curl RF, Smalley RE |year=1985 |title=C₆₀: Buckminsterfullerene |journal=Nature |volume=318 |issue=6042 |pages=162–3 |bibcode=1985Natur.318..162K |doi=10.1038/318162a0 |s2cid=4314237}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Adams WW, Baughman RH |date=December 2005 |title=Retrospective: Richard E. Smalley (1943-2005) |journal=Science |volume=310 |issue=5756 |page=1916 |doi=10.1126/science.1122120 |pmid=16373566 |doi-access=free}}</ref> لە سەرەتادا گەردیلەی C₆₀ وەک نانۆتەکنەلۆژیا وەسف نەکرا؛ بەڵکو ئەم زاراوەیە بۆ کارەکانی دواتر و پەیوەست بە [[نانۆبۆڕی|نانۆبۆرییەکانی]] کاربۆن (کە هەندێک جار بە "بۆرییەکانی گرافین" یان "بۆرییەکانی باکی" ناودەبرێن) بەکارهات، کە ئاسۆیەکی نوێیان بۆ بەکارهێنان لە ئامێر و ئەلیکترۆنیکە وردەکاندا (Nanoscale) نیشان دەدا. دۆزینەوەی نانۆبۆرییەکانی کاربۆن دەگەڕێتەوە بۆ "[[سومیۆ ئیجیما]]" لە کۆمپانیای NEC لە ساڵی ١٩٩١، <ref name="carbon">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Monthioux M, Kuznetsov V |year=2006 |title=Who should be given the credit for the discovery of carbon nanotubes? |url=http://www.cemes.fr/fichpdf/GuestEditorial.pdf |journal=[[Carbon (journal)|Carbon]] |volume=44 |issue=9 |pages=1621–3 |bibcode=2006Carbo..44.1621M |doi=10.1016/j.carbon.2006.03.019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929073818/http://www.cemes.fr/fichpdf/GuestEditorial.pdf |archive-date=2009-09-29 |access-date=2019-07-09}}</ref> کە بەو هۆیەوە ئیجیما لە ساڵی ٢٠٠٨دا یەکەمین خەڵاتی "[[کاڤلی]]" لە زانستی نانۆدا پێبەخشرا. لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠دا، ئەم بوارە سەرنجێکی زۆری زانستی، سیاسی و بازرگانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا، ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی مشتومڕ و لە هەمان کاتدا پێشکەوتنی گەورە. لە دەوروبەری پێناسە و لێکەوتە ئەگەرەکانی نانۆتەکنەلۆژیا ململانێی فکری سەری هەڵدا، کە ڕاپۆرتەکەی "[[ئەنجومەنی پادشایی|کۆمەڵەی شاهانە]] - Royal Society" سەبارەت بە نانۆتەکنەلۆژیا نموونەیەکی دیاری ئەو سەردەمەیە. <ref name="royalsociety">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=July 2004 |ناونیشان=http://www.nanotec.org.uk/finalReport.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110526060835/http://www.nanotec.org.uk/finalReport.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 May 2011 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011 |پەڕە=xiii}}</ref> هەروەها گومان لەسەر توانای جێبەجێکردنی ئەو پێشبینییانە دروست بوو کە لایەنگرانی "نانۆتەکنەلۆژیای گەردیلەیی" دەیانخستە ڕوو، ئەمەش گەیشتە لووتکەی خۆی لەو دیبەیتە گشتییەی لە نێوان "درێکسلەر" و "سماڵی" لە ساڵانی ٢٠٠١ و ٢٠٠٣دا ڕوویدا. <ref name="counterpoint">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=1 December 2003 |title=Nanotechnology: Drexler and Smalley make the case for and against 'molecular assemblers' |url=http://pubs.acs.org/cen/coverstory/8148/8148counterpoint.html |journal=Chemical & Engineering News |volume=81 |issue=48 |pages=37–42 |doi=10.1021/cen-v081n036.p037 |access-date=9 May 2010 |doi-access=free}}</ref> هاوکات، بەرهەمە بازرگانییەکان کە لەسەر بنەمای پێشکەوتنەکانی نانۆتەکنەلۆژیا داڕێژرابوون، دەستیان بە دەرکەوتن کرد. ئەم بەرهەمانە تەنیا لە ئاستی بەکارهێنانی جەماوەریی (Bulk applications) نانۆ-ماددەکاندا بوون و کۆنترۆڵکردنی وردی ئەتۆمیی ماددەیان لەخۆ نەدەگرت. هەندێک لە نموونەکان بریتین لە: سەکۆی"سڵڤەر نانۆ" بۆ بەکارهێنانی نانۆ-تەنۆلکەی زیو وەک دژە بەکتریا، کرێمەکانی دژە خۆر کە لە نانۆ-تەنۆلکەکان پێکهاتوون، بەهێزکردنی ڕیشاڵەکانی کاربۆن بە بەکارهێنانی نانۆ-تەنۆلکەی سیلیکا، و بەکارهێنانی نانۆبۆرییەکانی کاربۆن لە دروستکردنی ئەو قوماشانەی کە پەڵە ناگرن. <ref name="americanelements">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.americanelements.com/nanomaterials-nanoparticles-nanotechnology.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141226011154/http://www.americanelements.com/nanomaterials-nanoparticles-nanotechnology.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 December 2014 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011}}</ref> <ref name="emergingnano">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2008 |ناونیشان=http://www.nanotechproject.org/inventories/consumer/analysis_draft/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110505011238/http://www.nanotechproject.org/inventories/consumer/analysis_draft/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 May 2011 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011}}</ref> حکومەتەکان دەستیان کرد بە هاندانی لێکۆڵینەوەکان و دابینکردنی بودجە بۆ کەرتی نانۆتەکنەلۆژیا؛ بۆ نموونە لە ئەمریکا "دەسپێشخەریی نیشتمانیی نانۆتەکنەلۆژیا - NNI" دامەزرا کە پێناسەیەکی فەرمیی لەسەر بنەمای قەبارە بۆ نانۆتەکنەلۆژیا جێگیر کرد و بودجەی بۆ توێژینەوەکان تەرخان کرد. لە ئەوروپاش لە ڕێگەی "پڕۆگرامە چوارچێوەییەکانی ئەوروپا بۆ توێژینەوە و گەشەپێدانی تەکنەلۆژیا" هەمان هەنگاو نرا. لە ناوەڕاستی ساڵانی ٢٠٠٠دا، بایەخی زانستی بەم بوارە گەیشتە لوتکە. نەخشەڕێگاکانی نانۆتەکنەلۆژیا جەختیان کردەوە سەر "دەستکاریی وردی ئەتۆمیی ماددە" و گفتوگۆیان دەربارەی توانا، ئامانج و بەکارهێنانی ئێستا و داهاتووی ئەم تەکنەلۆژیایە کرد. <ref name="PNRoadmap">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.productivenanosystems.com/docs/Nanotech_Roadmap_2007_main.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130908014630/http://www.productivenanosystems.com/docs/Nanotech_Roadmap_2007_main.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-08}}</ref> <ref name="NASAroadmap">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/501325main_TA10-Nanotech-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130122114146/http://www.nasa.gov/pdf/501325main_TA10-Nanotech-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-01-22}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Nanotechnology}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|تەکنۆلۆژیا|زانست}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:تەکنەلۆژیای نانۆ]] 0ogg5hebysjziw1b36ashyihwvdsq1c 1590679 1590678 2026-06-15T20:47:36Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[نانۆتەکنەلۆژیا]]ی گواستەوە بۆ [[نانۆتەکنۆلۆژیا]]: چاککردن 1590678 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Fullerene_Nanogears_-_GPN-2000-001535.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|گێڕە نانۆییەکانی فولەرین]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>'''نانۆتەکنەلۆژیا''' بریتییە لە دەستکاریکردنی و بەکارهێنای ئەو ماددانەی کە لانی کەم یەکێک لە [[ڕەھەند|ڕەهەندەکانیان]] (دوورییەکانیان) قەبارەکەی لە نێوان ١ بۆ ١٠٠ نانۆمەتر (nm) دەبێت. لەم ئاستەدا، کە بەگشتی بە '''ئاستی نانۆ''' (nanoscale) ناسراوە، [[ڕووبەری ڕوو]] و کاریگەریی [[میکانیکی کوانتۆم|میکانیکی کوانتەم]] ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە وەسفکردن و لێکدانەوەی تایبەتمەندییەکانی ماددەدا. ئەم پێناسەیەی نانۆتەکنەلۆژیا سەرجەم ئەو توێژینەوە و تەکنەلۆژیایانە دەگرێتەوە کە مامەڵە لەگەڵ ئەم تایبەتمەندییە دەکەن. حاڵەتێکی باوە کە ووشەی "نانۆتەکنەلۆژیاکان" (nanotechnologies) و هەروەها "تەکنەلۆژیاکانی ئاستی نانۆ" بەکاربهێنرێت بۆ ئاماژەدان بەو توێژینەوە و بەکارهێنانانەی کە خەسڵەتە هاوبەشەکەیان بریتییە لە قەبارەکەیان (پێوەرەکەیان). لە ڕابردوودا، تێگەیشتن بۆ نانۆتەکنەلۆژیا ئاماژە بوو بۆ ئامانجێکی تەکنەلۆژیی دیاریکراو کە برییتی بوو لە دەستکاریکردنی [[گەرد]] و [[گەردیلە|گەردیلەکان]] بە شێوەیەکی زۆر ورد بە مەبەستی دروستکردنی بەرهەمە قەبارە گەورەتر (macroscale)، کە ئێستا ئەم بوارە بە نانۆتەکنەلۆژیای گەردیلەیی (molecular nanotechnology) ناودەبرێت. هاوواتایەکی نزیک لە "نانۆتەکنەلۆژیا" بریتییە لە زانستی نانۆ (nanoscience) (واتە: نانۆفیزیا، نانۆکیمیا، نانۆبایۆلۆجی و نانۆئینفۆرماتیک)؛ بەڵام، زاراوەی "زانستی نانۆ" زیاتر جەخت لەسەر لایەنە زانستییە پەتییەکانی بوارەکە دەکاتەوە، لە کاتێکدا نانۆتەکنەلۆژیا، شێوازەکان و پرۆسەکان (بۆ نموونە، نانۆلیثۆگرافی - nanolithography و هەستەوەرە نانۆزیندەییەکان - nanobiosensing) دەرئەنجامە  دیارەکانی بەکارهێنانی زانستەکانی نانۆن (وەک، ئەندازیاریی نانۆ و پزیشکیی نانۆ). نانۆتەکنەلۆژیا کاتێک لە ڕوانگەی قەبارە و پێوەرەوە پێناسە دەکرێت، چەندین بواری زانستی لەخۆدەگرێت، وەک زانستی ڕووکار (surface science)، کیمیای ئەندامی، زیندەزانیی گەردیلەیی (molecular biology)، فیزیای نیمچەگەیەنەرەکان، عەمبارکردنی وزە، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hubler A |date=2010 |title=Digital quantum batteries: Energy and information storage in nanovacuum tube arrays |journal=Complexity |volume=15 |issue=5 |pages=48–55 |doi=10.1002/cplx.20306 |issn=1076-2787 |s2cid=6994736 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Shinn E |date=2012 |title=Nuclear energy conversion with stacks of graphene nanocapacitors |journal=Complexity |volume=18 |issue=3 |pages=24–27 |bibcode=2013Cmplx..18c..24S |doi=10.1002/cplx.21427 |s2cid=35742708}}</ref> [[ئەندازیاری]] ، <ref>{{Cite book|title=Carbon Nanotubes and Nano Sensors: Vibrations, Buckling, and Ballistic Impact|vauthors=Elishakoff I, Dujat K, Muscolino G, Bucas S, Natsuki T, Wang CM, Pentaras D, Versaci C, Storch J, Challamel N, Zhang Y|date=March 2013|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-84821-345-6}}</ref> وردە-دروستکردن (microfabrication)، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lyon D, Hubler A |date=2013 |title=Gap size dependence of the dielectric strength in nano vacuum gaps |journal=[[IEEE Transactions on Dielectrics and Electrical Insulation]] |volume=20 |issue=4 |pages=1467–71 |bibcode=2013ITDEI..20.1467L |doi=10.1109/TDEI.2013.6571470 |s2cid=709782}}</ref> و ئەندازیاری گەردیلەیی لەخۆدەگرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Saini R, Saini S, Sharma S |date=January 2010 |title=Nanotechnology: the future medicine |journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery |volume=3 |issue=1 |pages=32–33 |doi=10.4103/0974-2077.63301 |pmc=2890134 |pmid=20606992 |doi-access=free}}</ref> توێژینەوە و بەکارهێنانە پەیوەندیدارەکانی ئەم بوارە پانتایەکی فراوان داگیردەکەن، هەر لە پەرەپێدانی فیزیای ئامێرە باوەکانەوە بگرە تا دەگاتە خۆ-کۆکردنەوەی گەردیلەیی (molecular self-assembly)، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Belkin A, Hubler A, Bezryadin A |date=February 2015 |title=Self-assembled wiggling nano-structures and the principle of maximum entropy production |journal=Scientific Reports |volume=5 |bibcode=2015NatSR...5.8323B |doi=10.1038/srep08323 |pmc=4321171 |pmid=25662746 |article-number=8323}}</ref> هەروەها لە پەرەپێدانی ماددەی نوێ بە قەبارەی نانۆییەوە تا دەگاتە کۆنترۆڵکردنی ڕاستەوخۆی ماددە لەسەر ئاستی [[گەردیلە|گەردیلەی]]. نانۆتەکنەلۆژیا لەوانەیە بتوانێت ماددە و ئامێری نوێ بە چەندین بەکارهێنانی هەمەجۆرەوە دروست بکات، وەک لە بوارەکانی پزیشکیی نانۆ (nanomedicine)، ئەلیکترۆنیاتی نانۆ (nanoelectronics)، کەرتەکانی کشتوکاڵ، کەرەستە زیندەییەکان (biomaterials)، بەرهەمهێنانی وزە، و بەرهەمەکانی ڕۆژانە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، نانۆتەکنەلۆژیا چەندین کێشە و پرس دەوروژێنێت، لەوانە نیگەرانییەکان سەبارەت بە ژەهراویبوون و کاریگەریی ژینگەییی ماددە نانۆییەکان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Buzea C, Pacheco II, Robbie K |date=December 2007 |title=Nanomaterials and nanoparticles: sources and toxicity |journal=Biointerphases |volume=2 |issue=4 |pages=MR17–MR71 |arxiv=0801.3280 |doi=10.1116/1.2815690 |pmid=20419892 |s2cid=35457219}}</ref> و کاریگەرییە پێشبینیکراوەکانیان لەسەر ئابووریی جیهانی، هەروەها چەندین سیناریۆی جۆراوجۆری تر. ئەم نیگەرانییانە بوونەتە هۆی سەرهەڵدانی مشتومڕ لە نێوان شارەزایان و حکومەتەکاندا سەبارەت بەوەی کە ئایا دەرکردنی یاسا و ڕێنمایی تایبەت بۆ ڕێکخستنی نانۆتەکنەلۆژیا پێویستە یان نا. == بنچینەکان == <templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles>ئەو چەمکانەی کە بوونە بەردی بناغە بۆ سەرهەڵدانی تەکنەلۆژیای نانۆ، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٩دا لەلایەن زانای فیزیا "ڕیچارد فایمن - [[:en:Richard_Feynman|Richard Feynman]]"ەوە باسکران. ئەمەش لە میانەی وتارەکەیدا بوو لەژێر ناونیشانی "لە خوارەوە جێگەیەکی زۆر هەیە - [[:en:There's_Plenty_of_Room_at_the_Bottom|There's Plenty of Room at the Bottom]]"، کە تێیدا باسی لە ئەگەری پێکهێنان و دروستکردنی ماددەکان کرد لە ڕێگەی دەستکاریکردن و کۆنترۆڵکردنی ڕاستەوخۆی ئەتۆمەکانەوە. [[پەڕگە:Comparison_of_nanomaterials_sizes.jpg|چەپ|وێنۆک|بەراوردکردنی قەبارەی نانۆماددە]] زاراوەی "نانۆ-تەکنەلۆژیا" بۆ یەکەمجار لەلایەن ([[:en:Norio_Taniguchi|نۆریۆ تانیگوچی]])یەوە لە ساڵی ١٩٧٤دا بەکارهێنرا، هەرچەندە لەو کاتەدا زۆر ناسراو و بەربڵاو نەبوو. دواتر، بە ئیلهاموەرگرتن لە چەمکەکانی فایمن، زانا ([[:en:K._Eric_Drexler|کەی. ئێریک درێکسلەر]]) زاراوەی "تەکنەلۆژیای نانۆ"ی لە پەڕتووکەکەیدا لە ساڵی ١٩٨٦ لەژێر ناونیشانی "بزوێنەرەکانی داهێنان: سەردەمی داهاتووی تەکنەلۆژیای نانۆ - [[:en:Engines_of_Creation|Engines of Creation: The Coming Era of Nanotechnology]]" بەکارهێنا، کە سەرکەوتنێکی جەماوەریی گەورەی بەدەستهێنا و ڕۆڵێکی بەرچاوی بینی لە پاڵنانی ئەم تەکنەلۆژیایە بۆ ناو کایەی گشتی. <ref>{{Cite book|last=Ford|first=Martin|title=[[Rise of the Robots|Rise of the Robots: Technology and the threat of a jobless future]]|publisher=[[Basic Books]]|year=2018|isbn=978-0-465-09753-1|page=242|quote=He coined the term "nanotechnology" and wrote two books on the subject. The first, ''Engines of Creation: The Coming Era of Nanotechnology'', published in 1986, achieved popular success and was the primary force that thrust nanotechnology into the public sphere.}}</ref> لە پەڕتووکەکەیدا، درێکسلەر بیرۆکەی ئامێرێکی "پێکەوەنەر - Assembler"ی لەسەر پێوەری نانۆیی خستە ڕوو، کە توانای ئەوەی هەبێت کۆپییەک لە خودی خۆی دروست بکات لەگەڵ پێکهێنان و دروستکردنی کەرەستە و ماددەی دیکەی زۆر ئاڵۆز لە ڕێگەی کۆنترۆڵکردنیان لەسەر ئاستی ئەتۆم. هەر لە ساڵی ١٩٨٦دا، درێکسلەر بە هاوبەشی "[[پەیمانگای فۆرسایت]] - [[:en:Foresight_Institute|The Foresight Institute]]"ی دامەزراند بە مەبەستی بەرزکردنەوەی ئاستی هۆشیاریی گشتی و فراوانکردنی تێگەیشتن لە چەمکەکان و لێکەوتەکانی تەکنەلۆژیای نانۆ. دەرکەوتنی تەکنەلۆژیای نانۆ وەکو بوارێکی زانستیی سەربەخۆ لە هەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، لە دەرەنجامی یەکگرتنی کارە تیۆری و گشتییەکانی درێکسلەرەوە هاتە ئاراوە کە چوارچێوەیەکی چەمکییانەی بۆ بوارەکە گەشەپێدا و لە ناو خەڵکیدا بڵاویکردەوە- شانبەشانی ئەو پێشکەوتنە تاقیکارییانەی کە سەرنجی زیاتریان بۆ ئاسۆکانی ئەم زانستە ڕاکێشا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bayda |first=Samer |last2=Adeel |first2=Muhammad |last3=Tuccinardi |first3=Tiziano |last4=Cordani |first4=Marco |last5=Rizzolio |first5=Flavio |date=2019-12-27 |title=The History of Nanoscience and Nanotechnology: From Chemical–Physical Applications to Nanomedicine |journal=Molecules |language=en |volume=25 |issue=1 |pages=112 |doi=10.3390/molecules25010112 |issn=1420-3049 |pmc=6982820 |pmid=31892180 |doi-access=free}}</ref> لە هەشتاکاندا، دوو پێشکەوتنی یەکجار گەورە (Breakthroughs) بوونە هۆی هەڵگیرساندنی چەخماخەی گەشەکردنی تەکنەلۆژیای نانۆ. یەکەمیان، داهێنانی "مایکرۆسکۆپی سکانکردنی تونێلی - [[:en:Scanning_tunneling_microscope|Scanning tunneling microscope]]" بوو لە ساڵی ١٩٨١دا، کە وای کرد بینین و وێناکردنی ئەتۆمەکان و بەندەکان بە شێوەی تاک ببێتە واقیع، و دواتریش لە ساڵی ١٩٨٩دا بە سەرکەوتوویی بەکارهێنرا بۆ دەستکاریکردن و جێگۆڕکێپێکردنی ئەتۆمەکان. پەرەپێدەرانی ئەم مایکرۆسکۆپە، ([[گێرد بینینگ]]) و (هاینرێک رۆرێر) لە [[تاقیگەی توێژینەوەی IBM لە زوریخ]]، لە ساڵی ١٩٨٦دا [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵیان لە فیزیادا]] پێبەخشرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 October 1986 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1986/press.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110605005907/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1986/press.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 June 2011 |ڕێکەوتی سەردان=12 May 2011}}</ref><ref name="Binnig">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Binnig G, Rohrer H |year=1986 |title=Scanning tunneling microscopy |journal=IBM Journal of Research and Development |volume=30 |issue=4 |pages=355–369 |doi=10.1147/rd.441.0279}}</ref> هەر لەو ساڵەدا، (بینینگ)، ([[:en:Calvin_Quate|کوەیت]])، و (گێربەر) مایکرۆسکۆپێکی هاوشێوەیان بە ناوی "[[مایکرۆسکۆپی هێزی ئەتۆمی]] - [[:en:Atomic_force_microscopy|Atomic force microscope]]" داهێنا. [[پەڕگە:C60_Molecule.svg|ڕاست|وێنۆک|"بەکمینستەرفولەرین C60 ([[:en:Buckminsterfullerene|Buckminsterfullerene]] C60)، کە بە "بەکیبۆڵ - [[:en:Buckminsterfullerene|Buckyball]]"یش دەناسرێت، ئەندامێکی دیار و نموونەیی ئەو [[:en:Allotropes_of_carbon|پێکهاتە کاربۆنییانەیە]] کە بە "[[فولەرینەکان]] - [[:en:Fullerene|Fullerenes]]" ناودەبرێن. ئەندامانی خێزانی فولەرین یەکێکن لە تەوەرە سەرەکییەکانی ئەو توێژینەوانەی کە دەکەونە ژێر چەتری (چوارچێوەی) زانستی تەکنەلۆژیای نانۆوە."]]  {{multiple image|align=right|image1=Harold Kroto 2007.jpg|width1=150|alt1=|caption1=|image2=Iijima.jpg|width2=175|alt2=|caption2=|image3=Richard_Smalley.png|width3=115|alt3=|caption3=|footer=هاری کرۆتۆ (لە ڕاستەوە)، شانبەشانی ڕیچارد سمالی (لە چەپەوە) و ڕۆبەرت کێرڵ، خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ١٩٩٦یان لە بواری کیمیادا بەدەستهێنا، ئەمەش لەپای دۆزینەوەی گەردی (بەکمینستەرفولەرین - Buckminsterfullerene) لە ساڵی ١٩٨٥دا. لە کاتێکدا، سومیۆ ئیجیما (لە ناوەڕاستدا)، لەپای دۆزینەوەی (نانۆبۆڕی کاربۆن - Carbon nanotubes) لە ساڵی ١٩٩١دا، یەکەمین خەڵاتی (کاڤلی - Kavli)ی ساڵی ٢٠٠٨ی لە بواری زانستی نانۆدا پێبەخشرا.}} لە قۆناغی دووەمدا، [[فولیرین|فوولێرینەکان]] (Fullerenes) کە بە "تۆپە باکییەکان - Buckyballs" ناسراون، لە ساڵی ١٩٨٥دا لەلایەن [[هاری کرۆتۆ]]، [[ڕیچارد سماڵی]] و [[ڕۆبێرت کێرڵەوە]] دۆزرانەوە، کە بەو هۆیەوە لە ساڵی ١٩٩٦دا پێکەوە [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵیان لە کیمیادا]] بەدەستهێنا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kroto HW, Heath JR, O'Brien SC, Curl RF, Smalley RE |year=1985 |title=C₆₀: Buckminsterfullerene |journal=Nature |volume=318 |issue=6042 |pages=162–3 |bibcode=1985Natur.318..162K |doi=10.1038/318162a0 |s2cid=4314237}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Adams WW, Baughman RH |date=December 2005 |title=Retrospective: Richard E. Smalley (1943-2005) |journal=Science |volume=310 |issue=5756 |page=1916 |doi=10.1126/science.1122120 |pmid=16373566 |doi-access=free}}</ref> لە سەرەتادا گەردیلەی C₆₀ وەک نانۆتەکنەلۆژیا وەسف نەکرا؛ بەڵکو ئەم زاراوەیە بۆ کارەکانی دواتر و پەیوەست بە [[نانۆبۆڕی|نانۆبۆرییەکانی]] کاربۆن (کە هەندێک جار بە "بۆرییەکانی گرافین" یان "بۆرییەکانی باکی" ناودەبرێن) بەکارهات، کە ئاسۆیەکی نوێیان بۆ بەکارهێنان لە ئامێر و ئەلیکترۆنیکە وردەکاندا (Nanoscale) نیشان دەدا. دۆزینەوەی نانۆبۆرییەکانی کاربۆن دەگەڕێتەوە بۆ "[[سومیۆ ئیجیما]]" لە کۆمپانیای NEC لە ساڵی ١٩٩١، <ref name="carbon">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Monthioux M, Kuznetsov V |year=2006 |title=Who should be given the credit for the discovery of carbon nanotubes? |url=http://www.cemes.fr/fichpdf/GuestEditorial.pdf |journal=[[Carbon (journal)|Carbon]] |volume=44 |issue=9 |pages=1621–3 |bibcode=2006Carbo..44.1621M |doi=10.1016/j.carbon.2006.03.019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929073818/http://www.cemes.fr/fichpdf/GuestEditorial.pdf |archive-date=2009-09-29 |access-date=2019-07-09}}</ref> کە بەو هۆیەوە ئیجیما لە ساڵی ٢٠٠٨دا یەکەمین خەڵاتی "[[کاڤلی]]" لە زانستی نانۆدا پێبەخشرا. لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠دا، ئەم بوارە سەرنجێکی زۆری زانستی، سیاسی و بازرگانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا، ئەمەش بووە هۆی دروستبوونی مشتومڕ و لە هەمان کاتدا پێشکەوتنی گەورە. لە دەوروبەری پێناسە و لێکەوتە ئەگەرەکانی نانۆتەکنەلۆژیا ململانێی فکری سەری هەڵدا، کە ڕاپۆرتەکەی "[[ئەنجومەنی پادشایی|کۆمەڵەی شاهانە]] - Royal Society" سەبارەت بە نانۆتەکنەلۆژیا نموونەیەکی دیاری ئەو سەردەمەیە. <ref name="royalsociety">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=July 2004 |ناونیشان=http://www.nanotec.org.uk/finalReport.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110526060835/http://www.nanotec.org.uk/finalReport.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 May 2011 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011 |پەڕە=xiii}}</ref> هەروەها گومان لەسەر توانای جێبەجێکردنی ئەو پێشبینییانە دروست بوو کە لایەنگرانی "نانۆتەکنەلۆژیای گەردیلەیی" دەیانخستە ڕوو، ئەمەش گەیشتە لووتکەی خۆی لەو دیبەیتە گشتییەی لە نێوان "درێکسلەر" و "سماڵی" لە ساڵانی ٢٠٠١ و ٢٠٠٣دا ڕوویدا. <ref name="counterpoint">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=1 December 2003 |title=Nanotechnology: Drexler and Smalley make the case for and against 'molecular assemblers' |url=http://pubs.acs.org/cen/coverstory/8148/8148counterpoint.html |journal=Chemical & Engineering News |volume=81 |issue=48 |pages=37–42 |doi=10.1021/cen-v081n036.p037 |access-date=9 May 2010 |doi-access=free}}</ref> هاوکات، بەرهەمە بازرگانییەکان کە لەسەر بنەمای پێشکەوتنەکانی نانۆتەکنەلۆژیا داڕێژرابوون، دەستیان بە دەرکەوتن کرد. ئەم بەرهەمانە تەنیا لە ئاستی بەکارهێنانی جەماوەریی (Bulk applications) نانۆ-ماددەکاندا بوون و کۆنترۆڵکردنی وردی ئەتۆمیی ماددەیان لەخۆ نەدەگرت. هەندێک لە نموونەکان بریتین لە: سەکۆی"سڵڤەر نانۆ" بۆ بەکارهێنانی نانۆ-تەنۆلکەی زیو وەک دژە بەکتریا، کرێمەکانی دژە خۆر کە لە نانۆ-تەنۆلکەکان پێکهاتوون، بەهێزکردنی ڕیشاڵەکانی کاربۆن بە بەکارهێنانی نانۆ-تەنۆلکەی سیلیکا، و بەکارهێنانی نانۆبۆرییەکانی کاربۆن لە دروستکردنی ئەو قوماشانەی کە پەڵە ناگرن. <ref name="americanelements">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.americanelements.com/nanomaterials-nanoparticles-nanotechnology.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141226011154/http://www.americanelements.com/nanomaterials-nanoparticles-nanotechnology.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 December 2014 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011}}</ref> <ref name="emergingnano">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2008 |ناونیشان=http://www.nanotechproject.org/inventories/consumer/analysis_draft/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110505011238/http://www.nanotechproject.org/inventories/consumer/analysis_draft/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 May 2011 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011}}</ref> حکومەتەکان دەستیان کرد بە هاندانی لێکۆڵینەوەکان و دابینکردنی بودجە بۆ کەرتی نانۆتەکنەلۆژیا؛ بۆ نموونە لە ئەمریکا "دەسپێشخەریی نیشتمانیی نانۆتەکنەلۆژیا - NNI" دامەزرا کە پێناسەیەکی فەرمیی لەسەر بنەمای قەبارە بۆ نانۆتەکنەلۆژیا جێگیر کرد و بودجەی بۆ توێژینەوەکان تەرخان کرد. لە ئەوروپاش لە ڕێگەی "پڕۆگرامە چوارچێوەییەکانی ئەوروپا بۆ توێژینەوە و گەشەپێدانی تەکنەلۆژیا" هەمان هەنگاو نرا. لە ناوەڕاستی ساڵانی ٢٠٠٠دا، بایەخی زانستی بەم بوارە گەیشتە لوتکە. نەخشەڕێگاکانی نانۆتەکنەلۆژیا جەختیان کردەوە سەر "دەستکاریی وردی ئەتۆمیی ماددە" و گفتوگۆیان دەربارەی توانا، ئامانج و بەکارهێنانی ئێستا و داهاتووی ئەم تەکنەلۆژیایە کرد. <ref name="PNRoadmap">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.productivenanosystems.com/docs/Nanotech_Roadmap_2007_main.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130908014630/http://www.productivenanosystems.com/docs/Nanotech_Roadmap_2007_main.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-08}}</ref> <ref name="NASAroadmap">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/501325main_TA10-Nanotech-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130122114146/http://www.nasa.gov/pdf/501325main_TA10-Nanotech-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-01-22}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Nanotechnology}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|تەکنۆلۆژیا|زانست}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:تەکنەلۆژیای نانۆ]] 0ogg5hebysjziw1b36ashyihwvdsq1c 1590682 1590679 2026-06-15T20:48:40Z مامۆستا 39489 چاکسازیی نووسە عەرەبییەکان 1590682 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Fullerene_Nanogears_-_GPN-2000-001535.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|گێڕە نانۆییەکانی فولەرین]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>'''نانۆتەکنۆلۆژیا''' بریتییە لە دەستکاریکردنی و بەکارھێنای ئەو ماددانەی کە لانی کەم یەکێک لە [[ڕەھەند|ڕەھەندەکانیان]] (دوورییەکانیان) قەبارەکەی لە نێوان ١ بۆ ١٠٠ نانۆمەتر (nm) دەبێت. لەم ئاستەدا، کە بەگشتی بە '''ئاستی نانۆ''' (nanoscale) ناسراوە، [[ڕووبەری ڕوو]] و کاریگەریی [[میکانیکی کوانتۆم|میکانیکی کوانتەم]] ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە وەسفکردن و لێکدانەوەی تایبەتمەندییەکانی ماددەدا. ئەم پێناسەیەی نانۆتەکنۆلۆژیا سەرجەم ئەو توێژینەوە و تەکنۆلۆژیایانە دەگرێتەوە کە مامەڵە لەگەڵ ئەم تایبەتمەندییە دەکەن. حاڵەتێکی باوە کە ووشەی "نانۆتەکنۆلۆژیاکان" (nanotechnologies) و ھەروەھا "تەکنۆلۆژیاکانی ئاستی نانۆ" بەکاربھێنرێت بۆ ئاماژەدان بەو توێژینەوە و بەکارھێنانانەی کە خەسڵەتە ھاوبەشەکەیان بریتییە لە قەبارەکەیان (پێوەرەکەیان). لە ڕابردوودا، تێگەیشتن بۆ نانۆتەکنۆلۆژیا ئاماژە بوو بۆ ئامانجێکی تەکنەلۆژیی دیاریکراو کە برییتی بوو لە دەستکاریکردنی [[گەرد]] و [[گەردیلە|گەردیلەکان]] بە شێوەیەکی زۆر ورد بە مەبەستی دروستکردنی بەرھەمە قەبارە گەورەتر (macroscale)، کە ئێستا ئەم بوارە بە نانۆتەکنۆلۆژیای گەردیلەیی (molecular nanotechnology) ناودەبرێت. ھاوواتایەکی نزیک لە "نانۆتەکنۆلۆژیا" بریتییە لە زانستی نانۆ (nanoscience) (واتە: نانۆفیزیا، نانۆکیمیا، نانۆبایۆلۆجی و نانۆئینفۆرماتیک)؛ بەڵام، زاراوەی "زانستی نانۆ" زیاتر جەخت لەسەر لایەنە زانستییە پەتییەکانی بوارەکە دەکاتەوە، لە کاتێکدا نانۆتەکنۆلۆژیا، شێوازەکان و پرۆسەکان (بۆ نموونە، نانۆلیثۆگرافی - nanolithography و ھەستەوەرە نانۆزیندەییەکان - nanobiosensing) دەرئەنجامە  دیارەکانی بەکارھێنانی زانستەکانی نانۆن (وەک، ئەندازیاریی نانۆ و پزیشکیی نانۆ). نانۆتەکنۆلۆژیا کاتێک لە ڕوانگەی قەبارە و پێوەرەوە پێناسە دەکرێت، چەندین بواری زانستی لەخۆدەگرێت، وەک زانستی ڕووکار (surface science)، کیمیای ئەندامی، زیندەزانیی گەردیلەیی (molecular biology)، فیزیای نیمچەگەیەنەرەکان، عەمبارکردنی وزە، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hubler A |date=2010 |title=Digital quantum batteries: Energy and information storage in nanovacuum tube arrays |journal=Complexity |volume=15 |issue=5 |pages=48–55 |doi=10.1002/cplx.20306 |issn=1076-2787 |s2cid=6994736 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Shinn E |date=2012 |title=Nuclear energy conversion with stacks of graphene nanocapacitors |journal=Complexity |volume=18 |issue=3 |pages=24–27 |bibcode=2013Cmplx..18c..24S |doi=10.1002/cplx.21427 |s2cid=35742708}}</ref> [[ئەندازیاری]] ، <ref>{{Cite book|title=Carbon Nanotubes and Nano Sensors: Vibrations, Buckling, and Ballistic Impact|vauthors=Elishakoff I, Dujat K, Muscolino G, Bucas S, Natsuki T, Wang CM, Pentaras D, Versaci C, Storch J, Challamel N, Zhang Y|date=March 2013|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-84821-345-6}}</ref> وردە-دروستکردن (microfabrication)، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lyon D, Hubler A |date=2013 |title=Gap size dependence of the dielectric strength in nano vacuum gaps |journal=[[IEEE Transactions on Dielectrics and Electrical Insulation]] |volume=20 |issue=4 |pages=1467–71 |bibcode=2013ITDEI..20.1467L |doi=10.1109/TDEI.2013.6571470 |s2cid=709782}}</ref> و ئەندازیاری گەردیلەیی لەخۆدەگرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Saini R, Saini S, Sharma S |date=January 2010 |title=Nanotechnology: the future medicine |journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery |volume=3 |issue=1 |pages=32–33 |doi=10.4103/0974-2077.63301 |pmc=2890134 |pmid=20606992 |doi-access=free}}</ref> توێژینەوە و بەکارھێنانە پەیوەندیدارەکانی ئەم بوارە پانتایەکی فراوان داگیردەکەن، ھەر لە پەرەپێدانی فیزیای ئامێرە باوەکانەوە بگرە تا دەگاتە خۆ-کۆکردنەوەی گەردیلەیی (molecular self-assembly)، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Belkin A, Hubler A, Bezryadin A |date=February 2015 |title=Self-assembled wiggling nano-structures and the principle of maximum entropy production |journal=Scientific Reports |volume=5 |bibcode=2015NatSR...5.8323B |doi=10.1038/srep08323 |pmc=4321171 |pmid=25662746 |article-number=8323}}</ref> ھەروەھا لە پەرەپێدانی ماددەی نوێ بە قەبارەی نانۆییەوە تا دەگاتە کۆنترۆڵکردنی ڕاستەوخۆی ماددە لەسەر ئاستی [[گەردیلە|گەردیلەی]]. نانۆتەکنۆلۆژیا لەوانەیە بتوانێت ماددە و ئامێری نوێ بە چەندین بەکارھێنانی ھەمەجۆرەوە دروست بکات، وەک لە بوارەکانی پزیشکیی نانۆ (nanomedicine)، ئەلیکترۆنیاتی نانۆ (nanoelectronics)، کەرتەکانی کشتوکاڵ، کەرەستە زیندەییەکان (biomaterials)، بەرھەمھێنانی وزە، و بەرھەمەکانی ڕۆژانە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، نانۆتەکنۆلۆژیا چەندین کێشە و پرس دەوروژێنێت، لەوانە نیگەرانییەکان سەبارەت بە ژەھراویبوون و کاریگەریی ژینگەییی ماددە نانۆییەکان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Buzea C, Pacheco II, Robbie K |date=December 2007 |title=Nanomaterials and nanoparticles: sources and toxicity |journal=Biointerphases |volume=2 |issue=4 |pages=MR17–MR71 |arxiv=0801.3280 |doi=10.1116/1.2815690 |pmid=20419892 |s2cid=35457219}}</ref> و کاریگەرییە پێشبینیکراوەکانیان لەسەر ئابووریی جیھانی، ھەروەھا چەندین سیناریۆی جۆراوجۆری تر. ئەم نیگەرانییانە بوونەتە ھۆی سەرھەڵدانی مشتومڕ لە نێوان شارەزایان و حکومەتەکاندا سەبارەت بەوەی کە ئایا دەرکردنی یاسا و ڕێنمایی تایبەت بۆ ڕێکخستنی نانۆتەکنۆلۆژیا پێویستە یان نا. == بنچینەکان == <templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles>ئەو چەمکانەی کە بوونە بەردی بناغە بۆ سەرھەڵدانی تەکنۆلۆژیای نانۆ، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٩دا لەلایەن زانای فیزیا "ڕیچارد فایمن - [[:en:Richard_Feynman|Richard Feynman]]"ەوە باسکران. ئەمەش لە میانەی وتارەکەیدا بوو لەژێر ناونیشانی "لە خوارەوە جێگەیەکی زۆر ھەیە - [[:en:There's_Plenty_of_Room_at_the_Bottom|There's Plenty of Room at the Bottom]]"، کە تێیدا باسی لە ئەگەری پێکھێنان و دروستکردنی ماددەکان کرد لە ڕێگەی دەستکاریکردن و کۆنترۆڵکردنی ڕاستەوخۆی ئەتۆمەکانەوە. [[پەڕگە:Comparison_of_nanomaterials_sizes.jpg|چەپ|وێنۆک|بەراوردکردنی قەبارەی نانۆماددە]] زاراوەی "نانۆ-تەکنۆلۆژیا" بۆ یەکەمجار لەلایەن ([[:en:Norio_Taniguchi|نۆریۆ تانیگوچی]])یەوە لە ساڵی ١٩٧٤دا بەکارھێنرا، ھەرچەندە لەو کاتەدا زۆر ناسراو و بەربڵاو نەبوو. دواتر، بە ئیلھاموەرگرتن لە چەمکەکانی فایمن، زانا ([[:en:K._Eric_Drexler|کەی. ئێریک درێکسلەر]]) زاراوەی "تەکنۆلۆژیای نانۆ"ی لە پەڕتووکەکەیدا لە ساڵی ١٩٨٦ لەژێر ناونیشانی "بزوێنەرەکانی داھێنان: سەردەمی داھاتووی تەکنۆلۆژیای نانۆ - [[:en:Engines_of_Creation|Engines of Creation: The Coming Era of Nanotechnology]]" بەکارھێنا، کە سەرکەوتنێکی جەماوەریی گەورەی بەدەستھێنا و ڕۆڵێکی بەرچاوی بینی لە پاڵنانی ئەم تەکنۆلۆژیایە بۆ ناو کایەی گشتی. <ref>{{Cite book|last=Ford|first=Martin|title=[[Rise of the Robots|Rise of the Robots: Technology and the threat of a jobless future]]|publisher=[[Basic Books]]|year=2018|isbn=978-0-465-09753-1|page=242|quote=He coined the term "nanotechnology" and wrote two books on the subject. The first, ''Engines of Creation: The Coming Era of Nanotechnology'', published in 1986, achieved popular success and was the primary force that thrust nanotechnology into the public sphere.}}</ref> لە پەڕتووکەکەیدا، درێکسلەر بیرۆکەی ئامێرێکی "پێکەوەنەر - Assembler"ی لەسەر پێوەری نانۆیی خستە ڕوو، کە توانای ئەوەی ھەبێت کۆپییەک لە خودی خۆی دروست بکات لەگەڵ پێکھێنان و دروستکردنی کەرەستە و ماددەی دیکەی زۆر ئاڵۆز لە ڕێگەی کۆنترۆڵکردنیان لەسەر ئاستی ئەتۆم. ھەر لە ساڵی ١٩٨٦دا، درێکسلەر بە ھاوبەشی "[[پەیمانگای فۆرسایت]] - [[:en:Foresight_Institute|The Foresight Institute]]"ی دامەزراند بە مەبەستی بەرزکردنەوەی ئاستی ھۆشیاریی گشتی و فراوانکردنی تێگەیشتن لە چەمکەکان و لێکەوتەکانی تەکنۆلۆژیای نانۆ. دەرکەوتنی تەکنۆلۆژیای نانۆ وەکو بوارێکی زانستیی سەربەخۆ لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، لە دەرەنجامی یەکگرتنی کارە تیۆری و گشتییەکانی درێکسلەرەوە ھاتە ئاراوە کە چوارچێوەیەکی چەمکییانەی بۆ بوارەکە گەشەپێدا و لە ناو خەڵکیدا بڵاویکردەوە- شانبەشانی ئەو پێشکەوتنە تاقیکارییانەی کە سەرنجی زیاتریان بۆ ئاسۆکانی ئەم زانستە ڕاکێشا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bayda |first=Samer |last2=Adeel |first2=Muhammad |last3=Tuccinardi |first3=Tiziano |last4=Cordani |first4=Marco |last5=Rizzolio |first5=Flavio |date=2019-12-27 |title=The History of Nanoscience and Nanotechnology: From Chemical–Physical Applications to Nanomedicine |journal=Molecules |language=en |volume=25 |issue=1 |pages=112 |doi=10.3390/molecules25010112 |issn=1420-3049 |pmc=6982820 |pmid=31892180 |doi-access=free}}</ref> لە ھەشتاکاندا، دوو پێشکەوتنی یەکجار گەورە (Breakthroughs) بوونە ھۆی ھەڵگیرساندنی چەخماخەی گەشەکردنی تەکنۆلۆژیای نانۆ. یەکەمیان، داھێنانی "مایکرۆسکۆپی سکانکردنی تونێلی - [[:en:Scanning_tunneling_microscope|Scanning tunneling microscope]]" بوو لە ساڵی ١٩٨١دا، کە وای کرد بینین و وێناکردنی ئەتۆمەکان و بەندەکان بە شێوەی تاک ببێتە واقیع، و دواتریش لە ساڵی ١٩٨٩دا بە سەرکەوتوویی بەکارھێنرا بۆ دەستکاریکردن و جێگۆڕکێپێکردنی ئەتۆمەکان. پەرەپێدەرانی ئەم مایکرۆسکۆپە، ([[گێرد بینینگ]]) و (ھاینرێک رۆرێر) لە [[تاقیگەی توێژینەوەی IBM لە زوریخ]]، لە ساڵی ١٩٨٦دا [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵیان لە فیزیادا]] پێبەخشرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 October 1986 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1986/press.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110605005907/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1986/press.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 June 2011 |ڕێکەوتی سەردان=12 May 2011}}</ref><ref name="Binnig">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Binnig G, Rohrer H |year=1986 |title=Scanning tunneling microscopy |journal=IBM Journal of Research and Development |volume=30 |issue=4 |pages=355–369 |doi=10.1147/rd.441.0279}}</ref> ھەر لەو ساڵەدا، (بینینگ)، ([[:en:Calvin_Quate|کوەیت]])، و (گێربەر) مایکرۆسکۆپێکی ھاوشێوەیان بە ناوی "[[مایکرۆسکۆپی ھێزی ئەتۆمی]] - [[:en:Atomic_force_microscopy|Atomic force microscope]]" داھێنا. [[پەڕگە:C60_Molecule.svg|ڕاست|وێنۆک|"بەکمینستەرفولەرین C60 ([[:en:Buckminsterfullerene|Buckminsterfullerene]] C60)، کە بە "بەکیبۆڵ - [[:en:Buckminsterfullerene|Buckyball]]"یش دەناسرێت، ئەندامێکی دیار و نموونەیی ئەو [[:en:Allotropes_of_carbon|پێکھاتە کاربۆنییانەیە]] کە بە "[[فولەرینەکان]] - [[:en:Fullerene|Fullerenes]]" ناودەبرێن. ئەندامانی خێزانی فولەرین یەکێکن لە تەوەرە سەرەکییەکانی ئەو توێژینەوانەی کە دەکەونە ژێر چەتری (چوارچێوەی) زانستی تەکنۆلۆژیای نانۆوە."]]  {{multiple image|align=right|image1=Harold Kroto 2007.jpg|width1=150|alt1=|caption1=|image2=Iijima.jpg|width2=175|alt2=|caption2=|image3=Richard_Smalley.png|width3=115|alt3=|caption3=|footer=ھاری کرۆتۆ (لە ڕاستەوە)، شانبەشانی ڕیچارد سمالی (لە چەپەوە) و ڕۆبەرت کێرڵ، خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ١٩٩٦یان لە بواری کیمیادا بەدەستھێنا، ئەمەش لەپای دۆزینەوەی گەردی (بەکمینستەرفولەرین - Buckminsterfullerene) لە ساڵی ١٩٨٥دا. لە کاتێکدا، سومیۆ ئیجیما (لە ناوەڕاستدا)، لەپای دۆزینەوەی (نانۆبۆڕی کاربۆن - Carbon nanotubes) لە ساڵی ١٩٩١دا، یەکەمین خەڵاتی (کاڤلی - Kavli)ی ساڵی ٢٠٠٨ی لە بواری زانستی نانۆدا پێبەخشرا.}} لە قۆناغی دووەمدا، [[فولیرین|فوولێرینەکان]] (Fullerenes) کە بە "تۆپە باکییەکان - Buckyballs" ناسراون، لە ساڵی ١٩٨٥دا لەلایەن [[ھاری کرۆتۆ]]، [[ڕیچارد سماڵی]] و [[ڕۆبێرت کێرڵەوە]] دۆزرانەوە، کە بەو ھۆیەوە لە ساڵی ١٩٩٦دا پێکەوە [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵیان لە کیمیادا]] بەدەستھێنا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kroto HW, Heath JR, O'Brien SC, Curl RF, Smalley RE |year=1985 |title=C₆₀: Buckminsterfullerene |journal=Nature |volume=318 |issue=6042 |pages=162–3 |bibcode=1985Natur.318..162K |doi=10.1038/318162a0 |s2cid=4314237}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Adams WW, Baughman RH |date=December 2005 |title=Retrospective: Richard E. Smalley (1943-2005) |journal=Science |volume=310 |issue=5756 |page=1916 |doi=10.1126/science.1122120 |pmid=16373566 |doi-access=free}}</ref> لە سەرەتادا گەردیلەی C₆₀ وەک نانۆتەکنۆلۆژیا وەسف نەکرا؛ بەڵکو ئەم زاراوەیە بۆ کارەکانی دواتر و پەیوەست بە [[نانۆبۆڕی|نانۆبۆرییەکانی]] کاربۆن (کە ھەندێک جار بە "بۆرییەکانی گرافین" یان "بۆرییەکانی باکی" ناودەبرێن) بەکارھات، کە ئاسۆیەکی نوێیان بۆ بەکارھێنان لە ئامێر و ئەلیکترۆنیکە وردەکاندا (Nanoscale) نیشان دەدا. دۆزینەوەی نانۆبۆرییەکانی کاربۆن دەگەڕێتەوە بۆ "[[سومیۆ ئیجیما]]" لە کۆمپانیای NEC لە ساڵی ١٩٩١، <ref name="carbon">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Monthioux M, Kuznetsov V |year=2006 |title=Who should be given the credit for the discovery of carbon nanotubes? |url=http://www.cemes.fr/fichpdf/GuestEditorial.pdf |journal=[[Carbon (journal)|Carbon]] |volume=44 |issue=9 |pages=1621–3 |bibcode=2006Carbo..44.1621M |doi=10.1016/j.carbon.2006.03.019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929073818/http://www.cemes.fr/fichpdf/GuestEditorial.pdf |archive-date=2009-09-29 |access-date=2019-07-09}}</ref> کە بەو ھۆیەوە ئیجیما لە ساڵی ٢٠٠٨دا یەکەمین خەڵاتی "[[کاڤلی]]" لە زانستی نانۆدا پێبەخشرا. لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠دا، ئەم بوارە سەرنجێکی زۆری زانستی، سیاسی و بازرگانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا، ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی مشتومڕ و لە ھەمان کاتدا پێشکەوتنی گەورە. لە دەوروبەری پێناسە و لێکەوتە ئەگەرەکانی نانۆتەکنۆلۆژیا ململانێی فکری سەری ھەڵدا، کە ڕاپۆرتەکەی "[[ئەنجومەنی پادشایی|کۆمەڵەی شاھانە]] - Royal Society" سەبارەت بە نانۆتەکنۆلۆژیا نموونەیەکی دیاری ئەو سەردەمەیە. <ref name="royalsociety">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=July 2004 |ناونیشان=http://www.nanotec.org.uk/finalReport.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110526060835/http://www.nanotec.org.uk/finalReport.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 May 2011 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011 |پەڕە=xiii}}</ref> ھەروەھا گومان لەسەر توانای جێبەجێکردنی ئەو پێشبینییانە دروست بوو کە لایەنگرانی "نانۆتەکنۆلۆژیای گەردیلەیی" دەیانخستە ڕوو، ئەمەش گەیشتە لووتکەی خۆی لەو دیبەیتە گشتییەی لە نێوان "درێکسلەر" و "سماڵی" لە ساڵانی ٢٠٠١ و ٢٠٠٣دا ڕوویدا. <ref name="counterpoint">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=1 December 2003 |title=Nanotechnology: Drexler and Smalley make the case for and against 'molecular assemblers' |url=http://pubs.acs.org/cen/coverstory/8148/8148counterpoint.html |journal=Chemical & Engineering News |volume=81 |issue=48 |pages=37–42 |doi=10.1021/cen-v081n036.p037 |access-date=9 May 2010 |doi-access=free}}</ref> ھاوکات، بەرھەمە بازرگانییەکان کە لەسەر بنەمای پێشکەوتنەکانی نانۆتەکنۆلۆژیا داڕێژرابوون، دەستیان بە دەرکەوتن کرد. ئەم بەرھەمانە تەنیا لە ئاستی بەکارھێنانی جەماوەریی (Bulk applications) نانۆ-ماددەکاندا بوون و کۆنترۆڵکردنی وردی ئەتۆمیی ماددەیان لەخۆ نەدەگرت. ھەندێک لە نموونەکان بریتین لە: سەکۆی"سڵڤەر نانۆ" بۆ بەکارھێنانی نانۆ-تەنۆلکەی زیو وەک دژە بەکتریا، کرێمەکانی دژە خۆر کە لە نانۆ-تەنۆلکەکان پێکھاتوون، بەھێزکردنی ڕیشاڵەکانی کاربۆن بە بەکارھێنانی نانۆ-تەنۆلکەی سیلیکا، و بەکارھێنانی نانۆبۆرییەکانی کاربۆن لە دروستکردنی ئەو قوماشانەی کە پەڵە ناگرن. <ref name="americanelements">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.americanelements.com/nanomaterials-nanoparticles-nanotechnology.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141226011154/http://www.americanelements.com/nanomaterials-nanoparticles-nanotechnology.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 December 2014 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011}}</ref> <ref name="emergingnano">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2008 |ناونیشان=http://www.nanotechproject.org/inventories/consumer/analysis_draft/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110505011238/http://www.nanotechproject.org/inventories/consumer/analysis_draft/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 May 2011 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011}}</ref> حکومەتەکان دەستیان کرد بە ھاندانی لێکۆڵینەوەکان و دابینکردنی بودجە بۆ کەرتی نانۆتەکنۆلۆژیا؛ بۆ نموونە لە ئەمریکا "دەسپێشخەریی نیشتمانیی نانۆتەکنۆلۆژیا - NNI" دامەزرا کە پێناسەیەکی فەرمیی لەسەر بنەمای قەبارە بۆ نانۆتەکنۆلۆژیا جێگیر کرد و بودجەی بۆ توێژینەوەکان تەرخان کرد. لە ئەوروپاش لە ڕێگەی "پڕۆگرامە چوارچێوەییەکانی ئەوروپا بۆ توێژینەوە و گەشەپێدانی تەکنۆلۆژیا" ھەمان ھەنگاو نرا. لە ناوەڕاستی ساڵانی ٢٠٠٠دا، بایەخی زانستی بەم بوارە گەیشتە لوتکە. نەخشەڕێگاکانی نانۆتەکنۆلۆژیا جەختیان کردەوە سەر "دەستکاریی وردی ئەتۆمیی ماددە" و گفتوگۆیان دەربارەی توانا، ئامانج و بەکارھێنانی ئێستا و داھاتووی ئەم تەکنۆلۆژیایە کرد. <ref name="PNRoadmap">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.productivenanosystems.com/docs/Nanotech_Roadmap_2007_main.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130908014630/http://www.productivenanosystems.com/docs/Nanotech_Roadmap_2007_main.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-08}}</ref> <ref name="NASAroadmap">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/501325main_TA10-Nanotech-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130122114146/http://www.nasa.gov/pdf/501325main_TA10-Nanotech-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-01-22}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Nanotechnology}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|تەکنۆلۆژیا|زانست}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:تەکنۆلۆژیای نانۆ]] 3370nk6ga1tdb2e2b2qomybqbeujt8f 1590692 1590682 2026-06-15T21:01:28Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1590692 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Fullerene_Nanogears_-_GPN-2000-001535.jpg|وێنۆک|300x300پیکسڵ|گێڕە نانۆییەکانی فولەرین]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>'''نانۆتەکنۆلۆژیا''' بریتییە لە دەستکاریکردنی و بەکارھێنای ئەو ماددانەی کە لانی کەم یەکێک لە [[ڕەھەند|ڕەھەندەکانیان]] (دوورییەکانیان) قەبارەکەی لە نێوان ١ بۆ ١٠٠ نانۆمەتر (nm) دەبێت. لەم ئاستەدا، کە بەگشتی بە '''ئاستی نانۆ''' (nanoscale) ناسراوە، [[ڕووبەری ڕوو]] و کاریگەریی [[میکانیکی کوانتۆم|میکانیکی کوانتەم]] ڕۆڵێکی گرنگ دەگێڕن لە وەسفکردن و لێکدانەوەی تایبەتمەندییەکانی ماددەدا. ئەم پێناسەیەی نانۆتەکنۆلۆژیا سەرجەم ئەو توێژینەوە و تەکنۆلۆژیایانە دەگرێتەوە کە مامەڵە لەگەڵ ئەم تایبەتمەندییە دەکەن. حاڵەتێکی باوە کە ووشەی "نانۆتەکنۆلۆژیاکان" (nanotechnologies) و ھەروەھا "تەکنۆلۆژیاکانی ئاستی نانۆ" بەکاربھێنرێت بۆ ئاماژەدان بەو توێژینەوە و بەکارھێنانانەی کە خەسڵەتە ھاوبەشەکەیان بریتییە لە قەبارەکەیان (پێوەرەکەیان). لە ڕابردوودا، تێگەیشتن بۆ نانۆتەکنۆلۆژیا ئاماژە بوو بۆ ئامانجێکی تەکنەلۆژیی دیاریکراو کە برییتی بوو لە دەستکاریکردنی [[گەرد]] و [[گەردیلە|گەردیلەکان]] بە شێوەیەکی زۆر ورد بە مەبەستی دروستکردنی بەرھەمە قەبارە گەورەتر (macroscale)، کە ئێستا ئەم بوارە بە نانۆتەکنۆلۆژیای گەردیلەیی (molecular nanotechnology) ناودەبرێت. ھاوواتایەکی نزیک لە "نانۆتەکنۆلۆژیا" بریتییە لە زانستی نانۆ (nanoscience) (واتە: نانۆفیزیا، نانۆکیمیا، نانۆبایۆلۆجی و نانۆئینفۆرماتیک)؛ بەڵام، زاراوەی "زانستی نانۆ" زیاتر جەخت لەسەر لایەنە زانستییە پەتییەکانی بوارەکە دەکاتەوە، لە کاتێکدا نانۆتەکنۆلۆژیا، شێوازەکان و پرۆسەکان (بۆ نموونە، نانۆلیثۆگرافی - nanolithography و ھەستەوەرە نانۆزیندەییەکان - nanobiosensing) دەرئەنجامە  دیارەکانی بەکارھێنانی زانستەکانی نانۆن (وەک، ئەندازیاریی نانۆ و پزیشکیی نانۆ). نانۆتەکنۆلۆژیا کاتێک لە ڕوانگەی قەبارە و پێوەرەوە پێناسە دەکرێت، چەندین بواری زانستی لەخۆدەگرێت، وەک زانستی ڕووکار (surface science)، کیمیای ئەندامی، زیندەزانیی گەردیلەیی (molecular biology)، فیزیای نیمچەگەیەنەرەکان، عەمبارکردنی وزە، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Hubler A |date=2010 |title=Digital quantum batteries: Energy and information storage in nanovacuum tube arrays |journal=Complexity |volume=15 |issue=5 |pages=48–55 |doi=10.1002/cplx.20306 |issn=1076-2787 |s2cid=6994736 |doi-access=free}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Shinn E |date=2012 |title=Nuclear energy conversion with stacks of graphene nanocapacitors |journal=Complexity |volume=18 |issue=3 |pages=24–27 |bibcode=2013Cmplx..18c..24S |doi=10.1002/cplx.21427 |s2cid=35742708}}</ref> [[ئەندازیاری]] ، <ref>{{Cite book|title=Carbon Nanotubes and Nano Sensors: Vibrations, Buckling, and Ballistic Impact|vauthors=Elishakoff I, Dujat K, Muscolino G, Bucas S, Natsuki T, Wang CM, Pentaras D, Versaci C, Storch J, Challamel N, Zhang Y|date=March 2013|publisher=John Wiley & Sons|isbn=978-1-84821-345-6}}</ref> وردە-دروستکردن (microfabrication)، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Lyon D, Hubler A |date=2013 |title=Gap size dependence of the dielectric strength in nano vacuum gaps |journal=[[IEEE Transactions on Dielectrics and Electrical Insulation]] |volume=20 |issue=4 |pages=1467–71 |bibcode=2013ITDEI..20.1467L |doi=10.1109/TDEI.2013.6571470 |s2cid=709782}}</ref> و ئەندازیاری گەردیلەیی لەخۆدەگرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Saini R, Saini S, Sharma S |date=January 2010 |title=Nanotechnology: the future medicine |journal=Journal of Cutaneous and Aesthetic Surgery |volume=3 |issue=1 |pages=32–33 |doi=10.4103/0974-2077.63301 |pmc=2890134 |pmid=20606992 |doi-access=free}}</ref> توێژینەوە و بەکارھێنانە پەیوەندیدارەکانی ئەم بوارە پانتایەکی فراوان داگیردەکەن، ھەر لە پەرەپێدانی فیزیای ئامێرە باوەکانەوە بگرە تا دەگاتە خۆ-کۆکردنەوەی گەردیلەیی (molecular self-assembly)، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Belkin A, Hubler A, Bezryadin A |date=February 2015 |title=Self-assembled wiggling nano-structures and the principle of maximum entropy production |journal=Scientific Reports |volume=5 |bibcode=2015NatSR...5.8323B |doi=10.1038/srep08323 |pmc=4321171 |pmid=25662746 |article-number=8323}}</ref> ھەروەھا لە پەرەپێدانی ماددەی نوێ بە قەبارەی نانۆییەوە تا دەگاتە کۆنترۆڵکردنی ڕاستەوخۆی ماددە لەسەر ئاستی [[گەردیلە|گەردیلەی]]. نانۆتەکنۆلۆژیا لەوانەیە بتوانێت ماددە و ئامێری نوێ بە چەندین بەکارھێنانی ھەمەجۆرەوە دروست بکات، وەک لە بوارەکانی پزیشکیی نانۆ (nanomedicine)، ئەلیکترۆنیاتی نانۆ (nanoelectronics)، کەرتەکانی کشتوکاڵ، کەرەستە زیندەییەکان (biomaterials)، بەرھەمھێنانی وزە، و بەرھەمەکانی ڕۆژانە. بەڵام لەگەڵ ئەوەشدا، نانۆتەکنۆلۆژیا چەندین کێشە و پرس دەوروژێنێت، لەوانە نیگەرانییەکان سەبارەت بە ژەھراویبوون و کاریگەریی ژینگەییی ماددە نانۆییەکان، <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Buzea C, Pacheco II, Robbie K |date=December 2007 |title=Nanomaterials and nanoparticles: sources and toxicity |journal=Biointerphases |volume=2 |issue=4 |pages=MR17–MR71 |arxiv=0801.3280 |doi=10.1116/1.2815690 |pmid=20419892 |s2cid=35457219}}</ref> و کاریگەرییە پێشبینیکراوەکانیان لەسەر ئابووریی جیھانی، ھەروەھا چەندین سیناریۆی جۆراوجۆری تر. ئەم نیگەرانییانە بوونەتە ھۆی سەرھەڵدانی مشتومڕ لە نێوان شارەزایان و حکومەتەکاندا سەبارەت بەوەی کە ئایا دەرکردنی یاسا و ڕێنمایی تایبەت بۆ ڕێکخستنی نانۆتەکنۆلۆژیا پێویستە یان نا. == بنچینەکان == <templatestyles src="Multiple image/styles.css" wrapper=".tmulti"></templatestyles>ئەو چەمکانەی کە بوونە بەردی بناغە بۆ سەرھەڵدانی تەکنۆلۆژیای نانۆ، بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٥٩دا لەلایەن زانای فیزیا "ڕیچارد فایمن - [[:en:Richard_Feynman|Richard Feynman]]"ەوە باسکران. ئەمەش لە میانەی وتارەکەیدا بوو لەژێر ناونیشانی "لە خوارەوە جێگەیەکی زۆر ھەیە - [[:en:There's_Plenty_of_Room_at_the_Bottom|There's Plenty of Room at the Bottom]]"، کە تێیدا باسی لە ئەگەری پێکھێنان و دروستکردنی ماددەکان کرد لە ڕێگەی دەستکاریکردن و کۆنترۆڵکردنی ڕاستەوخۆی ئەتۆمەکانەوە. [[پەڕگە:Comparison_of_nanomaterials_sizes.jpg|چەپ|وێنۆک|بەراوردکردنی قەبارەی نانۆماددە]] زاراوەی "نانۆ-تەکنۆلۆژیا" بۆ یەکەمجار لەلایەن ([[:en:Norio_Taniguchi|نۆریۆ تانیگوچی]])یەوە لە ساڵی ١٩٧٤دا بەکارھێنرا، ھەرچەندە لەو کاتەدا زۆر ناسراو و بەربڵاو نەبوو. دواتر، بە ئیلھاموەرگرتن لە چەمکەکانی فایمن، زانا ([[:en:K._Eric_Drexler|کەی. ئێریک درێکسلەر]]) زاراوەی "تەکنۆلۆژیای نانۆ"ی لە پەڕتووکەکەیدا لە ساڵی ١٩٨٦ لەژێر ناونیشانی "بزوێنەرەکانی داھێنان: سەردەمی داھاتووی تەکنۆلۆژیای نانۆ - [[:en:Engines_of_Creation|Engines of Creation: The Coming Era of Nanotechnology]]" بەکارھێنا، کە سەرکەوتنێکی جەماوەریی گەورەی بەدەستھێنا و ڕۆڵێکی بەرچاوی بینی لە پاڵنانی ئەم تەکنۆلۆژیایە بۆ ناو کایەی گشتی. <ref>{{Cite book|last=Ford|first=Martin|title=[[Rise of the Robots|Rise of the Robots: Technology and the threat of a jobless future]]|publisher=[[Basic Books]]|year=2018|isbn=978-0-465-09753-1|page=242|quote=He coined the term "nanotechnology" and wrote two books on the subject. The first, ''Engines of Creation: The Coming Era of Nanotechnology'', published in 1986, achieved popular success and was the primary force that thrust nanotechnology into the public sphere.}}</ref> لە پەڕتووکەکەیدا، درێکسلەر بیرۆکەی ئامێرێکی "پێکەوەنەر - Assembler"ی لەسەر پێوەری نانۆیی خستە ڕوو، کە توانای ئەوەی ھەبێت کۆپییەک لە خودی خۆی دروست بکات لەگەڵ پێکھێنان و دروستکردنی کەرەستە و ماددەی دیکەی زۆر ئاڵۆز لە ڕێگەی کۆنترۆڵکردنیان لەسەر ئاستی ئەتۆم. ھەر لە ساڵی ١٩٨٦دا، درێکسلەر بە ھاوبەشی "[[پەیمانگای فۆرسایت]] - [[:en:Foresight_Institute|The Foresight Institute]]"ی دامەزراند بە مەبەستی بەرزکردنەوەی ئاستی ھۆشیاریی گشتی و فراوانکردنی تێگەیشتن لە چەمکەکان و لێکەوتەکانی تەکنۆلۆژیای نانۆ. دەرکەوتنی تەکنۆلۆژیای نانۆ وەکو بوارێکی زانستیی سەربەخۆ لە ھەشتاکانی سەدەی ڕابردوودا، لە دەرەنجامی یەکگرتنی کارە تیۆری و گشتییەکانی درێکسلەرەوە ھاتە ئاراوە کە چوارچێوەیەکی چەمکییانەی بۆ بوارەکە گەشەپێدا و لە ناو خەڵکیدا بڵاویکردەوە- شانبەشانی ئەو پێشکەوتنە تاقیکارییانەی کە سەرنجی زیاتریان بۆ ئاسۆکانی ئەم زانستە ڕاکێشا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Bayda |first=Samer |last2=Adeel |first2=Muhammad |last3=Tuccinardi |first3=Tiziano |last4=Cordani |first4=Marco |last5=Rizzolio |first5=Flavio |date=2019-12-27 |title=The History of Nanoscience and Nanotechnology: From Chemical–Physical Applications to Nanomedicine |journal=Molecules |language=en |volume=25 |issue=1 |pages=112 |doi=10.3390/molecules25010112 |issn=1420-3049 |pmc=6982820 |pmid=31892180 |doi-access=free}}</ref> لە ھەشتاکاندا، دوو پێشکەوتنی یەکجار گەورە (Breakthroughs) بوونە ھۆی ھەڵگیرساندنی چەخماخەی گەشەکردنی تەکنۆلۆژیای نانۆ. یەکەمیان، داھێنانی "مایکرۆسکۆپی سکانکردنی تونێلی - [[:en:Scanning_tunneling_microscope|Scanning tunneling microscope]]" بوو لە ساڵی ١٩٨١دا، کە وای کرد بینین و وێناکردنی ئەتۆمەکان و بەندەکان بە شێوەی تاک ببێتە واقیع، و دواتریش لە ساڵی ١٩٨٩دا بە سەرکەوتوویی بەکارھێنرا بۆ دەستکاریکردن و جێگۆڕکێپێکردنی ئەتۆمەکان. پەرەپێدەرانی ئەم مایکرۆسکۆپە، ([[گێرد بینینگ]]) و (ھاینرێک رۆرێر) لە [[تاقیگەی توێژینەوەی IBM لە زوریخ]]، لە ساڵی ١٩٨٦دا [[خەڵاتی نۆبێل لە فیزیک|خەڵاتی نۆبڵیان لە فیزیادا]] پێبەخشرا. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=15 October 1986 |ناونیشان=http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1986/press.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110605005907/http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1986/press.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 June 2011 |ڕێکەوتی سەردان=12 May 2011}}</ref><ref name="Binnig">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Binnig G, Rohrer H |year=1986 |title=Scanning tunneling microscopy |journal=IBM Journal of Research and Development |volume=30 |issue=4 |pages=355–369 |doi=10.1147/rd.441.0279}}</ref> ھەر لەو ساڵەدا، (بینینگ)، ([[:en:Calvin_Quate|کوەیت]])، و (گێربەر) مایکرۆسکۆپێکی ھاوشێوەیان بە ناوی "[[مایکرۆسکۆپی ھێزی ئەتۆمی]] - [[:en:Atomic_force_microscopy|Atomic force microscope]]" داھێنا. [[پەڕگە:C60_Molecule.svg|ڕاست|وێنۆک|"بەکمینستەرفولەرین C60 ([[:en:Buckminsterfullerene|Buckminsterfullerene]] C60)، کە بە "بەکیبۆڵ - [[:en:Buckminsterfullerene|Buckyball]]"یش دەناسرێت، ئەندامێکی دیار و نموونەیی ئەو [[:en:Allotropes_of_carbon|پێکھاتە کاربۆنییانەیە]] کە بە "[[فولەرینەکان]] - [[:en:Fullerene|Fullerenes]]" ناودەبرێن. ئەندامانی خێزانی فولەرین یەکێکن لە تەوەرە سەرەکییەکانی ئەو توێژینەوانەی کە دەکەونە ژێر چەتری (چوارچێوەی) زانستی تەکنۆلۆژیای نانۆوە."]]  {{multiple image|align=right|image1=Harold Kroto 2007.jpg|width1=150|alt1=|caption1=|image2=Iijima.jpg|width2=175|alt2=|caption2=|image3=Richard_Smalley.png|width3=115|alt3=|caption3=|footer=ھاری کرۆتۆ (لە ڕاستەوە)، شانبەشانی ڕیچارد سمالی (لە چەپەوە) و ڕۆبەرت کێرڵ، خەڵاتی نۆبڵی ساڵی ١٩٩٦یان لە بواری کیمیادا بەدەستھێنا، ئەمەش لەپای دۆزینەوەی گەردی (بەکمینستەرفولەرین - Buckminsterfullerene) لە ساڵی ١٩٨٥دا. لە کاتێکدا، سومیۆ ئیجیما (لە ناوەڕاستدا)، لەپای دۆزینەوەی (نانۆبۆڕی کاربۆن - Carbon nanotubes) لە ساڵی ١٩٩١دا، یەکەمین خەڵاتی (کاڤلی - Kavli)ی ساڵی ٢٠٠٨ی لە بواری زانستی نانۆدا پێبەخشرا.}} لە قۆناغی دووەمدا، [[فولیرین|فوولێرینەکان]] (Fullerenes) کە بە "تۆپە باکییەکان - Buckyballs" ناسراون، لە ساڵی ١٩٨٥دا لەلایەن [[ھاری کرۆتۆ]]، [[ڕیچارد سماڵی]] و [[ڕۆبێرت کێرڵەوە]] دۆزرانەوە، کە بەو ھۆیەوە لە ساڵی ١٩٩٦دا پێکەوە [[خەڵاتی نۆبێل لە کیمیا|خەڵاتی نۆبڵیان لە کیمیادا]] بەدەستھێنا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kroto HW, Heath JR, O'Brien SC, Curl RF, Smalley RE |year=1985 |title=C₆₀: Buckminsterfullerene |journal=Nature |volume=318 |issue=6042 |pages=162–3 |bibcode=1985Natur.318..162K |doi=10.1038/318162a0 |s2cid=4314237}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Adams WW, Baughman RH |date=December 2005 |title=Retrospective: Richard E. Smalley (1943-2005) |journal=Science |volume=310 |issue=5756 |page=1916 |doi=10.1126/science.1122120 |pmid=16373566 |doi-access=free}}</ref> لە سەرەتادا گەردیلەی C₆₀ وەک نانۆتەکنۆلۆژیا وەسف نەکرا؛ بەڵکو ئەم زاراوەیە بۆ کارەکانی دواتر و پەیوەست بە [[نانۆبۆڕی|نانۆبۆرییەکانی]] کاربۆن (کە ھەندێک جار بە "بۆرییەکانی گرافین" یان "بۆرییەکانی باکی" ناودەبرێن) بەکارھات، کە ئاسۆیەکی نوێیان بۆ بەکارھێنان لە ئامێر و ئەلیکترۆنیکە وردەکاندا (Nanoscale) نیشان دەدا. دۆزینەوەی نانۆبۆرییەکانی کاربۆن دەگەڕێتەوە بۆ "[[سومیۆ ئیجیما]]" لە کۆمپانیای NEC لە ساڵی ١٩٩١، <ref name="carbon">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Monthioux M, Kuznetsov V |year=2006 |title=Who should be given the credit for the discovery of carbon nanotubes? |url=http://www.cemes.fr/fichpdf/GuestEditorial.pdf |journal=[[Carbon (journal)|Carbon]] |volume=44 |issue=9 |pages=1621–3 |bibcode=2006Carbo..44.1621M |doi=10.1016/j.carbon.2006.03.019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090929073818/http://www.cemes.fr/fichpdf/GuestEditorial.pdf |archive-date=2009-09-29 |access-date=2019-07-09}}</ref> کە بەو ھۆیەوە ئیجیما لە ساڵی ٢٠٠٨دا یەکەمین خەڵاتی "[[کاڤلی]]" لە زانستی نانۆدا پێبەخشرا. لە سەرەتای ساڵانی ٢٠٠٠دا، ئەم بوارە سەرنجێکی زۆری زانستی، سیاسی و بازرگانی بۆ لای خۆی ڕاکێشا، ئەمەش بووە ھۆی دروستبوونی مشتومڕ و لە ھەمان کاتدا پێشکەوتنی گەورە. لە دەوروبەری پێناسە و لێکەوتە ئەگەرەکانی نانۆتەکنۆلۆژیا ململانێی فکری سەری ھەڵدا، کە ڕاپۆرتەکەی "[[ئەنجومەنی پادشایی|کۆمەڵەی شاھانە]] - Royal Society" سەبارەت بە نانۆتەکنۆلۆژیا نموونەیەکی دیاری ئەو سەردەمەیە. <ref name="royalsociety">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=July 2004 |ناونیشان=http://www.nanotec.org.uk/finalReport.htm |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110526060835/http://www.nanotec.org.uk/finalReport.htm |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 May 2011 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011 |پەڕە=xiii}}</ref> ھەروەھا گومان لەسەر توانای جێبەجێکردنی ئەو پێشبینییانە دروست بوو کە لایەنگرانی "نانۆتەکنۆلۆژیای گەردیلەیی" دەیانخستە ڕوو، ئەمەش گەیشتە لووتکەی خۆی لەو دیبەیتە گشتییەی لە نێوان "درێکسلەر" و "سماڵی" لە ساڵانی ٢٠٠١ و ٢٠٠٣دا ڕوویدا. <ref name="counterpoint">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |date=1 December 2003 |title=Nanotechnology: Drexler and Smalley make the case for and against 'molecular assemblers' |url=http://pubs.acs.org/cen/coverstory/8148/8148counterpoint.html |journal=Chemical & Engineering News |volume=81 |issue=48 |pages=37–42 |doi=10.1021/cen-v081n036.p037 |access-date=9 May 2010 |doi-access=free}}</ref> ھاوکات، بەرھەمە بازرگانییەکان کە لەسەر بنەمای پێشکەوتنەکانی نانۆتەکنۆلۆژیا داڕێژرابوون، دەستیان بە دەرکەوتن کرد. ئەم بەرھەمانە تەنیا لە ئاستی بەکارھێنانی جەماوەریی (Bulk applications) نانۆ-ماددەکاندا بوون و کۆنترۆڵکردنی وردی ئەتۆمیی ماددەیان لەخۆ نەدەگرت. ھەندێک لە نموونەکان بریتین لە: سەکۆی"سڵڤەر نانۆ" بۆ بەکارھێنانی نانۆ-تەنۆلکەی زیو وەک دژە بەکتریا، کرێمەکانی دژە خۆر کە لە نانۆ-تەنۆلکەکان پێکھاتوون، بەھێزکردنی ڕیشاڵەکانی کاربۆن بە بەکارھێنانی نانۆ-تەنۆلکەی سیلیکا، و بەکارھێنانی نانۆبۆرییەکانی کاربۆن لە دروستکردنی ئەو قوماشانەی کە پەڵە ناگرن. <ref name="americanelements">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.americanelements.com/nanomaterials-nanoparticles-nanotechnology.html |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20141226011154/http://www.americanelements.com/nanomaterials-nanoparticles-nanotechnology.html |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=26 December 2014 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011}}</ref> <ref name="emergingnano">{{بیرخستنەوەی وێب |ساڵ=2008 |ناونیشان=http://www.nanotechproject.org/inventories/consumer/analysis_draft/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20110505011238/http://www.nanotechproject.org/inventories/consumer/analysis_draft/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=5 May 2011 |ڕێکەوتی سەردان=13 May 2011}}</ref> حکومەتەکان دەستیان کرد بە ھاندانی لێکۆڵینەوەکان و دابینکردنی بودجە بۆ کەرتی نانۆتەکنۆلۆژیا؛ بۆ نموونە لە ئەمریکا "دەسپێشخەریی نیشتمانیی نانۆتەکنۆلۆژیا - NNI" دامەزرا کە پێناسەیەکی فەرمیی لەسەر بنەمای قەبارە بۆ نانۆتەکنۆلۆژیا جێگیر کرد و بودجەی بۆ توێژینەوەکان تەرخان کرد. لە ئەوروپاش لە ڕێگەی "پڕۆگرامە چوارچێوەییەکانی ئەوروپا بۆ توێژینەوە و گەشەپێدانی تەکنۆلۆژیا" ھەمان ھەنگاو نرا. لە ناوەڕاستی ساڵانی ٢٠٠٠دا، بایەخی زانستی بەم بوارە گەیشتە لوتکە. نەخشەڕێگاکانی نانۆتەکنۆلۆژیا جەختیان کردەوە سەر "دەستکاریی وردی ئەتۆمیی ماددە" و گفتوگۆیان دەربارەی توانا، ئامانج و بەکارھێنانی ئێستا و داھاتووی ئەم تەکنۆلۆژیایە کرد. <ref name="PNRoadmap">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.productivenanosystems.com/docs/Nanotech_Roadmap_2007_main.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130908014630/http://www.productivenanosystems.com/docs/Nanotech_Roadmap_2007_main.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-09-08}}</ref> <ref name="NASAroadmap">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=http://www.nasa.gov/pdf/501325main_TA10-Nanotech-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20130122114146/http://www.nasa.gov/pdf/501325main_TA10-Nanotech-DRAFT-Nov2010-A.pdf |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=2013-01-22}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان|٢}} {{پۆلی کۆمنز|Nanotechnology}} {{تووڵی دەروازە|فیزیک|تەکنۆلۆژیا|زانست}} [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:تەکنۆلۆژیای نانۆ]] [[پۆل:تەکنەلۆژیای نانۆ]] socmhwzxmyfhz863lpym78aa3sciqgi 0 296515 1590491 1590276 2026-06-15T12:03:34Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590491 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{Databox}} '''فۆلارین جێری بالۆگان''' (لەدایکبووی ٢٠٠١)بالۆگون نوێنەرایەتی ھەردوو وڵاتی ئەمریکا و ئینگلتەرای کرد لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی لاوان. لە مانگی ئایاری ٢٠٢٣ بڕیاریدا یاری بۆ ھەڵبژاردەی باڵای ئەمریکا بکات. یەکەم یاری خۆی لە مانگی حوزەیرانی ٢٠٢٣ ئەنجامدا و لە خولی نەتەوەکانی کۆنکاکافی ٢٠٢٣ی بردەوە و یەکەم گۆڵی لە یاری کۆتاییدا تۆمارکرد.<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/articles/c72r90y5dvgo|سەردێڕ=Arsenal: Folarin Balogun future will be 'subject of intense debate' |وێبگە=BBC Sport}}</ref> == پیشەی نێودەوڵەتی == [[پەڕگە:Folarin_Balogun_USMNT_v_Belgium_Mar_28_2026-109.jpg|وێنۆک|بالۆگان لە ساڵی ٢٠٢٦]] بالۆگان لە ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا لە دایک و باوکی نێجیری لەدایکبووە، و لە بەریتانیا گەورە بووە، پێش ئەوەی یاری بۆ ھەڵبژاردەی ئەمرکیا بکات، مافی ئەوەی ھەبووە نوێنەرایەتی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ئەمریکا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ئینگلتەرا|ئینگلتەرا]] و [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی نێجیریا|نێجیریا]] بکات لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Wynalda |یەکەم=Eric |ڕێکەوت=٢٥ی ئایاری ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.theguardian.com/football/2023/may/25/folarin-balogun-chose-the-us-over-england-he-may-have-created-a-2026-contender|سەردێڕ=Folarin Balogun chose the US over England. He may have created a 2026 contender |via=The Guardian}}</ref> === یاریکردن بۆ ھەڵبژاردەی باڵا === لە ١٦ی ئایاری ٢٠٢٣، [[فیفا]] داواکارییەکەی بالۆگونی پەسەند کرد بۆ گۆڕینی نوێنەرایەتیکردنی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی ویلایەتە یەکگرتووەکان|ھەڵبژاردەی ئەمریکا]]. لە ڕێگەی چەندین کۆبوونەوەوە لەلایەن ئەمریکاوە وەرگیرابوو، کە بریتی بوون لە سەیرکردنی یارییەکانی ئۆرلاندۆ ماجیک و نیویۆرک نیکس لە فلۆریدا. بالۆگون یەکەم بانگێشت نامەی بۆ پێکھاتەی سەرەکی ئەمریکا لە یەکی حوزەیران پێگەیشت، کە لە پێکھاتەی کۆتایی خولی نەتەوەکانی کۆنکاکافی ٢٠٢٣ دا بەشداری کرد.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.ussoccer.com/stories/2023/06/callaghan-selects-24-player-biosteel-usmnt-training-camp-roster-ahead-of-concacaf-nations-league|سەردێڕ=Callaghan Selects 24-Player BioSteel USMNT Training Camp Roster Ahead Of Concacaf Nations League Title Defense {{!}} U.S. Soccer Official Website |ڕێکەوتی سەردان=١ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|وێبگە=ussoccer.com}}</ref> لە ١٨ی حوزەیران، بالۆگون یەکەم گۆڵی خۆی بۆ ئەمریکا تۆمارکرد لە یاریی کۆتاییی خولی نەتەوەکانی کۆنکاکافی بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی کەنەدا|کەنەدا]].<ref name=":1">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.bbc.com/sport/articles/c72r90y5dvgo|سەردێڕ=Arsenal: Folarin Balogun future will be 'subject of intense debate' |وێبگە=BBC Sport}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/sport/articles/c72r90y5dvgo "Arsenal: Folarin Balogun future will be 'subject of intense debate'"]. </cite></ref> بالۆگون لە یارییەکانی [[کۆپا ئەمریکای ٢٠٢٤]] ھەڵبژێردرا. لە یاری یەکەمدا، بالۆگون گۆڵی دووەمی ئەمریکای تۆمارکرد لە بردنەوەیەکی ٢–٠ بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی بۆلیڤیا|بۆلیڤیا]]،<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40417439/copa-america-2024-usa-christian-pulisic-leader-bolivia |ڕێکەوتی سەردان=٢٣ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ESPN}}</ref> و لە دووەم یاریشدا گۆڵی یەکەمی تۆمارکرد لە دۆڕاندنەکەی ٢–١ لەسەر دەستی [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پەنەما|پەنەما]] کاتێک ئەمریکا بە ١٠ یاریزان یاریدەکرد دوای کارتێکی سوور کە لە خولەکی ١٨دا بە تیمۆسی ویا درا. سەرەڕای دۆڕاندنەکە، بالۆگان خەڵاتی باشترین پیاوی یارییەکەی پێبەخشرا.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.espn.com/soccer/story/_/id/40445847/player-ratings-tim-weah-red-sets-usmnt-back-folarin-balogun-effort |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=ESPN.com |زمان=en}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c844jrxewv8t|سەردێڕ=Copa America: USA 1-2 Panama - Timothy Weah suffers racist abuse after red card |وێبگە=BBC Sport}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٨ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|ناونیشان=https://www.cbssports.com/soccer/news/usa-soccer-condemns-racism-after-folarin-balogun-shared-abuse-he-received-on-social-media-following-usmnt-loss/|سەردێڕ=USA soccer condemns racism after Folarin Balogun shared abuse he received on social media following USMNT loss |ڕێکەوتی سەردان=٢٩ی حوزەیرانی ٢٠٢٤|وێبگە=CBSSports.com |زمان=en}}</ref> لە ٢٦ی ئایاری ٢٠٢٦، بالۆگون لە پێکھاتەی ٢٦ یاریزانی بۆ [[جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] ھەڵبژێردرا. لە ١٢ی حوزەیران لە یەکەم یاری جامی جیھانیی و یەکەم یاری قۆناغی کۆمەڵەکانی تیپەکە بەرامبەر [[ھەڵبژاردەی تۆپی پێی پاراگوای|پاراگوای]]، بالۆگان دوو گۆڵی تۆمارکرد و وەک باشترین یاریزانی یارییەکە دەستنیشانکرا. ئەم یارییە یەکەمجار بوو کە ئەمریکییەک لە ماوەی ٩٦ ساڵدا زیاتر لە گۆڵێک تۆمار بکات، لە دوای [[جامی جیھانیی فیفای ١٩٣٠]] لە ئۆرۆگوای، کاتێک بێرت پاتینۆید یەکەم ھاتریکی لە مێژووی مۆندیالدا تۆمارکرد، بەڕێکەوتیش بەرامبەر پاراگوای.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rindl |یەکەم=Live ReportingJoe |ناونیشان=https://www.bbc.co.uk/sport/football/live/c78y1jyknv1t|سەردێڕ=USA 4-1 Paraguay LIVE: Hosts open their World Cup campaign in impressive style |وێبگە=BBC Sport}}</ref> == ئاماژەکان == == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * [https://www.asmonaco.com/en/joueurs/folarin-balogun/ پڕۆفایلی] لە ماڵپەڕی ئەی ئێس مۆناکۆ ئێف سی {{پۆلی کۆمنز|Folarin Balogun}} {{تووڵی دەروازە|ژیاننامە|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|تۆپی پێ}} [[پۆل:وەرزشکارانی تاراوگەی ئینگلیزی لە فەرەنسا]] [[پۆل:یاریزانانی یانەی تۆپی پێی ئارسناڵ]] [[پۆل:یاریزانانی لیگ ١]] [[پۆل:یاریزانانی خولی تۆپی پێی ئینگلتەرا]] [[پۆل:یاریزانانی پرێمیەرلیگ]] [[پۆل:ھەڵبژاردەی ئینگلتەرای خوار تەمەن ٢١ ساڵ]] [[پۆل:یاریزانانی تۆپی پێی لاوانی ئینگلتەرا]] [[پۆل:زیندووان]] [[پۆل:لەدایکبووانی ٢٠٠١]] [[پۆل:یاریزانانی جامی جیھانیی فیفای ٢٠٢٦]] 33dw13l9q1qff7vewipl7yfk3alvgsj 0 296524 1590482 1590354 2026-06-15T12:02:14Z AramBot 39807 بۆت: بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ نرخی کۆنی پارامەترەکان نوێ کرایەوە؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590482 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = مێلانۆما{{ھن}}Melanoma | synonyms = مێلانۆمای مەترسیدار ({{بە ئینگلیزی|Malignant melanoma}}) | image = Melanoma.jpg | alt = A back irregular Tumor {{convert|2.5|cm|in|0|abbr=on}} by {{convert|1.5|cm|in|1|abbr=on}} | pronounce = {{IPAc-en|audio=En-melanoma.oga|ˌ|m|ɛ|l|ə|ˈ|n|oʊ|m|ə}} | field = [[Oncology]] and [[dermatology]] | symptoms = [[Nevus|Mole]] that is increasing in size, has irregular edges, change in color, itchiness, or [[ulcer (dermatology)|skin breakdown]].<ref name=NCI2015/> | complications = | onset = | duration = | causes = [[Ultraviolet light]] (Sun, [[tanning lamp|tanning devices]])<ref name=WCR2014/> | risks = Family history, many moles, [[immunosuppression|poor immune function]]<ref name=NCI2015/> | diagnosis = [[Tissue biopsy]]<ref name=NCI2015/> | differential = [[Seborrheic keratosis]], [[lentigo]], [[blue nevus]], [[dermatofibroma]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Goldstein BG, Goldstein AO |سەردێڕ= Diagnosis and management of malignant melanoma | journal = American Family Physician |بەرگ= ٦٣| issue = 7 |پەڕەکان= ١٣٥٩–٦٨, ١٣٧٤|ڕێکەوت= نیسانی ٢٠٠١| pmid = ١١٣١٠٦٥٠}}</ref> | prevention = [[کرێمی دژەخۆر]]، دوورکەوتنەوە لە تیشکی سەروو وەنەوشەیی<ref name=WCR2014/> | treatment = Surgery<ref name=NCI2015/> | medication = | prognosis = [[Five-year survival rates]] 100% (localized), 35% (disseminated) in the US (٢٠١٥–٢٠٢١)<ref name=SEER2026/> | frequency = ٣٫١ ملیۆن (٢٠١٥)<!-- prevalence --><ref name=GBD2015Pre/> | deaths = ٥٩،٨٠٠ (٢٠١٥)<ref name=GBD2015De/> }} <!-- پێناسە و نیشانەکان --> '''مێلانۆما''' ({{بە ئینگلیزی|Melanoma}}) جۆرێکە لە [[شێرپەنجە]]، بە شێوەیەکی گشتی [[شێرپەنجەی پێست]]؛ ئەم شێرپەنجەیە لە خانە بەرھەمھێنەرەکانی [[مێلانین]] کە بە [[مێلانۆسایت]] ناسراون گەشە دەکات.<ref name="NCI2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Melanoma Treatment – for health professionals |ناونیشان=http://www.cancer.gov/types/skin/hp/melanoma-treatment-pdq|وێبگە=National Cancer Institute|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150704213842/http://www.cancer.gov/types/skin/hp/melanoma-treatment-pdq|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> مێلانۆما بە شێوەیەکی گشتی لە پێستدا ڕوودەدات، بەڵام ڕەنگە بە دەگمەن لە دەم، ڕیخۆڵە یان چاویشدا ([[مێلانۆمای یووڤێئال]]) ببینرێت.<ref name="NCI2015" /><ref name="WCR2014" /> لە شێوازی زۆر دەگمەنتردا دەتوانرێت لە [[سی (ئەندام)|سییەکان]]یشدا ڕوو بدات، کە وەک مێلانۆمای سەرەتاییی سییەکان ناسراوە و تەنیا لە ٠٫٠١٪ی [[تومۆری سی|تومۆری سەرەتاییی سییەکان]]دا ڕوو دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ= Malignant melanoma of the lung: case series |journal= Kardiochirurgia I Torakochirurgia Polska = Polish Journal of Cardio-Thoracic Surgery |بەرگ= ١٢|issue= 1 |پەڕەکان= ٧٢–٧٦|doi= 10.5114/kitp.2015.50575 |pmid= ٢٦٣٣٦٤٨٥|pmc=٤٥٢٠٥٠٧| vauthors = Postrzech-Adamczyk K, Chabowski M, Głuszczyk-Ferenc B, Wodzińska A, Muszczyńska-Bernhard B, Szuba A, Janczak D}}</ref> لە مێینەکاندا، مێلانۆما زۆربەی جاران لە قاچەکان و لە نێرەکاندا، لە شوێنەکانی پشت ڕوو دەدات.<ref name=WCR2014/> مێلانۆما زۆر جار بە «مێلانۆمای مەترسیدار» دەناسرێت، بەڵام کۆمەڵگای پزیشکی جەخت لەوە دەکاتەوە کە شتێک نییە بە ناوی ''مێلانۆمای بێمەترسی'' و پێشنیاری ئەوە دەکەن کە پێویستە لە زاراوەی ''مێلانۆمای مەترسیدار'' دوور بکەونەوە چونکە زیادییە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| vauthors = Schwartzman RM, Orkin M |سەردێڕ=A Comparative Study of Diseases of Dog and Man |ڕێکەوت=١٩٦٢|بڵاوکەرەوە=Thomas |شوێن=Springfield, IL |پەڕە=٨٥|وتەگێڕانەوە=The term 'melanoma' in human medicine indicates a malignant growth; the prefix 'malignant' is redundant.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| vauthors = Bobonich M, Nolen ME |سەردێڕ=Dermatology for Advanced Practice Clinicians |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Wolters Kluwer |شوێن=Philadelphia |پەڕە=١٠٦|وتەگێڕانەوە=The term malignant melanoma is becoming obsolete because the word 'malignant' is redundant as there are no benign melanomas.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Farlex Partner Medical Dictionary |ڕێکەوت=٢٠١٢|ناونیشان=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/Melanoma%2c+Malignant |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە=Avoid the redundant phrase malignant melanoma. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220610135029/https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/Melanoma%2c+Malignant |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نزیکەی ٣٠٪ی مێلانۆمەکان لە [[خاڵ (پێست)|خاڵ]]ەکانەوە گەشە دەکەن.<ref name="Joshi 2025">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Joshi |یەکەم١=Urvashi Mitbander |دوایین٢=Kashani-Sabet |یەکەم٢=Mohammed |دوایین٣=Kirkwood |یەکەم٣=John M. |سەردێڕ=Cutaneous Melanoma: A Review |journal=JAMA |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٥|doi=10.1001/jama.2025.13074 |pmid=٤٠٨٥٣٥٥٧}}</ref> گۆڕانکارییەکانی خاڵێک کە دەتوانێت ئاماژە بە مێلانۆما بکات بریتین لە زۆربوون؛ بەتایبەتی زۆربوونی خێرا لە قەبارەدا، لێوارەکانی ناڕێکوپێک، گۆڕانی ڕەنگ، خوران، یان تێکچوونی پێست. <!-- ھۆکارەکان و دەستنیشانکردن --> ھۆکاری سەرەکیی مێلانۆما، بەرکەوتنی [[تیشکی سەروو وەنەوشەیی]]یە بۆ ئەو کەسانەی ئاستی مێلانینی [[ڕەنگی پێستی مرۆڤ|ڕەنگی پێست]]یان کەمە.<ref name=WCR2014/><ref name="SunM"/> تیشکی سەروو وەنەوشەیی لەوانەیە لە خۆر یان سەرچاوەی ترەوە بێت، وەک [[گڵۆپی دەباخیکردن]].<ref name=WCR2014/> ئەو کەسانەی کە خاڵی زۆر، مێژووی ئەندامانی تووشبووی خێزانی و [[سەرکوتی کۆئەندامی بەرگری|کۆئەندامی بەرگریی لاواز]]یان ھەیە مەترسیی زیاتریان لەسەرە.<ref name=NCI2015/> ھەروەھا ژمارەیەک [[تێکچوونی بۆماوەیی|نەخۆشیی بۆماوەیی]]ی دەگمەنیش، وەک [[زیرۆدەرما پیگمەنتۆسوم]]، مەترسییەکە زیاد دەکەن.<ref name=Az2014/> دەستنیشانکردن بە [[بایۆپسی]] و شیکاریی ھەر برینێکی پێست کە نیشانەکانی تووشبوون بە شێرپەنجەی ھەیە ئەنجام دەدرێت.<ref name=NCI2015/> <!-- خۆپاراستن، چارەسەرکردن و پێشبینیکردن --> دوورکەوتنەوە لە تیشکی سەروو وەنەوشەیی و بەکارھێنانی [[کرێمی دژەخۆر]] لە بارودۆخی تیشکدانەوەی زۆری سەروو وەنەوشەییی خۆر، ڕەنگە ڕێگری لە مێلانۆما بکات.<ref name=WCR2014/> چارەسەرکردن بە شێوەیەکی گشتی بریتییە لە لابردنی مێلانۆما و شانە تێکچووەکانی دەوروبەری بە نەشتەرگەری.<ref name=NCI2015/> بۆ ئەو کەسانەی کە شێرپەنجەکەیان ھەندێک گەورەترە، [[لیمفەگرێ]]کانی دەوروبەر ڕەنگە لەبەر دەرکەوتنی ئاستی بڵاوبوونەوە ([[مێتاستاز]]) پشکنینیان بۆ بکرێت.<ref name=NCI2015/> ئەگەر مێتاستاز ڕووی نەدابێت، زۆربەی تووشبووان چارەسەریان بۆ دەکرێت.<ref name=NCI2015/> بۆ ئەوانەی کە مێلانۆمایەکەیان گەشەی پێیدا کردووە، [[چارەسەرکردنی بەرگریی شێرپەنجە]]، [[دەرمانە ژینناسییەکان]]، [[چارەسەری تیشکی]] یان [[چارەسەری کیمیایی]] لەوانەیە مانەوەیان باشتر بکات.<ref name=NCI2015/><ref name="Syn2017">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Syn NL, Teng MW, Mok TS, Soo RA |سەردێڕ= De-novo and acquired resistance to immune checkpoint targeting | journal = The Lancet. Oncology |بەرگ= ١٨| issue = 12 |پەڕەکان= e٧٣١–e٧٤١|ڕێکەوت= کانوونی یەکەمی ٢٠١٧| pmid = ٢٩٢٠٨٤٣٩| doi = 10.1016/s1470-2045(17)30607-1}}</ref> بەھۆی چارەسەرکردن، ڕێژەی مانەوەی پێنج ساڵە لە ویلایەتە یەكگرتووەكان لەناو ئەو کەسانە کە نەخۆشییەکی ناوچەیییان ھەیە ١٠٠٪، لە شێوازی تەشەنەکردنی نەخۆشییەکە بۆ لیمفەگرێکان ٣٥٪ و لەناو ئەوانەی کە تەشەنەکردنی دوورمەودایان ھەیە ٣٥٪ تۆمار کراوە.<ref name=SEER2026>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SEER Stat Fact Sheets: Melanoma of the Skin|ناونیشان=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/melan.html|وێبگە=NCI|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەگەری دووبارەبوونەوە یان بڵاوبوونەوەی مێلانۆما بە ئەستوورییەکەی، خێراییی دابەشبوونی خانەکان و تێکچوون یان تێکنەچوونی پێستی سەرەوەی پەیوەندیی ھەیە.<ref name=WCR2014/> <!-- پەتاناسی --> مێلانۆما مەترسیدارترین جۆری شێرپەنجەی پێستە.<ref name=WCR2014/> لە ساڵی ٢٠١٥دا، ٣٫١ ملیۆن کەس نەخۆشیی چالاکیان ھەبووە کە بووە ھۆی مردنی ٥٩،٨٠٠ کەس.<ref name=GBD2015Pre>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet |بەرگ= ٣٨٨| issue = 10053 |پەڕەکان= ١٥٤٥–١٦٠٢|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٦| pmid = ٢٧٧٣٣٢٨٢| pmc = ٥٠٥٥٥٧٧| doi = 10.1016/S0140-6736(16)31678-6 | collaboration = GBD 2015 Disease Injury Incidence Prevalence Collaborators | vauthors = Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coggeshall M, Cornaby L, Dandona L, Dicker DJ, Dilegge T, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Fleming T, Forouzanfar MH, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kawashima T, Kemmer L}}</ref><ref name=GBD2015De>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet |بەرگ= ٣٨٨| issue = 10053 |پەڕەکان= ١٤٥٩–١٥٤٤|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٦| pmid = ٢٧٧٣٣٢٨١| pmc = ٥٣٨٨٩٠٣| doi = 10.1016/s0140-6736(16)31012-1 | collaboration = GBD 2015 Mortality Causes of Death Collaborators | vauthors = Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coates MM, Coggeshall M, Dandona L, Dicker DJ, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Foreman K, Forouzanfar MH, Fraser MS, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Huynh C, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kinfu Y, Kulikoff XR}}</ref> پێشبینی دەکرێت ڕێژەی تووشبوون بە مێلانۆما لە ئاست جیھاندا، لە ٣٣١،٧٢٢ تووشبوو لە ساڵی ٢٠٢٢دا، بۆ ٥١٠،٠٠٠ تووشبوو لە ساڵی ٢٠٤٠دا بەرز ببێتەوە.<ref name="Joshi 2025"/> ھەرچەندە لەگەڵ بەردەستبوونی چارەسەرە نوێترەکان، ڕێژەی مردن کەمتر دەبێتەوە مردن کەم دەبێتەوە.<ref name="Joshi 2025"/> نزیکەی ٨٠٪ی ڕێژەی تووشبوون لە ئاست جیھاندا لە کەسانی تەمەن ٥٠ ساڵ یان گەورەتر ڕوو دەدات.<ref name="Joshi 2025"/> ئوسترالیا و نیوزیلاند زۆرترین ڕێژەی تووشبوون بە مێلانۆمایان لە جیھاندا ھەیە.<ref name=WCR2014/> ڕێژەی بەرزی تووشبوون لە باکووری ئەورووپا و ئەمریکای باکووریشدا ڕوو دەدات، لە کاتێکدا ڕێژەی تووشبوون لە ئاسیا، ئەفریقا و ئەمریکای لاتیندا کەمترە.<ref name=WCR2014/> لە ویلایەتە یەکگرتووەکان مێلانۆما نزیکەی ١٫٦ ھێندە زیاتر لە پیاواندا بەراورد بە ژنان ڕوو دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=USCS Data Visualizations |ناونیشان=https://gis.cdc.gov/Cancer/USCS/DataViz.html |وێبگە=gis.cdc.gov |وتەگێڕانەوە=Need to select "melanoma" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200317210642/https://gis.cdc.gov/Cancer/USCS/DataViz.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> مێلانۆما لە دەیەی ١٩٦٠ەوە زیاتر لەو ناوچانەدا باوتر بووە کە زۆربەی دانیشتووانی لە [[کۆچکردنی ئەورووپییەکان|کەسانی بە ڕەچەڵەک ئەورووپی]] پێکدێن.<ref name="WCR2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=World Cancer Report|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٣٢-٠٤٢٩-٩|پەڕەکان=Chapter ٥.١٤|ناونیشان=https://www.iarc.fr/en/publications/pdfs-online/wcr/2003/WorldCancerReport.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140530232406/http://www.iarc.fr/en/publications/pdfs-online/wcr/2003/WorldCancerReport.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref><ref name="Az2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Azoury SC, Lange JR |سەردێڕ= Epidemiology, risk factors, prevention, and early detection of melanoma | journal = The Surgical Clinics of North America |بەرگ= ٩٤| issue = 5 |پەڕەکان= ٩٤٥–٦٢, vii|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| pmid = ٢٥٢٤٥٩٦٠| doi = 10.1016/j.suc.2014.07.013}}</ref> == نیشانەکان == نیشانە سەرەتاییەکانی مێلانۆما بریتین لە گۆڕانکاری لە شێوە یان ڕەنگی [[خاڵ (پێست)|خاڵەکان]]ی پێشوو، یانیش لە [[مێلانۆمای گرێدار]]دا دەرکەوتنی گرێیەکی نوێ لە ھەر شوێنێکی پێستدا. لە قۆناغەکانی دواتردا، ڕەنگە خاڵەکە [[خوران]]، [[برینی پێست|برین]] یان خوێنبەربوونی ھەبێت. نیشانە سەرەتاییەکانی مێلانۆما{{تێبینی|بە شێوازی کورتکراوی پیتی سەرەتای ھەر نیشانەیەک بە ئینگلیزی دەبێتە ABCDEEFG.}} بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cdc.gov/cancer/skin/basic_info/symptoms.htm|سەردێڕ=CDC - What Are the Symptoms of Skin Cancer?|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=www.cdc.gov|زمان=en-us|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181207125444/https://www.cdc.gov/cancer/skin/basic_info/symptoms.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Daniel Jensen J, Elewski BE |سەردێڕ= The ABCDEF Rule: Combining the "ABCDE Rule" and the "Ugly Duckling Sign" in an Effort to Improve Patient Self-Screening Examinations | journal = The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology |بەرگ= ٨| issue = 2 |پەڕە= ١٥|ڕێکەوت= شوباتی ٢٠١٥| pmid = ٢٥٧٤١٣٩٧| pmc = ٤٣٤٥٩٢٧}}</ref> * ناھاوسەنگی * سنوورەکان (ناڕێکی بە لێوار و گۆشەوە) * ڕەنگ ([[جۆراوجۆری (شانەناسی)|جۆراوجۆر]]) * تیرە (گەورەتر لە ٦ میلیمەتر وەک قەبارەی [[ڕەشکەرەوە]]ی پێنووسێک) * پەرەسەندن بە تێپەڕبوونی کات ئەم پۆلێنکردنە مێلانۆمای گرێدار کە پۆلێنبەندیی تایبەتی خۆی ھەیە ناگرێتەوە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.molemap.co.nz/knowledge-centre/efg-nodular-melanomas|سەردێڕ=The EFG of Nodular Melanomas {{!}} MoleMap New Zealand|وێبگە=The EFG of Nodular Melanomas {{!}} MoleMap New Zealand|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190202041434/https://www.molemap.co.nz/knowledge-centre/efg-nodular-melanomas|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * بەرزتر لە ئاستی پێست * ھەستی ڕەقبوون لە کاتی دەستلێدان * گەشەکردن مێلانۆمای گوازراو لەوانەیە ببێتە ھۆی نیشانە نادیاریکراوەکانی [[سیندرۆمی پارانیۆپلاستیک|پارانیۆپلاستیک]]، لەوانە لەدەستدانی ئارەزووی خواردن، [[دڵتێکەڵھاتن]]، ڕشانەوە و ماندووبوون. [[مێتاستازی مێشک|مێتاستازەکانی مێشک]] بەتایبەتی لە نەخۆشانی تووشبوو بە مێلانۆمای گوازراوەدا باوترن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Fiddler IJ |سەردێڕ= Melanoma Metastasis | journal = Cancer Control |بەرگ= ٢| issue = 5 |پەڕەکان= ٣٩٨–٤٠٤|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٩٥| pmid = ١٠٨٦٢١٨٠| doi = 10.1177/107327489500200503 | doi-access = free}}</ref> شوێنە باوەکانی تری مێتاستازی مێلانۆما بریتین لە [[جەرگ]]، ڕیخۆڵەکان، [[ئێسک]]، [[سی (ئەندام)|سییەکان]] و لیمفەگرێ دوورەکان.<ref name="Joshi 2025"/> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{sister project links||d=Q180614|c=Category:Melanoma|n=no|q=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=مێلانۆما|species=no}} {{Medical resources | DiseasesDB = 7947 | ICD11 = {{ICD11|XH4846}} | ICD10 = {{ICD10|C|43|9|c|43}}, {{ICD10|D03}} | ICD9 = {{ICD9|172.9}} | ICDO = {{ICDO|8720|3}} | OMIM = 155600 | MedlinePlus = 000850 | eMedicineSubj = derm | eMedicineTopic = 257 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|1386}} {{eMedicine2|ent|27}} {{eMedicine2|plastic|456}} | MeshID = D008545 }} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:مێلانۆما| ]] [[پۆل:شێرپەنجەی پێست]] [[پۆل:بیرھێنەرەوە پزیشکییەکان]] mkilz8uqvdvxzx80saen2sdbad80xu1 1590617 1590482 2026-06-15T19:26:55Z Hivja 64112 1590617 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = مێلانۆما{{ھن}}Melanoma | synonyms = مێلانۆمای مەترسیدار ({{بە ئینگلیزی|Malignant melanoma}}) | image = Melanoma.jpg | alt = A back irregular Tumor {{convert|2.5|cm|in|0|abbr=on}} by {{convert|1.5|cm|in|1|abbr=on}} | pronounce = {{IPAc-en|audio=En-melanoma.oga|ˌ|m|ɛ|l|ə|ˈ|n|oʊ|m|ə}} | field = [[Oncology]] and [[dermatology]] | symptoms = [[Nevus|Mole]] that is increasing in size, has irregular edges, change in color, itchiness, or [[ulcer (dermatology)|skin breakdown]].<ref name=NCI2015/> | complications = | onset = | duration = | causes = [[Ultraviolet light]] (Sun, [[tanning lamp|tanning devices]])<ref name=WCR2014/> | risks = Family history, many moles, [[immunosuppression|poor immune function]]<ref name=NCI2015/> | diagnosis = [[Tissue biopsy]]<ref name=NCI2015/> | differential = [[Seborrheic keratosis]], [[lentigo]], [[blue nevus]], [[dermatofibroma]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Goldstein BG, Goldstein AO |سەردێڕ= Diagnosis and management of malignant melanoma | journal = American Family Physician |بەرگ= ٦٣| issue = 7 |پەڕەکان= ١٣٥٩–٦٨, ١٣٧٤|ڕێکەوت= نیسانی ٢٠٠١| pmid = ١١٣١٠٦٥٠}}</ref> | prevention = [[کرێمی دژەخۆر]]، دوورکەوتنەوە لە تیشکی سەروو وەنەوشەیی<ref name=WCR2014/> | treatment = Surgery<ref name=NCI2015/> | medication = | prognosis = [[Five-year survival rates]] 100% (localized), 35% (disseminated) in the US (٢٠١٥–٢٠٢١)<ref name=SEER2026/> | frequency = ٣٫١ ملیۆن (٢٠١٥)<!-- prevalence --><ref name=GBD2015Pre/> | deaths = ٥٩،٨٠٠ (٢٠١٥)<ref name=GBD2015De/> }} <!-- پێناسە و نیشانەکان --> '''مێلانۆما''' ({{بە ئینگلیزی|Melanoma}}) جۆرێکە لە [[شێرپەنجە]]، بە شێوەیەکی گشتی [[شێرپەنجەی پێست]]؛ ئەم شێرپەنجەیە لە خانە بەرھەمھێنەرەکانی [[مێلانین]] کە بە [[مێلانۆسایت]] ناسراون گەشە دەکات.<ref name="NCI2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Melanoma Treatment – for health professionals |ناونیشان=http://www.cancer.gov/types/skin/hp/melanoma-treatment-pdq|وێبگە=National Cancer Institute|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150704213842/http://www.cancer.gov/types/skin/hp/melanoma-treatment-pdq|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> مێلانۆما بە شێوەیەکی گشتی لە پێستدا ڕوودەدات، بەڵام ڕەنگە بە دەگمەن لە دەم، ڕیخۆڵە یان چاویشدا ([[مێلانۆمای یووڤێئال]]) ببینرێت.<ref name="NCI2015" /><ref name="WCR2014" /> لە شێوازی زۆر دەگمەنتردا دەتوانرێت لە [[سی (ئەندام)|سییەکان]]یشدا ڕوو بدات، کە وەک مێلانۆمای سەرەتاییی سییەکان ناسراوە و تەنیا لە ٠٫٠١٪ی [[تومۆری سی|تومۆری سەرەتاییی سییەکان]]دا ڕوو دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ= Malignant melanoma of the lung: case series |journal= Kardiochirurgia I Torakochirurgia Polska = Polish Journal of Cardio-Thoracic Surgery |بەرگ= ١٢|issue= 1 |پەڕەکان= ٧٢–٧٦|doi= 10.5114/kitp.2015.50575 |pmid= ٢٦٣٣٦٤٨٥|pmc=٤٥٢٠٥٠٧| vauthors = Postrzech-Adamczyk K, Chabowski M, Głuszczyk-Ferenc B, Wodzińska A, Muszczyńska-Bernhard B, Szuba A, Janczak D}}</ref> لە مێینەکاندا، مێلانۆما زۆربەی جاران لە قاچەکان و لە نێرەکاندا، لە شوێنەکانی پشت ڕوو دەدات.<ref name=WCR2014/> مێلانۆما زۆر جار بە «مێلانۆمای مەترسیدار» دەناسرێت، بەڵام کۆمەڵگای پزیشکی جەخت لەوە دەکاتەوە کە شتێک نییە بە ناوی ''مێلانۆمای بێمەترسی'' و پێشنیاری ئەوە دەکەن کە پێویستە لە زاراوەی ''مێلانۆمای مەترسیدار'' دوور بکەونەوە چونکە زیادییە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| vauthors = Schwartzman RM, Orkin M |سەردێڕ=A Comparative Study of Diseases of Dog and Man |ڕێکەوت=١٩٦٢|بڵاوکەرەوە=Thomas |شوێن=Springfield, IL |پەڕە=٨٥|وتەگێڕانەوە=The term 'melanoma' in human medicine indicates a malignant growth; the prefix 'malignant' is redundant.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| vauthors = Bobonich M, Nolen ME |سەردێڕ=Dermatology for Advanced Practice Clinicians |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Wolters Kluwer |شوێن=Philadelphia |پەڕە=١٠٦|وتەگێڕانەوە=The term malignant melanoma is becoming obsolete because the word 'malignant' is redundant as there are no benign melanomas.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Farlex Partner Medical Dictionary |ڕێکەوت=٢٠١٢|ناونیشان=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/Melanoma%2c+Malignant |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە=Avoid the redundant phrase malignant melanoma. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220610135029/https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/Melanoma%2c+Malignant |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نزیکەی ٣٠٪ی مێلانۆمەکان لە [[خاڵ (پێست)|خاڵ]]ەکانەوە گەشە دەکەن.<ref name="Joshi 2025">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Joshi |یەکەم١=Urvashi Mitbander |دوایین٢=Kashani-Sabet |یەکەم٢=Mohammed |دوایین٣=Kirkwood |یەکەم٣=John M. |سەردێڕ=Cutaneous Melanoma: A Review |journal=JAMA |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٥|doi=10.1001/jama.2025.13074 |pmid=٤٠٨٥٣٥٥٧}}</ref> گۆڕانکارییەکانی خاڵێک کە دەتوانێت ئاماژە بە مێلانۆما بکات بریتین لە زۆربوون؛ بەتایبەتی زۆربوونی خێرا لە قەبارەدا، لێوارەکانی ناڕێکوپێک، گۆڕانی ڕەنگ، خوران، یان تێکچوونی پێست. <!-- ھۆکارەکان و دەستنیشانکردن --> ھۆکاری سەرەکیی مێلانۆما، بەرکەوتنی [[تیشکی سەروو وەنەوشەیی]]یە بۆ ئەو کەسانەی ئاستی مێلانینی [[ڕەنگی پێستی مرۆڤ|ڕەنگی پێست]]یان کەمە.<ref name=WCR2014/><ref name="SunM"/> تیشکی سەروو وەنەوشەیی لەوانەیە لە خۆر یان سەرچاوەی ترەوە بێت، وەک [[گڵۆپی دەباخیکردن]].<ref name=WCR2014/> ئەو کەسانەی کە خاڵی زۆر، مێژووی ئەندامانی تووشبووی خێزانی و [[سەرکوتی کۆئەندامی بەرگری|کۆئەندامی بەرگریی لاواز]]یان ھەیە مەترسیی زیاتریان لەسەرە.<ref name=NCI2015/> ھەروەھا ژمارەیەک [[تێکچوونی بۆماوەیی|نەخۆشیی بۆماوەیی]]ی دەگمەنیش، وەک [[زیرۆدەرما پیگمەنتۆسوم]]، مەترسییەکە زیاد دەکەن.<ref name=Az2014/> دەستنیشانکردن بە [[بایۆپسی]] و شیکاریی ھەر برینێکی پێست کە نیشانەکانی تووشبوون بە شێرپەنجەی ھەیە ئەنجام دەدرێت.<ref name=NCI2015/> <!-- خۆپاراستن، چارەسەرکردن و پێشبینیکردن --> دوورکەوتنەوە لە تیشکی سەروو وەنەوشەیی و بەکارھێنانی [[کرێمی دژەخۆر]] لە بارودۆخی تیشکدانەوەی زۆری سەروو وەنەوشەییی خۆر، ڕەنگە ڕێگری لە مێلانۆما بکات.<ref name=WCR2014/> چارەسەرکردن بە شێوەیەکی گشتی بریتییە لە لابردنی مێلانۆما و شانە تێکچووەکانی دەوروبەری بە نەشتەرگەری.<ref name=NCI2015/> بۆ ئەو کەسانەی کە شێرپەنجەکەیان ھەندێک گەورەترە، [[لیمفەگرێ]]کانی دەوروبەر ڕەنگە لەبەر دەرکەوتنی ئاستی بڵاوبوونەوە ([[مێتاستاز]]) پشکنینیان بۆ بکرێت.<ref name=NCI2015/> ئەگەر مێتاستاز ڕووی نەدابێت، زۆربەی تووشبووان چارەسەریان بۆ دەکرێت.<ref name=NCI2015/> بۆ ئەوانەی کە مێلانۆمایەکەیان گەشەی پێیدا کردووە، [[چارەسەرکردنی بەرگریی شێرپەنجە]]، [[دەرمانە ژینناسییەکان]]، [[چارەسەری تیشکی]] یان [[چارەسەری کیمیایی]] لەوانەیە مانەوەیان باشتر بکات.<ref name=NCI2015/><ref name="Syn2017">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Syn NL, Teng MW, Mok TS, Soo RA |سەردێڕ= De-novo and acquired resistance to immune checkpoint targeting | journal = The Lancet. Oncology |بەرگ= ١٨| issue = 12 |پەڕەکان= e٧٣١–e٧٤١|ڕێکەوت= کانوونی یەکەمی ٢٠١٧| pmid = ٢٩٢٠٨٤٣٩| doi = 10.1016/s1470-2045(17)30607-1}}</ref> بەھۆی چارەسەرکردن، ڕێژەی مانەوەی پێنج ساڵە لە ویلایەتە یەكگرتووەكان لەناو ئەو کەسانە کە نەخۆشییەکی ناوچەیییان ھەیە ١٠٠٪، لە شێوازی تەشەنەکردنی نەخۆشییەکە بۆ لیمفەگرێکان ٣٥٪ و لەناو ئەوانەی کە تەشەنەکردنی دوورمەودایان ھەیە ٣٥٪ تۆمار کراوە.<ref name=SEER2026>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SEER Stat Fact Sheets: Melanoma of the Skin|ناونیشان=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/melan.html|وێبگە=NCI|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەگەری دووبارەبوونەوە یان بڵاوبوونەوەی مێلانۆما بە ئەستوورییەکەی، خێراییی دابەشبوونی خانەکان و تێکچوون یان تێکنەچوونی پێستی سەرەوەی پەیوەندیی ھەیە.<ref name=WCR2014/> <!-- پەتاناسی --> مێلانۆما مەترسیدارترین جۆری شێرپەنجەی پێستە.<ref name=WCR2014/> لە ساڵی ٢٠١٥دا، ٣٫١ ملیۆن کەس نەخۆشیی چالاکیان ھەبووە کە بووە ھۆی مردنی ٥٩،٨٠٠ کەس.<ref name=GBD2015Pre>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet |بەرگ= ٣٨٨| issue = 10053 |پەڕەکان= ١٥٤٥–١٦٠٢|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٦| pmid = ٢٧٧٣٣٢٨٢| pmc = ٥٠٥٥٥٧٧| doi = 10.1016/S0140-6736(16)31678-6 | collaboration = GBD 2015 Disease Injury Incidence Prevalence Collaborators | vauthors = Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coggeshall M, Cornaby L, Dandona L, Dicker DJ, Dilegge T, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Fleming T, Forouzanfar MH, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kawashima T, Kemmer L}}</ref><ref name=GBD2015De>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet |بەرگ= ٣٨٨| issue = 10053 |پەڕەکان= ١٤٥٩–١٥٤٤|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٦| pmid = ٢٧٧٣٣٢٨١| pmc = ٥٣٨٨٩٠٣| doi = 10.1016/s0140-6736(16)31012-1 | collaboration = GBD 2015 Mortality Causes of Death Collaborators | vauthors = Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coates MM, Coggeshall M, Dandona L, Dicker DJ, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Foreman K, Forouzanfar MH, Fraser MS, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Huynh C, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kinfu Y, Kulikoff XR}}</ref> پێشبینی دەکرێت ڕێژەی تووشبوون بە مێلانۆما لە ئاست جیھاندا، لە ٣٣١،٧٢٢ تووشبوو لە ساڵی ٢٠٢٢دا، بۆ ٥١٠،٠٠٠ تووشبوو لە ساڵی ٢٠٤٠دا بەرز ببێتەوە.<ref name="Joshi 2025"/> ھەرچەندە لەگەڵ بەردەستبوونی چارەسەرە نوێترەکان، ڕێژەی مردن کەمتر دەبێتەوە مردن کەم دەبێتەوە.<ref name="Joshi 2025"/> نزیکەی ٨٠٪ی ڕێژەی تووشبوون لە ئاست جیھاندا لە کەسانی تەمەن ٥٠ ساڵ یان گەورەتر ڕوو دەدات.<ref name="Joshi 2025"/> ئوسترالیا و نیوزیلاند زۆرترین ڕێژەی تووشبوون بە مێلانۆمایان لە جیھاندا ھەیە.<ref name=WCR2014/> ڕێژەی بەرزی تووشبوون لە باکووری ئەورووپا و ئەمریکای باکووریشدا ڕوو دەدات، لە کاتێکدا ڕێژەی تووشبوون لە ئاسیا، ئەفریقا و ئەمریکای لاتیندا کەمترە.<ref name=WCR2014/> لە ویلایەتە یەکگرتووەکان مێلانۆما نزیکەی ١٫٦ ھێندە زیاتر لە پیاواندا بەراورد بە ژنان ڕوو دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=USCS Data Visualizations |ناونیشان=https://gis.cdc.gov/Cancer/USCS/DataViz.html |وێبگە=gis.cdc.gov |وتەگێڕانەوە=Need to select "melanoma" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200317210642/https://gis.cdc.gov/Cancer/USCS/DataViz.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> مێلانۆما لە دەیەی ١٩٦٠ەوە زیاتر لەو ناوچانەدا باوتر بووە کە زۆربەی دانیشتووانی لە [[کۆچکردنی ئەورووپییەکان|کەسانی بە ڕەچەڵەک ئەورووپی]] پێکدێن.<ref name="WCR2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=World Cancer Report|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٣٢-٠٤٢٩-٩|پەڕەکان=Chapter ٥.١٤|ناونیشان=https://www.iarc.fr/en/publications/pdfs-online/wcr/2003/WorldCancerReport.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140530232406/http://www.iarc.fr/en/publications/pdfs-online/wcr/2003/WorldCancerReport.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref><ref name="Az2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Azoury SC, Lange JR |سەردێڕ= Epidemiology, risk factors, prevention, and early detection of melanoma | journal = The Surgical Clinics of North America |بەرگ= ٩٤| issue = 5 |پەڕەکان= ٩٤٥–٦٢, vii|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| pmid = ٢٥٢٤٥٩٦٠| doi = 10.1016/j.suc.2014.07.013}}</ref> == نیشانەکان == نیشانە سەرەتاییەکانی مێلانۆما بریتین لە گۆڕانکاری لە شێوە یان ڕەنگی [[خاڵ (پێست)|خاڵەکان]]ی پێشوو، یانیش لە [[مێلانۆمای گرێدار]]دا دەرکەوتنی گرێیەکی نوێ لە ھەر شوێنێکی پێستدا. لە قۆناغەکانی دواتردا، ڕەنگە خاڵەکە [[خوران]]، [[برینی پێست|برین]] یان خوێنبەربوونی ھەبێت. نیشانە سەرەتاییەکانی مێلانۆما{{تێبینی|بە شێوازی کورتکراوی پیتی سەرەتای ھەر نیشانەیەک بە ئینگلیزی دەبێتە ABCDEEFG.}} بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cdc.gov/cancer/skin/basic_info/symptoms.htm|سەردێڕ=CDC - What Are the Symptoms of Skin Cancer?|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=www.cdc.gov|زمان=en-us|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181207125444/https://www.cdc.gov/cancer/skin/basic_info/symptoms.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Daniel Jensen J, Elewski BE |سەردێڕ= The ABCDEF Rule: Combining the "ABCDE Rule" and the "Ugly Duckling Sign" in an Effort to Improve Patient Self-Screening Examinations | journal = The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology |بەرگ= ٨| issue = 2 |پەڕە= ١٥|ڕێکەوت= شوباتی ٢٠١٥| pmid = ٢٥٧٤١٣٩٧| pmc = ٤٣٤٥٩٢٧}}</ref> * ناھاوسەنگی * سنوورەکان (ناڕێکی بە لێوار و گۆشەوە) * ڕەنگ ([[جۆراوجۆری (شانەناسی)|جۆراوجۆر]]) * تیرە (گەورەتر لە ٦ میلیمەتر وەک قەبارەی [[ڕەشکەرەوە]]ی پێنووسێک) * پەرەسەندن بە تێپەڕبوونی کات ئەم پۆلێنکردنە مێلانۆمای گرێدار کە پۆلێنبەندیی تایبەتی خۆی ھەیە ناگرێتەوە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.molemap.co.nz/knowledge-centre/efg-nodular-melanomas|سەردێڕ=The EFG of Nodular Melanomas {{!}} MoleMap New Zealand|وێبگە=The EFG of Nodular Melanomas {{!}} MoleMap New Zealand|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190202041434/https://www.molemap.co.nz/knowledge-centre/efg-nodular-melanomas|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * بەرزتر لە ئاستی پێست * ھەستی ڕەقبوون لە کاتی دەستلێدان * گەشەکردن مێلانۆمای گوازراو لەوانەیە ببێتە ھۆی نیشانە نادیاریکراوەکانی [[سیندرۆمی پارانیۆپلاستیک|پارانیۆپلاستیک]]، لەوانە لەدەستدانی ئارەزووی خواردن، [[دڵتێکەڵھاتن]]، ڕشانەوە و ماندووبوون. [[مێتاستازی مێشک|مێتاستازەکانی مێشک]] بەتایبەتی لە نەخۆشانی تووشبوو بە مێلانۆمای گوازراوەدا باوترن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Fiddler IJ |سەردێڕ= Melanoma Metastasis | journal = Cancer Control |بەرگ= ٢| issue = 5 |پەڕەکان= ٣٩٨–٤٠٤|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٩٥| pmid = ١٠٨٦٢١٨٠| doi = 10.1177/107327489500200503 | doi-access = free}}</ref> شوێنە باوەکانی تری مێتاستازی مێلانۆما بریتین لە [[جەرگ]]، ڕیخۆڵەکان، [[ئێسک]]، [[سی (ئەندام)|سییەکان]] و لیمفەگرێ دوورەکان.<ref name="Joshi 2025"/> == مێژوو == Although melanoma is not a new disease, evidence for its occurrence in antiquity is rather scarce. However, one example lies in a 1960s examination of nine [[Peru]]vian mummies, [[radiocarbon]] dated to be approximately 2400 years old, which showed apparent signs of melanoma: melanotic masses in the skin and diffuse metastases to the bones.<ref name="urteaga">{{cite journal | vauthors = Urteaga O, Pack GT | title = On the antiquity of melanoma | journal = Cancer | volume = 19 | issue = 5 | pages = 607–610 | date = May 1966 | pmid = 5326247 | doi = 10.1002/1097-0142(196605)19:5<607::AID-CNCR2820190502>3.0.CO;2-8 | doi-access = free }}</ref> [[John Hunter (surgeon)|John Hunter]] is reported to be the first to operate on metastatic melanoma in 1787. Although not knowing precisely what it was, he described it as a "cancerous fungous excrescence". The excised tumor was preserved in the [[Hunterian and Wellcome Museums|Hunterian Museum]] of the [[Royal College of Surgeons of England]]. It was not until 1968 that microscopic examination of the specimen revealed it to be an example of metastatic melanoma.<ref name="bodenham">{{cite journal | vauthors = Bodenham DC | title = A study of 650 observed malignant melanomas in the South-West region | journal = Annals of the Royal College of Surgeons of England | volume = 43 | issue = 4 | pages = 218–239 | date = October 1968 | pmid = 5698493 | pmc = 2312310 }}</ref> The French physician [[René Laennec]] was the first to describe melanoma as a disease entity. His report was initially presented during a lecture for the Faculté de Médecine de Paris in 1804 and then published as a bulletin in 1806.<ref name="laennec">{{cite journal | vauthors = Laennec RT |year= 1806 |title= Sur les melanoses |journal= Bulletin de la Faculté de Médecine de Paris |volume= 1 |pages= 24–26}}</ref> The first English-language report of melanoma was presented by an English general practitioner from Stourbridge, William Norris, in 1820.<ref name="norris1">{{cite journal | vauthors = Norris W | title = Case of Fungoid Disease | journal = Edinburgh Medical and Surgical Journal | volume = 16 | issue = 65 | pages = 562–565 | date = October 1820 | pmid = 30332089 | pmc = 5830209 }}</ref> In his later work in 1857 he remarked that there is a familial predisposition for development of melanoma (''Eight Cases of [[Melanosis]] with Pathological and Therapeutical Remarks on That Disease''). Norris was also a pioneer in suggesting a link between nevi and melanoma and the possibility of a relationship between melanoma and environmental exposures, by observing that most of his patients had pale complexions.<ref>Norris W. Eight cases of Melanosis with pathological and therapeutical remarks on that disease. London: Longman; 1857.</ref> He also described that melanomas could be amelanotic and later showed the metastatic nature of melanoma by observing that they can disseminate to other visceral organs. The first formal acknowledgment of advanced melanoma as untreatable came from [[Samuel Cooper (surgeon)|Samuel Cooper]] in 1840. He stated that the only chance for a cure depends upon the early removal of the disease (i.e., early excision of the malignant mole) ...'<ref name="cooper">{{cite book| vauthors = Cooper S |title=The First Lines of the Theory and Practice of Surgery: Including the Principle Operations|url=https://books.google.com/books?id=hgE0AQAAMAAJ|year=1844|publisher=S.S. and W. Wood|access-date=14 December 2017|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804234929/https://books.google.com/books?id=hgE0AQAAMAAJ|url-status=live}}</ref> More than one and a half centuries later, this situation remains largely unchanged. ===Terminology=== The word ''melanoma'' came to English from 19th-century [[Neo-Latin]]<ref name="MW_Collegiate">{{Citation |author=Merriam-Webster |author-link=Merriam-Webster |title=Merriam-Webster's Collegiate Dictionary |publisher=Merriam-Webster |url=http://unabridged.merriam-webster.com/collegiate/ |access-date=20 July 2018 |archive-date=10 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010163505/https://unabridged.merriam-webster.com/subscriber/login?redirect_to=%2Fcollegiate%2F }}</ref> and uses [[classical compound|combining forms]] derived from [[ancient Greek]] roots: ''[[wikt:melano-#Prefix|melano-]]'' (denoting [[melanin]]) + ''[[wikt:-oma#Suffix|-oma]]'' (denoting a tissue mass and especially a [[neoplasm]]), in turn from [[Greek language|Greek]] [[wikt:μέλας|μέλας]] ''melas'', "dark",<ref>{{cite web | vauthors = Liddell HG, Scott R | url = https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dme%2Flas | title = μέλας | archive-url = https://web.archive.org/web/20110605183904/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dme%2Flas | archive-date = 5 June 2011| work = A Greek-English Lexicon | publisher = Perseus }}</ref> and [[wikt:-ωμα|-ωμα]] ''oma'', "process". The word ''melanoma'' has a long history of being used [[word sense|in a broader sense]] to refer to any [[melanocytic tumor]], typically, but not always malignant,<ref name="Dorlands">{{cite web |title=Dorland's Illustrated Medical Dictionary |publisher=Elsevier |url=http://dorlands.com/ |access-date=20 July 2018 |archive-date=11 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111192614/http://dorlands.com/ |url-status=live }}</ref><ref name="AHD">{{cite web |title=The American Heritage Dictionary of the English Language |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |url=https://ahdictionary.com/ |access-date=20 July 2018 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925104737/https://ahdictionary.com/ |url-status=live }}</ref> but today the narrower sense referring only to malignant types has become so dominant that benign tumors are usually not called melanomas anymore and the word ''melanoma'' is now usually taken to mean malignant melanoma unless otherwise specified. Terms such as "benign [[melanocytic tumor]]" unequivocally label the benign types, and modern histopathologic tumor classifications used in medicine do not use the word for benign tumors. == توێژینەوە == توێژینەوەکانی چارەسەری دەرمانی بۆ مێلانۆمایەک کە ناکرێت نەشتەرگەریی بۆ بکرێت یان بڵاو بووەتەوە بەردەوامە.<ref name="melanoma2012">{{cite journal|title=Drugs in Clinical Development for Melanoma|journal=Pharmaceutical Medicine|date=23 December 2012|volume=26|issue=3|pages=171–83|doi=10.1007/BF03262391|url=http://adisonline.com/pharmaceuticalmedicine/Abstract/2012/26030/Drugs_in_Clinical_Development_for_Melanoma__.4.aspx|s2cid=13247048|access-date=12 June 2012|url-access=subscription}}</ref> === چارەسە ئامانجدارەکان === لە توێژینەوە نۆرینگەیییەکاندا، چارەسەری خانەی ھەڵبژێردراو و [[چارەسەکردنی بۆھێلی]] تاقی دەکرێتەوە.<ref>{{cite journal | vauthors = Sotomayor MG, Yu H, Antonia S, Sotomayor EM, Pardoll DM | title = Advances in gene therapy for malignant melanoma | journal = Cancer Control | volume = 9 | issue = 1 | pages = 39–48 | year = 2002 | pmid = 11907465 | doi = 10.1177/107327480200900106 | doi-access = }}</ref> Two kinds of experimental treatments developed at the [[National Cancer Institute]] (NCI) have been used in metastatic melanoma with tentative success.<ref name="Hershkovitz10">{{cite journal | vauthors = Hershkovitz L, Schachter J, Treves AJ, Besser MJ | title = Focus on adoptive T cell transfer trials in melanoma | journal = Clinical & Developmental Immunology | volume = 2010 | article-number = 260267 | year = 2010 | pmid = 21234353 | pmc = 3018069 | doi = 10.1155/2010/260267 | doi-access = free }}</ref> The first treatment involves adoptive cell therapy (ACT) using TILs, immune cells (tumor-infiltrating lymphocytes) isolated from a person's own melanoma tumor.<ref name="Current_Future_Melanoma"/> These cells are grown in large numbers in a laboratory and returned to the patient after a treatment that temporarily reduces normal T cells in the patient's body. TIL therapy following lymphodepletion can result in durable complete response in a variety of setups.<ref>{{cite journal | vauthors = Dudley ME, Yang JC, Sherry R, Hughes MS, Royal R, Kammula U, Robbins PF, Huang J, Citrin DE, Leitman SF, Wunderlich J, Restifo NP, Thomasian A, Downey SG, Smith FO, Klapper J, Morton K, Laurencot C, White DE, Rosenberg SA | title = Adoptive cell therapy for patients with metastatic melanoma: evaluation of intensive myeloablative chemoradiation preparative regimens | journal = Journal of Clinical Oncology | volume = 26 | issue = 32 | pages = 5233–5239 | date = November 2008 | pmid = 18809613 | pmc = 2652090 | doi = 10.1200/JCO.2008.16.5449 }}</ref><ref name="Besser10">{{cite journal | vauthors = Besser MJ, Shapira-Frommer R, Treves AJ, Zippel D, Itzhaki O, Hershkovitz L, Levy D, Kubi A, Hovav E, Chermoshniuk N, Shalmon B, Hardan I, Catane R, Markel G, Apter S, Ben-Nun A, Kuchuk I, Shimoni A, Nagler A, Schachter J | title = Clinical responses in a phase II study using adoptive transfer of short-term cultured tumor infiltration lymphocytes in metastatic melanoma patients | journal = Clinical Cancer Research | volume = 16 | issue = 9 | pages = 2646–2655 | date = May 2010 | pmid = 20406835 | doi = 10.1158/1078-0432.CCR-10-0041 | url = https://aacr.figshare.com/articles/journal_contribution/Supplementary_Data_from_Clinical_Responses_in_a_Phase_II_Study_Using_Adoptive_Transfer_of_Short-term_Cultured_Tumor_Infiltration_Lymphocytes_in_Metastatic_Melanoma_Patients/22442211/1/files/39893097.pdf | access-date = 15 August 2011 | s2cid = 32568 | doi-access = free }}</ref> The second treatment, adoptive transfer of genetically altered autologous lymphocytes, depends on delivering genes that encode so-called [[T cell receptor]]s (TCRs) into the patient's lymphocytes.<ref name="Current_Future_Melanoma"/> After that manipulation, lymphocytes recognize and bind to certain [[Molecular biology|molecules]] found on the surface of melanoma cells and kill them.<ref name="nih">{{cite web|url=http://www.nih.gov/news/pr/aug2006/nci-31b.htm|title=New Method of Gene Therapy Alters Immune Cells for Treatment of Advanced Melanoma; Technique May Also Apply to Other Common Cancers|date=30 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20060928214625/http://www.nih.gov/news/pr/aug2006/nci-31b.htm|archive-date=28 September 2006}}</ref> A [[cancer vaccine]] showed modest benefit in late-stage testing in 2009 against melanoma.<ref>{{cite news |title=Immune System Taught To Fight Melanoma |date=30 May 2009 |publisher=CBSNews |url=https://www.cbsnews.com/news/immune-system-taught-to-fight-melanoma/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029214646/http://www.cbsnews.com/stories/2009/05/30/health/main5050957.shtml |archive-date=29 October 2010 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Schwartzentruber DJ, Lawson DH, Richards JM, Conry RM, Miller DM, Treisman J, Gailani F, Riley L, Conlon K, Pockaj B, Kendra KL, White RL, Gonzalez R, Kuzel TM, Curti B, Leming PD, Whitman ED, Balkissoon J, Reintgen DS, Kaufman H, Marincola FM, Merino MJ, Rosenberg SA, Choyke P, Vena D, Hwu P | title = gp100 peptide vaccine and interleukin-2 in patients with advanced melanoma | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 22 | pages = 2119–2127 | date = June 2011 | pmid = 21631324 | pmc = 3517182 | doi = 10.1056/NEJMoa1012863 }}</ref> ===BRAF inhibitors=== About 60% of melanomas contain a mutation in the [[BRAF (gene)|B-Raf gene]]. Early clinical trials suggested that B-Raf inhibitors including Plexxicon's [[vemurafenib]] could lead to substantial tumor regression in a majority of patients if their tumor contain the B-Raf mutation.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/02/22/health/research/22trial.html |work=The New York Times |title=A Roller Coaster Chase for a Cure | vauthors = Harmon A |date=21 February 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210085433/http://www.nytimes.com/2010/02/22/health/research/22trial.html |archive-date=10 February 2017 }}</ref> In June 2011, a large [[clinical trial]] confirmed the positive findings from those earlier trials.<ref name="studies">{{cite news|work=[[The New York Times]]| vauthors = Pollack A |date=5 June 2011|title=Drugs Show Promise Slowing Advanced Melanoma|url=https://www.nytimes.com/2011/06/06/health/research/06melanoma.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170131105246/http://www.nytimes.com/2011/06/06/health/research/06melanoma.html|archive-date=31 January 2017}}</ref><ref name="pmid21639808">{{cite journal | vauthors = Chapman PB, Hauschild A, Robert C, Haanen JB, Ascierto P, Larkin J, Dummer R, Garbe C, Testori A, Maio M, Hogg D, Lorigan P, Lebbe C, Jouary T, Schadendorf D, Ribas A, O'Day SJ, Sosman JA, Kirkwood JM, Eggermont AM, Dreno B, Nolop K, Li J, Nelson B, Hou J, Lee RJ, Flaherty KT, McArthur GA | title = Improved survival with vemurafenib in melanoma with BRAF V600E mutation | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 26 | pages = 2507–2516 | date = June 2011 | pmid = 21639808 | pmc = 3549296 | doi = 10.1056/NEJMoa1103782 }}</ref> In August 2011, Vemurafenib received FDA approval for the treatment of late-stage melanoma. In May 2013, the [[Food and Drug Administration|US FDA]] approved dabrafenib as a single-agent treatment for patients with BRAF V600E mutation-positive advanced melanoma.<ref name="r20150530">{{cite news |url= https://www.reuters.com/article/us-glaxosmithkline-approvals-idUSBRE94S1A020130530 |title= GSK melanoma drugs add to tally of U.S. drug approvals |publisher= Reuters |date= 30 May 2013 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20150924181713/http://www.reuters.com/article/2013/05/30/us-glaxosmithkline-approvals-idUSBRE94S1A020130530 |archive-date= 24 September 2015 }}</ref> Some researchers believe that combination therapies that simultaneously block multiple pathways may improve efficacy by making it more difficult for the tumor cells to mutate before being destroyed. In October 2012, a study reported that combining Dabrafenib with a [[MEK inhibitor]] [[trametinib]] led to even better outcomes. Compared to Dabrafenib alone, progression-free survival was increased to 41% from 9%, and the median [[progression-free survival]] increased to 9.4 months versus 5.8 months. Some side effects were, however, increased in the combined study.<ref>{{cite news|publisher=News Medical|date=1 October 2012|title=Combination of dabrafenib and trametinib delays development of treatment resistance in MM patients|url=http://www.news-medical.net/news/20121001/Combination-of-dabrafenib-and-trametinib-delays-development-of-treatment-resistance-in-MM-patients.aspx?page=2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514034005/http://www.news-medical.net/news/20121001/Combination-of-dabrafenib-and-trametinib-delays-development-of-treatment-resistance-in-MM-patients.aspx?page=2|archive-date=14 May 2013}}</ref><ref name="pmid23020132">{{cite journal | vauthors = Flaherty KT, Infante JR, Daud A, Gonzalez R, Kefford RF, Sosman J, Hamid O, Schuchter L, Cebon J, Ibrahim N, Kudchadkar R, Burris HA, Falchook G, Algazi A, Lewis K, Long GV, Puzanov I, Lebowitz P, Singh A, Little S, Sun P, Allred A, Ouellet D, Kim KB, Patel K, Weber J | title = Combined BRAF and MEK inhibition in melanoma with BRAF V600 mutations | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 367 | issue = 18 | pages = 1694–1703 | date = November 2012 | pmid = 23020132 | pmc = 3549295 | doi = 10.1056/NEJMoa1210093 }}</ref> In January 2014, the FDA approved the combination of dabrafenib and trametinib for the treatment of people with BRAF V600E/K-mutant metastatic melanoma.<ref>{{cite news |url= http://www.onclive.com/web-exclusives/FDA-Approves-First-Ever-Combination-for-Metastatic-Melanoma |title= Dabrafenib/Trametinib Combination Approved for Advanced Melanoma |publisher= OncLive |date= 9 January 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140125190539/http://www.onclive.com/web-exclusives/FDA-Approves-First-Ever-Combination-for-Metastatic-Melanoma |archive-date= 25 January 2014 |access-date= 4 February 2015 }}</ref> In June 2018, the FDA approved the combination of a BRAF inhibitor [[encorafenib]] and a MEK inhibitor [[binimetinib]] for the treatment of un-resectable or metastatic melanoma with a BRAF V600E or V600K mutation.<ref>{{cite journal | vauthors = Shirley M | title = Encorafenib and Binimetinib: First Global Approvals | journal = Drugs | volume = 78 | issue = 12 | pages = 1277–1284 | date = August 2018 | pmid = 30117021 | doi = 10.1007/s40265-018-0963-x | s2cid = 52020890 }}</ref> Eventual resistance to BRAF and MEK inhibitors may be due to a cell surface protein known as [[EPH receptor A2|EphA2]] which is now being investigated.<ref>{{cite web |url=http://www.oncotherapynetwork.com/skin-cancer-melanoma-targets/counteracting-drug-resistance-melanoma |title=Counteracting Drug Resistance in Melanoma |work=OncoTherapy Network |year=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150204044952/http://www.oncotherapynetwork.com/skin-cancer-melanoma-targets/counteracting-drug-resistance-melanoma |archive-date=4 February 2015 }}</ref> ===Ipilimumab=== At the [[American Society of Clinical Oncology]] Conference in June 2010, the [[Bristol Myers Squibb]] pharmaceutical company reported the clinical findings of their drug [[ipilimumab]]. The study found an increase in median survival from 6.4 to 10 months in patients with advanced melanomas treated with the monoclonal ipilimumab, versus an experimental vaccine. It also found a one-year survival rate of 25% in the control group using the vaccine, 44% in the vaccine and ipilimumab group, and 46% in the group treated with ipilimumab alone.<ref>{{cite news |title= Bristol drug cuts death risk in advanced melanoma |url= https://www.reuters.com/article/idUSN0218461520100605 |work= Reuters |date= 5 June 2010 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20101109095301/http://www.reuters.com/article/idUSN0218461520100605 |archive-date= 9 November 2010 }}</ref> However, some have raised concerns about this study for its use of the unconventional control arm, rather than comparing the drug against a placebo or standard treatment.<ref>{{cite news |url=https://blogs.forbes.com/sciencebiz/2010/06/the-risk-for-bristol/ |title=The Risk For Bristol |work=Forbes |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315041905/http://blogs.forbes.com/sciencebiz/2010/06/06/the-risk-for-bristol/ |archive-date=15 March 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.news-medical.net/news/20100609/Phase-3-clinical-study-Ipilimumab-boosts-sustains-immune-system-responses-against-melanoma-tumors.aspx |title=Phase 3 clinical study: Ipilimumab boosts, sustains immune system responses against melanoma tumors |publisher=News-medical.net |date=9 June 2010 |access-date=13 August 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019003945/http://www.news-medical.net/news/20100609/Phase-3-clinical-study-Ipilimumab-boosts-sustains-immune-system-responses-against-melanoma-tumors.aspx |archive-date=19 October 2012 }}</ref> The criticism was that although Ipilimumab performed better than the vaccine, the vaccine has not been tested before and may be causing toxicity, making the drug appear better by comparison. Ipilimumab was approved by the FDA in March 2011 to treat patients with late-stage melanoma that has spread or cannot be removed by surgery.<ref>{{cite press release |url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm1193237.htm |title=FDA approves new treatment for a type of late-stage skin cancer | vauthors = Jefferson E |date=25 March 2011 |publisher=[[Food and Drug Administration (United States)|U.S. Food and Drug Administration]] (FDA) |access-date=25 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110327063147/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm1193237.htm |archive-date=27 March 2011 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/03/26/business/26drug.html |title=Approval for Drug That Treats Melanoma | vauthors = Pollack A |date=25 March 2011 |work=[[The New York Times]] |access-date=27 March 2011 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20110401011816/http://www.nytimes.com/2011/03/26/business/26drug.html |archive-date=1 April 2011 }}</ref><ref name="Drugs.com">{{cite web | work = Drugs.com | url = https://www.drugs.com/yervoy.html | title = Yervoy | archive-url = https://web.archive.org/web/20110809231412/http://www.drugs.com/yervoy.html | archive-date=9 August 2011}}</ref> In June 2011, a clinical trial of ipilimumab plus [[dacarbazine]] combined this immune system booster with the standard chemotherapy drug that targets cell division. It showed an increase in median survival for these late-stage patients to 11 months instead of the 9 months normally seen. Researchers were also hopeful of improving the five-year survival rate, though serious adverse side effects were seen in some patients. A course of treatment costs $120,000. The drug's brandname is Yervoy.<ref name="studies"/><ref>{{cite journal | vauthors = Robert C, Thomas L, Bondarenko I, O'Day S, Weber J, Garbe C, Lebbe C, Baurain JF, Testori A, Grob JJ, Davidson N, Richards J, Maio M, Hauschild A, Miller WH, Gascon P, Lotem M, Harmankaya K, Ibrahim R, Francis S, Chen TT, Humphrey R, Hoos A, Wolchok JD | title = Ipilimumab plus dacarbazine for previously untreated metastatic melanoma | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 26 | pages = 2517–2526 | date = June 2011 | pmid = 21639810 | doi = 10.1056/NEJMoa1104621 | doi-access = free }}</ref> ===Surveillance methods=== Advances in high-resolution ultrasound scanning have enabled surveillance of metastatic burden to the sentinel lymph nodes.<ref>{{cite journal | vauthors = Voit C, Van Akkooi AC, Schäfer-Hesterberg G, Schoengen A, Kowalczyk K, Roewert JC, Sterry W, Eggermont AM | title = Ultrasound morphology criteria predict metastatic disease of the sentinel nodes in patients with melanoma | journal = Journal of Clinical Oncology | volume = 28 | issue = 5 | pages = 847–852 | date = February 2010 | pmid = 20065175 | doi = 10.1200/JCO.2009.25.7428 | doi-access = free }}</ref> The Screening and Surveillance of Ultrasound in Melanoma trial (SUNMEL) is evaluating ultrasound as an alternative to invasive surgical methods.<ref>{{cite web|url=http://www.malignant-melanoma.org/sunmel |title=malignant-melanoma.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20111014181613/http://www.malignant-melanoma.org/sunmel/ |archive-date=14 October 2011 }}</ref> ===Oncolytic virotherapy=== In some countries, oncolytic virotherapy methods are studied and used to treat melanoma. Oncolytic virotherapy is a promising branch of [[virotherapy]], where [[oncolytic virus]]es are used to treat diseases; viruses can increase metabolism, reduce anti-tumor immunity, and disorganize vasculature.<ref>{{cite journal | vauthors = Forbes NE, Abdelbary H, Lupien M, Bell JC, Diallo JS | title = Exploiting tumor epigenetics to improve oncolytic virotherapy | journal = Frontiers in Genetics | volume = 4 | page = 184 | date = September 2013 | pmid = 24062768 | pmc = 3778850 | doi = 10.3389/fgene.2013.00184 | doi-access = free }}</ref> Talimogene laherparepvec (T-VEC) (which is a herpes simplex virus type 1–derived oncolytic immunotherapy), was shown to be useful against metastatic melanoma in 2015 with an increased survival of 4.4 months.<ref>{{cite journal | vauthors = Andtbacka RH, Kaufman HL, Collichio F, Amatruda T, Senzer N, Chesney J, Delman KA, Spitler LE, Puzanov I, Agarwala SS, Milhem M, Cranmer L, Curti B, Lewis K, Ross M, Guthrie T, Linette GP, Daniels GA, Harrington K, Middleton MR, Miller WH, Zager JS, Ye Y, Yao B, Li A, Doleman S, VanderWalde A, Gansert J, Coffin RS | title = Talimogene Laherparepvec Improves Durable Response Rate in Patients With Advanced Melanoma | journal = Journal of Clinical Oncology | volume = 33 | issue = 25 | pages = 2780–2788 | date = September 2015 | pmid = 26014293 | doi = 10.1200/JCO.2014.58.3377 | s2cid = 23663167 | doi-access = free }}</ref><ref name=Syn2017/> ===Antivirals=== Antiretrovirals have been tested [[in vitro]] against melanoma. The rationale behind this lies in their potential to inhibit human endogenous [[retrovirus]]es, whose activity has been associated with the development of melanoma.<ref>{{cite journal | vauthors = Costa B, Vale N | title = Exploring HERV-K (HML-2) Influence in Cancer and Prospects for Therapeutic Interventions | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 24 | issue = 19 | page = 1615 | date = September 2023 | pmid = 37834078 | doi = 10.3390/ijms25031615 | doi-access = free | pmc = 10572383 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Müller MD, Holst PJ, Nielsen KN | title = A Systematic Review of Expression and Immunogenicity of Human Endogenous Retroviral Proteins in Cancer and Discussion of Therapeutic Approaches | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 23 | issue = 3 | page = 1330 | date = January 2022 | pmid = 35163254 | pmc = 8836156 | doi = 10.3390/ijms23031330 | doi-access = free }}</ref> Evidence from studies on melanoma cell lines indicates that antiretroviral drugs, including lamivudine, doravirine, and cabotegravir, can effectively downregulate the expression of human endogenous retroviruses (HERV-K). These drugs not only reduce cell growth and invasiveness but also enhance the potential of immune checkpoint therapies.<ref>{{cite journal | vauthors = Zanrè V, Bellinato F, Cardile A, Passarini C, Monticelli J, Di Bella S, Menegazzi M | title = Lamivudine, Doravirine, and Cabotegravir Downregulate the Expression of Human Endogenous Retroviruses (HERVs), Inhibit Cell Growth, and Reduce Invasive Capability in Melanoma Cell Lines | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 25 | issue = 3 | page = 1615 | date = January 2024 | pmid = 38338893 | pmc = 10855363 | doi = 10.3390/ijms25031615 | doi-access = free }}</ref> Furthermore, they have shown promise in addressing resistance mechanisms that emerge following prolonged treatment with BRAF inhibitors like dabrafenib and AZ628. By restoring apoptosis, decreasing cell viability, and influencing tumor suppressor proteins, these antiretrovirals offer a compelling strategy to tackle therapeutic resistance in melanoma.<ref>{{cite journal | vauthors = Zanrè V, Bellinato F, Cardile A, Passarini C, Di Bella S, Menegazzi M | title = BRAF-Mutated Melanoma Cell Lines Develop Distinct Molecular Signatures After Prolonged Exposure to AZ628 or Dabrafenib: Potential Benefits of the Antiretroviral Treatments Cabotegravir or Doravirine on BRAF-Inhibitor-Resistant Cells | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 25 | issue = 22 | article-number = 11939 | date = November 2024 | pmid = 39596009 | pmc = 11593403 | doi = 10.3390/ijms252211939 | doi-access = free }}</ref> Further developments are awaited through animal model testing. === MicroRNAs === Recent research has identified miR-139-5p, a small noncoding RNA, as a potential tumor suppressor in melanoma. Overexpression of miR-139-5p has been shown to inhibit cell proliferation, migration, and invasion while inducing apoptosis in melanoma cells. These effects are associated with the downregulation of IGF1R, a receptor that activates the PI3K/AKT signaling pathway. By suppressing IGF1R-mediated signaling, miR-139-5p reduces melanoma cell aggressiveness. These findings highlight miR-139-5p as a potential therapeutic agent and emphasize the significance of miRNA regulation in melanoma development and treatment.<ref>{{Cite journal |last1=Yang |first1=Chaoying |last2=Xia |first2=Zhaoxia |last3=Zhu |first3=Lifei |last4=Li |first4=Yanchang |last5=Zheng |first5=Zhixin |last6=Liang |first6=Jianying |last7=Wu |first7=Liangcai |date=December 2019 |title=MicroRNA-139-5p modulates the growth and metastasis of malignant melanoma cells via the PI3K/AKT signaling pathway by binding to IGF1R |journal=Cell Cycle |volume=18 |issue=24 |pages=3513–3524 |doi=10.1080/15384101.2019.1690881 |issn=1551-4005 |pmc=6927702 |pmid=31724454}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{sister project links||d=Q180614|c=Category:Melanoma|n=no|q=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=مێلانۆما|species=no}} {{Medical resources | DiseasesDB = 7947 | ICD11 = {{ICD11|XH4846}} | ICD10 = {{ICD10|C|43|9|c|43}}, {{ICD10|D03}} | ICD9 = {{ICD9|172.9}} | ICDO = {{ICDO|8720|3}} | OMIM = 155600 | MedlinePlus = 000850 | eMedicineSubj = derm | eMedicineTopic = 257 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|1386}} {{eMedicine2|ent|27}} {{eMedicine2|plastic|456}} | MeshID = D008545 }} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:مێلانۆما| ]] [[پۆل:شێرپەنجەی پێست]] [[پۆل:بیرھێنەرەوە پزیشکییەکان]] 7x9rrzw7zrv4hjzjwjokxd6nnh20c0y 1590618 1590617 2026-06-15T19:28:09Z Hivja 64112 1590618 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = مێلانۆما{{ھن}}Melanoma | synonyms = مێلانۆمای مەترسیدار ({{بە ئینگلیزی|Malignant melanoma}}) | image = Melanoma.jpg | alt = A back irregular Tumor {{convert|2.5|cm|in|0|abbr=on}} by {{convert|1.5|cm|in|1|abbr=on}} | pronounce = {{IPAc-en|audio=En-melanoma.oga|ˌ|m|ɛ|l|ə|ˈ|n|oʊ|m|ə}} | field = [[Oncology]] and [[dermatology]] | symptoms = [[Nevus|Mole]] that is increasing in size, has irregular edges, change in color, itchiness, or [[ulcer (dermatology)|skin breakdown]].<ref name=NCI2015/> | complications = | onset = | duration = | causes = [[Ultraviolet light]] (Sun, [[tanning lamp|tanning devices]])<ref name=WCR2014/> | risks = Family history, many moles, [[immunosuppression|poor immune function]]<ref name=NCI2015/> | diagnosis = [[Tissue biopsy]]<ref name=NCI2015/> | differential = [[Seborrheic keratosis]], [[lentigo]], [[blue nevus]], [[dermatofibroma]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Goldstein BG, Goldstein AO |سەردێڕ= Diagnosis and management of malignant melanoma | journal = American Family Physician |بەرگ= ٦٣| issue = 7 |پەڕەکان= ١٣٥٩–٦٨, ١٣٧٤|ڕێکەوت= نیسانی ٢٠٠١| pmid = ١١٣١٠٦٥٠}}</ref> | prevention = [[کرێمی دژەخۆر]]، دوورکەوتنەوە لە تیشکی سەروو وەنەوشەیی<ref name=WCR2014/> | treatment = Surgery<ref name=NCI2015/> | medication = | prognosis = [[Five-year survival rates]] 100% (localized), 35% (disseminated) in the US (٢٠١٥–٢٠٢١)<ref name=SEER2026/> | frequency = ٣٫١ ملیۆن (٢٠١٥)<!-- prevalence --><ref name=GBD2015Pre/> | deaths = ٥٩،٨٠٠ (٢٠١٥)<ref name=GBD2015De/> }} <!-- پێناسە و نیشانەکان --> '''مێلانۆما''' ({{بە ئینگلیزی|Melanoma}}) جۆرێکە لە [[شێرپەنجە]]، بە شێوەیەکی گشتی [[شێرپەنجەی پێست]]؛ ئەم شێرپەنجەیە لە خانە بەرھەمھێنەرەکانی [[مێلانین]] کە بە [[مێلانۆسایت]] ناسراون گەشە دەکات.<ref name="NCI2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Melanoma Treatment – for health professionals |ناونیشان=http://www.cancer.gov/types/skin/hp/melanoma-treatment-pdq|وێبگە=National Cancer Institute|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150704213842/http://www.cancer.gov/types/skin/hp/melanoma-treatment-pdq|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> مێلانۆما بە شێوەیەکی گشتی لە پێستدا ڕوودەدات، بەڵام ڕەنگە بە دەگمەن لە دەم، ڕیخۆڵە یان چاویشدا ([[مێلانۆمای یووڤێئال]]) ببینرێت.<ref name="NCI2015" /><ref name="WCR2014" /> لە شێوازی زۆر دەگمەنتردا دەتوانرێت لە [[سی (ئەندام)|سییەکان]]یشدا ڕوو بدات، کە وەک مێلانۆمای سەرەتاییی سییەکان ناسراوە و تەنیا لە ٠٫٠١٪ی [[تومۆری سی|تومۆری سەرەتاییی سییەکان]]دا ڕوو دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ= Malignant melanoma of the lung: case series |journal= Kardiochirurgia I Torakochirurgia Polska = Polish Journal of Cardio-Thoracic Surgery |بەرگ= ١٢|issue= 1 |پەڕەکان= ٧٢–٧٦|doi= 10.5114/kitp.2015.50575 |pmid= ٢٦٣٣٦٤٨٥|pmc=٤٥٢٠٥٠٧| vauthors = Postrzech-Adamczyk K, Chabowski M, Głuszczyk-Ferenc B, Wodzińska A, Muszczyńska-Bernhard B, Szuba A, Janczak D}}</ref> لە مێینەکاندا، مێلانۆما زۆربەی جاران لە قاچەکان و لە نێرەکاندا، لە شوێنەکانی پشت ڕوو دەدات.<ref name=WCR2014/> مێلانۆما زۆر جار بە «مێلانۆمای مەترسیدار» دەناسرێت، بەڵام کۆمەڵگای پزیشکی جەخت لەوە دەکاتەوە کە شتێک نییە بە ناوی ''مێلانۆمای بێمەترسی'' و پێشنیاری ئەوە دەکەن کە پێویستە لە زاراوەی ''مێلانۆمای مەترسیدار'' دوور بکەونەوە چونکە زیادییە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| vauthors = Schwartzman RM, Orkin M |سەردێڕ=A Comparative Study of Diseases of Dog and Man |ڕێکەوت=١٩٦٢|بڵاوکەرەوە=Thomas |شوێن=Springfield, IL |پەڕە=٨٥|وتەگێڕانەوە=The term 'melanoma' in human medicine indicates a malignant growth; the prefix 'malignant' is redundant.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| vauthors = Bobonich M, Nolen ME |سەردێڕ=Dermatology for Advanced Practice Clinicians |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Wolters Kluwer |شوێن=Philadelphia |پەڕە=١٠٦|وتەگێڕانەوە=The term malignant melanoma is becoming obsolete because the word 'malignant' is redundant as there are no benign melanomas.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Farlex Partner Medical Dictionary |ڕێکەوت=٢٠١٢|ناونیشان=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/Melanoma%2c+Malignant |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە=Avoid the redundant phrase malignant melanoma. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220610135029/https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/Melanoma%2c+Malignant |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نزیکەی ٣٠٪ی مێلانۆمەکان لە [[خاڵ (پێست)|خاڵ]]ەکانەوە گەشە دەکەن.<ref name="Joshi 2025">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Joshi |یەکەم١=Urvashi Mitbander |دوایین٢=Kashani-Sabet |یەکەم٢=Mohammed |دوایین٣=Kirkwood |یەکەم٣=John M. |سەردێڕ=Cutaneous Melanoma: A Review |journal=JAMA |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٥|doi=10.1001/jama.2025.13074 |pmid=٤٠٨٥٣٥٥٧}}</ref> گۆڕانکارییەکانی خاڵێک کە دەتوانێت ئاماژە بە مێلانۆما بکات بریتین لە زۆربوون؛ بەتایبەتی زۆربوونی خێرا لە قەبارەدا، لێوارەکانی ناڕێکوپێک، گۆڕانی ڕەنگ، خوران، یان تێکچوونی پێست. <!-- ھۆکارەکان و دەستنیشانکردن --> ھۆکاری سەرەکیی مێلانۆما، بەرکەوتنی [[تیشکی سەروو وەنەوشەیی]]یە بۆ ئەو کەسانەی ئاستی مێلانینی [[ڕەنگی پێستی مرۆڤ|ڕەنگی پێست]]یان کەمە.<ref name=WCR2014/><ref name="SunM"/> تیشکی سەروو وەنەوشەیی لەوانەیە لە خۆر یان سەرچاوەی ترەوە بێت، وەک [[گڵۆپی دەباخیکردن]].<ref name=WCR2014/> ئەو کەسانەی کە خاڵی زۆر، مێژووی ئەندامانی تووشبووی خێزانی و [[سەرکوتی کۆئەندامی بەرگری|کۆئەندامی بەرگریی لاواز]]یان ھەیە مەترسیی زیاتریان لەسەرە.<ref name=NCI2015/> ھەروەھا ژمارەیەک [[تێکچوونی بۆماوەیی|نەخۆشیی بۆماوەیی]]ی دەگمەنیش، وەک [[زیرۆدەرما پیگمەنتۆسوم]]، مەترسییەکە زیاد دەکەن.<ref name=Az2014/> دەستنیشانکردن بە [[بایۆپسی]] و شیکاریی ھەر برینێکی پێست کە نیشانەکانی تووشبوون بە شێرپەنجەی ھەیە ئەنجام دەدرێت.<ref name=NCI2015/> <!-- خۆپاراستن، چارەسەرکردن و پێشبینیکردن --> دوورکەوتنەوە لە تیشکی سەروو وەنەوشەیی و بەکارھێنانی [[کرێمی دژەخۆر]] لە بارودۆخی تیشکدانەوەی زۆری سەروو وەنەوشەییی خۆر، ڕەنگە ڕێگری لە مێلانۆما بکات.<ref name=WCR2014/> چارەسەرکردن بە شێوەیەکی گشتی بریتییە لە لابردنی مێلانۆما و شانە تێکچووەکانی دەوروبەری بە نەشتەرگەری.<ref name=NCI2015/> بۆ ئەو کەسانەی کە شێرپەنجەکەیان ھەندێک گەورەترە، [[لیمفەگرێ]]کانی دەوروبەر ڕەنگە لەبەر دەرکەوتنی ئاستی بڵاوبوونەوە ([[مێتاستاز]]) پشکنینیان بۆ بکرێت.<ref name=NCI2015/> ئەگەر مێتاستاز ڕووی نەدابێت، زۆربەی تووشبووان چارەسەریان بۆ دەکرێت.<ref name=NCI2015/> بۆ ئەوانەی کە مێلانۆمایەکەیان گەشەی پێیدا کردووە، [[چارەسەرکردنی بەرگریی شێرپەنجە]]، [[دەرمانە ژینناسییەکان]]، [[چارەسەری تیشکی]] یان [[چارەسەری کیمیایی]] لەوانەیە مانەوەیان باشتر بکات.<ref name=NCI2015/><ref name="Syn2017">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Syn NL, Teng MW, Mok TS, Soo RA |سەردێڕ= De-novo and acquired resistance to immune checkpoint targeting | journal = The Lancet. Oncology |بەرگ= ١٨| issue = 12 |پەڕەکان= e٧٣١–e٧٤١|ڕێکەوت= کانوونی یەکەمی ٢٠١٧| pmid = ٢٩٢٠٨٤٣٩| doi = 10.1016/s1470-2045(17)30607-1}}</ref> بەھۆی چارەسەرکردن، ڕێژەی مانەوەی پێنج ساڵە لە ویلایەتە یەكگرتووەكان لەناو ئەو کەسانە کە نەخۆشییەکی ناوچەیییان ھەیە ١٠٠٪، لە شێوازی تەشەنەکردنی نەخۆشییەکە بۆ لیمفەگرێکان ٣٥٪ و لەناو ئەوانەی کە تەشەنەکردنی دوورمەودایان ھەیە ٣٥٪ تۆمار کراوە.<ref name=SEER2026>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SEER Stat Fact Sheets: Melanoma of the Skin|ناونیشان=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/melan.html|وێبگە=NCI|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەگەری دووبارەبوونەوە یان بڵاوبوونەوەی مێلانۆما بە ئەستوورییەکەی، خێراییی دابەشبوونی خانەکان و تێکچوون یان تێکنەچوونی پێستی سەرەوەی پەیوەندیی ھەیە.<ref name=WCR2014/> <!-- پەتاناسی --> مێلانۆما مەترسیدارترین جۆری شێرپەنجەی پێستە.<ref name=WCR2014/> لە ساڵی ٢٠١٥دا، ٣٫١ ملیۆن کەس نەخۆشیی چالاکیان ھەبووە کە بووە ھۆی مردنی ٥٩،٨٠٠ کەس.<ref name=GBD2015Pre>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet |بەرگ= ٣٨٨| issue = 10053 |پەڕەکان= ١٥٤٥–١٦٠٢|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٦| pmid = ٢٧٧٣٣٢٨٢| pmc = ٥٠٥٥٥٧٧| doi = 10.1016/S0140-6736(16)31678-6 | collaboration = GBD 2015 Disease Injury Incidence Prevalence Collaborators | vauthors = Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coggeshall M, Cornaby L, Dandona L, Dicker DJ, Dilegge T, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Fleming T, Forouzanfar MH, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kawashima T, Kemmer L}}</ref><ref name=GBD2015De>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet |بەرگ= ٣٨٨| issue = 10053 |پەڕەکان= ١٤٥٩–١٥٤٤|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٦| pmid = ٢٧٧٣٣٢٨١| pmc = ٥٣٨٨٩٠٣| doi = 10.1016/s0140-6736(16)31012-1 | collaboration = GBD 2015 Mortality Causes of Death Collaborators | vauthors = Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coates MM, Coggeshall M, Dandona L, Dicker DJ, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Foreman K, Forouzanfar MH, Fraser MS, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Huynh C, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kinfu Y, Kulikoff XR}}</ref> پێشبینی دەکرێت ڕێژەی تووشبوون بە مێلانۆما لە ئاست جیھاندا، لە ٣٣١،٧٢٢ تووشبوو لە ساڵی ٢٠٢٢دا، بۆ ٥١٠،٠٠٠ تووشبوو لە ساڵی ٢٠٤٠دا بەرز ببێتەوە.<ref name="Joshi 2025"/> ھەرچەندە لەگەڵ بەردەستبوونی چارەسەرە نوێترەکان، ڕێژەی مردن کەمتر دەبێتەوە مردن کەم دەبێتەوە.<ref name="Joshi 2025"/> نزیکەی ٨٠٪ی ڕێژەی تووشبوون لە ئاست جیھاندا لە کەسانی تەمەن ٥٠ ساڵ یان گەورەتر ڕوو دەدات.<ref name="Joshi 2025"/> ئوسترالیا و نیوزیلاند زۆرترین ڕێژەی تووشبوون بە مێلانۆمایان لە جیھاندا ھەیە.<ref name=WCR2014/> ڕێژەی بەرزی تووشبوون لە باکووری ئەورووپا و ئەمریکای باکووریشدا ڕوو دەدات، لە کاتێکدا ڕێژەی تووشبوون لە ئاسیا، ئەفریقا و ئەمریکای لاتیندا کەمترە.<ref name=WCR2014/> لە ویلایەتە یەکگرتووەکان مێلانۆما نزیکەی ١٫٦ ھێندە زیاتر لە پیاواندا بەراورد بە ژنان ڕوو دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=USCS Data Visualizations |ناونیشان=https://gis.cdc.gov/Cancer/USCS/DataViz.html |وێبگە=gis.cdc.gov |وتەگێڕانەوە=Need to select "melanoma" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200317210642/https://gis.cdc.gov/Cancer/USCS/DataViz.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> مێلانۆما لە دەیەی ١٩٦٠ەوە زیاتر لەو ناوچانەدا باوتر بووە کە زۆربەی دانیشتووانی لە [[کۆچکردنی ئەورووپییەکان|کەسانی بە ڕەچەڵەک ئەورووپی]] پێکدێن.<ref name="WCR2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=World Cancer Report|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٣٢-٠٤٢٩-٩|پەڕەکان=Chapter ٥.١٤|ناونیشان=https://www.iarc.fr/en/publications/pdfs-online/wcr/2003/WorldCancerReport.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140530232406/http://www.iarc.fr/en/publications/pdfs-online/wcr/2003/WorldCancerReport.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref><ref name="Az2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Azoury SC, Lange JR |سەردێڕ= Epidemiology, risk factors, prevention, and early detection of melanoma | journal = The Surgical Clinics of North America |بەرگ= ٩٤| issue = 5 |پەڕەکان= ٩٤٥–٦٢, vii|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| pmid = ٢٥٢٤٥٩٦٠| doi = 10.1016/j.suc.2014.07.013}}</ref> == نیشانەکان == نیشانە سەرەتاییەکانی مێلانۆما بریتین لە گۆڕانکاری لە شێوە یان ڕەنگی [[خاڵ (پێست)|خاڵەکان]]ی پێشوو، یانیش لە [[مێلانۆمای گرێدار]]دا دەرکەوتنی گرێیەکی نوێ لە ھەر شوێنێکی پێستدا. لە قۆناغەکانی دواتردا، ڕەنگە خاڵەکە [[خوران]]، [[برینی پێست|برین]] یان خوێنبەربوونی ھەبێت. نیشانە سەرەتاییەکانی مێلانۆما{{تێبینی|بە شێوازی کورتکراوی پیتی سەرەتای ھەر نیشانەیەک بە ئینگلیزی دەبێتە ABCDEEFG.}} بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cdc.gov/cancer/skin/basic_info/symptoms.htm|سەردێڕ=CDC - What Are the Symptoms of Skin Cancer?|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=www.cdc.gov|زمان=en-us|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181207125444/https://www.cdc.gov/cancer/skin/basic_info/symptoms.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Daniel Jensen J, Elewski BE |سەردێڕ= The ABCDEF Rule: Combining the "ABCDE Rule" and the "Ugly Duckling Sign" in an Effort to Improve Patient Self-Screening Examinations | journal = The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology |بەرگ= ٨| issue = 2 |پەڕە= ١٥|ڕێکەوت= شوباتی ٢٠١٥| pmid = ٢٥٧٤١٣٩٧| pmc = ٤٣٤٥٩٢٧}}</ref> * ناھاوسەنگی * سنوورەکان (ناڕێکی بە لێوار و گۆشەوە) * ڕەنگ ([[جۆراوجۆری (شانەناسی)|جۆراوجۆر]]) * تیرە (گەورەتر لە ٦ میلیمەتر وەک قەبارەی [[ڕەشکەرەوە]]ی پێنووسێک) * پەرەسەندن بە تێپەڕبوونی کات ئەم پۆلێنکردنە مێلانۆمای گرێدار کە پۆلێنبەندیی تایبەتی خۆی ھەیە ناگرێتەوە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.molemap.co.nz/knowledge-centre/efg-nodular-melanomas|سەردێڕ=The EFG of Nodular Melanomas {{!}} MoleMap New Zealand|وێبگە=The EFG of Nodular Melanomas {{!}} MoleMap New Zealand|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190202041434/https://www.molemap.co.nz/knowledge-centre/efg-nodular-melanomas|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * بەرزتر لە ئاستی پێست * ھەستی ڕەقبوون لە کاتی دەستلێدان * گەشەکردن مێلانۆمای گوازراو لەوانەیە ببێتە ھۆی نیشانە نادیاریکراوەکانی [[سیندرۆمی پارانیۆپلاستیک|پارانیۆپلاستیک]]، لەوانە لەدەستدانی ئارەزووی خواردن، [[دڵتێکەڵھاتن]]، ڕشانەوە و ماندووبوون. [[مێتاستازی مێشک|مێتاستازەکانی مێشک]] بەتایبەتی لە نەخۆشانی تووشبوو بە مێلانۆمای گوازراوەدا باوترن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Fiddler IJ |سەردێڕ= Melanoma Metastasis | journal = Cancer Control |بەرگ= ٢| issue = 5 |پەڕەکان= ٣٩٨–٤٠٤|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٩٥| pmid = ١٠٨٦٢١٨٠| doi = 10.1177/107327489500200503 | doi-access = free}}</ref> شوێنە باوەکانی تری مێتاستازی مێلانۆما بریتین لە [[جەرگ]]، ڕیخۆڵەکان، [[ئێسک]]، [[سی (ئەندام)|سییەکان]] و لیمفەگرێ دوورەکان.<ref name="Joshi 2025"/> == مێژوو == Although melanoma is not a new disease, evidence for its occurrence in antiquity is rather scarce. However, one example lies in a 1960s examination of nine [[Peru]]vian mummies, [[radiocarbon]] dated to be approximately 2400 years old, which showed apparent signs of melanoma: melanotic masses in the skin and diffuse metastases to the bones.<ref name="urteaga">{{cite journal | vauthors = Urteaga O, Pack GT | title = On the antiquity of melanoma | journal = Cancer | volume = 19 | issue = 5 | pages = 607–610 | date = May 1966 | pmid = 5326247 | doi = 10.1002/1097-0142(196605)19:5<607::AID-CNCR2820190502>3.0.CO;2-8 | doi-access = free }}</ref> [[John Hunter (surgeon)|John Hunter]] is reported to be the first to operate on metastatic melanoma in 1787. Although not knowing precisely what it was, he described it as a "cancerous fungous excrescence". The excised tumor was preserved in the [[Hunterian and Wellcome Museums|Hunterian Museum]] of the [[Royal College of Surgeons of England]]. It was not until 1968 that microscopic examination of the specimen revealed it to be an example of metastatic melanoma.<ref name="bodenham">{{cite journal | vauthors = Bodenham DC | title = A study of 650 observed malignant melanomas in the South-West region | journal = Annals of the Royal College of Surgeons of England | volume = 43 | issue = 4 | pages = 218–239 | date = October 1968 | pmid = 5698493 | pmc = 2312310 }}</ref> The French physician [[René Laennec]] was the first to describe melanoma as a disease entity. His report was initially presented during a lecture for the Faculté de Médecine de Paris in 1804 and then published as a bulletin in 1806.<ref name="laennec">{{cite journal | vauthors = Laennec RT |year= 1806 |title= Sur les melanoses |journal= Bulletin de la Faculté de Médecine de Paris |volume= 1 |pages= 24–26}}</ref> The first English-language report of melanoma was presented by an English general practitioner from Stourbridge, William Norris, in 1820.<ref name="norris1">{{cite journal | vauthors = Norris W | title = Case of Fungoid Disease | journal = Edinburgh Medical and Surgical Journal | volume = 16 | issue = 65 | pages = 562–565 | date = October 1820 | pmid = 30332089 | pmc = 5830209 }}</ref> In his later work in 1857 he remarked that there is a familial predisposition for development of melanoma (''Eight Cases of [[Melanosis]] with Pathological and Therapeutical Remarks on That Disease''). Norris was also a pioneer in suggesting a link between nevi and melanoma and the possibility of a relationship between melanoma and environmental exposures, by observing that most of his patients had pale complexions.<ref>Norris W. Eight cases of Melanosis with pathological and therapeutical remarks on that disease. London: Longman; 1857.</ref> He also described that melanomas could be amelanotic and later showed the metastatic nature of melanoma by observing that they can disseminate to other visceral organs. The first formal acknowledgment of advanced melanoma as untreatable came from [[Samuel Cooper (surgeon)|Samuel Cooper]] in 1840. He stated that the only chance for a cure depends upon the early removal of the disease (i.e., early excision of the malignant mole) ...'<ref name="cooper">{{cite book| vauthors = Cooper S |title=The First Lines of the Theory and Practice of Surgery: Including the Principle Operations|url=https://books.google.com/books?id=hgE0AQAAMAAJ|year=1844|publisher=S.S. and W. Wood|access-date=14 December 2017|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804234929/https://books.google.com/books?id=hgE0AQAAMAAJ|url-status=live}}</ref> More than one and a half centuries later, this situation remains largely unchanged. ===Terminology=== The word ''melanoma'' came to English from 19th-century [[Neo-Latin]]<ref name="MW_Collegiate">{{Citation |author=Merriam-Webster |author-link=Merriam-Webster |title=Merriam-Webster's Collegiate Dictionary |publisher=Merriam-Webster |url=http://unabridged.merriam-webster.com/collegiate/ |access-date=20 July 2018 |archive-date=10 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010163505/https://unabridged.merriam-webster.com/subscriber/login?redirect_to=%2Fcollegiate%2F }}</ref> and uses [[classical compound|combining forms]] derived from [[ancient Greek]] roots: ''[[wikt:melano-#Prefix|melano-]]'' (denoting [[melanin]]) + ''[[wikt:-oma#Suffix|-oma]]'' (denoting a tissue mass and especially a [[neoplasm]]), in turn from [[Greek language|Greek]] [[wikt:μέλας|μέλας]] ''melas'', "dark",<ref>{{cite web | vauthors = Liddell HG, Scott R | url = https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dme%2Flas | title = μέλας | archive-url = https://web.archive.org/web/20110605183904/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dme%2Flas | archive-date = 5 June 2011| work = A Greek-English Lexicon | publisher = Perseus }}</ref> and [[wikt:-ωμα|-ωμα]] ''oma'', "process". The word ''melanoma'' has a long history of being used [[word sense|in a broader sense]] to refer to any [[melanocytic tumor]], typically, but not always malignant,<ref name="Dorlands">{{cite web |title=Dorland's Illustrated Medical Dictionary |publisher=Elsevier |url=http://dorlands.com/ |access-date=20 July 2018 |archive-date=11 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111192614/http://dorlands.com/ |url-status=live }}</ref><ref name="AHD">{{cite web |title=The American Heritage Dictionary of the English Language |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |url=https://ahdictionary.com/ |access-date=20 July 2018 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925104737/https://ahdictionary.com/ |url-status=live }}</ref> but today the narrower sense referring only to malignant types has become so dominant that benign tumors are usually not called melanomas anymore and the word ''melanoma'' is now usually taken to mean malignant melanoma unless otherwise specified. Terms such as "benign [[melanocytic tumor]]" unequivocally label the benign types, and modern histopathologic tumor classifications used in medicine do not use the word for benign tumors. == توێژینەوە == توێژینەوەکانی چارەسەری دەرمانی بۆ مێلانۆمایەک کە ناکرێت نەشتەرگەریی بۆ بکرێت یان بڵاو بووەتەوە بەردەوامە.<ref name="melanoma2012">{{cite journal|title=Drugs in Clinical Development for Melanoma|journal=Pharmaceutical Medicine|date=23 December 2012|volume=26|issue=3|pages=171–83|doi=10.1007/BF03262391|url=http://adisonline.com/pharmaceuticalmedicine/Abstract/2012/26030/Drugs_in_Clinical_Development_for_Melanoma__.4.aspx|s2cid=13247048|access-date=12 June 2012|url-access=subscription}}</ref> === چارەسە ئامانجدارەکان === لە توێژینەوە نۆرینگەیییەکاندا، چارەسەری خانەی ھەڵبژێردراو و [[چارەسەرکردنی بۆھێلی]] تاقی دەکرێتەوە.<ref>{{cite journal | vauthors = Sotomayor MG, Yu H, Antonia S, Sotomayor EM, Pardoll DM | title = Advances in gene therapy for malignant melanoma | journal = Cancer Control | volume = 9 | issue = 1 | pages = 39–48 | year = 2002 | pmid = 11907465 | doi = 10.1177/107327480200900106 | doi-access = }}</ref> Two kinds of experimental treatments developed at the [[National Cancer Institute]] (NCI) have been used in metastatic melanoma with tentative success.<ref name="Hershkovitz10">{{cite journal | vauthors = Hershkovitz L, Schachter J, Treves AJ, Besser MJ | title = Focus on adoptive T cell transfer trials in melanoma | journal = Clinical & Developmental Immunology | volume = 2010 | article-number = 260267 | year = 2010 | pmid = 21234353 | pmc = 3018069 | doi = 10.1155/2010/260267 | doi-access = free }}</ref> The first treatment involves adoptive cell therapy (ACT) using TILs, immune cells (tumor-infiltrating lymphocytes) isolated from a person's own melanoma tumor.<ref name="Current_Future_Melanoma"/> These cells are grown in large numbers in a laboratory and returned to the patient after a treatment that temporarily reduces normal T cells in the patient's body. TIL therapy following lymphodepletion can result in durable complete response in a variety of setups.<ref>{{cite journal | vauthors = Dudley ME, Yang JC, Sherry R, Hughes MS, Royal R, Kammula U, Robbins PF, Huang J, Citrin DE, Leitman SF, Wunderlich J, Restifo NP, Thomasian A, Downey SG, Smith FO, Klapper J, Morton K, Laurencot C, White DE, Rosenberg SA | title = Adoptive cell therapy for patients with metastatic melanoma: evaluation of intensive myeloablative chemoradiation preparative regimens | journal = Journal of Clinical Oncology | volume = 26 | issue = 32 | pages = 5233–5239 | date = November 2008 | pmid = 18809613 | pmc = 2652090 | doi = 10.1200/JCO.2008.16.5449 }}</ref><ref name="Besser10">{{cite journal | vauthors = Besser MJ, Shapira-Frommer R, Treves AJ, Zippel D, Itzhaki O, Hershkovitz L, Levy D, Kubi A, Hovav E, Chermoshniuk N, Shalmon B, Hardan I, Catane R, Markel G, Apter S, Ben-Nun A, Kuchuk I, Shimoni A, Nagler A, Schachter J | title = Clinical responses in a phase II study using adoptive transfer of short-term cultured tumor infiltration lymphocytes in metastatic melanoma patients | journal = Clinical Cancer Research | volume = 16 | issue = 9 | pages = 2646–2655 | date = May 2010 | pmid = 20406835 | doi = 10.1158/1078-0432.CCR-10-0041 | url = https://aacr.figshare.com/articles/journal_contribution/Supplementary_Data_from_Clinical_Responses_in_a_Phase_II_Study_Using_Adoptive_Transfer_of_Short-term_Cultured_Tumor_Infiltration_Lymphocytes_in_Metastatic_Melanoma_Patients/22442211/1/files/39893097.pdf | access-date = 15 August 2011 | s2cid = 32568 | doi-access = free }}</ref> The second treatment, adoptive transfer of genetically altered autologous lymphocytes, depends on delivering genes that encode so-called [[T cell receptor]]s (TCRs) into the patient's lymphocytes.<ref name="Current_Future_Melanoma"/> After that manipulation, lymphocytes recognize and bind to certain [[Molecular biology|molecules]] found on the surface of melanoma cells and kill them.<ref name="nih">{{cite web|url=http://www.nih.gov/news/pr/aug2006/nci-31b.htm|title=New Method of Gene Therapy Alters Immune Cells for Treatment of Advanced Melanoma; Technique May Also Apply to Other Common Cancers|date=30 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20060928214625/http://www.nih.gov/news/pr/aug2006/nci-31b.htm|archive-date=28 September 2006}}</ref> A [[cancer vaccine]] showed modest benefit in late-stage testing in 2009 against melanoma.<ref>{{cite news |title=Immune System Taught To Fight Melanoma |date=30 May 2009 |publisher=CBSNews |url=https://www.cbsnews.com/news/immune-system-taught-to-fight-melanoma/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029214646/http://www.cbsnews.com/stories/2009/05/30/health/main5050957.shtml |archive-date=29 October 2010 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Schwartzentruber DJ, Lawson DH, Richards JM, Conry RM, Miller DM, Treisman J, Gailani F, Riley L, Conlon K, Pockaj B, Kendra KL, White RL, Gonzalez R, Kuzel TM, Curti B, Leming PD, Whitman ED, Balkissoon J, Reintgen DS, Kaufman H, Marincola FM, Merino MJ, Rosenberg SA, Choyke P, Vena D, Hwu P | title = gp100 peptide vaccine and interleukin-2 in patients with advanced melanoma | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 22 | pages = 2119–2127 | date = June 2011 | pmid = 21631324 | pmc = 3517182 | doi = 10.1056/NEJMoa1012863 }}</ref> ===BRAF inhibitors=== About 60% of melanomas contain a mutation in the [[BRAF (gene)|B-Raf gene]]. Early clinical trials suggested that B-Raf inhibitors including Plexxicon's [[vemurafenib]] could lead to substantial tumor regression in a majority of patients if their tumor contain the B-Raf mutation.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/02/22/health/research/22trial.html |work=The New York Times |title=A Roller Coaster Chase for a Cure | vauthors = Harmon A |date=21 February 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210085433/http://www.nytimes.com/2010/02/22/health/research/22trial.html |archive-date=10 February 2017 }}</ref> In June 2011, a large [[clinical trial]] confirmed the positive findings from those earlier trials.<ref name="studies">{{cite news|work=[[The New York Times]]| vauthors = Pollack A |date=5 June 2011|title=Drugs Show Promise Slowing Advanced Melanoma|url=https://www.nytimes.com/2011/06/06/health/research/06melanoma.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170131105246/http://www.nytimes.com/2011/06/06/health/research/06melanoma.html|archive-date=31 January 2017}}</ref><ref name="pmid21639808">{{cite journal | vauthors = Chapman PB, Hauschild A, Robert C, Haanen JB, Ascierto P, Larkin J, Dummer R, Garbe C, Testori A, Maio M, Hogg D, Lorigan P, Lebbe C, Jouary T, Schadendorf D, Ribas A, O'Day SJ, Sosman JA, Kirkwood JM, Eggermont AM, Dreno B, Nolop K, Li J, Nelson B, Hou J, Lee RJ, Flaherty KT, McArthur GA | title = Improved survival with vemurafenib in melanoma with BRAF V600E mutation | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 26 | pages = 2507–2516 | date = June 2011 | pmid = 21639808 | pmc = 3549296 | doi = 10.1056/NEJMoa1103782 }}</ref> In August 2011, Vemurafenib received FDA approval for the treatment of late-stage melanoma. In May 2013, the [[Food and Drug Administration|US FDA]] approved dabrafenib as a single-agent treatment for patients with BRAF V600E mutation-positive advanced melanoma.<ref name="r20150530">{{cite news |url= https://www.reuters.com/article/us-glaxosmithkline-approvals-idUSBRE94S1A020130530 |title= GSK melanoma drugs add to tally of U.S. drug approvals |publisher= Reuters |date= 30 May 2013 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20150924181713/http://www.reuters.com/article/2013/05/30/us-glaxosmithkline-approvals-idUSBRE94S1A020130530 |archive-date= 24 September 2015 }}</ref> Some researchers believe that combination therapies that simultaneously block multiple pathways may improve efficacy by making it more difficult for the tumor cells to mutate before being destroyed. In October 2012, a study reported that combining Dabrafenib with a [[MEK inhibitor]] [[trametinib]] led to even better outcomes. Compared to Dabrafenib alone, progression-free survival was increased to 41% from 9%, and the median [[progression-free survival]] increased to 9.4 months versus 5.8 months. Some side effects were, however, increased in the combined study.<ref>{{cite news|publisher=News Medical|date=1 October 2012|title=Combination of dabrafenib and trametinib delays development of treatment resistance in MM patients|url=http://www.news-medical.net/news/20121001/Combination-of-dabrafenib-and-trametinib-delays-development-of-treatment-resistance-in-MM-patients.aspx?page=2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514034005/http://www.news-medical.net/news/20121001/Combination-of-dabrafenib-and-trametinib-delays-development-of-treatment-resistance-in-MM-patients.aspx?page=2|archive-date=14 May 2013}}</ref><ref name="pmid23020132">{{cite journal | vauthors = Flaherty KT, Infante JR, Daud A, Gonzalez R, Kefford RF, Sosman J, Hamid O, Schuchter L, Cebon J, Ibrahim N, Kudchadkar R, Burris HA, Falchook G, Algazi A, Lewis K, Long GV, Puzanov I, Lebowitz P, Singh A, Little S, Sun P, Allred A, Ouellet D, Kim KB, Patel K, Weber J | title = Combined BRAF and MEK inhibition in melanoma with BRAF V600 mutations | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 367 | issue = 18 | pages = 1694–1703 | date = November 2012 | pmid = 23020132 | pmc = 3549295 | doi = 10.1056/NEJMoa1210093 }}</ref> In January 2014, the FDA approved the combination of dabrafenib and trametinib for the treatment of people with BRAF V600E/K-mutant metastatic melanoma.<ref>{{cite news |url= http://www.onclive.com/web-exclusives/FDA-Approves-First-Ever-Combination-for-Metastatic-Melanoma |title= Dabrafenib/Trametinib Combination Approved for Advanced Melanoma |publisher= OncLive |date= 9 January 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140125190539/http://www.onclive.com/web-exclusives/FDA-Approves-First-Ever-Combination-for-Metastatic-Melanoma |archive-date= 25 January 2014 |access-date= 4 February 2015 }}</ref> In June 2018, the FDA approved the combination of a BRAF inhibitor [[encorafenib]] and a MEK inhibitor [[binimetinib]] for the treatment of un-resectable or metastatic melanoma with a BRAF V600E or V600K mutation.<ref>{{cite journal | vauthors = Shirley M | title = Encorafenib and Binimetinib: First Global Approvals | journal = Drugs | volume = 78 | issue = 12 | pages = 1277–1284 | date = August 2018 | pmid = 30117021 | doi = 10.1007/s40265-018-0963-x | s2cid = 52020890 }}</ref> Eventual resistance to BRAF and MEK inhibitors may be due to a cell surface protein known as [[EPH receptor A2|EphA2]] which is now being investigated.<ref>{{cite web |url=http://www.oncotherapynetwork.com/skin-cancer-melanoma-targets/counteracting-drug-resistance-melanoma |title=Counteracting Drug Resistance in Melanoma |work=OncoTherapy Network |year=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150204044952/http://www.oncotherapynetwork.com/skin-cancer-melanoma-targets/counteracting-drug-resistance-melanoma |archive-date=4 February 2015 }}</ref> ===Ipilimumab=== At the [[American Society of Clinical Oncology]] Conference in June 2010, the [[Bristol Myers Squibb]] pharmaceutical company reported the clinical findings of their drug [[ipilimumab]]. The study found an increase in median survival from 6.4 to 10 months in patients with advanced melanomas treated with the monoclonal ipilimumab, versus an experimental vaccine. It also found a one-year survival rate of 25% in the control group using the vaccine, 44% in the vaccine and ipilimumab group, and 46% in the group treated with ipilimumab alone.<ref>{{cite news |title= Bristol drug cuts death risk in advanced melanoma |url= https://www.reuters.com/article/idUSN0218461520100605 |work= Reuters |date= 5 June 2010 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20101109095301/http://www.reuters.com/article/idUSN0218461520100605 |archive-date= 9 November 2010 }}</ref> However, some have raised concerns about this study for its use of the unconventional control arm, rather than comparing the drug against a placebo or standard treatment.<ref>{{cite news |url=https://blogs.forbes.com/sciencebiz/2010/06/the-risk-for-bristol/ |title=The Risk For Bristol |work=Forbes |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315041905/http://blogs.forbes.com/sciencebiz/2010/06/06/the-risk-for-bristol/ |archive-date=15 March 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.news-medical.net/news/20100609/Phase-3-clinical-study-Ipilimumab-boosts-sustains-immune-system-responses-against-melanoma-tumors.aspx |title=Phase 3 clinical study: Ipilimumab boosts, sustains immune system responses against melanoma tumors |publisher=News-medical.net |date=9 June 2010 |access-date=13 August 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019003945/http://www.news-medical.net/news/20100609/Phase-3-clinical-study-Ipilimumab-boosts-sustains-immune-system-responses-against-melanoma-tumors.aspx |archive-date=19 October 2012 }}</ref> The criticism was that although Ipilimumab performed better than the vaccine, the vaccine has not been tested before and may be causing toxicity, making the drug appear better by comparison. Ipilimumab was approved by the FDA in March 2011 to treat patients with late-stage melanoma that has spread or cannot be removed by surgery.<ref>{{cite press release |url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm1193237.htm |title=FDA approves new treatment for a type of late-stage skin cancer | vauthors = Jefferson E |date=25 March 2011 |publisher=[[Food and Drug Administration (United States)|U.S. Food and Drug Administration]] (FDA) |access-date=25 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110327063147/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm1193237.htm |archive-date=27 March 2011 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/03/26/business/26drug.html |title=Approval for Drug That Treats Melanoma | vauthors = Pollack A |date=25 March 2011 |work=[[The New York Times]] |access-date=27 March 2011 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20110401011816/http://www.nytimes.com/2011/03/26/business/26drug.html |archive-date=1 April 2011 }}</ref><ref name="Drugs.com">{{cite web | work = Drugs.com | url = https://www.drugs.com/yervoy.html | title = Yervoy | archive-url = https://web.archive.org/web/20110809231412/http://www.drugs.com/yervoy.html | archive-date=9 August 2011}}</ref> In June 2011, a clinical trial of ipilimumab plus [[dacarbazine]] combined this immune system booster with the standard chemotherapy drug that targets cell division. It showed an increase in median survival for these late-stage patients to 11 months instead of the 9 months normally seen. Researchers were also hopeful of improving the five-year survival rate, though serious adverse side effects were seen in some patients. A course of treatment costs $120,000. The drug's brandname is Yervoy.<ref name="studies"/><ref>{{cite journal | vauthors = Robert C, Thomas L, Bondarenko I, O'Day S, Weber J, Garbe C, Lebbe C, Baurain JF, Testori A, Grob JJ, Davidson N, Richards J, Maio M, Hauschild A, Miller WH, Gascon P, Lotem M, Harmankaya K, Ibrahim R, Francis S, Chen TT, Humphrey R, Hoos A, Wolchok JD | title = Ipilimumab plus dacarbazine for previously untreated metastatic melanoma | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 26 | pages = 2517–2526 | date = June 2011 | pmid = 21639810 | doi = 10.1056/NEJMoa1104621 | doi-access = free }}</ref> ===Surveillance methods=== Advances in high-resolution ultrasound scanning have enabled surveillance of metastatic burden to the sentinel lymph nodes.<ref>{{cite journal | vauthors = Voit C, Van Akkooi AC, Schäfer-Hesterberg G, Schoengen A, Kowalczyk K, Roewert JC, Sterry W, Eggermont AM | title = Ultrasound morphology criteria predict metastatic disease of the sentinel nodes in patients with melanoma | journal = Journal of Clinical Oncology | volume = 28 | issue = 5 | pages = 847–852 | date = February 2010 | pmid = 20065175 | doi = 10.1200/JCO.2009.25.7428 | doi-access = free }}</ref> The Screening and Surveillance of Ultrasound in Melanoma trial (SUNMEL) is evaluating ultrasound as an alternative to invasive surgical methods.<ref>{{cite web|url=http://www.malignant-melanoma.org/sunmel |title=malignant-melanoma.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20111014181613/http://www.malignant-melanoma.org/sunmel/ |archive-date=14 October 2011 }}</ref> ===Oncolytic virotherapy=== In some countries, oncolytic virotherapy methods are studied and used to treat melanoma. Oncolytic virotherapy is a promising branch of [[virotherapy]], where [[oncolytic virus]]es are used to treat diseases; viruses can increase metabolism, reduce anti-tumor immunity, and disorganize vasculature.<ref>{{cite journal | vauthors = Forbes NE, Abdelbary H, Lupien M, Bell JC, Diallo JS | title = Exploiting tumor epigenetics to improve oncolytic virotherapy | journal = Frontiers in Genetics | volume = 4 | page = 184 | date = September 2013 | pmid = 24062768 | pmc = 3778850 | doi = 10.3389/fgene.2013.00184 | doi-access = free }}</ref> Talimogene laherparepvec (T-VEC) (which is a herpes simplex virus type 1–derived oncolytic immunotherapy), was shown to be useful against metastatic melanoma in 2015 with an increased survival of 4.4 months.<ref>{{cite journal | vauthors = Andtbacka RH, Kaufman HL, Collichio F, Amatruda T, Senzer N, Chesney J, Delman KA, Spitler LE, Puzanov I, Agarwala SS, Milhem M, Cranmer L, Curti B, Lewis K, Ross M, Guthrie T, Linette GP, Daniels GA, Harrington K, Middleton MR, Miller WH, Zager JS, Ye Y, Yao B, Li A, Doleman S, VanderWalde A, Gansert J, Coffin RS | title = Talimogene Laherparepvec Improves Durable Response Rate in Patients With Advanced Melanoma | journal = Journal of Clinical Oncology | volume = 33 | issue = 25 | pages = 2780–2788 | date = September 2015 | pmid = 26014293 | doi = 10.1200/JCO.2014.58.3377 | s2cid = 23663167 | doi-access = free }}</ref><ref name=Syn2017/> ===Antivirals=== Antiretrovirals have been tested [[in vitro]] against melanoma. The rationale behind this lies in their potential to inhibit human endogenous [[retrovirus]]es, whose activity has been associated with the development of melanoma.<ref>{{cite journal | vauthors = Costa B, Vale N | title = Exploring HERV-K (HML-2) Influence in Cancer and Prospects for Therapeutic Interventions | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 24 | issue = 19 | page = 1615 | date = September 2023 | pmid = 37834078 | doi = 10.3390/ijms25031615 | doi-access = free | pmc = 10572383 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Müller MD, Holst PJ, Nielsen KN | title = A Systematic Review of Expression and Immunogenicity of Human Endogenous Retroviral Proteins in Cancer and Discussion of Therapeutic Approaches | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 23 | issue = 3 | page = 1330 | date = January 2022 | pmid = 35163254 | pmc = 8836156 | doi = 10.3390/ijms23031330 | doi-access = free }}</ref> Evidence from studies on melanoma cell lines indicates that antiretroviral drugs, including lamivudine, doravirine, and cabotegravir, can effectively downregulate the expression of human endogenous retroviruses (HERV-K). These drugs not only reduce cell growth and invasiveness but also enhance the potential of immune checkpoint therapies.<ref>{{cite journal | vauthors = Zanrè V, Bellinato F, Cardile A, Passarini C, Monticelli J, Di Bella S, Menegazzi M | title = Lamivudine, Doravirine, and Cabotegravir Downregulate the Expression of Human Endogenous Retroviruses (HERVs), Inhibit Cell Growth, and Reduce Invasive Capability in Melanoma Cell Lines | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 25 | issue = 3 | page = 1615 | date = January 2024 | pmid = 38338893 | pmc = 10855363 | doi = 10.3390/ijms25031615 | doi-access = free }}</ref> Furthermore, they have shown promise in addressing resistance mechanisms that emerge following prolonged treatment with BRAF inhibitors like dabrafenib and AZ628. By restoring apoptosis, decreasing cell viability, and influencing tumor suppressor proteins, these antiretrovirals offer a compelling strategy to tackle therapeutic resistance in melanoma.<ref>{{cite journal | vauthors = Zanrè V, Bellinato F, Cardile A, Passarini C, Di Bella S, Menegazzi M | title = BRAF-Mutated Melanoma Cell Lines Develop Distinct Molecular Signatures After Prolonged Exposure to AZ628 or Dabrafenib: Potential Benefits of the Antiretroviral Treatments Cabotegravir or Doravirine on BRAF-Inhibitor-Resistant Cells | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 25 | issue = 22 | article-number = 11939 | date = November 2024 | pmid = 39596009 | pmc = 11593403 | doi = 10.3390/ijms252211939 | doi-access = free }}</ref> Further developments are awaited through animal model testing. === MicroRNAs === Recent research has identified miR-139-5p, a small noncoding RNA, as a potential tumor suppressor in melanoma. Overexpression of miR-139-5p has been shown to inhibit cell proliferation, migration, and invasion while inducing apoptosis in melanoma cells. These effects are associated with the downregulation of IGF1R, a receptor that activates the PI3K/AKT signaling pathway. By suppressing IGF1R-mediated signaling, miR-139-5p reduces melanoma cell aggressiveness. These findings highlight miR-139-5p as a potential therapeutic agent and emphasize the significance of miRNA regulation in melanoma development and treatment.<ref>{{Cite journal |last1=Yang |first1=Chaoying |last2=Xia |first2=Zhaoxia |last3=Zhu |first3=Lifei |last4=Li |first4=Yanchang |last5=Zheng |first5=Zhixin |last6=Liang |first6=Jianying |last7=Wu |first7=Liangcai |date=December 2019 |title=MicroRNA-139-5p modulates the growth and metastasis of malignant melanoma cells via the PI3K/AKT signaling pathway by binding to IGF1R |journal=Cell Cycle |volume=18 |issue=24 |pages=3513–3524 |doi=10.1080/15384101.2019.1690881 |issn=1551-4005 |pmc=6927702 |pmid=31724454}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{sister project links||d=Q180614|c=Category:Melanoma|n=no|q=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=مێلانۆما|species=no}} {{Medical resources | DiseasesDB = 7947 | ICD11 = {{ICD11|XH4846}} | ICD10 = {{ICD10|C|43|9|c|43}}, {{ICD10|D03}} | ICD9 = {{ICD9|172.9}} | ICDO = {{ICDO|8720|3}} | OMIM = 155600 | MedlinePlus = 000850 | eMedicineSubj = derm | eMedicineTopic = 257 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|1386}} {{eMedicine2|ent|27}} {{eMedicine2|plastic|456}} | MeshID = D008545 }} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:مێلانۆما| ]] [[پۆل:شێرپەنجەی پێست]] [[پۆل:بیرھێنەرەوە پزیشکییەکان]] rx6ksizz99g9gyzghrmp1zs6f46y4g5 1590619 1590618 2026-06-15T19:28:35Z Hivja 64112 /* */ 1590619 wikitext text/x-wiki {{ئامادەکردن}} {{Infobox medical condition | name = مێلانۆما{{ھن}}Melanoma | synonyms = مێلانۆمای مەترسیدار ({{بە ئینگلیزی|Malignant melanoma}}) | image = Melanoma.jpg | alt = A back irregular Tumor {{convert|2.5|cm|in|0|abbr=on}} by {{convert|1.5|cm|in|1|abbr=on}} | pronounce = {{IPAc-en|audio=En-melanoma.oga|ˌ|m|ɛ|l|ə|ˈ|n|oʊ|m|ə}} | field = [[Oncology]] and [[dermatology]] | symptoms = [[Nevus|Mole]] that is increasing in size, has irregular edges, change in color, itchiness, or [[ulcer (dermatology)|skin breakdown]].<ref name=NCI2015/> | complications = | onset = | duration = | causes = [[Ultraviolet light]] (Sun, [[tanning lamp|tanning devices]])<ref name=WCR2014/> | risks = Family history, many moles, [[immunosuppression|poor immune function]]<ref name=NCI2015/> | diagnosis = [[Tissue biopsy]]<ref name=NCI2015/> | differential = [[Seborrheic keratosis]], [[lentigo]], [[blue nevus]], [[dermatofibroma]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Goldstein BG, Goldstein AO |سەردێڕ= Diagnosis and management of malignant melanoma | journal = American Family Physician |بەرگ= ٦٣| issue = 7 |پەڕەکان= ١٣٥٩–٦٨, ١٣٧٤|ڕێکەوت= نیسانی ٢٠٠١| pmid = ١١٣١٠٦٥٠}}</ref> | prevention = [[کرێمی دژەخۆر]]، دوورکەوتنەوە لە تیشکی سەروو وەنەوشەیی<ref name=WCR2014/> | treatment = Surgery<ref name=NCI2015/> | medication = | prognosis = [[Five-year survival rates]] 100% (localized), 35% (disseminated) in the US (٢٠١٥–٢٠٢١)<ref name=SEER2026/> | frequency = ٣٫١ ملیۆن (٢٠١٥)<!-- prevalence --><ref name=GBD2015Pre/> | deaths = ٥٩،٨٠٠ (٢٠١٥)<ref name=GBD2015De/> }} <!-- پێناسە و نیشانەکان --> '''مێلانۆما''' ({{بە ئینگلیزی|Melanoma}}) جۆرێکە لە [[شێرپەنجە]]، بە شێوەیەکی گشتی [[شێرپەنجەی پێست]]؛ ئەم شێرپەنجەیە لە خانە بەرھەمھێنەرەکانی [[مێلانین]] کە بە [[مێلانۆسایت]] ناسراون گەشە دەکات.<ref name="NCI2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Melanoma Treatment – for health professionals |ناونیشان=http://www.cancer.gov/types/skin/hp/melanoma-treatment-pdq|وێبگە=National Cancer Institute|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150704213842/http://www.cancer.gov/types/skin/hp/melanoma-treatment-pdq|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> مێلانۆما بە شێوەیەکی گشتی لە پێستدا ڕوودەدات، بەڵام ڕەنگە بە دەگمەن لە دەم، ڕیخۆڵە یان چاویشدا ([[مێلانۆمای یووڤێئال]]) ببینرێت.<ref name="NCI2015" /><ref name="WCR2014" /> لە شێوازی زۆر دەگمەنتردا دەتوانرێت لە [[سی (ئەندام)|سییەکان]]یشدا ڕوو بدات، کە وەک مێلانۆمای سەرەتاییی سییەکان ناسراوە و تەنیا لە ٠٫٠١٪ی [[تومۆری سی|تومۆری سەرەتاییی سییەکان]]دا ڕوو دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ= Malignant melanoma of the lung: case series |journal= Kardiochirurgia I Torakochirurgia Polska = Polish Journal of Cardio-Thoracic Surgery |بەرگ= ١٢|issue= 1 |پەڕەکان= ٧٢–٧٦|doi= 10.5114/kitp.2015.50575 |pmid= ٢٦٣٣٦٤٨٥|pmc=٤٥٢٠٥٠٧| vauthors = Postrzech-Adamczyk K, Chabowski M, Głuszczyk-Ferenc B, Wodzińska A, Muszczyńska-Bernhard B, Szuba A, Janczak D}}</ref> لە مێینەکاندا، مێلانۆما زۆربەی جاران لە قاچەکان و لە نێرەکاندا، لە شوێنەکانی پشت ڕوو دەدات.<ref name=WCR2014/> مێلانۆما زۆر جار بە «مێلانۆمای مەترسیدار» دەناسرێت، بەڵام کۆمەڵگای پزیشکی جەخت لەوە دەکاتەوە کە شتێک نییە بە ناوی ''مێلانۆمای بێمەترسی'' و پێشنیاری ئەوە دەکەن کە پێویستە لە زاراوەی ''مێلانۆمای مەترسیدار'' دوور بکەونەوە چونکە زیادییە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| vauthors = Schwartzman RM, Orkin M |سەردێڕ=A Comparative Study of Diseases of Dog and Man |ڕێکەوت=١٩٦٢|بڵاوکەرەوە=Thomas |شوێن=Springfield, IL |پەڕە=٨٥|وتەگێڕانەوە=The term 'melanoma' in human medicine indicates a malignant growth; the prefix 'malignant' is redundant.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| vauthors = Bobonich M, Nolen ME |سەردێڕ=Dermatology for Advanced Practice Clinicians |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Wolters Kluwer |شوێن=Philadelphia |پەڕە=١٠٦|وتەگێڕانەوە=The term malignant melanoma is becoming obsolete because the word 'malignant' is redundant as there are no benign melanomas.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Farlex Partner Medical Dictionary |ڕێکەوت=٢٠١٢|ناونیشان=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/Melanoma%2c+Malignant |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە=Avoid the redundant phrase malignant melanoma. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220610135029/https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/Melanoma%2c+Malignant |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نزیکەی ٣٠٪ی مێلانۆمەکان لە [[خاڵ (پێست)|خاڵ]]ەکانەوە گەشە دەکەن.<ref name="Joshi 2025">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Joshi |یەکەم١=Urvashi Mitbander |دوایین٢=Kashani-Sabet |یەکەم٢=Mohammed |دوایین٣=Kirkwood |یەکەم٣=John M. |سەردێڕ=Cutaneous Melanoma: A Review |journal=JAMA |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٥|doi=10.1001/jama.2025.13074 |pmid=٤٠٨٥٣٥٥٧}}</ref> گۆڕانکارییەکانی خاڵێک کە دەتوانێت ئاماژە بە مێلانۆما بکات بریتین لە زۆربوون؛ بەتایبەتی زۆربوونی خێرا لە قەبارەدا، لێوارەکانی ناڕێکوپێک، گۆڕانی ڕەنگ، خوران، یان تێکچوونی پێست. <!-- ھۆکارەکان و دەستنیشانکردن --> ھۆکاری سەرەکیی مێلانۆما، بەرکەوتنی [[تیشکی سەروو وەنەوشەیی]]یە بۆ ئەو کەسانەی ئاستی مێلانینی [[ڕەنگی پێستی مرۆڤ|ڕەنگی پێست]]یان کەمە.<ref name=WCR2014/><ref name="SunM"/> تیشکی سەروو وەنەوشەیی لەوانەیە لە خۆر یان سەرچاوەی ترەوە بێت، وەک [[گڵۆپی دەباخیکردن]].<ref name=WCR2014/> ئەو کەسانەی کە خاڵی زۆر، مێژووی ئەندامانی تووشبووی خێزانی و [[سەرکوتی کۆئەندامی بەرگری|کۆئەندامی بەرگریی لاواز]]یان ھەیە مەترسیی زیاتریان لەسەرە.<ref name=NCI2015/> ھەروەھا ژمارەیەک [[تێکچوونی بۆماوەیی|نەخۆشیی بۆماوەیی]]ی دەگمەنیش، وەک [[زیرۆدەرما پیگمەنتۆسوم]]، مەترسییەکە زیاد دەکەن.<ref name=Az2014/> دەستنیشانکردن بە [[بایۆپسی]] و شیکاریی ھەر برینێکی پێست کە نیشانەکانی تووشبوون بە شێرپەنجەی ھەیە ئەنجام دەدرێت.<ref name=NCI2015/> <!-- خۆپاراستن، چارەسەرکردن و پێشبینیکردن --> دوورکەوتنەوە لە تیشکی سەروو وەنەوشەیی و بەکارھێنانی [[کرێمی دژەخۆر]] لە بارودۆخی تیشکدانەوەی زۆری سەروو وەنەوشەییی خۆر، ڕەنگە ڕێگری لە مێلانۆما بکات.<ref name=WCR2014/> چارەسەرکردن بە شێوەیەکی گشتی بریتییە لە لابردنی مێلانۆما و شانە تێکچووەکانی دەوروبەری بە نەشتەرگەری.<ref name=NCI2015/> بۆ ئەو کەسانەی کە شێرپەنجەکەیان ھەندێک گەورەترە، [[لیمفەگرێ]]کانی دەوروبەر ڕەنگە لەبەر دەرکەوتنی ئاستی بڵاوبوونەوە ([[مێتاستاز]]) پشکنینیان بۆ بکرێت.<ref name=NCI2015/> ئەگەر مێتاستاز ڕووی نەدابێت، زۆربەی تووشبووان چارەسەریان بۆ دەکرێت.<ref name=NCI2015/> بۆ ئەوانەی کە مێلانۆمایەکەیان گەشەی پێیدا کردووە، [[چارەسەرکردنی بەرگریی شێرپەنجە]]، [[دەرمانە ژینناسییەکان]]، [[چارەسەری تیشکی]] یان [[چارەسەری کیمیایی]] لەوانەیە مانەوەیان باشتر بکات.<ref name=NCI2015/><ref name="Syn2017">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Syn NL, Teng MW, Mok TS, Soo RA |سەردێڕ= De-novo and acquired resistance to immune checkpoint targeting | journal = The Lancet. Oncology |بەرگ= ١٨| issue = 12 |پەڕەکان= e٧٣١–e٧٤١|ڕێکەوت= کانوونی یەکەمی ٢٠١٧| pmid = ٢٩٢٠٨٤٣٩| doi = 10.1016/s1470-2045(17)30607-1}}</ref> بەھۆی چارەسەرکردن، ڕێژەی مانەوەی پێنج ساڵە لە ویلایەتە یەكگرتووەكان لەناو ئەو کەسانە کە نەخۆشییەکی ناوچەیییان ھەیە ١٠٠٪، لە شێوازی تەشەنەکردنی نەخۆشییەکە بۆ لیمفەگرێکان ٣٥٪ و لەناو ئەوانەی کە تەشەنەکردنی دوورمەودایان ھەیە ٣٥٪ تۆمار کراوە.<ref name=SEER2026>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SEER Stat Fact Sheets: Melanoma of the Skin|ناونیشان=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/melan.html|وێبگە=NCI|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەگەری دووبارەبوونەوە یان بڵاوبوونەوەی مێلانۆما بە ئەستوورییەکەی، خێراییی دابەشبوونی خانەکان و تێکچوون یان تێکنەچوونی پێستی سەرەوەی پەیوەندیی ھەیە.<ref name=WCR2014/> <!-- پەتاناسی --> مێلانۆما مەترسیدارترین جۆری شێرپەنجەی پێستە.<ref name=WCR2014/> لە ساڵی ٢٠١٥دا، ٣٫١ ملیۆن کەس نەخۆشیی چالاکیان ھەبووە کە بووە ھۆی مردنی ٥٩،٨٠٠ کەس.<ref name=GBD2015Pre>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet |بەرگ= ٣٨٨| issue = 10053 |پەڕەکان= ١٥٤٥–١٦٠٢|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٦| pmid = ٢٧٧٣٣٢٨٢| pmc = ٥٠٥٥٥٧٧| doi = 10.1016/S0140-6736(16)31678-6 | collaboration = GBD 2015 Disease Injury Incidence Prevalence Collaborators | vauthors = Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coggeshall M, Cornaby L, Dandona L, Dicker DJ, Dilegge T, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Fleming T, Forouzanfar MH, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kawashima T, Kemmer L}}</ref><ref name=GBD2015De>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet |بەرگ= ٣٨٨| issue = 10053 |پەڕەکان= ١٤٥٩–١٥٤٤|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٦| pmid = ٢٧٧٣٣٢٨١| pmc = ٥٣٨٨٩٠٣| doi = 10.1016/s0140-6736(16)31012-1 | collaboration = GBD 2015 Mortality Causes of Death Collaborators | vauthors = Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coates MM, Coggeshall M, Dandona L, Dicker DJ, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Foreman K, Forouzanfar MH, Fraser MS, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Huynh C, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kinfu Y, Kulikoff XR}}</ref> پێشبینی دەکرێت ڕێژەی تووشبوون بە مێلانۆما لە ئاست جیھاندا، لە ٣٣١،٧٢٢ تووشبوو لە ساڵی ٢٠٢٢دا، بۆ ٥١٠،٠٠٠ تووشبوو لە ساڵی ٢٠٤٠دا بەرز ببێتەوە.<ref name="Joshi 2025"/> ھەرچەندە لەگەڵ بەردەستبوونی چارەسەرە نوێترەکان، ڕێژەی مردن کەمتر دەبێتەوە مردن کەم دەبێتەوە.<ref name="Joshi 2025"/> نزیکەی ٨٠٪ی ڕێژەی تووشبوون لە ئاست جیھاندا لە کەسانی تەمەن ٥٠ ساڵ یان گەورەتر ڕوو دەدات.<ref name="Joshi 2025"/> ئوسترالیا و نیوزیلاند زۆرترین ڕێژەی تووشبوون بە مێلانۆمایان لە جیھاندا ھەیە.<ref name=WCR2014/> ڕێژەی بەرزی تووشبوون لە باکووری ئەورووپا و ئەمریکای باکووریشدا ڕوو دەدات، لە کاتێکدا ڕێژەی تووشبوون لە ئاسیا، ئەفریقا و ئەمریکای لاتیندا کەمترە.<ref name=WCR2014/> لە ویلایەتە یەکگرتووەکان مێلانۆما نزیکەی ١٫٦ ھێندە زیاتر لە پیاواندا بەراورد بە ژنان ڕوو دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=USCS Data Visualizations |ناونیشان=https://gis.cdc.gov/Cancer/USCS/DataViz.html |وێبگە=gis.cdc.gov |وتەگێڕانەوە=Need to select "melanoma" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200317210642/https://gis.cdc.gov/Cancer/USCS/DataViz.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> مێلانۆما لە دەیەی ١٩٦٠ەوە زیاتر لەو ناوچانەدا باوتر بووە کە زۆربەی دانیشتووانی لە [[کۆچکردنی ئەورووپییەکان|کەسانی بە ڕەچەڵەک ئەورووپی]] پێکدێن.<ref name="WCR2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=World Cancer Report|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٣٢-٠٤٢٩-٩|پەڕەکان=Chapter ٥.١٤|ناونیشان=https://www.iarc.fr/en/publications/pdfs-online/wcr/2003/WorldCancerReport.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140530232406/http://www.iarc.fr/en/publications/pdfs-online/wcr/2003/WorldCancerReport.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref><ref name="Az2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Azoury SC, Lange JR |سەردێڕ= Epidemiology, risk factors, prevention, and early detection of melanoma | journal = The Surgical Clinics of North America |بەرگ= ٩٤| issue = 5 |پەڕەکان= ٩٤٥–٦٢, vii|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| pmid = ٢٥٢٤٥٩٦٠| doi = 10.1016/j.suc.2014.07.013}}</ref> == نیشانەکان == نیشانە سەرەتاییەکانی مێلانۆما بریتین لە گۆڕانکاری لە شێوە یان ڕەنگی [[خاڵ (پێست)|خاڵەکان]]ی پێشوو، یانیش لە [[مێلانۆمای گرێدار]]دا دەرکەوتنی گرێیەکی نوێ لە ھەر شوێنێکی پێستدا. لە قۆناغەکانی دواتردا، ڕەنگە خاڵەکە [[خوران]]، [[برینی پێست|برین]] یان خوێنبەربوونی ھەبێت. نیشانە سەرەتاییەکانی مێلانۆما{{تێبینی|بە شێوازی کورتکراوی پیتی سەرەتای ھەر نیشانەیەک بە ئینگلیزی دەبێتە ABCDEEFG.}} بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cdc.gov/cancer/skin/basic_info/symptoms.htm|سەردێڕ=CDC - What Are the Symptoms of Skin Cancer?|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=www.cdc.gov|زمان=en-us|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181207125444/https://www.cdc.gov/cancer/skin/basic_info/symptoms.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Daniel Jensen J, Elewski BE |سەردێڕ= The ABCDEF Rule: Combining the "ABCDE Rule" and the "Ugly Duckling Sign" in an Effort to Improve Patient Self-Screening Examinations | journal = The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology |بەرگ= ٨| issue = 2 |پەڕە= ١٥|ڕێکەوت= شوباتی ٢٠١٥| pmid = ٢٥٧٤١٣٩٧| pmc = ٤٣٤٥٩٢٧}}</ref> * ناھاوسەنگی * سنوورەکان (ناڕێکی بە لێوار و گۆشەوە) * ڕەنگ ([[جۆراوجۆری (شانەناسی)|جۆراوجۆر]]) * تیرە (گەورەتر لە ٦ میلیمەتر وەک قەبارەی [[ڕەشکەرەوە]]ی پێنووسێک) * پەرەسەندن بە تێپەڕبوونی کات ئەم پۆلێنکردنە مێلانۆمای گرێدار کە پۆلێنبەندیی تایبەتی خۆی ھەیە ناگرێتەوە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.molemap.co.nz/knowledge-centre/efg-nodular-melanomas|سەردێڕ=The EFG of Nodular Melanomas {{!}} MoleMap New Zealand|وێبگە=The EFG of Nodular Melanomas {{!}} MoleMap New Zealand|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190202041434/https://www.molemap.co.nz/knowledge-centre/efg-nodular-melanomas|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * بەرزتر لە ئاستی پێست * ھەستی ڕەقبوون لە کاتی دەستلێدان * گەشەکردن مێلانۆمای گوازراو لەوانەیە ببێتە ھۆی نیشانە نادیاریکراوەکانی [[سیندرۆمی پارانیۆپلاستیک|پارانیۆپلاستیک]]، لەوانە لەدەستدانی ئارەزووی خواردن، [[دڵتێکەڵھاتن]]، ڕشانەوە و ماندووبوون. [[مێتاستازی مێشک|مێتاستازەکانی مێشک]] بەتایبەتی لە نەخۆشانی تووشبوو بە مێلانۆمای گوازراوەدا باوترن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Fiddler IJ |سەردێڕ= Melanoma Metastasis | journal = Cancer Control |بەرگ= ٢| issue = 5 |پەڕەکان= ٣٩٨–٤٠٤|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٩٥| pmid = ١٠٨٦٢١٨٠| doi = 10.1177/107327489500200503 | doi-access = free}}</ref> شوێنە باوەکانی تری مێتاستازی مێلانۆما بریتین لە [[جەرگ]]، ڕیخۆڵەکان، [[ئێسک]]، [[سی (ئەندام)|سییەکان]] و لیمفەگرێ دوورەکان.<ref name="Joshi 2025"/> == مێژوو == Although melanoma is not a new disease, evidence for its occurrence in antiquity is rather scarce. However, one example lies in a 1960s examination of nine [[Peru]]vian mummies, [[radiocarbon]] dated to be approximately 2400 years old, which showed apparent signs of melanoma: melanotic masses in the skin and diffuse metastases to the bones.<ref name="urteaga">{{cite journal | vauthors = Urteaga O, Pack GT | title = On the antiquity of melanoma | journal = Cancer | volume = 19 | issue = 5 | pages = 607–610 | date = May 1966 | pmid = 5326247 | doi = 10.1002/1097-0142(196605)19:5<607::AID-CNCR2820190502>3.0.CO;2-8 | doi-access = free }}</ref> [[John Hunter (surgeon)|John Hunter]] is reported to be the first to operate on metastatic melanoma in 1787. Although not knowing precisely what it was, he described it as a "cancerous fungous excrescence". The excised tumor was preserved in the [[Hunterian and Wellcome Museums|Hunterian Museum]] of the [[Royal College of Surgeons of England]]. It was not until 1968 that microscopic examination of the specimen revealed it to be an example of metastatic melanoma.<ref name="bodenham">{{cite journal | vauthors = Bodenham DC | title = A study of 650 observed malignant melanomas in the South-West region | journal = Annals of the Royal College of Surgeons of England | volume = 43 | issue = 4 | pages = 218–239 | date = October 1968 | pmid = 5698493 | pmc = 2312310 }}</ref> The French physician [[René Laennec]] was the first to describe melanoma as a disease entity. His report was initially presented during a lecture for the Faculté de Médecine de Paris in 1804 and then published as a bulletin in 1806.<ref name="laennec">{{cite journal | vauthors = Laennec RT |year= 1806 |title= Sur les melanoses |journal= Bulletin de la Faculté de Médecine de Paris |volume= 1 |pages= 24–26}}</ref> The first English-language report of melanoma was presented by an English general practitioner from Stourbridge, William Norris, in 1820.<ref name="norris1">{{cite journal | vauthors = Norris W | title = Case of Fungoid Disease | journal = Edinburgh Medical and Surgical Journal | volume = 16 | issue = 65 | pages = 562–565 | date = October 1820 | pmid = 30332089 | pmc = 5830209 }}</ref> In his later work in 1857 he remarked that there is a familial predisposition for development of melanoma (''Eight Cases of [[Melanosis]] with Pathological and Therapeutical Remarks on That Disease''). Norris was also a pioneer in suggesting a link between nevi and melanoma and the possibility of a relationship between melanoma and environmental exposures, by observing that most of his patients had pale complexions.<ref>Norris W. Eight cases of Melanosis with pathological and therapeutical remarks on that disease. London: Longman; 1857.</ref> He also described that melanomas could be amelanotic and later showed the metastatic nature of melanoma by observing that they can disseminate to other visceral organs. The first formal acknowledgment of advanced melanoma as untreatable came from [[Samuel Cooper (surgeon)|Samuel Cooper]] in 1840. He stated that the only chance for a cure depends upon the early removal of the disease (i.e., early excision of the malignant mole) ...'<ref name="cooper">{{cite book| vauthors = Cooper S |title=The First Lines of the Theory and Practice of Surgery: Including the Principle Operations|url=https://books.google.com/books?id=hgE0AQAAMAAJ|year=1844|publisher=S.S. and W. Wood|access-date=14 December 2017|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804234929/https://books.google.com/books?id=hgE0AQAAMAAJ|url-status=live}}</ref> More than one and a half centuries later, this situation remains largely unchanged. ===Terminology=== The word ''melanoma'' came to English from 19th-century [[Neo-Latin]]<ref name="MW_Collegiate">{{Citation |author=Merriam-Webster |author-link=Merriam-Webster |title=Merriam-Webster's Collegiate Dictionary |publisher=Merriam-Webster |url=http://unabridged.merriam-webster.com/collegiate/ |access-date=20 July 2018 |archive-date=10 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010163505/https://unabridged.merriam-webster.com/subscriber/login?redirect_to=%2Fcollegiate%2F }}</ref> and uses [[classical compound|combining forms]] derived from [[ancient Greek]] roots: ''[[wikt:melano-#Prefix|melano-]]'' (denoting [[melanin]]) + ''[[wikt:-oma#Suffix|-oma]]'' (denoting a tissue mass and especially a [[neoplasm]]), in turn from [[Greek language|Greek]] [[wikt:μέλας|μέλας]] ''melas'', "dark",<ref>{{cite web | vauthors = Liddell HG, Scott R | url = https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dme%2Flas | title = μέλας | archive-url = https://web.archive.org/web/20110605183904/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dme%2Flas | archive-date = 5 June 2011| work = A Greek-English Lexicon | publisher = Perseus }}</ref> and [[wikt:-ωμα|-ωμα]] ''oma'', "process". The word ''melanoma'' has a long history of being used [[word sense|in a broader sense]] to refer to any [[melanocytic tumor]], typically, but not always malignant,<ref name="Dorlands">{{cite web |title=Dorland's Illustrated Medical Dictionary |publisher=Elsevier |url=http://dorlands.com/ |access-date=20 July 2018 |archive-date=11 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111192614/http://dorlands.com/ |url-status=live }}</ref><ref name="AHD">{{cite web |title=The American Heritage Dictionary of the English Language |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |url=https://ahdictionary.com/ |access-date=20 July 2018 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925104737/https://ahdictionary.com/ |url-status=live }}</ref> but today the narrower sense referring only to malignant types has become so dominant that benign tumors are usually not called melanomas anymore and the word ''melanoma'' is now usually taken to mean malignant melanoma unless otherwise specified. Terms such as "benign [[melanocytic tumor]]" unequivocally label the benign types, and modern histopathologic tumor classifications used in medicine do not use the word for benign tumors. == توێژینەوە == توێژینەوەکانی چارەسەری دەرمانی بۆ مێلانۆمایەک کە ناکرێت نەشتەرگەریی بۆ بکرێت یان بڵاو بووەتەوە بەردەوامە.<ref name="melanoma2012">{{cite journal|title=Drugs in Clinical Development for Melanoma|journal=Pharmaceutical Medicine|date=23 December 2012|volume=26|issue=3|pages=171–83|doi=10.1007/BF03262391|url=http://adisonline.com/pharmaceuticalmedicine/Abstract/2012/26030/Drugs_in_Clinical_Development_for_Melanoma__.4.aspx|s2cid=13247048|access-date=12 June 2012|url-access=subscription}}</ref> === چارەسە ئامانجدارەکان === لە توێژینەوە نۆرینگەیییەکاندا، چارەسەری خانەی ھەڵبژێردراو و [[چارەسەرکردنی بۆھێلی]] تاقی دەکرێتەوە.<ref>{{cite journal | vauthors = Sotomayor MG, Yu H, Antonia S, Sotomayor EM, Pardoll DM | title = Advances in gene therapy for malignant melanoma | journal = Cancer Control | volume = 9 | issue = 1 | pages = 39–48 | year = 2002 | pmid = 11907465 | doi = 10.1177/107327480200900106 | doi-access = }}</ref> Two kinds of experimental treatments developed at the [[National Cancer Institute]] (NCI) have been used in metastatic melanoma with tentative success.<ref name="Hershkovitz10">{{cite journal | vauthors = Hershkovitz L, Schachter J, Treves AJ, Besser MJ | title = Focus on adoptive T cell transfer trials in melanoma | journal = Clinical & Developmental Immunology | volume = 2010 | article-number = 260267 | year = 2010 | pmid = 21234353 | pmc = 3018069 | doi = 10.1155/2010/260267 | doi-access = free }}</ref> The first treatment involves adoptive cell therapy (ACT) using TILs, immune cells (tumor-infiltrating lymphocytes) isolated from a person's own melanoma tumor.<ref name="Current_Future_Melanoma"/> These cells are grown in large numbers in a laboratory and returned to the patient after a treatment that temporarily reduces normal T cells in the patient's body. TIL therapy following lymphodepletion can result in durable complete response in a variety of setups.<ref>{{cite journal | vauthors = Dudley ME, Yang JC, Sherry R, Hughes MS, Royal R, Kammula U, Robbins PF, Huang J, Citrin DE, Leitman SF, Wunderlich J, Restifo NP, Thomasian A, Downey SG, Smith FO, Klapper J, Morton K, Laurencot C, White DE, Rosenberg SA | title = Adoptive cell therapy for patients with metastatic melanoma: evaluation of intensive myeloablative chemoradiation preparative regimens | journal = Journal of Clinical Oncology | volume = 26 | issue = 32 | pages = 5233–5239 | date = November 2008 | pmid = 18809613 | pmc = 2652090 | doi = 10.1200/JCO.2008.16.5449 }}</ref><ref name="Besser10">{{cite journal | vauthors = Besser MJ, Shapira-Frommer R, Treves AJ, Zippel D, Itzhaki O, Hershkovitz L, Levy D, Kubi A, Hovav E, Chermoshniuk N, Shalmon B, Hardan I, Catane R, Markel G, Apter S, Ben-Nun A, Kuchuk I, Shimoni A, Nagler A, Schachter J | title = Clinical responses in a phase II study using adoptive transfer of short-term cultured tumor infiltration lymphocytes in metastatic melanoma patients | journal = Clinical Cancer Research | volume = 16 | issue = 9 | pages = 2646–2655 | date = May 2010 | pmid = 20406835 | doi = 10.1158/1078-0432.CCR-10-0041 | url = https://aacr.figshare.com/articles/journal_contribution/Supplementary_Data_from_Clinical_Responses_in_a_Phase_II_Study_Using_Adoptive_Transfer_of_Short-term_Cultured_Tumor_Infiltration_Lymphocytes_in_Metastatic_Melanoma_Patients/22442211/1/files/39893097.pdf | access-date = 15 August 2011 | s2cid = 32568 | doi-access = free }}</ref> The second treatment, adoptive transfer of genetically altered autologous lymphocytes, depends on delivering genes that encode so-called [[T cell receptor]]s (TCRs) into the patient's lymphocytes.<ref name="Current_Future_Melanoma"/> After that manipulation, lymphocytes recognize and bind to certain [[Molecular biology|molecules]] found on the surface of melanoma cells and kill them.<ref name="nih">{{cite web|url=http://www.nih.gov/news/pr/aug2006/nci-31b.htm|title=New Method of Gene Therapy Alters Immune Cells for Treatment of Advanced Melanoma; Technique May Also Apply to Other Common Cancers|date=30 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20060928214625/http://www.nih.gov/news/pr/aug2006/nci-31b.htm|archive-date=28 September 2006}}</ref> A [[cancer vaccine]] showed modest benefit in late-stage testing in 2009 against melanoma.<ref>{{cite news |title=Immune System Taught To Fight Melanoma |date=30 May 2009 |publisher=CBSNews |url=https://www.cbsnews.com/news/immune-system-taught-to-fight-melanoma/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029214646/http://www.cbsnews.com/stories/2009/05/30/health/main5050957.shtml |archive-date=29 October 2010 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Schwartzentruber DJ, Lawson DH, Richards JM, Conry RM, Miller DM, Treisman J, Gailani F, Riley L, Conlon K, Pockaj B, Kendra KL, White RL, Gonzalez R, Kuzel TM, Curti B, Leming PD, Whitman ED, Balkissoon J, Reintgen DS, Kaufman H, Marincola FM, Merino MJ, Rosenberg SA, Choyke P, Vena D, Hwu P | title = gp100 peptide vaccine and interleukin-2 in patients with advanced melanoma | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 22 | pages = 2119–2127 | date = June 2011 | pmid = 21631324 | pmc = 3517182 | doi = 10.1056/NEJMoa1012863 }}</ref> ===BRAF inhibitors=== About 60% of melanomas contain a mutation in the [[BRAF (gene)|B-Raf gene]]. Early clinical trials suggested that B-Raf inhibitors including Plexxicon's [[vemurafenib]] could lead to substantial tumor regression in a majority of patients if their tumor contain the B-Raf mutation.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/02/22/health/research/22trial.html |work=The New York Times |title=A Roller Coaster Chase for a Cure | vauthors = Harmon A |date=21 February 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210085433/http://www.nytimes.com/2010/02/22/health/research/22trial.html |archive-date=10 February 2017 }}</ref> In June 2011, a large [[clinical trial]] confirmed the positive findings from those earlier trials.<ref name="studies">{{cite news|work=[[The New York Times]]| vauthors = Pollack A |date=5 June 2011|title=Drugs Show Promise Slowing Advanced Melanoma|url=https://www.nytimes.com/2011/06/06/health/research/06melanoma.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170131105246/http://www.nytimes.com/2011/06/06/health/research/06melanoma.html|archive-date=31 January 2017}}</ref><ref name="pmid21639808">{{cite journal | vauthors = Chapman PB, Hauschild A, Robert C, Haanen JB, Ascierto P, Larkin J, Dummer R, Garbe C, Testori A, Maio M, Hogg D, Lorigan P, Lebbe C, Jouary T, Schadendorf D, Ribas A, O'Day SJ, Sosman JA, Kirkwood JM, Eggermont AM, Dreno B, Nolop K, Li J, Nelson B, Hou J, Lee RJ, Flaherty KT, McArthur GA | title = Improved survival with vemurafenib in melanoma with BRAF V600E mutation | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 26 | pages = 2507–2516 | date = June 2011 | pmid = 21639808 | pmc = 3549296 | doi = 10.1056/NEJMoa1103782 }}</ref> In August 2011, Vemurafenib received FDA approval for the treatment of late-stage melanoma. In May 2013, the [[Food and Drug Administration|US FDA]] approved dabrafenib as a single-agent treatment for patients with BRAF V600E mutation-positive advanced melanoma.<ref name="r20150530">{{cite news |url= https://www.reuters.com/article/us-glaxosmithkline-approvals-idUSBRE94S1A020130530 |title= GSK melanoma drugs add to tally of U.S. drug approvals |publisher= Reuters |date= 30 May 2013 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20150924181713/http://www.reuters.com/article/2013/05/30/us-glaxosmithkline-approvals-idUSBRE94S1A020130530 |archive-date= 24 September 2015 }}</ref> Some researchers believe that combination therapies that simultaneously block multiple pathways may improve efficacy by making it more difficult for the tumor cells to mutate before being destroyed. In October 2012, a study reported that combining Dabrafenib with a [[MEK inhibitor]] [[trametinib]] led to even better outcomes. Compared to Dabrafenib alone, progression-free survival was increased to 41% from 9%, and the median [[progression-free survival]] increased to 9.4 months versus 5.8 months. Some side effects were, however, increased in the combined study.<ref>{{cite news|publisher=News Medical|date=1 October 2012|title=Combination of dabrafenib and trametinib delays development of treatment resistance in MM patients|url=http://www.news-medical.net/news/20121001/Combination-of-dabrafenib-and-trametinib-delays-development-of-treatment-resistance-in-MM-patients.aspx?page=2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514034005/http://www.news-medical.net/news/20121001/Combination-of-dabrafenib-and-trametinib-delays-development-of-treatment-resistance-in-MM-patients.aspx?page=2|archive-date=14 May 2013}}</ref><ref name="pmid23020132">{{cite journal | vauthors = Flaherty KT, Infante JR, Daud A, Gonzalez R, Kefford RF, Sosman J, Hamid O, Schuchter L, Cebon J, Ibrahim N, Kudchadkar R, Burris HA, Falchook G, Algazi A, Lewis K, Long GV, Puzanov I, Lebowitz P, Singh A, Little S, Sun P, Allred A, Ouellet D, Kim KB, Patel K, Weber J | title = Combined BRAF and MEK inhibition in melanoma with BRAF V600 mutations | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 367 | issue = 18 | pages = 1694–1703 | date = November 2012 | pmid = 23020132 | pmc = 3549295 | doi = 10.1056/NEJMoa1210093 }}</ref> In January 2014, the FDA approved the combination of dabrafenib and trametinib for the treatment of people with BRAF V600E/K-mutant metastatic melanoma.<ref>{{cite news |url= http://www.onclive.com/web-exclusives/FDA-Approves-First-Ever-Combination-for-Metastatic-Melanoma |title= Dabrafenib/Trametinib Combination Approved for Advanced Melanoma |publisher= OncLive |date= 9 January 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140125190539/http://www.onclive.com/web-exclusives/FDA-Approves-First-Ever-Combination-for-Metastatic-Melanoma |archive-date= 25 January 2014 |access-date= 4 February 2015 }}</ref> In June 2018, the FDA approved the combination of a BRAF inhibitor [[encorafenib]] and a MEK inhibitor [[binimetinib]] for the treatment of un-resectable or metastatic melanoma with a BRAF V600E or V600K mutation.<ref>{{cite journal | vauthors = Shirley M | title = Encorafenib and Binimetinib: First Global Approvals | journal = Drugs | volume = 78 | issue = 12 | pages = 1277–1284 | date = August 2018 | pmid = 30117021 | doi = 10.1007/s40265-018-0963-x | s2cid = 52020890 }}</ref> Eventual resistance to BRAF and MEK inhibitors may be due to a cell surface protein known as [[EPH receptor A2|EphA2]] which is now being investigated.<ref>{{cite web |url=http://www.oncotherapynetwork.com/skin-cancer-melanoma-targets/counteracting-drug-resistance-melanoma |title=Counteracting Drug Resistance in Melanoma |work=OncoTherapy Network |year=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150204044952/http://www.oncotherapynetwork.com/skin-cancer-melanoma-targets/counteracting-drug-resistance-melanoma |archive-date=4 February 2015 }}</ref> ===Ipilimumab=== At the [[American Society of Clinical Oncology]] Conference in June 2010, the [[Bristol Myers Squibb]] pharmaceutical company reported the clinical findings of their drug [[ipilimumab]]. The study found an increase in median survival from 6.4 to 10 months in patients with advanced melanomas treated with the monoclonal ipilimumab, versus an experimental vaccine. It also found a one-year survival rate of 25% in the control group using the vaccine, 44% in the vaccine and ipilimumab group, and 46% in the group treated with ipilimumab alone.<ref>{{cite news |title= Bristol drug cuts death risk in advanced melanoma |url= https://www.reuters.com/article/idUSN0218461520100605 |work= Reuters |date= 5 June 2010 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20101109095301/http://www.reuters.com/article/idUSN0218461520100605 |archive-date= 9 November 2010 }}</ref> However, some have raised concerns about this study for its use of the unconventional control arm, rather than comparing the drug against a placebo or standard treatment.<ref>{{cite news |url=https://blogs.forbes.com/sciencebiz/2010/06/the-risk-for-bristol/ |title=The Risk For Bristol |work=Forbes |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315041905/http://blogs.forbes.com/sciencebiz/2010/06/06/the-risk-for-bristol/ |archive-date=15 March 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.news-medical.net/news/20100609/Phase-3-clinical-study-Ipilimumab-boosts-sustains-immune-system-responses-against-melanoma-tumors.aspx |title=Phase 3 clinical study: Ipilimumab boosts, sustains immune system responses against melanoma tumors |publisher=News-medical.net |date=9 June 2010 |access-date=13 August 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019003945/http://www.news-medical.net/news/20100609/Phase-3-clinical-study-Ipilimumab-boosts-sustains-immune-system-responses-against-melanoma-tumors.aspx |archive-date=19 October 2012 }}</ref> The criticism was that although Ipilimumab performed better than the vaccine, the vaccine has not been tested before and may be causing toxicity, making the drug appear better by comparison. Ipilimumab was approved by the FDA in March 2011 to treat patients with late-stage melanoma that has spread or cannot be removed by surgery.<ref>{{cite press release |url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm1193237.htm |title=FDA approves new treatment for a type of late-stage skin cancer | vauthors = Jefferson E |date=25 March 2011 |publisher=[[Food and Drug Administration (United States)|U.S. Food and Drug Administration]] (FDA) |access-date=25 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110327063147/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm1193237.htm |archive-date=27 March 2011 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/03/26/business/26drug.html |title=Approval for Drug That Treats Melanoma | vauthors = Pollack A |date=25 March 2011 |work=[[The New York Times]] |access-date=27 March 2011 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20110401011816/http://www.nytimes.com/2011/03/26/business/26drug.html |archive-date=1 April 2011 }}</ref><ref name="Drugs.com">{{cite web | work = Drugs.com | url = https://www.drugs.com/yervoy.html | title = Yervoy | archive-url = https://web.archive.org/web/20110809231412/http://www.drugs.com/yervoy.html | archive-date=9 August 2011}}</ref> In June 2011, a clinical trial of ipilimumab plus [[dacarbazine]] combined this immune system booster with the standard chemotherapy drug that targets cell division. It showed an increase in median survival for these late-stage patients to 11 months instead of the 9 months normally seen. Researchers were also hopeful of improving the five-year survival rate, though serious adverse side effects were seen in some patients. A course of treatment costs $120,000. The drug's brandname is Yervoy.<ref name="studies"/><ref>{{cite journal | vauthors = Robert C, Thomas L, Bondarenko I, O'Day S, Weber J, Garbe C, Lebbe C, Baurain JF, Testori A, Grob JJ, Davidson N, Richards J, Maio M, Hauschild A, Miller WH, Gascon P, Lotem M, Harmankaya K, Ibrahim R, Francis S, Chen TT, Humphrey R, Hoos A, Wolchok JD | title = Ipilimumab plus dacarbazine for previously untreated metastatic melanoma | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 26 | pages = 2517–2526 | date = June 2011 | pmid = 21639810 | doi = 10.1056/NEJMoa1104621 | doi-access = free }}</ref> ===Surveillance methods=== Advances in high-resolution ultrasound scanning have enabled surveillance of metastatic burden to the sentinel lymph nodes.<ref>{{cite journal | vauthors = Voit C, Van Akkooi AC, Schäfer-Hesterberg G, Schoengen A, Kowalczyk K, Roewert JC, Sterry W, Eggermont AM | title = Ultrasound morphology criteria predict metastatic disease of the sentinel nodes in patients with melanoma | journal = Journal of Clinical Oncology | volume = 28 | issue = 5 | pages = 847–852 | date = February 2010 | pmid = 20065175 | doi = 10.1200/JCO.2009.25.7428 | doi-access = free }}</ref> The Screening and Surveillance of Ultrasound in Melanoma trial (SUNMEL) is evaluating ultrasound as an alternative to invasive surgical methods.<ref>{{cite web|url=http://www.malignant-melanoma.org/sunmel |title=malignant-melanoma.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20111014181613/http://www.malignant-melanoma.org/sunmel/ |archive-date=14 October 2011 }}</ref> ===Oncolytic virotherapy=== In some countries, oncolytic virotherapy methods are studied and used to treat melanoma. Oncolytic virotherapy is a promising branch of [[virotherapy]], where [[oncolytic virus]]es are used to treat diseases; viruses can increase metabolism, reduce anti-tumor immunity, and disorganize vasculature.<ref>{{cite journal | vauthors = Forbes NE, Abdelbary H, Lupien M, Bell JC, Diallo JS | title = Exploiting tumor epigenetics to improve oncolytic virotherapy | journal = Frontiers in Genetics | volume = 4 | page = 184 | date = September 2013 | pmid = 24062768 | pmc = 3778850 | doi = 10.3389/fgene.2013.00184 | doi-access = free }}</ref> Talimogene laherparepvec (T-VEC) (which is a herpes simplex virus type 1–derived oncolytic immunotherapy), was shown to be useful against metastatic melanoma in 2015 with an increased survival of 4.4 months.<ref>{{cite journal | vauthors = Andtbacka RH, Kaufman HL, Collichio F, Amatruda T, Senzer N, Chesney J, Delman KA, Spitler LE, Puzanov I, Agarwala SS, Milhem M, Cranmer L, Curti B, Lewis K, Ross M, Guthrie T, Linette GP, Daniels GA, Harrington K, Middleton MR, Miller WH, Zager JS, Ye Y, Yao B, Li A, Doleman S, VanderWalde A, Gansert J, Coffin RS | title = Talimogene Laherparepvec Improves Durable Response Rate in Patients With Advanced Melanoma | journal = Journal of Clinical Oncology | volume = 33 | issue = 25 | pages = 2780–2788 | date = September 2015 | pmid = 26014293 | doi = 10.1200/JCO.2014.58.3377 | s2cid = 23663167 | doi-access = free }}</ref><ref name=Syn2017/> ===Antivirals=== Antiretrovirals have been tested [[in vitro]] against melanoma. The rationale behind this lies in their potential to inhibit human endogenous [[retrovirus]]es, whose activity has been associated with the development of melanoma.<ref>{{cite journal | vauthors = Costa B, Vale N | title = Exploring HERV-K (HML-2) Influence in Cancer and Prospects for Therapeutic Interventions | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 24 | issue = 19 | page = 1615 | date = September 2023 | pmid = 37834078 | doi = 10.3390/ijms25031615 | doi-access = free | pmc = 10572383 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Müller MD, Holst PJ, Nielsen KN | title = A Systematic Review of Expression and Immunogenicity of Human Endogenous Retroviral Proteins in Cancer and Discussion of Therapeutic Approaches | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 23 | issue = 3 | page = 1330 | date = January 2022 | pmid = 35163254 | pmc = 8836156 | doi = 10.3390/ijms23031330 | doi-access = free }}</ref> Evidence from studies on melanoma cell lines indicates that antiretroviral drugs, including lamivudine, doravirine, and cabotegravir, can effectively downregulate the expression of human endogenous retroviruses (HERV-K). These drugs not only reduce cell growth and invasiveness but also enhance the potential of immune checkpoint therapies.<ref>{{cite journal | vauthors = Zanrè V, Bellinato F, Cardile A, Passarini C, Monticelli J, Di Bella S, Menegazzi M | title = Lamivudine, Doravirine, and Cabotegravir Downregulate the Expression of Human Endogenous Retroviruses (HERVs), Inhibit Cell Growth, and Reduce Invasive Capability in Melanoma Cell Lines | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 25 | issue = 3 | page = 1615 | date = January 2024 | pmid = 38338893 | pmc = 10855363 | doi = 10.3390/ijms25031615 | doi-access = free }}</ref> Furthermore, they have shown promise in addressing resistance mechanisms that emerge following prolonged treatment with BRAF inhibitors like dabrafenib and AZ628. By restoring apoptosis, decreasing cell viability, and influencing tumor suppressor proteins, these antiretrovirals offer a compelling strategy to tackle therapeutic resistance in melanoma.<ref>{{cite journal | vauthors = Zanrè V, Bellinato F, Cardile A, Passarini C, Di Bella S, Menegazzi M | title = BRAF-Mutated Melanoma Cell Lines Develop Distinct Molecular Signatures After Prolonged Exposure to AZ628 or Dabrafenib: Potential Benefits of the Antiretroviral Treatments Cabotegravir or Doravirine on BRAF-Inhibitor-Resistant Cells | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 25 | issue = 22 | article-number = 11939 | date = November 2024 | pmid = 39596009 | pmc = 11593403 | doi = 10.3390/ijms252211939 | doi-access = free }}</ref> Further developments are awaited through animal model testing. === MicroRNAs === Recent research has identified miR-139-5p, a small noncoding RNA, as a potential tumor suppressor in melanoma. Overexpression of miR-139-5p has been shown to inhibit cell proliferation, migration, and invasion while inducing apoptosis in melanoma cells. These effects are associated with the downregulation of IGF1R, a receptor that activates the PI3K/AKT signaling pathway. By suppressing IGF1R-mediated signaling, miR-139-5p reduces melanoma cell aggressiveness. These findings highlight miR-139-5p as a potential therapeutic agent and emphasize the significance of miRNA regulation in melanoma development and treatment.<ref>{{Cite journal |last1=Yang |first1=Chaoying |last2=Xia |first2=Zhaoxia |last3=Zhu |first3=Lifei |last4=Li |first4=Yanchang |last5=Zheng |first5=Zhixin |last6=Liang |first6=Jianying |last7=Wu |first7=Liangcai |date=December 2019 |title=MicroRNA-139-5p modulates the growth and metastasis of malignant melanoma cells via the PI3K/AKT signaling pathway by binding to IGF1R |journal=Cell Cycle |volume=18 |issue=24 |pages=3513–3524 |doi=10.1080/15384101.2019.1690881 |issn=1551-4005 |pmc=6927702 |pmid=31724454}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{sister project links||d=Q180614|c=Category:Melanoma|n=no|q=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=مێلانۆما|species=no}} {{Medical resources | DiseasesDB = 7947 | ICD11 = {{ICD11|XH4846}} | ICD10 = {{ICD10|C|43|9|c|43}}, {{ICD10|D03}} | ICD9 = {{ICD9|172.9}} | ICDO = {{ICDO|8720|3}} | OMIM = 155600 | MedlinePlus = 000850 | eMedicineSubj = derm | eMedicineTopic = 257 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|1386}} {{eMedicine2|ent|27}} {{eMedicine2|plastic|456}} | MeshID = D008545 }} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:مێلانۆما| ]] [[پۆل:شێرپەنجەی پێست]] [[پۆل:بیرھێنەرەوە پزیشکییەکان]] 0mvj3r11gyccgtf39il78sg97zm22dv 1590623 1590619 2026-06-15T19:41:03Z Hivja 64112 1590623 wikitext text/x-wiki {{ئامادەکردن}} {{Infobox medical condition | name = مێلانۆما{{ھن}}Melanoma | synonyms = مێلانۆمای مەترسیدار ({{بە ئینگلیزی|Malignant melanoma}}) | image = Melanoma.jpg | alt = A back irregular Tumor {{convert|2.5|cm|in|0|abbr=on}} by {{convert|1.5|cm|in|1|abbr=on}} | pronounce = {{IPAc-en|audio=En-melanoma.oga|ˌ|m|ɛ|l|ə|ˈ|n|oʊ|m|ə}} | field = [[Oncology]] and [[dermatology]] | symptoms = [[Nevus|Mole]] that is increasing in size, has irregular edges, change in color, itchiness, or [[ulcer (dermatology)|skin breakdown]].<ref name=NCI2015/> | complications = | onset = | duration = | causes = [[Ultraviolet light]] (Sun, [[tanning lamp|tanning devices]])<ref name=WCR2014/> | risks = Family history, many moles, [[immunosuppression|poor immune function]]<ref name=NCI2015/> | diagnosis = [[Tissue biopsy]]<ref name=NCI2015/> | differential = [[Seborrheic keratosis]], [[lentigo]], [[blue nevus]], [[dermatofibroma]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Goldstein BG, Goldstein AO |سەردێڕ= Diagnosis and management of malignant melanoma | journal = American Family Physician |بەرگ= ٦٣| issue = 7 |پەڕەکان= ١٣٥٩–٦٨, ١٣٧٤|ڕێکەوت= نیسانی ٢٠٠١| pmid = ١١٣١٠٦٥٠}}</ref> | prevention = [[کرێمی دژەخۆر]]، دوورکەوتنەوە لە تیشکی سەروو وەنەوشەیی<ref name=WCR2014/> | treatment = Surgery<ref name=NCI2015/> | medication = | prognosis = [[Five-year survival rates]] 100% (localized), 35% (disseminated) in the US (٢٠١٥–٢٠٢١)<ref name=SEER2026/> | frequency = ٣٫١ ملیۆن (٢٠١٥)<!-- prevalence --><ref name=GBD2015Pre/> | deaths = ٥٩،٨٠٠ (٢٠١٥)<ref name=GBD2015De/> }} <!-- پێناسە و نیشانەکان --> '''مێلانۆما''' ({{بە ئینگلیزی|Melanoma}}) جۆرێکە لە [[شێرپەنجە]]، بە شێوەیەکی گشتی [[شێرپەنجەی پێست]]؛ ئەم شێرپەنجەیە لە خانە بەرھەمھێنەرەکانی [[مێلانین]] کە بە [[مێلانۆسایت]] ناسراون گەشە دەکات.<ref name="NCI2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Melanoma Treatment – for health professionals |ناونیشان=http://www.cancer.gov/types/skin/hp/melanoma-treatment-pdq|وێبگە=National Cancer Institute|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150704213842/http://www.cancer.gov/types/skin/hp/melanoma-treatment-pdq|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> مێلانۆما بە شێوەیەکی گشتی لە پێستدا ڕوودەدات، بەڵام ڕەنگە بە دەگمەن لە دەم، ڕیخۆڵە یان چاویشدا ([[مێلانۆمای یووڤێئال]]) ببینرێت.<ref name="NCI2015" /><ref name="WCR2014" /> لە شێوازی زۆر دەگمەنتردا دەتوانرێت لە [[سی (ئەندام)|سییەکان]]یشدا ڕوو بدات، کە وەک مێلانۆمای سەرەتاییی سییەکان ناسراوە و تەنیا لە ٠٫٠١٪ی [[تومۆری سی|تومۆری سەرەتاییی سییەکان]]دا ڕوو دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ= Malignant melanoma of the lung: case series |journal= Kardiochirurgia I Torakochirurgia Polska = Polish Journal of Cardio-Thoracic Surgery |بەرگ= ١٢|issue= 1 |پەڕەکان= ٧٢–٧٦|doi= 10.5114/kitp.2015.50575 |pmid= ٢٦٣٣٦٤٨٥|pmc=٤٥٢٠٥٠٧| vauthors = Postrzech-Adamczyk K, Chabowski M, Głuszczyk-Ferenc B, Wodzińska A, Muszczyńska-Bernhard B, Szuba A, Janczak D}}</ref> لە مێینەکاندا، مێلانۆما زۆربەی جاران لە قاچەکان و لە نێرەکاندا، لە شوێنەکانی پشت ڕوو دەدات.<ref name=WCR2014/> مێلانۆما زۆر جار بە «مێلانۆمای مەترسیدار» دەناسرێت، بەڵام کۆمەڵگای پزیشکی جەخت لەوە دەکاتەوە کە شتێک نییە بە ناوی ''مێلانۆمای بێمەترسی'' و پێشنیاری ئەوە دەکەن کە پێویستە لە زاراوەی ''مێلانۆمای مەترسیدار'' دوور بکەونەوە چونکە زیادییە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| vauthors = Schwartzman RM, Orkin M |سەردێڕ=A Comparative Study of Diseases of Dog and Man |ڕێکەوت=١٩٦٢|بڵاوکەرەوە=Thomas |شوێن=Springfield, IL |پەڕە=٨٥|وتەگێڕانەوە=The term 'melanoma' in human medicine indicates a malignant growth; the prefix 'malignant' is redundant.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| vauthors = Bobonich M, Nolen ME |سەردێڕ=Dermatology for Advanced Practice Clinicians |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Wolters Kluwer |شوێن=Philadelphia |پەڕە=١٠٦|وتەگێڕانەوە=The term malignant melanoma is becoming obsolete because the word 'malignant' is redundant as there are no benign melanomas.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Farlex Partner Medical Dictionary |ڕێکەوت=٢٠١٢|ناونیشان=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/Melanoma%2c+Malignant |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە=Avoid the redundant phrase malignant melanoma. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220610135029/https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/Melanoma%2c+Malignant |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نزیکەی ٣٠٪ی مێلانۆمەکان لە [[خاڵ (پێست)|خاڵ]]ەکانەوە گەشە دەکەن.<ref name="Joshi 2025">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Joshi |یەکەم١=Urvashi Mitbander |دوایین٢=Kashani-Sabet |یەکەم٢=Mohammed |دوایین٣=Kirkwood |یەکەم٣=John M. |سەردێڕ=Cutaneous Melanoma: A Review |journal=JAMA |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٥|doi=10.1001/jama.2025.13074 |pmid=٤٠٨٥٣٥٥٧}}</ref> گۆڕانکارییەکانی خاڵێک کە دەتوانێت ئاماژە بە مێلانۆما بکات بریتین لە زۆربوون؛ بەتایبەتی زۆربوونی خێرا لە قەبارەدا، لێوارەکانی ناڕێکوپێک، گۆڕانی ڕەنگ، خوران، یان تێکچوونی پێست. <!-- ھۆکارەکان و دەستنیشانکردن --> ھۆکاری سەرەکیی مێلانۆما، بەرکەوتنی [[تیشکی سەروو وەنەوشەیی]]یە بۆ ئەو کەسانەی ئاستی مێلانینی [[ڕەنگی پێستی مرۆڤ|ڕەنگی پێست]]یان کەمە.<ref name=WCR2014/><ref name="SunM"/> تیشکی سەروو وەنەوشەیی لەوانەیە لە خۆر یان سەرچاوەی ترەوە بێت، وەک [[گڵۆپی دەباخیکردن]].<ref name=WCR2014/> ئەو کەسانەی کە خاڵی زۆر، مێژووی ئەندامانی تووشبووی خێزانی و [[سەرکوتی کۆئەندامی بەرگری|کۆئەندامی بەرگریی لاواز]]یان ھەیە مەترسیی زیاتریان لەسەرە.<ref name=NCI2015/> ھەروەھا ژمارەیەک [[تێکچوونی بۆماوەیی|نەخۆشیی بۆماوەیی]]ی دەگمەنیش، وەک [[زیرۆدەرما پیگمەنتۆسوم]]، مەترسییەکە زیاد دەکەن.<ref name=Az2014/> دەستنیشانکردن بە [[بایۆپسی]] و شیکاریی ھەر برینێکی پێست کە نیشانەکانی تووشبوون بە شێرپەنجەی ھەیە ئەنجام دەدرێت.<ref name=NCI2015/> <!-- خۆپاراستن، چارەسەرکردن و پێشبینیکردن --> دوورکەوتنەوە لە تیشکی سەروو وەنەوشەیی و بەکارھێنانی [[کرێمی دژەخۆر]] لە بارودۆخی تیشکدانەوەی زۆری سەروو وەنەوشەییی خۆر، ڕەنگە ڕێگری لە مێلانۆما بکات.<ref name=WCR2014/> چارەسەرکردن بە شێوەیەکی گشتی بریتییە لە لابردنی مێلانۆما و شانە تێکچووەکانی دەوروبەری بە نەشتەرگەری.<ref name=NCI2015/> بۆ ئەو کەسانەی کە شێرپەنجەکەیان ھەندێک گەورەترە، [[لیمفەگرێ]]کانی دەوروبەر ڕەنگە لەبەر دەرکەوتنی ئاستی بڵاوبوونەوە ([[مێتاستاز]]) پشکنینیان بۆ بکرێت.<ref name=NCI2015/> ئەگەر مێتاستاز ڕووی نەدابێت، زۆربەی تووشبووان چارەسەریان بۆ دەکرێت.<ref name=NCI2015/> بۆ ئەوانەی کە مێلانۆمایەکەیان گەشەی پێیدا کردووە، [[چارەسەرکردنی بەرگریی شێرپەنجە]]، [[دەرمانە ژینناسییەکان]]، [[چارەسەری تیشکی]] یان [[چارەسەری کیمیایی]] لەوانەیە مانەوەیان باشتر بکات.<ref name=NCI2015/><ref name="Syn2017">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Syn NL, Teng MW, Mok TS, Soo RA |سەردێڕ= De-novo and acquired resistance to immune checkpoint targeting | journal = The Lancet. Oncology |بەرگ= ١٨| issue = 12 |پەڕەکان= e٧٣١–e٧٤١|ڕێکەوت= کانوونی یەکەمی ٢٠١٧| pmid = ٢٩٢٠٨٤٣٩| doi = 10.1016/s1470-2045(17)30607-1}}</ref> بەھۆی چارەسەرکردن، ڕێژەی مانەوەی پێنج ساڵە لە ویلایەتە یەكگرتووەكان لەناو ئەو کەسانە کە نەخۆشییەکی ناوچەیییان ھەیە ١٠٠٪، لە شێوازی تەشەنەکردنی نەخۆشییەکە بۆ لیمفەگرێکان ٣٥٪ و لەناو ئەوانەی کە تەشەنەکردنی دوورمەودایان ھەیە ٣٥٪ تۆمار کراوە.<ref name=SEER2026>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SEER Stat Fact Sheets: Melanoma of the Skin|ناونیشان=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/melan.html|وێبگە=NCI|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەگەری دووبارەبوونەوە یان بڵاوبوونەوەی مێلانۆما بە ئەستوورییەکەی، خێراییی دابەشبوونی خانەکان و تێکچوون یان تێکنەچوونی پێستی سەرەوەی پەیوەندیی ھەیە.<ref name=WCR2014/> <!-- پەتاناسی --> مێلانۆما مەترسیدارترین جۆری شێرپەنجەی پێستە.<ref name=WCR2014/> لە ساڵی ٢٠١٥دا، ٣٫١ ملیۆن کەس نەخۆشیی چالاکیان ھەبووە کە بووە ھۆی مردنی ٥٩،٨٠٠ کەس.<ref name=GBD2015Pre>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet |بەرگ= ٣٨٨| issue = 10053 |پەڕەکان= ١٥٤٥–١٦٠٢|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٦| pmid = ٢٧٧٣٣٢٨٢| pmc = ٥٠٥٥٥٧٧| doi = 10.1016/S0140-6736(16)31678-6 | collaboration = GBD 2015 Disease Injury Incidence Prevalence Collaborators | vauthors = Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coggeshall M, Cornaby L, Dandona L, Dicker DJ, Dilegge T, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Fleming T, Forouzanfar MH, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kawashima T, Kemmer L}}</ref><ref name=GBD2015De>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet |بەرگ= ٣٨٨| issue = 10053 |پەڕەکان= ١٤٥٩–١٥٤٤|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٦| pmid = ٢٧٧٣٣٢٨١| pmc = ٥٣٨٨٩٠٣| doi = 10.1016/s0140-6736(16)31012-1 | collaboration = GBD 2015 Mortality Causes of Death Collaborators | vauthors = Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coates MM, Coggeshall M, Dandona L, Dicker DJ, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Foreman K, Forouzanfar MH, Fraser MS, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Huynh C, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kinfu Y, Kulikoff XR}}</ref> پێشبینی دەکرێت ڕێژەی تووشبوون بە مێلانۆما لە ئاست جیھاندا، لە ٣٣١،٧٢٢ تووشبوو لە ساڵی ٢٠٢٢دا، بۆ ٥١٠،٠٠٠ تووشبوو لە ساڵی ٢٠٤٠دا بەرز ببێتەوە.<ref name="Joshi 2025"/> ھەرچەندە لەگەڵ بەردەستبوونی چارەسەرە نوێترەکان، ڕێژەی مردن کەمتر دەبێتەوە مردن کەم دەبێتەوە.<ref name="Joshi 2025"/> نزیکەی ٨٠٪ی ڕێژەی تووشبوون لە ئاست جیھاندا لە کەسانی تەمەن ٥٠ ساڵ یان گەورەتر ڕوو دەدات.<ref name="Joshi 2025"/> ئوسترالیا و نیوزیلاند زۆرترین ڕێژەی تووشبوون بە مێلانۆمایان لە جیھاندا ھەیە.<ref name=WCR2014/> ڕێژەی بەرزی تووشبوون لە باکووری ئەورووپا و ئەمریکای باکووریشدا ڕوو دەدات، لە کاتێکدا ڕێژەی تووشبوون لە ئاسیا، ئەفریقا و ئەمریکای لاتیندا کەمترە.<ref name=WCR2014/> لە ویلایەتە یەکگرتووەکان مێلانۆما نزیکەی ١٫٦ ھێندە زیاتر لە پیاواندا بەراورد بە ژنان ڕوو دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=USCS Data Visualizations |ناونیشان=https://gis.cdc.gov/Cancer/USCS/DataViz.html |وێبگە=gis.cdc.gov |وتەگێڕانەوە=Need to select "melanoma" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200317210642/https://gis.cdc.gov/Cancer/USCS/DataViz.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> مێلانۆما لە دەیەی ١٩٦٠ەوە زیاتر لەو ناوچانەدا باوتر بووە کە زۆربەی دانیشتووانی لە [[کۆچکردنی ئەورووپییەکان|کەسانی بە ڕەچەڵەک ئەورووپی]] پێکدێن.<ref name="WCR2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=World Cancer Report|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٣٢-٠٤٢٩-٩|پەڕەکان=Chapter ٥.١٤|ناونیشان=https://www.iarc.fr/en/publications/pdfs-online/wcr/2003/WorldCancerReport.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140530232406/http://www.iarc.fr/en/publications/pdfs-online/wcr/2003/WorldCancerReport.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref><ref name="Az2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Azoury SC, Lange JR |سەردێڕ= Epidemiology, risk factors, prevention, and early detection of melanoma | journal = The Surgical Clinics of North America |بەرگ= ٩٤| issue = 5 |پەڕەکان= ٩٤٥–٦٢, vii|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| pmid = ٢٥٢٤٥٩٦٠| doi = 10.1016/j.suc.2014.07.013}}</ref> == نیشانەکان == نیشانە سەرەتاییەکانی مێلانۆما بریتین لە گۆڕانکاری لە شێوە یان ڕەنگی [[خاڵ (پێست)|خاڵەکان]]ی پێشوو، یانیش لە [[مێلانۆمای گرێدار]]دا دەرکەوتنی گرێیەکی نوێ لە ھەر شوێنێکی پێستدا. لە قۆناغەکانی دواتردا، ڕەنگە خاڵەکە [[خوران]]، [[برینی پێست|برین]] یان خوێنبەربوونی ھەبێت. نیشانە سەرەتاییەکانی مێلانۆما{{تێبینی|بە شێوازی کورتکراوی پیتی سەرەتای ھەر نیشانەیەک بە ئینگلیزی دەبێتە ABCDEEFG.}} بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cdc.gov/cancer/skin/basic_info/symptoms.htm|سەردێڕ=CDC - What Are the Symptoms of Skin Cancer?|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=www.cdc.gov|زمان=en-us|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181207125444/https://www.cdc.gov/cancer/skin/basic_info/symptoms.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Daniel Jensen J, Elewski BE |سەردێڕ= The ABCDEF Rule: Combining the "ABCDE Rule" and the "Ugly Duckling Sign" in an Effort to Improve Patient Self-Screening Examinations | journal = The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology |بەرگ= ٨| issue = 2 |پەڕە= ١٥|ڕێکەوت= شوباتی ٢٠١٥| pmid = ٢٥٧٤١٣٩٧| pmc = ٤٣٤٥٩٢٧}}</ref> * ناھاوسەنگی * سنوورەکان (ناڕێکی بە لێوار و گۆشەوە) * ڕەنگ ([[جۆراوجۆری (شانەناسی)|جۆراوجۆر]]) * تیرە (گەورەتر لە ٦ میلیمەتر وەک قەبارەی [[ڕەشکەرەوە]]ی پێنووسێک) * پەرەسەندن بە تێپەڕبوونی کات ئەم پۆلێنکردنە مێلانۆمای گرێدار کە پۆلێنبەندیی تایبەتی خۆی ھەیە ناگرێتەوە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.molemap.co.nz/knowledge-centre/efg-nodular-melanomas|سەردێڕ=The EFG of Nodular Melanomas {{!}} MoleMap New Zealand|وێبگە=The EFG of Nodular Melanomas {{!}} MoleMap New Zealand|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190202041434/https://www.molemap.co.nz/knowledge-centre/efg-nodular-melanomas|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * بەرزتر لە ئاستی پێست * ھەستی ڕەقبوون لە کاتی دەستلێدان * گەشەکردن مێلانۆمای گوازراو لەوانەیە ببێتە ھۆی نیشانە نادیاریکراوەکانی [[سیندرۆمی پارانیۆپلاستیک|پارانیۆپلاستیک]]، لەوانە لەدەستدانی ئارەزووی خواردن، [[دڵتێکەڵھاتن]]، ڕشانەوە و ماندووبوون. [[مێتاستازی مێشک|مێتاستازەکانی مێشک]] بەتایبەتی لە نەخۆشانی تووشبوو بە مێلانۆمای گوازراوەدا باوترن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Fiddler IJ |سەردێڕ= Melanoma Metastasis | journal = Cancer Control |بەرگ= ٢| issue = 5 |پەڕەکان= ٣٩٨–٤٠٤|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٩٥| pmid = ١٠٨٦٢١٨٠| doi = 10.1177/107327489500200503 | doi-access = free}}</ref> شوێنە باوەکانی تری مێتاستازی مێلانۆما بریتین لە [[جەرگ]]، ڕیخۆڵەکان، [[ئێسک]]، [[سی (ئەندام)|سییەکان]] و لیمفەگرێ دوورەکان.<ref name="Joshi 2025"/> == مێژوو == ھەرچەندە مێلانۆما نەخۆشییەکی نوێ نییە، بەڵام بەڵگەکانی سەربارەت بە ڕوودانی لە سەردەمە کۆنەکاندا ھەتا ڕادەیەکی بەرچاو کەمن. بەم دۆخەش، نموونەیەک لە پشکنینی دەیەی ١٩٦٠ لەسەر نۆ [[مۆمیا]] لە [[پێروو]]دا، کە لە ڕێگای [[کاربۆن-١٤|ڕادیۆکاربۆن]]ەوە تەمەنی ٢٤٠٠ ساڵەی دەرکەوت، نیشانە دیارەکانی مێلانۆمای نیشان دەدا: بارستە مێلانۆتییەکان لە پێستدا و مێتاستازە بڵاوبووەکان بۆ ئێسکەکان.<ref name="urteaga">{{cite journal | vauthors = Urteaga O, Pack GT | title = On the antiquity of melanoma | journal = Cancer | volume = 19 | issue = 5 | pages = 607–610 | date = May 1966 | pmid = 5326247 | doi = 10.1002/1097-0142(196605)19:5<607::AID-CNCR2820190502>3.0.CO;2-8 | doi-access = free }}</ref> [[John Hunter (surgeon)|John Hunter]] is reported to be the first to operate on metastatic melanoma in 1787. Although not knowing precisely what it was, he described it as a "cancerous fungous excrescence". The excised tumor was preserved in the [[Hunterian and Wellcome Museums|Hunterian Museum]] of the [[Royal College of Surgeons of England]]. It was not until 1968 that microscopic examination of the specimen revealed it to be an example of metastatic melanoma.<ref name="bodenham">{{cite journal | vauthors = Bodenham DC | title = A study of 650 observed malignant melanomas in the South-West region | journal = Annals of the Royal College of Surgeons of England | volume = 43 | issue = 4 | pages = 218–239 | date = October 1968 | pmid = 5698493 | pmc = 2312310 }}</ref> The French physician [[René Laennec]] was the first to describe melanoma as a disease entity. His report was initially presented during a lecture for the Faculté de Médecine de Paris in 1804 and then published as a bulletin in 1806.<ref name="laennec">{{cite journal | vauthors = Laennec RT |year= 1806 |title= Sur les melanoses |journal= Bulletin de la Faculté de Médecine de Paris |volume= 1 |pages= 24–26}}</ref> The first English-language report of melanoma was presented by an English general practitioner from Stourbridge, William Norris, in 1820.<ref name="norris1">{{cite journal | vauthors = Norris W | title = Case of Fungoid Disease | journal = Edinburgh Medical and Surgical Journal | volume = 16 | issue = 65 | pages = 562–565 | date = October 1820 | pmid = 30332089 | pmc = 5830209 }}</ref> In his later work in 1857 he remarked that there is a familial predisposition for development of melanoma (''Eight Cases of [[Melanosis]] with Pathological and Therapeutical Remarks on That Disease''). Norris was also a pioneer in suggesting a link between nevi and melanoma and the possibility of a relationship between melanoma and environmental exposures, by observing that most of his patients had pale complexions.<ref>Norris W. Eight cases of Melanosis with pathological and therapeutical remarks on that disease. London: Longman; 1857.</ref> He also described that melanomas could be amelanotic and later showed the metastatic nature of melanoma by observing that they can disseminate to other visceral organs. The first formal acknowledgment of advanced melanoma as untreatable came from [[Samuel Cooper (surgeon)|Samuel Cooper]] in 1840. He stated that the only chance for a cure depends upon the early removal of the disease (i.e., early excision of the malignant mole) ...'<ref name="cooper">{{cite book| vauthors = Cooper S |title=The First Lines of the Theory and Practice of Surgery: Including the Principle Operations|url=https://books.google.com/books?id=hgE0AQAAMAAJ|year=1844|publisher=S.S. and W. Wood|access-date=14 December 2017|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804234929/https://books.google.com/books?id=hgE0AQAAMAAJ|url-status=live}}</ref> More than one and a half centuries later, this situation remains largely unchanged. ===Terminology=== The word ''melanoma'' came to English from 19th-century [[Neo-Latin]]<ref name="MW_Collegiate">{{Citation |author=Merriam-Webster |author-link=Merriam-Webster |title=Merriam-Webster's Collegiate Dictionary |publisher=Merriam-Webster |url=http://unabridged.merriam-webster.com/collegiate/ |access-date=20 July 2018 |archive-date=10 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010163505/https://unabridged.merriam-webster.com/subscriber/login?redirect_to=%2Fcollegiate%2F }}</ref> and uses [[classical compound|combining forms]] derived from [[ancient Greek]] roots: ''[[wikt:melano-#Prefix|melano-]]'' (denoting [[melanin]]) + ''[[wikt:-oma#Suffix|-oma]]'' (denoting a tissue mass and especially a [[neoplasm]]), in turn from [[Greek language|Greek]] [[wikt:μέλας|μέλας]] ''melas'', "dark",<ref>{{cite web | vauthors = Liddell HG, Scott R | url = https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dme%2Flas | title = μέλας | archive-url = https://web.archive.org/web/20110605183904/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dme%2Flas | archive-date = 5 June 2011| work = A Greek-English Lexicon | publisher = Perseus }}</ref> and [[wikt:-ωμα|-ωμα]] ''oma'', "process". The word ''melanoma'' has a long history of being used [[word sense|in a broader sense]] to refer to any [[melanocytic tumor]], typically, but not always malignant,<ref name="Dorlands">{{cite web |title=Dorland's Illustrated Medical Dictionary |publisher=Elsevier |url=http://dorlands.com/ |access-date=20 July 2018 |archive-date=11 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111192614/http://dorlands.com/ |url-status=live }}</ref><ref name="AHD">{{cite web |title=The American Heritage Dictionary of the English Language |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |url=https://ahdictionary.com/ |access-date=20 July 2018 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925104737/https://ahdictionary.com/ |url-status=live }}</ref> but today the narrower sense referring only to malignant types has become so dominant that benign tumors are usually not called melanomas anymore and the word ''melanoma'' is now usually taken to mean malignant melanoma unless otherwise specified. Terms such as "benign [[melanocytic tumor]]" unequivocally label the benign types, and modern histopathologic tumor classifications used in medicine do not use the word for benign tumors. == توێژینەوە == توێژینەوەکانی چارەسەری دەرمانی بۆ مێلانۆمایەک کە ناکرێت نەشتەرگەریی بۆ بکرێت یان بڵاو بووەتەوە بەردەوامە.<ref name="melanoma2012">{{cite journal|title=Drugs in Clinical Development for Melanoma|journal=Pharmaceutical Medicine|date=23 December 2012|volume=26|issue=3|pages=171–83|doi=10.1007/BF03262391|url=http://adisonline.com/pharmaceuticalmedicine/Abstract/2012/26030/Drugs_in_Clinical_Development_for_Melanoma__.4.aspx|s2cid=13247048|access-date=12 June 2012|url-access=subscription}}</ref> === چارەسە ئامانجدارەکان === لە توێژینەوە نۆرینگەیییەکاندا، چارەسەری خانەی ھەڵبژێردراو و [[چارەسەرکردنی بۆھێلی]] تاقی دەکرێتەوە.<ref>{{cite journal | vauthors = Sotomayor MG, Yu H, Antonia S, Sotomayor EM, Pardoll DM | title = Advances in gene therapy for malignant melanoma | journal = Cancer Control | volume = 9 | issue = 1 | pages = 39–48 | year = 2002 | pmid = 11907465 | doi = 10.1177/107327480200900106 | doi-access = }}</ref> Two kinds of experimental treatments developed at the [[National Cancer Institute]] (NCI) have been used in metastatic melanoma with tentative success.<ref name="Hershkovitz10">{{cite journal | vauthors = Hershkovitz L, Schachter J, Treves AJ, Besser MJ | title = Focus on adoptive T cell transfer trials in melanoma | journal = Clinical & Developmental Immunology | volume = 2010 | article-number = 260267 | year = 2010 | pmid = 21234353 | pmc = 3018069 | doi = 10.1155/2010/260267 | doi-access = free }}</ref> The first treatment involves adoptive cell therapy (ACT) using TILs, immune cells (tumor-infiltrating lymphocytes) isolated from a person's own melanoma tumor.<ref name="Current_Future_Melanoma"/> These cells are grown in large numbers in a laboratory and returned to the patient after a treatment that temporarily reduces normal T cells in the patient's body. TIL therapy following lymphodepletion can result in durable complete response in a variety of setups.<ref>{{cite journal | vauthors = Dudley ME, Yang JC, Sherry R, Hughes MS, Royal R, Kammula U, Robbins PF, Huang J, Citrin DE, Leitman SF, Wunderlich J, Restifo NP, Thomasian A, Downey SG, Smith FO, Klapper J, Morton K, Laurencot C, White DE, Rosenberg SA | title = Adoptive cell therapy for patients with metastatic melanoma: evaluation of intensive myeloablative chemoradiation preparative regimens | journal = Journal of Clinical Oncology | volume = 26 | issue = 32 | pages = 5233–5239 | date = November 2008 | pmid = 18809613 | pmc = 2652090 | doi = 10.1200/JCO.2008.16.5449 }}</ref><ref name="Besser10">{{cite journal | vauthors = Besser MJ, Shapira-Frommer R, Treves AJ, Zippel D, Itzhaki O, Hershkovitz L, Levy D, Kubi A, Hovav E, Chermoshniuk N, Shalmon B, Hardan I, Catane R, Markel G, Apter S, Ben-Nun A, Kuchuk I, Shimoni A, Nagler A, Schachter J | title = Clinical responses in a phase II study using adoptive transfer of short-term cultured tumor infiltration lymphocytes in metastatic melanoma patients | journal = Clinical Cancer Research | volume = 16 | issue = 9 | pages = 2646–2655 | date = May 2010 | pmid = 20406835 | doi = 10.1158/1078-0432.CCR-10-0041 | url = https://aacr.figshare.com/articles/journal_contribution/Supplementary_Data_from_Clinical_Responses_in_a_Phase_II_Study_Using_Adoptive_Transfer_of_Short-term_Cultured_Tumor_Infiltration_Lymphocytes_in_Metastatic_Melanoma_Patients/22442211/1/files/39893097.pdf | access-date = 15 August 2011 | s2cid = 32568 | doi-access = free }}</ref> The second treatment, adoptive transfer of genetically altered autologous lymphocytes, depends on delivering genes that encode so-called [[T cell receptor]]s (TCRs) into the patient's lymphocytes.<ref name="Current_Future_Melanoma"/> After that manipulation, lymphocytes recognize and bind to certain [[Molecular biology|molecules]] found on the surface of melanoma cells and kill them.<ref name="nih">{{cite web|url=http://www.nih.gov/news/pr/aug2006/nci-31b.htm|title=New Method of Gene Therapy Alters Immune Cells for Treatment of Advanced Melanoma; Technique May Also Apply to Other Common Cancers|date=30 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20060928214625/http://www.nih.gov/news/pr/aug2006/nci-31b.htm|archive-date=28 September 2006}}</ref> A [[cancer vaccine]] showed modest benefit in late-stage testing in 2009 against melanoma.<ref>{{cite news |title=Immune System Taught To Fight Melanoma |date=30 May 2009 |publisher=CBSNews |url=https://www.cbsnews.com/news/immune-system-taught-to-fight-melanoma/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029214646/http://www.cbsnews.com/stories/2009/05/30/health/main5050957.shtml |archive-date=29 October 2010 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Schwartzentruber DJ, Lawson DH, Richards JM, Conry RM, Miller DM, Treisman J, Gailani F, Riley L, Conlon K, Pockaj B, Kendra KL, White RL, Gonzalez R, Kuzel TM, Curti B, Leming PD, Whitman ED, Balkissoon J, Reintgen DS, Kaufman H, Marincola FM, Merino MJ, Rosenberg SA, Choyke P, Vena D, Hwu P | title = gp100 peptide vaccine and interleukin-2 in patients with advanced melanoma | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 22 | pages = 2119–2127 | date = June 2011 | pmid = 21631324 | pmc = 3517182 | doi = 10.1056/NEJMoa1012863 }}</ref> ===BRAF inhibitors=== About 60% of melanomas contain a mutation in the [[BRAF (gene)|B-Raf gene]]. Early clinical trials suggested that B-Raf inhibitors including Plexxicon's [[vemurafenib]] could lead to substantial tumor regression in a majority of patients if their tumor contain the B-Raf mutation.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/02/22/health/research/22trial.html |work=The New York Times |title=A Roller Coaster Chase for a Cure | vauthors = Harmon A |date=21 February 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210085433/http://www.nytimes.com/2010/02/22/health/research/22trial.html |archive-date=10 February 2017 }}</ref> In June 2011, a large [[clinical trial]] confirmed the positive findings from those earlier trials.<ref name="studies">{{cite news|work=[[The New York Times]]| vauthors = Pollack A |date=5 June 2011|title=Drugs Show Promise Slowing Advanced Melanoma|url=https://www.nytimes.com/2011/06/06/health/research/06melanoma.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170131105246/http://www.nytimes.com/2011/06/06/health/research/06melanoma.html|archive-date=31 January 2017}}</ref><ref name="pmid21639808">{{cite journal | vauthors = Chapman PB, Hauschild A, Robert C, Haanen JB, Ascierto P, Larkin J, Dummer R, Garbe C, Testori A, Maio M, Hogg D, Lorigan P, Lebbe C, Jouary T, Schadendorf D, Ribas A, O'Day SJ, Sosman JA, Kirkwood JM, Eggermont AM, Dreno B, Nolop K, Li J, Nelson B, Hou J, Lee RJ, Flaherty KT, McArthur GA | title = Improved survival with vemurafenib in melanoma with BRAF V600E mutation | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 26 | pages = 2507–2516 | date = June 2011 | pmid = 21639808 | pmc = 3549296 | doi = 10.1056/NEJMoa1103782 }}</ref> In August 2011, Vemurafenib received FDA approval for the treatment of late-stage melanoma. In May 2013, the [[Food and Drug Administration|US FDA]] approved dabrafenib as a single-agent treatment for patients with BRAF V600E mutation-positive advanced melanoma.<ref name="r20150530">{{cite news |url= https://www.reuters.com/article/us-glaxosmithkline-approvals-idUSBRE94S1A020130530 |title= GSK melanoma drugs add to tally of U.S. drug approvals |publisher= Reuters |date= 30 May 2013 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20150924181713/http://www.reuters.com/article/2013/05/30/us-glaxosmithkline-approvals-idUSBRE94S1A020130530 |archive-date= 24 September 2015 }}</ref> Some researchers believe that combination therapies that simultaneously block multiple pathways may improve efficacy by making it more difficult for the tumor cells to mutate before being destroyed. In October 2012, a study reported that combining Dabrafenib with a [[MEK inhibitor]] [[trametinib]] led to even better outcomes. Compared to Dabrafenib alone, progression-free survival was increased to 41% from 9%, and the median [[progression-free survival]] increased to 9.4 months versus 5.8 months. Some side effects were, however, increased in the combined study.<ref>{{cite news|publisher=News Medical|date=1 October 2012|title=Combination of dabrafenib and trametinib delays development of treatment resistance in MM patients|url=http://www.news-medical.net/news/20121001/Combination-of-dabrafenib-and-trametinib-delays-development-of-treatment-resistance-in-MM-patients.aspx?page=2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514034005/http://www.news-medical.net/news/20121001/Combination-of-dabrafenib-and-trametinib-delays-development-of-treatment-resistance-in-MM-patients.aspx?page=2|archive-date=14 May 2013}}</ref><ref name="pmid23020132">{{cite journal | vauthors = Flaherty KT, Infante JR, Daud A, Gonzalez R, Kefford RF, Sosman J, Hamid O, Schuchter L, Cebon J, Ibrahim N, Kudchadkar R, Burris HA, Falchook G, Algazi A, Lewis K, Long GV, Puzanov I, Lebowitz P, Singh A, Little S, Sun P, Allred A, Ouellet D, Kim KB, Patel K, Weber J | title = Combined BRAF and MEK inhibition in melanoma with BRAF V600 mutations | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 367 | issue = 18 | pages = 1694–1703 | date = November 2012 | pmid = 23020132 | pmc = 3549295 | doi = 10.1056/NEJMoa1210093 }}</ref> In January 2014, the FDA approved the combination of dabrafenib and trametinib for the treatment of people with BRAF V600E/K-mutant metastatic melanoma.<ref>{{cite news |url= http://www.onclive.com/web-exclusives/FDA-Approves-First-Ever-Combination-for-Metastatic-Melanoma |title= Dabrafenib/Trametinib Combination Approved for Advanced Melanoma |publisher= OncLive |date= 9 January 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140125190539/http://www.onclive.com/web-exclusives/FDA-Approves-First-Ever-Combination-for-Metastatic-Melanoma |archive-date= 25 January 2014 |access-date= 4 February 2015 }}</ref> In June 2018, the FDA approved the combination of a BRAF inhibitor [[encorafenib]] and a MEK inhibitor [[binimetinib]] for the treatment of un-resectable or metastatic melanoma with a BRAF V600E or V600K mutation.<ref>{{cite journal | vauthors = Shirley M | title = Encorafenib and Binimetinib: First Global Approvals | journal = Drugs | volume = 78 | issue = 12 | pages = 1277–1284 | date = August 2018 | pmid = 30117021 | doi = 10.1007/s40265-018-0963-x | s2cid = 52020890 }}</ref> Eventual resistance to BRAF and MEK inhibitors may be due to a cell surface protein known as [[EPH receptor A2|EphA2]] which is now being investigated.<ref>{{cite web |url=http://www.oncotherapynetwork.com/skin-cancer-melanoma-targets/counteracting-drug-resistance-melanoma |title=Counteracting Drug Resistance in Melanoma |work=OncoTherapy Network |year=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150204044952/http://www.oncotherapynetwork.com/skin-cancer-melanoma-targets/counteracting-drug-resistance-melanoma |archive-date=4 February 2015 }}</ref> ===Ipilimumab=== At the [[American Society of Clinical Oncology]] Conference in June 2010, the [[Bristol Myers Squibb]] pharmaceutical company reported the clinical findings of their drug [[ipilimumab]]. The study found an increase in median survival from 6.4 to 10 months in patients with advanced melanomas treated with the monoclonal ipilimumab, versus an experimental vaccine. It also found a one-year survival rate of 25% in the control group using the vaccine, 44% in the vaccine and ipilimumab group, and 46% in the group treated with ipilimumab alone.<ref>{{cite news |title= Bristol drug cuts death risk in advanced melanoma |url= https://www.reuters.com/article/idUSN0218461520100605 |work= Reuters |date= 5 June 2010 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20101109095301/http://www.reuters.com/article/idUSN0218461520100605 |archive-date= 9 November 2010 }}</ref> However, some have raised concerns about this study for its use of the unconventional control arm, rather than comparing the drug against a placebo or standard treatment.<ref>{{cite news |url=https://blogs.forbes.com/sciencebiz/2010/06/the-risk-for-bristol/ |title=The Risk For Bristol |work=Forbes |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315041905/http://blogs.forbes.com/sciencebiz/2010/06/06/the-risk-for-bristol/ |archive-date=15 March 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.news-medical.net/news/20100609/Phase-3-clinical-study-Ipilimumab-boosts-sustains-immune-system-responses-against-melanoma-tumors.aspx |title=Phase 3 clinical study: Ipilimumab boosts, sustains immune system responses against melanoma tumors |publisher=News-medical.net |date=9 June 2010 |access-date=13 August 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019003945/http://www.news-medical.net/news/20100609/Phase-3-clinical-study-Ipilimumab-boosts-sustains-immune-system-responses-against-melanoma-tumors.aspx |archive-date=19 October 2012 }}</ref> The criticism was that although Ipilimumab performed better than the vaccine, the vaccine has not been tested before and may be causing toxicity, making the drug appear better by comparison. Ipilimumab was approved by the FDA in March 2011 to treat patients with late-stage melanoma that has spread or cannot be removed by surgery.<ref>{{cite press release |url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm1193237.htm |title=FDA approves new treatment for a type of late-stage skin cancer | vauthors = Jefferson E |date=25 March 2011 |publisher=[[Food and Drug Administration (United States)|U.S. Food and Drug Administration]] (FDA) |access-date=25 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110327063147/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm1193237.htm |archive-date=27 March 2011 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/03/26/business/26drug.html |title=Approval for Drug That Treats Melanoma | vauthors = Pollack A |date=25 March 2011 |work=[[The New York Times]] |access-date=27 March 2011 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20110401011816/http://www.nytimes.com/2011/03/26/business/26drug.html |archive-date=1 April 2011 }}</ref><ref name="Drugs.com">{{cite web | work = Drugs.com | url = https://www.drugs.com/yervoy.html | title = Yervoy | archive-url = https://web.archive.org/web/20110809231412/http://www.drugs.com/yervoy.html | archive-date=9 August 2011}}</ref> In June 2011, a clinical trial of ipilimumab plus [[dacarbazine]] combined this immune system booster with the standard chemotherapy drug that targets cell division. It showed an increase in median survival for these late-stage patients to 11 months instead of the 9 months normally seen. Researchers were also hopeful of improving the five-year survival rate, though serious adverse side effects were seen in some patients. A course of treatment costs $120,000. The drug's brandname is Yervoy.<ref name="studies"/><ref>{{cite journal | vauthors = Robert C, Thomas L, Bondarenko I, O'Day S, Weber J, Garbe C, Lebbe C, Baurain JF, Testori A, Grob JJ, Davidson N, Richards J, Maio M, Hauschild A, Miller WH, Gascon P, Lotem M, Harmankaya K, Ibrahim R, Francis S, Chen TT, Humphrey R, Hoos A, Wolchok JD | title = Ipilimumab plus dacarbazine for previously untreated metastatic melanoma | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 26 | pages = 2517–2526 | date = June 2011 | pmid = 21639810 | doi = 10.1056/NEJMoa1104621 | doi-access = free }}</ref> ===Surveillance methods=== Advances in high-resolution ultrasound scanning have enabled surveillance of metastatic burden to the sentinel lymph nodes.<ref>{{cite journal | vauthors = Voit C, Van Akkooi AC, Schäfer-Hesterberg G, Schoengen A, Kowalczyk K, Roewert JC, Sterry W, Eggermont AM | title = Ultrasound morphology criteria predict metastatic disease of the sentinel nodes in patients with melanoma | journal = Journal of Clinical Oncology | volume = 28 | issue = 5 | pages = 847–852 | date = February 2010 | pmid = 20065175 | doi = 10.1200/JCO.2009.25.7428 | doi-access = free }}</ref> The Screening and Surveillance of Ultrasound in Melanoma trial (SUNMEL) is evaluating ultrasound as an alternative to invasive surgical methods.<ref>{{cite web|url=http://www.malignant-melanoma.org/sunmel |title=malignant-melanoma.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20111014181613/http://www.malignant-melanoma.org/sunmel/ |archive-date=14 October 2011 }}</ref> ===Oncolytic virotherapy=== In some countries, oncolytic virotherapy methods are studied and used to treat melanoma. Oncolytic virotherapy is a promising branch of [[virotherapy]], where [[oncolytic virus]]es are used to treat diseases; viruses can increase metabolism, reduce anti-tumor immunity, and disorganize vasculature.<ref>{{cite journal | vauthors = Forbes NE, Abdelbary H, Lupien M, Bell JC, Diallo JS | title = Exploiting tumor epigenetics to improve oncolytic virotherapy | journal = Frontiers in Genetics | volume = 4 | page = 184 | date = September 2013 | pmid = 24062768 | pmc = 3778850 | doi = 10.3389/fgene.2013.00184 | doi-access = free }}</ref> Talimogene laherparepvec (T-VEC) (which is a herpes simplex virus type 1–derived oncolytic immunotherapy), was shown to be useful against metastatic melanoma in 2015 with an increased survival of 4.4 months.<ref>{{cite journal | vauthors = Andtbacka RH, Kaufman HL, Collichio F, Amatruda T, Senzer N, Chesney J, Delman KA, Spitler LE, Puzanov I, Agarwala SS, Milhem M, Cranmer L, Curti B, Lewis K, Ross M, Guthrie T, Linette GP, Daniels GA, Harrington K, Middleton MR, Miller WH, Zager JS, Ye Y, Yao B, Li A, Doleman S, VanderWalde A, Gansert J, Coffin RS | title = Talimogene Laherparepvec Improves Durable Response Rate in Patients With Advanced Melanoma | journal = Journal of Clinical Oncology | volume = 33 | issue = 25 | pages = 2780–2788 | date = September 2015 | pmid = 26014293 | doi = 10.1200/JCO.2014.58.3377 | s2cid = 23663167 | doi-access = free }}</ref><ref name=Syn2017/> ===Antivirals=== Antiretrovirals have been tested [[in vitro]] against melanoma. The rationale behind this lies in their potential to inhibit human endogenous [[retrovirus]]es, whose activity has been associated with the development of melanoma.<ref>{{cite journal | vauthors = Costa B, Vale N | title = Exploring HERV-K (HML-2) Influence in Cancer and Prospects for Therapeutic Interventions | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 24 | issue = 19 | page = 1615 | date = September 2023 | pmid = 37834078 | doi = 10.3390/ijms25031615 | doi-access = free | pmc = 10572383 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Müller MD, Holst PJ, Nielsen KN | title = A Systematic Review of Expression and Immunogenicity of Human Endogenous Retroviral Proteins in Cancer and Discussion of Therapeutic Approaches | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 23 | issue = 3 | page = 1330 | date = January 2022 | pmid = 35163254 | pmc = 8836156 | doi = 10.3390/ijms23031330 | doi-access = free }}</ref> Evidence from studies on melanoma cell lines indicates that antiretroviral drugs, including lamivudine, doravirine, and cabotegravir, can effectively downregulate the expression of human endogenous retroviruses (HERV-K). These drugs not only reduce cell growth and invasiveness but also enhance the potential of immune checkpoint therapies.<ref>{{cite journal | vauthors = Zanrè V, Bellinato F, Cardile A, Passarini C, Monticelli J, Di Bella S, Menegazzi M | title = Lamivudine, Doravirine, and Cabotegravir Downregulate the Expression of Human Endogenous Retroviruses (HERVs), Inhibit Cell Growth, and Reduce Invasive Capability in Melanoma Cell Lines | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 25 | issue = 3 | page = 1615 | date = January 2024 | pmid = 38338893 | pmc = 10855363 | doi = 10.3390/ijms25031615 | doi-access = free }}</ref> Furthermore, they have shown promise in addressing resistance mechanisms that emerge following prolonged treatment with BRAF inhibitors like dabrafenib and AZ628. By restoring apoptosis, decreasing cell viability, and influencing tumor suppressor proteins, these antiretrovirals offer a compelling strategy to tackle therapeutic resistance in melanoma.<ref>{{cite journal | vauthors = Zanrè V, Bellinato F, Cardile A, Passarini C, Di Bella S, Menegazzi M | title = BRAF-Mutated Melanoma Cell Lines Develop Distinct Molecular Signatures After Prolonged Exposure to AZ628 or Dabrafenib: Potential Benefits of the Antiretroviral Treatments Cabotegravir or Doravirine on BRAF-Inhibitor-Resistant Cells | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 25 | issue = 22 | article-number = 11939 | date = November 2024 | pmid = 39596009 | pmc = 11593403 | doi = 10.3390/ijms252211939 | doi-access = free }}</ref> Further developments are awaited through animal model testing. === MicroRNAs === Recent research has identified miR-139-5p, a small noncoding RNA, as a potential tumor suppressor in melanoma. Overexpression of miR-139-5p has been shown to inhibit cell proliferation, migration, and invasion while inducing apoptosis in melanoma cells. These effects are associated with the downregulation of IGF1R, a receptor that activates the PI3K/AKT signaling pathway. By suppressing IGF1R-mediated signaling, miR-139-5p reduces melanoma cell aggressiveness. These findings highlight miR-139-5p as a potential therapeutic agent and emphasize the significance of miRNA regulation in melanoma development and treatment.<ref>{{Cite journal |last1=Yang |first1=Chaoying |last2=Xia |first2=Zhaoxia |last3=Zhu |first3=Lifei |last4=Li |first4=Yanchang |last5=Zheng |first5=Zhixin |last6=Liang |first6=Jianying |last7=Wu |first7=Liangcai |date=December 2019 |title=MicroRNA-139-5p modulates the growth and metastasis of malignant melanoma cells via the PI3K/AKT signaling pathway by binding to IGF1R |journal=Cell Cycle |volume=18 |issue=24 |pages=3513–3524 |doi=10.1080/15384101.2019.1690881 |issn=1551-4005 |pmc=6927702 |pmid=31724454}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{sister project links||d=Q180614|c=Category:Melanoma|n=no|q=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=مێلانۆما|species=no}} {{Medical resources | DiseasesDB = 7947 | ICD11 = {{ICD11|XH4846}} | ICD10 = {{ICD10|C|43|9|c|43}}, {{ICD10|D03}} | ICD9 = {{ICD9|172.9}} | ICDO = {{ICDO|8720|3}} | OMIM = 155600 | MedlinePlus = 000850 | eMedicineSubj = derm | eMedicineTopic = 257 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|1386}} {{eMedicine2|ent|27}} {{eMedicine2|plastic|456}} | MeshID = D008545 }} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:مێلانۆما| ]] [[پۆل:شێرپەنجەی پێست]] [[پۆل:بیرھێنەرەوە پزیشکییەکان]] gym5bplts19dmjky7pw4wo6ywxfjore 1590721 1590623 2026-06-16T00:57:05Z Hivja 64112 1590721 wikitext text/x-wiki {{ئامادەکردن}} {{Infobox medical condition | name = مێلانۆما{{ھن}}Melanoma | synonyms = مێلانۆمای مەترسیدار ({{بە ئینگلیزی|Malignant melanoma}}) | image = Melanoma.jpg | alt = A back irregular Tumor {{convert|2.5|cm|in|0|abbr=on}} by {{convert|1.5|cm|in|1|abbr=on}} | pronounce = {{IPAc-en|audio=En-melanoma.oga|ˌ|m|ɛ|l|ə|ˈ|n|oʊ|m|ə}} | field = [[Oncology]] and [[dermatology]] | symptoms = [[Nevus|Mole]] that is increasing in size, has irregular edges, change in color, itchiness, or [[ulcer (dermatology)|skin breakdown]].<ref name=NCI2015/> | complications = | onset = | duration = | causes = [[Ultraviolet light]] (Sun, [[tanning lamp|tanning devices]])<ref name=WCR2014/> | risks = Family history, many moles, [[immunosuppression|poor immune function]]<ref name=NCI2015/> | diagnosis = [[Tissue biopsy]]<ref name=NCI2015/> | differential = [[Seborrheic keratosis]], [[lentigo]], [[blue nevus]], [[dermatofibroma]]<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Goldstein BG, Goldstein AO |سەردێڕ= Diagnosis and management of malignant melanoma | journal = American Family Physician |بەرگ= ٦٣| issue = 7 |پەڕەکان= ١٣٥٩–٦٨, ١٣٧٤|ڕێکەوت= نیسانی ٢٠٠١| pmid = ١١٣١٠٦٥٠}}</ref> | prevention = [[کرێمی دژەخۆر]]، دوورکەوتنەوە لە تیشکی سەروو وەنەوشەیی<ref name=WCR2014/> | treatment = Surgery<ref name=NCI2015/> | medication = | prognosis = [[Five-year survival rates]] 100% (localized), 35% (disseminated) in the US (٢٠١٥–٢٠٢١)<ref name=SEER2026/> | frequency = ٣٫١ ملیۆن (٢٠١٥)<!-- prevalence --><ref name=GBD2015Pre/> | deaths = ٥٩،٨٠٠ (٢٠١٥)<ref name=GBD2015De/> }} <!-- پێناسە و نیشانەکان --> '''مێلانۆما''' ({{بە ئینگلیزی|Melanoma}}) جۆرێکە لە [[شێرپەنجە]]، بە شێوەیەکی گشتی [[شێرپەنجەی پێست]]؛ ئەم شێرپەنجەیە لە خانە بەرھەمھێنەرەکانی [[مێلانین]] کە بە [[مێلانۆسایت]] ناسراون گەشە دەکات.<ref name="NCI2015">{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Melanoma Treatment – for health professionals |ناونیشان=http://www.cancer.gov/types/skin/hp/melanoma-treatment-pdq|وێبگە=National Cancer Institute|ڕێکەوتی سەردان=٣٠ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٥|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20150704213842/http://www.cancer.gov/types/skin/hp/melanoma-treatment-pdq|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٤ی تەممووزی ٢٠١٥}}</ref> مێلانۆما بە شێوەیەکی گشتی لە پێستدا ڕوودەدات، بەڵام ڕەنگە بە دەگمەن لە دەم، ڕیخۆڵە یان چاویشدا ([[مێلانۆمای یووڤێئال]]) ببینرێت.<ref name="NCI2015" /><ref name="WCR2014" /> لە شێوازی زۆر دەگمەنتردا دەتوانرێت لە [[سی (ئەندام)|سییەکان]]یشدا ڕوو بدات، کە وەک مێلانۆمای سەرەتاییی سییەکان ناسراوە و تەنیا لە ٠٫٠١٪ی [[تومۆری سی|تومۆری سەرەتاییی سییەکان]]دا ڕوو دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|ڕێکەوت=٣١ی ئازاری ٢٠١٥|سەردێڕ= Malignant melanoma of the lung: case series |journal= Kardiochirurgia I Torakochirurgia Polska = Polish Journal of Cardio-Thoracic Surgery |بەرگ= ١٢|issue= 1 |پەڕەکان= ٧٢–٧٦|doi= 10.5114/kitp.2015.50575 |pmid= ٢٦٣٣٦٤٨٥|pmc=٤٥٢٠٥٠٧| vauthors = Postrzech-Adamczyk K, Chabowski M, Głuszczyk-Ferenc B, Wodzińska A, Muszczyńska-Bernhard B, Szuba A, Janczak D}}</ref> لە مێینەکاندا، مێلانۆما زۆربەی جاران لە قاچەکان و لە نێرەکاندا، لە شوێنەکانی پشت ڕوو دەدات.<ref name=WCR2014/> مێلانۆما زۆر جار بە «مێلانۆمای مەترسیدار» دەناسرێت، بەڵام کۆمەڵگای پزیشکی جەخت لەوە دەکاتەوە کە شتێک نییە بە ناوی ''مێلانۆمای بێمەترسی'' و پێشنیاری ئەوە دەکەن کە پێویستە لە زاراوەی ''مێلانۆمای مەترسیدار'' دوور بکەونەوە چونکە زیادییە.<ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| vauthors = Schwartzman RM, Orkin M |سەردێڕ=A Comparative Study of Diseases of Dog and Man |ڕێکەوت=١٩٦٢|بڵاوکەرەوە=Thomas |شوێن=Springfield, IL |پەڕە=٨٥|وتەگێڕانەوە=The term 'melanoma' in human medicine indicates a malignant growth; the prefix 'malignant' is redundant.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب| vauthors = Bobonich M, Nolen ME |سەردێڕ=Dermatology for Advanced Practice Clinicians |ڕێکەوت=٢٠١٥|بڵاوکەرەوە=Wolters Kluwer |شوێن=Philadelphia |پەڕە=١٠٦|وتەگێڕانەوە=The term malignant melanoma is becoming obsolete because the word 'malignant' is redundant as there are no benign melanomas.}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Farlex Partner Medical Dictionary |ڕێکەوت=٢٠١٢|ناونیشان=https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/Melanoma%2c+Malignant |ڕێکەوتی سەردان=٤ی ئازاری ٢٠٢١|وتەگێڕانەوە=Avoid the redundant phrase malignant melanoma. |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٠ی حوزەیرانی ٢٠٢٢|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20220610135029/https://medical-dictionary.thefreedictionary.com/Melanoma%2c+Malignant |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> نزیکەی ٣٠٪ی مێلانۆمەکان لە [[خاڵ (پێست)|خاڵ]]ەکانەوە گەشە دەکەن.<ref name="Joshi 2025">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|دوایین١=Joshi |یەکەم١=Urvashi Mitbander |دوایین٢=Kashani-Sabet |یەکەم٢=Mohammed |دوایین٣=Kirkwood |یەکەم٣=John M. |سەردێڕ=Cutaneous Melanoma: A Review |journal=JAMA |ڕێکەوت=٢٥ی ئابی ٢٠٢٥|doi=10.1001/jama.2025.13074 |pmid=٤٠٨٥٣٥٥٧}}</ref> گۆڕانکارییەکانی خاڵێک کە دەتوانێت ئاماژە بە مێلانۆما بکات بریتین لە زۆربوون؛ بەتایبەتی زۆربوونی خێرا لە قەبارەدا، لێوارەکانی ناڕێکوپێک، گۆڕانی ڕەنگ، خوران، یان تێکچوونی پێست. <!-- ھۆکارەکان و دەستنیشانکردن --> ھۆکاری سەرەکیی مێلانۆما، بەرکەوتنی [[تیشکی سەروو وەنەوشەیی]]یە بۆ ئەو کەسانەی ئاستی مێلانینی [[ڕەنگی پێستی مرۆڤ|ڕەنگی پێست]]یان کەمە.<ref name=WCR2014/><ref name="SunM"/> تیشکی سەروو وەنەوشەیی لەوانەیە لە خۆر یان سەرچاوەی ترەوە بێت، وەک [[گڵۆپی دەباخیکردن]].<ref name=WCR2014/> ئەو کەسانەی کە خاڵی زۆر، مێژووی ئەندامانی تووشبووی خێزانی و [[سەرکوتی کۆئەندامی بەرگری|کۆئەندامی بەرگریی لاواز]]یان ھەیە مەترسیی زیاتریان لەسەرە.<ref name=NCI2015/> ھەروەھا ژمارەیەک [[تێکچوونی بۆماوەیی|نەخۆشیی بۆماوەیی]]ی دەگمەنیش، وەک [[زیرۆدەرما پیگمەنتۆسوم]]، مەترسییەکە زیاد دەکەن.<ref name=Az2014/> دەستنیشانکردن بە [[بایۆپسی]] و شیکاریی ھەر برینێکی پێست کە نیشانەکانی تووشبوون بە شێرپەنجەی ھەیە ئەنجام دەدرێت.<ref name=NCI2015/> <!-- خۆپاراستن، چارەسەرکردن و پێشبینیکردن --> دوورکەوتنەوە لە تیشکی سەروو وەنەوشەیی و بەکارھێنانی [[کرێمی دژەخۆر]] لە بارودۆخی تیشکدانەوەی زۆری سەروو وەنەوشەییی خۆر، ڕەنگە ڕێگری لە مێلانۆما بکات.<ref name=WCR2014/> چارەسەرکردن بە شێوەیەکی گشتی بریتییە لە لابردنی مێلانۆما و شانە تێکچووەکانی دەوروبەری بە نەشتەرگەری.<ref name=NCI2015/> بۆ ئەو کەسانەی کە شێرپەنجەکەیان ھەندێک گەورەترە، [[لیمفەگرێ]]کانی دەوروبەر ڕەنگە لەبەر دەرکەوتنی ئاستی بڵاوبوونەوە ([[مێتاستاز]]) پشکنینیان بۆ بکرێت.<ref name=NCI2015/> ئەگەر مێتاستاز ڕووی نەدابێت، زۆربەی تووشبووان چارەسەریان بۆ دەکرێت.<ref name=NCI2015/> بۆ ئەوانەی کە مێلانۆمایەکەیان گەشەی پێیدا کردووە، [[چارەسەرکردنی بەرگریی شێرپەنجە]]، [[دەرمانە ژینناسییەکان]]، [[چارەسەری تیشکی]] یان [[چارەسەری کیمیایی]] لەوانەیە مانەوەیان باشتر بکات.<ref name=NCI2015/><ref name="Syn2017">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Syn NL, Teng MW, Mok TS, Soo RA |سەردێڕ= De-novo and acquired resistance to immune checkpoint targeting | journal = The Lancet. Oncology |بەرگ= ١٨| issue = 12 |پەڕەکان= e٧٣١–e٧٤١|ڕێکەوت= کانوونی یەکەمی ٢٠١٧| pmid = ٢٩٢٠٨٤٣٩| doi = 10.1016/s1470-2045(17)30607-1}}</ref> بەھۆی چارەسەرکردن، ڕێژەی مانەوەی پێنج ساڵە لە ویلایەتە یەكگرتووەكان لەناو ئەو کەسانە کە نەخۆشییەکی ناوچەیییان ھەیە ١٠٠٪، لە شێوازی تەشەنەکردنی نەخۆشییەکە بۆ لیمفەگرێکان ٣٥٪ و لەناو ئەوانەی کە تەشەنەکردنی دوورمەودایان ھەیە ٣٥٪ تۆمار کراوە.<ref name=SEER2026>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=SEER Stat Fact Sheets: Melanoma of the Skin|ناونیشان=https://seer.cancer.gov/statfacts/html/melan.html|وێبگە=NCI|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ڕێکەوتی سەردان=٧ی کانوونی دووەمی ٢٠٢٦}}</ref> ئەگەری دووبارەبوونەوە یان بڵاوبوونەوەی مێلانۆما بە ئەستوورییەکەی، خێراییی دابەشبوونی خانەکان و تێکچوون یان تێکنەچوونی پێستی سەرەوەی پەیوەندیی ھەیە.<ref name=WCR2014/> <!-- پەتاناسی --> مێلانۆما مەترسیدارترین جۆری شێرپەنجەی پێستە.<ref name=WCR2014/> لە ساڵی ٢٠١٥دا، ٣٫١ ملیۆن کەس نەخۆشیی چالاکیان ھەبووە کە بووە ھۆی مردنی ٥٩،٨٠٠ کەس.<ref name=GBD2015Pre>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Global, regional, and national incidence, prevalence, and years lived with disability for 310 diseases and injuries, 1990-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet |بەرگ= ٣٨٨| issue = 10053 |پەڕەکان= ١٥٤٥–١٦٠٢|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٦| pmid = ٢٧٧٣٣٢٨٢| pmc = ٥٠٥٥٥٧٧| doi = 10.1016/S0140-6736(16)31678-6 | collaboration = GBD 2015 Disease Injury Incidence Prevalence Collaborators | vauthors = Vos T, Allen C, Arora M, Barber RM, Bhutta ZA, Brown A, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coggeshall M, Cornaby L, Dandona L, Dicker DJ, Dilegge T, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Fleming T, Forouzanfar MH, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kawashima T, Kemmer L}}</ref><ref name=GBD2015De>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ|سەردێڕ= Global, regional, and national life expectancy, all-cause mortality, and cause-specific mortality for 249 causes of death, 1980-2015: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2015 | journal = Lancet |بەرگ= ٣٨٨| issue = 10053 |پەڕەکان= ١٤٥٩–١٥٤٤|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٦| pmid = ٢٧٧٣٣٢٨١| pmc = ٥٣٨٨٩٠٣| doi = 10.1016/s0140-6736(16)31012-1 | collaboration = GBD 2015 Mortality Causes of Death Collaborators | vauthors = Wang H, Naghavi M, Allen C, Barber RM, Bhutta ZA, Carter A, Casey DC, Charlson FJ, Chen AZ, Coates MM, Coggeshall M, Dandona L, Dicker DJ, Erskine HE, Ferrari AJ, Fitzmaurice C, Foreman K, Forouzanfar MH, Fraser MS, Fullman N, Gething PW, Goldberg EM, Graetz N, Haagsma JA, Hay SI, Huynh C, Johnson CO, Kassebaum NJ, Kinfu Y, Kulikoff XR}}</ref> پێشبینی دەکرێت ڕێژەی تووشبوون بە مێلانۆما لە ئاست جیھاندا، لە ٣٣١،٧٢٢ تووشبوو لە ساڵی ٢٠٢٢دا، بۆ ٥١٠،٠٠٠ تووشبوو لە ساڵی ٢٠٤٠دا بەرز ببێتەوە.<ref name="Joshi 2025"/> ھەرچەندە لەگەڵ بەردەستبوونی چارەسەرە نوێترەکان، ڕێژەی مردن کەمتر دەبێتەوە مردن کەم دەبێتەوە.<ref name="Joshi 2025"/> نزیکەی ٨٠٪ی ڕێژەی تووشبوون لە ئاست جیھاندا لە کەسانی تەمەن ٥٠ ساڵ یان گەورەتر ڕوو دەدات.<ref name="Joshi 2025"/> ئوسترالیا و نیوزیلاند زۆرترین ڕێژەی تووشبوون بە مێلانۆمایان لە جیھاندا ھەیە.<ref name=WCR2014/> ڕێژەی بەرزی تووشبوون لە باکووری ئەورووپا و ئەمریکای باکووریشدا ڕوو دەدات، لە کاتێکدا ڕێژەی تووشبوون لە ئاسیا، ئەفریقا و ئەمریکای لاتیندا کەمترە.<ref name=WCR2014/> لە ویلایەتە یەکگرتووەکان مێلانۆما نزیکەی ١٫٦ ھێندە زیاتر لە پیاواندا بەراورد بە ژنان ڕوو دەدات.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=USCS Data Visualizations |ناونیشان=https://gis.cdc.gov/Cancer/USCS/DataViz.html |وێبگە=gis.cdc.gov |وتەگێڕانەوە=Need to select "melanoma" |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=١٧ی ئازاری ٢٠٢٠|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20200317210642/https://gis.cdc.gov/Cancer/USCS/DataViz.html |ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> مێلانۆما لە دەیەی ١٩٦٠ەوە زیاتر لەو ناوچانەدا باوتر بووە کە زۆربەی دانیشتووانی لە [[کۆچکردنی ئەورووپییەکان|کەسانی بە ڕەچەڵەک ئەورووپی]] پێکدێن.<ref name="WCR2014">{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=World Cancer Report|ڕێکەوت=٢٠١٤|بڵاوکەرەوە=World Health Organization|ژپنک=٩٧٨-٩٢-٨٣٢-٠٤٢٩-٩|پەڕەکان=Chapter ٥.١٤|ناونیشان=https://www.iarc.fr/en/publications/pdfs-online/wcr/2003/WorldCancerReport.pdf|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20140530232406/http://www.iarc.fr/en/publications/pdfs-online/wcr/2003/WorldCancerReport.pdf|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٣٠ی ئایاری ٢٠١٤}}</ref><ref name="Az2014">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Azoury SC, Lange JR |سەردێڕ= Epidemiology, risk factors, prevention, and early detection of melanoma | journal = The Surgical Clinics of North America |بەرگ= ٩٤| issue = 5 |پەڕەکان= ٩٤٥–٦٢, vii|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ٢٠١٤| pmid = ٢٥٢٤٥٩٦٠| doi = 10.1016/j.suc.2014.07.013}}</ref> == نیشانەکان == نیشانە سەرەتاییەکانی مێلانۆما بریتین لە گۆڕانکاری لە شێوە یان ڕەنگی [[خاڵ (پێست)|خاڵەکان]]ی پێشوو، یانیش لە [[مێلانۆمای گرێدار]]دا دەرکەوتنی گرێیەکی نوێ لە ھەر شوێنێکی پێستدا. لە قۆناغەکانی دواتردا، ڕەنگە خاڵەکە [[خوران]]، [[برینی پێست|برین]] یان خوێنبەربوونی ھەبێت. نیشانە سەرەتاییەکانی مێلانۆما{{تێبینی|بە شێوازی کورتکراوی پیتی سەرەتای ھەر نیشانەیەک بە ئینگلیزی دەبێتە ABCDEEFG.}} بریتین لە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.cdc.gov/cancer/skin/basic_info/symptoms.htm|سەردێڕ=CDC - What Are the Symptoms of Skin Cancer?|ڕێکەوت=٢٦ی حوزەیرانی ٢٠١٨|وێبگە=www.cdc.gov|زمان=en-us|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٧ی کانوونی یەکەمی ٢٠١٨|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20181207125444/https://www.cdc.gov/cancer/skin/basic_info/symptoms.htm|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref><ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Daniel Jensen J, Elewski BE |سەردێڕ= The ABCDEF Rule: Combining the "ABCDE Rule" and the "Ugly Duckling Sign" in an Effort to Improve Patient Self-Screening Examinations | journal = The Journal of Clinical and Aesthetic Dermatology |بەرگ= ٨| issue = 2 |پەڕە= ١٥|ڕێکەوت= شوباتی ٢٠١٥| pmid = ٢٥٧٤١٣٩٧| pmc = ٤٣٤٥٩٢٧}}</ref> * ناھاوسەنگی * سنوورەکان (ناڕێکی بە لێوار و گۆشەوە) * ڕەنگ ([[جۆراوجۆری (شانەناسی)|جۆراوجۆر]]) * تیرە (گەورەتر لە ٦ میلیمەتر وەک قەبارەی [[ڕەشکەرەوە]]ی پێنووسێک) * پەرەسەندن بە تێپەڕبوونی کات ئەم پۆلێنکردنە مێلانۆمای گرێدار کە پۆلێنبەندیی تایبەتی خۆی ھەیە ناگرێتەوە:<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|ناونیشان=https://www.molemap.co.nz/knowledge-centre/efg-nodular-melanomas|سەردێڕ=The EFG of Nodular Melanomas {{!}} MoleMap New Zealand|وێبگە=The EFG of Nodular Melanomas {{!}} MoleMap New Zealand|زمان=en-US|ڕێکەوتی سەردان=١ی شوباتی ٢٠١٩|ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٢ی شوباتی ٢٠١٩|ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20190202041434/https://www.molemap.co.nz/knowledge-centre/efg-nodular-melanomas|ڕەوشی ناونیشان=زیندوو}}</ref> * بەرزتر لە ئاستی پێست * ھەستی ڕەقبوون لە کاتی دەستلێدان * گەشەکردن مێلانۆمای گوازراو لەوانەیە ببێتە ھۆی نیشانە نادیاریکراوەکانی [[سیندرۆمی پارانیۆپلاستیک|پارانیۆپلاستیک]]، لەوانە لەدەستدانی ئارەزووی خواردن، [[دڵتێکەڵھاتن]]، ڕشانەوە و ماندووبوون. [[مێتاستازی مێشک|مێتاستازەکانی مێشک]] بەتایبەتی لە نەخۆشانی تووشبوو بە مێلانۆمای گوازراوەدا باوترن.<ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ| vauthors = Fiddler IJ |سەردێڕ= Melanoma Metastasis | journal = Cancer Control |بەرگ= ٢| issue = 5 |پەڕەکان= ٣٩٨–٤٠٤|ڕێکەوت= تشرینی یەکەمی ١٩٩٥| pmid = ١٠٨٦٢١٨٠| doi = 10.1177/107327489500200503 | doi-access = free}}</ref> شوێنە باوەکانی تری مێتاستازی مێلانۆما بریتین لە [[جەرگ]]، ڕیخۆڵەکان، [[ئێسک]]، [[سی (ئەندام)|سییەکان]] و لیمفەگرێ دوورەکان.<ref name="Joshi 2025"/> == مێژوو == ھەرچەندە مێلانۆما نەخۆشییەکی نوێ نییە، بەڵام بەڵگەکانی سەربارەت بە ڕوودانی لە سەردەمە کۆنەکاندا ھەتا ڕادەیەکی بەرچاو کەمن. بەم دۆخەش، نموونەیەک لە پشکنینی دەیەی ١٩٦٠ لەسەر نۆ [[مۆمیا]] لە [[پێروو]]دا، کە لە ڕێگای [[کاربۆن-١٤|ڕادیۆکاربۆن]]ەوە تەمەنی ٢٤٠٠ ساڵەی دەرکەوت، نیشانە دیارەکانی مێلانۆمای نیشان دەدا: بارستە مێلانۆتییەکان لە پێستدا و مێتاستازە بڵاوبووەکان بۆ ئێسکەکان.<ref name="urteaga">{{cite journal | vauthors = Urteaga O, Pack GT | title = On the antiquity of melanoma | journal = Cancer | volume = 19 | issue = 5 | pages = 607–610 | date = May 1966 | pmid = 5326247 | doi = 10.1002/1097-0142(196605)19:5<607::AID-CNCR2820190502>3.0.CO;2-8 | doi-access = free }}</ref> دەوترێت [[جۆن ھانتەر (نەشتەرگەر)|جۆن ھانتەر]] یەکەمین کەسە کە نەشتەرگەریی بۆ مێلانۆمای بڵاوبووەوە کردووە لە ساڵی ١٧٨٧دا. ھەرچەندە بە وردی نەیدەزانی چییە، بەڵام بە «گرێی کوارگیی شێرپەنجەیی» وەسفی کردووە. ئەو تومۆرە بڕاوە لە ''مۆزەخانەی ھانتەریان'' لە [[کۆلێژی شاھانەی نەشتەرگەرانی ئینگلتەرا]] دانراوە. ھەتا ساڵی ١٩٦٨ درێژەی کێشا ھەتا پشکنینی وردبینیی نموونەکە نیشانی بدات کە نموونەکە مێلانۆمی بڵاوبووەوەیە.<ref name="bodenham">{{cite journal | vauthors = Bodenham DC | title = A study of 650 observed malignant melanomas in the South-West region | journal = Annals of the Royal College of Surgeons of England | volume = 43 | issue = 4 | pages = 218–239 | date = October 1968 | pmid = 5698493 | pmc = 2312310 }}</ref> پزیشکی فەڕەنسی، [[ڕێنی لاینێک]] یەکەمین کەس بوو کە مێلانۆمای وەک نەخۆشییەک وەسف کرد. ڕاپۆرتەکەی ئەو سەرەتا لە درێژەی گوتارێکدا بۆ ''فاکەڵتیی پزیشکیی پاریس'' لە ساڵی ١٨٠٤دا پێشکەش کرا و دواتر لە ساڵی ١٨٠٦دا وەک بووڵتەنێک بڵاو کرایەوە.<ref name="laennec">{{cite journal | vauthors = Laennec RT |year= 1806 |title= Sur les melanoses |journal= Bulletin de la Faculté de Médecine de Paris |volume= 1 |pages= 24–26}}</ref> The first English-language report of melanoma was presented by an English general practitioner from Stourbridge, William Norris, in 1820.<ref name="norris1">{{cite journal | vauthors = Norris W | title = Case of Fungoid Disease | journal = Edinburgh Medical and Surgical Journal | volume = 16 | issue = 65 | pages = 562–565 | date = October 1820 | pmid = 30332089 | pmc = 5830209 }}</ref> In his later work in 1857 he remarked that there is a familial predisposition for development of melanoma (''Eight Cases of [[Melanosis]] with Pathological and Therapeutical Remarks on That Disease''). Norris was also a pioneer in suggesting a link between nevi and melanoma and the possibility of a relationship between melanoma and environmental exposures, by observing that most of his patients had pale complexions.<ref>Norris W. Eight cases of Melanosis with pathological and therapeutical remarks on that disease. London: Longman; 1857.</ref> He also described that melanomas could be amelanotic and later showed the metastatic nature of melanoma by observing that they can disseminate to other visceral organs. The first formal acknowledgment of advanced melanoma as untreatable came from [[Samuel Cooper (surgeon)|Samuel Cooper]] in 1840. He stated that the only chance for a cure depends upon the early removal of the disease (i.e., early excision of the malignant mole) ...'<ref name="cooper">{{cite book| vauthors = Cooper S |title=The First Lines of the Theory and Practice of Surgery: Including the Principle Operations|url=https://books.google.com/books?id=hgE0AQAAMAAJ|year=1844|publisher=S.S. and W. Wood|access-date=14 December 2017|archive-date=4 August 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210804234929/https://books.google.com/books?id=hgE0AQAAMAAJ|url-status=live}}</ref> More than one and a half centuries later, this situation remains largely unchanged. ===Terminology=== The word ''melanoma'' came to English from 19th-century [[Neo-Latin]]<ref name="MW_Collegiate">{{Citation |author=Merriam-Webster |author-link=Merriam-Webster |title=Merriam-Webster's Collegiate Dictionary |publisher=Merriam-Webster |url=http://unabridged.merriam-webster.com/collegiate/ |access-date=20 July 2018 |archive-date=10 October 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201010163505/https://unabridged.merriam-webster.com/subscriber/login?redirect_to=%2Fcollegiate%2F }}</ref> and uses [[classical compound|combining forms]] derived from [[ancient Greek]] roots: ''[[wikt:melano-#Prefix|melano-]]'' (denoting [[melanin]]) + ''[[wikt:-oma#Suffix|-oma]]'' (denoting a tissue mass and especially a [[neoplasm]]), in turn from [[Greek language|Greek]] [[wikt:μέλας|μέλας]] ''melas'', "dark",<ref>{{cite web | vauthors = Liddell HG, Scott R | url = https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dme%2Flas | title = μέλας | archive-url = https://web.archive.org/web/20110605183904/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dme%2Flas | archive-date = 5 June 2011| work = A Greek-English Lexicon | publisher = Perseus }}</ref> and [[wikt:-ωμα|-ωμα]] ''oma'', "process". The word ''melanoma'' has a long history of being used [[word sense|in a broader sense]] to refer to any [[melanocytic tumor]], typically, but not always malignant,<ref name="Dorlands">{{cite web |title=Dorland's Illustrated Medical Dictionary |publisher=Elsevier |url=http://dorlands.com/ |access-date=20 July 2018 |archive-date=11 January 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140111192614/http://dorlands.com/ |url-status=live }}</ref><ref name="AHD">{{cite web |title=The American Heritage Dictionary of the English Language |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |url=https://ahdictionary.com/ |access-date=20 July 2018 |archive-date=25 September 2015 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925104737/https://ahdictionary.com/ |url-status=live }}</ref> but today the narrower sense referring only to malignant types has become so dominant that benign tumors are usually not called melanomas anymore and the word ''melanoma'' is now usually taken to mean malignant melanoma unless otherwise specified. Terms such as "benign [[melanocytic tumor]]" unequivocally label the benign types, and modern histopathologic tumor classifications used in medicine do not use the word for benign tumors. == توێژینەوە == توێژینەوەکانی چارەسەری دەرمانی بۆ مێلانۆمایەک کە ناکرێت نەشتەرگەریی بۆ بکرێت یان بڵاو بووەتەوە بەردەوامە.<ref name="melanoma2012">{{cite journal|title=Drugs in Clinical Development for Melanoma|journal=Pharmaceutical Medicine|date=23 December 2012|volume=26|issue=3|pages=171–83|doi=10.1007/BF03262391|url=http://adisonline.com/pharmaceuticalmedicine/Abstract/2012/26030/Drugs_in_Clinical_Development_for_Melanoma__.4.aspx|s2cid=13247048|access-date=12 June 2012|url-access=subscription}}</ref> === چارەسە ئامانجدارەکان === لە توێژینەوە نۆرینگەیییەکاندا، چارەسەری خانەی ھەڵبژێردراو و [[چارەسەرکردنی بۆھێلی]] تاقی دەکرێتەوە.<ref>{{cite journal | vauthors = Sotomayor MG, Yu H, Antonia S, Sotomayor EM, Pardoll DM | title = Advances in gene therapy for malignant melanoma | journal = Cancer Control | volume = 9 | issue = 1 | pages = 39–48 | year = 2002 | pmid = 11907465 | doi = 10.1177/107327480200900106 | doi-access = }}</ref> Two kinds of experimental treatments developed at the [[National Cancer Institute]] (NCI) have been used in metastatic melanoma with tentative success.<ref name="Hershkovitz10">{{cite journal | vauthors = Hershkovitz L, Schachter J, Treves AJ, Besser MJ | title = Focus on adoptive T cell transfer trials in melanoma | journal = Clinical & Developmental Immunology | volume = 2010 | article-number = 260267 | year = 2010 | pmid = 21234353 | pmc = 3018069 | doi = 10.1155/2010/260267 | doi-access = free }}</ref> The first treatment involves adoptive cell therapy (ACT) using TILs, immune cells (tumor-infiltrating lymphocytes) isolated from a person's own melanoma tumor.<ref name="Current_Future_Melanoma"/> These cells are grown in large numbers in a laboratory and returned to the patient after a treatment that temporarily reduces normal T cells in the patient's body. TIL therapy following lymphodepletion can result in durable complete response in a variety of setups.<ref>{{cite journal | vauthors = Dudley ME, Yang JC, Sherry R, Hughes MS, Royal R, Kammula U, Robbins PF, Huang J, Citrin DE, Leitman SF, Wunderlich J, Restifo NP, Thomasian A, Downey SG, Smith FO, Klapper J, Morton K, Laurencot C, White DE, Rosenberg SA | title = Adoptive cell therapy for patients with metastatic melanoma: evaluation of intensive myeloablative chemoradiation preparative regimens | journal = Journal of Clinical Oncology | volume = 26 | issue = 32 | pages = 5233–5239 | date = November 2008 | pmid = 18809613 | pmc = 2652090 | doi = 10.1200/JCO.2008.16.5449 }}</ref><ref name="Besser10">{{cite journal | vauthors = Besser MJ, Shapira-Frommer R, Treves AJ, Zippel D, Itzhaki O, Hershkovitz L, Levy D, Kubi A, Hovav E, Chermoshniuk N, Shalmon B, Hardan I, Catane R, Markel G, Apter S, Ben-Nun A, Kuchuk I, Shimoni A, Nagler A, Schachter J | title = Clinical responses in a phase II study using adoptive transfer of short-term cultured tumor infiltration lymphocytes in metastatic melanoma patients | journal = Clinical Cancer Research | volume = 16 | issue = 9 | pages = 2646–2655 | date = May 2010 | pmid = 20406835 | doi = 10.1158/1078-0432.CCR-10-0041 | url = https://aacr.figshare.com/articles/journal_contribution/Supplementary_Data_from_Clinical_Responses_in_a_Phase_II_Study_Using_Adoptive_Transfer_of_Short-term_Cultured_Tumor_Infiltration_Lymphocytes_in_Metastatic_Melanoma_Patients/22442211/1/files/39893097.pdf | access-date = 15 August 2011 | s2cid = 32568 | doi-access = free }}</ref> The second treatment, adoptive transfer of genetically altered autologous lymphocytes, depends on delivering genes that encode so-called [[T cell receptor]]s (TCRs) into the patient's lymphocytes.<ref name="Current_Future_Melanoma"/> After that manipulation, lymphocytes recognize and bind to certain [[Molecular biology|molecules]] found on the surface of melanoma cells and kill them.<ref name="nih">{{cite web|url=http://www.nih.gov/news/pr/aug2006/nci-31b.htm|title=New Method of Gene Therapy Alters Immune Cells for Treatment of Advanced Melanoma; Technique May Also Apply to Other Common Cancers|date=30 December 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20060928214625/http://www.nih.gov/news/pr/aug2006/nci-31b.htm|archive-date=28 September 2006}}</ref> A [[cancer vaccine]] showed modest benefit in late-stage testing in 2009 against melanoma.<ref>{{cite news |title=Immune System Taught To Fight Melanoma |date=30 May 2009 |publisher=CBSNews |url=https://www.cbsnews.com/news/immune-system-taught-to-fight-melanoma/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101029214646/http://www.cbsnews.com/stories/2009/05/30/health/main5050957.shtml |archive-date=29 October 2010 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Schwartzentruber DJ, Lawson DH, Richards JM, Conry RM, Miller DM, Treisman J, Gailani F, Riley L, Conlon K, Pockaj B, Kendra KL, White RL, Gonzalez R, Kuzel TM, Curti B, Leming PD, Whitman ED, Balkissoon J, Reintgen DS, Kaufman H, Marincola FM, Merino MJ, Rosenberg SA, Choyke P, Vena D, Hwu P | title = gp100 peptide vaccine and interleukin-2 in patients with advanced melanoma | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 22 | pages = 2119–2127 | date = June 2011 | pmid = 21631324 | pmc = 3517182 | doi = 10.1056/NEJMoa1012863 }}</ref> ===BRAF inhibitors=== About 60% of melanomas contain a mutation in the [[BRAF (gene)|B-Raf gene]]. Early clinical trials suggested that B-Raf inhibitors including Plexxicon's [[vemurafenib]] could lead to substantial tumor regression in a majority of patients if their tumor contain the B-Raf mutation.<ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2010/02/22/health/research/22trial.html |work=The New York Times |title=A Roller Coaster Chase for a Cure | vauthors = Harmon A |date=21 February 2010 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20170210085433/http://www.nytimes.com/2010/02/22/health/research/22trial.html |archive-date=10 February 2017 }}</ref> In June 2011, a large [[clinical trial]] confirmed the positive findings from those earlier trials.<ref name="studies">{{cite news|work=[[The New York Times]]| vauthors = Pollack A |date=5 June 2011|title=Drugs Show Promise Slowing Advanced Melanoma|url=https://www.nytimes.com/2011/06/06/health/research/06melanoma.html|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170131105246/http://www.nytimes.com/2011/06/06/health/research/06melanoma.html|archive-date=31 January 2017}}</ref><ref name="pmid21639808">{{cite journal | vauthors = Chapman PB, Hauschild A, Robert C, Haanen JB, Ascierto P, Larkin J, Dummer R, Garbe C, Testori A, Maio M, Hogg D, Lorigan P, Lebbe C, Jouary T, Schadendorf D, Ribas A, O'Day SJ, Sosman JA, Kirkwood JM, Eggermont AM, Dreno B, Nolop K, Li J, Nelson B, Hou J, Lee RJ, Flaherty KT, McArthur GA | title = Improved survival with vemurafenib in melanoma with BRAF V600E mutation | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 26 | pages = 2507–2516 | date = June 2011 | pmid = 21639808 | pmc = 3549296 | doi = 10.1056/NEJMoa1103782 }}</ref> In August 2011, Vemurafenib received FDA approval for the treatment of late-stage melanoma. In May 2013, the [[Food and Drug Administration|US FDA]] approved dabrafenib as a single-agent treatment for patients with BRAF V600E mutation-positive advanced melanoma.<ref name="r20150530">{{cite news |url= https://www.reuters.com/article/us-glaxosmithkline-approvals-idUSBRE94S1A020130530 |title= GSK melanoma drugs add to tally of U.S. drug approvals |publisher= Reuters |date= 30 May 2013 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20150924181713/http://www.reuters.com/article/2013/05/30/us-glaxosmithkline-approvals-idUSBRE94S1A020130530 |archive-date= 24 September 2015 }}</ref> Some researchers believe that combination therapies that simultaneously block multiple pathways may improve efficacy by making it more difficult for the tumor cells to mutate before being destroyed. In October 2012, a study reported that combining Dabrafenib with a [[MEK inhibitor]] [[trametinib]] led to even better outcomes. Compared to Dabrafenib alone, progression-free survival was increased to 41% from 9%, and the median [[progression-free survival]] increased to 9.4 months versus 5.8 months. Some side effects were, however, increased in the combined study.<ref>{{cite news|publisher=News Medical|date=1 October 2012|title=Combination of dabrafenib and trametinib delays development of treatment resistance in MM patients|url=http://www.news-medical.net/news/20121001/Combination-of-dabrafenib-and-trametinib-delays-development-of-treatment-resistance-in-MM-patients.aspx?page=2|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130514034005/http://www.news-medical.net/news/20121001/Combination-of-dabrafenib-and-trametinib-delays-development-of-treatment-resistance-in-MM-patients.aspx?page=2|archive-date=14 May 2013}}</ref><ref name="pmid23020132">{{cite journal | vauthors = Flaherty KT, Infante JR, Daud A, Gonzalez R, Kefford RF, Sosman J, Hamid O, Schuchter L, Cebon J, Ibrahim N, Kudchadkar R, Burris HA, Falchook G, Algazi A, Lewis K, Long GV, Puzanov I, Lebowitz P, Singh A, Little S, Sun P, Allred A, Ouellet D, Kim KB, Patel K, Weber J | title = Combined BRAF and MEK inhibition in melanoma with BRAF V600 mutations | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 367 | issue = 18 | pages = 1694–1703 | date = November 2012 | pmid = 23020132 | pmc = 3549295 | doi = 10.1056/NEJMoa1210093 }}</ref> In January 2014, the FDA approved the combination of dabrafenib and trametinib for the treatment of people with BRAF V600E/K-mutant metastatic melanoma.<ref>{{cite news |url= http://www.onclive.com/web-exclusives/FDA-Approves-First-Ever-Combination-for-Metastatic-Melanoma |title= Dabrafenib/Trametinib Combination Approved for Advanced Melanoma |publisher= OncLive |date= 9 January 2014 |archive-url= https://web.archive.org/web/20140125190539/http://www.onclive.com/web-exclusives/FDA-Approves-First-Ever-Combination-for-Metastatic-Melanoma |archive-date= 25 January 2014 |access-date= 4 February 2015 }}</ref> In June 2018, the FDA approved the combination of a BRAF inhibitor [[encorafenib]] and a MEK inhibitor [[binimetinib]] for the treatment of un-resectable or metastatic melanoma with a BRAF V600E or V600K mutation.<ref>{{cite journal | vauthors = Shirley M | title = Encorafenib and Binimetinib: First Global Approvals | journal = Drugs | volume = 78 | issue = 12 | pages = 1277–1284 | date = August 2018 | pmid = 30117021 | doi = 10.1007/s40265-018-0963-x | s2cid = 52020890 }}</ref> Eventual resistance to BRAF and MEK inhibitors may be due to a cell surface protein known as [[EPH receptor A2|EphA2]] which is now being investigated.<ref>{{cite web |url=http://www.oncotherapynetwork.com/skin-cancer-melanoma-targets/counteracting-drug-resistance-melanoma |title=Counteracting Drug Resistance in Melanoma |work=OncoTherapy Network |year=2015 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20150204044952/http://www.oncotherapynetwork.com/skin-cancer-melanoma-targets/counteracting-drug-resistance-melanoma |archive-date=4 February 2015 }}</ref> ===Ipilimumab=== At the [[American Society of Clinical Oncology]] Conference in June 2010, the [[Bristol Myers Squibb]] pharmaceutical company reported the clinical findings of their drug [[ipilimumab]]. The study found an increase in median survival from 6.4 to 10 months in patients with advanced melanomas treated with the monoclonal ipilimumab, versus an experimental vaccine. It also found a one-year survival rate of 25% in the control group using the vaccine, 44% in the vaccine and ipilimumab group, and 46% in the group treated with ipilimumab alone.<ref>{{cite news |title= Bristol drug cuts death risk in advanced melanoma |url= https://www.reuters.com/article/idUSN0218461520100605 |work= Reuters |date= 5 June 2010 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20101109095301/http://www.reuters.com/article/idUSN0218461520100605 |archive-date= 9 November 2010 }}</ref> However, some have raised concerns about this study for its use of the unconventional control arm, rather than comparing the drug against a placebo or standard treatment.<ref>{{cite news |url=https://blogs.forbes.com/sciencebiz/2010/06/the-risk-for-bristol/ |title=The Risk For Bristol |work=Forbes |archive-url=https://web.archive.org/web/20110315041905/http://blogs.forbes.com/sciencebiz/2010/06/06/the-risk-for-bristol/ |archive-date=15 March 2011}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.news-medical.net/news/20100609/Phase-3-clinical-study-Ipilimumab-boosts-sustains-immune-system-responses-against-melanoma-tumors.aspx |title=Phase 3 clinical study: Ipilimumab boosts, sustains immune system responses against melanoma tumors |publisher=News-medical.net |date=9 June 2010 |access-date=13 August 2012 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20121019003945/http://www.news-medical.net/news/20100609/Phase-3-clinical-study-Ipilimumab-boosts-sustains-immune-system-responses-against-melanoma-tumors.aspx |archive-date=19 October 2012 }}</ref> The criticism was that although Ipilimumab performed better than the vaccine, the vaccine has not been tested before and may be causing toxicity, making the drug appear better by comparison. Ipilimumab was approved by the FDA in March 2011 to treat patients with late-stage melanoma that has spread or cannot be removed by surgery.<ref>{{cite press release |url=https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm1193237.htm |title=FDA approves new treatment for a type of late-stage skin cancer | vauthors = Jefferson E |date=25 March 2011 |publisher=[[Food and Drug Administration (United States)|U.S. Food and Drug Administration]] (FDA) |access-date=25 March 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110327063147/https://www.fda.gov/NewsEvents/Newsroom/PressAnnouncements/ucm1193237.htm |archive-date=27 March 2011 }}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.nytimes.com/2011/03/26/business/26drug.html |title=Approval for Drug That Treats Melanoma | vauthors = Pollack A |date=25 March 2011 |work=[[The New York Times]] |access-date=27 March 2011 |url-status=live |archive-url= https://web.archive.org/web/20110401011816/http://www.nytimes.com/2011/03/26/business/26drug.html |archive-date=1 April 2011 }}</ref><ref name="Drugs.com">{{cite web | work = Drugs.com | url = https://www.drugs.com/yervoy.html | title = Yervoy | archive-url = https://web.archive.org/web/20110809231412/http://www.drugs.com/yervoy.html | archive-date=9 August 2011}}</ref> In June 2011, a clinical trial of ipilimumab plus [[dacarbazine]] combined this immune system booster with the standard chemotherapy drug that targets cell division. It showed an increase in median survival for these late-stage patients to 11 months instead of the 9 months normally seen. Researchers were also hopeful of improving the five-year survival rate, though serious adverse side effects were seen in some patients. A course of treatment costs $120,000. The drug's brandname is Yervoy.<ref name="studies"/><ref>{{cite journal | vauthors = Robert C, Thomas L, Bondarenko I, O'Day S, Weber J, Garbe C, Lebbe C, Baurain JF, Testori A, Grob JJ, Davidson N, Richards J, Maio M, Hauschild A, Miller WH, Gascon P, Lotem M, Harmankaya K, Ibrahim R, Francis S, Chen TT, Humphrey R, Hoos A, Wolchok JD | title = Ipilimumab plus dacarbazine for previously untreated metastatic melanoma | journal = The New England Journal of Medicine | volume = 364 | issue = 26 | pages = 2517–2526 | date = June 2011 | pmid = 21639810 | doi = 10.1056/NEJMoa1104621 | doi-access = free }}</ref> ===Surveillance methods=== Advances in high-resolution ultrasound scanning have enabled surveillance of metastatic burden to the sentinel lymph nodes.<ref>{{cite journal | vauthors = Voit C, Van Akkooi AC, Schäfer-Hesterberg G, Schoengen A, Kowalczyk K, Roewert JC, Sterry W, Eggermont AM | title = Ultrasound morphology criteria predict metastatic disease of the sentinel nodes in patients with melanoma | journal = Journal of Clinical Oncology | volume = 28 | issue = 5 | pages = 847–852 | date = February 2010 | pmid = 20065175 | doi = 10.1200/JCO.2009.25.7428 | doi-access = free }}</ref> The Screening and Surveillance of Ultrasound in Melanoma trial (SUNMEL) is evaluating ultrasound as an alternative to invasive surgical methods.<ref>{{cite web|url=http://www.malignant-melanoma.org/sunmel |title=malignant-melanoma.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20111014181613/http://www.malignant-melanoma.org/sunmel/ |archive-date=14 October 2011 }}</ref> ===Oncolytic virotherapy=== In some countries, oncolytic virotherapy methods are studied and used to treat melanoma. Oncolytic virotherapy is a promising branch of [[virotherapy]], where [[oncolytic virus]]es are used to treat diseases; viruses can increase metabolism, reduce anti-tumor immunity, and disorganize vasculature.<ref>{{cite journal | vauthors = Forbes NE, Abdelbary H, Lupien M, Bell JC, Diallo JS | title = Exploiting tumor epigenetics to improve oncolytic virotherapy | journal = Frontiers in Genetics | volume = 4 | page = 184 | date = September 2013 | pmid = 24062768 | pmc = 3778850 | doi = 10.3389/fgene.2013.00184 | doi-access = free }}</ref> Talimogene laherparepvec (T-VEC) (which is a herpes simplex virus type 1–derived oncolytic immunotherapy), was shown to be useful against metastatic melanoma in 2015 with an increased survival of 4.4 months.<ref>{{cite journal | vauthors = Andtbacka RH, Kaufman HL, Collichio F, Amatruda T, Senzer N, Chesney J, Delman KA, Spitler LE, Puzanov I, Agarwala SS, Milhem M, Cranmer L, Curti B, Lewis K, Ross M, Guthrie T, Linette GP, Daniels GA, Harrington K, Middleton MR, Miller WH, Zager JS, Ye Y, Yao B, Li A, Doleman S, VanderWalde A, Gansert J, Coffin RS | title = Talimogene Laherparepvec Improves Durable Response Rate in Patients With Advanced Melanoma | journal = Journal of Clinical Oncology | volume = 33 | issue = 25 | pages = 2780–2788 | date = September 2015 | pmid = 26014293 | doi = 10.1200/JCO.2014.58.3377 | s2cid = 23663167 | doi-access = free }}</ref><ref name=Syn2017/> ===Antivirals=== Antiretrovirals have been tested [[in vitro]] against melanoma. The rationale behind this lies in their potential to inhibit human endogenous [[retrovirus]]es, whose activity has been associated with the development of melanoma.<ref>{{cite journal | vauthors = Costa B, Vale N | title = Exploring HERV-K (HML-2) Influence in Cancer and Prospects for Therapeutic Interventions | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 24 | issue = 19 | page = 1615 | date = September 2023 | pmid = 37834078 | doi = 10.3390/ijms25031615 | doi-access = free | pmc = 10572383 }}</ref><ref>{{cite journal | vauthors = Müller MD, Holst PJ, Nielsen KN | title = A Systematic Review of Expression and Immunogenicity of Human Endogenous Retroviral Proteins in Cancer and Discussion of Therapeutic Approaches | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 23 | issue = 3 | page = 1330 | date = January 2022 | pmid = 35163254 | pmc = 8836156 | doi = 10.3390/ijms23031330 | doi-access = free }}</ref> Evidence from studies on melanoma cell lines indicates that antiretroviral drugs, including lamivudine, doravirine, and cabotegravir, can effectively downregulate the expression of human endogenous retroviruses (HERV-K). These drugs not only reduce cell growth and invasiveness but also enhance the potential of immune checkpoint therapies.<ref>{{cite journal | vauthors = Zanrè V, Bellinato F, Cardile A, Passarini C, Monticelli J, Di Bella S, Menegazzi M | title = Lamivudine, Doravirine, and Cabotegravir Downregulate the Expression of Human Endogenous Retroviruses (HERVs), Inhibit Cell Growth, and Reduce Invasive Capability in Melanoma Cell Lines | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 25 | issue = 3 | page = 1615 | date = January 2024 | pmid = 38338893 | pmc = 10855363 | doi = 10.3390/ijms25031615 | doi-access = free }}</ref> Furthermore, they have shown promise in addressing resistance mechanisms that emerge following prolonged treatment with BRAF inhibitors like dabrafenib and AZ628. By restoring apoptosis, decreasing cell viability, and influencing tumor suppressor proteins, these antiretrovirals offer a compelling strategy to tackle therapeutic resistance in melanoma.<ref>{{cite journal | vauthors = Zanrè V, Bellinato F, Cardile A, Passarini C, Di Bella S, Menegazzi M | title = BRAF-Mutated Melanoma Cell Lines Develop Distinct Molecular Signatures After Prolonged Exposure to AZ628 or Dabrafenib: Potential Benefits of the Antiretroviral Treatments Cabotegravir or Doravirine on BRAF-Inhibitor-Resistant Cells | journal = International Journal of Molecular Sciences | volume = 25 | issue = 22 | article-number = 11939 | date = November 2024 | pmid = 39596009 | pmc = 11593403 | doi = 10.3390/ijms252211939 | doi-access = free }}</ref> Further developments are awaited through animal model testing. === MicroRNAs === Recent research has identified miR-139-5p, a small noncoding RNA, as a potential tumor suppressor in melanoma. Overexpression of miR-139-5p has been shown to inhibit cell proliferation, migration, and invasion while inducing apoptosis in melanoma cells. These effects are associated with the downregulation of IGF1R, a receptor that activates the PI3K/AKT signaling pathway. By suppressing IGF1R-mediated signaling, miR-139-5p reduces melanoma cell aggressiveness. These findings highlight miR-139-5p as a potential therapeutic agent and emphasize the significance of miRNA regulation in melanoma development and treatment.<ref>{{Cite journal |last1=Yang |first1=Chaoying |last2=Xia |first2=Zhaoxia |last3=Zhu |first3=Lifei |last4=Li |first4=Yanchang |last5=Zheng |first5=Zhixin |last6=Liang |first6=Jianying |last7=Wu |first7=Liangcai |date=December 2019 |title=MicroRNA-139-5p modulates the growth and metastasis of malignant melanoma cells via the PI3K/AKT signaling pathway by binding to IGF1R |journal=Cell Cycle |volume=18 |issue=24 |pages=3513–3524 |doi=10.1080/15384101.2019.1690881 |issn=1551-4005 |pmc=6927702 |pmid=31724454}}</ref> == تێبینییەکان == {{تێبینییەکان}} == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == {{sister project links||d=Q180614|c=Category:Melanoma|n=no|q=no|b=no|v=no|voy=no|m=no|mw=no|s=no|wikt=مێلانۆما|species=no}} {{Medical resources | DiseasesDB = 7947 | ICD11 = {{ICD11|XH4846}} | ICD10 = {{ICD10|C|43|9|c|43}}, {{ICD10|D03}} | ICD9 = {{ICD9|172.9}} | ICDO = {{ICDO|8720|3}} | OMIM = 155600 | MedlinePlus = 000850 | eMedicineSubj = derm | eMedicineTopic = 257 | eMedicine_mult = {{eMedicine2|med|1386}} {{eMedicine2|ent|27}} {{eMedicine2|plastic|456}} | MeshID = D008545 }} {{زانیارییە کتێبخانەیییەکان}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:مێلانۆما| ]] [[پۆل:شێرپەنجەی پێست]] [[پۆل:بیرھێنەرەوە پزیشکییەکان]] qjxqh5oq1pg863zr1gkcvzry1axol39 2 296527 1590534 1590289 2026-06-15T13:42:52Z Rahel khdhr 75558 /* */ 1590534 wikitext text/x-wiki '''[https://www.instagram.com/rahelnadir?igsh=MWxvemhkejdqZW8wZw%3D%3D&utm_source=qr ڕاھێڵ نادر خضر]''' ''' توێژەر و دەرچووی بەشی زانستی زیندەزانی (Biology) ـە لە هەرێمی کوردستانی عێراق. بەشدارییەکی چالاکی لە توێژینەوەی زانستی هەیە. لە ساڵی 2025دا خەڵاتی گەنجترین توێژەری بەدەستهێنا لە 8هەمین سیمپۆزیۆمی وتارە نایابەکان کە لەلایەن K-Science Organization ـەوە ڕێکخرابوو. 2ehnc69kdmqxetftwkeff9t5rkexix4 0 296531 1590489 1590313 2026-06-15T12:03:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590489 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Drawings_of_a_woman_in_catalepsy_by_Albert_Londe.jpg|alt=refer to caption|وێنۆک|وێنایەکی ساڵی ١٨٩٣ی ژنێک کە تووشی هیستێریا بووە]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" />'''هیستێریا''' زاراوەیەکە کە بە واتای هەڵچوونێکی سۆزداریی لەڕادەبەدەر و کۆنترۆڵنەکراو دێت، و دەکرێت ئاماژە بێت بۆ حاڵەتێکی کاتیی دەروونی یان سۆزداری. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Basavarajappa |یەکەم=Chethan |دوایین٢=Dahale |یەکەم٢=Ajit Bhalchandra |دوایین٣=Desai |یەکەم٣=Geetha |ساڵ=٢٠٢٠|سەردێڕ=Evolution of bodily distress disorders |journal=Current Opinion in Psychiatry |بەرگ=٣٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٤٧–٤٥٠|doi=10.1097/YCO.0000000000000630 |issn=0951-7367 |pmid=٣٢٧٠١٥٢٠|s2cid=220731306}}</ref> لە سەدەی نۆزدەهەمدا، هیستێریای ژنان وەک نەخۆشییەکی جەستەییی دەستنیشانکراو لە ژناندا سەیر دەکرا. وا مەزەندە دەکرێت کە بنەمای ئەم دەستنیشانکردنە لەسەر ئەو باوەڕە بووە کە ژنان زیاتر ئامادەییان تێدایە بۆ تووشبوون بە حاڵەتە دەروونی و ڕەفتارییەکان, کە ئەمەش لێکدانەوەیەکە لەسەر بنەمای جیاوازیی نێوان ڕەگەزەکان لە کاتی کاردانەوەیان بەرامبەر بە [[فشاری دەروونی]]. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chaplin TM, Hong K, Bergquist K, Sinha R |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Gender differences in response to emotional stress: an assessment across subjective, behavioral, and physiological domains and relations to alcohol craving |journal=Alcoholism: Clinical and Experimental Research |بەرگ=٣٢|issue=7 |پەڕەکان=١٢٤٢–١٢٥٠|doi=10.1111/j.1530-0277.2008.00679.x |pmc=٢٥٧٥٠١٨|pmid=١٨٤٨٢١٦٣}}</ref> لە سەدەی بیستەمدا، ئەم تێڕوانینە گۆڕدرا کە وەک نەخۆشییەکی دەروونی سەیر بکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Counselling Skills for Working with Gender Diversity and Identity|vauthors=Beattie M, Lenihan P|بڵاوکەرەوە=Jessica Kingsley Publishers|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨١٧٨٥٩٢٧٤١٦|شوێن=London|پەڕەکان=٨٣}}</ref> پزیشکە کاریگەرەکانی وەک [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] و ژان مارتن شارکۆت لێکۆڵینەکانیان تەرخان کردبوو بۆ نەخۆشانی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |بەرگ=٥|issue=4 |پەڕەکان=٤٩٦–٥١٧|doi=10.3390/bs5040496 |pmc=٤٦٩٥٧٧٥|pmid=٢٦٥٦١٨٣٦|doi-access=free}}</ref> لە ئێستادا، زۆربەی پزیشکان هیستێریا وەک حاڵەتێکی پزیشکی قبوڵ ناکەن. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|سەردێڕ=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٦٠٥٦١-٦}}</ref> لە ئەمڕۆدا، ڕەنگە پزیشکانی دەروونی ئەم زاراوەیە بەکاربهێنن بۆ ئاماژەدان بەو ڕەفتارانەی کە تێیدا نەخۆشەکان "لاسایی ئەو نەخۆشییە جەستەیی یان دەروونییانە دەکەنەوە بە جۆرێک کە سەرنجی چواردەور بۆ خۆیان ڕابکێشن"، کە زۆرجار ئەمەش وەک خۆخەڵەتاندنێکە نەوەک هەوڵدان بۆ فێڵکردن یان ساختەکاری. <ref name=":17">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McHugh|یەکەم=Paul R.|سەردێڕ=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Dana Press|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٢٥٩٤-٣٩-٣|شوێن=New York|پەڕە=١٥٣}}</ref> دەستنیشانکردنە گشتییەکەی هیستێریا دابەش کراوە بەسەر چەندین پۆلێنی پزیشکیی جۆراوجۆردا، وەک [[فێ]] (epilepsy)، تێکچوونی کەسایەتیی نواندنکارانە (histrionic personality disorder)، تێکچوونەکانی گۆڕین (conversion disorders)، تێکچوونە دابڕانەکان (dissociative disorders)، یان حاڵەتە پزیشکییەکانی تر. <ref name=":0" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Slater E |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٦٥|سەردێڕ=Diagnosis of "Hysteria" |journal=British Medical Journal |بەرگ=١|issue=5447 |پەڕەکان=١٣٩٥–١٣٩٩|doi=10.1136/bmj.1.5447.1395 |pmc=٢١٦٦٣٠٠|pmid=١٤٢٨٦٩٩٨}}</ref> جگە لەوەش، هەڵبژاردنی شێوازی ژیانکردن، نموونە بڕیاری نەکردنی هاوسەرگیری، چیتر بە نیشانەکانی تێکچوونی دەروونی وەک هیستێریا نازانرێت. <ref name=":0" /> == مێژوو == وشەی هیستێریا لە وشەی یۆنانی هیستێرا (hystera) هاتووە کە بە مانای منداڵدان (ڕەحم) دێت. کۆنترین تۆمار دەربارەی هیستێریا بۆ ساڵی ١٩٠٠ی پێش زایین دەگەڕێتەوە، کاتێک میسرییە کۆنەکان لە تۆماری [[پاپیروسی کاهوندا]] هەندێک ناڕێکی ڕەفتاری لە ئافرەتانی پێگەشتوو تۆمار کرد. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |بەرگ=٨|پەڕەکان=١١٠–١١٩|doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=٣٤٨٠٦٨٦|pmid=٢٣١١٥٥٧٦}}</ref> میسرییەکان پێیان وابوو ئەو ناڕێکییە هۆکارەکەی گۆڕانی بەردەوامی شوێنی منداڵدان بوو؛ بۆیە دواتر ئەم دۆخە بە ناوی هیستێریا ناسرا. بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پزیشکانی میسر دەرمانی جۆراوجۆریان پێشنیار دەکرد. بۆ نموونە، ماددەی بەهێز و بۆنی توندیان لە نزیک ئەندامی زاوزێی ئافرەتاب دادەنا بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە شوێنی سروشتی خۆی. شێوازێکی دیکە ئەوە بوو کە ئافرەتان بۆنی ڕووەکی ناخۆشیان دەکرد یان دەرمانی تاڵیان دەخوارد، بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە بۆ بەشی خوارەوەی سک. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|سەردێڕ=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٦٠٥٦١-٦}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMicale2019">Micale MS (2019). [https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3 ''Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations'']. Princeton University Press. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-691-60561-6|<bdi>978-0-691-60561-6</bdi>]].</cite></ref> [[پەڕگە:Pr_Charcot_DSC09405.jpg|چەپ|وێنۆک|ئاندرێ برویلێت: ''وانەیەکی کلینیکی لە [[:en:Pitié-Salpêtrière_Hospital|سالپێتریێر]]'']] == نیشانە مێژووییەکان == لە ڕووی مێژووییەوە نیشانەکانی هیستێریا جیاواز و زۆرن. <ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|سەردێڕ=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٩١٠٠١-٥|زمان=en}}</ref> <ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|سەردێڕ=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٧٢٢١-٦|زمان=en}}</ref> <ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|سەردێڕ=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|ڕێکەوت=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Company|زمان=en}}</ref> * هەناسە تەنگی * دڵەڕاوکێ * نەخەوتن * بێهۆشبوون * لەبیرچوونەوە * ئیفلیجی * ئازار * گرژبوونی ماسولکە * تووشبوون بە تەشەنوج <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.museumdermoderne.at/ausstellungen/detail/arch-of-hysteria-zwischen-wahnsinn-und-ekstase/|سەردێڕ=Arch of Hysteria. Zwischen Wahnsinn und Ekstase - Museum der Moderne Salzburg |شوێن=Salzburg, Museum der Moderne}}</ref> * ڕشانەوە * کەڕبوون * جووڵەی سەیر و سەمەرە * گەشکە * هەلوەسە * بێتوانایی لە قسەکردن <ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|سەردێڕ=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٩١٠٠١-٥|زمان=en}}</ref> <ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|سەردێڕ=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٧٢٢١-٦|زمان=en}}</ref> <ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|سەردێڕ=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|ڕێکەوت=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Company|زمان=en}}</ref> * نەزۆکی <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria|سەردێڕ=Female hysteria: The history of a controversial 'condition' |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == چارەسەری مێژوویی == * سێکسی ئاسایی هاوسەرگیری <ref name="mcgill">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mcgill.ca/oss/article/history-quackery/history-hysteria|سەردێڕ=The History of Hysteria |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Office for Science and Society |زمان=en}}</ref> * دووگیانی <ref name="mcgill" /> * منداڵبوون <ref name="mcgill" /> * چارەسەری پشوودان <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria|سەردێڕ=Female hysteria: The history of a controversial 'condition' |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria "Female hysteria: The history of a controversial 'condition'"]. ''www.medicalnewstoday.com''. October 13, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 6,</span> 2021</span>.</cite></ref> [[پۆل:مناڵدان]] [[پۆل:سۆزەکان]] [[پۆل:ترس]] ==سەرچاوەکان== 7ehx7gwybne5kqol5gaafva5ixdgqp3 1590519 1590489 2026-06-15T12:59:25Z Rahel khdhr 75558 Created by translating the section "Notable theorists" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1359371636|Hysteria]]" 1590519 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Drawings_of_a_woman_in_catalepsy_by_Albert_Londe.jpg|alt=refer to caption|وێنۆک|وێنایەکی ساڵی ١٨٩٣ی ژنێک کە تووشی هیستێریا بووە]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" />'''هیستێریا''' زاراوەیەکە کە بە واتای هەڵچوونێکی سۆزداریی لەڕادەبەدەر و کۆنترۆڵنەکراو دێت، و دەکرێت ئاماژە بێت بۆ حاڵەتێکی کاتیی دەروونی یان سۆزداری. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Basavarajappa |یەکەم=Chethan |دوایین٢=Dahale |یەکەم٢=Ajit Bhalchandra |دوایین٣=Desai |یەکەم٣=Geetha |ساڵ=٢٠٢٠|سەردێڕ=Evolution of bodily distress disorders |journal=Current Opinion in Psychiatry |بەرگ=٣٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٤٧–٤٥٠|doi=10.1097/YCO.0000000000000630 |issn=0951-7367 |pmid=٣٢٧٠١٥٢٠|s2cid=220731306}}</ref> لە سەدەی نۆزدەهەمدا، هیستێریای ژنان وەک نەخۆشییەکی جەستەییی دەستنیشانکراو لە ژناندا سەیر دەکرا. وا مەزەندە دەکرێت کە بنەمای ئەم دەستنیشانکردنە لەسەر ئەو باوەڕە بووە کە ژنان زیاتر ئامادەییان تێدایە بۆ تووشبوون بە حاڵەتە دەروونی و ڕەفتارییەکان, کە ئەمەش لێکدانەوەیەکە لەسەر بنەمای جیاوازیی نێوان ڕەگەزەکان لە کاتی کاردانەوەیان بەرامبەر بە [[فشاری دەروونی]]. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chaplin TM, Hong K, Bergquist K, Sinha R |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Gender differences in response to emotional stress: an assessment across subjective, behavioral, and physiological domains and relations to alcohol craving |journal=Alcoholism: Clinical and Experimental Research |بەرگ=٣٢|issue=7 |پەڕەکان=١٢٤٢–١٢٥٠|doi=10.1111/j.1530-0277.2008.00679.x |pmc=٢٥٧٥٠١٨|pmid=١٨٤٨٢١٦٣}}</ref> لە سەدەی بیستەمدا، ئەم تێڕوانینە گۆڕدرا کە وەک نەخۆشییەکی دەروونی سەیر بکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Counselling Skills for Working with Gender Diversity and Identity|vauthors=Beattie M, Lenihan P|بڵاوکەرەوە=Jessica Kingsley Publishers|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨١٧٨٥٩٢٧٤١٦|شوێن=London|پەڕەکان=٨٣}}</ref> پزیشکە کاریگەرەکانی وەک [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] و ژان مارتن شارکۆت لێکۆڵینەکانیان تەرخان کردبوو بۆ نەخۆشانی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |بەرگ=٥|issue=4 |پەڕەکان=٤٩٦–٥١٧|doi=10.3390/bs5040496 |pmc=٤٦٩٥٧٧٥|pmid=٢٦٥٦١٨٣٦|doi-access=free}}</ref> لە ئێستادا، زۆربەی پزیشکان هیستێریا وەک حاڵەتێکی پزیشکی قبوڵ ناکەن. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|سەردێڕ=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٦٠٥٦١-٦}}</ref> لە ئەمڕۆدا، ڕەنگە پزیشکانی دەروونی ئەم زاراوەیە بەکاربهێنن بۆ ئاماژەدان بەو ڕەفتارانەی کە تێیدا نەخۆشەکان "لاسایی ئەو نەخۆشییە جەستەیی یان دەروونییانە دەکەنەوە بە جۆرێک کە سەرنجی چواردەور بۆ خۆیان ڕابکێشن"، کە زۆرجار ئەمەش وەک خۆخەڵەتاندنێکە نەوەک هەوڵدان بۆ فێڵکردن یان ساختەکاری. <ref name=":17">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McHugh|یەکەم=Paul R.|سەردێڕ=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Dana Press|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٢٥٩٤-٣٩-٣|شوێن=New York|پەڕە=١٥٣}}</ref> دەستنیشانکردنە گشتییەکەی هیستێریا دابەش کراوە بەسەر چەندین پۆلێنی پزیشکیی جۆراوجۆردا، وەک [[فێ]] (epilepsy)، تێکچوونی کەسایەتیی نواندنکارانە (histrionic personality disorder)، تێکچوونەکانی گۆڕین (conversion disorders)، تێکچوونە دابڕانەکان (dissociative disorders)، یان حاڵەتە پزیشکییەکانی تر. <ref name=":0" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Slater E |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٦٥|سەردێڕ=Diagnosis of "Hysteria" |journal=British Medical Journal |بەرگ=١|issue=5447 |پەڕەکان=١٣٩٥–١٣٩٩|doi=10.1136/bmj.1.5447.1395 |pmc=٢١٦٦٣٠٠|pmid=١٤٢٨٦٩٩٨}}</ref> جگە لەوەش، هەڵبژاردنی شێوازی ژیانکردن، نموونە بڕیاری نەکردنی هاوسەرگیری، چیتر بە نیشانەکانی تێکچوونی دەروونی وەک هیستێریا نازانرێت. <ref name=":0" /> == مێژوو == وشەی هیستێریا لە وشەی یۆنانی هیستێرا (hystera) هاتووە کە بە مانای منداڵدان (ڕەحم) دێت. کۆنترین تۆمار دەربارەی هیستێریا بۆ ساڵی ١٩٠٠ی پێش زایین دەگەڕێتەوە، کاتێک میسرییە کۆنەکان لە تۆماری [[پاپیروسی کاهوندا]] هەندێک ناڕێکی ڕەفتاری لە ئافرەتانی پێگەشتوو تۆمار کرد. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |بەرگ=٨|پەڕەکان=١١٠–١١٩|doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=٣٤٨٠٦٨٦|pmid=٢٣١١٥٥٧٦}}</ref> میسرییەکان پێیان وابوو ئەو ناڕێکییە هۆکارەکەی گۆڕانی بەردەوامی شوێنی منداڵدان بوو؛ بۆیە دواتر ئەم دۆخە بە ناوی هیستێریا ناسرا. بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پزیشکانی میسر دەرمانی جۆراوجۆریان پێشنیار دەکرد. بۆ نموونە، ماددەی بەهێز و بۆنی توندیان لە نزیک ئەندامی زاوزێی ئافرەتاب دادەنا بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە شوێنی سروشتی خۆی. شێوازێکی دیکە ئەوە بوو کە ئافرەتان بۆنی ڕووەکی ناخۆشیان دەکرد یان دەرمانی تاڵیان دەخوارد، بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە بۆ بەشی خوارەوەی سک. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|سەردێڕ=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٦٠٥٦١-٦}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMicale2019">Micale MS (2019). [https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3 ''Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations'']. Princeton University Press. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-691-60561-6|<bdi>978-0-691-60561-6</bdi>]].</cite></ref> [[پەڕگە:Pr_Charcot_DSC09405.jpg|چەپ|وێنۆک|ئاندرێ برویلێت: ''وانەیەکی کلینیکی لە [[:en:Pitié-Salpêtrière_Hospital|سالپێتریێر]]'']] == نیشانە مێژووییەکان == لە ڕووی مێژووییەوە نیشانەکانی هیستێریا جیاواز و زۆرن. <ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|سەردێڕ=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٩١٠٠١-٥|زمان=en}}</ref> <ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|سەردێڕ=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٧٢٢١-٦|زمان=en}}</ref> <ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|سەردێڕ=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|ڕێکەوت=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Company|زمان=en}}</ref> * هەناسە تەنگی * دڵەڕاوکێ * نەخەوتن * بێهۆشبوون * لەبیرچوونەوە * ئیفلیجی * ئازار * گرژبوونی ماسولکە * تووشبوون بە تەشەنوج <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.museumdermoderne.at/ausstellungen/detail/arch-of-hysteria-zwischen-wahnsinn-und-ekstase/|سەردێڕ=Arch of Hysteria. Zwischen Wahnsinn und Ekstase - Museum der Moderne Salzburg |شوێن=Salzburg, Museum der Moderne}}</ref> * ڕشانەوە * کەڕبوون * جووڵەی سەیر و سەمەرە * گەشکە * هەلوەسە * بێتوانایی لە قسەکردن <ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|سەردێڕ=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٩١٠٠١-٥|زمان=en}}</ref> <ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|سەردێڕ=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٧٢٢١-٦|زمان=en}}</ref> <ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|سەردێڕ=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|ڕێکەوت=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Company|زمان=en}}</ref> * نەزۆکی <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria|سەردێڕ=Female hysteria: The history of a controversial 'condition' |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == چارەسەری مێژوویی == * سێکسی ئاسایی هاوسەرگیری <ref name="mcgill">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mcgill.ca/oss/article/history-quackery/history-hysteria|سەردێڕ=The History of Hysteria |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Office for Science and Society |زمان=en}}</ref> * دووگیانی <ref name="mcgill" /> * منداڵبوون <ref name="mcgill" /> * چارەسەری پشوودان <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria|سەردێڕ=Female hysteria: The history of a controversial 'condition' |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria "Female hysteria: The history of a controversial 'condition'"]. ''www.medicalnewstoday.com''. October 13, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 6,</span> 2021</span>.</cite></ref> [[پۆل:مناڵدان]] [[پۆل:سۆزەکان]] [[پۆل:ترس]] == تیۆرستە دیارەکان == == مێژوو == وشەی هیستێریا لە وشەی یۆنانی هیستێرا (hystera) هاتووە کە بە مانای منداڵدان (ڕەحم) دێت. کۆنترین تۆمار دەربارەی هیستێریا بۆ ساڵی ١٩٠٠ی پێش زایین دەگەڕێتەوە، کاتێک میسرییە کۆنەکان لە تۆماری [[پاپیروسی کاهوندا]] هەندێک ناڕێکی ڕەفتاری لە ئافرەتانی پێگەشتوو تۆمار کرد. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref> میسرییەکان پێیان وابوو ئەو ناڕێکییە هۆکارەکەی گۆڕانی بەردەوامی شوێنی منداڵدان بوو؛ بۆیە دواتر ئەم دۆخە بە ناوی هیستێریا ناسرا. بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پزیشکانی میسر دەرمانی جۆراوجۆریان پێشنیار دەکرد. بۆ نموونە، ماددەی بەهێز و بۆنی توندیان لە نزیک ئەندامی زاوزێی ئافرەتاب دادەنا بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە شوێنی سروشتی خۆی. شێوازێکی دیکە ئەوە بوو کە ئافرەتان بۆنی ڕووەکی ناخۆشیان دەکرد یان دەرمانی تاڵیان دەخوارد، بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە بۆ بەشی خوارەوەی سک. <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|title=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|date=2019|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-60561-6}}</ref> [[پەڕگە:Pr_Charcot_DSC09405.jpg|چەپ|وێنۆک|ئاندرێ برویلێت: ''وانەیەکی کلینیکی لە [[:en:Pitié-Salpêtrière_Hospital|سالپێتریێر]]'']] == نیشانە مێژووییەکان == لە ڕووی مێژووییەوە نیشانەکانی هیستێریا جیاواز و زۆرن. <ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|title=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-91001-5|language=en}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|title=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77221-6|language=en}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> * هەناسە تەنگی * دڵەڕاوکێ * نەخەوتن * بێهۆشبوون * لەبیرچوونەوە * ئیفلیجی * ئازار * گرژبوونی ماسولکە * تووشبوون بە تەشەنوج <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=August 7, 2023 |ناونیشان=https://www.museumdermoderne.at/ausstellungen/detail/arch-of-hysteria-zwischen-wahnsinn-und-ekstase/ |place=Salzburg, Museum der Moderne}}</ref> * ڕشانەوە * کەڕبوون * جووڵەی سەیر و سەمەرە * گەشکە * هەلوەسە * بێتوانایی لە قسەکردن <ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|title=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-91001-5|language=en}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|title=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77221-6|language=en}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> * نەزۆکی <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-13 |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == چارەسەری مێژوویی == * سێکسی ئاسایی هاوسەرگیری <ref name="mcgill">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mcgill.ca/oss/article/history-quackery/history-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=Office for Science and Society |زمان=en}}</ref> * دووگیانی <ref name="mcgill" /> * منداڵبوون <ref name="mcgill" /> * چارەسەری پشوودان <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-13 |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> === چارکۆت === لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەهەمدا، پزیشکی دەمارناسی فەڕەنسی، ژان-مارتین شارکۆ، لێکۆڵینەوەی لەسەر ئەو حاڵەتە کرد کە خۆی بە "شڵەژانی دەماریی گەورە" (neurosis) یان هیستێریا ناوی دەبرد. <ref name=":8">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mota Gomes M, Engelhardt E |date=December 2014 |title=A neurological bias in the history of hysteria: from the womb to the nervous system and Charcot |journal=Arquivos de Neuro-Psiquiatria |volume=72 |issue=12 |pages=972–975 |doi=10.1590/0004-282X20140149 |pmid=25517645 |doi-access=free}}</ref> شارکۆ ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە هیستێریا تێکچوونێکی [[فیزیۆلۆژی]] بۆماوەییە. <ref name=":8" /> ئەو لەو باوەڕەدا بوو کە هیستێریا دەبێتە هۆی پەکخستنی کارایی هەندێک ناوچەی مێشک، ئەمەش دەبێتە پاڵنەر بۆ سەرهەڵدانی ئەو نیشانە جەستەییانەی کە لە هەر نەخۆشێکدا بەدی دەکرێن. <ref name=":8" /> سەرەڕای ئەوەی شارکۆ پێی وابوو کە هیستێریا بنچینەیەکی بۆماوەیی هەیە، بەڵام هاوکات باوەڕیشی وابوو کە هۆکارە ژینگەییەکانی وەکو گوشاری دەروونی دەتوانن ببنە هاندەر (Trigger) بۆ ورووژاندن و دەرکەوتنی نەخۆشییەکە لە کەسێکدا. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=N-GZDwAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP12|title=Fits and Starts: A Genealogy of Hysteria in Modern France|vauthors=Evans M|date=2019|publisher=Cornell University Press|isbn=978-1-5017-3431-1|language=en}}</ref> شارکۆ زیاتر لە ١٢٠ توێژینەوەی حاڵەتی (Case study) سەبارەت بەو نەخۆشانە بڵاوکردەوە کە هیستێریا تیایاندا دەستنیشان کردبوو، [[:en:Marie_Wittman|ماری ویتمانیش]] یەکێک بوو لەوان. <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S9NOnuPQpeQC&q=marie+blanche+wittmann&pg=PR9|title=Medical Muses: Hysteria in Nineteenth-Century Paris|vauthors=Hustvedt A|date=2011|publisher=W.W. Norton & Company|isbn=978-0-393-08217-3|language=en}}</ref> ویتمان کە بە «شاژنی تووشبووانی هیستێریا» ناوزەد دەکرا، تاوەکو ئێستاش وەک بەناوبانگترین نەخۆشی ئەم حاڵەتە دەناسرێت. <ref name=":3" /> بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشەکانی، شارکۆ تەکنیکی [[خەواندنی موگناتیسی]] (Hypnosis)ی بەکاردەهێنا، کە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی ئەم ڕێکارە تەنها کاتێک سەرکەوتوو دەبێت کە لەسەر تووشبووانی هیستێریا جێبەجێ بکرێت. <ref name=":3" /> شارکۆ، بە بەکارهێنانی نەخۆشەکانی وەک ئامرازی نمایش، چەندین نمایشی گشتیی دراماتیکی لەسەر تووشبووانی هیستێریا و شێوازەکانی چارەسەرکردنی نەخۆشییەکە لەبەردەم ئامادەبوواندا ئەنجام دا، کە بە بۆچوونی زۆرێک لە شارەزایان، خودی ئەم جۆرە نمایشکردنانە بوونەتە هۆی دروستبوون و دەرکەوتنی زیاتری دیاردەی هیستێریاکە. <ref name=":3" /> سەرەڕای ئەوەش، شارکۆ تێبینی هەبوونی لێکچوونی کرد لە نێوان شەیتانگیری ([[:en:Spirit_possession|Demon possession]]) و هیستێریادا، هەر بۆیە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی کە «دێمۆنۆمانیا - [[:en:Dæmonomania|Demonomania]]» جۆرێکە لە نەخۆشیی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref> ڕۆمانی مێژوویی "[[ژنە شێتەکانی پاریس]] - The Madwomen of Paris"ی ساڵی ٢٠٢٤ لە نووسینی ([[:en:Jennifer_Cody_Epstein|جێنیفەر کۆدی ئیپستاین]])، بە شێوەیەکی دراماتیکی بەرجەستەی ئەزموونی ژیانی چەند ژنێک دەکات کە لە نەخۆشخانەی (سالپێتریێر - Salpêtrière) نەخۆشیی هیستێریایان تێدا دەستنیشان کرابوو. هاوکات، ڕۆمانەکە شیکاری و وردبوونەوە دەکات بۆ ئەو بەکارهێنانە مشتومڕهەڵگرەی تەکنیکی خەواندنی موگناتیسی و ئەو نمایشە گشتییانەی کە لەژێر سەرپەرشتی و چاودێریی شارکۆدا ئەنجام دەدران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/624441/the-madwomen-of-paris-by-jennifer-cody-epstein/ |ڕێکەوتی سەردان=April 3, 2025}}</ref> === فرۆید === لە ساڵی ١٨٩٦دا، دەروونشیکاری نەمسایی، [[زیگمۆند فرۆید]]، توێژینەوەیەکی لەژێر ناونیشانیهۆکارناسیی هیستێریا - [[:en:The_Aetiology_of_Hysteria|The Aetiology of Hysteria]] بڵاوکردەوە. <ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=caMNee9ybUQC&q=Suppressed+inventions+and+other+discoveries&pg=PP13|title=Suppressed Inventions|vauthors=Eisen J|date=2001|publisher=Penguin|isbn=978-0-399-52735-7|language=en}}</ref>لەم توێژینەوەیەدا، فرۆید ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بە بڕوای ئەو، شڵەژانی دەماریی (neurosis) لە نەخۆشە ژنەکانیدا - کە خۆی بە هیستێریا ناوزەدی کردووە - دەرەنجامی ئەو [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژییە سێکسییانە]] بووە کە لە قۆناغی منداڵیدا ڕووبەڕوویان بووەتەوە. <ref name=":1" /> فرۆید چەمکی سەرهەڵدانی نیشانە جەستەییەکانی وەک دەرەنجامێک بۆ زەبرە دەروونییەکانی قۆناغی منداڵی بە ناوی «گۆڕانی هیستێریایی - [[:en:Conversion_disorder|Hysterical conversion]]» داهێنا, <ref name=":1" /> هەروەها فرۆید ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پێویستە نەخۆشەکە لەژێر کاریگەریی خەواندنی موگناتیسیی سووکدا و لە ڕێگەی خەیاڵکردنەوە، بە زیندووترین و ڕوونترین شێوە دووبارە ئەو ئەزموونانە بچێژێتەو. <ref name=":1" /> دواتر فرۆید پێداچوونەوەی بۆ ئەم بۆچوونەی کرد و هەمواریکردەوە، کاتێک درکی بەوە کرد کە مەرج نییە دەستدرێژیی سێکسی تاکە هۆکار بێت بۆ سەرهەڵدانی شڵەژانە دەمارییەکان. پاشان ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە، سەرەڕای خودی دەستدرێژییەکە، وەهم و خەیاڵکردنی ([[فەنتازیا]]) دەستدرێژیی سێکسیش دەتوانن هۆکار بن بۆ تووشبوون بە نەخۆشییەکە، ئەگەرچی هەرگیز ئەو ئەگەرەشی ڕەت نەکردەوە کە خودی دەستدرێژییە سێکسییەکە هۆکاری نەخۆشییەکە بێت، بەڵکو تەنها ئاماژەی بەوە کرد کە ئەمە تاکە هۆکاری مەزەندەکراو نییە. <ref>{{Cite book|last=Freud|first=Sigmund|url=https://archive.org/details/inhibitionssympt0000freu|title=Inhibitions, symptoms, and anxiety|last2=Gay|first2=Peter|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-00874-6|publication-date=1989|pages=xiii|chapter=Sigmund Freud: a Brief Life}}</ref> فرۆید هەروەها یەکێک بوو لە یەکەمین پزیشکە دەروونییە دیارەکان کە بوونی نەخۆشیی هیستێریای دایە پاڵ پیاوانیش (پێی وابوو پیاوانیش تووشی هیستێریا دەبن). <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTascaRapettiCartaFadda2012">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (October 19, 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 "Women and hysteria in the history of mental health"]. ''Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health''. '''8''': <span class="nowrap">110–</span>119. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2174/1745017901208010110|10.2174/1745017901208010110]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 3480686]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576 23115576].</cite></ref> تەنانەت هیستێریای لە خودی خۆیشیدا دەستنیشان کرد، و لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە ترسی لەوە هەبووە کار و توێژینەوەکانی هێندەی تر حاڵەتەکەیان لەسەر خراپتر (ئاڵۆزتر) کردبێت. <ref name=":2" /> ==سەرچاوەکان== 8ld47013lw8mhwt5jw8usdcfbpa11ac 1590521 1590519 2026-06-15T13:00:18Z Rahel khdhr 75558 /* تیۆرستە دیارەکان */ 1590521 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Drawings_of_a_woman_in_catalepsy_by_Albert_Londe.jpg|alt=refer to caption|وێنۆک|وێنایەکی ساڵی ١٨٩٣ی ژنێک کە تووشی هیستێریا بووە]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" />'''هیستێریا''' زاراوەیەکە کە بە واتای هەڵچوونێکی سۆزداریی لەڕادەبەدەر و کۆنترۆڵنەکراو دێت، و دەکرێت ئاماژە بێت بۆ حاڵەتێکی کاتیی دەروونی یان سۆزداری. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Basavarajappa |یەکەم=Chethan |دوایین٢=Dahale |یەکەم٢=Ajit Bhalchandra |دوایین٣=Desai |یەکەم٣=Geetha |ساڵ=٢٠٢٠|سەردێڕ=Evolution of bodily distress disorders |journal=Current Opinion in Psychiatry |بەرگ=٣٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٤٧–٤٥٠|doi=10.1097/YCO.0000000000000630 |issn=0951-7367 |pmid=٣٢٧٠١٥٢٠|s2cid=220731306}}</ref> لە سەدەی نۆزدەهەمدا، هیستێریای ژنان وەک نەخۆشییەکی جەستەییی دەستنیشانکراو لە ژناندا سەیر دەکرا. وا مەزەندە دەکرێت کە بنەمای ئەم دەستنیشانکردنە لەسەر ئەو باوەڕە بووە کە ژنان زیاتر ئامادەییان تێدایە بۆ تووشبوون بە حاڵەتە دەروونی و ڕەفتارییەکان, کە ئەمەش لێکدانەوەیەکە لەسەر بنەمای جیاوازیی نێوان ڕەگەزەکان لە کاتی کاردانەوەیان بەرامبەر بە [[فشاری دەروونی]]. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chaplin TM, Hong K, Bergquist K, Sinha R |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Gender differences in response to emotional stress: an assessment across subjective, behavioral, and physiological domains and relations to alcohol craving |journal=Alcoholism: Clinical and Experimental Research |بەرگ=٣٢|issue=7 |پەڕەکان=١٢٤٢–١٢٥٠|doi=10.1111/j.1530-0277.2008.00679.x |pmc=٢٥٧٥٠١٨|pmid=١٨٤٨٢١٦٣}}</ref> لە سەدەی بیستەمدا، ئەم تێڕوانینە گۆڕدرا کە وەک نەخۆشییەکی دەروونی سەیر بکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Counselling Skills for Working with Gender Diversity and Identity|vauthors=Beattie M, Lenihan P|بڵاوکەرەوە=Jessica Kingsley Publishers|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨١٧٨٥٩٢٧٤١٦|شوێن=London|پەڕەکان=٨٣}}</ref> پزیشکە کاریگەرەکانی وەک [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] و ژان مارتن شارکۆت لێکۆڵینەکانیان تەرخان کردبوو بۆ نەخۆشانی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |بەرگ=٥|issue=4 |پەڕەکان=٤٩٦–٥١٧|doi=10.3390/bs5040496 |pmc=٤٦٩٥٧٧٥|pmid=٢٦٥٦١٨٣٦|doi-access=free}}</ref> لە ئێستادا، زۆربەی پزیشکان هیستێریا وەک حاڵەتێکی پزیشکی قبوڵ ناکەن. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|سەردێڕ=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٦٠٥٦١-٦}}</ref> لە ئەمڕۆدا، ڕەنگە پزیشکانی دەروونی ئەم زاراوەیە بەکاربهێنن بۆ ئاماژەدان بەو ڕەفتارانەی کە تێیدا نەخۆشەکان "لاسایی ئەو نەخۆشییە جەستەیی یان دەروونییانە دەکەنەوە بە جۆرێک کە سەرنجی چواردەور بۆ خۆیان ڕابکێشن"، کە زۆرجار ئەمەش وەک خۆخەڵەتاندنێکە نەوەک هەوڵدان بۆ فێڵکردن یان ساختەکاری. <ref name=":17">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McHugh|یەکەم=Paul R.|سەردێڕ=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Dana Press|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٢٥٩٤-٣٩-٣|شوێن=New York|پەڕە=١٥٣}}</ref> دەستنیشانکردنە گشتییەکەی هیستێریا دابەش کراوە بەسەر چەندین پۆلێنی پزیشکیی جۆراوجۆردا، وەک [[فێ]] (epilepsy)، تێکچوونی کەسایەتیی نواندنکارانە (histrionic personality disorder)، تێکچوونەکانی گۆڕین (conversion disorders)، تێکچوونە دابڕانەکان (dissociative disorders)، یان حاڵەتە پزیشکییەکانی تر. <ref name=":0" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Slater E |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٦٥|سەردێڕ=Diagnosis of "Hysteria" |journal=British Medical Journal |بەرگ=١|issue=5447 |پەڕەکان=١٣٩٥–١٣٩٩|doi=10.1136/bmj.1.5447.1395 |pmc=٢١٦٦٣٠٠|pmid=١٤٢٨٦٩٩٨}}</ref> جگە لەوەش، هەڵبژاردنی شێوازی ژیانکردن، نموونە بڕیاری نەکردنی هاوسەرگیری، چیتر بە نیشانەکانی تێکچوونی دەروونی وەک هیستێریا نازانرێت. <ref name=":0" /> == مێژوو == وشەی هیستێریا لە وشەی یۆنانی هیستێرا (hystera) هاتووە کە بە مانای منداڵدان (ڕەحم) دێت. کۆنترین تۆمار دەربارەی هیستێریا بۆ ساڵی ١٩٠٠ی پێش زایین دەگەڕێتەوە، کاتێک میسرییە کۆنەکان لە تۆماری [[پاپیروسی کاهوندا]] هەندێک ناڕێکی ڕەفتاری لە ئافرەتانی پێگەشتوو تۆمار کرد. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |بەرگ=٨|پەڕەکان=١١٠–١١٩|doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=٣٤٨٠٦٨٦|pmid=٢٣١١٥٥٧٦}}</ref> میسرییەکان پێیان وابوو ئەو ناڕێکییە هۆکارەکەی گۆڕانی بەردەوامی شوێنی منداڵدان بوو؛ بۆیە دواتر ئەم دۆخە بە ناوی هیستێریا ناسرا. بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پزیشکانی میسر دەرمانی جۆراوجۆریان پێشنیار دەکرد. بۆ نموونە، ماددەی بەهێز و بۆنی توندیان لە نزیک ئەندامی زاوزێی ئافرەتاب دادەنا بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە شوێنی سروشتی خۆی. شێوازێکی دیکە ئەوە بوو کە ئافرەتان بۆنی ڕووەکی ناخۆشیان دەکرد یان دەرمانی تاڵیان دەخوارد، بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە بۆ بەشی خوارەوەی سک. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|سەردێڕ=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٦٠٥٦١-٦}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMicale2019">Micale MS (2019). [https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3 ''Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations'']. Princeton University Press. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-691-60561-6|<bdi>978-0-691-60561-6</bdi>]].</cite></ref> [[پەڕگە:Pr_Charcot_DSC09405.jpg|چەپ|وێنۆک|ئاندرێ برویلێت: ''وانەیەکی کلینیکی لە [[:en:Pitié-Salpêtrière_Hospital|سالپێتریێر]]'']] == نیشانە مێژووییەکان == لە ڕووی مێژووییەوە نیشانەکانی هیستێریا جیاواز و زۆرن. <ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|سەردێڕ=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٩١٠٠١-٥|زمان=en}}</ref> <ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|سەردێڕ=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٧٢٢١-٦|زمان=en}}</ref> <ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|سەردێڕ=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|ڕێکەوت=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Company|زمان=en}}</ref> * هەناسە تەنگی * دڵەڕاوکێ * نەخەوتن * بێهۆشبوون * لەبیرچوونەوە * ئیفلیجی * ئازار * گرژبوونی ماسولکە * تووشبوون بە تەشەنوج <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.museumdermoderne.at/ausstellungen/detail/arch-of-hysteria-zwischen-wahnsinn-und-ekstase/|سەردێڕ=Arch of Hysteria. Zwischen Wahnsinn und Ekstase - Museum der Moderne Salzburg |شوێن=Salzburg, Museum der Moderne}}</ref> * ڕشانەوە * کەڕبوون * جووڵەی سەیر و سەمەرە * گەشکە * هەلوەسە * بێتوانایی لە قسەکردن <ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|سەردێڕ=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٩١٠٠١-٥|زمان=en}}</ref> <ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|سەردێڕ=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٧٢٢١-٦|زمان=en}}</ref> <ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|سەردێڕ=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|ڕێکەوت=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Company|زمان=en}}</ref> * نەزۆکی <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria|سەردێڕ=Female hysteria: The history of a controversial 'condition' |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == چارەسەری مێژوویی == * سێکسی ئاسایی هاوسەرگیری <ref name="mcgill">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mcgill.ca/oss/article/history-quackery/history-hysteria|سەردێڕ=The History of Hysteria |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Office for Science and Society |زمان=en}}</ref> * دووگیانی <ref name="mcgill" /> * منداڵبوون <ref name="mcgill" /> * چارەسەری پشوودان <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria|سەردێڕ=Female hysteria: The history of a controversial 'condition' |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria "Female hysteria: The history of a controversial 'condition'"]. ''www.medicalnewstoday.com''. October 13, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 6,</span> 2021</span>.</cite></ref> [[پۆل:مناڵدان]] [[پۆل:سۆزەکان]] [[پۆل:ترس]] == مێژوو == وشەی هیستێریا لە وشەی یۆنانی هیستێرا (hystera) هاتووە کە بە مانای منداڵدان (ڕەحم) دێت. کۆنترین تۆمار دەربارەی هیستێریا بۆ ساڵی ١٩٠٠ی پێش زایین دەگەڕێتەوە، کاتێک میسرییە کۆنەکان لە تۆماری [[پاپیروسی کاهوندا]] هەندێک ناڕێکی ڕەفتاری لە ئافرەتانی پێگەشتوو تۆمار کرد. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref> میسرییەکان پێیان وابوو ئەو ناڕێکییە هۆکارەکەی گۆڕانی بەردەوامی شوێنی منداڵدان بوو؛ بۆیە دواتر ئەم دۆخە بە ناوی هیستێریا ناسرا. بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پزیشکانی میسر دەرمانی جۆراوجۆریان پێشنیار دەکرد. بۆ نموونە، ماددەی بەهێز و بۆنی توندیان لە نزیک ئەندامی زاوزێی ئافرەتاب دادەنا بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە شوێنی سروشتی خۆی. شێوازێکی دیکە ئەوە بوو کە ئافرەتان بۆنی ڕووەکی ناخۆشیان دەکرد یان دەرمانی تاڵیان دەخوارد، بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە بۆ بەشی خوارەوەی سک. <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|title=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|date=2019|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-60561-6}}</ref> [[پەڕگە:Pr_Charcot_DSC09405.jpg|چەپ|وێنۆک|ئاندرێ برویلێت: ''وانەیەکی کلینیکی لە [[:en:Pitié-Salpêtrière_Hospital|سالپێتریێر]]'']] == نیشانە مێژووییەکان == لە ڕووی مێژووییەوە نیشانەکانی هیستێریا جیاواز و زۆرن. <ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|title=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-91001-5|language=en}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|title=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77221-6|language=en}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> * هەناسە تەنگی * دڵەڕاوکێ * نەخەوتن * بێهۆشبوون * لەبیرچوونەوە * ئیفلیجی * ئازار * گرژبوونی ماسولکە * تووشبوون بە تەشەنوج <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=August 7, 2023 |ناونیشان=https://www.museumdermoderne.at/ausstellungen/detail/arch-of-hysteria-zwischen-wahnsinn-und-ekstase/ |place=Salzburg, Museum der Moderne}}</ref> * ڕشانەوە * کەڕبوون * جووڵەی سەیر و سەمەرە * گەشکە * هەلوەسە * بێتوانایی لە قسەکردن <ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|title=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-91001-5|language=en}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|title=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77221-6|language=en}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> * نەزۆکی <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-13 |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == چارەسەری مێژوویی == * سێکسی ئاسایی هاوسەرگیری <ref name="mcgill">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mcgill.ca/oss/article/history-quackery/history-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=Office for Science and Society |زمان=en}}</ref> * دووگیانی <ref name="mcgill" /> * منداڵبوون <ref name="mcgill" /> * چارەسەری پشوودان <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-13 |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> === چارکۆت === لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەهەمدا، پزیشکی دەمارناسی فەڕەنسی، ژان-مارتین شارکۆ، لێکۆڵینەوەی لەسەر ئەو حاڵەتە کرد کە خۆی بە "شڵەژانی دەماریی گەورە" (neurosis) یان هیستێریا ناوی دەبرد. <ref name=":8">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mota Gomes M, Engelhardt E |date=December 2014 |title=A neurological bias in the history of hysteria: from the womb to the nervous system and Charcot |journal=Arquivos de Neuro-Psiquiatria |volume=72 |issue=12 |pages=972–975 |doi=10.1590/0004-282X20140149 |pmid=25517645 |doi-access=free}}</ref> شارکۆ ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە هیستێریا تێکچوونێکی [[فیزیۆلۆژی]] بۆماوەییە. <ref name=":8" /> ئەو لەو باوەڕەدا بوو کە هیستێریا دەبێتە هۆی پەکخستنی کارایی هەندێک ناوچەی مێشک، ئەمەش دەبێتە پاڵنەر بۆ سەرهەڵدانی ئەو نیشانە جەستەییانەی کە لە هەر نەخۆشێکدا بەدی دەکرێن. <ref name=":8" /> سەرەڕای ئەوەی شارکۆ پێی وابوو کە هیستێریا بنچینەیەکی بۆماوەیی هەیە، بەڵام هاوکات باوەڕیشی وابوو کە هۆکارە ژینگەییەکانی وەکو گوشاری دەروونی دەتوانن ببنە هاندەر (Trigger) بۆ ورووژاندن و دەرکەوتنی نەخۆشییەکە لە کەسێکدا. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=N-GZDwAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP12|title=Fits and Starts: A Genealogy of Hysteria in Modern France|vauthors=Evans M|date=2019|publisher=Cornell University Press|isbn=978-1-5017-3431-1|language=en}}</ref> شارکۆ زیاتر لە ١٢٠ توێژینەوەی حاڵەتی (Case study) سەبارەت بەو نەخۆشانە بڵاوکردەوە کە هیستێریا تیایاندا دەستنیشان کردبوو، [[:en:Marie_Wittman|ماری ویتمانیش]] یەکێک بوو لەوان. <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S9NOnuPQpeQC&q=marie+blanche+wittmann&pg=PR9|title=Medical Muses: Hysteria in Nineteenth-Century Paris|vauthors=Hustvedt A|date=2011|publisher=W.W. Norton & Company|isbn=978-0-393-08217-3|language=en}}</ref> ویتمان کە بە «شاژنی تووشبووانی هیستێریا» ناوزەد دەکرا، تاوەکو ئێستاش وەک بەناوبانگترین نەخۆشی ئەم حاڵەتە دەناسرێت. <ref name=":3" /> بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشەکانی، شارکۆ تەکنیکی [[خەواندنی موگناتیسی]] (Hypnosis)ی بەکاردەهێنا، کە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی ئەم ڕێکارە تەنها کاتێک سەرکەوتوو دەبێت کە لەسەر تووشبووانی هیستێریا جێبەجێ بکرێت. <ref name=":3" /> شارکۆ، بە بەکارهێنانی نەخۆشەکانی وەک ئامرازی نمایش، چەندین نمایشی گشتیی دراماتیکی لەسەر تووشبووانی هیستێریا و شێوازەکانی چارەسەرکردنی نەخۆشییەکە لەبەردەم ئامادەبوواندا ئەنجام دا، کە بە بۆچوونی زۆرێک لە شارەزایان، خودی ئەم جۆرە نمایشکردنانە بوونەتە هۆی دروستبوون و دەرکەوتنی زیاتری دیاردەی هیستێریاکە. <ref name=":3" /> سەرەڕای ئەوەش، شارکۆ تێبینی هەبوونی لێکچوونی کرد لە نێوان شەیتانگیری ([[:en:Spirit_possession|Demon possession]]) و هیستێریادا، هەر بۆیە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی کە «دێمۆنۆمانیا - [[:en:Dæmonomania|Demonomania]]» جۆرێکە لە نەخۆشیی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref> ڕۆمانی مێژوویی "[[ژنە شێتەکانی پاریس]] - The Madwomen of Paris"ی ساڵی ٢٠٢٤ لە نووسینی ([[:en:Jennifer_Cody_Epstein|جێنیفەر کۆدی ئیپستاین]])، بە شێوەیەکی دراماتیکی بەرجەستەی ئەزموونی ژیانی چەند ژنێک دەکات کە لە نەخۆشخانەی (سالپێتریێر - Salpêtrière) نەخۆشیی هیستێریایان تێدا دەستنیشان کرابوو. هاوکات، ڕۆمانەکە شیکاری و وردبوونەوە دەکات بۆ ئەو بەکارهێنانە مشتومڕهەڵگرەی تەکنیکی خەواندنی موگناتیسی و ئەو نمایشە گشتییانەی کە لەژێر سەرپەرشتی و چاودێریی شارکۆدا ئەنجام دەدران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/624441/the-madwomen-of-paris-by-jennifer-cody-epstein/ |ڕێکەوتی سەردان=April 3, 2025}}</ref> === فرۆید === لە ساڵی ١٨٩٦دا، دەروونشیکاری نەمسایی، [[زیگمۆند فرۆید]]، توێژینەوەیەکی لەژێر ناونیشانیهۆکارناسیی هیستێریا - [[:en:The_Aetiology_of_Hysteria|The Aetiology of Hysteria]] بڵاوکردەوە. <ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=caMNee9ybUQC&q=Suppressed+inventions+and+other+discoveries&pg=PP13|title=Suppressed Inventions|vauthors=Eisen J|date=2001|publisher=Penguin|isbn=978-0-399-52735-7|language=en}}</ref>لەم توێژینەوەیەدا، فرۆید ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بە بڕوای ئەو، شڵەژانی دەماریی (neurosis) لە نەخۆشە ژنەکانیدا - کە خۆی بە هیستێریا ناوزەدی کردووە - دەرەنجامی ئەو [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژییە سێکسییانە]] بووە کە لە قۆناغی منداڵیدا ڕووبەڕوویان بووەتەوە. <ref name=":1" /> فرۆید چەمکی سەرهەڵدانی نیشانە جەستەییەکانی وەک دەرەنجامێک بۆ زەبرە دەروونییەکانی قۆناغی منداڵی بە ناوی «گۆڕانی هیستێریایی - [[:en:Conversion_disorder|Hysterical conversion]]» داهێنا, <ref name=":1" /> هەروەها فرۆید ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پێویستە نەخۆشەکە لەژێر کاریگەریی خەواندنی موگناتیسیی سووکدا و لە ڕێگەی خەیاڵکردنەوە، بە زیندووترین و ڕوونترین شێوە دووبارە ئەو ئەزموونانە بچێژێتەو. <ref name=":1" /> دواتر فرۆید پێداچوونەوەی بۆ ئەم بۆچوونەی کرد و هەمواریکردەوە، کاتێک درکی بەوە کرد کە مەرج نییە دەستدرێژیی سێکسی تاکە هۆکار بێت بۆ سەرهەڵدانی شڵەژانە دەمارییەکان. پاشان ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە، سەرەڕای خودی دەستدرێژییەکە، وەهم و خەیاڵکردنی ([[فەنتازیا]]) دەستدرێژیی سێکسیش دەتوانن هۆکار بن بۆ تووشبوون بە نەخۆشییەکە، ئەگەرچی هەرگیز ئەو ئەگەرەشی ڕەت نەکردەوە کە خودی دەستدرێژییە سێکسییەکە هۆکاری نەخۆشییەکە بێت، بەڵکو تەنها ئاماژەی بەوە کرد کە ئەمە تاکە هۆکاری مەزەندەکراو نییە. <ref>{{Cite book|last=Freud|first=Sigmund|url=https://archive.org/details/inhibitionssympt0000freu|title=Inhibitions, symptoms, and anxiety|last2=Gay|first2=Peter|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-00874-6|publication-date=1989|pages=xiii|chapter=Sigmund Freud: a Brief Life}}</ref> فرۆید هەروەها یەکێک بوو لە یەکەمین پزیشکە دەروونییە دیارەکان کە بوونی نەخۆشیی هیستێریای دایە پاڵ پیاوانیش (پێی وابوو پیاوانیش تووشی هیستێریا دەبن). <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTascaRapettiCartaFadda2012">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (October 19, 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 "Women and hysteria in the history of mental health"]. ''Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health''. '''8''': <span class="nowrap">110–</span>119. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2174/1745017901208010110|10.2174/1745017901208010110]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 3480686]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576 23115576].</cite></ref> تەنانەت هیستێریای لە خودی خۆیشیدا دەستنیشان کرد، و لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە ترسی لەوە هەبووە کار و توێژینەوەکانی هێندەی تر حاڵەتەکەیان لەسەر خراپتر (ئاڵۆزتر) کردبێت. <ref name=":2" /> ==سەرچاوەکان== 700rni3qeur7r4d7wt6oz6nqs1wn6pz 1590522 1590521 2026-06-15T13:01:52Z Rahel khdhr 75558 1590522 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Drawings_of_a_woman_in_catalepsy_by_Albert_Londe.jpg|alt=refer to caption|وێنۆک|وێنایەکی ساڵی ١٨٩٣ی ژنێک کە تووشی هیستێریا بووە]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" />'''هیستێریا''' زاراوەیەکە کە بە واتای هەڵچوونێکی سۆزداریی لەڕادەبەدەر و کۆنترۆڵنەکراو دێت، و دەکرێت ئاماژە بێت بۆ حاڵەتێکی کاتیی دەروونی یان سۆزداری. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Basavarajappa |یەکەم=Chethan |دوایین٢=Dahale |یەکەم٢=Ajit Bhalchandra |دوایین٣=Desai |یەکەم٣=Geetha |ساڵ=٢٠٢٠|سەردێڕ=Evolution of bodily distress disorders |journal=Current Opinion in Psychiatry |بەرگ=٣٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٤٧–٤٥٠|doi=10.1097/YCO.0000000000000630 |issn=0951-7367 |pmid=٣٢٧٠١٥٢٠|s2cid=220731306}}</ref> لە سەدەی نۆزدەهەمدا، هیستێریای ژنان وەک نەخۆشییەکی جەستەییی دەستنیشانکراو لە ژناندا سەیر دەکرا. وا مەزەندە دەکرێت کە بنەمای ئەم دەستنیشانکردنە لەسەر ئەو باوەڕە بووە کە ژنان زیاتر ئامادەییان تێدایە بۆ تووشبوون بە حاڵەتە دەروونی و ڕەفتارییەکان, کە ئەمەش لێکدانەوەیەکە لەسەر بنەمای جیاوازیی نێوان ڕەگەزەکان لە کاتی کاردانەوەیان بەرامبەر بە [[فشاری دەروونی]]. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chaplin TM, Hong K, Bergquist K, Sinha R |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Gender differences in response to emotional stress: an assessment across subjective, behavioral, and physiological domains and relations to alcohol craving |journal=Alcoholism: Clinical and Experimental Research |بەرگ=٣٢|issue=7 |پەڕەکان=١٢٤٢–١٢٥٠|doi=10.1111/j.1530-0277.2008.00679.x |pmc=٢٥٧٥٠١٨|pmid=١٨٤٨٢١٦٣}}</ref> لە سەدەی بیستەمدا، ئەم تێڕوانینە گۆڕدرا کە وەک نەخۆشییەکی دەروونی سەیر بکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Counselling Skills for Working with Gender Diversity and Identity|vauthors=Beattie M, Lenihan P|بڵاوکەرەوە=Jessica Kingsley Publishers|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨١٧٨٥٩٢٧٤١٦|شوێن=London|پەڕەکان=٨٣}}</ref> پزیشکە کاریگەرەکانی وەک [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] و ژان مارتن شارکۆت لێکۆڵینەکانیان تەرخان کردبوو بۆ نەخۆشانی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |بەرگ=٥|issue=4 |پەڕەکان=٤٩٦–٥١٧|doi=10.3390/bs5040496 |pmc=٤٦٩٥٧٧٥|pmid=٢٦٥٦١٨٣٦|doi-access=free}}</ref> لە ئێستادا، زۆربەی پزیشکان هیستێریا وەک حاڵەتێکی پزیشکی قبوڵ ناکەن. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|سەردێڕ=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٦٠٥٦١-٦}}</ref> لە ئەمڕۆدا، ڕەنگە پزیشکانی دەروونی ئەم زاراوەیە بەکاربهێنن بۆ ئاماژەدان بەو ڕەفتارانەی کە تێیدا نەخۆشەکان "لاسایی ئەو نەخۆشییە جەستەیی یان دەروونییانە دەکەنەوە بە جۆرێک کە سەرنجی چواردەور بۆ خۆیان ڕابکێشن"، کە زۆرجار ئەمەش وەک خۆخەڵەتاندنێکە نەوەک هەوڵدان بۆ فێڵکردن یان ساختەکاری. <ref name=":17">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McHugh|یەکەم=Paul R.|سەردێڕ=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Dana Press|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٢٥٩٤-٣٩-٣|شوێن=New York|پەڕە=١٥٣}}</ref> دەستنیشانکردنە گشتییەکەی هیستێریا دابەش کراوە بەسەر چەندین پۆلێنی پزیشکیی جۆراوجۆردا، وەک [[فێ]] (epilepsy)، تێکچوونی کەسایەتیی نواندنکارانە (histrionic personality disorder)، تێکچوونەکانی گۆڕین (conversion disorders)، تێکچوونە دابڕانەکان (dissociative disorders)، یان حاڵەتە پزیشکییەکانی تر. <ref name=":0" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Slater E |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٦٥|سەردێڕ=Diagnosis of "Hysteria" |journal=British Medical Journal |بەرگ=١|issue=5447 |پەڕەکان=١٣٩٥–١٣٩٩|doi=10.1136/bmj.1.5447.1395 |pmc=٢١٦٦٣٠٠|pmid=١٤٢٨٦٩٩٨}}</ref> جگە لەوەش، هەڵبژاردنی شێوازی ژیانکردن، نموونە بڕیاری نەکردنی هاوسەرگیری، چیتر بە نیشانەکانی تێکچوونی دەروونی وەک هیستێریا نازانرێت. <ref name=":0" /> == مێژوو == وشەی هیستێریا لە وشەی یۆنانی هیستێرا (hystera) هاتووە کە بە مانای منداڵدان (ڕەحم) دێت. کۆنترین تۆمار دەربارەی هیستێریا بۆ ساڵی ١٩٠٠ی پێش زایین دەگەڕێتەوە، کاتێک میسرییە کۆنەکان لە تۆماری [[پاپیروسی کاهوندا]] هەندێک ناڕێکی ڕەفتاری لە ئافرەتانی پێگەشتوو تۆمار کرد. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |بەرگ=٨|پەڕەکان=١١٠–١١٩|doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=٣٤٨٠٦٨٦|pmid=٢٣١١٥٥٧٦}}</ref> میسرییەکان پێیان وابوو ئەو ناڕێکییە هۆکارەکەی گۆڕانی بەردەوامی شوێنی منداڵدان بوو؛ بۆیە دواتر ئەم دۆخە بە ناوی هیستێریا ناسرا. بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پزیشکانی میسر دەرمانی جۆراوجۆریان پێشنیار دەکرد. بۆ نموونە، ماددەی بەهێز و بۆنی توندیان لە نزیک ئەندامی زاوزێی ئافرەتاب دادەنا بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە شوێنی سروشتی خۆی. شێوازێکی دیکە ئەوە بوو کە ئافرەتان بۆنی ڕووەکی ناخۆشیان دەکرد یان دەرمانی تاڵیان دەخوارد، بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە بۆ بەشی خوارەوەی سک. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|سەردێڕ=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٦٠٥٦١-٦}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFMicale2019">Micale MS (2019). [https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3 ''Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations'']. Princeton University Press. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-0-691-60561-6|<bdi>978-0-691-60561-6</bdi>]].</cite></ref> [[پەڕگە:Pr_Charcot_DSC09405.jpg|چەپ|وێنۆک|ئاندرێ برویلێت: ''وانەیەکی کلینیکی لە [[:en:Pitié-Salpêtrière_Hospital|سالپێتریێر]]'']] == نیشانە مێژووییەکان == لە ڕووی مێژووییەوە نیشانەکانی هیستێریا جیاواز و زۆرن. <ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|سەردێڕ=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٩١٠٠١-٥|زمان=en}}</ref> <ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|سەردێڕ=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٧٢٢١-٦|زمان=en}}</ref> <ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|سەردێڕ=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|ڕێکەوت=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Company|زمان=en}}</ref> * هەناسە تەنگی * دڵەڕاوکێ * نەخەوتن * بێهۆشبوون * لەبیرچوونەوە * ئیفلیجی * ئازار * گرژبوونی ماسولکە * تووشبوون بە تەشەنوج <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٧ی ئابی ٢٠٢٣|ناونیشان=https://www.museumdermoderne.at/ausstellungen/detail/arch-of-hysteria-zwischen-wahnsinn-und-ekstase/|سەردێڕ=Arch of Hysteria. Zwischen Wahnsinn und Ekstase - Museum der Moderne Salzburg |شوێن=Salzburg, Museum der Moderne}}</ref> * ڕشانەوە * کەڕبوون * جووڵەی سەیر و سەمەرە * گەشکە * هەلوەسە * بێتوانایی لە قسەکردن <ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|سەردێڕ=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٩١٠٠١-٥|زمان=en}}</ref> <ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|سەردێڕ=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٧٢٢١-٦|زمان=en}}</ref> <ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|سەردێڕ=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|ڕێکەوت=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Company|زمان=en}}</ref> * نەزۆکی <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria|سەردێڕ=Female hysteria: The history of a controversial 'condition' |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == چارەسەری مێژوویی == * سێکسی ئاسایی هاوسەرگیری <ref name="mcgill">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mcgill.ca/oss/article/history-quackery/history-hysteria|سەردێڕ=The History of Hysteria |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=Office for Science and Society |زمان=en}}</ref> * دووگیانی <ref name="mcgill" /> * منداڵبوون <ref name="mcgill" /> * چارەسەری پشوودان <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠|ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria|سەردێڕ=Female hysteria: The history of a controversial 'condition' |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١|وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria "Female hysteria: The history of a controversial 'condition'"]. ''www.medicalnewstoday.com''. October 13, 2020<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">April 6,</span> 2021</span>.</cite></ref> [[پۆل:مناڵدان]] [[پۆل:سۆزەکان]] [[پۆل:ترس]] == مێژوو == وشەی هیستێریا لە وشەی یۆنانی هیستێرا (hystera) هاتووە کە بە مانای منداڵدان (ڕەحم) دێت. کۆنترین تۆمار دەربارەی هیستێریا بۆ ساڵی ١٩٠٠ی پێش زایین دەگەڕێتەوە، کاتێک میسرییە کۆنەکان لە تۆماری [[پاپیروسی کاهوندا]] هەندێک ناڕێکی ڕەفتاری لە ئافرەتانی پێگەشتوو تۆمار کرد. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref> میسرییەکان پێیان وابوو ئەو ناڕێکییە هۆکارەکەی گۆڕانی بەردەوامی شوێنی منداڵدان بوو؛ بۆیە دواتر ئەم دۆخە بە ناوی هیستێریا ناسرا. بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پزیشکانی میسر دەرمانی جۆراوجۆریان پێشنیار دەکرد. بۆ نموونە، ماددەی بەهێز و بۆنی توندیان لە نزیک ئەندامی زاوزێی ئافرەتاب دادەنا بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە شوێنی سروشتی خۆی. شێوازێکی دیکە ئەوە بوو کە ئافرەتان بۆنی ڕووەکی ناخۆشیان دەکرد یان دەرمانی تاڵیان دەخوارد، بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە بۆ بەشی خوارەوەی سک. <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|title=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|date=2019|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-60561-6}}</ref> [[پەڕگە:Pr_Charcot_DSC09405.jpg|چەپ|وێنۆک|ئاندرێ برویلێت: ''وانەیەکی کلینیکی لە [[:en:Pitié-Salpêtrière_Hospital|سالپێتریێر]]'']] == نیشانە مێژووییەکان == لە ڕووی مێژووییەوە نیشانەکانی هیستێریا جیاواز و زۆرن. <ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|title=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-91001-5|language=en}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|title=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77221-6|language=en}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> * هەناسە تەنگی * دڵەڕاوکێ * نەخەوتن * بێهۆشبوون * لەبیرچوونەوە * ئیفلیجی * ئازار * گرژبوونی ماسولکە * تووشبوون بە تەشەنوج <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=August 7, 2023 |ناونیشان=https://www.museumdermoderne.at/ausstellungen/detail/arch-of-hysteria-zwischen-wahnsinn-und-ekstase/ |place=Salzburg, Museum der Moderne}}</ref> * ڕشانەوە * کەڕبوون * جووڵەی سەیر و سەمەرە * گەشکە * هەلوەسە * بێتوانایی لە قسەکردن <ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|title=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-91001-5|language=en}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|title=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77221-6|language=en}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> * نەزۆکی <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-13 |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == چارەسەری مێژوویی == * سێکسی ئاسایی هاوسەرگیری <ref name="mcgill">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mcgill.ca/oss/article/history-quackery/history-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=Office for Science and Society |زمان=en}}</ref> * دووگیانی <ref name="mcgill" /> * منداڵبوون <ref name="mcgill" /> * چارەسەری پشوودان <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-13 |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == تیۆرستە دیارەکان == === چارکۆت === لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەهەمدا، پزیشکی دەمارناسی فەڕەنسی، ژان-مارتین شارکۆ، لێکۆڵینەوەی لەسەر ئەو حاڵەتە کرد کە خۆی بە "شڵەژانی دەماریی گەورە" (neurosis) یان هیستێریا ناوی دەبرد. <ref name=":8">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mota Gomes M, Engelhardt E |date=December 2014 |title=A neurological bias in the history of hysteria: from the womb to the nervous system and Charcot |journal=Arquivos de Neuro-Psiquiatria |volume=72 |issue=12 |pages=972–975 |doi=10.1590/0004-282X20140149 |pmid=25517645 |doi-access=free}}</ref> شارکۆ ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە هیستێریا تێکچوونێکی [[فیزیۆلۆژی]] بۆماوەییە. <ref name=":8" /> ئەو لەو باوەڕەدا بوو کە هیستێریا دەبێتە هۆی پەکخستنی کارایی هەندێک ناوچەی مێشک، ئەمەش دەبێتە پاڵنەر بۆ سەرهەڵدانی ئەو نیشانە جەستەییانەی کە لە هەر نەخۆشێکدا بەدی دەکرێن. <ref name=":8" /> سەرەڕای ئەوەی شارکۆ پێی وابوو کە هیستێریا بنچینەیەکی بۆماوەیی هەیە، بەڵام هاوکات باوەڕیشی وابوو کە هۆکارە ژینگەییەکانی وەکو گوشاری دەروونی دەتوانن ببنە هاندەر (Trigger) بۆ ورووژاندن و دەرکەوتنی نەخۆشییەکە لە کەسێکدا. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=N-GZDwAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP12|title=Fits and Starts: A Genealogy of Hysteria in Modern France|vauthors=Evans M|date=2019|publisher=Cornell University Press|isbn=978-1-5017-3431-1|language=en}}</ref> شارکۆ زیاتر لە ١٢٠ توێژینەوەی حاڵەتی (Case study) سەبارەت بەو نەخۆشانە بڵاوکردەوە کە هیستێریا تیایاندا دەستنیشان کردبوو، [[:en:Marie_Wittman|ماری ویتمانیش]] یەکێک بوو لەوان. <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S9NOnuPQpeQC&q=marie+blanche+wittmann&pg=PR9|title=Medical Muses: Hysteria in Nineteenth-Century Paris|vauthors=Hustvedt A|date=2011|publisher=W.W. Norton & Company|isbn=978-0-393-08217-3|language=en}}</ref> ویتمان کە بە «شاژنی تووشبووانی هیستێریا» ناوزەد دەکرا، تاوەکو ئێستاش وەک بەناوبانگترین نەخۆشی ئەم حاڵەتە دەناسرێت. <ref name=":3" /> بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشەکانی، شارکۆ تەکنیکی [[خەواندنی موگناتیسی]] (Hypnosis)ی بەکاردەهێنا، کە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی ئەم ڕێکارە تەنها کاتێک سەرکەوتوو دەبێت کە لەسەر تووشبووانی هیستێریا جێبەجێ بکرێت. <ref name=":3" /> شارکۆ، بە بەکارهێنانی نەخۆشەکانی وەک ئامرازی نمایش، چەندین نمایشی گشتیی دراماتیکی لەسەر تووشبووانی هیستێریا و شێوازەکانی چارەسەرکردنی نەخۆشییەکە لەبەردەم ئامادەبوواندا ئەنجام دا، کە بە بۆچوونی زۆرێک لە شارەزایان، خودی ئەم جۆرە نمایشکردنانە بوونەتە هۆی دروستبوون و دەرکەوتنی زیاتری دیاردەی هیستێریاکە. <ref name=":3" /> سەرەڕای ئەوەش، شارکۆ تێبینی هەبوونی لێکچوونی کرد لە نێوان شەیتانگیری ([[:en:Spirit_possession|Demon possession]]) و هیستێریادا، هەر بۆیە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی کە «دێمۆنۆمانیا - [[:en:Dæmonomania|Demonomania]]» جۆرێکە لە نەخۆشیی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref> ڕۆمانی مێژوویی "[[ژنە شێتەکانی پاریس]] - The Madwomen of Paris"ی ساڵی ٢٠٢٤ لە نووسینی ([[:en:Jennifer_Cody_Epstein|جێنیفەر کۆدی ئیپستاین]])، بە شێوەیەکی دراماتیکی بەرجەستەی ئەزموونی ژیانی چەند ژنێک دەکات کە لە نەخۆشخانەی (سالپێتریێر - Salpêtrière) نەخۆشیی هیستێریایان تێدا دەستنیشان کرابوو. هاوکات، ڕۆمانەکە شیکاری و وردبوونەوە دەکات بۆ ئەو بەکارهێنانە مشتومڕهەڵگرەی تەکنیکی خەواندنی موگناتیسی و ئەو نمایشە گشتییانەی کە لەژێر سەرپەرشتی و چاودێریی شارکۆدا ئەنجام دەدران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/624441/the-madwomen-of-paris-by-jennifer-cody-epstein/ |ڕێکەوتی سەردان=April 3, 2025}}</ref> === فرۆید === لە ساڵی ١٨٩٦دا، دەروونشیکاری نەمسایی، [[زیگمۆند فرۆید]]، توێژینەوەیەکی لەژێر ناونیشانیهۆکارناسیی هیستێریا - [[:en:The_Aetiology_of_Hysteria|The Aetiology of Hysteria]] بڵاوکردەوە. <ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=caMNee9ybUQC&q=Suppressed+inventions+and+other+discoveries&pg=PP13|title=Suppressed Inventions|vauthors=Eisen J|date=2001|publisher=Penguin|isbn=978-0-399-52735-7|language=en}}</ref>لەم توێژینەوەیەدا، فرۆید ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بە بڕوای ئەو، شڵەژانی دەماریی (neurosis) لە نەخۆشە ژنەکانیدا - کە خۆی بە هیستێریا ناوزەدی کردووە - دەرەنجامی ئەو [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژییە سێکسییانە]] بووە کە لە قۆناغی منداڵیدا ڕووبەڕوویان بووەتەوە. <ref name=":1" /> فرۆید چەمکی سەرهەڵدانی نیشانە جەستەییەکانی وەک دەرەنجامێک بۆ زەبرە دەروونییەکانی قۆناغی منداڵی بە ناوی «گۆڕانی هیستێریایی - [[:en:Conversion_disorder|Hysterical conversion]]» داهێنا, <ref name=":1" /> هەروەها فرۆید ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پێویستە نەخۆشەکە لەژێر کاریگەریی خەواندنی موگناتیسیی سووکدا و لە ڕێگەی خەیاڵکردنەوە، بە زیندووترین و ڕوونترین شێوە دووبارە ئەو ئەزموونانە بچێژێتەو. <ref name=":1" /> دواتر فرۆید پێداچوونەوەی بۆ ئەم بۆچوونەی کرد و هەمواریکردەوە، کاتێک درکی بەوە کرد کە مەرج نییە دەستدرێژیی سێکسی تاکە هۆکار بێت بۆ سەرهەڵدانی شڵەژانە دەمارییەکان. پاشان ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە، سەرەڕای خودی دەستدرێژییەکە، وەهم و خەیاڵکردنی ([[فەنتازیا]]) دەستدرێژیی سێکسیش دەتوانن هۆکار بن بۆ تووشبوون بە نەخۆشییەکە، ئەگەرچی هەرگیز ئەو ئەگەرەشی ڕەت نەکردەوە کە خودی دەستدرێژییە سێکسییەکە هۆکاری نەخۆشییەکە بێت، بەڵکو تەنها ئاماژەی بەوە کرد کە ئەمە تاکە هۆکاری مەزەندەکراو نییە. <ref>{{Cite book|last=Freud|first=Sigmund|url=https://archive.org/details/inhibitionssympt0000freu|title=Inhibitions, symptoms, and anxiety|last2=Gay|first2=Peter|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-00874-6|publication-date=1989|pages=xiii|chapter=Sigmund Freud: a Brief Life}}</ref> فرۆید هەروەها یەکێک بوو لە یەکەمین پزیشکە دەروونییە دیارەکان کە بوونی نەخۆشیی هیستێریای دایە پاڵ پیاوانیش (پێی وابوو پیاوانیش تووشی هیستێریا دەبن). <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTascaRapettiCartaFadda2012">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (October 19, 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 "Women and hysteria in the history of mental health"]. ''Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health''. '''8''': <span class="nowrap">110–</span>119. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2174/1745017901208010110|10.2174/1745017901208010110]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 3480686]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576 23115576].</cite></ref> تەنانەت هیستێریای لە خودی خۆیشیدا دەستنیشان کرد، و لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە ترسی لەوە هەبووە کار و توێژینەوەکانی هێندەی تر حاڵەتەکەیان لەسەر خراپتر (ئاڵۆزتر) کردبێت. <ref name=":2" /> ==سەرچاوەکان== ceg3ti411q4r4kctyxsy5lsg9bc0ti8 1590523 1590522 2026-06-15T13:03:10Z Rahel khdhr 75558 1590523 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Drawings_of_a_woman_in_catalepsy_by_Albert_Londe.jpg|alt=refer to caption|وێنۆک|وێنایەکی ساڵی ١٨٩٣ی ژنێک کە تووشی هیستێریا بووە]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" />'''هیستێریا''' زاراوەیەکە کە بە واتای هەڵچوونێکی سۆزداریی لەڕادەبەدەر و کۆنترۆڵنەکراو دێت، و دەکرێت ئاماژە بێت بۆ حاڵەتێکی کاتیی دەروونی یان سۆزداری. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Basavarajappa |یەکەم=Chethan |دوایین٢=Dahale |یەکەم٢=Ajit Bhalchandra |دوایین٣=Desai |یەکەم٣=Geetha |ساڵ=٢٠٢٠|سەردێڕ=Evolution of bodily distress disorders |journal=Current Opinion in Psychiatry |بەرگ=٣٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٤٧–٤٥٠|doi=10.1097/YCO.0000000000000630 |issn=0951-7367 |pmid=٣٢٧٠١٥٢٠|s2cid=220731306}}</ref> لە سەدەی نۆزدەهەمدا، هیستێریای ژنان وەک نەخۆشییەکی جەستەییی دەستنیشانکراو لە ژناندا سەیر دەکرا. وا مەزەندە دەکرێت کە بنەمای ئەم دەستنیشانکردنە لەسەر ئەو باوەڕە بووە کە ژنان زیاتر ئامادەییان تێدایە بۆ تووشبوون بە حاڵەتە دەروونی و ڕەفتارییەکان, کە ئەمەش لێکدانەوەیەکە لەسەر بنەمای جیاوازیی نێوان ڕەگەزەکان لە کاتی کاردانەوەیان بەرامبەر بە [[فشاری دەروونی]]. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chaplin TM, Hong K, Bergquist K, Sinha R |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Gender differences in response to emotional stress: an assessment across subjective, behavioral, and physiological domains and relations to alcohol craving |journal=Alcoholism: Clinical and Experimental Research |بەرگ=٣٢|issue=7 |پەڕەکان=١٢٤٢–١٢٥٠|doi=10.1111/j.1530-0277.2008.00679.x |pmc=٢٥٧٥٠١٨|pmid=١٨٤٨٢١٦٣}}</ref> لە سەدەی بیستەمدا، ئەم تێڕوانینە گۆڕدرا کە وەک نەخۆشییەکی دەروونی سەیر بکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Counselling Skills for Working with Gender Diversity and Identity|vauthors=Beattie M, Lenihan P|بڵاوکەرەوە=Jessica Kingsley Publishers|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨١٧٨٥٩٢٧٤١٦|شوێن=London|پەڕەکان=٨٣}}</ref> پزیشکە کاریگەرەکانی وەک [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] و ژان مارتن شارکۆت لێکۆڵینەکانیان تەرخان کردبوو بۆ نەخۆشانی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |بەرگ=٥|issue=4 |پەڕەکان=٤٩٦–٥١٧|doi=10.3390/bs5040496 |pmc=٤٦٩٥٧٧٥|pmid=٢٦٥٦١٨٣٦|doi-access=free}}</ref> لە ئێستادا، زۆربەی پزیشکان هیستێریا وەک حاڵەتێکی پزیشکی قبوڵ ناکەن. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|سەردێڕ=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٦٠٥٦١-٦}}</ref> لە ئەمڕۆدا، ڕەنگە پزیشکانی دەروونی ئەم زاراوەیە بەکاربهێنن بۆ ئاماژەدان بەو ڕەفتارانەی کە تێیدا نەخۆشەکان "لاسایی ئەو نەخۆشییە جەستەیی یان دەروونییانە دەکەنەوە بە جۆرێک کە سەرنجی چواردەور بۆ خۆیان ڕابکێشن"، کە زۆرجار ئەمەش وەک خۆخەڵەتاندنێکە نەوەک هەوڵدان بۆ فێڵکردن یان ساختەکاری. <ref name=":17">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McHugh|یەکەم=Paul R.|سەردێڕ=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Dana Press|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٢٥٩٤-٣٩-٣|شوێن=New York|پەڕە=١٥٣}}</ref> دەستنیشانکردنە گشتییەکەی هیستێریا دابەش کراوە بەسەر چەندین پۆلێنی پزیشکیی جۆراوجۆردا، وەک [[فێ]] (epilepsy)، تێکچوونی کەسایەتیی نواندنکارانە (histrionic personality disorder)، تێکچوونەکانی گۆڕین (conversion disorders)، تێکچوونە دابڕانەکان (dissociative disorders)، یان حاڵەتە پزیشکییەکانی تر. <ref name=":0" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Slater E |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٦٥|سەردێڕ=Diagnosis of "Hysteria" |journal=British Medical Journal |بەرگ=١|issue=5447 |پەڕەکان=١٣٩٥–١٣٩٩|doi=10.1136/bmj.1.5447.1395 |pmc=٢١٦٦٣٠٠|pmid=١٤٢٨٦٩٩٨}}</ref> جگە لەوەش، هەڵبژاردنی شێوازی ژیانکردن، نموونە بڕیاری نەکردنی هاوسەرگیری، چیتر بە نیشانەکانی تێکچوونی دەروونی وەک هیستێریا نازانرێت. <ref name=":0" /> [[پۆل:مناڵدان]] [[پۆل:سۆزەکان]] [[پۆل:ترس]] == مێژوو == وشەی هیستێریا لە وشەی یۆنانی هیستێرا (hystera) هاتووە کە بە مانای منداڵدان (ڕەحم) دێت. کۆنترین تۆمار دەربارەی هیستێریا بۆ ساڵی ١٩٠٠ی پێش زایین دەگەڕێتەوە، کاتێک میسرییە کۆنەکان لە تۆماری [[پاپیروسی کاهوندا]] هەندێک ناڕێکی ڕەفتاری لە ئافرەتانی پێگەشتوو تۆمار کرد. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |بەرگ=٨|پەڕەکان=١١٠–١١٩|doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=٣٤٨٠٦٨٦|pmid=٢٣١١٥٥٧٦}}</ref> میسرییەکان پێیان وابوو ئەو ناڕێکییە هۆکارەکەی گۆڕانی بەردەوامی شوێنی منداڵدان بوو؛ بۆیە دواتر ئەم دۆخە بە ناوی هیستێریا ناسرا. بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پزیشکانی میسر دەرمانی جۆراوجۆریان پێشنیار دەکرد. بۆ نموونە، ماددەی بەهێز و بۆنی توندیان لە نزیک ئەندامی زاوزێی ئافرەتاب دادەنا بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە شوێنی سروشتی خۆی. شێوازێکی دیکە ئەوە بوو کە ئافرەتان بۆنی ڕووەکی ناخۆشیان دەکرد یان دەرمانی تاڵیان دەخوارد، بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە بۆ بەشی خوارەوەی سک. <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|title=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|date=2019|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-60561-6}}</ref> [[پەڕگە:Pr_Charcot_DSC09405.jpg|چەپ|وێنۆک|ئاندرێ برویلێت: ''وانەیەکی کلینیکی لە [[:en:Pitié-Salpêtrière_Hospital|سالپێتریێر]]'']] == نیشانە مێژووییەکان == لە ڕووی مێژووییەوە نیشانەکانی هیستێریا جیاواز و زۆرن. <ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|سەردێڕ=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٩١٠٠١-٥|زمان=en}}</ref> <ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|سەردێڕ=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٧٢٢١-٦|زمان=en}}</ref> <ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|سەردێڕ=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|ڕێکەوت=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Company|زمان=en}}</ref> * هەناسە تەنگی * دڵەڕاوکێ * نەخەوتن * بێهۆشبوون * لەبیرچوونەوە * ئیفلیجی * ئازار * گرژبوونی ماسولکە * تووشبوون بە تەشەنوج <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=August 7, 2023 |ناونیشان=https://www.museumdermoderne.at/ausstellungen/detail/arch-of-hysteria-zwischen-wahnsinn-und-ekstase/ |place=Salzburg, Museum der Moderne}}</ref> * ڕشانەوە * کەڕبوون * جووڵەی سەیر و سەمەرە * گەشکە * هەلوەسە * بێتوانایی لە قسەکردن <ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|title=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-91001-5|language=en}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|title=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77221-6|language=en}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> * نەزۆکی <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |سەردێڕ=Female hysteria: The history of a controversial 'condition' |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١ |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == چارەسەری مێژوویی == * سێکسی ئاسایی هاوسەرگیری <ref name="mcgill">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mcgill.ca/oss/article/history-quackery/history-hysteria |سەردێڕ=The History of Hysteria |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١ |وێبگە=Office for Science and Society |زمان=en}}</ref> * دووگیانی <ref name="mcgill" /> * منداڵبوون <ref name="mcgill" /> * چارەسەری پشوودان <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-13 |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == تیۆرستە دیارەکان == === چارکۆت === لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەهەمدا، پزیشکی دەمارناسی فەڕەنسی، ژان-مارتین شارکۆ، لێکۆڵینەوەی لەسەر ئەو حاڵەتە کرد کە خۆی بە "شڵەژانی دەماریی گەورە" (neurosis) یان هیستێریا ناوی دەبرد. <ref name=":8">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mota Gomes M, Engelhardt E |date=December 2014 |title=A neurological bias in the history of hysteria: from the womb to the nervous system and Charcot |journal=Arquivos de Neuro-Psiquiatria |volume=72 |issue=12 |pages=972–975 |doi=10.1590/0004-282X20140149 |pmid=25517645 |doi-access=free}}</ref> شارکۆ ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە هیستێریا تێکچوونێکی [[فیزیۆلۆژی]] بۆماوەییە. <ref name=":8" /> ئەو لەو باوەڕەدا بوو کە هیستێریا دەبێتە هۆی پەکخستنی کارایی هەندێک ناوچەی مێشک، ئەمەش دەبێتە پاڵنەر بۆ سەرهەڵدانی ئەو نیشانە جەستەییانەی کە لە هەر نەخۆشێکدا بەدی دەکرێن. <ref name=":8" /> سەرەڕای ئەوەی شارکۆ پێی وابوو کە هیستێریا بنچینەیەکی بۆماوەیی هەیە، بەڵام هاوکات باوەڕیشی وابوو کە هۆکارە ژینگەییەکانی وەکو گوشاری دەروونی دەتوانن ببنە هاندەر (Trigger) بۆ ورووژاندن و دەرکەوتنی نەخۆشییەکە لە کەسێکدا. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=N-GZDwAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP12|title=Fits and Starts: A Genealogy of Hysteria in Modern France|vauthors=Evans M|date=2019|publisher=Cornell University Press|isbn=978-1-5017-3431-1|language=en}}</ref> شارکۆ زیاتر لە ١٢٠ توێژینەوەی حاڵەتی (Case study) سەبارەت بەو نەخۆشانە بڵاوکردەوە کە هیستێریا تیایاندا دەستنیشان کردبوو، [[:en:Marie_Wittman|ماری ویتمانیش]] یەکێک بوو لەوان. <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S9NOnuPQpeQC&q=marie+blanche+wittmann&pg=PR9|title=Medical Muses: Hysteria in Nineteenth-Century Paris|vauthors=Hustvedt A|date=2011|publisher=W.W. Norton & Company|isbn=978-0-393-08217-3|language=en}}</ref> ویتمان کە بە «شاژنی تووشبووانی هیستێریا» ناوزەد دەکرا، تاوەکو ئێستاش وەک بەناوبانگترین نەخۆشی ئەم حاڵەتە دەناسرێت. <ref name=":3" /> بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشەکانی، شارکۆ تەکنیکی [[خەواندنی موگناتیسی]] (Hypnosis)ی بەکاردەهێنا، کە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی ئەم ڕێکارە تەنها کاتێک سەرکەوتوو دەبێت کە لەسەر تووشبووانی هیستێریا جێبەجێ بکرێت. <ref name=":3" /> شارکۆ، بە بەکارهێنانی نەخۆشەکانی وەک ئامرازی نمایش، چەندین نمایشی گشتیی دراماتیکی لەسەر تووشبووانی هیستێریا و شێوازەکانی چارەسەرکردنی نەخۆشییەکە لەبەردەم ئامادەبوواندا ئەنجام دا، کە بە بۆچوونی زۆرێک لە شارەزایان، خودی ئەم جۆرە نمایشکردنانە بوونەتە هۆی دروستبوون و دەرکەوتنی زیاتری دیاردەی هیستێریاکە. <ref name=":3" /> سەرەڕای ئەوەش، شارکۆ تێبینی هەبوونی لێکچوونی کرد لە نێوان شەیتانگیری ([[:en:Spirit_possession|Demon possession]]) و هیستێریادا، هەر بۆیە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی کە «دێمۆنۆمانیا - [[:en:Dæmonomania|Demonomania]]» جۆرێکە لە نەخۆشیی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref> ڕۆمانی مێژوویی "[[ژنە شێتەکانی پاریس]] - The Madwomen of Paris"ی ساڵی ٢٠٢٤ لە نووسینی ([[:en:Jennifer_Cody_Epstein|جێنیفەر کۆدی ئیپستاین]])، بە شێوەیەکی دراماتیکی بەرجەستەی ئەزموونی ژیانی چەند ژنێک دەکات کە لە نەخۆشخانەی (سالپێتریێر - Salpêtrière) نەخۆشیی هیستێریایان تێدا دەستنیشان کرابوو. هاوکات، ڕۆمانەکە شیکاری و وردبوونەوە دەکات بۆ ئەو بەکارهێنانە مشتومڕهەڵگرەی تەکنیکی خەواندنی موگناتیسی و ئەو نمایشە گشتییانەی کە لەژێر سەرپەرشتی و چاودێریی شارکۆدا ئەنجام دەدران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/624441/the-madwomen-of-paris-by-jennifer-cody-epstein/ |ڕێکەوتی سەردان=April 3, 2025}}</ref> === فرۆید === لە ساڵی ١٨٩٦دا، دەروونشیکاری نەمسایی، [[زیگمۆند فرۆید]]، توێژینەوەیەکی لەژێر ناونیشانیهۆکارناسیی هیستێریا - [[:en:The_Aetiology_of_Hysteria|The Aetiology of Hysteria]] بڵاوکردەوە. <ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=caMNee9ybUQC&q=Suppressed+inventions+and+other+discoveries&pg=PP13|title=Suppressed Inventions|vauthors=Eisen J|date=2001|publisher=Penguin|isbn=978-0-399-52735-7|language=en}}</ref>لەم توێژینەوەیەدا، فرۆید ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بە بڕوای ئەو، شڵەژانی دەماریی (neurosis) لە نەخۆشە ژنەکانیدا - کە خۆی بە هیستێریا ناوزەدی کردووە - دەرەنجامی ئەو [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژییە سێکسییانە]] بووە کە لە قۆناغی منداڵیدا ڕووبەڕوویان بووەتەوە. <ref name=":1" /> فرۆید چەمکی سەرهەڵدانی نیشانە جەستەییەکانی وەک دەرەنجامێک بۆ زەبرە دەروونییەکانی قۆناغی منداڵی بە ناوی «گۆڕانی هیستێریایی - [[:en:Conversion_disorder|Hysterical conversion]]» داهێنا, <ref name=":1" /> هەروەها فرۆید ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پێویستە نەخۆشەکە لەژێر کاریگەریی خەواندنی موگناتیسیی سووکدا و لە ڕێگەی خەیاڵکردنەوە، بە زیندووترین و ڕوونترین شێوە دووبارە ئەو ئەزموونانە بچێژێتەو. <ref name=":1" /> دواتر فرۆید پێداچوونەوەی بۆ ئەم بۆچوونەی کرد و هەمواریکردەوە، کاتێک درکی بەوە کرد کە مەرج نییە دەستدرێژیی سێکسی تاکە هۆکار بێت بۆ سەرهەڵدانی شڵەژانە دەمارییەکان. پاشان ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە، سەرەڕای خودی دەستدرێژییەکە، وەهم و خەیاڵکردنی ([[فەنتازیا]]) دەستدرێژیی سێکسیش دەتوانن هۆکار بن بۆ تووشبوون بە نەخۆشییەکە، ئەگەرچی هەرگیز ئەو ئەگەرەشی ڕەت نەکردەوە کە خودی دەستدرێژییە سێکسییەکە هۆکاری نەخۆشییەکە بێت، بەڵکو تەنها ئاماژەی بەوە کرد کە ئەمە تاکە هۆکاری مەزەندەکراو نییە. <ref>{{Cite book|last=Freud|first=Sigmund|url=https://archive.org/details/inhibitionssympt0000freu|title=Inhibitions, symptoms, and anxiety|last2=Gay|first2=Peter|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-00874-6|publication-date=1989|pages=xiii|chapter=Sigmund Freud: a Brief Life}}</ref> فرۆید هەروەها یەکێک بوو لە یەکەمین پزیشکە دەروونییە دیارەکان کە بوونی نەخۆشیی هیستێریای دایە پاڵ پیاوانیش (پێی وابوو پیاوانیش تووشی هیستێریا دەبن). <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTascaRapettiCartaFadda2012">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (October 19, 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 "Women and hysteria in the history of mental health"]. ''Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health''. '''8''': <span class="nowrap">110–</span>119. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2174/1745017901208010110|10.2174/1745017901208010110]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 3480686]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576 23115576].</cite></ref> تەنانەت هیستێریای لە خودی خۆیشیدا دەستنیشان کرد، و لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە ترسی لەوە هەبووە کار و توێژینەوەکانی هێندەی تر حاڵەتەکەیان لەسەر خراپتر (ئاڵۆزتر) کردبێت. <ref name=":2" /> ==سەرچاوەکان== ncbgyodco9glu45wqy9i5jpleceu8f6 1590525 1590523 2026-06-15T13:10:41Z Rahel khdhr 75558 Created by translating the section "Modern perceptions" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1359371636|Hysteria]]" 1590525 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Drawings_of_a_woman_in_catalepsy_by_Albert_Londe.jpg|alt=refer to caption|وێنۆک|وێنایەکی ساڵی ١٨٩٣ی ژنێک کە تووشی هیستێریا بووە]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" />'''هیستێریا''' زاراوەیەکە کە بە واتای هەڵچوونێکی سۆزداریی لەڕادەبەدەر و کۆنترۆڵنەکراو دێت، و دەکرێت ئاماژە بێت بۆ حاڵەتێکی کاتیی دەروونی یان سۆزداری. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Basavarajappa |یەکەم=Chethan |دوایین٢=Dahale |یەکەم٢=Ajit Bhalchandra |دوایین٣=Desai |یەکەم٣=Geetha |ساڵ=٢٠٢٠|سەردێڕ=Evolution of bodily distress disorders |journal=Current Opinion in Psychiatry |بەرگ=٣٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٤٧–٤٥٠|doi=10.1097/YCO.0000000000000630 |issn=0951-7367 |pmid=٣٢٧٠١٥٢٠|s2cid=220731306}}</ref> لە سەدەی نۆزدەهەمدا، هیستێریای ژنان وەک نەخۆشییەکی جەستەییی دەستنیشانکراو لە ژناندا سەیر دەکرا. وا مەزەندە دەکرێت کە بنەمای ئەم دەستنیشانکردنە لەسەر ئەو باوەڕە بووە کە ژنان زیاتر ئامادەییان تێدایە بۆ تووشبوون بە حاڵەتە دەروونی و ڕەفتارییەکان, کە ئەمەش لێکدانەوەیەکە لەسەر بنەمای جیاوازیی نێوان ڕەگەزەکان لە کاتی کاردانەوەیان بەرامبەر بە [[فشاری دەروونی]]. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chaplin TM, Hong K, Bergquist K, Sinha R |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Gender differences in response to emotional stress: an assessment across subjective, behavioral, and physiological domains and relations to alcohol craving |journal=Alcoholism: Clinical and Experimental Research |بەرگ=٣٢|issue=7 |پەڕەکان=١٢٤٢–١٢٥٠|doi=10.1111/j.1530-0277.2008.00679.x |pmc=٢٥٧٥٠١٨|pmid=١٨٤٨٢١٦٣}}</ref> لە سەدەی بیستەمدا، ئەم تێڕوانینە گۆڕدرا کە وەک نەخۆشییەکی دەروونی سەیر بکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Counselling Skills for Working with Gender Diversity and Identity|vauthors=Beattie M, Lenihan P|بڵاوکەرەوە=Jessica Kingsley Publishers|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨١٧٨٥٩٢٧٤١٦|شوێن=London|پەڕەکان=٨٣}}</ref> پزیشکە کاریگەرەکانی وەک [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] و ژان مارتن شارکۆت لێکۆڵینەکانیان تەرخان کردبوو بۆ نەخۆشانی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |بەرگ=٥|issue=4 |پەڕەکان=٤٩٦–٥١٧|doi=10.3390/bs5040496 |pmc=٤٦٩٥٧٧٥|pmid=٢٦٥٦١٨٣٦|doi-access=free}}</ref> لە ئێستادا، زۆربەی پزیشکان هیستێریا وەک حاڵەتێکی پزیشکی قبوڵ ناکەن. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|سەردێڕ=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٦٠٥٦١-٦}}</ref> لە ئەمڕۆدا، ڕەنگە پزیشکانی دەروونی ئەم زاراوەیە بەکاربهێنن بۆ ئاماژەدان بەو ڕەفتارانەی کە تێیدا نەخۆشەکان "لاسایی ئەو نەخۆشییە جەستەیی یان دەروونییانە دەکەنەوە بە جۆرێک کە سەرنجی چواردەور بۆ خۆیان ڕابکێشن"، کە زۆرجار ئەمەش وەک خۆخەڵەتاندنێکە نەوەک هەوڵدان بۆ فێڵکردن یان ساختەکاری. <ref name=":17">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McHugh|یەکەم=Paul R.|سەردێڕ=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Dana Press|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٢٥٩٤-٣٩-٣|شوێن=New York|پەڕە=١٥٣}}</ref> دەستنیشانکردنە گشتییەکەی هیستێریا دابەش کراوە بەسەر چەندین پۆلێنی پزیشکیی جۆراوجۆردا، وەک [[فێ]] (epilepsy)، تێکچوونی کەسایەتیی نواندنکارانە (histrionic personality disorder)، تێکچوونەکانی گۆڕین (conversion disorders)، تێکچوونە دابڕانەکان (dissociative disorders)، یان حاڵەتە پزیشکییەکانی تر. <ref name=":0" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Slater E |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٦٥|سەردێڕ=Diagnosis of "Hysteria" |journal=British Medical Journal |بەرگ=١|issue=5447 |پەڕەکان=١٣٩٥–١٣٩٩|doi=10.1136/bmj.1.5447.1395 |pmc=٢١٦٦٣٠٠|pmid=١٤٢٨٦٩٩٨}}</ref> جگە لەوەش، هەڵبژاردنی شێوازی ژیانکردن، نموونە بڕیاری نەکردنی هاوسەرگیری، چیتر بە نیشانەکانی تێکچوونی دەروونی وەک هیستێریا نازانرێت. <ref name=":0" /> [[پۆل:مناڵدان]] [[پۆل:سۆزەکان]] [[پۆل:ترس]] == مێژوو == وشەی هیستێریا لە وشەی یۆنانی هیستێرا (hystera) هاتووە کە بە مانای منداڵدان (ڕەحم) دێت. کۆنترین تۆمار دەربارەی هیستێریا بۆ ساڵی ١٩٠٠ی پێش زایین دەگەڕێتەوە، کاتێک میسرییە کۆنەکان لە تۆماری [[پاپیروسی کاهوندا]] هەندێک ناڕێکی ڕەفتاری لە ئافرەتانی پێگەشتوو تۆمار کرد. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |بەرگ=٨|پەڕەکان=١١٠–١١٩|doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=٣٤٨٠٦٨٦|pmid=٢٣١١٥٥٧٦}}</ref> میسرییەکان پێیان وابوو ئەو ناڕێکییە هۆکارەکەی گۆڕانی بەردەوامی شوێنی منداڵدان بوو؛ بۆیە دواتر ئەم دۆخە بە ناوی هیستێریا ناسرا. بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پزیشکانی میسر دەرمانی جۆراوجۆریان پێشنیار دەکرد. بۆ نموونە، ماددەی بەهێز و بۆنی توندیان لە نزیک ئەندامی زاوزێی ئافرەتاب دادەنا بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە شوێنی سروشتی خۆی. شێوازێکی دیکە ئەوە بوو کە ئافرەتان بۆنی ڕووەکی ناخۆشیان دەکرد یان دەرمانی تاڵیان دەخوارد، بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە بۆ بەشی خوارەوەی سک. <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|title=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|date=2019|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-60561-6}}</ref> [[پەڕگە:Pr_Charcot_DSC09405.jpg|چەپ|وێنۆک|ئاندرێ برویلێت: ''وانەیەکی کلینیکی لە [[:en:Pitié-Salpêtrière_Hospital|سالپێتریێر]]'']] == نیشانە مێژووییەکان == لە ڕووی مێژووییەوە نیشانەکانی هیستێریا جیاواز و زۆرن. <ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|سەردێڕ=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٩١٠٠١-٥|زمان=en}}</ref> <ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|سەردێڕ=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٧٢٢١-٦|زمان=en}}</ref> <ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|سەردێڕ=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|ڕێکەوت=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Company|زمان=en}}</ref> * هەناسە تەنگی * دڵەڕاوکێ * نەخەوتن * بێهۆشبوون * لەبیرچوونەوە * ئیفلیجی * ئازار * گرژبوونی ماسولکە * تووشبوون بە تەشەنوج <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=August 7, 2023 |ناونیشان=https://www.museumdermoderne.at/ausstellungen/detail/arch-of-hysteria-zwischen-wahnsinn-und-ekstase/ |place=Salzburg, Museum der Moderne}}</ref> * ڕشانەوە * کەڕبوون * جووڵەی سەیر و سەمەرە * گەشکە * هەلوەسە * بێتوانایی لە قسەکردن <ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|title=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-91001-5|language=en}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|title=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77221-6|language=en}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> * نەزۆکی <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |سەردێڕ=Female hysteria: The history of a controversial 'condition' |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١ |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == چارەسەری مێژوویی == * سێکسی ئاسایی هاوسەرگیری <ref name="mcgill">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mcgill.ca/oss/article/history-quackery/history-hysteria |سەردێڕ=The History of Hysteria |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١ |وێبگە=Office for Science and Society |زمان=en}}</ref> * دووگیانی <ref name="mcgill" /> * منداڵبوون <ref name="mcgill" /> * چارەسەری پشوودان <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-13 |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == تیۆرستە دیارەکان == === چارکۆت === لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەهەمدا، پزیشکی دەمارناسی فەڕەنسی، ژان-مارتین شارکۆ، لێکۆڵینەوەی لەسەر ئەو حاڵەتە کرد کە خۆی بە "شڵەژانی دەماریی گەورە" (neurosis) یان هیستێریا ناوی دەبرد. <ref name=":8">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mota Gomes M, Engelhardt E |date=December 2014 |title=A neurological bias in the history of hysteria: from the womb to the nervous system and Charcot |journal=Arquivos de Neuro-Psiquiatria |volume=72 |issue=12 |pages=972–975 |doi=10.1590/0004-282X20140149 |pmid=25517645 |doi-access=free}}</ref> شارکۆ ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە هیستێریا تێکچوونێکی [[فیزیۆلۆژی]] بۆماوەییە. <ref name=":8" /> ئەو لەو باوەڕەدا بوو کە هیستێریا دەبێتە هۆی پەکخستنی کارایی هەندێک ناوچەی مێشک، ئەمەش دەبێتە پاڵنەر بۆ سەرهەڵدانی ئەو نیشانە جەستەییانەی کە لە هەر نەخۆشێکدا بەدی دەکرێن. <ref name=":8" /> سەرەڕای ئەوەی شارکۆ پێی وابوو کە هیستێریا بنچینەیەکی بۆماوەیی هەیە، بەڵام هاوکات باوەڕیشی وابوو کە هۆکارە ژینگەییەکانی وەکو گوشاری دەروونی دەتوانن ببنە هاندەر (Trigger) بۆ ورووژاندن و دەرکەوتنی نەخۆشییەکە لە کەسێکدا. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=N-GZDwAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP12|title=Fits and Starts: A Genealogy of Hysteria in Modern France|vauthors=Evans M|date=2019|publisher=Cornell University Press|isbn=978-1-5017-3431-1|language=en}}</ref> شارکۆ زیاتر لە ١٢٠ توێژینەوەی حاڵەتی (Case study) سەبارەت بەو نەخۆشانە بڵاوکردەوە کە هیستێریا تیایاندا دەستنیشان کردبوو، [[:en:Marie_Wittman|ماری ویتمانیش]] یەکێک بوو لەوان. <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S9NOnuPQpeQC&q=marie+blanche+wittmann&pg=PR9|title=Medical Muses: Hysteria in Nineteenth-Century Paris|vauthors=Hustvedt A|date=2011|publisher=W.W. Norton & Company|isbn=978-0-393-08217-3|language=en}}</ref> ویتمان کە بە «شاژنی تووشبووانی هیستێریا» ناوزەد دەکرا، تاوەکو ئێستاش وەک بەناوبانگترین نەخۆشی ئەم حاڵەتە دەناسرێت. <ref name=":3" /> بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشەکانی، شارکۆ تەکنیکی [[خەواندنی موگناتیسی]] (Hypnosis)ی بەکاردەهێنا، کە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی ئەم ڕێکارە تەنها کاتێک سەرکەوتوو دەبێت کە لەسەر تووشبووانی هیستێریا جێبەجێ بکرێت. <ref name=":3" /> شارکۆ، بە بەکارهێنانی نەخۆشەکانی وەک ئامرازی نمایش، چەندین نمایشی گشتیی دراماتیکی لەسەر تووشبووانی هیستێریا و شێوازەکانی چارەسەرکردنی نەخۆشییەکە لەبەردەم ئامادەبوواندا ئەنجام دا، کە بە بۆچوونی زۆرێک لە شارەزایان، خودی ئەم جۆرە نمایشکردنانە بوونەتە هۆی دروستبوون و دەرکەوتنی زیاتری دیاردەی هیستێریاکە. <ref name=":3" /> سەرەڕای ئەوەش، شارکۆ تێبینی هەبوونی لێکچوونی کرد لە نێوان شەیتانگیری ([[:en:Spirit_possession|Demon possession]]) و هیستێریادا، هەر بۆیە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی کە «دێمۆنۆمانیا - [[:en:Dæmonomania|Demonomania]]» جۆرێکە لە نەخۆشیی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref> ڕۆمانی مێژوویی "[[ژنە شێتەکانی پاریس]] - The Madwomen of Paris"ی ساڵی ٢٠٢٤ لە نووسینی ([[:en:Jennifer_Cody_Epstein|جێنیفەر کۆدی ئیپستاین]])، بە شێوەیەکی دراماتیکی بەرجەستەی ئەزموونی ژیانی چەند ژنێک دەکات کە لە نەخۆشخانەی (سالپێتریێر - Salpêtrière) نەخۆشیی هیستێریایان تێدا دەستنیشان کرابوو. هاوکات، ڕۆمانەکە شیکاری و وردبوونەوە دەکات بۆ ئەو بەکارهێنانە مشتومڕهەڵگرەی تەکنیکی خەواندنی موگناتیسی و ئەو نمایشە گشتییانەی کە لەژێر سەرپەرشتی و چاودێریی شارکۆدا ئەنجام دەدران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/624441/the-madwomen-of-paris-by-jennifer-cody-epstein/ |ڕێکەوتی سەردان=April 3, 2025}}</ref> === فرۆید === لە ساڵی ١٨٩٦دا، دەروونشیکاری نەمسایی، [[زیگمۆند فرۆید]]، توێژینەوەیەکی لەژێر ناونیشانیهۆکارناسیی هیستێریا - [[:en:The_Aetiology_of_Hysteria|The Aetiology of Hysteria]] بڵاوکردەوە. <ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=caMNee9ybUQC&q=Suppressed+inventions+and+other+discoveries&pg=PP13|title=Suppressed Inventions|vauthors=Eisen J|date=2001|publisher=Penguin|isbn=978-0-399-52735-7|language=en}}</ref>لەم توێژینەوەیەدا، فرۆید ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بە بڕوای ئەو، شڵەژانی دەماریی (neurosis) لە نەخۆشە ژنەکانیدا - کە خۆی بە هیستێریا ناوزەدی کردووە - دەرەنجامی ئەو [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژییە سێکسییانە]] بووە کە لە قۆناغی منداڵیدا ڕووبەڕوویان بووەتەوە. <ref name=":1" /> فرۆید چەمکی سەرهەڵدانی نیشانە جەستەییەکانی وەک دەرەنجامێک بۆ زەبرە دەروونییەکانی قۆناغی منداڵی بە ناوی «گۆڕانی هیستێریایی - [[:en:Conversion_disorder|Hysterical conversion]]» داهێنا, <ref name=":1" /> هەروەها فرۆید ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پێویستە نەخۆشەکە لەژێر کاریگەریی خەواندنی موگناتیسیی سووکدا و لە ڕێگەی خەیاڵکردنەوە، بە زیندووترین و ڕوونترین شێوە دووبارە ئەو ئەزموونانە بچێژێتەو. <ref name=":1" /> دواتر فرۆید پێداچوونەوەی بۆ ئەم بۆچوونەی کرد و هەمواریکردەوە، کاتێک درکی بەوە کرد کە مەرج نییە دەستدرێژیی سێکسی تاکە هۆکار بێت بۆ سەرهەڵدانی شڵەژانە دەمارییەکان. پاشان ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە، سەرەڕای خودی دەستدرێژییەکە، وەهم و خەیاڵکردنی ([[فەنتازیا]]) دەستدرێژیی سێکسیش دەتوانن هۆکار بن بۆ تووشبوون بە نەخۆشییەکە، ئەگەرچی هەرگیز ئەو ئەگەرەشی ڕەت نەکردەوە کە خودی دەستدرێژییە سێکسییەکە هۆکاری نەخۆشییەکە بێت، بەڵکو تەنها ئاماژەی بەوە کرد کە ئەمە تاکە هۆکاری مەزەندەکراو نییە. <ref>{{Cite book|last=Freud|first=Sigmund|url=https://archive.org/details/inhibitionssympt0000freu|title=Inhibitions, symptoms, and anxiety|last2=Gay|first2=Peter|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-00874-6|publication-date=1989|pages=xiii|chapter=Sigmund Freud: a Brief Life}}</ref> فرۆید هەروەها یەکێک بوو لە یەکەمین پزیشکە دەروونییە دیارەکان کە بوونی نەخۆشیی هیستێریای دایە پاڵ پیاوانیش (پێی وابوو پیاوانیش تووشی هیستێریا دەبن). <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTascaRapettiCartaFadda2012">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (October 19, 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 "Women and hysteria in the history of mental health"]. ''Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health''. '''8''': <span class="nowrap">110–</span>119. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2174/1745017901208010110|10.2174/1745017901208010110]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 3480686]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576 23115576].</cite></ref> تەنانەت هیستێریای لە خودی خۆیشیدا دەستنیشان کرد، و لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە ترسی لەوە هەبووە کار و توێژینەوەکانی هێندەی تر حاڵەتەکەیان لەسەر خراپتر (ئاڵۆزتر) کردبێت. <ref name=":2" /> == تێگەیشتنە سەردەمیانەکان == بە شێوەیەکی گشتی، لە ئێستادا لە کولتووری پزیشکیی ڕۆژئاوادا هیستێریا وەک نەخۆشییەک دەستنیشان ناکرێت، بەڵکو جێگەی گیراوەتەوە بە دەستنیشانکردنی دیکەی وەکو تێکچوونەکانی گۆڕان - Conversion disorders یان تێکچوونە کاراییەکان - Functional disorders <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Reynolds EH |date=October 2012 |title=Hysteria, conversion and functional disorders: a neurological contribution to classification issues |journal=The British Journal of Psychiatry |volume=201 |issue=4 |pages=253–254 |doi=10.1192/bjp.bp.111.107219 |pmid=23028080 |doi-access=free}}</ref> کاریگەرییەکانی هیستێریا وەکو نەخۆشییەکی دەستنیشانکراو لە سەدەکانی هەژدە و نۆزدەهەمدا، شوێنەوارێکی درێژخایەنی بەجێهێشتووە لەسەر ڕێکارەکانی چارەسەری پزیشکیی تایبەت بە تەندروستیی ژنان <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref> لە دەرەوەی بواری پزیشکیش، کاتێک زاراوەی (هیستێریایی) بۆ کەسێک بەکاردەهێنرێت، دەکرێت بەو واتایە بێت کە ئەو کەسە لەڕادەبەدەر سۆزدارە، بە شێوەیەکی ناژیرانە شڵەژاوە، یان لە دۆخێکی هەڵچوون و شێتگیریدایە ([[:en:Rage_(emotion)|Frenzied]]). <ref name=":11">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/hysterical |ڕێکەوتی سەردان=2020-05-01 |وێبگە=www.oxfordlearnersdictionaries.com}}</ref> لەلایەکی دیکەوە، کاتێک ئەم زاراوەیە بۆ دۆخێک بەکاردەهێنرێت کە پەیوەندیی بە ترس و [[دڵەڕاوکێ|دڵەڕاوکێوە]] (Panic) نییە، هیستێریا بەو مانایە دێت کە دۆخەکە بە شێوەیەکی کۆنترۆڵنەکراو خۆش و پێکەنیناوییە – لێرەدا واتای شاراوەی (Connotation) زاراوەکە ئەوەیە کە دۆخەکە دەبێتە هۆی دروستبوونی پێکەنینی هیستێریایی. <ref name=":11" /> لە ئەمڕۆدا، لەوانەیە پزیشکانی دەروونی زاراوەی هیستێریا بۆ ئاماژەدان بە "ئەو ڕەفتارانەی مرۆڤ بەکاربهێنن کە تێیدا کەسەکان بە شێوازێک هەڵسوکەوت دەکەن و لاسایی تێکچوونە جەستەیی یان دەروونییەکان دەکەنەوە، بە جۆرێک کە سەرنج و چاودێریی پزیشکی و پەرستاری بۆ لای خۆیان ڕابکێشن". بەپێی بۆچوونی (ماکهیو - McHugh)، پزیشکانی دەروونی جەخت لەوە دەکەنەوە کە هیستێریا (یان "نمایشە ڕەفتارییە لاساییکەرەوەکان لە ڕووی پزیشکییەوە") زیاتر بریتییە لە "فۆرمێکی ڕوون و ئاشکرای خۆخەڵەتاندن، نەک فێڵبازی و ساختەکاری". <ref name=":17">{{Cite book|last=McHugh|first=Paul R.|title=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|date=2008|publisher=Dana Press|isbn=978-1-932594-39-3|location=New York|page=153}}</ref> ==سەرچاوەکان== 07m5r19skadgknwh91leylppl6gc4qn 1590550 1590525 2026-06-15T15:00:14Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی داڕێژەی بەجێماوی {{[[داڕێژە:سەرچاوەکان|سەرچاوەکان]]}} 1590550 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Drawings_of_a_woman_in_catalepsy_by_Albert_Londe.jpg|alt=refer to caption|وێنۆک|وێنایەکی ساڵی ١٨٩٣ی ژنێک کە تووشی هیستێریا بووە]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" />'''هیستێریا''' زاراوەیەکە کە بە واتای هەڵچوونێکی سۆزداریی لەڕادەبەدەر و کۆنترۆڵنەکراو دێت، و دەکرێت ئاماژە بێت بۆ حاڵەتێکی کاتیی دەروونی یان سۆزداری. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Basavarajappa |یەکەم=Chethan |دوایین٢=Dahale |یەکەم٢=Ajit Bhalchandra |دوایین٣=Desai |یەکەم٣=Geetha |ساڵ=٢٠٢٠|سەردێڕ=Evolution of bodily distress disorders |journal=Current Opinion in Psychiatry |بەرگ=٣٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٤٧–٤٥٠|doi=10.1097/YCO.0000000000000630 |issn=0951-7367 |pmid=٣٢٧٠١٥٢٠|s2cid=220731306}}</ref> لە سەدەی نۆزدەهەمدا، هیستێریای ژنان وەک نەخۆشییەکی جەستەییی دەستنیشانکراو لە ژناندا سەیر دەکرا. وا مەزەندە دەکرێت کە بنەمای ئەم دەستنیشانکردنە لەسەر ئەو باوەڕە بووە کە ژنان زیاتر ئامادەییان تێدایە بۆ تووشبوون بە حاڵەتە دەروونی و ڕەفتارییەکان, کە ئەمەش لێکدانەوەیەکە لەسەر بنەمای جیاوازیی نێوان ڕەگەزەکان لە کاتی کاردانەوەیان بەرامبەر بە [[فشاری دەروونی]]. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chaplin TM, Hong K, Bergquist K, Sinha R |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Gender differences in response to emotional stress: an assessment across subjective, behavioral, and physiological domains and relations to alcohol craving |journal=Alcoholism: Clinical and Experimental Research |بەرگ=٣٢|issue=7 |پەڕەکان=١٢٤٢–١٢٥٠|doi=10.1111/j.1530-0277.2008.00679.x |pmc=٢٥٧٥٠١٨|pmid=١٨٤٨٢١٦٣}}</ref> لە سەدەی بیستەمدا، ئەم تێڕوانینە گۆڕدرا کە وەک نەخۆشییەکی دەروونی سەیر بکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Counselling Skills for Working with Gender Diversity and Identity|vauthors=Beattie M, Lenihan P|بڵاوکەرەوە=Jessica Kingsley Publishers|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨١٧٨٥٩٢٧٤١٦|شوێن=London|پەڕەکان=٨٣}}</ref> پزیشکە کاریگەرەکانی وەک [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] و ژان مارتن شارکۆت لێکۆڵینەکانیان تەرخان کردبوو بۆ نەخۆشانی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |بەرگ=٥|issue=4 |پەڕەکان=٤٩٦–٥١٧|doi=10.3390/bs5040496 |pmc=٤٦٩٥٧٧٥|pmid=٢٦٥٦١٨٣٦|doi-access=free}}</ref> لە ئێستادا، زۆربەی پزیشکان هیستێریا وەک حاڵەتێکی پزیشکی قبوڵ ناکەن. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|سەردێڕ=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٦٠٥٦١-٦}}</ref> لە ئەمڕۆدا، ڕەنگە پزیشکانی دەروونی ئەم زاراوەیە بەکاربهێنن بۆ ئاماژەدان بەو ڕەفتارانەی کە تێیدا نەخۆشەکان "لاسایی ئەو نەخۆشییە جەستەیی یان دەروونییانە دەکەنەوە بە جۆرێک کە سەرنجی چواردەور بۆ خۆیان ڕابکێشن"، کە زۆرجار ئەمەش وەک خۆخەڵەتاندنێکە نەوەک هەوڵدان بۆ فێڵکردن یان ساختەکاری. <ref name=":17">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McHugh|یەکەم=Paul R.|سەردێڕ=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Dana Press|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٢٥٩٤-٣٩-٣|شوێن=New York|پەڕە=١٥٣}}</ref> دەستنیشانکردنە گشتییەکەی هیستێریا دابەش کراوە بەسەر چەندین پۆلێنی پزیشکیی جۆراوجۆردا، وەک [[فێ]] (epilepsy)، تێکچوونی کەسایەتیی نواندنکارانە (histrionic personality disorder)، تێکچوونەکانی گۆڕین (conversion disorders)، تێکچوونە دابڕانەکان (dissociative disorders)، یان حاڵەتە پزیشکییەکانی تر. <ref name=":0" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Slater E |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٦٥|سەردێڕ=Diagnosis of "Hysteria" |journal=British Medical Journal |بەرگ=١|issue=5447 |پەڕەکان=١٣٩٥–١٣٩٩|doi=10.1136/bmj.1.5447.1395 |pmc=٢١٦٦٣٠٠|pmid=١٤٢٨٦٩٩٨}}</ref> جگە لەوەش، هەڵبژاردنی شێوازی ژیانکردن، نموونە بڕیاری نەکردنی هاوسەرگیری، چیتر بە نیشانەکانی تێکچوونی دەروونی وەک هیستێریا نازانرێت. <ref name=":0" /> [[پۆل:مناڵدان]] [[پۆل:سۆزەکان]] [[پۆل:ترس]] == مێژوو == وشەی هیستێریا لە وشەی یۆنانی هیستێرا (hystera) هاتووە کە بە مانای منداڵدان (ڕەحم) دێت. کۆنترین تۆمار دەربارەی هیستێریا بۆ ساڵی ١٩٠٠ی پێش زایین دەگەڕێتەوە، کاتێک میسرییە کۆنەکان لە تۆماری [[پاپیروسی کاهوندا]] هەندێک ناڕێکی ڕەفتاری لە ئافرەتانی پێگەشتوو تۆمار کرد. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |بەرگ=٨|پەڕەکان=١١٠–١١٩|doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=٣٤٨٠٦٨٦|pmid=٢٣١١٥٥٧٦}}</ref> میسرییەکان پێیان وابوو ئەو ناڕێکییە هۆکارەکەی گۆڕانی بەردەوامی شوێنی منداڵدان بوو؛ بۆیە دواتر ئەم دۆخە بە ناوی هیستێریا ناسرا. بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پزیشکانی میسر دەرمانی جۆراوجۆریان پێشنیار دەکرد. بۆ نموونە، ماددەی بەهێز و بۆنی توندیان لە نزیک ئەندامی زاوزێی ئافرەتاب دادەنا بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە شوێنی سروشتی خۆی. شێوازێکی دیکە ئەوە بوو کە ئافرەتان بۆنی ڕووەکی ناخۆشیان دەکرد یان دەرمانی تاڵیان دەخوارد، بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە بۆ بەشی خوارەوەی سک. <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|title=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|date=2019|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-60561-6}}</ref> [[پەڕگە:Pr_Charcot_DSC09405.jpg|چەپ|وێنۆک|ئاندرێ برویلێت: ''وانەیەکی کلینیکی لە [[:en:Pitié-Salpêtrière_Hospital|سالپێتریێر]]'']] == نیشانە مێژووییەکان == لە ڕووی مێژووییەوە نیشانەکانی هیستێریا جیاواز و زۆرن. <ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|سەردێڕ=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٩١٠٠١-٥|زمان=en}}</ref> <ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|سەردێڕ=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٧٢٢١-٦|زمان=en}}</ref> <ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|سەردێڕ=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|ڕێکەوت=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Company|زمان=en}}</ref> * هەناسە تەنگی * دڵەڕاوکێ * نەخەوتن * بێهۆشبوون * لەبیرچوونەوە * ئیفلیجی * ئازار * گرژبوونی ماسولکە * تووشبوون بە تەشەنوج <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=August 7, 2023 |ناونیشان=https://www.museumdermoderne.at/ausstellungen/detail/arch-of-hysteria-zwischen-wahnsinn-und-ekstase/ |place=Salzburg, Museum der Moderne}}</ref> * ڕشانەوە * کەڕبوون * جووڵەی سەیر و سەمەرە * گەشکە * هەلوەسە * بێتوانایی لە قسەکردن <ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|title=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-91001-5|language=en}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|title=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77221-6|language=en}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> * نەزۆکی <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |سەردێڕ=Female hysteria: The history of a controversial 'condition' |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١ |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == چارەسەری مێژوویی == * سێکسی ئاسایی هاوسەرگیری <ref name="mcgill">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mcgill.ca/oss/article/history-quackery/history-hysteria |سەردێڕ=The History of Hysteria |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١ |وێبگە=Office for Science and Society |زمان=en}}</ref> * دووگیانی <ref name="mcgill" /> * منداڵبوون <ref name="mcgill" /> * چارەسەری پشوودان <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-13 |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == تیۆرستە دیارەکان == === چارکۆت === لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەهەمدا، پزیشکی دەمارناسی فەڕەنسی، ژان-مارتین شارکۆ، لێکۆڵینەوەی لەسەر ئەو حاڵەتە کرد کە خۆی بە "شڵەژانی دەماریی گەورە" (neurosis) یان هیستێریا ناوی دەبرد. <ref name=":8">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mota Gomes M, Engelhardt E |date=December 2014 |title=A neurological bias in the history of hysteria: from the womb to the nervous system and Charcot |journal=Arquivos de Neuro-Psiquiatria |volume=72 |issue=12 |pages=972–975 |doi=10.1590/0004-282X20140149 |pmid=25517645 |doi-access=free}}</ref> شارکۆ ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە هیستێریا تێکچوونێکی [[فیزیۆلۆژی]] بۆماوەییە. <ref name=":8" /> ئەو لەو باوەڕەدا بوو کە هیستێریا دەبێتە هۆی پەکخستنی کارایی هەندێک ناوچەی مێشک، ئەمەش دەبێتە پاڵنەر بۆ سەرهەڵدانی ئەو نیشانە جەستەییانەی کە لە هەر نەخۆشێکدا بەدی دەکرێن. <ref name=":8" /> سەرەڕای ئەوەی شارکۆ پێی وابوو کە هیستێریا بنچینەیەکی بۆماوەیی هەیە، بەڵام هاوکات باوەڕیشی وابوو کە هۆکارە ژینگەییەکانی وەکو گوشاری دەروونی دەتوانن ببنە هاندەر (Trigger) بۆ ورووژاندن و دەرکەوتنی نەخۆشییەکە لە کەسێکدا. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=N-GZDwAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP12|title=Fits and Starts: A Genealogy of Hysteria in Modern France|vauthors=Evans M|date=2019|publisher=Cornell University Press|isbn=978-1-5017-3431-1|language=en}}</ref> شارکۆ زیاتر لە ١٢٠ توێژینەوەی حاڵەتی (Case study) سەبارەت بەو نەخۆشانە بڵاوکردەوە کە هیستێریا تیایاندا دەستنیشان کردبوو، [[:en:Marie_Wittman|ماری ویتمانیش]] یەکێک بوو لەوان. <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S9NOnuPQpeQC&q=marie+blanche+wittmann&pg=PR9|title=Medical Muses: Hysteria in Nineteenth-Century Paris|vauthors=Hustvedt A|date=2011|publisher=W.W. Norton & Company|isbn=978-0-393-08217-3|language=en}}</ref> ویتمان کە بە «شاژنی تووشبووانی هیستێریا» ناوزەد دەکرا، تاوەکو ئێستاش وەک بەناوبانگترین نەخۆشی ئەم حاڵەتە دەناسرێت. <ref name=":3" /> بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشەکانی، شارکۆ تەکنیکی [[خەواندنی موگناتیسی]] (Hypnosis)ی بەکاردەهێنا، کە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی ئەم ڕێکارە تەنها کاتێک سەرکەوتوو دەبێت کە لەسەر تووشبووانی هیستێریا جێبەجێ بکرێت. <ref name=":3" /> شارکۆ، بە بەکارهێنانی نەخۆشەکانی وەک ئامرازی نمایش، چەندین نمایشی گشتیی دراماتیکی لەسەر تووشبووانی هیستێریا و شێوازەکانی چارەسەرکردنی نەخۆشییەکە لەبەردەم ئامادەبوواندا ئەنجام دا، کە بە بۆچوونی زۆرێک لە شارەزایان، خودی ئەم جۆرە نمایشکردنانە بوونەتە هۆی دروستبوون و دەرکەوتنی زیاتری دیاردەی هیستێریاکە. <ref name=":3" /> سەرەڕای ئەوەش، شارکۆ تێبینی هەبوونی لێکچوونی کرد لە نێوان شەیتانگیری ([[:en:Spirit_possession|Demon possession]]) و هیستێریادا، هەر بۆیە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی کە «دێمۆنۆمانیا - [[:en:Dæmonomania|Demonomania]]» جۆرێکە لە نەخۆشیی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref> ڕۆمانی مێژوویی "[[ژنە شێتەکانی پاریس]] - The Madwomen of Paris"ی ساڵی ٢٠٢٤ لە نووسینی ([[:en:Jennifer_Cody_Epstein|جێنیفەر کۆدی ئیپستاین]])، بە شێوەیەکی دراماتیکی بەرجەستەی ئەزموونی ژیانی چەند ژنێک دەکات کە لە نەخۆشخانەی (سالپێتریێر - Salpêtrière) نەخۆشیی هیستێریایان تێدا دەستنیشان کرابوو. هاوکات، ڕۆمانەکە شیکاری و وردبوونەوە دەکات بۆ ئەو بەکارهێنانە مشتومڕهەڵگرەی تەکنیکی خەواندنی موگناتیسی و ئەو نمایشە گشتییانەی کە لەژێر سەرپەرشتی و چاودێریی شارکۆدا ئەنجام دەدران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/624441/the-madwomen-of-paris-by-jennifer-cody-epstein/ |ڕێکەوتی سەردان=April 3, 2025}}</ref> === فرۆید === لە ساڵی ١٨٩٦دا، دەروونشیکاری نەمسایی، [[زیگمۆند فرۆید]]، توێژینەوەیەکی لەژێر ناونیشانیهۆکارناسیی هیستێریا - [[:en:The_Aetiology_of_Hysteria|The Aetiology of Hysteria]] بڵاوکردەوە. <ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=caMNee9ybUQC&q=Suppressed+inventions+and+other+discoveries&pg=PP13|title=Suppressed Inventions|vauthors=Eisen J|date=2001|publisher=Penguin|isbn=978-0-399-52735-7|language=en}}</ref>لەم توێژینەوەیەدا، فرۆید ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بە بڕوای ئەو، شڵەژانی دەماریی (neurosis) لە نەخۆشە ژنەکانیدا - کە خۆی بە هیستێریا ناوزەدی کردووە - دەرەنجامی ئەو [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژییە سێکسییانە]] بووە کە لە قۆناغی منداڵیدا ڕووبەڕوویان بووەتەوە. <ref name=":1" /> فرۆید چەمکی سەرهەڵدانی نیشانە جەستەییەکانی وەک دەرەنجامێک بۆ زەبرە دەروونییەکانی قۆناغی منداڵی بە ناوی «گۆڕانی هیستێریایی - [[:en:Conversion_disorder|Hysterical conversion]]» داهێنا, <ref name=":1" /> هەروەها فرۆید ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پێویستە نەخۆشەکە لەژێر کاریگەریی خەواندنی موگناتیسیی سووکدا و لە ڕێگەی خەیاڵکردنەوە، بە زیندووترین و ڕوونترین شێوە دووبارە ئەو ئەزموونانە بچێژێتەو. <ref name=":1" /> دواتر فرۆید پێداچوونەوەی بۆ ئەم بۆچوونەی کرد و هەمواریکردەوە، کاتێک درکی بەوە کرد کە مەرج نییە دەستدرێژیی سێکسی تاکە هۆکار بێت بۆ سەرهەڵدانی شڵەژانە دەمارییەکان. پاشان ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە، سەرەڕای خودی دەستدرێژییەکە، وەهم و خەیاڵکردنی ([[فەنتازیا]]) دەستدرێژیی سێکسیش دەتوانن هۆکار بن بۆ تووشبوون بە نەخۆشییەکە، ئەگەرچی هەرگیز ئەو ئەگەرەشی ڕەت نەکردەوە کە خودی دەستدرێژییە سێکسییەکە هۆکاری نەخۆشییەکە بێت، بەڵکو تەنها ئاماژەی بەوە کرد کە ئەمە تاکە هۆکاری مەزەندەکراو نییە. <ref>{{Cite book|last=Freud|first=Sigmund|url=https://archive.org/details/inhibitionssympt0000freu|title=Inhibitions, symptoms, and anxiety|last2=Gay|first2=Peter|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-00874-6|publication-date=1989|pages=xiii|chapter=Sigmund Freud: a Brief Life}}</ref> فرۆید هەروەها یەکێک بوو لە یەکەمین پزیشکە دەروونییە دیارەکان کە بوونی نەخۆشیی هیستێریای دایە پاڵ پیاوانیش (پێی وابوو پیاوانیش تووشی هیستێریا دەبن). <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTascaRapettiCartaFadda2012">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (October 19, 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 "Women and hysteria in the history of mental health"]. ''Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health''. '''8''': <span class="nowrap">110–</span>119. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2174/1745017901208010110|10.2174/1745017901208010110]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 3480686]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576 23115576].</cite></ref> تەنانەت هیستێریای لە خودی خۆیشیدا دەستنیشان کرد، و لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە ترسی لەوە هەبووە کار و توێژینەوەکانی هێندەی تر حاڵەتەکەیان لەسەر خراپتر (ئاڵۆزتر) کردبێت. <ref name=":2" /> == تێگەیشتنە سەردەمیانەکان == بە شێوەیەکی گشتی، لە ئێستادا لە کولتووری پزیشکیی ڕۆژئاوادا هیستێریا وەک نەخۆشییەک دەستنیشان ناکرێت، بەڵکو جێگەی گیراوەتەوە بە دەستنیشانکردنی دیکەی وەکو تێکچوونەکانی گۆڕان - Conversion disorders یان تێکچوونە کاراییەکان - Functional disorders <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Reynolds EH |date=October 2012 |title=Hysteria, conversion and functional disorders: a neurological contribution to classification issues |journal=The British Journal of Psychiatry |volume=201 |issue=4 |pages=253–254 |doi=10.1192/bjp.bp.111.107219 |pmid=23028080 |doi-access=free}}</ref> کاریگەرییەکانی هیستێریا وەکو نەخۆشییەکی دەستنیشانکراو لە سەدەکانی هەژدە و نۆزدەهەمدا، شوێنەوارێکی درێژخایەنی بەجێهێشتووە لەسەر ڕێکارەکانی چارەسەری پزیشکیی تایبەت بە تەندروستیی ژنان <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref> لە دەرەوەی بواری پزیشکیش، کاتێک زاراوەی (هیستێریایی) بۆ کەسێک بەکاردەهێنرێت، دەکرێت بەو واتایە بێت کە ئەو کەسە لەڕادەبەدەر سۆزدارە، بە شێوەیەکی ناژیرانە شڵەژاوە، یان لە دۆخێکی هەڵچوون و شێتگیریدایە ([[:en:Rage_(emotion)|Frenzied]]). <ref name=":11">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/hysterical |ڕێکەوتی سەردان=2020-05-01 |وێبگە=www.oxfordlearnersdictionaries.com}}</ref> لەلایەکی دیکەوە، کاتێک ئەم زاراوەیە بۆ دۆخێک بەکاردەهێنرێت کە پەیوەندیی بە ترس و [[دڵەڕاوکێ|دڵەڕاوکێوە]] (Panic) نییە، هیستێریا بەو مانایە دێت کە دۆخەکە بە شێوەیەکی کۆنترۆڵنەکراو خۆش و پێکەنیناوییە – لێرەدا واتای شاراوەی (Connotation) زاراوەکە ئەوەیە کە دۆخەکە دەبێتە هۆی دروستبوونی پێکەنینی هیستێریایی. <ref name=":11" /> لە ئەمڕۆدا، لەوانەیە پزیشکانی دەروونی زاراوەی هیستێریا بۆ ئاماژەدان بە "ئەو ڕەفتارانەی مرۆڤ بەکاربهێنن کە تێیدا کەسەکان بە شێوازێک هەڵسوکەوت دەکەن و لاسایی تێکچوونە جەستەیی یان دەروونییەکان دەکەنەوە، بە جۆرێک کە سەرنج و چاودێریی پزیشکی و پەرستاری بۆ لای خۆیان ڕابکێشن". بەپێی بۆچوونی (ماکهیو - McHugh)، پزیشکانی دەروونی جەخت لەوە دەکەنەوە کە هیستێریا (یان "نمایشە ڕەفتارییە لاساییکەرەوەکان لە ڕووی پزیشکییەوە") زیاتر بریتییە لە "فۆرمێکی ڕوون و ئاشکرای خۆخەڵەتاندن، نەک فێڵبازی و ساختەکاری". <ref name=":17">{{Cite book|last=McHugh|first=Paul R.|title=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|date=2008|publisher=Dana Press|isbn=978-1-932594-39-3|location=New York|page=153}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} aojuau1vg9gm5qqu5x2e9xqqqdwfmgu 1590554 1590550 2026-06-15T16:00:30Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Hysteria}} 1590554 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Drawings_of_a_woman_in_catalepsy_by_Albert_Londe.jpg|alt=refer to caption|وێنۆک|وێنایەکی ساڵی ١٨٩٣ی ژنێک کە تووشی هیستێریا بووە]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" />'''هیستێریا''' زاراوەیەکە کە بە واتای هەڵچوونێکی سۆزداریی لەڕادەبەدەر و کۆنترۆڵنەکراو دێت، و دەکرێت ئاماژە بێت بۆ حاڵەتێکی کاتیی دەروونی یان سۆزداری. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Basavarajappa |یەکەم=Chethan |دوایین٢=Dahale |یەکەم٢=Ajit Bhalchandra |دوایین٣=Desai |یەکەم٣=Geetha |ساڵ=٢٠٢٠|سەردێڕ=Evolution of bodily distress disorders |journal=Current Opinion in Psychiatry |بەرگ=٣٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٤٧–٤٥٠|doi=10.1097/YCO.0000000000000630 |issn=0951-7367 |pmid=٣٢٧٠١٥٢٠|s2cid=220731306}}</ref> لە سەدەی نۆزدەهەمدا، هیستێریای ژنان وەک نەخۆشییەکی جەستەییی دەستنیشانکراو لە ژناندا سەیر دەکرا. وا مەزەندە دەکرێت کە بنەمای ئەم دەستنیشانکردنە لەسەر ئەو باوەڕە بووە کە ژنان زیاتر ئامادەییان تێدایە بۆ تووشبوون بە حاڵەتە دەروونی و ڕەفتارییەکان, کە ئەمەش لێکدانەوەیەکە لەسەر بنەمای جیاوازیی نێوان ڕەگەزەکان لە کاتی کاردانەوەیان بەرامبەر بە [[فشاری دەروونی]]. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chaplin TM, Hong K, Bergquist K, Sinha R |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Gender differences in response to emotional stress: an assessment across subjective, behavioral, and physiological domains and relations to alcohol craving |journal=Alcoholism: Clinical and Experimental Research |بەرگ=٣٢|issue=7 |پەڕەکان=١٢٤٢–١٢٥٠|doi=10.1111/j.1530-0277.2008.00679.x |pmc=٢٥٧٥٠١٨|pmid=١٨٤٨٢١٦٣}}</ref> لە سەدەی بیستەمدا، ئەم تێڕوانینە گۆڕدرا کە وەک نەخۆشییەکی دەروونی سەیر بکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Counselling Skills for Working with Gender Diversity and Identity|vauthors=Beattie M, Lenihan P|بڵاوکەرەوە=Jessica Kingsley Publishers|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨١٧٨٥٩٢٧٤١٦|شوێن=London|پەڕەکان=٨٣}}</ref> پزیشکە کاریگەرەکانی وەک [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] و ژان مارتن شارکۆت لێکۆڵینەکانیان تەرخان کردبوو بۆ نەخۆشانی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |بەرگ=٥|issue=4 |پەڕەکان=٤٩٦–٥١٧|doi=10.3390/bs5040496 |pmc=٤٦٩٥٧٧٥|pmid=٢٦٥٦١٨٣٦|doi-access=free}}</ref> لە ئێستادا، زۆربەی پزیشکان هیستێریا وەک حاڵەتێکی پزیشکی قبوڵ ناکەن. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|سەردێڕ=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٦٠٥٦١-٦}}</ref> لە ئەمڕۆدا، ڕەنگە پزیشکانی دەروونی ئەم زاراوەیە بەکاربهێنن بۆ ئاماژەدان بەو ڕەفتارانەی کە تێیدا نەخۆشەکان "لاسایی ئەو نەخۆشییە جەستەیی یان دەروونییانە دەکەنەوە بە جۆرێک کە سەرنجی چواردەور بۆ خۆیان ڕابکێشن"، کە زۆرجار ئەمەش وەک خۆخەڵەتاندنێکە نەوەک هەوڵدان بۆ فێڵکردن یان ساختەکاری. <ref name=":17">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McHugh|یەکەم=Paul R.|سەردێڕ=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Dana Press|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٢٥٩٤-٣٩-٣|شوێن=New York|پەڕە=١٥٣}}</ref> دەستنیشانکردنە گشتییەکەی هیستێریا دابەش کراوە بەسەر چەندین پۆلێنی پزیشکیی جۆراوجۆردا، وەک [[فێ]] (epilepsy)، تێکچوونی کەسایەتیی نواندنکارانە (histrionic personality disorder)، تێکچوونەکانی گۆڕین (conversion disorders)، تێکچوونە دابڕانەکان (dissociative disorders)، یان حاڵەتە پزیشکییەکانی تر. <ref name=":0" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Slater E |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٦٥|سەردێڕ=Diagnosis of "Hysteria" |journal=British Medical Journal |بەرگ=١|issue=5447 |پەڕەکان=١٣٩٥–١٣٩٩|doi=10.1136/bmj.1.5447.1395 |pmc=٢١٦٦٣٠٠|pmid=١٤٢٨٦٩٩٨}}</ref> جگە لەوەش، هەڵبژاردنی شێوازی ژیانکردن، نموونە بڕیاری نەکردنی هاوسەرگیری، چیتر بە نیشانەکانی تێکچوونی دەروونی وەک هیستێریا نازانرێت. <ref name=":0" /> == مێژوو == وشەی هیستێریا لە وشەی یۆنانی هیستێرا (hystera) هاتووە کە بە مانای منداڵدان (ڕەحم) دێت. کۆنترین تۆمار دەربارەی هیستێریا بۆ ساڵی ١٩٠٠ی پێش زایین دەگەڕێتەوە، کاتێک میسرییە کۆنەکان لە تۆماری [[پاپیروسی کاهوندا]] هەندێک ناڕێکی ڕەفتاری لە ئافرەتانی پێگەشتوو تۆمار کرد. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |بەرگ=٨|پەڕەکان=١١٠–١١٩|doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=٣٤٨٠٦٨٦|pmid=٢٣١١٥٥٧٦}}</ref> میسرییەکان پێیان وابوو ئەو ناڕێکییە هۆکارەکەی گۆڕانی بەردەوامی شوێنی منداڵدان بوو؛ بۆیە دواتر ئەم دۆخە بە ناوی هیستێریا ناسرا. بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پزیشکانی میسر دەرمانی جۆراوجۆریان پێشنیار دەکرد. بۆ نموونە، ماددەی بەهێز و بۆنی توندیان لە نزیک ئەندامی زاوزێی ئافرەتاب دادەنا بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە شوێنی سروشتی خۆی. شێوازێکی دیکە ئەوە بوو کە ئافرەتان بۆنی ڕووەکی ناخۆشیان دەکرد یان دەرمانی تاڵیان دەخوارد، بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە بۆ بەشی خوارەوەی سک. <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|title=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|date=2019|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-60561-6}}</ref> [[پەڕگە:Pr_Charcot_DSC09405.jpg|چەپ|وێنۆک|ئاندرێ برویلێت: ''وانەیەکی کلینیکی لە [[:en:Pitié-Salpêtrière_Hospital|سالپێتریێر]]'']] == نیشانە مێژووییەکان == لە ڕووی مێژووییەوە نیشانەکانی هیستێریا جیاواز و زۆرن. <ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|سەردێڕ=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٩١٠٠١-٥|زمان=en}}</ref> <ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|سەردێڕ=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٧٢٢١-٦|زمان=en}}</ref> <ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|سەردێڕ=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|ڕێکەوت=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Company|زمان=en}}</ref> * هەناسە تەنگی * دڵەڕاوکێ * نەخەوتن * بێهۆشبوون * لەبیرچوونەوە * ئیفلیجی * ئازار * گرژبوونی ماسولکە * تووشبوون بە تەشەنوج <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=August 7, 2023 |ناونیشان=https://www.museumdermoderne.at/ausstellungen/detail/arch-of-hysteria-zwischen-wahnsinn-und-ekstase/ |place=Salzburg, Museum der Moderne}}</ref> * ڕشانەوە * کەڕبوون * جووڵەی سەیر و سەمەرە * گەشکە * هەلوەسە * بێتوانایی لە قسەکردن <ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|title=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-91001-5|language=en}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|title=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77221-6|language=en}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> * نەزۆکی <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |سەردێڕ=Female hysteria: The history of a controversial 'condition' |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١ |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == چارەسەری مێژوویی == * سێکسی ئاسایی هاوسەرگیری <ref name="mcgill">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mcgill.ca/oss/article/history-quackery/history-hysteria |سەردێڕ=The History of Hysteria |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١ |وێبگە=Office for Science and Society |زمان=en}}</ref> * دووگیانی <ref name="mcgill" /> * منداڵبوون <ref name="mcgill" /> * چارەسەری پشوودان <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-13 |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == تیۆرستە دیارەکان == === چارکۆت === لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەهەمدا، پزیشکی دەمارناسی فەڕەنسی، ژان-مارتین شارکۆ، لێکۆڵینەوەی لەسەر ئەو حاڵەتە کرد کە خۆی بە "شڵەژانی دەماریی گەورە" (neurosis) یان هیستێریا ناوی دەبرد. <ref name=":8">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mota Gomes M, Engelhardt E |date=December 2014 |title=A neurological bias in the history of hysteria: from the womb to the nervous system and Charcot |journal=Arquivos de Neuro-Psiquiatria |volume=72 |issue=12 |pages=972–975 |doi=10.1590/0004-282X20140149 |pmid=25517645 |doi-access=free}}</ref> شارکۆ ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە هیستێریا تێکچوونێکی [[فیزیۆلۆژی]] بۆماوەییە. <ref name=":8" /> ئەو لەو باوەڕەدا بوو کە هیستێریا دەبێتە هۆی پەکخستنی کارایی هەندێک ناوچەی مێشک، ئەمەش دەبێتە پاڵنەر بۆ سەرهەڵدانی ئەو نیشانە جەستەییانەی کە لە هەر نەخۆشێکدا بەدی دەکرێن. <ref name=":8" /> سەرەڕای ئەوەی شارکۆ پێی وابوو کە هیستێریا بنچینەیەکی بۆماوەیی هەیە، بەڵام هاوکات باوەڕیشی وابوو کە هۆکارە ژینگەییەکانی وەکو گوشاری دەروونی دەتوانن ببنە هاندەر (Trigger) بۆ ورووژاندن و دەرکەوتنی نەخۆشییەکە لە کەسێکدا. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=N-GZDwAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP12|title=Fits and Starts: A Genealogy of Hysteria in Modern France|vauthors=Evans M|date=2019|publisher=Cornell University Press|isbn=978-1-5017-3431-1|language=en}}</ref> شارکۆ زیاتر لە ١٢٠ توێژینەوەی حاڵەتی (Case study) سەبارەت بەو نەخۆشانە بڵاوکردەوە کە هیستێریا تیایاندا دەستنیشان کردبوو، [[:en:Marie_Wittman|ماری ویتمانیش]] یەکێک بوو لەوان. <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S9NOnuPQpeQC&q=marie+blanche+wittmann&pg=PR9|title=Medical Muses: Hysteria in Nineteenth-Century Paris|vauthors=Hustvedt A|date=2011|publisher=W.W. Norton & Company|isbn=978-0-393-08217-3|language=en}}</ref> ویتمان کە بە «شاژنی تووشبووانی هیستێریا» ناوزەد دەکرا، تاوەکو ئێستاش وەک بەناوبانگترین نەخۆشی ئەم حاڵەتە دەناسرێت. <ref name=":3" /> بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشەکانی، شارکۆ تەکنیکی [[خەواندنی موگناتیسی]] (Hypnosis)ی بەکاردەهێنا، کە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی ئەم ڕێکارە تەنها کاتێک سەرکەوتوو دەبێت کە لەسەر تووشبووانی هیستێریا جێبەجێ بکرێت. <ref name=":3" /> شارکۆ، بە بەکارهێنانی نەخۆشەکانی وەک ئامرازی نمایش، چەندین نمایشی گشتیی دراماتیکی لەسەر تووشبووانی هیستێریا و شێوازەکانی چارەسەرکردنی نەخۆشییەکە لەبەردەم ئامادەبوواندا ئەنجام دا، کە بە بۆچوونی زۆرێک لە شارەزایان، خودی ئەم جۆرە نمایشکردنانە بوونەتە هۆی دروستبوون و دەرکەوتنی زیاتری دیاردەی هیستێریاکە. <ref name=":3" /> سەرەڕای ئەوەش، شارکۆ تێبینی هەبوونی لێکچوونی کرد لە نێوان شەیتانگیری ([[:en:Spirit_possession|Demon possession]]) و هیستێریادا، هەر بۆیە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی کە «دێمۆنۆمانیا - [[:en:Dæmonomania|Demonomania]]» جۆرێکە لە نەخۆشیی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref> ڕۆمانی مێژوویی "[[ژنە شێتەکانی پاریس]] - The Madwomen of Paris"ی ساڵی ٢٠٢٤ لە نووسینی ([[:en:Jennifer_Cody_Epstein|جێنیفەر کۆدی ئیپستاین]])، بە شێوەیەکی دراماتیکی بەرجەستەی ئەزموونی ژیانی چەند ژنێک دەکات کە لە نەخۆشخانەی (سالپێتریێر - Salpêtrière) نەخۆشیی هیستێریایان تێدا دەستنیشان کرابوو. هاوکات، ڕۆمانەکە شیکاری و وردبوونەوە دەکات بۆ ئەو بەکارهێنانە مشتومڕهەڵگرەی تەکنیکی خەواندنی موگناتیسی و ئەو نمایشە گشتییانەی کە لەژێر سەرپەرشتی و چاودێریی شارکۆدا ئەنجام دەدران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/624441/the-madwomen-of-paris-by-jennifer-cody-epstein/ |ڕێکەوتی سەردان=April 3, 2025}}</ref> === فرۆید === لە ساڵی ١٨٩٦دا، دەروونشیکاری نەمسایی، [[زیگمۆند فرۆید]]، توێژینەوەیەکی لەژێر ناونیشانیهۆکارناسیی هیستێریا - [[:en:The_Aetiology_of_Hysteria|The Aetiology of Hysteria]] بڵاوکردەوە. <ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=caMNee9ybUQC&q=Suppressed+inventions+and+other+discoveries&pg=PP13|title=Suppressed Inventions|vauthors=Eisen J|date=2001|publisher=Penguin|isbn=978-0-399-52735-7|language=en}}</ref>لەم توێژینەوەیەدا، فرۆید ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بە بڕوای ئەو، شڵەژانی دەماریی (neurosis) لە نەخۆشە ژنەکانیدا - کە خۆی بە هیستێریا ناوزەدی کردووە - دەرەنجامی ئەو [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژییە سێکسییانە]] بووە کە لە قۆناغی منداڵیدا ڕووبەڕوویان بووەتەوە. <ref name=":1" /> فرۆید چەمکی سەرهەڵدانی نیشانە جەستەییەکانی وەک دەرەنجامێک بۆ زەبرە دەروونییەکانی قۆناغی منداڵی بە ناوی «گۆڕانی هیستێریایی - [[:en:Conversion_disorder|Hysterical conversion]]» داهێنا, <ref name=":1" /> هەروەها فرۆید ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پێویستە نەخۆشەکە لەژێر کاریگەریی خەواندنی موگناتیسیی سووکدا و لە ڕێگەی خەیاڵکردنەوە، بە زیندووترین و ڕوونترین شێوە دووبارە ئەو ئەزموونانە بچێژێتەو. <ref name=":1" /> دواتر فرۆید پێداچوونەوەی بۆ ئەم بۆچوونەی کرد و هەمواریکردەوە، کاتێک درکی بەوە کرد کە مەرج نییە دەستدرێژیی سێکسی تاکە هۆکار بێت بۆ سەرهەڵدانی شڵەژانە دەمارییەکان. پاشان ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە، سەرەڕای خودی دەستدرێژییەکە، وەهم و خەیاڵکردنی ([[فەنتازیا]]) دەستدرێژیی سێکسیش دەتوانن هۆکار بن بۆ تووشبوون بە نەخۆشییەکە، ئەگەرچی هەرگیز ئەو ئەگەرەشی ڕەت نەکردەوە کە خودی دەستدرێژییە سێکسییەکە هۆکاری نەخۆشییەکە بێت، بەڵکو تەنها ئاماژەی بەوە کرد کە ئەمە تاکە هۆکاری مەزەندەکراو نییە. <ref>{{Cite book|last=Freud|first=Sigmund|url=https://archive.org/details/inhibitionssympt0000freu|title=Inhibitions, symptoms, and anxiety|last2=Gay|first2=Peter|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-00874-6|publication-date=1989|pages=xiii|chapter=Sigmund Freud: a Brief Life}}</ref> فرۆید هەروەها یەکێک بوو لە یەکەمین پزیشکە دەروونییە دیارەکان کە بوونی نەخۆشیی هیستێریای دایە پاڵ پیاوانیش (پێی وابوو پیاوانیش تووشی هیستێریا دەبن). <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTascaRapettiCartaFadda2012">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (October 19, 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 "Women and hysteria in the history of mental health"]. ''Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health''. '''8''': <span class="nowrap">110–</span>119. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2174/1745017901208010110|10.2174/1745017901208010110]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 3480686]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576 23115576].</cite></ref> تەنانەت هیستێریای لە خودی خۆیشیدا دەستنیشان کرد، و لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە ترسی لەوە هەبووە کار و توێژینەوەکانی هێندەی تر حاڵەتەکەیان لەسەر خراپتر (ئاڵۆزتر) کردبێت. <ref name=":2" /> == تێگەیشتنە سەردەمیانەکان == بە شێوەیەکی گشتی، لە ئێستادا لە کولتووری پزیشکیی ڕۆژئاوادا هیستێریا وەک نەخۆشییەک دەستنیشان ناکرێت، بەڵکو جێگەی گیراوەتەوە بە دەستنیشانکردنی دیکەی وەکو تێکچوونەکانی گۆڕان - Conversion disorders یان تێکچوونە کاراییەکان - Functional disorders <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Reynolds EH |date=October 2012 |title=Hysteria, conversion and functional disorders: a neurological contribution to classification issues |journal=The British Journal of Psychiatry |volume=201 |issue=4 |pages=253–254 |doi=10.1192/bjp.bp.111.107219 |pmid=23028080 |doi-access=free}}</ref> کاریگەرییەکانی هیستێریا وەکو نەخۆشییەکی دەستنیشانکراو لە سەدەکانی هەژدە و نۆزدەهەمدا، شوێنەوارێکی درێژخایەنی بەجێهێشتووە لەسەر ڕێکارەکانی چارەسەری پزیشکیی تایبەت بە تەندروستیی ژنان <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref> لە دەرەوەی بواری پزیشکیش، کاتێک زاراوەی (هیستێریایی) بۆ کەسێک بەکاردەهێنرێت، دەکرێت بەو واتایە بێت کە ئەو کەسە لەڕادەبەدەر سۆزدارە، بە شێوەیەکی ناژیرانە شڵەژاوە، یان لە دۆخێکی هەڵچوون و شێتگیریدایە ([[:en:Rage_(emotion)|Frenzied]]). <ref name=":11">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/hysterical |ڕێکەوتی سەردان=2020-05-01 |وێبگە=www.oxfordlearnersdictionaries.com}}</ref> لەلایەکی دیکەوە، کاتێک ئەم زاراوەیە بۆ دۆخێک بەکاردەهێنرێت کە پەیوەندیی بە ترس و [[دڵەڕاوکێ|دڵەڕاوکێوە]] (Panic) نییە، هیستێریا بەو مانایە دێت کە دۆخەکە بە شێوەیەکی کۆنترۆڵنەکراو خۆش و پێکەنیناوییە – لێرەدا واتای شاراوەی (Connotation) زاراوەکە ئەوەیە کە دۆخەکە دەبێتە هۆی دروستبوونی پێکەنینی هیستێریایی. <ref name=":11" /> لە ئەمڕۆدا، لەوانەیە پزیشکانی دەروونی زاراوەی هیستێریا بۆ ئاماژەدان بە "ئەو ڕەفتارانەی مرۆڤ بەکاربهێنن کە تێیدا کەسەکان بە شێوازێک هەڵسوکەوت دەکەن و لاسایی تێکچوونە جەستەیی یان دەروونییەکان دەکەنەوە، بە جۆرێک کە سەرنج و چاودێریی پزیشکی و پەرستاری بۆ لای خۆیان ڕابکێشن". بەپێی بۆچوونی (ماکهیو - McHugh)، پزیشکانی دەروونی جەخت لەوە دەکەنەوە کە هیستێریا (یان "نمایشە ڕەفتارییە لاساییکەرەوەکان لە ڕووی پزیشکییەوە") زیاتر بریتییە لە "فۆرمێکی ڕوون و ئاشکرای خۆخەڵەتاندن، نەک فێڵبازی و ساختەکاری". <ref name=":17">{{Cite book|last=McHugh|first=Paul R.|title=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|date=2008|publisher=Dana Press|isbn=978-1-932594-39-3|location=New York|page=153}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hysteria}} [[پۆل:مناڵدان]] [[پۆل:سۆزەکان]] [[پۆل:ترس]] sig9xe6zwpikishulwsrbklg1wh5uhr 1590648 1590554 2026-06-15T20:03:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1590648 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Drawings_of_a_woman_in_catalepsy_by_Albert_Londe.jpg|alt=refer to caption|وێنۆک|وێنایەکی ساڵی ١٨٩٣ی ژنێک کە تووشی هیستێریا بووە]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" />'''هیستێریا''' زاراوەیەکە کە بە واتای هەڵچوونێکی سۆزداریی لەڕادەبەدەر و کۆنترۆڵنەکراو دێت، و دەکرێت ئاماژە بێت بۆ حاڵەتێکی کاتیی دەروونی یان سۆزداری. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Basavarajappa |یەکەم=Chethan |دوایین٢=Dahale |یەکەم٢=Ajit Bhalchandra |دوایین٣=Desai |یەکەم٣=Geetha |ساڵ=٢٠٢٠|سەردێڕ=Evolution of bodily distress disorders |journal=Current Opinion in Psychiatry |بەرگ=٣٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٤٧–٤٥٠|doi=10.1097/YCO.0000000000000630 |issn=0951-7367 |pmid=٣٢٧٠١٥٢٠|s2cid=220731306}}</ref> لە سەدەی نۆزدەهەمدا، هیستێریای ژنان وەک نەخۆشییەکی جەستەییی دەستنیشانکراو لە ژناندا سەیر دەکرا. وا مەزەندە دەکرێت کە بنەمای ئەم دەستنیشانکردنە لەسەر ئەو باوەڕە بووە کە ژنان زیاتر ئامادەییان تێدایە بۆ تووشبوون بە حاڵەتە دەروونی و ڕەفتارییەکان, کە ئەمەش لێکدانەوەیەکە لەسەر بنەمای جیاوازیی نێوان ڕەگەزەکان لە کاتی کاردانەوەیان بەرامبەر بە [[فشاری دەروونی]]. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chaplin TM, Hong K, Bergquist K, Sinha R |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Gender differences in response to emotional stress: an assessment across subjective, behavioral, and physiological domains and relations to alcohol craving |journal=Alcoholism: Clinical and Experimental Research |بەرگ=٣٢|issue=7 |پەڕەکان=١٢٤٢–١٢٥٠|doi=10.1111/j.1530-0277.2008.00679.x |pmc=٢٥٧٥٠١٨|pmid=١٨٤٨٢١٦٣}}</ref> لە سەدەی بیستەمدا، ئەم تێڕوانینە گۆڕدرا کە وەک نەخۆشییەکی دەروونی سەیر بکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Counselling Skills for Working with Gender Diversity and Identity|vauthors=Beattie M, Lenihan P|بڵاوکەرەوە=Jessica Kingsley Publishers|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨١٧٨٥٩٢٧٤١٦|شوێن=London|پەڕەکان=٨٣}}</ref> پزیشکە کاریگەرەکانی وەک [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] و ژان مارتن شارکۆت لێکۆڵینەکانیان تەرخان کردبوو بۆ نەخۆشانی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |بەرگ=٥|issue=4 |پەڕەکان=٤٩٦–٥١٧|doi=10.3390/bs5040496 |pmc=٤٦٩٥٧٧٥|pmid=٢٦٥٦١٨٣٦|doi-access=free}}</ref> لە ئێستادا، زۆربەی پزیشکان هیستێریا وەک حاڵەتێکی پزیشکی قبوڵ ناکەن. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|سەردێڕ=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٦٠٥٦١-٦}}</ref> لە ئەمڕۆدا، ڕەنگە پزیشکانی دەروونی ئەم زاراوەیە بەکاربهێنن بۆ ئاماژەدان بەو ڕەفتارانەی کە تێیدا نەخۆشەکان "لاسایی ئەو نەخۆشییە جەستەیی یان دەروونییانە دەکەنەوە بە جۆرێک کە سەرنجی چواردەور بۆ خۆیان ڕابکێشن"، کە زۆرجار ئەمەش وەک خۆخەڵەتاندنێکە نەوەک هەوڵدان بۆ فێڵکردن یان ساختەکاری. <ref name=":17">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McHugh|یەکەم=Paul R.|سەردێڕ=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Dana Press|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٢٥٩٤-٣٩-٣|شوێن=New York|پەڕە=١٥٣}}</ref> دەستنیشانکردنە گشتییەکەی هیستێریا دابەش کراوە بەسەر چەندین پۆلێنی پزیشکیی جۆراوجۆردا، وەک [[فێ]] (epilepsy)، تێکچوونی کەسایەتیی نواندنکارانە (histrionic personality disorder)، تێکچوونەکانی گۆڕین (conversion disorders)، تێکچوونە دابڕانەکان (dissociative disorders)، یان حاڵەتە پزیشکییەکانی تر. <ref name=":0" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Slater E |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٦٥|سەردێڕ=Diagnosis of "Hysteria" |journal=British Medical Journal |بەرگ=١|issue=5447 |پەڕەکان=١٣٩٥–١٣٩٩|doi=10.1136/bmj.1.5447.1395 |pmc=٢١٦٦٣٠٠|pmid=١٤٢٨٦٩٩٨}}</ref> جگە لەوەش، هەڵبژاردنی شێوازی ژیانکردن، نموونە بڕیاری نەکردنی هاوسەرگیری، چیتر بە نیشانەکانی تێکچوونی دەروونی وەک هیستێریا نازانرێت. <ref name=":0" /> == مێژوو == وشەی هیستێریا لە وشەی یۆنانی هیستێرا (hystera) هاتووە کە بە مانای منداڵدان (ڕەحم) دێت. کۆنترین تۆمار دەربارەی هیستێریا بۆ ساڵی ١٩٠٠ی پێش زایین دەگەڕێتەوە، کاتێک میسرییە کۆنەکان لە تۆماری [[پاپیروسی کاهوندا]] هەندێک ناڕێکی ڕەفتاری لە ئافرەتانی پێگەشتوو تۆمار کرد. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |بەرگ=٨|پەڕەکان=١١٠–١١٩|doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=٣٤٨٠٦٨٦|pmid=٢٣١١٥٥٧٦}}</ref> میسرییەکان پێیان وابوو ئەو ناڕێکییە هۆکارەکەی گۆڕانی بەردەوامی شوێنی منداڵدان بوو؛ بۆیە دواتر ئەم دۆخە بە ناوی هیستێریا ناسرا. بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پزیشکانی میسر دەرمانی جۆراوجۆریان پێشنیار دەکرد. بۆ نموونە، ماددەی بەهێز و بۆنی توندیان لە نزیک ئەندامی زاوزێی ئافرەتاب دادەنا بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە شوێنی سروشتی خۆی. شێوازێکی دیکە ئەوە بوو کە ئافرەتان بۆنی ڕووەکی ناخۆشیان دەکرد یان دەرمانی تاڵیان دەخوارد، بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە بۆ بەشی خوارەوەی سک. <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|title=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|date=2019|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-60561-6}}</ref> [[پەڕگە:Pr_Charcot_DSC09405.jpg|چەپ|وێنۆک|ئاندرێ برویلێت: ''وانەیەکی کلینیکی لە [[:en:Pitié-Salpêtrière_Hospital|سالپێتریێر]]'']] == نیشانە مێژووییەکان == لە ڕووی مێژووییەوە نیشانەکانی هیستێریا جیاواز و زۆرن. <ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|سەردێڕ=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٩١٠٠١-٥|زمان=en}}</ref> <ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|سەردێڕ=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٧٢٢١-٦|زمان=en}}</ref> <ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|سەردێڕ=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|ڕێکەوت=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Company|زمان=en}}</ref> * هەناسە تەنگی * دڵەڕاوکێ * نەخەوتن * بێهۆشبوون * لەبیرچوونەوە * ئیفلیجی * ئازار * گرژبوونی ماسولکە * تووشبوون بە تەشەنوج <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=August 7, 2023 |ناونیشان=https://www.museumdermoderne.at/ausstellungen/detail/arch-of-hysteria-zwischen-wahnsinn-und-ekstase/ |place=Salzburg, Museum der Moderne}}</ref> * ڕشانەوە * کەڕبوون * جووڵەی سەیر و سەمەرە * گەشکە * هەلوەسە * بێتوانایی لە قسەکردن <ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|title=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-91001-5|language=en}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|title=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77221-6|language=en}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> * نەزۆکی <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |سەردێڕ=Female hysteria: The history of a controversial 'condition' |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١ |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == چارەسەری مێژوویی == * سێکسی ئاسایی هاوسەرگیری <ref name="mcgill">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mcgill.ca/oss/article/history-quackery/history-hysteria |سەردێڕ=The History of Hysteria |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١ |وێبگە=Office for Science and Society |زمان=en}}</ref> * دووگیانی <ref name="mcgill" /> * منداڵبوون <ref name="mcgill" /> * چارەسەری پشوودان <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-13 |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == تیۆرستە دیارەکان == === چارکۆت === لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەهەمدا، پزیشکی دەمارناسی فەڕەنسی، ژان-مارتین شارکۆ، لێکۆڵینەوەی لەسەر ئەو حاڵەتە کرد کە خۆی بە "شڵەژانی دەماریی گەورە" (neurosis) یان هیستێریا ناوی دەبرد. <ref name=":8">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mota Gomes M, Engelhardt E |date=December 2014 |title=A neurological bias in the history of hysteria: from the womb to the nervous system and Charcot |journal=Arquivos de Neuro-Psiquiatria |volume=72 |issue=12 |pages=972–975 |doi=10.1590/0004-282X20140149 |pmid=25517645 |doi-access=free}}</ref> شارکۆ ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە هیستێریا تێکچوونێکی [[فیزیۆلۆژی]] بۆماوەییە. <ref name=":8" /> ئەو لەو باوەڕەدا بوو کە هیستێریا دەبێتە هۆی پەکخستنی کارایی هەندێک ناوچەی مێشک، ئەمەش دەبێتە پاڵنەر بۆ سەرهەڵدانی ئەو نیشانە جەستەییانەی کە لە هەر نەخۆشێکدا بەدی دەکرێن. <ref name=":8" /> سەرەڕای ئەوەی شارکۆ پێی وابوو کە هیستێریا بنچینەیەکی بۆماوەیی هەیە، بەڵام هاوکات باوەڕیشی وابوو کە هۆکارە ژینگەییەکانی وەکو گوشاری دەروونی دەتوانن ببنە هاندەر (Trigger) بۆ ورووژاندن و دەرکەوتنی نەخۆشییەکە لە کەسێکدا. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=N-GZDwAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP12|title=Fits and Starts: A Genealogy of Hysteria in Modern France|vauthors=Evans M|date=2019|publisher=Cornell University Press|isbn=978-1-5017-3431-1|language=en}}</ref> شارکۆ زیاتر لە ١٢٠ توێژینەوەی حاڵەتی (Case study) سەبارەت بەو نەخۆشانە بڵاوکردەوە کە هیستێریا تیایاندا دەستنیشان کردبوو، [[:en:Marie_Wittman|ماری ویتمانیش]] یەکێک بوو لەوان. <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S9NOnuPQpeQC&q=marie+blanche+wittmann&pg=PR9|title=Medical Muses: Hysteria in Nineteenth-Century Paris|vauthors=Hustvedt A|date=2011|publisher=W.W. Norton & Company|isbn=978-0-393-08217-3|language=en}}</ref> ویتمان کە بە «شاژنی تووشبووانی هیستێریا» ناوزەد دەکرا، تاوەکو ئێستاش وەک بەناوبانگترین نەخۆشی ئەم حاڵەتە دەناسرێت. <ref name=":3" /> بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشەکانی، شارکۆ تەکنیکی [[خەواندنی موگناتیسی]] (Hypnosis)ی بەکاردەهێنا، کە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی ئەم ڕێکارە تەنها کاتێک سەرکەوتوو دەبێت کە لەسەر تووشبووانی هیستێریا جێبەجێ بکرێت. <ref name=":3" /> شارکۆ، بە بەکارهێنانی نەخۆشەکانی وەک ئامرازی نمایش، چەندین نمایشی گشتیی دراماتیکی لەسەر تووشبووانی هیستێریا و شێوازەکانی چارەسەرکردنی نەخۆشییەکە لەبەردەم ئامادەبوواندا ئەنجام دا، کە بە بۆچوونی زۆرێک لە شارەزایان، خودی ئەم جۆرە نمایشکردنانە بوونەتە هۆی دروستبوون و دەرکەوتنی زیاتری دیاردەی هیستێریاکە. <ref name=":3" /> سەرەڕای ئەوەش، شارکۆ تێبینی هەبوونی لێکچوونی کرد لە نێوان شەیتانگیری ([[:en:Spirit_possession|Demon possession]]) و هیستێریادا، هەر بۆیە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی کە «دێمۆنۆمانیا - [[:en:Dæmonomania|Demonomania]]» جۆرێکە لە نەخۆشیی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref> ڕۆمانی مێژوویی "[[ژنە شێتەکانی پاریس]] - The Madwomen of Paris"ی ساڵی ٢٠٢٤ لە نووسینی ([[:en:Jennifer_Cody_Epstein|جێنیفەر کۆدی ئیپستاین]])، بە شێوەیەکی دراماتیکی بەرجەستەی ئەزموونی ژیانی چەند ژنێک دەکات کە لە نەخۆشخانەی (سالپێتریێر - Salpêtrière) نەخۆشیی هیستێریایان تێدا دەستنیشان کرابوو. هاوکات، ڕۆمانەکە شیکاری و وردبوونەوە دەکات بۆ ئەو بەکارهێنانە مشتومڕهەڵگرەی تەکنیکی خەواندنی موگناتیسی و ئەو نمایشە گشتییانەی کە لەژێر سەرپەرشتی و چاودێریی شارکۆدا ئەنجام دەدران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/624441/the-madwomen-of-paris-by-jennifer-cody-epstein/ |ڕێکەوتی سەردان=April 3, 2025}}</ref> === فرۆید === لە ساڵی ١٨٩٦دا، دەروونشیکاری نەمسایی، [[زیگمۆند فرۆید]]، توێژینەوەیەکی لەژێر ناونیشانیهۆکارناسیی هیستێریا - [[:en:The_Aetiology_of_Hysteria|The Aetiology of Hysteria]] بڵاوکردەوە. <ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=caMNee9ybUQC&q=Suppressed+inventions+and+other+discoveries&pg=PP13|title=Suppressed Inventions|vauthors=Eisen J|date=2001|publisher=Penguin|isbn=978-0-399-52735-7|language=en}}</ref>لەم توێژینەوەیەدا، فرۆید ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بە بڕوای ئەو، شڵەژانی دەماریی (neurosis) لە نەخۆشە ژنەکانیدا - کە خۆی بە هیستێریا ناوزەدی کردووە - دەرەنجامی ئەو [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژییە سێکسییانە]] بووە کە لە قۆناغی منداڵیدا ڕووبەڕوویان بووەتەوە. <ref name=":1" /> فرۆید چەمکی سەرهەڵدانی نیشانە جەستەییەکانی وەک دەرەنجامێک بۆ زەبرە دەروونییەکانی قۆناغی منداڵی بە ناوی «گۆڕانی هیستێریایی - [[:en:Conversion_disorder|Hysterical conversion]]» داهێنا, <ref name=":1" /> هەروەها فرۆید ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پێویستە نەخۆشەکە لەژێر کاریگەریی خەواندنی موگناتیسیی سووکدا و لە ڕێگەی خەیاڵکردنەوە، بە زیندووترین و ڕوونترین شێوە دووبارە ئەو ئەزموونانە بچێژێتەو. <ref name=":1" /> دواتر فرۆید پێداچوونەوەی بۆ ئەم بۆچوونەی کرد و هەمواریکردەوە، کاتێک درکی بەوە کرد کە مەرج نییە دەستدرێژیی سێکسی تاکە هۆکار بێت بۆ سەرهەڵدانی شڵەژانە دەمارییەکان. پاشان ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە، سەرەڕای خودی دەستدرێژییەکە، وەهم و خەیاڵکردنی ([[فەنتازیا]]) دەستدرێژیی سێکسیش دەتوانن هۆکار بن بۆ تووشبوون بە نەخۆشییەکە، ئەگەرچی هەرگیز ئەو ئەگەرەشی ڕەت نەکردەوە کە خودی دەستدرێژییە سێکسییەکە هۆکاری نەخۆشییەکە بێت، بەڵکو تەنها ئاماژەی بەوە کرد کە ئەمە تاکە هۆکاری مەزەندەکراو نییە. <ref>{{Cite book|last=Freud|first=Sigmund|url=https://archive.org/details/inhibitionssympt0000freu|title=Inhibitions, symptoms, and anxiety|last2=Gay|first2=Peter|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-00874-6|publication-date=1989|pages=xiii|chapter=Sigmund Freud: a Brief Life}}</ref> فرۆید هەروەها یەکێک بوو لە یەکەمین پزیشکە دەروونییە دیارەکان کە بوونی نەخۆشیی هیستێریای دایە پاڵ پیاوانیش (پێی وابوو پیاوانیش تووشی هیستێریا دەبن). <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTascaRapettiCartaFadda2012">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (October 19, 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 "Women and hysteria in the history of mental health"]. ''Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health''. '''8''': <span class="nowrap">110–</span>119. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2174/1745017901208010110|10.2174/1745017901208010110]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 3480686]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576 23115576].</cite></ref> تەنانەت هیستێریای لە خودی خۆیشیدا دەستنیشان کرد، و لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە ترسی لەوە هەبووە کار و توێژینەوەکانی هێندەی تر حاڵەتەکەیان لەسەر خراپتر (ئاڵۆزتر) کردبێت. <ref name=":2" /> == تێگەیشتنە سەردەمیانەکان == بە شێوەیەکی گشتی، لە ئێستادا لە کولتووری پزیشکیی ڕۆژئاوادا هیستێریا وەک نەخۆشییەک دەستنیشان ناکرێت، بەڵکو جێگەی گیراوەتەوە بە دەستنیشانکردنی دیکەی وەکو تێکچوونەکانی گۆڕان - Conversion disorders یان تێکچوونە کاراییەکان - Functional disorders <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Reynolds EH |date=October 2012 |title=Hysteria, conversion and functional disorders: a neurological contribution to classification issues |journal=The British Journal of Psychiatry |volume=201 |issue=4 |pages=253–254 |doi=10.1192/bjp.bp.111.107219 |pmid=23028080 |doi-access=free}}</ref> کاریگەرییەکانی هیستێریا وەکو نەخۆشییەکی دەستنیشانکراو لە سەدەکانی هەژدە و نۆزدەهەمدا، شوێنەوارێکی درێژخایەنی بەجێهێشتووە لەسەر ڕێکارەکانی چارەسەری پزیشکیی تایبەت بە تەندروستیی ژنان <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref> لە دەرەوەی بواری پزیشکیش، کاتێک زاراوەی (هیستێریایی) بۆ کەسێک بەکاردەهێنرێت، دەکرێت بەو واتایە بێت کە ئەو کەسە لەڕادەبەدەر سۆزدارە، بە شێوەیەکی ناژیرانە شڵەژاوە، یان لە دۆخێکی هەڵچوون و شێتگیریدایە ([[:en:Rage_(emotion)|Frenzied]]). <ref name=":11">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/hysterical |ڕێکەوتی سەردان=2020-05-01 |وێبگە=www.oxfordlearnersdictionaries.com}}</ref> لەلایەکی دیکەوە، کاتێک ئەم زاراوەیە بۆ دۆخێک بەکاردەهێنرێت کە پەیوەندیی بە ترس و [[دڵەڕاوکێ|دڵەڕاوکێوە]] (Panic) نییە، هیستێریا بەو مانایە دێت کە دۆخەکە بە شێوەیەکی کۆنترۆڵنەکراو خۆش و پێکەنیناوییە – لێرەدا واتای شاراوەی (Connotation) زاراوەکە ئەوەیە کە دۆخەکە دەبێتە هۆی دروستبوونی پێکەنینی هیستێریایی. <ref name=":11" /> لە ئەمڕۆدا، لەوانەیە پزیشکانی دەروونی زاراوەی هیستێریا بۆ ئاماژەدان بە "ئەو ڕەفتارانەی مرۆڤ بەکاربهێنن کە تێیدا کەسەکان بە شێوازێک هەڵسوکەوت دەکەن و لاسایی تێکچوونە جەستەیی یان دەروونییەکان دەکەنەوە، بە جۆرێک کە سەرنج و چاودێریی پزیشکی و پەرستاری بۆ لای خۆیان ڕابکێشن". بەپێی بۆچوونی (ماکهیو - McHugh)، پزیشکانی دەروونی جەخت لەوە دەکەنەوە کە هیستێریا (یان "نمایشە ڕەفتارییە لاساییکەرەوەکان لە ڕووی پزیشکییەوە") زیاتر بریتییە لە "فۆرمێکی ڕوون و ئاشکرای خۆخەڵەتاندن، نەک فێڵبازی و ساختەکاری". <ref name=":17">{{Cite book|last=McHugh|first=Paul R.|title=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|date=2008|publisher=Dana Press|isbn=978-1-932594-39-3|location=New York|page=153}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hysteria}} [[پۆل:مناڵدان]] [[پۆل:سۆزەکان]] [[پۆل:ترس]] mprzzg6r62zs6ybh0jbmc5y3sx558l3 1590754 1590648 2026-06-16T07:18:07Z Rahel khdhr 75558 Created by translating the section "History" from the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1359371636|Hysteria]]" 1590754 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Drawings_of_a_woman_in_catalepsy_by_Albert_Londe.jpg|alt=refer to caption|وێنۆک|وێنایەکی ساڵی ١٨٩٣ی ژنێک کە تووشی هیستێریا بووە]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" />'''هیستێریا''' زاراوەیەکە کە بە واتای هەڵچوونێکی سۆزداریی لەڕادەبەدەر و کۆنترۆڵنەکراو دێت، و دەکرێت ئاماژە بێت بۆ حاڵەتێکی کاتیی دەروونی یان سۆزداری. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Basavarajappa |یەکەم=Chethan |دوایین٢=Dahale |یەکەم٢=Ajit Bhalchandra |دوایین٣=Desai |یەکەم٣=Geetha |ساڵ=٢٠٢٠|سەردێڕ=Evolution of bodily distress disorders |journal=Current Opinion in Psychiatry |بەرگ=٣٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٤٧–٤٥٠|doi=10.1097/YCO.0000000000000630 |issn=0951-7367 |pmid=٣٢٧٠١٥٢٠|s2cid=220731306}}</ref> لە سەدەی نۆزدەهەمدا، هیستێریای ژنان وەک نەخۆشییەکی جەستەییی دەستنیشانکراو لە ژناندا سەیر دەکرا. وا مەزەندە دەکرێت کە بنەمای ئەم دەستنیشانکردنە لەسەر ئەو باوەڕە بووە کە ژنان زیاتر ئامادەییان تێدایە بۆ تووشبوون بە حاڵەتە دەروونی و ڕەفتارییەکان, کە ئەمەش لێکدانەوەیەکە لەسەر بنەمای جیاوازیی نێوان ڕەگەزەکان لە کاتی کاردانەوەیان بەرامبەر بە [[فشاری دەروونی]]. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chaplin TM, Hong K, Bergquist K, Sinha R |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Gender differences in response to emotional stress: an assessment across subjective, behavioral, and physiological domains and relations to alcohol craving |journal=Alcoholism: Clinical and Experimental Research |بەرگ=٣٢|issue=7 |پەڕەکان=١٢٤٢–١٢٥٠|doi=10.1111/j.1530-0277.2008.00679.x |pmc=٢٥٧٥٠١٨|pmid=١٨٤٨٢١٦٣}}</ref> لە سەدەی بیستەمدا، ئەم تێڕوانینە گۆڕدرا کە وەک نەخۆشییەکی دەروونی سەیر بکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Counselling Skills for Working with Gender Diversity and Identity|vauthors=Beattie M, Lenihan P|بڵاوکەرەوە=Jessica Kingsley Publishers|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨١٧٨٥٩٢٧٤١٦|شوێن=London|پەڕەکان=٨٣}}</ref> پزیشکە کاریگەرەکانی وەک [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] و ژان مارتن شارکۆت لێکۆڵینەکانیان تەرخان کردبوو بۆ نەخۆشانی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |بەرگ=٥|issue=4 |پەڕەکان=٤٩٦–٥١٧|doi=10.3390/bs5040496 |pmc=٤٦٩٥٧٧٥|pmid=٢٦٥٦١٨٣٦|doi-access=free}}</ref> لە ئێستادا، زۆربەی پزیشکان هیستێریا وەک حاڵەتێکی پزیشکی قبوڵ ناکەن. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|سەردێڕ=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٦٠٥٦١-٦}}</ref> لە ئەمڕۆدا، ڕەنگە پزیشکانی دەروونی ئەم زاراوەیە بەکاربهێنن بۆ ئاماژەدان بەو ڕەفتارانەی کە تێیدا نەخۆشەکان "لاسایی ئەو نەخۆشییە جەستەیی یان دەروونییانە دەکەنەوە بە جۆرێک کە سەرنجی چواردەور بۆ خۆیان ڕابکێشن"، کە زۆرجار ئەمەش وەک خۆخەڵەتاندنێکە نەوەک هەوڵدان بۆ فێڵکردن یان ساختەکاری. <ref name=":17">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McHugh|یەکەم=Paul R.|سەردێڕ=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Dana Press|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٢٥٩٤-٣٩-٣|شوێن=New York|پەڕە=١٥٣}}</ref> دەستنیشانکردنە گشتییەکەی هیستێریا دابەش کراوە بەسەر چەندین پۆلێنی پزیشکیی جۆراوجۆردا، وەک [[فێ]] (epilepsy)، تێکچوونی کەسایەتیی نواندنکارانە (histrionic personality disorder)، تێکچوونەکانی گۆڕین (conversion disorders)، تێکچوونە دابڕانەکان (dissociative disorders)، یان حاڵەتە پزیشکییەکانی تر. <ref name=":0" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Slater E |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٦٥|سەردێڕ=Diagnosis of "Hysteria" |journal=British Medical Journal |بەرگ=١|issue=5447 |پەڕەکان=١٣٩٥–١٣٩٩|doi=10.1136/bmj.1.5447.1395 |pmc=٢١٦٦٣٠٠|pmid=١٤٢٨٦٩٩٨}}</ref> جگە لەوەش، هەڵبژاردنی شێوازی ژیانکردن، نموونە بڕیاری نەکردنی هاوسەرگیری، چیتر بە نیشانەکانی تێکچوونی دەروونی وەک هیستێریا نازانرێت. <ref name=":0" /> == مێژوو == وشەی هیستێریا لە وشەی یۆنانی هیستێرا (hystera) هاتووە کە بە مانای منداڵدان (ڕەحم) دێت. کۆنترین تۆمار دەربارەی هیستێریا بۆ ساڵی ١٩٠٠ی پێش زایین دەگەڕێتەوە، کاتێک میسرییە کۆنەکان لە تۆماری [[پاپیروسی کاهوندا]] هەندێک ناڕێکی ڕەفتاری لە ئافرەتانی پێگەشتوو تۆمار کرد. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢|سەردێڕ=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |بەرگ=٨|پەڕەکان=١١٠–١١٩|doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=٣٤٨٠٦٨٦|pmid=٢٣١١٥٥٧٦}}</ref> میسرییەکان پێیان وابوو ئەو ناڕێکییە هۆکارەکەی گۆڕانی بەردەوامی شوێنی منداڵدان بوو؛ بۆیە دواتر ئەم دۆخە بە ناوی هیستێریا ناسرا. بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پزیشکانی میسر دەرمانی جۆراوجۆریان پێشنیار دەکرد. بۆ نموونە، ماددەی بەهێز و بۆنی توندیان لە نزیک ئەندامی زاوزێی ئافرەتاب دادەنا بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە شوێنی سروشتی خۆی. شێوازێکی دیکە ئەوە بوو کە ئافرەتان بۆنی ڕووەکی ناخۆشیان دەکرد یان دەرمانی تاڵیان دەخوارد، بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە بۆ بەشی خوارەوەی سک. <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|title=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|date=2019|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-60561-6}}</ref> [[پەڕگە:Pr_Charcot_DSC09405.jpg|چەپ|وێنۆک|ئاندرێ برویلێت: ''وانەیەکی کلینیکی لە [[:en:Pitié-Salpêtrière_Hospital|سالپێتریێر]]'']] == مێژوو == وشەی هیستێریا لە وشەی یۆنانی هیستێرا (hystera) هاتووە کە بە مانای منداڵدان (ڕەحم) دێت. کۆنترین تۆمار دەربارەی هیستێریا بۆ ساڵی ١٩٠٠ی پێش زایین دەگەڕێتەوە، کاتێک میسرییە کۆنەکان لە تۆماری [[پاپیروسی کاهوندا]] هەندێک ناڕێکی ڕەفتاری لە ئافرەتانی پێگەشتوو تۆمار کرد. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref> میسرییەکان پێیان وابوو ئەو ناڕێکییە هۆکارەکەی گۆڕانی بەردەوامی شوێنی منداڵدان بوو؛ بۆیە دواتر ئەم دۆخە بە ناوی هیستێریا ناسرا. بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پزیشکانی میسر دەرمانی جۆراوجۆریان پێشنیار دەکرد. بۆ نموونە، ماددەی بەهێز و بۆنی توندیان لە نزیک ئەندامی زاوزێی ئافرەتاب دادەنا بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە شوێنی سروشتی خۆی. شێوازێکی دیکە ئەوە بوو کە ئافرەتان بۆنی ڕووەکی ناخۆشیان دەکرد یان دەرمانی تاڵیان دەخوارد، بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە بۆ بەشی خوارەوەی سک. <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|title=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|date=2019|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-60561-6}}</ref> یۆنانییە کۆنەکان ئەو ڕوونکردنەوەیەی میسرییە کۆنەکانیان سەبارەت بە هیستێریا قبووڵ بوو؛ بەڵام لە پێناسەی خۆیاندا بۆ هیستێریا، ناتوانایی لە منداڵبوون یان نەبوونی ئارەزووی هاوسەرگیریشیان بۆ زیاد کرد. <ref name=":14">{{Cite book|last=Krasny|first=Elke|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv18dvt2d.10|title=Hysteria Activism: Feminist Collectives for the Twenty-First Century|date=2020|work=Performing Hysteria|publisher=Leuven University Press|isbn=978-94-6270-211-0|editor-last=Braun|editor-first=Johanna|series=Images and Imaginations of Hysteria|pages=125–146|chapter=Hysteria Activism|doi=10.2307/j.ctv18dvt2d.10|jstor=j.ctv18dvt2d.10|access-date=2022-12-09}}</ref> [[ئەفلاتوون]] و [[ئەرستۆ]] چەندین بۆچوونیان خستەڕوو کە دەکرێت بە گەڕانەوە بۆ دواوە (Retroactively) وەکو هیستێریا پۆلێن بکرێن. لە پەڕتووکی "تیمایۆس - [[:en:Timaeus_(dialogue)|Timaeus]]"ی ئەفلاتووندا، تیمایۆس چیرۆکێکی مەزەندەکراو (ئەفسانەیەک) سەبارەت بە گەردوون دەگێڕێتەوە کە باسی حاڵەتێکی هاوشێوەی هیستێریا لەخۆدەگرێت؛ تێیدا منداڵدان، کاتێک لە دوای کاتی سروشتیی خۆی بە نەزۆکی دەمێنێتەوە، تووشی شڵەژان دەبێت و بەناو جەستەدا وێڵ دەبێت، ئەمەش دەبێتە هۆی گیرانی ڕێڕەوەکان و دروستبوونی خنکان و چەندین نەخۆشیی جۆراوجۆر. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref> لە سەدەی پێنجەمی پێش زاییندا، [[ھیپۆکرات|هیپۆکرات]] (بوقرات) بۆ یەکەمجار زاراوەی هیستێریای بەکارهێنا. <ref name=":2" /> ڕۆمانییە کۆنەکانیش هیستێریایان دەگەڕاندەوە بۆ بوونی کێشە لە منداڵداندا؛ بەڵام ڕوونکردنەوە باوەکەی (وێڵبوونی منداڵدان)یان ڕەتکردەوە. لەبری ئەوە، ڕۆمانییەکان پێیان وابوو هیستێریا دەگەڕێتەوە بۆ نەخۆشییەکی منداڵدان یان تێکچوونێک لە کرداری زاوزێدا (بۆ نموونە: لەبارچوون، وەستانی سووڕی مانگانە، هتد). تیۆرییەکانی تایبەت بە هیستێریا لەلایەن میسری، یۆنانی، و ڕۆمانییە کۆنەکانەوە بوونە بەردی بناغەی تێگەیشتنی ڕۆژئاوا بۆ نەخۆشیی هیستێریا. <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|title=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|date=2019|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-60561-6}}</ref> بەڵام لە نێوان سەدەکانی پێنجەم و سێزدەهەمدا، زیادبوونی هەژموونی مەسیحییەت لە ڕۆژئاوای لاتینیدا تێگەیشتنی پزیشکی و گشتیی بۆ هیستێریا گۆڕی. نووسینەکانی قەشە ([[ئۆگەستین]]) ئاماژەیان بەوە دەکرد کە ئازارەکانی مرۆڤ دەرەنجامی گوناهەکانن، هەر بۆیە هیستێریا وەکو (شەیتانگیری یان شەیتان چوونە جەستە - Satanic possession) سەیر دەکرا. لەگەڵ ئەم گۆڕانکارییە لە تێڕوانین بۆ هیستێریادا، بژاردەکانی چارەسەریش گۆڕان. کەنیسە لە ڕێگەی نزاکردن، چاوەزار (Amulets)، و دەرکردنی ڕۆحە پیسەکانەوە ([[:en:Exorcism|Exorcism]]) چارەسەری نەخۆشەکانی دەکرد. لەو سەردەمەدا، نووسینەکانی وەکو پەڕتووکەکانی "ڤیاتیکۆم - Viaticum" و "پانتێگنی - Pantegni" لە نووسینی (کۆنستنتینی ئەفریقی)، ژنانی تووشبوو بە هیستێریا یان وەکو هۆکاری دروستبوونی حاڵەتی "ئامۆر هێرۆیکوس - Amor heroycus" وەسف دەکرد، کە جۆرێک بوو لە ئارەزوویەکی سێکسیی هێندە بەهێز کە دەبووە هۆی شێتبوون، نەک وەکو کەسێک کە کێشەیەکی هەبێت و پێویستی بە چارەسەر بێت. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTascaRapettiCartaFadda2012">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (October 19, 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 "Women and hysteria in the history of mental health"]. ''Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health''. '''8''': <span class="nowrap">110–</span>119. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2174/1745017901208010110|10.2174/1745017901208010110]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 3480686]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576 23115576].</cite></ref> (ترۆتا دێ ڕوگێرۆ - Trota de Ruggiero) بە یەکەمین پزیشکی ژن لە ئەوروپای مەسیحیدا و یەکەمین پزیشکی نەخۆشییەکانی ژنان دادەنرێت، هەرچەندە نەیتوانی پلەی (ماجستێر - [[:en:Magisterium|Magister]]) بەدەست بهێنێت. ئەو درکی بەوە کرد کە زۆرجار ژنان شەرم دەکەن بۆ کێشەکانی تایبەت بە ژنان سەردانی پزیشک بکەن، بۆیە دەستی کرد بە لێکۆڵینەوە لە نەخۆشییەکانی ژنان. هەروەها چارەسەری وەکو نەعنای بۆ ئەو ژنانە دەنووسی کە بەدەست هیستێریاوە دەیانناڵاند. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTascaRapettiCartaFadda2012">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (October 19, 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 "Women and hysteria in the history of mental health"]. ''Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health''. '''8''': <span class="nowrap">110–</span>119. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2174/1745017901208010110|10.2174/1745017901208010110]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 3480686]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576 23115576].</cite></ref> (هێلدێگارد ئۆڤ بینگین - Hildegard of Bingen) پزیشکێکی تری ژن بوو کە کارەکانی بەشێک بوون لە هەوڵێک بۆ یەکخستنی زانست و باوەڕ. ئەو لەگەڵ تیۆرییەکانی هیپۆکراتدا هاوڕا بوو و پێشنیاری ئەوەی کرد کە ڕەنگە هیستێریا پەیوەندیی بە بیرۆکەی "گوناهی بنەڕەتی - Original sin"یەوە هەبێت؛ پێی وابوو کە پیاوان و ژنان هەردووکیان بەرپرسیارن لە گوناهی بنەڕەتی و دەشێت هەردوو ڕەگەز تووشی هیستێریا ببن. <ref name=":2" /> سەرەڕای ئەوەش، لە سەردەمی ڕێنسانسدا، زۆرێک لە تووشبووانی هیستێریا وەکو جادووگەر مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا و ڕووبەڕووی لێکۆڵینەوە، ئەشکەنجەدان، دەرکردنی ڕۆحە پیسەکان، و لەسێدارەدان دەبوونەوە. <ref name=":9">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KYFGBQAAQBAJ&pg=PP1|title=Hysteria and Related Mental Disorders: An Approach to Psychological Medicine|vauthors=Abse DW|date=2013|publisher=Butterworth-Heinemann|isbn=978-1-4832-2166-3|language=en}}</ref> لەو ماوەیەدا، تێڕوانینی باو ئەوە بوو کە ژنان بوونەوەرێکی نزمترن، ئەمەش بەستراوەتەوە بە بۆچوونەکانی ئەرستۆ سەبارەت بە باڵادەستیی پیاوان. قەشە (تۆماس ئەکویناس) پشتگیریی لەم بیرۆکەیە دەکرد و لە پەڕتووکی (سوما سیۆلۆجیکا - Summa Theologica)دا ئاماژەی بەوە کرد کە "'هەندێک ژنی پیر' بیرخراپن؛ بە شێوەیەکی ژەهراوی و شەڕانگێزانە دەڕواننە منداڵان، و ئەو شەیتانانەی کە جادووگەرەکان ڕێککەوتنیان لەگەڵدا دەکەن، لە ڕێگەی چاوەکانیانەوە کارلێک دەکەن". <ref>{{Cite book|last=Aquinas|first=Saint Thomas|title=The "Summa theologica" of St. Thomas Aquinas|date=1845|publisher=Burns Oates & Washbourne Ltd|oclc=304350}}</ref> ئەم جۆرە ترسە لە جادووگەران و فاڵچێتی بەشێکە لە یاساکانی ڕەبەنی و داوێنپاکی کە بەسەر پیاوانی ئایینیدا سەپێنراون. <ref name=":2" /> (فیلیپ پینێڵ) پێی وابوو کە جیاوازییەکی کەم لە نێوان شێتبوون و کەسانی تەندروستدا هەیە، و بڕوای وابوو کە دەبێت خەڵک چارەسەر بکرێن ئەگەر باری تەندروستییان باش نەبوو. ئەو هیستێریای وەکو تێکچوونێکی تایبەت بە ژنان لە قەڵەم دەدا. <ref name=":2" /> لەگەڵ ئەوەشدا، لە ماوەی سەدەکانی شازدەهەم و حەڤدەهەمدا، چالاکوانان و زانایان کاریان لەسەر ئەوە کرد کە تێڕوانین بۆ هیستێریا بگەڕێننەوە بۆ ئەوەی وەکو حاڵەتێکی پزیشکی سەیر بکرێت. بەتایبەتی، پزیشکی فەڕەنسی (چارڵز لێ پوا) پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە هیستێریا نەخۆشییەکی مێشکە. سەرەڕای ئەوەش، لە ساڵی ١٦٩٧دا، پزیشکی ئینگلیزی (تۆماس سیدینهام) ئەو تیۆرییەی خستەڕوو کە هیستێریا حاڵەتێکی سۆزدارییە، نەک حاڵەتێکی جەستەیی. زۆرێک لە پزیشکان شوێنپێی لێ پوا و سیدینهامیان هەڵگرت، و بەمجۆرە هیستێریا لە پەیوەندییەکەی بە ڕۆح و منداڵدانەوە جیاکرایەوە. لەم قۆناغەدا، زانست دەستی کرد بەوەی تیشک بخاتە سەر پەیوەندیی هیستێریا بە سیستەمی دەماریی ناوەندییەوە. کاتێک پزیشکان تێگەیشتنێکی باشتریان بۆ سیستەمی دەماریی مرۆڤ پەرەپێدا، مۆدێلە دەمارناسییەکەی هیستێریا دروست بوو، کە زیاتر پاڵنەر بوو بۆ سەیرکردنی چەمکی هیستێریا وەکو تێکچوونێکی دەروونی. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNorth2015">North CS (November 2015). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4695775 "The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations"]. ''Behavioral Sciences''. '''5''' (4): <span class="nowrap">496–</span>517. [[Doi (identifier)|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.3390/bs5040496|10.3390/bs5040496]]</span>. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4695775 4695775]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26561836 26561836].</cite></ref> <ref name=":10">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LdxmV5J0pPkC&q=hysteria+beyond+freud&pg=PA3|title=Hysteria Beyond Freud|vauthors=Gilman SL, King H, Porter R, Rousseau GS|date=1993|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-08064-5|language=en}}</ref> (جۆزێف ڕاولین) لە ساڵی ١٧٤٨دا بەرهەمێکی بڵاوکردەوە کە تێیدا هیستێریای بەستەوە بە کوالێتیی هەوای شارەکانەوە. ئەو پێشنیاری ئەوەی کرد کە هەردوو ڕەگەزی نێر و مێ دەکرێت تووشی هیستێریا ببن، بەڵام ئەگەری تووشبوونی ژنان زیاترە بەهۆی تەممەڵی و بێجووڵەییەوە. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTascaRapettiCartaFadda2012">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (October 19, 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 "Women and hysteria in the history of mental health"]. ''Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health''. '''8''': <span class="nowrap">110–</span>119. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2174/1745017901208010110|10.2174/1745017901208010110]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 3480686]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576 23115576].</cite></ref> <ref name=":15">{{Cite book|last=Micale|first=Mark S.|title=On the "disappearance" of hysteria: a study in the clinical deconstruction of a diagnosis|date=1993|oclc=907806208}}</ref> لە ساڵی ١٨٥٩دا، ([[پۆڵ بریکوێت]]) هیستێریای وەکو کۆنیشانەیەکی (سیندڕۆمێکی) درێژخایەن پێناسە کرد کە لە شێوەی چەندین نیشانەی ڕووننەکراوەدا لە سەرانسەری سیستەمەکانی ئەندامەکانی جەستەدا دەردەکەوێت. <ref name=":5">{{cite journal |vauthors=Mai FM, Merskey H |date=February 1981 |title=Briquet's concept of hysteria: an historical perspective |journal=Canadian Journal of Psychiatry |volume=26 |issue=1 |pages=57–63 |doi=10.1177/070674378102600112 |pmid=7008930 |s2cid=45207808}}</ref> ئەوەی بریکوێت وەسفی کرد، دواتر لە ساڵی ١٩٧١دا بە "کۆنیشانەی بریکوێت" یان "تێکچوونەکانی بەجەستەییکردن - Somatization disorders" ناسرا. <ref name=":6">{{cite book|title=Sex Roles and Psychopathology|vauthors=Winstead BA|date=1984|publisher=Springer US|isbn=978-1-4684-4562-6|veditors=Widom CS|pages=73–100|language=en|chapter=Hysteria|doi=10.1007/978-1-4684-4562-6_4}}</ref> لە ماوەی دە ساڵدا، بریکوێت ٤٣٠ توێژینەوەی حاڵەتی (Case study) لەسەر تووشبووانی هیستێریا ئەنجام دا. <ref name=":52">{{cite journal |vauthors=Mai FM, Merskey H |date=February 1981 |title=Briquet's concept of hysteria: an historical perspective |journal=Canadian Journal of Psychiatry |volume=26 |issue=1 |pages=57–63 |doi=10.1177/070674378102600112 |pmid=7008930 |s2cid=45207808}}</ref> لە دوای بریکوێت، (ژان-مارتین شارکۆ) لە یەکێک لە شێتخانەکانی فەڕەنسادا لێکۆڵینەوەی لەسەر ژنان کرد و تەکنیکی خەواندنی موگناتیسی وەکو چارەسەر بەکارهێنا. <ref name=":42">{{cite journal |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref> شارکۆ بە وردی باسی لە ئاڵۆزییەکانی هیستێریا کرد، و پێی وابوو هۆکارەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سیستەمی پیاوسالاری. <ref name=":142">{{Cite book|last=Krasny|first=Elke|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv18dvt2d.10|title=Hysteria Activism: Feminist Collectives for the Twenty-First Century|date=2020|work=Performing Hysteria|publisher=Leuven University Press|isbn=978-94-6270-211-0|editor-last=Braun|editor-first=Johanna|series=Images and Imaginations of Hysteria|pages=125–146|chapter=Hysteria Activism|doi=10.2307/j.ctv18dvt2d.10|jstor=j.ctv18dvt2d.10|access-date=2022-12-09|s2cid=226345056}}</ref><ref name=":152">{{Cite book|last=Micale|first=Mark S.|title=On the "disappearance" of hysteria: a study in the clinical deconstruction of a diagnosis|date=1993|oclc=907806208}}</ref> ئەو هەروەها سەرپەرشتیاری (پیێر جانێت) بوو کە دەروونناسێکی تری فەڕەنسی بوو، ئەم دەروونناسە بە قووڵی لێکۆڵینەوەی لەسەر پێنج لە نیشانەکانی هیستێریا کرد (سڕبوون، لەبیرچوونەوە، بێئیرادەیی یان ئابولیا، نەخۆشییەکانی کۆنترۆڵی جووڵە، لەگەڵ گۆڕانی کەسایەتی) و ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە نیشانەکانی هیستێریا بەهۆی پچڕان یان دابڕانێکەوە لە هۆشیاریدا (Lapse in consciousness) ڕوودەدەن. <ref name=":72">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> هەردوو شارکۆ و جانێت ئیلهامبەخش بوون بۆ کارەکانی فرۆید. فرۆید ئەو تیۆرییەی خستە ڕوو کە هیستێریا سەرچاوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ دەستدرێژیی سێکسی یان سەرکوتکردنی دەروونی لە قۆناغی منداڵیدا. بریکوێت، فرۆید و شارکۆ تێبینیی هیستێریایان لە پیاوانیشدا کرد؛ بەوەی هەردوو ڕەگەزەکە دەشێت ئەم کۆنیشانەیەیان تێدا دەربکەوێت. زۆرجار نەخۆشە هیستێریاییەکان توانای ئەوەیان هەیە یاری بە هەستی چاودێرەکانیان بکەن (هەڵیانبخەڵەتێنن)، ئەمەش پرۆسەی چارەسەرکردن ئاڵۆزتر دەکات. <ref name=":22">{{cite journal |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref><ref name=":143">{{Cite book|last=Krasny|first=Elke|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv18dvt2d.10|title=Hysteria Activism: Feminist Collectives for the Twenty-First Century|date=2020|work=Performing Hysteria|publisher=Leuven University Press|isbn=978-94-6270-211-0|editor-last=Braun|editor-first=Johanna|series=Images and Imaginations of Hysteria|pages=125–146|chapter=Hysteria Activism|doi=10.2307/j.ctv18dvt2d.10|jstor=j.ctv18dvt2d.10|access-date=2022-12-09|s2cid=226345056}}</ref> (ئێڵ. ئی. ئیمەرسۆن) دەروونشیکارێکی سەر بە قوتابخانەی فرۆیدی بوو کە لە نەخۆشخانەی سایکۆپاثیی بۆستن کاریدەکرد و نەخۆشی هیستێریایی دەبینی. لە کاتی لێکۆڵینەوە لە دۆسیەکاندا، (ئێلیزابێس لونبێک) بۆی دەرکەوت کە زۆربەی نەخۆشە هیستێریاییەکانی ئەم نەخۆشخانەیە سەڵت بوون، جا چ بەهۆی کەمیی تەمەنیانەوە بێت، یان بەهۆی ئەوەی بە ئەنقەست خۆیان لە پیاوان بەدوورگرتووە لە دەرەنجامی بەرکەوتنیان بە دەستدرێژیی سێکسی لە ڕابردوودا. ئیمەرسۆن گرنگییەکی زۆری بەو چیرۆکانە دەدا کە نەخۆشەکانی دەیانگێڕایەوە، و چەندین توێژینەوەی حاڵەتی بڵاوکردەوە کە تێیاندا چیرۆکی نەخۆشەکانی بەستبووەوە بە بابەتە سێکسییەکان و ململانێ سێکسییە ناوەکییەکانیانەوە. ئیمەرسۆن ئاماژەی بەوە کرد کە هیستێریاکەیان، کە لە ئازاردانی خۆیانەوە دەستی پێدەکرد تا دەگەیشتە هەستکردنێکی گەورە بە تاوان بەرامبەر بەو ڕووداوانەی بەسەریان هاتووە، دەرەنجامی زەبرە دەروونییەکانی نەخۆشەکان یان نەبوونی هۆشیاریی سێکسی بووە، هەر بۆیەش باسی لەوە دەکرد کە ئەوانە لە ڕووی سێکسییەوە سەرکوتکراو بوون. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Lunbeck |first=Elizabeth |date=1997 |title=Hysteria: The Revolt of the "Good Girl" |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv1h9dgrh |journal=Psychiatric Persuasion |publisher=[[Princeton University Press]] |pages=209–228 |jstor=j.ctv1h9dgrh}}</ref> لە ماوەی سەدەی بیستەمدا، هاوکات لەگەڵ پێشکەوتنی دەروونپزیشکی لە ڕۆژئاوادا، دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکانی خەمۆکی و دڵەڕاوکێ وردە وردە جێگەی دەستنیشانکردنی هیستێریایان گرتەوە لە وڵاتانی ڕۆژئاوادا. بۆ نموونە، لە نێوان ساڵانی ١٩٤٩ بۆ ١٩٧٨دا، ڕێژەی ساڵانەی داخڵبوونی نەخۆشانی هیستێریا لە نەخۆشخانەکانی ئینگلتەرا و وێڵز بە نزیکەی دوو لەسەر سێ کەمی کرد. {{Citation needed|date=June 2026|reason=Previously cited a source which did not support this statement.}} لەگەڵ کەمبوونەوەی نەخۆشانی هیستێریا لە کولتوورەکانی ڕۆژئاوادا، ژمارەی نەخۆشانی خەمۆکی و دڵەڕاوکێ ڕووی لە زیادبوون کرد. ئەو تیۆرییانەی باس لە هۆکاری دابەزینی ڕێژەی دەستنیشانکردنی هیستێریا دەکەن جیاوازن، بەڵام زۆرێک لە مێژوونووسان دەگەنە ئەو دەرەنجامەی کە جەنگی جیهانیی دووەم، شانبەشانی بەکارهێنانی دەستنیشانکردنی "شۆکی جەنگ - Shell-shock"، بەڕۆژئاواییکردن و کۆچکردن، بوونە هۆی گۆڕینی چاوەڕوانییەکانی تایبەت بە تەندروستیی دەروونی لە ڕۆژئاوادا. <ref name=":43">{{cite journal |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref><ref name=":23">{{cite journal |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref><ref name=":153">{{Cite book|last=Micale|first=Mark S.|title=On the "disappearance" of hysteria: a study in the clinical deconstruction of a diagnosis|date=1993|oclc=907806208}}</ref><ref name=":16">{{Cite journal |last=Macleod |first=AD (Sandy) |date=2018-02-26 |title=Abrupt treatments of hysteria during World War I, 1914–18 |url=http://dx.doi.org/10.1177/0957154x18757338 |journal=History of Psychiatry |volume=29 |issue=2 |pages=187–198 |doi=10.1177/0957154x18757338 |issn=0957-154X |pmid=29480074 |s2cid=3586670 |url-access=subscription}}</ref> کۆمەڵگە ڕۆژئاواییەکانی سەدەی بیستەم چاوەڕوانییان دەکرد کە خەمۆکی و دڵەڕاوکێ زیاتر لە نەوەکانی دوای جەنگی جیهانیی دووەم و کەسە ئاوارەکاندا دەربکەوێت؛ هەر بەو هۆیەشەوە کەسەکان لەسەر ئەو بنەمایە ڕاپۆرت دەکران یان دەستنیشان دەکران. سەرباری ئەوەش، پێشکەوتنە پزیشکییەکان ئەو حاڵەتانەیان ڕوون کردەوە کە پێشتر دەخرانە پاڵ هیستێریا، وەکو فێداربوون یان نەزۆکی. جەنگە جیهانییەکان وایان کرد کە پزیشکە سەربازییەکان سەرنجیان بخەنە سەر هیستێریا، چونکە لەو سەردەمەدا وا دەردەکەوت کە حاڵەتەکانی تووشبوون ڕوویان لە زیادبوون کردبێت، بەتایبەتی لە ژێر هەلومەرجەکانی پەستانی دەروونیی زۆردا. لە ساڵی ١٩١٩دا، (ئارسەر فرێدریک هێرست) نووسیویەتی "چەندین حاڵەتی سەرهەڵدانی نیشانە گەورەکانی هیستێریا لەو سەربازانەدا بینرا کە هیچ مێژوویەکی خێزانی یان کەسییان لە تێکچوونی شڵەژانی دەماری (neuroses) نەبوو، و بەتەواویش لەڕووی تەندروستییەوە گونجاو بوون". لە ساڵی ١٩٧٠دا، (کۆڵن پی. مەکئیڤدی) و (ئالانسن دەبلیو. بێرد) <ref>{{Cite journal |last1=McEvedy |first1=Colin P. |last2=Beard |first2=A. W. |date=1970-01-03 |title=Concept of Benign Myalgic Encephalomyelitis |journal=British Medical Journal |volume=1 |issue=5687 |pages=11–15 |doi=10.1136/bmj.1.5687.11 |issn=0007-1447 |pmc=1700895 |pmid=5411596}}</ref> پێشنیاری ئەوەیان کرد کە نەخۆشیی (ڕۆیاڵ فری - نەخۆشیی نەخۆشخانەی ڕۆیاڵ فری، کە ئێستا بە کۆنیشانەی شەکەتیی درێژخایەن / هەوکردنی مێشک و دڕکەپەتک دەناسرێت، کە نەخۆشییەکی دەمارییە)، کە زیاتر کاریگەریی لەسەر ژنانی گەنج هەبوو، لە ڕاستیدا پەتایەکی هیستێریا بووە. <ref>{{Cite journal |last=Prince |first=Raymond |date=June 1983 |title=Abstracts and Reviews : PSYCHIATRY AROUND THE GLOBE. A TRANSCULTURAL VIEW by JULIAN LEFF. New York: Marcel Dekker, 1981. 204 pages. $20.00 |url=http://dx.doi.org/10.1177/136346158302000205 |journal=Transcultural Psychiatric Research Review |volume=20 |issue=2 |pages=114–118 |doi=10.1177/136346158302000205 |issn=0041-1108 |s2cid=144131356 |url-access=subscription}}</ref> هەروەها ئاماژەیان بەوە کرد کە هیستێریا لە ڕووی مێژووییەوە مانایەکی شاراوەی نەرێنیی لەپشتەوەیە، بەڵام ئەمە نابێت ڕێگر بێت لە بەردەم پزیشکاندا بۆ هەڵسەنگاندنی نیشانەکانی نەخۆش. <ref name=":24">{{cite journal |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref><ref name=":154">{{Cite book|last=Micale|first=Mark S.|title=On the "disappearance" of hysteria: a study in the clinical deconstruction of a diagnosis|date=1993|oclc=907806208}}</ref><ref name=":162">{{Cite journal |last=Macleod |first=AD (Sandy) |date=2018-02-26 |title=Abrupt treatments of hysteria during World War I, 1914–18 |url=http://dx.doi.org/10.1177/0957154x18757338 |journal=History of Psychiatry |volume=29 |issue=2 |pages=187–198 |doi=10.1177/0957154x18757338 |issn=0957-154X |pmid=29480074 |s2cid=3586670 |url-access=subscription}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٠دا، دوای دابەزینێکی پلە بە پلە لە ژمارەی دەستنیشانکردن و ڕاپۆرتەکاندا، هیستێریا لە "ڕێبەری دەستنیشانکردن و ئاماریی تێکچوونە دەروونییەکان - DSM"ی سەر بە (کۆمەڵەی دەروونپزیشکیی ئەمریکی) دەرهێنرا، کە پێشتر لە بڵاوکراوەی دووەمیدا لە ساڵی ١٩٦٨دا هیستێریای وەکو تێکچوونێکی دەروونی لەخۆگرتبوو. <ref name=":44">{{cite journal |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref><ref name=":62">{{cite book|title=Sex Roles and Psychopathology|vauthors=Winstead BA|date=1984|publisher=Springer US|isbn=978-1-4684-4562-6|veditors=Widom CS|pages=73–100|language=en|chapter=Hysteria|doi=10.1007/978-1-4684-4562-6_4}}</ref> ئەم زاراوەیە هێشتا لە سەدەی بیست و یەکەدا بەکاردەهێنرێت، هەرچەندە وەکو دەستنیشانکردنێکی پزیشکی نییە. کاتێکیش بەکاردەهێنرێت، زۆرجار وەکو زاراوەیەکی گشتییە بۆ ئاماژەدان بە هەر جۆرە نمایشێکی دراماتیکی لە تووڕەیی یان هەڵچوونی سۆزداری. <ref name=":14">{{Cite book|last=Krasny|first=Elke|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv18dvt2d.10|title=Hysteria Activism: Feminist Collectives for the Twenty-First Century|date=2020|work=Performing Hysteria|publisher=Leuven University Press|isbn=978-94-6270-211-0|editor-last=Braun|editor-first=Johanna|series=Images and Imaginations of Hysteria|pages=125–146|chapter=Hysteria Activism|doi=10.2307/j.ctv18dvt2d.10|jstor=j.ctv18dvt2d.10|access-date=2022-12-09}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKrasny2020">Krasny, Elke (2020). "Hysteria Activism". In Braun, Johanna (ed.). [https://www.jstor.org/stable/j.ctv18dvt2d.10 ''Hysteria Activism: Feminist Collectives for the Twenty-First Century'']. Images and Imaginations of Hysteria. Leuven University Press. pp.&nbsp;<span class="nowrap">125–</span>146. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2307/j.ctv18dvt2d.10|10.2307/j.ctv18dvt2d.10]]. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-94-6270-211-0|<bdi>978-94-6270-211-0</bdi>]]. [[JSTOR (identifier)|JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/j.ctv18dvt2d.10 j.ctv18dvt2d.10]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:226345056 226345056]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">December 9,</span> 2022</span>.</cite><span data-ve-ignore=""> </span><span class="cs1-visible-error citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[داڕێژە:Cite book|cite book]]<nowiki>}}</nowiki></code>: </span><span class="cs1-visible-error citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code">&#x7C;work=</code> ignored ([[Help:CS1 errors#periodical ignored|help]])</span> [[Category:CS1 errors: periodical ignored]]</ref> [[پەڕگە:Pr_Charcot_DSC09405.jpg|چەپ|وێنۆک|ئاندرێ برویلێت: ''وانەیەکی کلینیکی لە [[:en:Pitié-Salpêtrière_Hospital|سالپێتریێر]]'']] == نیشانە مێژووییەکان == لە ڕووی مێژووییەوە نیشانەکانی هیستێریا جیاواز و زۆرن. <ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|title=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-91001-5|language=en}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|title=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77221-6|language=en}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> * هەناسە تەنگی * دڵەڕاوکێ * نەخەوتن * بێهۆشبوون * لەبیرچوونەوە * ئیفلیجی * ئازار * گرژبوونی ماسولکە * تووشبوون بە تەشەنوج <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=August 7, 2023 |ناونیشان=https://www.museumdermoderne.at/ausstellungen/detail/arch-of-hysteria-zwischen-wahnsinn-und-ekstase/ |place=Salzburg, Museum der Moderne}}</ref> * ڕشانەوە * کەڕبوون * جووڵەی سەیر و سەمەرە * گەشکە * هەلوەسە * بێتوانایی لە قسەکردن <ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|title=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-91001-5|language=en}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|title=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77221-6|language=en}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> * نەزۆکی <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-13 |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == چارەسەری مێژوویی == * سێکسی ئاسایی هاوسەرگیری <ref name="mcgill">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mcgill.ca/oss/article/history-quackery/history-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=Office for Science and Society |زمان=en}}</ref> * دووگیانی <ref name="mcgill" /> * منداڵبوون <ref name="mcgill" /> * چارەسەری پشوودان <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-13 |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> === چارکۆت === شارکۆ زیاتر لە ١٢٠ توێژینەوەی حاڵەتی (Case study) سەبارەت بەو نەخۆشانە بڵاوکردەوە کە هیستێریا تیایاندا دەستنیشان کردبوو، [[:en:Marie_Wittman|ماری ویتمانیش]] یەکێک بوو لەوان. <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S9NOnuPQpeQC&q=marie+blanche+wittmann&pg=PR9|title=Medical Muses: Hysteria in Nineteenth-Century Paris|vauthors=Hustvedt A|date=2011|publisher=W.W. Norton & Company|isbn=978-0-393-08217-3|language=en}}</ref> ویتمان کە بە "شاژنی تووشبووانی هیستێریا" ناوزەد دەکرا، تاوەکو ئێستاش وەک بەناوبانگترین نەخۆشی ئەم حاڵەتە دەناسرێت. <ref name=":3" /> بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشەکانی، شارکۆ تەکنیکی [[خەواندنی موگناتیسی]] (Hypnosis)ی بەکاردەهێنا، کە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی ئەم ڕێکارە تەنها کاتێک سەرکەوتوو دەبێت کە لەسەر تووشبووانی هیستێریا جێبەجێ بکرێت. <ref name=":3" /> شارکۆ، بە بەکارهێنانی نەخۆشەکانی وەک ئامرازی نمایش، چەندین نمایشی گشتیی دراماتیکی لەسەر تووشبووانی هیستێریا و شێوازەکانی چارەسەرکردنی نەخۆشییەکە لەبەردەم ئامادەبوواندا ئەنجام دا، کە بە بۆچوونی زۆرێک لە شارەزایان، خودی ئەم جۆرە نمایشکردنانە بوونەتە هۆی دروستبوون و دەرکەوتنی زیاتری دیاردەی هیستێریاکە. <ref name=":3" /> سەرەڕای ئەوەش، شارکۆ تێبینی هەبوونی لێکچوونی کرد لە نێوان شەیتانگیری ([[:en:Spirit_possession|Demon possession]]) و هیستێریادا، هەر بۆیە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی کە "دێمۆنۆمانیا - [[:en:Dæmonomania|Demonomania]]" جۆرێکە لە نەخۆشیی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref> ڕۆمانی مێژوویی "[[ژنە شێتەکانی پاریس]] - The Madwomen of Paris"ی ساڵی ٢٠٢٤ لە نووسینی ([[:en:Jennifer_Cody_Epstein|جێنیفەر کۆدی ئیپستاین]])، بە شێوەیەکی دراماتیکی بەرجەستەی ئەزموونی ژیانی چەند ژنێک دەکات کە لە نەخۆشخانەی (سالپێتریێر - Salpêtrière) نەخۆشیی هیستێریایان تێدا دەستنیشان کرابوو. هاوکات، ڕۆمانەکە شیکاری و وردبوونەوە دەکات بۆ ئەو بەکارهێنانە مشتومڕهەڵگرەی تەکنیکی خەواندنی موگناتیسی و ئەو نمایشە گشتییانەی کە لەژێر سەرپەرشتی و چاودێریی شارکۆدا ئەنجام دەدران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/624441/the-madwomen-of-paris-by-jennifer-cody-epstein/ |ڕێکەوتی سەردان=April 3, 2025}}</ref> لە ساڵی ١٨٩٦دا، دەروونشیکاری نەمسایی، [[زیگمۆند فرۆید]]، توێژینەوەیەکی لەژێر ناونیشانیهۆکارناسیی هیستێریا - [[:en:The_Aetiology_of_Hysteria|The Aetiology of Hysteria]] بڵاوکردەوە. <ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=caMNee9ybUQC&q=Suppressed+inventions+and+other+discoveries&pg=PP13|title=Suppressed Inventions|vauthors=Eisen J|date=2001|publisher=Penguin|isbn=978-0-399-52735-7|language=en}}</ref>لەم توێژینەوەیەدا، فرۆید ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بە بڕوای ئەو، شڵەژانی دەماریی (neurosis) لە نەخۆشە ژنەکانیدا - کە خۆی بە هیستێریا ناوزەدی کردووە - دەرەنجامی ئەو [[دەستدرێژییە سێکسییانە]] بووە کە لە قۆناغی منداڵیدا ڕووبەڕوویان بووەتەوە. <ref name=":1" /> فرۆید چەمکی سەرهەڵدانی نیشانە جەستەییەکانی وەک دەرەنجامێک بۆ زەبرە دەروونییەکانی قۆناغی منداڵی بە ناوی "گۆڕانی هیستێریایی - [[:en:Conversion_disorder|Hysterical conversion]]" داهێنا, <ref name=":1" /> هەروەها فرۆید ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پێویستە نەخۆشەکە لەژێر کاریگەریی خەواندنی موگناتیسیی سووکدا و لە ڕێگەی خەیاڵکردنەوە، بە زیندووترین و ڕوونترین شێوە دووبارە ئەو ئەزموونانە بچێژێتەو. <ref name=":1" /> دواتر فرۆید پێداچوونەوەی بۆ ئەم بۆچوونەی کرد و هەمواریکردەوە، کاتێک درکی بەوە کرد کە مەرج نییە دەستدرێژیی سێکسی تاکە هۆکار بێت بۆ سەرهەڵدانی شڵەژانە دەمارییەکان. پاشان ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە، سەرەڕای خودی دەستدرێژییەکە، وەهم و خەیاڵکردنی ([[فەنتازیا]]) دەستدرێژیی سێکسیش دەتوانن هۆکار بن بۆ تووشبوون بە نەخۆشییەکە، ئەگەرچی هەرگیز ئەو ئەگەرەشی ڕەت نەکردەوە کە خودی دەستدرێژییە سێکسییەکە هۆکاری نەخۆشییەکە بێت، بەڵکو تەنها ئاماژەی بەوە کرد کە ئەمە تاکە هۆکاری مەزەندەکراو نییە. <ref>{{Cite book|last=Freud|first=Sigmund|url=https://archive.org/details/inhibitionssympt0000freu|title=Inhibitions, symptoms, and anxiety|last2=Gay|first2=Peter|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-00874-6|publication-date=1989|pages=xiii|chapter=Sigmund Freud: a Brief Life}}</ref> فرۆید هەروەها یەکێک بوو لە یەکەمین پزیشکە دەروونییە دیارەکان کە بوونی نەخۆشیی هیستێریای دایە پاڵ پیاوانیش (پێی وابوو پیاوانیش تووشی هیستێریا دەبن). <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref> تەنانەت هیستێریای لە خودی خۆیشیدا دەستنیشان کرد، و لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە ترسی لەوە هەبووە کار و توێژینەوەکانی هێندەی تر حاڵەتەکەیان لەسەر خراپتر (ئاڵۆزتر) کردبێت. <ref name=":2" /> بە شێوەیەکی گشتی، لە ئێستادا لە کولتووری پزیشکیی ڕۆژئاوادا هیستێریا وەک نەخۆشییەک دەستنیشان ناکرێت، بەڵکو جێگەی گیراوەتەوە بە دەستنیشانکردنی دیکەی وەکو تێکچوونەکانی گۆڕان - Conversion disorders یان تێکچوونە کاراییەکان - Functional disorders <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Reynolds EH |date=October 2012 |title=Hysteria, conversion and functional disorders: a neurological contribution to classification issues |journal=The British Journal of Psychiatry |volume=201 |issue=4 |pages=253–254 |doi=10.1192/bjp.bp.111.107219 |pmid=23028080 |doi-access=free}}</ref> کاریگەرییەکانی هیستێریا وەکو نەخۆشییەکی دەستنیشانکراو لە سەدەکانی هەژدە و نۆزدەهەمدا، شوێنەوارێکی درێژخایەنی بەجێهێشتووە لەسەر ڕێکارەکانی چارەسەری پزیشکیی تایبەت بە تەندروستیی ژنان <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref> لە دەرەوەی بواری پزیشکیش، کاتێک زاراوەی (هیستێریایی) بۆ کەسێک بەکاردەهێنرێت، دەکرێت بەو واتایە بێت کە ئەو کەسە لەڕادەبەدەر سۆزدارە، بە شێوەیەکی ناژیرانە شڵەژاوە، یان لە دۆخێکی هەڵچوون و شێتگیریدایە ([[:en:Rage_(emotion)|Frenzied]]). <ref name=":11">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/hysterical |ڕێکەوتی سەردان=2020-05-01 |وێبگە=www.oxfordlearnersdictionaries.com}}</ref> لەلایەکی دیکەوە، کاتێک ئەم زاراوەیە بۆ دۆخێک بەکاردەهێنرێت کە پەیوەندیی بە ترس و [[دڵەڕاوکێ|دڵەڕاوکێوە]] (Panic) نییە، هیستێریا بەو مانایە دێت کە دۆخەکە بە شێوەیەکی کۆنترۆڵنەکراو خۆش و پێکەنیناوییە – لێرەدا واتای شاراوەی (Connotation) زاراوەکە ئەوەیە کە دۆخەکە دەبێتە هۆی دروستبوونی پێکەنینی هیستێریایی. <ref name=":11" /> لە ئەمڕۆدا، لەوانەیە پزیشکانی دەروونی زاراوەی هیستێریا بۆ ئاماژەدان بە "ئەو ڕەفتارانەی مرۆڤ بەکاربهێنن کە تێیدا کەسەکان بە شێوازێک هەڵسوکەوت دەکەن و لاسایی تێکچوونە جەستەیی یان دەروونییەکان دەکەنەوە، بە جۆرێک کە سەرنج و چاودێریی پزیشکی و پەرستاری بۆ لای خۆیان ڕابکێشن". بەپێی بۆچوونی (ماکهیو - McHugh)، پزیشکانی دەروونی جەخت لەوە دەکەنەوە کە هیستێریا (یان "نمایشە ڕەفتارییە لاساییکەرەوەکان لە ڕووی پزیشکییەوە") زیاتر بریتییە لە "فۆرمێکی ڕوون و ئاشکرای خۆخەڵەتاندن، نەک فێڵبازی و ساختەکاری". <ref name=":17">{{Cite book|last=McHugh|first=Paul R.|title=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|date=2008|publisher=Dana Press|isbn=978-1-932594-39-3|location=New York|page=153}}</ref> "".[١]" == نیشانە مێژووییەکان == لە ڕووی مێژووییەوە نیشانەکانی هیستێریا جیاواز و زۆرن. <ref name=":12">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|سەردێڕ=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|ڕێکەوت=٢٠١٣|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-٣١٧-٩١٠٠١-٥|زمان=en}}</ref> <ref name=":13">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|سەردێڕ=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|ڕێکەوت=٢٠٠٢|بڵاوکەرەوە=Routledge|ژپنک=٩٧٨-١-١٣٤-٧٧٢٢١-٦|زمان=en}}</ref> <ref name=":7">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|سەردێڕ=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|ڕێکەوت=١٩٢٠|بڵاوکەرەوە=Macmillan Company|زمان=en}}</ref> * هەناسە تەنگی * دڵەڕاوکێ * نەخەوتن * بێهۆشبوون * لەبیرچوونەوە * ئیفلیجی * ئازار * گرژبوونی ماسولکە * تووشبوون بە تەشەنوج <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=August 7, 2023 |ناونیشان=https://www.museumdermoderne.at/ausstellungen/detail/arch-of-hysteria-zwischen-wahnsinn-und-ekstase/ |place=Salzburg, Museum der Moderne}}</ref> * ڕشانەوە * کەڕبوون * جووڵەی سەیر و سەمەرە * گەشکە * هەلوەسە * بێتوانایی لە قسەکردن <ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|title=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-91001-5|language=en}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|title=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77221-6|language=en}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> * نەزۆکی <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=١٣ی تشرینی یەکەمی ٢٠٢٠ |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |سەردێڕ=Female hysteria: The history of a controversial 'condition' |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١ |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == چارەسەری مێژوویی == * سێکسی ئاسایی هاوسەرگیری <ref name="mcgill">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mcgill.ca/oss/article/history-quackery/history-hysteria |سەردێڕ=The History of Hysteria |ڕێکەوتی سەردان=٦ی نیسانی ٢٠٢١ |وێبگە=Office for Science and Society |زمان=en}}</ref> * دووگیانی <ref name="mcgill" /> * منداڵبوون <ref name="mcgill" /> * چارەسەری پشوودان <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-13 |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == تیۆرستە دیارەکان == === چارکۆت === لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەهەمدا، پزیشکی دەمارناسی فەڕەنسی، ژان-مارتین شارکۆ، لێکۆڵینەوەی لەسەر ئەو حاڵەتە کرد کە خۆی بە "شڵەژانی دەماریی گەورە" (neurosis) یان هیستێریا ناوی دەبرد. <ref name=":8">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mota Gomes M, Engelhardt E |date=December 2014 |title=A neurological bias in the history of hysteria: from the womb to the nervous system and Charcot |journal=Arquivos de Neuro-Psiquiatria |volume=72 |issue=12 |pages=972–975 |doi=10.1590/0004-282X20140149 |pmid=25517645 |doi-access=free}}</ref> شارکۆ ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە هیستێریا تێکچوونێکی [[فیزیۆلۆژی]] بۆماوەییە. <ref name=":8" /> ئەو لەو باوەڕەدا بوو کە هیستێریا دەبێتە هۆی پەکخستنی کارایی هەندێک ناوچەی مێشک، ئەمەش دەبێتە پاڵنەر بۆ سەرهەڵدانی ئەو نیشانە جەستەییانەی کە لە هەر نەخۆشێکدا بەدی دەکرێن. <ref name=":8" /> سەرەڕای ئەوەی شارکۆ پێی وابوو کە هیستێریا بنچینەیەکی بۆماوەیی هەیە، بەڵام هاوکات باوەڕیشی وابوو کە هۆکارە ژینگەییەکانی وەکو گوشاری دەروونی دەتوانن ببنە هاندەر (Trigger) بۆ ورووژاندن و دەرکەوتنی نەخۆشییەکە لە کەسێکدا. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=N-GZDwAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP12|title=Fits and Starts: A Genealogy of Hysteria in Modern France|vauthors=Evans M|date=2019|publisher=Cornell University Press|isbn=978-1-5017-3431-1|language=en}}</ref> شارکۆ زیاتر لە ١٢٠ توێژینەوەی حاڵەتی (Case study) سەبارەت بەو نەخۆشانە بڵاوکردەوە کە هیستێریا تیایاندا دەستنیشان کردبوو، [[:en:Marie_Wittman|ماری ویتمانیش]] یەکێک بوو لەوان. <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S9NOnuPQpeQC&q=marie+blanche+wittmann&pg=PR9|title=Medical Muses: Hysteria in Nineteenth-Century Paris|vauthors=Hustvedt A|date=2011|publisher=W.W. Norton & Company|isbn=978-0-393-08217-3|language=en}}</ref> ویتمان کە بە «شاژنی تووشبووانی هیستێریا» ناوزەد دەکرا، تاوەکو ئێستاش وەک بەناوبانگترین نەخۆشی ئەم حاڵەتە دەناسرێت. <ref name=":3" /> بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشەکانی، شارکۆ تەکنیکی [[خەواندنی موگناتیسی]] (Hypnosis)ی بەکاردەهێنا، کە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی ئەم ڕێکارە تەنها کاتێک سەرکەوتوو دەبێت کە لەسەر تووشبووانی هیستێریا جێبەجێ بکرێت. <ref name=":3" /> شارکۆ، بە بەکارهێنانی نەخۆشەکانی وەک ئامرازی نمایش، چەندین نمایشی گشتیی دراماتیکی لەسەر تووشبووانی هیستێریا و شێوازەکانی چارەسەرکردنی نەخۆشییەکە لەبەردەم ئامادەبوواندا ئەنجام دا، کە بە بۆچوونی زۆرێک لە شارەزایان، خودی ئەم جۆرە نمایشکردنانە بوونەتە هۆی دروستبوون و دەرکەوتنی زیاتری دیاردەی هیستێریاکە. <ref name=":3" /> سەرەڕای ئەوەش، شارکۆ تێبینی هەبوونی لێکچوونی کرد لە نێوان شەیتانگیری ([[:en:Spirit_possession|Demon possession]]) و هیستێریادا، هەر بۆیە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی کە «دێمۆنۆمانیا - [[:en:Dæmonomania|Demonomania]]» جۆرێکە لە نەخۆشیی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref> ڕۆمانی مێژوویی "[[ژنە شێتەکانی پاریس]] - The Madwomen of Paris"ی ساڵی ٢٠٢٤ لە نووسینی ([[:en:Jennifer_Cody_Epstein|جێنیفەر کۆدی ئیپستاین]])، بە شێوەیەکی دراماتیکی بەرجەستەی ئەزموونی ژیانی چەند ژنێک دەکات کە لە نەخۆشخانەی (سالپێتریێر - Salpêtrière) نەخۆشیی هیستێریایان تێدا دەستنیشان کرابوو. هاوکات، ڕۆمانەکە شیکاری و وردبوونەوە دەکات بۆ ئەو بەکارهێنانە مشتومڕهەڵگرەی تەکنیکی خەواندنی موگناتیسی و ئەو نمایشە گشتییانەی کە لەژێر سەرپەرشتی و چاودێریی شارکۆدا ئەنجام دەدران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/624441/the-madwomen-of-paris-by-jennifer-cody-epstein/ |ڕێکەوتی سەردان=April 3, 2025}}</ref> === فرۆید === لە ساڵی ١٨٩٦دا، دەروونشیکاری نەمسایی، [[زیگمۆند فرۆید]]، توێژینەوەیەکی لەژێر ناونیشانیهۆکارناسیی هیستێریا - [[:en:The_Aetiology_of_Hysteria|The Aetiology of Hysteria]] بڵاوکردەوە. <ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=caMNee9ybUQC&q=Suppressed+inventions+and+other+discoveries&pg=PP13|title=Suppressed Inventions|vauthors=Eisen J|date=2001|publisher=Penguin|isbn=978-0-399-52735-7|language=en}}</ref>لەم توێژینەوەیەدا، فرۆید ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بە بڕوای ئەو، شڵەژانی دەماریی (neurosis) لە نەخۆشە ژنەکانیدا - کە خۆی بە هیستێریا ناوزەدی کردووە - دەرەنجامی ئەو [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژییە سێکسییانە]] بووە کە لە قۆناغی منداڵیدا ڕووبەڕوویان بووەتەوە. <ref name=":1" /> فرۆید چەمکی سەرهەڵدانی نیشانە جەستەییەکانی وەک دەرەنجامێک بۆ زەبرە دەروونییەکانی قۆناغی منداڵی بە ناوی «گۆڕانی هیستێریایی - [[:en:Conversion_disorder|Hysterical conversion]]» داهێنا, <ref name=":1" /> هەروەها فرۆید ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پێویستە نەخۆشەکە لەژێر کاریگەریی خەواندنی موگناتیسیی سووکدا و لە ڕێگەی خەیاڵکردنەوە، بە زیندووترین و ڕوونترین شێوە دووبارە ئەو ئەزموونانە بچێژێتەو. <ref name=":1" /> دواتر فرۆید پێداچوونەوەی بۆ ئەم بۆچوونەی کرد و هەمواریکردەوە، کاتێک درکی بەوە کرد کە مەرج نییە دەستدرێژیی سێکسی تاکە هۆکار بێت بۆ سەرهەڵدانی شڵەژانە دەمارییەکان. پاشان ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە، سەرەڕای خودی دەستدرێژییەکە، وەهم و خەیاڵکردنی ([[فەنتازیا]]) دەستدرێژیی سێکسیش دەتوانن هۆکار بن بۆ تووشبوون بە نەخۆشییەکە، ئەگەرچی هەرگیز ئەو ئەگەرەشی ڕەت نەکردەوە کە خودی دەستدرێژییە سێکسییەکە هۆکاری نەخۆشییەکە بێت، بەڵکو تەنها ئاماژەی بەوە کرد کە ئەمە تاکە هۆکاری مەزەندەکراو نییە. <ref>{{Cite book|last=Freud|first=Sigmund|url=https://archive.org/details/inhibitionssympt0000freu|title=Inhibitions, symptoms, and anxiety|last2=Gay|first2=Peter|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-00874-6|publication-date=1989|pages=xiii|chapter=Sigmund Freud: a Brief Life}}</ref> فرۆید هەروەها یەکێک بوو لە یەکەمین پزیشکە دەروونییە دیارەکان کە بوونی نەخۆشیی هیستێریای دایە پاڵ پیاوانیش (پێی وابوو پیاوانیش تووشی هیستێریا دەبن). <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTascaRapettiCartaFadda2012">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (October 19, 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 "Women and hysteria in the history of mental health"]. ''Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health''. '''8''': <span class="nowrap">110–</span>119. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2174/1745017901208010110|10.2174/1745017901208010110]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 3480686]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576 23115576].</cite></ref> تەنانەت هیستێریای لە خودی خۆیشیدا دەستنیشان کرد، و لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە ترسی لەوە هەبووە کار و توێژینەوەکانی هێندەی تر حاڵەتەکەیان لەسەر خراپتر (ئاڵۆزتر) کردبێت. <ref name=":2" /> == تێگەیشتنە سەردەمیانەکان == بە شێوەیەکی گشتی، لە ئێستادا لە کولتووری پزیشکیی ڕۆژئاوادا هیستێریا وەک نەخۆشییەک دەستنیشان ناکرێت، بەڵکو جێگەی گیراوەتەوە بە دەستنیشانکردنی دیکەی وەکو تێکچوونەکانی گۆڕان - Conversion disorders یان تێکچوونە کاراییەکان - Functional disorders <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Reynolds EH |date=October 2012 |title=Hysteria, conversion and functional disorders: a neurological contribution to classification issues |journal=The British Journal of Psychiatry |volume=201 |issue=4 |pages=253–254 |doi=10.1192/bjp.bp.111.107219 |pmid=23028080 |doi-access=free}}</ref> کاریگەرییەکانی هیستێریا وەکو نەخۆشییەکی دەستنیشانکراو لە سەدەکانی هەژدە و نۆزدەهەمدا، شوێنەوارێکی درێژخایەنی بەجێهێشتووە لەسەر ڕێکارەکانی چارەسەری پزیشکیی تایبەت بە تەندروستیی ژنان <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref> لە دەرەوەی بواری پزیشکیش، کاتێک زاراوەی (هیستێریایی) بۆ کەسێک بەکاردەهێنرێت، دەکرێت بەو واتایە بێت کە ئەو کەسە لەڕادەبەدەر سۆزدارە، بە شێوەیەکی ناژیرانە شڵەژاوە، یان لە دۆخێکی هەڵچوون و شێتگیریدایە ([[:en:Rage_(emotion)|Frenzied]]). <ref name=":11">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/hysterical |ڕێکەوتی سەردان=2020-05-01 |وێبگە=www.oxfordlearnersdictionaries.com}}</ref> لەلایەکی دیکەوە، کاتێک ئەم زاراوەیە بۆ دۆخێک بەکاردەهێنرێت کە پەیوەندیی بە ترس و [[دڵەڕاوکێ|دڵەڕاوکێوە]] (Panic) نییە، هیستێریا بەو مانایە دێت کە دۆخەکە بە شێوەیەکی کۆنترۆڵنەکراو خۆش و پێکەنیناوییە – لێرەدا واتای شاراوەی (Connotation) زاراوەکە ئەوەیە کە دۆخەکە دەبێتە هۆی دروستبوونی پێکەنینی هیستێریایی. <ref name=":11" /> لە ئەمڕۆدا، لەوانەیە پزیشکانی دەروونی زاراوەی هیستێریا بۆ ئاماژەدان بە "ئەو ڕەفتارانەی مرۆڤ بەکاربهێنن کە تێیدا کەسەکان بە شێوازێک هەڵسوکەوت دەکەن و لاسایی تێکچوونە جەستەیی یان دەروونییەکان دەکەنەوە، بە جۆرێک کە سەرنج و چاودێریی پزیشکی و پەرستاری بۆ لای خۆیان ڕابکێشن". بەپێی بۆچوونی (ماکهیو - McHugh)، پزیشکانی دەروونی جەخت لەوە دەکەنەوە کە هیستێریا (یان "نمایشە ڕەفتارییە لاساییکەرەوەکان لە ڕووی پزیشکییەوە") زیاتر بریتییە لە "فۆرمێکی ڕوون و ئاشکرای خۆخەڵەتاندن، نەک فێڵبازی و ساختەکاری". <ref name=":17">{{Cite book|last=McHugh|first=Paul R.|title=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|date=2008|publisher=Dana Press|isbn=978-1-932594-39-3|location=New York|page=153}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hysteria}} [[پۆل:مناڵدان]] [[پۆل:سۆزەکان]] [[پۆل:ترس]] 3sukjd40kkoa91ang1mmqt7sy74panq 1590757 1590754 2026-06-16T07:29:12Z Rahel khdhr 75558 1590757 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:Drawings_of_a_woman_in_catalepsy_by_Albert_Londe.jpg|alt=refer to caption|وێنۆک|وێنایەکی ساڵی ١٨٩٣ی ژنێک کە تووشی هیستێریا بووە]] <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" />'''هیستێریا''' زاراوەیەکە کە بە واتای هەڵچوونێکی سۆزداریی لەڕادەبەدەر و کۆنترۆڵنەکراو دێت، و دەکرێت ئاماژە بێت بۆ حاڵەتێکی کاتیی دەروونی یان سۆزداری. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Basavarajappa |یەکەم=Chethan |دوایین٢=Dahale |یەکەم٢=Ajit Bhalchandra |دوایین٣=Desai |یەکەم٣=Geetha |ساڵ=٢٠٢٠|سەردێڕ=Evolution of bodily distress disorders |journal=Current Opinion in Psychiatry |بەرگ=٣٣|issue=5 |پەڕەکان=٤٤٧–٤٥٠|doi=10.1097/YCO.0000000000000630 |issn=0951-7367 |pmid=٣٢٧٠١٥٢٠|s2cid=220731306}}</ref> لە سەدەی نۆزدەهەمدا، هیستێریای ژنان وەک نەخۆشییەکی جەستەییی دەستنیشانکراو لە ژناندا سەیر دەکرا. وا مەزەندە دەکرێت کە بنەمای ئەم دەستنیشانکردنە لەسەر ئەو باوەڕە بووە کە ژنان زیاتر ئامادەییان تێدایە بۆ تووشبوون بە حاڵەتە دەروونی و ڕەفتارییەکان, کە ئەمەش لێکدانەوەیەکە لەسەر بنەمای جیاوازیی نێوان ڕەگەزەکان لە کاتی کاردانەوەیان بەرامبەر بە [[فشاری دەروونی]]. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chaplin TM, Hong K, Bergquist K, Sinha R |ڕێکەوت=تەممووزی ٢٠٠٨|سەردێڕ=Gender differences in response to emotional stress: an assessment across subjective, behavioral, and physiological domains and relations to alcohol craving |journal=Alcoholism: Clinical and Experimental Research |بەرگ=٣٢|issue=7 |پەڕەکان=١٢٤٢–١٢٥٠|doi=10.1111/j.1530-0277.2008.00679.x |pmc=٢٥٧٥٠١٨|pmid=١٨٤٨٢١٦٣}}</ref> لە سەدەی بیستەمدا، ئەم تێڕوانینە گۆڕدرا کە وەک نەخۆشییەکی دەروونی سەیر بکرێت. <ref>{{بیرخستنەوەی کتێب|سەردێڕ=Counselling Skills for Working with Gender Diversity and Identity|vauthors=Beattie M, Lenihan P|بڵاوکەرەوە=Jessica Kingsley Publishers|ساڵ=٢٠١٨|ژپنک=٩٧٨١٧٨٥٩٢٧٤١٦|شوێن=London|پەڕەکان=٨٣}}</ref> پزیشکە کاریگەرەکانی وەک [[زیگمۆند فرۆید|سیگمۆند فرۆید]] و ژان مارتن شارکۆت لێکۆڵینەکانیان تەرخان کردبوو بۆ نەخۆشانی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |ڕێکەوت=تشرینی دووەمی ٢٠١٥|سەردێڕ=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |بەرگ=٥|issue=4 |پەڕەکان=٤٩٦–٥١٧|doi=10.3390/bs5040496 |pmc=٤٦٩٥٧٧٥|pmid=٢٦٥٦١٨٣٦|doi-access=free}}</ref> لە ئێستادا، زۆربەی پزیشکان هیستێریا وەک حاڵەتێکی پزیشکی قبوڵ ناکەن. <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی کتێب|ناونیشان=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|سەردێڕ=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|ڕێکەوت=٢٠١٩|بڵاوکەرەوە=Princeton University Press|ژپنک=٩٧٨-٠-٦٩١-٦٠٥٦١-٦}}</ref> لە ئەمڕۆدا، ڕەنگە پزیشکانی دەروونی ئەم زاراوەیە بەکاربهێنن بۆ ئاماژەدان بەو ڕەفتارانەی کە تێیدا نەخۆشەکان "لاسایی ئەو نەخۆشییە جەستەیی یان دەروونییانە دەکەنەوە بە جۆرێک کە سەرنجی چواردەور بۆ خۆیان ڕابکێشن"، کە زۆرجار ئەمەش وەک خۆخەڵەتاندنێکە نەوەک هەوڵدان بۆ فێڵکردن یان ساختەکاری. <ref name=":17">{{بیرخستنەوەی کتێب|دوایین=McHugh|یەکەم=Paul R.|سەردێڕ=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|ڕێکەوت=٢٠٠٨|بڵاوکەرەوە=Dana Press|ژپنک=٩٧٨-١-٩٣٢٥٩٤-٣٩-٣|شوێن=New York|پەڕە=١٥٣}}</ref> دەستنیشانکردنە گشتییەکەی هیستێریا دابەش کراوە بەسەر چەندین پۆلێنی پزیشکیی جۆراوجۆردا، وەک [[فێ]] (epilepsy)، تێکچوونی کەسایەتیی نواندنکارانە (histrionic personality disorder)، تێکچوونەکانی گۆڕین (conversion disorders)، تێکچوونە دابڕانەکان (dissociative disorders)، یان حاڵەتە پزیشکییەکانی تر. <ref name=":0" /> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Slater E |ڕێکەوت=ئایاری ١٩٦٥|سەردێڕ=Diagnosis of "Hysteria" |journal=British Medical Journal |بەرگ=١|issue=5447 |پەڕەکان=١٣٩٥–١٣٩٩|doi=10.1136/bmj.1.5447.1395 |pmc=٢١٦٦٣٠٠|pmid=١٤٢٨٦٩٩٨}}</ref> جگە لەوەش، هەڵبژاردنی شێوازی ژیانکردن، نموونە بڕیاری نەکردنی هاوسەرگیری، چیتر بە نیشانەکانی تێکچوونی دەروونی وەک هیستێریا نازانرێت. <ref name=":0" />[[پەڕگە:Pr_Charcot_DSC09405.jpg|وێنۆک|''ئاندرێ برویلێت: وانەیەکی کلینیکی لە [[:en:Pitié-Salpêtrière_Hospital|سالپێتریێر]]'']] == مێژوو == وشەی هیستێریا لە وشەی یۆنانی هیستێرا (hystera) هاتووە کە بە مانای منداڵدان (ڕەحم) دێت. کۆنترین تۆمار دەربارەی هیستێریا بۆ ساڵی ١٩٠٠ی پێش زایین دەگەڕێتەوە، کاتێک میسرییە کۆنەکان لە تۆماری [[پاپیروسی کاهوندا]] هەندێک ناڕێکی ڕەفتاری لە ئافرەتانی پێگەشتوو تۆمار کرد. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |ڕێکەوت=١٩ی تشرینی یەکەمی ٢٠١٢ |سەردێڕ=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |بەرگ=٨ |پەڕەکان=١١٠–١١٩ |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=٣٤٨٠٦٨٦ |pmid=٢٣١١٥٥٧٦}}</ref> میسرییەکان پێیان وابوو ئەو ناڕێکییە هۆکارەکەی گۆڕانی بەردەوامی شوێنی منداڵدان بوو؛ بۆیە دواتر ئەم دۆخە بە ناوی هیستێریا ناسرا. بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پزیشکانی میسر دەرمانی جۆراوجۆریان پێشنیار دەکرد. بۆ نموونە، ماددەی بەهێز و بۆنی توندیان لە نزیک ئەندامی زاوزێی ئافرەتاب دادەنا بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە شوێنی سروشتی خۆی. شێوازێکی دیکە ئەوە بوو کە ئافرەتان بۆنی ڕووەکی ناخۆشیان دەکرد یان دەرمانی تاڵیان دەخوارد، بۆ ئەوەی منداڵدان بگەڕێتەوە بۆ بەشی خوارەوەی سک. <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|title=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|date=2019|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-60561-6}}</ref> یۆنانییە کۆنەکان ئەو ڕوونکردنەوەیەی میسرییە کۆنەکانیان سەبارەت بە هیستێریا قبووڵ بوو؛ بەڵام لە پێناسەی خۆیاندا بۆ هیستێریا، ناتوانایی لە منداڵبوون یان نەبوونی ئارەزووی هاوسەرگیریشیان بۆ زیاد کرد. <ref name=":14">{{Cite book|last=Krasny|first=Elke|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv18dvt2d.10|title=Hysteria Activism: Feminist Collectives for the Twenty-First Century|date=2020|work=Performing Hysteria|publisher=Leuven University Press|isbn=978-94-6270-211-0|editor-last=Braun|editor-first=Johanna|series=Images and Imaginations of Hysteria|pages=125–146|chapter=Hysteria Activism|doi=10.2307/j.ctv18dvt2d.10|jstor=j.ctv18dvt2d.10|access-date=2022-12-09}}</ref> [[ئەفلاتوون]] و [[ئەرستۆ]] چەندین بۆچوونیان خستەڕوو کە دەکرێت بە گەڕانەوە بۆ دواوە (Retroactively) وەکو هیستێریا پۆلێن بکرێن. لە پەڕتووکی "تیمایۆس - [[:en:Timaeus_(dialogue)|Timaeus]]"ی ئەفلاتووندا، تیمایۆس چیرۆکێکی مەزەندەکراو (ئەفسانەیەک) سەبارەت بە گەردوون دەگێڕێتەوە کە باسی حاڵەتێکی هاوشێوەی هیستێریا لەخۆدەگرێت؛ تێیدا منداڵدان، کاتێک لە دوای کاتی سروشتیی خۆی بە نەزۆکی دەمێنێتەوە، تووشی شڵەژان دەبێت و بەناو جەستەدا وێڵ دەبێت، ئەمەش دەبێتە هۆی گیرانی ڕێڕەوەکان و دروستبوونی خنکان و چەندین نەخۆشیی جۆراوجۆر. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref> لە سەدەی پێنجەمی پێش زاییندا، [[ھیپۆکرات|هیپۆکرات]] (بوقرات) بۆ یەکەمجار زاراوەی هیستێریای بەکارهێنا. <ref name=":2" /> ڕۆمانییە کۆنەکانیش هیستێریایان دەگەڕاندەوە بۆ بوونی کێشە لە منداڵداندا؛ بەڵام ڕوونکردنەوە باوەکەی (وێڵبوونی منداڵدان)یان ڕەتکردەوە. لەبری ئەوە، ڕۆمانییەکان پێیان وابوو هیستێریا دەگەڕێتەوە بۆ نەخۆشییەکی منداڵدان یان تێکچوونێک لە کرداری زاوزێدا (بۆ نموونە: لەبارچوون، وەستانی سووڕی مانگانە، هتد). تیۆرییەکانی تایبەت بە هیستێریا لەلایەن میسری، یۆنانی، و ڕۆمانییە کۆنەکانەوە بوونە بەردی بناغەی تێگەیشتنی ڕۆژئاوا بۆ نەخۆشیی هیستێریا. <ref name=":0">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=SX96DwAAQBAJ&q=Approaching+hysteria:+Disease+and+its+interpretations&pg=PA3|title=Approaching Hysteria: Disease and Its Interpretations|vauthors=Micale MS|date=2019|publisher=Princeton University Press|isbn=978-0-691-60561-6}}</ref> بەڵام لە نێوان سەدەکانی پێنجەم و سێزدەهەمدا، زیادبوونی هەژموونی مەسیحییەت لە ڕۆژئاوای لاتینیدا تێگەیشتنی پزیشکی و گشتیی بۆ هیستێریا گۆڕی. نووسینەکانی قەشە ([[ئۆگەستین]]) ئاماژەیان بەوە دەکرد کە ئازارەکانی مرۆڤ دەرەنجامی گوناهەکانن، هەر بۆیە هیستێریا وەکو (شەیتانگیری یان شەیتان چوونە جەستە - Satanic possession) سەیر دەکرا. لەگەڵ ئەم گۆڕانکارییە لە تێڕوانین بۆ هیستێریادا، بژاردەکانی چارەسەریش گۆڕان. کەنیسە لە ڕێگەی نزاکردن، چاوەزار (Amulets)، و دەرکردنی ڕۆحە پیسەکانەوە ([[:en:Exorcism|Exorcism]]) چارەسەری نەخۆشەکانی دەکرد. لەو سەردەمەدا، نووسینەکانی وەکو پەڕتووکەکانی "ڤیاتیکۆم - Viaticum" و "پانتێگنی - Pantegni" لە نووسینی (کۆنستنتینی ئەفریقی)، ژنانی تووشبوو بە هیستێریا یان وەکو هۆکاری دروستبوونی حاڵەتی "ئامۆر هێرۆیکوس - Amor heroycus" وەسف دەکرد، کە جۆرێک بوو لە ئارەزوویەکی سێکسیی هێندە بەهێز کە دەبووە هۆی شێتبوون، نەک وەکو کەسێک کە کێشەیەکی هەبێت و پێویستی بە چارەسەر بێت. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTascaRapettiCartaFadda2012">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (October 19, 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 "Women and hysteria in the history of mental health"]. ''Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health''. '''8''': <span class="nowrap">110–</span>119. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2174/1745017901208010110|10.2174/1745017901208010110]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 3480686]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576 23115576].</cite></ref> (ترۆتا دێ ڕوگێرۆ - Trota de Ruggiero) بە یەکەمین پزیشکی ژن لە ئەوروپای مەسیحیدا و یەکەمین پزیشکی نەخۆشییەکانی ژنان دادەنرێت، هەرچەندە نەیتوانی پلەی (ماجستێر - [[:en:Magisterium|Magister]]) بەدەست بهێنێت. ئەو درکی بەوە کرد کە زۆرجار ژنان شەرم دەکەن بۆ کێشەکانی تایبەت بە ژنان سەردانی پزیشک بکەن، بۆیە دەستی کرد بە لێکۆڵینەوە لە نەخۆشییەکانی ژنان. هەروەها چارەسەری وەکو نەعنای بۆ ئەو ژنانە دەنووسی کە بەدەست هیستێریاوە دەیانناڵاند. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTascaRapettiCartaFadda2012">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (October 19, 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 "Women and hysteria in the history of mental health"]. ''Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health''. '''8''': <span class="nowrap">110–</span>119. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2174/1745017901208010110|10.2174/1745017901208010110]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 3480686]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576 23115576].</cite></ref> (هێلدێگارد ئۆڤ بینگین - Hildegard of Bingen) پزیشکێکی تری ژن بوو کە کارەکانی بەشێک بوون لە هەوڵێک بۆ یەکخستنی زانست و باوەڕ. ئەو لەگەڵ تیۆرییەکانی هیپۆکراتدا هاوڕا بوو و پێشنیاری ئەوەی کرد کە ڕەنگە هیستێریا پەیوەندیی بە بیرۆکەی "گوناهی بنەڕەتی - Original sin"یەوە هەبێت؛ پێی وابوو کە پیاوان و ژنان هەردووکیان بەرپرسیارن لە گوناهی بنەڕەتی و دەشێت هەردوو ڕەگەز تووشی هیستێریا ببن. <ref name=":2" /> سەرەڕای ئەوەش، لە سەردەمی ڕێنسانسدا، زۆرێک لە تووشبووانی هیستێریا وەکو جادووگەر مامەڵەیان لەگەڵ دەکرا و ڕووبەڕووی لێکۆڵینەوە، ئەشکەنجەدان، دەرکردنی ڕۆحە پیسەکان، و لەسێدارەدان دەبوونەوە. <ref name=":9">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=KYFGBQAAQBAJ&pg=PP1|title=Hysteria and Related Mental Disorders: An Approach to Psychological Medicine|vauthors=Abse DW|date=2013|publisher=Butterworth-Heinemann|isbn=978-1-4832-2166-3|language=en}}</ref> لەو ماوەیەدا، تێڕوانینی باو ئەوە بوو کە ژنان بوونەوەرێکی نزمترن، ئەمەش بەستراوەتەوە بە بۆچوونەکانی ئەرستۆ سەبارەت بە باڵادەستیی پیاوان. قەشە (تۆماس ئەکویناس) پشتگیریی لەم بیرۆکەیە دەکرد و لە پەڕتووکی (سوما سیۆلۆجیکا - Summa Theologica)دا ئاماژەی بەوە کرد کە "'هەندێک ژنی پیر' بیرخراپن؛ بە شێوەیەکی ژەهراوی و شەڕانگێزانە دەڕواننە منداڵان، و ئەو شەیتانانەی کە جادووگەرەکان ڕێککەوتنیان لەگەڵدا دەکەن، لە ڕێگەی چاوەکانیانەوە کارلێک دەکەن". <ref>{{Cite book|last=Aquinas|first=Saint Thomas|title=The "Summa theologica" of St. Thomas Aquinas|date=1845|publisher=Burns Oates & Washbourne Ltd|oclc=304350}}</ref> ئەم جۆرە ترسە لە جادووگەران و فاڵچێتی بەشێکە لە یاساکانی ڕەبەنی و داوێنپاکی کە بەسەر پیاوانی ئایینیدا سەپێنراون. <ref name=":2" /> (فیلیپ پینێڵ) پێی وابوو کە جیاوازییەکی کەم لە نێوان شێتبوون و کەسانی تەندروستدا هەیە، و بڕوای وابوو کە دەبێت خەڵک چارەسەر بکرێن ئەگەر باری تەندروستییان باش نەبوو. ئەو هیستێریای وەکو تێکچوونێکی تایبەت بە ژنان لە قەڵەم دەدا. <ref name=":2" /> لەگەڵ ئەوەشدا، لە ماوەی سەدەکانی شازدەهەم و حەڤدەهەمدا، چالاکوانان و زانایان کاریان لەسەر ئەوە کرد کە تێڕوانین بۆ هیستێریا بگەڕێننەوە بۆ ئەوەی وەکو حاڵەتێکی پزیشکی سەیر بکرێت. بەتایبەتی، پزیشکی فەڕەنسی (چارڵز لێ پوا) پێداگری لەسەر ئەوە کرد کە هیستێریا نەخۆشییەکی مێشکە. سەرەڕای ئەوەش، لە ساڵی ١٦٩٧دا، پزیشکی ئینگلیزی (تۆماس سیدینهام) ئەو تیۆرییەی خستەڕوو کە هیستێریا حاڵەتێکی سۆزدارییە، نەک حاڵەتێکی جەستەیی. زۆرێک لە پزیشکان شوێنپێی لێ پوا و سیدینهامیان هەڵگرت، و بەمجۆرە هیستێریا لە پەیوەندییەکەی بە ڕۆح و منداڵدانەوە جیاکرایەوە. لەم قۆناغەدا، زانست دەستی کرد بەوەی تیشک بخاتە سەر پەیوەندیی هیستێریا بە سیستەمی دەماریی ناوەندییەوە. کاتێک پزیشکان تێگەیشتنێکی باشتریان بۆ سیستەمی دەماریی مرۆڤ پەرەپێدا، مۆدێلە دەمارناسییەکەی هیستێریا دروست بوو، کە زیاتر پاڵنەر بوو بۆ سەیرکردنی چەمکی هیستێریا وەکو تێکچوونێکی دەروونی. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNorth2015">North CS (November 2015). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4695775 "The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations"]. ''Behavioral Sciences''. '''5''' (4): <span class="nowrap">496–</span>517. [[Doi (identifier)|doi]]:<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[[doi:10.3390/bs5040496|10.3390/bs5040496]]</span>. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4695775 4695775]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26561836 26561836].</cite></ref> <ref name=":10">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=LdxmV5J0pPkC&q=hysteria+beyond+freud&pg=PA3|title=Hysteria Beyond Freud|vauthors=Gilman SL, King H, Porter R, Rousseau GS|date=1993|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-08064-5|language=en}}</ref> (جۆزێف ڕاولین) لە ساڵی ١٧٤٨دا بەرهەمێکی بڵاوکردەوە کە تێیدا هیستێریای بەستەوە بە کوالێتیی هەوای شارەکانەوە. ئەو پێشنیاری ئەوەی کرد کە هەردوو ڕەگەزی نێر و مێ دەکرێت تووشی هیستێریا ببن، بەڵام ئەگەری تووشبوونی ژنان زیاترە بەهۆی تەممەڵی و بێجووڵەییەوە. <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTascaRapettiCartaFadda2012">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (October 19, 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 "Women and hysteria in the history of mental health"]. ''Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health''. '''8''': <span class="nowrap">110–</span>119. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2174/1745017901208010110|10.2174/1745017901208010110]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 3480686]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576 23115576].</cite></ref> <ref name=":15">{{Cite book|last=Micale|first=Mark S.|title=On the "disappearance" of hysteria: a study in the clinical deconstruction of a diagnosis|date=1993|oclc=907806208}}</ref> لە ساڵی ١٨٥٩دا، ([[پۆڵ بریکوێت]]) هیستێریای وەکو کۆنیشانەیەکی (سیندڕۆمێکی) درێژخایەن پێناسە کرد کە لە شێوەی چەندین نیشانەی ڕووننەکراوەدا لە سەرانسەری سیستەمەکانی ئەندامەکانی جەستەدا دەردەکەوێت. <ref name=":5">{{cite journal |vauthors=Mai FM, Merskey H |date=February 1981 |title=Briquet's concept of hysteria: an historical perspective |journal=Canadian Journal of Psychiatry |volume=26 |issue=1 |pages=57–63 |doi=10.1177/070674378102600112 |pmid=7008930 |s2cid=45207808}}</ref> ئەوەی بریکوێت وەسفی کرد، دواتر لە ساڵی ١٩٧١دا بە "کۆنیشانەی بریکوێت" یان "تێکچوونەکانی بەجەستەییکردن - Somatization disorders" ناسرا. <ref name=":6">{{cite book|title=Sex Roles and Psychopathology|vauthors=Winstead BA|date=1984|publisher=Springer US|isbn=978-1-4684-4562-6|veditors=Widom CS|pages=73–100|language=en|chapter=Hysteria|doi=10.1007/978-1-4684-4562-6_4}}</ref> لە ماوەی دە ساڵدا، بریکوێت ٤٣٠ توێژینەوەی حاڵەتی (Case study) لەسەر تووشبووانی هیستێریا ئەنجام دا. <ref name=":52">{{cite journal |vauthors=Mai FM, Merskey H |date=February 1981 |title=Briquet's concept of hysteria: an historical perspective |journal=Canadian Journal of Psychiatry |volume=26 |issue=1 |pages=57–63 |doi=10.1177/070674378102600112 |pmid=7008930 |s2cid=45207808}}</ref> لە دوای بریکوێت، (ژان-مارتین شارکۆ) لە یەکێک لە شێتخانەکانی فەڕەنسادا لێکۆڵینەوەی لەسەر ژنان کرد و تەکنیکی خەواندنی موگناتیسی وەکو چارەسەر بەکارهێنا. <ref name=":42">{{cite journal |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref> شارکۆ بە وردی باسی لە ئاڵۆزییەکانی هیستێریا کرد، و پێی وابوو هۆکارەکەی دەگەڕێتەوە بۆ سیستەمی پیاوسالاری. <ref name=":142">{{Cite book|last=Krasny|first=Elke|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv18dvt2d.10|title=Hysteria Activism: Feminist Collectives for the Twenty-First Century|date=2020|work=Performing Hysteria|publisher=Leuven University Press|isbn=978-94-6270-211-0|editor-last=Braun|editor-first=Johanna|series=Images and Imaginations of Hysteria|pages=125–146|chapter=Hysteria Activism|doi=10.2307/j.ctv18dvt2d.10|jstor=j.ctv18dvt2d.10|access-date=2022-12-09|s2cid=226345056}}</ref><ref name=":152">{{Cite book|last=Micale|first=Mark S.|title=On the "disappearance" of hysteria: a study in the clinical deconstruction of a diagnosis|date=1993|oclc=907806208}}</ref> ئەو هەروەها سەرپەرشتیاری (پیێر جانێت) بوو کە دەروونناسێکی تری فەڕەنسی بوو، ئەم دەروونناسە بە قووڵی لێکۆڵینەوەی لەسەر پێنج لە نیشانەکانی هیستێریا کرد (سڕبوون، لەبیرچوونەوە، بێئیرادەیی یان ئابولیا، نەخۆشییەکانی کۆنترۆڵی جووڵە، لەگەڵ گۆڕانی کەسایەتی) و ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە نیشانەکانی هیستێریا بەهۆی پچڕان یان دابڕانێکەوە لە هۆشیاریدا (Lapse in consciousness) ڕوودەدەن. <ref name=":72">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> هەردوو شارکۆ و جانێت ئیلهامبەخش بوون بۆ کارەکانی فرۆید. فرۆید ئەو تیۆرییەی خستە ڕوو کە هیستێریا سەرچاوەکەی دەگەڕێتەوە بۆ دەستدرێژیی سێکسی یان سەرکوتکردنی دەروونی لە قۆناغی منداڵیدا. بریکوێت، فرۆید و شارکۆ تێبینیی هیستێریایان لە پیاوانیشدا کرد؛ بەوەی هەردوو ڕەگەزەکە دەشێت ئەم کۆنیشانەیەیان تێدا دەربکەوێت. زۆرجار نەخۆشە هیستێریاییەکان توانای ئەوەیان هەیە یاری بە هەستی چاودێرەکانیان بکەن (هەڵیانبخەڵەتێنن)، ئەمەش پرۆسەی چارەسەرکردن ئاڵۆزتر دەکات. <ref name=":22">{{cite journal |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref><ref name=":143">{{Cite book|last=Krasny|first=Elke|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv18dvt2d.10|title=Hysteria Activism: Feminist Collectives for the Twenty-First Century|date=2020|work=Performing Hysteria|publisher=Leuven University Press|isbn=978-94-6270-211-0|editor-last=Braun|editor-first=Johanna|series=Images and Imaginations of Hysteria|pages=125–146|chapter=Hysteria Activism|doi=10.2307/j.ctv18dvt2d.10|jstor=j.ctv18dvt2d.10|access-date=2022-12-09|s2cid=226345056}}</ref> (ئێڵ. ئی. ئیمەرسۆن) دەروونشیکارێکی سەر بە قوتابخانەی فرۆیدی بوو کە لە نەخۆشخانەی سایکۆپاثیی بۆستن کاریدەکرد و نەخۆشی هیستێریایی دەبینی. لە کاتی لێکۆڵینەوە لە دۆسیەکاندا، (ئێلیزابێس لونبێک) بۆی دەرکەوت کە زۆربەی نەخۆشە هیستێریاییەکانی ئەم نەخۆشخانەیە سەڵت بوون، جا چ بەهۆی کەمیی تەمەنیانەوە بێت، یان بەهۆی ئەوەی بە ئەنقەست خۆیان لە پیاوان بەدوورگرتووە لە دەرەنجامی بەرکەوتنیان بە دەستدرێژیی سێکسی لە ڕابردوودا. ئیمەرسۆن گرنگییەکی زۆری بەو چیرۆکانە دەدا کە نەخۆشەکانی دەیانگێڕایەوە، و چەندین توێژینەوەی حاڵەتی بڵاوکردەوە کە تێیاندا چیرۆکی نەخۆشەکانی بەستبووەوە بە بابەتە سێکسییەکان و ململانێ سێکسییە ناوەکییەکانیانەوە. ئیمەرسۆن ئاماژەی بەوە کرد کە هیستێریاکەیان، کە لە ئازاردانی خۆیانەوە دەستی پێدەکرد تا دەگەیشتە هەستکردنێکی گەورە بە تاوان بەرامبەر بەو ڕووداوانەی بەسەریان هاتووە، دەرەنجامی زەبرە دەروونییەکانی نەخۆشەکان یان نەبوونی هۆشیاریی سێکسی بووە، هەر بۆیەش باسی لەوە دەکرد کە ئەوانە لە ڕووی سێکسییەوە سەرکوتکراو بوون. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |last=Lunbeck |first=Elizabeth |date=1997 |title=Hysteria: The Revolt of the "Good Girl" |url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv1h9dgrh |journal=Psychiatric Persuasion |publisher=[[Princeton University Press]] |pages=209–228 |jstor=j.ctv1h9dgrh}}</ref> لە ماوەی سەدەی بیستەمدا، هاوکات لەگەڵ پێشکەوتنی دەروونپزیشکی لە ڕۆژئاوادا، دەستنیشانکردنی نەخۆشییەکانی خەمۆکی و دڵەڕاوکێ وردە وردە جێگەی دەستنیشانکردنی هیستێریایان گرتەوە لە وڵاتانی ڕۆژئاوادا. بۆ نموونە، لە نێوان ساڵانی ١٩٤٩ بۆ ١٩٧٨دا، ڕێژەی ساڵانەی داخڵبوونی نەخۆشانی هیستێریا لە نەخۆشخانەکانی ئینگلتەرا و وێڵز بە نزیکەی دوو لەسەر سێ کەمی کرد. {{Citation needed|date=June 2026|reason=Previously cited a source which did not support this statement.}} لەگەڵ کەمبوونەوەی نەخۆشانی هیستێریا لە کولتوورەکانی ڕۆژئاوادا، ژمارەی نەخۆشانی خەمۆکی و دڵەڕاوکێ ڕووی لە زیادبوون کرد. ئەو تیۆرییانەی باس لە هۆکاری دابەزینی ڕێژەی دەستنیشانکردنی هیستێریا دەکەن جیاوازن، بەڵام زۆرێک لە مێژوونووسان دەگەنە ئەو دەرەنجامەی کە جەنگی جیهانیی دووەم، شانبەشانی بەکارهێنانی دەستنیشانکردنی "شۆکی جەنگ - Shell-shock"، بەڕۆژئاواییکردن و کۆچکردن، بوونە هۆی گۆڕینی چاوەڕوانییەکانی تایبەت بە تەندروستیی دەروونی لە ڕۆژئاوادا. <ref name=":43">{{cite journal |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref><ref name=":23">{{cite journal |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref><ref name=":153">{{Cite book|last=Micale|first=Mark S.|title=On the "disappearance" of hysteria: a study in the clinical deconstruction of a diagnosis|date=1993|oclc=907806208}}</ref><ref name=":16">{{Cite journal |last=Macleod |first=AD (Sandy) |date=2018-02-26 |title=Abrupt treatments of hysteria during World War I, 1914–18 |url=http://dx.doi.org/10.1177/0957154x18757338 |journal=History of Psychiatry |volume=29 |issue=2 |pages=187–198 |doi=10.1177/0957154x18757338 |issn=0957-154X |pmid=29480074 |s2cid=3586670 |url-access=subscription}}</ref> کۆمەڵگە ڕۆژئاواییەکانی سەدەی بیستەم چاوەڕوانییان دەکرد کە خەمۆکی و دڵەڕاوکێ زیاتر لە نەوەکانی دوای جەنگی جیهانیی دووەم و کەسە ئاوارەکاندا دەربکەوێت؛ هەر بەو هۆیەشەوە کەسەکان لەسەر ئەو بنەمایە ڕاپۆرت دەکران یان دەستنیشان دەکران. سەرباری ئەوەش، پێشکەوتنە پزیشکییەکان ئەو حاڵەتانەیان ڕوون کردەوە کە پێشتر دەخرانە پاڵ هیستێریا، وەکو فێداربوون یان نەزۆکی. جەنگە جیهانییەکان وایان کرد کە پزیشکە سەربازییەکان سەرنجیان بخەنە سەر هیستێریا، چونکە لەو سەردەمەدا وا دەردەکەوت کە حاڵەتەکانی تووشبوون ڕوویان لە زیادبوون کردبێت، بەتایبەتی لە ژێر هەلومەرجەکانی پەستانی دەروونیی زۆردا. لە ساڵی ١٩١٩دا، (ئارسەر فرێدریک هێرست) نووسیویەتی "چەندین حاڵەتی سەرهەڵدانی نیشانە گەورەکانی هیستێریا لەو سەربازانەدا بینرا کە هیچ مێژوویەکی خێزانی یان کەسییان لە تێکچوونی شڵەژانی دەماری (neuroses) نەبوو، و بەتەواویش لەڕووی تەندروستییەوە گونجاو بوون". لە ساڵی ١٩٧٠دا، (کۆڵن پی. مەکئیڤدی) و (ئالانسن دەبلیو. بێرد) <ref>{{Cite journal |last1=McEvedy |first1=Colin P. |last2=Beard |first2=A. W. |date=1970-01-03 |title=Concept of Benign Myalgic Encephalomyelitis |journal=British Medical Journal |volume=1 |issue=5687 |pages=11–15 |doi=10.1136/bmj.1.5687.11 |issn=0007-1447 |pmc=1700895 |pmid=5411596}}</ref> پێشنیاری ئەوەیان کرد کە نەخۆشیی (ڕۆیاڵ فری - نەخۆشیی نەخۆشخانەی ڕۆیاڵ فری، کە ئێستا بە کۆنیشانەی شەکەتیی درێژخایەن / هەوکردنی مێشک و دڕکەپەتک دەناسرێت، کە نەخۆشییەکی دەمارییە)، کە زیاتر کاریگەریی لەسەر ژنانی گەنج هەبوو، لە ڕاستیدا پەتایەکی هیستێریا بووە. <ref>{{Cite journal |last=Prince |first=Raymond |date=June 1983 |title=Abstracts and Reviews : PSYCHIATRY AROUND THE GLOBE. A TRANSCULTURAL VIEW by JULIAN LEFF. New York: Marcel Dekker, 1981. 204 pages. $20.00 |url=http://dx.doi.org/10.1177/136346158302000205 |journal=Transcultural Psychiatric Research Review |volume=20 |issue=2 |pages=114–118 |doi=10.1177/136346158302000205 |issn=0041-1108 |s2cid=144131356 |url-access=subscription}}</ref> هەروەها ئاماژەیان بەوە کرد کە هیستێریا لە ڕووی مێژووییەوە مانایەکی شاراوەی نەرێنیی لەپشتەوەیە، بەڵام ئەمە نابێت ڕێگر بێت لە بەردەم پزیشکاندا بۆ هەڵسەنگاندنی نیشانەکانی نەخۆش. <ref name=":24">{{cite journal |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref><ref name=":154">{{Cite book|last=Micale|first=Mark S.|title=On the "disappearance" of hysteria: a study in the clinical deconstruction of a diagnosis|date=1993|oclc=907806208}}</ref><ref name=":162">{{Cite journal |last=Macleod |first=AD (Sandy) |date=2018-02-26 |title=Abrupt treatments of hysteria during World War I, 1914–18 |url=http://dx.doi.org/10.1177/0957154x18757338 |journal=History of Psychiatry |volume=29 |issue=2 |pages=187–198 |doi=10.1177/0957154x18757338 |issn=0957-154X |pmid=29480074 |s2cid=3586670 |url-access=subscription}}</ref> لە ساڵی ١٩٨٠دا، دوای دابەزینێکی پلە بە پلە لە ژمارەی دەستنیشانکردن و ڕاپۆرتەکاندا، هیستێریا لە "ڕێبەری دەستنیشانکردن و ئاماریی تێکچوونە دەروونییەکان - DSM"ی سەر بە (کۆمەڵەی دەروونپزیشکیی ئەمریکی) دەرهێنرا، کە پێشتر لە بڵاوکراوەی دووەمیدا لە ساڵی ١٩٦٨دا هیستێریای وەکو تێکچوونێکی دەروونی لەخۆگرتبوو. <ref name=":44">{{cite journal |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref><ref name=":62">{{cite book|title=Sex Roles and Psychopathology|vauthors=Winstead BA|date=1984|publisher=Springer US|isbn=978-1-4684-4562-6|veditors=Widom CS|pages=73–100|language=en|chapter=Hysteria|doi=10.1007/978-1-4684-4562-6_4}}</ref> ئەم زاراوەیە هێشتا لە سەدەی بیست و یەکەدا بەکاردەهێنرێت، هەرچەندە وەکو دەستنیشانکردنێکی پزیشکی نییە. کاتێکیش بەکاردەهێنرێت، زۆرجار وەکو زاراوەیەکی گشتییە بۆ ئاماژەدان بە هەر جۆرە نمایشێکی دراماتیکی لە تووڕەیی یان هەڵچوونی سۆزداری. <ref name=":14">{{Cite book|last=Krasny|first=Elke|url=https://www.jstor.org/stable/j.ctv18dvt2d.10|title=Hysteria Activism: Feminist Collectives for the Twenty-First Century|date=2020|work=Performing Hysteria|publisher=Leuven University Press|isbn=978-94-6270-211-0|editor-last=Braun|editor-first=Johanna|series=Images and Imaginations of Hysteria|pages=125–146|chapter=Hysteria Activism|doi=10.2307/j.ctv18dvt2d.10|jstor=j.ctv18dvt2d.10|access-date=2022-12-09}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFKrasny2020">Krasny, Elke (2020). "Hysteria Activism". In Braun, Johanna (ed.). [https://www.jstor.org/stable/j.ctv18dvt2d.10 ''Hysteria Activism: Feminist Collectives for the Twenty-First Century'']. Images and Imaginations of Hysteria. Leuven University Press. pp.&nbsp;<span class="nowrap">125–</span>146. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2307/j.ctv18dvt2d.10|10.2307/j.ctv18dvt2d.10]]. [[ژمارەی پێوانەییی نێونەتەوەییی کتێب|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-94-6270-211-0|<bdi>978-94-6270-211-0</bdi>]]. [[JSTOR (identifier)|JSTOR]]&nbsp;[https://www.jstor.org/stable/j.ctv18dvt2d.10 j.ctv18dvt2d.10]. [[S2CID (identifier)|S2CID]]&nbsp;[https://api.semanticscholar.org/CorpusID:226345056 226345056]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">December 9,</span> 2022</span>.</cite><span data-ve-ignore=""> </span><span class="cs1-visible-error citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code"><nowiki>{{</nowiki>[[داڕێژە:Cite book|cite book]]<nowiki>}}</nowiki></code>: </span><span class="cs1-visible-error citation-comment" data-ve-ignore=""><code class="cs1-code">&#x7C;work=</code> ignored ([[Help:CS1 errors#periodical ignored|help]])</span> [[Category:CS1 errors: periodical ignored]]</ref> == نیشانە مێژووییەکان == لە ڕووی مێژووییەوە نیشانەکانی هیستێریا جیاواز و زۆرن. <ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|title=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-91001-5|language=en}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|title=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77221-6|language=en}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> * هەناسە تەنگی * دڵەڕاوکێ * نەخەوتن * بێهۆشبوون * لەبیرچوونەوە * ئیفلیجی * ئازار * گرژبوونی ماسولکە * تووشبوون بە تەشەنوج <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=August 7, 2023 |ناونیشان=https://www.museumdermoderne.at/ausstellungen/detail/arch-of-hysteria-zwischen-wahnsinn-und-ekstase/ |place=Salzburg, Museum der Moderne}}</ref> * ڕشانەوە * کەڕبوون * جووڵەی سەیر و سەمەرە * گەشکە * هەلوەسە * بێتوانایی لە قسەکردن <ref name=":12">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=Db5lAgAAQBAJ&q=jean+martin+charcot+hysteria&pg=PP1|title=Clinical Lectures on Diseases of the Nervous System (Psychology Revivals)|vauthors=Charcot JM|date=2013|publisher=Routledge|isbn=978-1-317-91001-5|language=en}}</ref> <ref name=":13">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=fQaGAgAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP1|title=Hippocrates' Woman: Reading the Female Body in Ancient Greece|vauthors=King H|date=2002|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-77221-6|language=en}}</ref> <ref name=":7">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=yyQ6AAAAMAAJ&pg=PR7|title=The Major Symptoms of Hysteria: Fifteen Lectures Given in the Medical School of Harvard University|vauthors=Janet P|date=1920|publisher=Macmillan Company|language=en}}</ref> * نەزۆکی <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-13 |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == چارەسەرە مێژووییەکان == * سێکسی ئاسایی هاوسەرگیری <ref name="mcgill">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.mcgill.ca/oss/article/history-quackery/history-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=Office for Science and Society |زمان=en}}</ref> * دووگیانی <ref name="mcgill" /> * منداڵبوون <ref name="mcgill" /> * چارەسەری پشوودان <ref name="auto">{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=2020-10-13 |ناونیشان=https://www.medicalnewstoday.com/articles/the-controversy-of-female-hysteria |ڕێکەوتی سەردان=2021-04-06 |وێبگە=www.medicalnewstoday.com |زمان=en}}</ref> == تیۆرستە دیارەکان == === شارکۆ === لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەهەمدا، پزیشکی دەمارناسی فەڕەنسی، ژان-مارتین شارکۆ، لێکۆڵینەوەی لەسەر ئەو حاڵەتە کرد کە خۆی بە "شڵەژانی دەماریی گەورە" (neurosis) یان هیستێریا ناوی دەبرد. <ref name=":8">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mota Gomes M, Engelhardt E |date=December 2014 |title=A neurological bias in the history of hysteria: from the womb to the nervous system and Charcot |journal=Arquivos de Neuro-Psiquiatria |volume=72 |issue=12 |pages=972–975 |doi=10.1590/0004-282X20140149 |pmid=25517645 |doi-access=free}}</ref> شارکۆ ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە هیستێریا تێکچوونێکی [[فیزیۆلۆژی]] بۆماوەییە. <ref name=":8" /> ئەو لەو باوەڕەدا بوو کە هیستێریا دەبێتە هۆی پەکخستنی کارایی هەندێک ناوچەی مێشک، ئەمەش دەبێتە پاڵنەر بۆ سەرهەڵدانی ئەو نیشانە جەستەییانەی کە لە هەر نەخۆشێکدا بەدی دەکرێن. <ref name=":8" /> سەرەڕای ئەوەی شارکۆ پێی وابوو کە هیستێریا بنچینەیەکی بۆماوەیی هەیە، بەڵام هاوکات باوەڕیشی وابوو کە هۆکارە ژینگەییەکانی وەکو گوشاری دەروونی دەتوانن ببنە هاندەر (Trigger) بۆ ورووژاندن و دەرکەوتنی نەخۆشییەکە لە کەسێکدا. <ref>{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=N-GZDwAAQBAJ&q=A+brief+history+of+hysteria:+From+ancient+to+modern&pg=PP12|title=Fits and Starts: A Genealogy of Hysteria in Modern France|vauthors=Evans M|date=2019|publisher=Cornell University Press|isbn=978-1-5017-3431-1|language=en}}</ref> شارکۆ زیاتر لە ١٢٠ توێژینەوەی حاڵەتی (Case study) سەبارەت بەو نەخۆشانە بڵاوکردەوە کە هیستێریا تیایاندا دەستنیشان کردبوو، [[:en:Marie_Wittman|ماری ویتمانیش]] یەکێک بوو لەوان. <ref name=":3">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=S9NOnuPQpeQC&q=marie+blanche+wittmann&pg=PR9|title=Medical Muses: Hysteria in Nineteenth-Century Paris|vauthors=Hustvedt A|date=2011|publisher=W.W. Norton & Company|isbn=978-0-393-08217-3|language=en}}</ref> ویتمان کە بە «شاژنی تووشبووانی هیستێریا» ناوزەد دەکرا، تاوەکو ئێستاش وەک بەناوبانگترین نەخۆشی ئەم حاڵەتە دەناسرێت. <ref name=":3" /> بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشەکانی، شارکۆ تەکنیکی [[خەواندنی موگناتیسی]] (Hypnosis)ی بەکاردەهێنا، کە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی ئەم ڕێکارە تەنها کاتێک سەرکەوتوو دەبێت کە لەسەر تووشبووانی هیستێریا جێبەجێ بکرێت. <ref name=":3" /> شارکۆ، بە بەکارهێنانی نەخۆشەکانی وەک ئامرازی نمایش، چەندین نمایشی گشتیی دراماتیکی لەسەر تووشبووانی هیستێریا و شێوازەکانی چارەسەرکردنی نەخۆشییەکە لەبەردەم ئامادەبوواندا ئەنجام دا، کە بە بۆچوونی زۆرێک لە شارەزایان، خودی ئەم جۆرە نمایشکردنانە بوونەتە هۆی دروستبوون و دەرکەوتنی زیاتری دیاردەی هیستێریاکە. <ref name=":3" /> سەرەڕای ئەوەش، شارکۆ تێبینی هەبوونی لێکچوونی کرد لە نێوان شەیتانگیری ([[:en:Spirit_possession|Demon possession]]) و هیستێریادا، هەر بۆیە گەیشتە ئەو دەرەنجامەی کە «دێمۆنۆمانیا - [[:en:Dæmonomania|Demonomania]]» جۆرێکە لە نەخۆشیی هیستێریا. <ref name=":4">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=North CS |date=November 2015 |title=The Classification of Hysteria and Related Disorders: Historical and Phenomenological Considerations |journal=Behavioral Sciences |volume=5 |issue=4 |pages=496–517 |doi=10.3390/bs5040496 |pmc=4695775 |pmid=26561836 |doi-access=free}}</ref> ڕۆمانی مێژوویی "[[ژنە شێتەکانی پاریس]] - The Madwomen of Paris"ی ساڵی ٢٠٢٤ لە نووسینی ([[:en:Jennifer_Cody_Epstein|جێنیفەر کۆدی ئیپستاین]])، بە شێوەیەکی دراماتیکی بەرجەستەی ئەزموونی ژیانی چەند ژنێک دەکات کە لە نەخۆشخانەی (سالپێتریێر - Salpêtrière) نەخۆشیی هیستێریایان تێدا دەستنیشان کرابوو. هاوکات، ڕۆمانەکە شیکاری و وردبوونەوە دەکات بۆ ئەو بەکارهێنانە مشتومڕهەڵگرەی تەکنیکی خەواندنی موگناتیسی و ئەو نمایشە گشتییانەی کە لەژێر سەرپەرشتی و چاودێریی شارکۆدا ئەنجام دەدران. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.penguinrandomhouse.com/books/624441/the-madwomen-of-paris-by-jennifer-cody-epstein/ |ڕێکەوتی سەردان=April 3, 2025}}</ref> === فرۆید === لە ساڵی ١٨٩٦دا، دەروونشیکاری نەمسایی، [[زیگمۆند فرۆید]]، توێژینەوەیەکی لەژێر ناونیشانیهۆکارناسیی هیستێریا - [[:en:The_Aetiology_of_Hysteria|The Aetiology of Hysteria]] بڵاوکردەوە. <ref name=":1">{{Cite book|url=https://books.google.com/books?id=caMNee9ybUQC&q=Suppressed+inventions+and+other+discoveries&pg=PP13|title=Suppressed Inventions|vauthors=Eisen J|date=2001|publisher=Penguin|isbn=978-0-399-52735-7|language=en}}</ref>لەم توێژینەوەیەدا، فرۆید ئەوە ڕوون دەکاتەوە کە بە بڕوای ئەو، شڵەژانی دەماریی (neurosis) لە نەخۆشە ژنەکانیدا - کە خۆی بە هیستێریا ناوزەدی کردووە - دەرەنجامی ئەو [[دەستدرێژیی سێکسی|دەستدرێژییە سێکسییانە]] بووە کە لە قۆناغی منداڵیدا ڕووبەڕوویان بووەتەوە. <ref name=":1" /> فرۆید چەمکی سەرهەڵدانی نیشانە جەستەییەکانی وەک دەرەنجامێک بۆ زەبرە دەروونییەکانی قۆناغی منداڵی بە ناوی «گۆڕانی هیستێریایی - [[:en:Conversion_disorder|Hysterical conversion]]» داهێنا, <ref name=":1" /> هەروەها فرۆید ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە بۆ چارەسەرکردنی هیستێریا، پێویستە نەخۆشەکە لەژێر کاریگەریی خەواندنی موگناتیسیی سووکدا و لە ڕێگەی خەیاڵکردنەوە، بە زیندووترین و ڕوونترین شێوە دووبارە ئەو ئەزموونانە بچێژێتەو. <ref name=":1" /> دواتر فرۆید پێداچوونەوەی بۆ ئەم بۆچوونەی کرد و هەمواریکردەوە، کاتێک درکی بەوە کرد کە مەرج نییە دەستدرێژیی سێکسی تاکە هۆکار بێت بۆ سەرهەڵدانی شڵەژانە دەمارییەکان. پاشان ئەو بیردۆزەی خستە ڕوو کە، سەرەڕای خودی دەستدرێژییەکە، وەهم و خەیاڵکردنی ([[فەنتازیا]]) دەستدرێژیی سێکسیش دەتوانن هۆکار بن بۆ تووشبوون بە نەخۆشییەکە، ئەگەرچی هەرگیز ئەو ئەگەرەشی ڕەت نەکردەوە کە خودی دەستدرێژییە سێکسییەکە هۆکاری نەخۆشییەکە بێت، بەڵکو تەنها ئاماژەی بەوە کرد کە ئەمە تاکە هۆکاری مەزەندەکراو نییە. <ref>{{Cite book|last=Freud|first=Sigmund|url=https://archive.org/details/inhibitionssympt0000freu|title=Inhibitions, symptoms, and anxiety|last2=Gay|first2=Peter|publisher=W. W. Norton & Company|isbn=0-393-00874-6|publication-date=1989|pages=xiii|chapter=Sigmund Freud: a Brief Life}}</ref> فرۆید هەروەها یەکێک بوو لە یەکەمین پزیشکە دەروونییە دیارەکان کە بوونی نەخۆشیی هیستێریای دایە پاڵ پیاوانیش (پێی وابوو پیاوانیش تووشی هیستێریا دەبن). <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTascaRapettiCartaFadda2012">Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B (October 19, 2012). [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 "Women and hysteria in the history of mental health"]. ''Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health''. '''8''': <span class="nowrap">110–</span>119. [[Doi (identifier)|doi]]:[[doi:10.2174/1745017901208010110|10.2174/1745017901208010110]]. [[PMC (identifier)|PMC]]&nbsp;<span class="id-lock-free" title="Freely accessible">[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3480686 3480686]</span>. [[PMID (identifier)|PMID]]&nbsp;[https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23115576 23115576].</cite></ref> تەنانەت هیستێریای لە خودی خۆیشیدا دەستنیشان کرد، و لە نووسینەکانیدا ئاماژەی بەوە کردووە کە ترسی لەوە هەبووە کار و توێژینەوەکانی هێندەی تر حاڵەتەکەیان لەسەر خراپتر (ئاڵۆزتر) کردبێت. <ref name=":2" /> == تێگەیشتنی سەردەمیانە == بە شێوەیەکی گشتی، لە ئێستادا لە کولتووری پزیشکیی ڕۆژئاوادا هیستێریا وەک نەخۆشییەک دەستنیشان ناکرێت، بەڵکو جێگەی گیراوەتەوە بە دەستنیشانکردنی دیکەی وەکو تێکچوونەکانی گۆڕان - Conversion disorders یان تێکچوونە کاراییەکان - Functional disorders <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Reynolds EH |date=October 2012 |title=Hysteria, conversion and functional disorders: a neurological contribution to classification issues |journal=The British Journal of Psychiatry |volume=201 |issue=4 |pages=253–254 |doi=10.1192/bjp.bp.111.107219 |pmid=23028080 |doi-access=free}}</ref> کاریگەرییەکانی هیستێریا وەکو نەخۆشییەکی دەستنیشانکراو لە سەدەکانی هەژدە و نۆزدەهەمدا، شوێنەوارێکی درێژخایەنی بەجێهێشتووە لەسەر ڕێکارەکانی چارەسەری پزیشکیی تایبەت بە تەندروستیی ژنان <ref name=":2">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tasca C, Rapetti M, Carta MG, Fadda B |date=2012-10-19 |title=Women and hysteria in the history of mental health |journal=Clinical Practice and Epidemiology in Mental Health |volume=8 |pages=110–119 |doi=10.2174/1745017901208010110 |pmc=3480686 |pmid=23115576}}</ref> لە دەرەوەی بواری پزیشکیش، کاتێک زاراوەی (هیستێریایی) بۆ کەسێک بەکاردەهێنرێت، دەکرێت بەو واتایە بێت کە ئەو کەسە لەڕادەبەدەر سۆزدارە، بە شێوەیەکی ناژیرانە شڵەژاوە، یان لە دۆخێکی هەڵچوون و شێتگیریدایە ([[:en:Rage_(emotion)|Frenzied]]). <ref name=":11">{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://www.oxfordlearnersdictionaries.com/us/definition/english/hysterical |ڕێکەوتی سەردان=2020-05-01 |وێبگە=www.oxfordlearnersdictionaries.com}}</ref> لەلایەکی دیکەوە، کاتێک ئەم زاراوەیە بۆ دۆخێک بەکاردەهێنرێت کە پەیوەندیی بە ترس و [[دڵەڕاوکێ|دڵەڕاوکێوە]] (Panic) نییە، هیستێریا بەو مانایە دێت کە دۆخەکە بە شێوەیەکی کۆنترۆڵنەکراو خۆش و پێکەنیناوییە – لێرەدا واتای شاراوەی (Connotation) زاراوەکە ئەوەیە کە دۆخەکە دەبێتە هۆی دروستبوونی پێکەنینی هیستێریایی. <ref name=":11" /> لە ئەمڕۆدا، لەوانەیە پزیشکانی دەروونی زاراوەی هیستێریا بۆ ئاماژەدان بە "ئەو ڕەفتارانەی مرۆڤ بەکاربهێنن کە تێیدا کەسەکان بە شێوازێک هەڵسوکەوت دەکەن و لاسایی تێکچوونە جەستەیی یان دەروونییەکان دەکەنەوە، بە جۆرێک کە سەرنج و چاودێریی پزیشکی و پەرستاری بۆ لای خۆیان ڕابکێشن". بەپێی بۆچوونی (ماکهیو - McHugh)، پزیشکانی دەروونی جەخت لەوە دەکەنەوە کە هیستێریا (یان "نمایشە ڕەفتارییە لاساییکەرەوەکان لە ڕووی پزیشکییەوە") زیاتر بریتییە لە "فۆرمێکی ڕوون و ئاشکرای خۆخەڵەتاندن، نەک فێڵبازی و ساختەکاری". <ref name=":17">{{Cite book|last=McHugh|first=Paul R.|title=Try to remember: psychiatry's clash over meaning, memory, and mind|date=2008|publisher=Dana Press|isbn=978-1-932594-39-3|location=New York|page=153}}</ref> ==سەرچاوەکان== {{سەرچاوەکان}} {{پۆلی کۆمنز|Hysteria}} [[پۆل:مناڵدان]] [[پۆل:سۆزەکان]] [[پۆل:ترس]] ijjvj5boinss9axt4nzh9pv9j1n653p 0 296534 1590560 1590419 2026-06-15T16:08:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Arunachal Pradesh}} 1590560 wikitext text/x-wiki '''ئاروناچال پرادێش''' (بە [[زمانی ھیندی|ھیندی]]: अरुणाचल प्रदेश)یەکێکە لە ویلایەتەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]] و ڕۆژھەڵاتیترین ناوچەی ئەو وڵاتەیە. پایتەختەکەی شاری ئیتاناگارە. واتای ناوی ئەم ویلایەتە دەبێتە «سەرزەمینی چیا ڕووناکبووەوەکانی بەرەبەیان». == جوگرافیا و پێگەی ستراتیژی == ئەم ویلایەتە ھاوسنوورە لەگەڵ وڵاتانی [[چین]]، [[بووتان]] و [[میانمار]]. بەھۆی ئەم پێگە جوگرافییەوە، گرنگییەکی ستراتیژی و جیۆپۆلەتیکی تایبەتی بۆ ھیندستان ھەیە، ھەروەھا لە ناوەندی کێشە سنوورییەکانی نێوان ھیندستان و چیندایە. زۆربەی ڕووبەری ئاروناچال پرادێش ناوچەیەکی شاخاوییە و بە دارستانی چڕ داپۆشراوە، کە چەندین ڕووباری گرنگی وەک ڕووباری براھماپوترای لێوە سەرچاوە دەگرێت. == چاند و ئایین == ئەم ویلایەتە لە ڕووی کلتوورییەوە زۆر ھەمەجۆرە و زیاتر لە ٢٠ خێڵی ڕەسەنی تێدا دەژین کە زمان، دابونەریت و ھونەری تایبەت بە خۆیان ھەیە. لە ڕووی ئایینییەوە، فرەیی لە ناوچەکەدا دەبینرێت: ئایینی [[بودیزم|بوودایی]]: زیاتر لەو ناوچانە بڵاوە کە لە سنووری بوتان و تیبتەوە نزیکن. ئایینە ڕەسەنەکان: تا ئێستاش لە ناو ھەندێک لە خێڵەکاندا پەیڕەو دەکرێن. [[مەسیحییەت]]: لە سەدەی بیستەمدا لە ناو بەشێک لە کۆمەڵگە بومییەکاندا بڵاوبووەتەوە. == سەرچاوە سروشتییەکان و ئابووری == ئاروناچال پرادێش دەوڵەمەندە بە سەرچاوەی سروشتی، دارستانی دەستکارینەکراو و جۆراوجۆری ژینگەیی، ئەمەش وای کردووە ببێتە شوێنێکی گرنگ بۆ گەشتیاری سروشتی و توێژینەوەی ژینگەیی. سەرەڕای ئەمەش، پەرەسەندنی ئابووری و ژێرخانی ئەم ویلایەتە لە دواوەیە بە بەراورد بە ویلایەتەکانی تری ھیندستان، بۆیە حکوومەتی ھیندستان وەبەرھێنانی تایبەت لە ناوچەکەدا دەکات بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەم دواکەوتوویییە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ {{پۆلی کۆمنز|Arunachal Pradesh}} [[پۆل:ھیندی باکوور]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] [[پۆل:تبت]] suahur9t5ivzlfusvxq4lbde2mf3xqb 1590647 1590560 2026-06-15T20:03:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590647 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''ئاروناچال پرادێش''' (بە [[زمانی ھیندی|ھیندی]]: अरुणाचल प्रदेश)یەکێکە لە ویلایەتەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]] و ڕۆژھەڵاتیترین ناوچەی ئەو وڵاتەیە. پایتەختەکەی شاری ئیتاناگارە. واتای ناوی ئەم ویلایەتە دەبێتە «سەرزەمینی چیا ڕووناکبووەوەکانی بەرەبەیان». == جوگرافیا و پێگەی ستراتیژی == ئەم ویلایەتە ھاوسنوورە لەگەڵ وڵاتانی [[چین]]، [[بووتان]] و [[میانمار]]. بەھۆی ئەم پێگە جوگرافییەوە، گرنگییەکی ستراتیژی و جیۆپۆلەتیکی تایبەتی بۆ ھیندستان ھەیە، ھەروەھا لە ناوەندی کێشە سنوورییەکانی نێوان ھیندستان و چیندایە. زۆربەی ڕووبەری ئاروناچال پرادێش ناوچەیەکی شاخاوییە و بە دارستانی چڕ داپۆشراوە، کە چەندین ڕووباری گرنگی وەک ڕووباری براھماپوترای لێوە سەرچاوە دەگرێت. == چاند و ئایین == ئەم ویلایەتە لە ڕووی کلتوورییەوە زۆر ھەمەجۆرە و زیاتر لە ٢٠ خێڵی ڕەسەنی تێدا دەژین کە زمان، دابونەریت و ھونەری تایبەت بە خۆیان ھەیە. لە ڕووی ئایینییەوە، فرەیی لە ناوچەکەدا دەبینرێت: ئایینی [[بودیزم|بوودایی]]: زیاتر لەو ناوچانە بڵاوە کە لە سنووری بوتان و تیبتەوە نزیکن. ئایینە ڕەسەنەکان: تا ئێستاش لە ناو ھەندێک لە خێڵەکاندا پەیڕەو دەکرێن. [[مەسیحییەت]]: لە سەدەی بیستەمدا لە ناو بەشێک لە کۆمەڵگە بومییەکاندا بڵاوبووەتەوە. == سەرچاوە سروشتییەکان و ئابووری == ئاروناچال پرادێش دەوڵەمەندە بە سەرچاوەی سروشتی، دارستانی دەستکارینەکراو و جۆراوجۆری ژینگەیی، ئەمەش وای کردووە ببێتە شوێنێکی گرنگ بۆ گەشتیاری سروشتی و توێژینەوەی ژینگەیی. سەرەڕای ئەمەش، پەرەسەندنی ئابووری و ژێرخانی ئەم ویلایەتە لە دواوەیە بە بەراورد بە ویلایەتەکانی تری ھیندستان، بۆیە حکوومەتی ھیندستان وەبەرھێنانی تایبەت لە ناوچەکەدا دەکات بۆ قەرەبووکردنەوەی ئەم دواکەوتوویییە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ {{پۆلی کۆمنز|Arunachal Pradesh}} [[پۆل:ھیندی باکوور]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] [[پۆل:تبت]] ivea6zvk348epmbfssfflmnto62qhfh 0 296536 1590561 1590418 2026-06-15T16:08:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Assam}} 1590561 wikitext text/x-wiki '''ئاسام''' (بە ئاسامی: ''অসম'')، یەکێکە لە ویلایەتەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]]، کە دەکەوێتە بناری چیاکانی [[ھیمالایا]]ی ڕۆژھەڵات و لە نێوان [[تایلەند]] و [[بەنگلادێش|بەنگلادێشدا]] ھەڵکەوتووە. پایتەختەکەی شاری '''دیسپور'''ە و گەورەترین شاریش تێیدا شاری '''گوواھاتی'''یە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم ویلایەتە نزیکەی ٣٥ ملیۆن و ٦٠٠ ھەزار کەسە. ئاسام وەک دەروازەی سەرەکی بۆ چوونە ناو ناوچەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی ھیندستان دادەنرێت، بۆیە گرنگییەکی ستراتیژی و ئابووری زۆری ھەیە. == مێژوو و ئابووری == لە ڕووی مێژوویییەوە، ئەم ناوچەیە شوێنی پاشایەتییە ڕەسەنەکانی وەک پاشایەتی «ئەھوم» بووە کە بۆ ماوەی شەش سەدە بەرگرییان لە دژی ھێرشەکانی [[مەغۆل|مەغۆلەکان]] کردووە. لە سەردەمی داگیرکاری [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیادا]]، ئاسام بەھۆی چاندنی [[چا|چایەوە]] ناوبانگی دەرکرد؛ لە ئێستاشدا '''چای ئاسام''' یەکێکە لە گرنگترین کاڵا ھەناردەکراوەکانی ویلایەتەکە و ناوبانگێکی جیھانی ھەیە. == زمان و ھەمەجۆریی نەتەوەیی == نیوەی خەڵکی ئەم ویلایەتە بە زمانی ئاسامی دەدوێن، کە زمانەکانی ئاسامی و "بۆدۆ" زمانە فەرمییەکانی ویلایەتەکەن. == ئایین و کلتوور == زۆربەی دانیشتووانی ئاسام لە [[ھیندۆسی|ھیندۆس]] و [[ئیسلام|موسڵمانان]] پێکھاتوون، لەگەڵ کەمینەیەکی [[مەسیحی]] و پەیڕەوانی ئایینە ڕەسەنەکان. کلتووری ئاسام زۆر دەوڵەمەندە بە مۆسیقا و ھونەر؛ فیستیڤاڵی کشتوکاڵی '''"بیھۆ" (Bihu)''' کە سێ جار لە ساڵێکدا بەڕێوەدەچێت، مۆسیقای "بھۆگیت"، سەمای ڕەسەن بە جلی ڕەنگاوڕەنگەوە، و پیشەسازی دەستی وەک حەریرە دەستچنەکانی "مۆگا سیلک"، نیشانەی زیندوێتی و دێرینی کلتوری ئەم ناوچەیەن. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ == ئەمانەش ببینە == * [[ھیندستان]] {{پۆلی کۆمنز|Assam}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ئاسام]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٧]] 0wa49nmsd9hdi1sjbp1qo7m24uiq76f 1590646 1590561 2026-06-15T20:03:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590646 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''ئاسام''' (بە ئاسامی: ''অসম'')، یەکێکە لە ویلایەتەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]]، کە دەکەوێتە بناری چیاکانی [[ھیمالایا]]ی ڕۆژھەڵات و لە نێوان [[تایلەند]] و [[بەنگلادێش|بەنگلادێشدا]] ھەڵکەوتووە. پایتەختەکەی شاری '''دیسپور'''ە و گەورەترین شاریش تێیدا شاری '''گوواھاتی'''یە. ژمارەی دانیشتووانی ئەم ویلایەتە نزیکەی ٣٥ ملیۆن و ٦٠٠ ھەزار کەسە. ئاسام وەک دەروازەی سەرەکی بۆ چوونە ناو ناوچەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی ھیندستان دادەنرێت، بۆیە گرنگییەکی ستراتیژی و ئابووری زۆری ھەیە. == مێژوو و ئابووری == لە ڕووی مێژوویییەوە، ئەم ناوچەیە شوێنی پاشایەتییە ڕەسەنەکانی وەک پاشایەتی «ئەھوم» بووە کە بۆ ماوەی شەش سەدە بەرگرییان لە دژی ھێرشەکانی [[مەغۆل|مەغۆلەکان]] کردووە. لە سەردەمی داگیرکاری [[بەریتانیای مەزن|بەریتانیادا]]، ئاسام بەھۆی چاندنی [[چا|چایەوە]] ناوبانگی دەرکرد؛ لە ئێستاشدا '''چای ئاسام''' یەکێکە لە گرنگترین کاڵا ھەناردەکراوەکانی ویلایەتەکە و ناوبانگێکی جیھانی ھەیە. == زمان و ھەمەجۆریی نەتەوەیی == نیوەی خەڵکی ئەم ویلایەتە بە زمانی ئاسامی دەدوێن، کە زمانەکانی ئاسامی و "بۆدۆ" زمانە فەرمییەکانی ویلایەتەکەن. == ئایین و کلتوور == زۆربەی دانیشتووانی ئاسام لە [[ھیندۆسی|ھیندۆس]] و [[ئیسلام|موسڵمانان]] پێکھاتوون، لەگەڵ کەمینەیەکی [[مەسیحی]] و پەیڕەوانی ئایینە ڕەسەنەکان. کلتووری ئاسام زۆر دەوڵەمەندە بە مۆسیقا و ھونەر؛ فیستیڤاڵی کشتوکاڵی '''"بیھۆ" (Bihu)''' کە سێ جار لە ساڵێکدا بەڕێوەدەچێت، مۆسیقای "بھۆگیت"، سەمای ڕەسەن بە جلی ڕەنگاوڕەنگەوە، و پیشەسازی دەستی وەک حەریرە دەستچنەکانی "مۆگا سیلک"، نیشانەی زیندوێتی و دێرینی کلتوری ئەم ناوچەیەن. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ == ئەمانەش ببینە == * [[ھیندستان]] {{پۆلی کۆمنز|Assam}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ئاسام]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٤٧]] 3vby5mz0u8bz10t4v197no2m74dmna4 0 296540 1590562 1590417 2026-06-15T16:08:25Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Chhattisgarh}} 1590562 wikitext text/x-wiki '''چەتیسگەر''' (بە [[زمانی ھیندی|ھیندی]] و چەتیسگەری: ''छत्तीसगढ़'')یەکێکە لە ویلایەتەکانی ناوەندی وڵاتی [[ھیندستان]]. ئەم ویلایەتە لە ڕووی ڕووبەرەوە دەیەمین ویلایەتی ھیندستانە و ڕووبەرەکەی ١٣٥٬١٩٤ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە، ھەروەھا بە حەشیمەتی ٢٨ ملیۆن کەس، حەڤدەیەمین ویلایەتی پڕدانیشتووانی ئەو وڵاتەیە. پایتەختەکەی شاری '''ڕایپور'''ە. ئەم ویلایەتە لە ١ی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٠ لە ویلایەتی «مادیا پرادیش» جیاکرایەوە. ناوی چەتیسگەر لە زمانی ھیندییدا بە واتای «سی و شەش قەڵا» دێت (چەتیس: ٣٦ + گەر: قەڵا/دژ). لە ئێستادا ئەم ویلایەتە بە یەکێک لە خێراترین ناوچەکان لە ڕووی گەشەسەندنەوە لە ھیندستان دادەنرێت و سەرچاوەیەکی سەرەکی دابینکردنی کارەبا و پۆڵایە لە وڵاتەکەدا. == زمان و دانیشتووان == زۆربەی خەڵکی ئەم ویلایەتە بە زمانی «چەتیسگەری» دەدوێن کە زمانێکی سەر بە خێزانی زمانە ھیندۆئاریایییەکانە؛ بەڵام دانیشتووانی ناوچەی «باستار» لە باشووری ویلایەتەکە، بە زمانێکی سەر بە خێزانی [[زمانە دراڤیدییەکان]] قسە دەکەن. == ئەمانەش ببینە == * [[ھیندستان]] * [[ئاسام]] {{پۆلی کۆمنز|Chhattisgarh}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:چەتیسگەر]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] d528bhukxoc0d8yv6lnehkb9koye1nq 1590645 1590562 2026-06-15T20:03:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590645 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''چەتیسگەر''' (بە [[زمانی ھیندی|ھیندی]] و چەتیسگەری: ''छत्तीसगढ़'')یەکێکە لە ویلایەتەکانی ناوەندی وڵاتی [[ھیندستان]]. ئەم ویلایەتە لە ڕووی ڕووبەرەوە دەیەمین ویلایەتی ھیندستانە و ڕووبەرەکەی ١٣٥٬١٩٤ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە، ھەروەھا بە حەشیمەتی ٢٨ ملیۆن کەس، حەڤدەیەمین ویلایەتی پڕدانیشتووانی ئەو وڵاتەیە. پایتەختەکەی شاری '''ڕایپور'''ە. ئەم ویلایەتە لە ١ی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٠ لە ویلایەتی «مادیا پرادیش» جیاکرایەوە. ناوی چەتیسگەر لە زمانی ھیندییدا بە واتای «سی و شەش قەڵا» دێت (چەتیس: ٣٦ + گەر: قەڵا/دژ). لە ئێستادا ئەم ویلایەتە بە یەکێک لە خێراترین ناوچەکان لە ڕووی گەشەسەندنەوە لە ھیندستان دادەنرێت و سەرچاوەیەکی سەرەکی دابینکردنی کارەبا و پۆڵایە لە وڵاتەکەدا. == زمان و دانیشتووان == زۆربەی خەڵکی ئەم ویلایەتە بە زمانی «چەتیسگەری» دەدوێن کە زمانێکی سەر بە خێزانی زمانە ھیندۆئاریایییەکانە؛ بەڵام دانیشتووانی ناوچەی «باستار» لە باشووری ویلایەتەکە، بە زمانێکی سەر بە خێزانی [[زمانە دراڤیدییەکان]] قسە دەکەن. == ئەمانەش ببینە == * [[ھیندستان]] * [[ئاسام]] {{پۆلی کۆمنز|Chhattisgarh}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:چەتیسگەر]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] 3srs8755cmykptps4gwi4rvkigj75o4 0 296543 1590545 1590404 2026-06-15T14:34:52Z Hivja 64112 /* */ 1590545 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:SpaceX CEO Elon Musk visits N&NC and AFSPC (190416-F-ZZ999-006) (cropped).jpg|alt=|وێنۆک|Musk in 2019 as [[SpaceX]] CEO; [[Initial public offering of SpaceX|the company's IPO]] in 2026 led to him becoming the first US$ [[trillionaire]].]] [[ئیلۆن مەسک]] دەوڵەمەندترین کەسایەتیی پشتڕاستکراوەی جیھانە، بەپێی پێوەرەکانی ملیاردێرانی بلومبێرگ[1] و فۆربێس،[2] [[Elon Musk]] is the world's wealthiest verified person, with an estimated [[net worth]] of US$1.1 trillion according to the ''[[پێوەری ملیاردێرەکانی بلوومبێرگ]]''<ref>{{cite news |title=Bloomberg Billionaires Index |url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/elon-r-musk/ |url-status=live |access-date=June 15, 2026 |publisher=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615051036/https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/elon-r-musk/ |archive-date=June 15, 2026|date=June 15, 2026}}</ref> و ''[[فۆربێس]]'',<ref>{{cite magazine| url=https://www.forbes.com/profile/elon-musk/ | title=Elon Musk | magazine=Forbes | access-date=June 12, 2026 | archive-date=June 12, 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260612192542/https://www.forbes.com/profile/elon-musk/ | url-status=live }}</ref> {{as of|2026|June|lc=y}}, primarily from his ownership stakes in [[SpaceX]] and [[Tesla, Inc.|Tesla]]. Having been first listed on the [[The World's Billionaires|''Forbes Billionaires List'']] in 2012,<ref name=":1" /> around 75% of Musk's wealth was derived from Tesla stock in November 2020,<ref name="gates" /> although he describes himself as "[[wikt:cash poor|cash poor]]".<ref name="cash" /><ref name="wsj" /> According to ''Forbes'', he became the first person in the world to achieve a net worth of $300&nbsp;billion in 2021; $400&nbsp;billion in December 2024;<ref name="maruf" /> $500&nbsp;billion in October 2025;<ref name="Elon $500M Forbes">{{Cite web |last=Durot |first=Matt |title=Elon Musk Just Became The First Person Ever Worth $500 Billion |url=https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2025/10/01/elon-musk-just-became-the-first-person-ever-worth-500-billion/|date=October 2, 2025 |access-date=October 2, 2025|website=Forbes |language=en}}</ref> $600 billion in mid-December 2025;<ref name="$600B">{{Cite news |last=Durot |first=Matt |title=SpaceX Tender Offer Pushes Musk’s Net Worth To Record $677 Billion |url=https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2025/12/15/elon-musk-just-became-the-first-person-ever-worth-600-billion/ |date=2025-12-15 |access-date=2025-12-16 |work=Forbes |language=en}}</ref> $700 billion later that month;<ref>{{cite magazine|first=Matt |last=Durot |url=https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2025/11/19/elon-musk-just-became-the-first-person-ever-worth-700-billion-after-delaware-supreme-court-restored-his-voided-tesla-stock-options/ | title=Elon Musk Just Became The First Person Ever Worth $700 Billion After Delaware Supreme Court Restored His Voided Tesla Stock Options | magazine=Forbes | date=December 19, 2025 | access-date=December 20, 2025 | url-status=live }}</ref> $800 billion in February 2026;<ref name="$800B">{{Cite news |last=Durot |first=Matt |title=Elon Musk Just Became The First Person Ever Worth $800 Billion After SpaceX Acquired xAI |url=https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2026/02/03/elon-musk-just-became-the-first-person-ever-worth-800-billion-after-spacex-acquired-xai/ |date=2026-02-03 |access-date=2026-02-03 |work=Forbes |language=en}}</ref> $900 billion in June 2026; and $1 trillion ($1,000 billion) later that month with the [[initial public offering of SpaceX]],<ref name="$900B">{{Cite web |last=Durot |first=Matt |title=Near Trillionaire Elon Musk, A Saudi Prince, And Twitter’s Founder: Here Are The SpaceX IPO’s Biggest Winners |url=http://forbes.com/sites/mattdurot/2026/06/11/near-trillionaire-elon-musk-a-saudi-prince-and-twitters-founder-here-are-the-spacex-ipos-biggest-winners |date=June 11, 2026 |access-date=June 12, 2026 |website=Forbes |language=en}}</ref><ref name="$1T">{{Cite web |last=Durot |first=Matt |title=SpaceX’s IPO Just Made Elon Musk The World’s First Trillionaire |url=https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2026/06/12/spacexs-ipo-just-made-elon-musk-the-worlds-first-trillionaire/ |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026 |website=Forbes |language=en}}</ref> making Musk the first and only US$ [[trillionaire]].<ref>{{Cite web |last1=Saini |first1=Manya |last2=Nishant |first2=Niket |title=SpaceX IPO makes Elon Musk the world's first trillionaire |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/spacex-ipo-makes-elon-musk-worlds-first-trillionaire-2026-06-11/ |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026 |website=Reuters |language=en}}</ref> In November 2025, a Tesla pay package worth potentially $1 trillion for Musk was approved, which he is to receive over 10 years if he meets specific goals.<ref name="$1 trillion package approved">{{cite news |last=Isidore |first=Chris |date=November 6, 2025 |title=Tesla approves Musk's $1 trillion pay package |work=CNN |url=https://us.cnn.com/2025/11/06/business/musk-trillion-dollar-pay-package-vote |access-date=November 6, 2025}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئیلۆن مەسک]] mge9y439viys1qhcfj56eyiovyxmm3p 1590546 1590545 2026-06-15T14:44:16Z Hivja 64112 /* */ 1590546 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:SpaceX CEO Elon Musk visits N&NC and AFSPC (190416-F-ZZ999-006) (cropped).jpg|alt=|وێنۆک|Musk in 2019 as [[SpaceX]] CEO; [[Initial public offering of SpaceX|the company's IPO]] in 2026 led to him becoming the first US$ [[trillionaire]].]] [[ئیلۆن مەسک]] دەوڵەمەندترین کەسایەتیی پشتڕاستکراوەی جیھانە کە بەپێی ''[[پێوەری ملیاردێرەکانی بلوومبێرگ]]''<ref>{{cite news |title=Bloomberg Billionaires Index |url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/elon-r-musk/ |url-status=live |access-date=June 15, 2026 |publisher=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615051036/https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/elon-r-musk/ |archive-date=June 15, 2026|date=June 15, 2026}}</ref> و ''[[فۆربێس]]''،<ref>{{cite magazine| url=https://www.forbes.com/profile/elon-musk/ | title=Elon Musk | magazine=Forbes | access-date=June 12, 2026 | archive-date=June 12, 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260612192542/https://www.forbes.com/profile/elon-musk/ | url-status=live }}</ref> {{as of|2026|June|lc=y}} تێکڕای سامانەکەی زیاتر لە ١٫١ ترلیۆن دۆلاری ئەمریکییە و زۆربەی سامانەکەی لە [[سپەیس ئێکس]] و [[تێسلا مۆتۆرز|تێسلا]]وە دێت. Having been first listed on the [[The World's Billionaires|''Forbes Billionaires List'']] in 2012,<ref name=":1" /> around 75% of Musk's wealth was derived from Tesla stock in November 2020,<ref name="gates" /> although he describes himself as "[[wikt:cash poor|cash poor]]".<ref name="cash" /><ref name="wsj" /> According to ''Forbes'', he became the first person in the world to achieve a net worth of $300&nbsp;billion in 2021; $400&nbsp;billion in December 2024;<ref name="maruf" /> $500&nbsp;billion in October 2025;<ref name="Elon $500M Forbes">{{Cite web |last=Durot |first=Matt |title=Elon Musk Just Became The First Person Ever Worth $500 Billion |url=https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2025/10/01/elon-musk-just-became-the-first-person-ever-worth-500-billion/|date=October 2, 2025 |access-date=October 2, 2025|website=Forbes |language=en}}</ref> $600 billion in mid-December 2025;<ref name="$600B">{{Cite news |last=Durot |first=Matt |title=SpaceX Tender Offer Pushes Musk’s Net Worth To Record $677 Billion |url=https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2025/12/15/elon-musk-just-became-the-first-person-ever-worth-600-billion/ |date=2025-12-15 |access-date=2025-12-16 |work=Forbes |language=en}}</ref> $700 billion later that month;<ref>{{cite magazine|first=Matt |last=Durot |url=https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2025/11/19/elon-musk-just-became-the-first-person-ever-worth-700-billion-after-delaware-supreme-court-restored-his-voided-tesla-stock-options/ | title=Elon Musk Just Became The First Person Ever Worth $700 Billion After Delaware Supreme Court Restored His Voided Tesla Stock Options | magazine=Forbes | date=December 19, 2025 | access-date=December 20, 2025 | url-status=live }}</ref> $800 billion in February 2026;<ref name="$800B">{{Cite news |last=Durot |first=Matt |title=Elon Musk Just Became The First Person Ever Worth $800 Billion After SpaceX Acquired xAI |url=https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2026/02/03/elon-musk-just-became-the-first-person-ever-worth-800-billion-after-spacex-acquired-xai/ |date=2026-02-03 |access-date=2026-02-03 |work=Forbes |language=en}}</ref> $900 billion in June 2026; and $1 trillion ($1,000 billion) later that month with the [[initial public offering of SpaceX]],<ref name="$900B">{{Cite web |last=Durot |first=Matt |title=Near Trillionaire Elon Musk, A Saudi Prince, And Twitter’s Founder: Here Are The SpaceX IPO’s Biggest Winners |url=http://forbes.com/sites/mattdurot/2026/06/11/near-trillionaire-elon-musk-a-saudi-prince-and-twitters-founder-here-are-the-spacex-ipos-biggest-winners |date=June 11, 2026 |access-date=June 12, 2026 |website=Forbes |language=en}}</ref><ref name="$1T">{{Cite web |last=Durot |first=Matt |title=SpaceX’s IPO Just Made Elon Musk The World’s First Trillionaire |url=https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2026/06/12/spacexs-ipo-just-made-elon-musk-the-worlds-first-trillionaire/ |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026 |website=Forbes |language=en}}</ref> making Musk the first and only US$ [[trillionaire]].<ref>{{Cite web |last1=Saini |first1=Manya |last2=Nishant |first2=Niket |title=SpaceX IPO makes Elon Musk the world's first trillionaire |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/spacex-ipo-makes-elon-musk-worlds-first-trillionaire-2026-06-11/ |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026 |website=Reuters |language=en}}</ref> In November 2025, a Tesla pay package worth potentially $1 trillion for Musk was approved, which he is to receive over 10 years if he meets specific goals.<ref name="$1 trillion package approved">{{cite news |last=Isidore |first=Chris |date=November 6, 2025 |title=Tesla approves Musk's $1 trillion pay package |work=CNN |url=https://us.cnn.com/2025/11/06/business/musk-trillion-dollar-pay-package-vote |access-date=November 6, 2025}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئیلۆن مەسک]] bdugee3ncr9hfq4wccryjaegigk72a2 1590547 1590546 2026-06-15T14:44:36Z Hivja 64112 /* */ 1590547 wikitext text/x-wiki {{ئامادەکردن}} [[پەڕگە:SpaceX CEO Elon Musk visits N&NC and AFSPC (190416-F-ZZ999-006) (cropped).jpg|alt=|وێنۆک|Musk in 2019 as [[SpaceX]] CEO; [[Initial public offering of SpaceX|the company's IPO]] in 2026 led to him becoming the first US$ [[trillionaire]].]] [[ئیلۆن مەسک]] دەوڵەمەندترین کەسایەتیی پشتڕاستکراوی جیھانە کە بەپێی ''[[پێوەری ملیاردێرەکانی بلوومبێرگ]]''<ref>{{cite news |title=Bloomberg Billionaires Index |url=https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/elon-r-musk/ |url-status=live |access-date=June 15, 2026 |publisher=Bloomberg L.P. |archive-url=https://web.archive.org/web/20260615051036/https://www.bloomberg.com/billionaires/profiles/elon-r-musk/ |archive-date=June 15, 2026|date=June 15, 2026}}</ref> و ''[[فۆربێس]]''،<ref>{{cite magazine| url=https://www.forbes.com/profile/elon-musk/ | title=Elon Musk | magazine=Forbes | access-date=June 12, 2026 | archive-date=June 12, 2026 | archive-url=https://web.archive.org/web/20260612192542/https://www.forbes.com/profile/elon-musk/ | url-status=live }}</ref> {{as of|2026|June|lc=y}} تێکڕای سامانەکەی زیاتر لە ١٫١ ترلیۆن دۆلاری ئەمریکییە و زۆربەی سامانەکەی لە [[سپەیس ئێکس]] و [[تێسلا مۆتۆرز|تێسلا]]وە دێت. Having been first listed on the [[The World's Billionaires|''Forbes Billionaires List'']] in 2012,<ref name=":1" /> around 75% of Musk's wealth was derived from Tesla stock in November 2020,<ref name="gates" /> although he describes himself as "[[wikt:cash poor|cash poor]]".<ref name="cash" /><ref name="wsj" /> According to ''Forbes'', he became the first person in the world to achieve a net worth of $300&nbsp;billion in 2021; $400&nbsp;billion in December 2024;<ref name="maruf" /> $500&nbsp;billion in October 2025;<ref name="Elon $500M Forbes">{{Cite web |last=Durot |first=Matt |title=Elon Musk Just Became The First Person Ever Worth $500 Billion |url=https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2025/10/01/elon-musk-just-became-the-first-person-ever-worth-500-billion/|date=October 2, 2025 |access-date=October 2, 2025|website=Forbes |language=en}}</ref> $600 billion in mid-December 2025;<ref name="$600B">{{Cite news |last=Durot |first=Matt |title=SpaceX Tender Offer Pushes Musk’s Net Worth To Record $677 Billion |url=https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2025/12/15/elon-musk-just-became-the-first-person-ever-worth-600-billion/ |date=2025-12-15 |access-date=2025-12-16 |work=Forbes |language=en}}</ref> $700 billion later that month;<ref>{{cite magazine|first=Matt |last=Durot |url=https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2025/11/19/elon-musk-just-became-the-first-person-ever-worth-700-billion-after-delaware-supreme-court-restored-his-voided-tesla-stock-options/ | title=Elon Musk Just Became The First Person Ever Worth $700 Billion After Delaware Supreme Court Restored His Voided Tesla Stock Options | magazine=Forbes | date=December 19, 2025 | access-date=December 20, 2025 | url-status=live }}</ref> $800 billion in February 2026;<ref name="$800B">{{Cite news |last=Durot |first=Matt |title=Elon Musk Just Became The First Person Ever Worth $800 Billion After SpaceX Acquired xAI |url=https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2026/02/03/elon-musk-just-became-the-first-person-ever-worth-800-billion-after-spacex-acquired-xai/ |date=2026-02-03 |access-date=2026-02-03 |work=Forbes |language=en}}</ref> $900 billion in June 2026; and $1 trillion ($1,000 billion) later that month with the [[initial public offering of SpaceX]],<ref name="$900B">{{Cite web |last=Durot |first=Matt |title=Near Trillionaire Elon Musk, A Saudi Prince, And Twitter’s Founder: Here Are The SpaceX IPO’s Biggest Winners |url=http://forbes.com/sites/mattdurot/2026/06/11/near-trillionaire-elon-musk-a-saudi-prince-and-twitters-founder-here-are-the-spacex-ipos-biggest-winners |date=June 11, 2026 |access-date=June 12, 2026 |website=Forbes |language=en}}</ref><ref name="$1T">{{Cite web |last=Durot |first=Matt |title=SpaceX’s IPO Just Made Elon Musk The World’s First Trillionaire |url=https://www.forbes.com/sites/mattdurot/2026/06/12/spacexs-ipo-just-made-elon-musk-the-worlds-first-trillionaire/ |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026 |website=Forbes |language=en}}</ref> making Musk the first and only US$ [[trillionaire]].<ref>{{Cite web |last1=Saini |first1=Manya |last2=Nishant |first2=Niket |title=SpaceX IPO makes Elon Musk the world's first trillionaire |url=https://www.reuters.com/business/media-telecom/spacex-ipo-makes-elon-musk-worlds-first-trillionaire-2026-06-11/ |date=June 12, 2026 |access-date=June 12, 2026 |website=Reuters |language=en}}</ref> In November 2025, a Tesla pay package worth potentially $1 trillion for Musk was approved, which he is to receive over 10 years if he meets specific goals.<ref name="$1 trillion package approved">{{cite news |last=Isidore |first=Chris |date=November 6, 2025 |title=Tesla approves Musk's $1 trillion pay package |work=CNN |url=https://us.cnn.com/2025/11/06/business/musk-trillion-dollar-pay-package-vote |access-date=November 6, 2025}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} {{تووڵی دەروازە|ئابووری}} [[پۆل:ئیلۆن مەسک]] 9zl4fagrdzc2w8v9ew58qba055iowxo 0 296545 1590563 1590416 2026-06-15T16:08:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Jharkhand}} 1590563 wikitext text/x-wiki '''جارکەند''' یان '''جارخەند''' (بە ھیندی: ''झारखंड''، بە ئینگلیزی: ''Jharkhand'')، ویلایەتێکە لە ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]]. ئەم ویلایەتە لە ١٥ی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٠ لە بەشە باشوورییەکەی ویلایەتی [[بیھار]] جیاکرایەوە. ڕووبەرەکەی ٧٤٬٦٧٧ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و شاری پیشەسازیی '''ڕانچی''' پایتەختی ئەم ویلایەتەیە. == جوگرافیا و ھاوسنووری == جارکەند لە ڕووی جوگرافییەوە پێگەیەکی گرنگی لە ڕۆژھەڵاتی ھیندستاندا ھەیە و لەگەڵ چەندین ویلایەتی تردا ھاوسنوورە: * لە باکوورەوە لەگەڵ ویلایەتی [[بیھار]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ ویلایەتەکانی [[ئۆتار پرادیش]] و [[چاتیسگار]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ ویلایەتی [[ئۆدیشا|ئۆریسا (ئۆدیشا)]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ویلایەتی [[بەنگالی ڕۆژاوا]]. == ئەمانەش ببینە == * [[ھیندستان]] * [[گۆوا]] {{پۆلی کۆمنز|Jharkhand}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:جارکەند]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] 5wq3xpvntw4r5t5wbsn11pymns9k2ei 1590644 1590563 2026-06-15T20:03:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590644 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''جارکەند''' یان '''جارخەند''' (بە ھیندی: ''झारखंड''، بە ئینگلیزی: ''Jharkhand'')، ویلایەتێکە لە ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]]. ئەم ویلایەتە لە ١٥ی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٠ لە بەشە باشوورییەکەی ویلایەتی [[بیھار]] جیاکرایەوە. ڕووبەرەکەی ٧٤٬٦٧٧ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و شاری پیشەسازیی '''ڕانچی''' پایتەختی ئەم ویلایەتەیە. == جوگرافیا و ھاوسنووری == جارکەند لە ڕووی جوگرافییەوە پێگەیەکی گرنگی لە ڕۆژھەڵاتی ھیندستاندا ھەیە و لەگەڵ چەندین ویلایەتی تردا ھاوسنوورە: * لە باکوورەوە لەگەڵ ویلایەتی [[بیھار]]. * لە ڕۆژاواوە لەگەڵ ویلایەتەکانی [[ئۆتار پرادیش]] و [[چاتیسگار]]. * لە باشوورەوە لەگەڵ ویلایەتی [[ئۆدیشا|ئۆریسا (ئۆدیشا)]]. * لە ڕۆژھەڵاتەوە لەگەڵ ویلایەتی [[بەنگالی ڕۆژاوا]]. == ئەمانەش ببینە == * [[ھیندستان]] * [[گۆوا]] {{پۆلی کۆمنز|Jharkhand}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:جارکەند]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] qecpv9uambqirlmihjifd539ygvi9gr 0 296547 1590655 1590371 2026-06-15T20:04:52Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590655 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''مادیا پرادیش''' (بە ھیندی: ''मध्य प्रदेश''، بە [[زمانی ئینگلیزی|ئینگلیزی]]: ''Madhya Pradesh'' کە کورت دەکرێتەوە بۆ '''MP''')، ویلایەتێکە لە ناوەندی وڵاتی [[ھیندستان]] کە بەھۆی پێگە جوگرافییەکەیەوە زۆرجار بە «دڵی ھیندستان» ناو دەبرێت. پایتەختی ئەم ویلایەتە شاری '''بووپاڵ'''ە، بەڵام شاری '''ئیندوور''' گەورەترین شار و پایتەختی بازرگانیی ویلایەتەکەیە. ڕووبەری مادیا پرادیش ٣٠٨٬٢٥٢ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە. پێش ئەوەی لە ١ی تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٠ ویلایەتی [[چاتیسگار|چەتیسگەر]]ی لێ جیا بکرێتەوە، گەورەترین ویلایەتی ھیندستان بوو لە ڕووی ڕووبەرەوە. == ئەمانەش ببینە == * [[ھیندستان]] * [[چەتیسگەر]] [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:مادیا پرادیش]] o2ueeqht3x9lgne84xrli3anzl20cqd 0 296548 1590564 1590415 2026-06-15T16:08:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Manipur}} 1590564 wikitext text/x-wiki '''مانیپور''' یەکێکە لە ویلایەتەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]]. ڕووبەرەکەی ٢٢٬٣٢٧ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٣ ملیۆن کەسە، شاری '''ئیمفال'''یش پایتەختی ئەم ویلایەتەیە. ناوی مانیپور لە دوو وشەی زمانی [[سانسکریت]]ی (مانی: گەوھەر) و (پورە: سەرزەمین/ئاوەدانی) ھاتووە کە پێکەوە واتای «سەرزەمینی گەوھەر»یان «جەواھیرستان» دەبەخشێت. ئەم ویلایەتە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥٠٠ ساڵ وەک خاڵێکی بەستنەوەی کلتووری و بازرگانی لە نێوان نیمچەدوورگەی ھیندستان، ئاسیای ناوەندی و ئاسیای باشووری ڕۆژھەڵاتدا بووە. ==سەرچاوە== * ویکیپیدیای فارسی ڕێکەوتی ١٥-٠٦-٢٠٢٦ == ئەمانەش ببینە == * [[ھیندستان]] * [[ئاسام]] {{پۆلی کۆمنز|Manipur}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:مانیپور]] [[پۆل:ھیندی باکوور]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] sydhlfu3a8qo9f4mo7zplvi77lqs217 1590643 1590564 2026-06-15T20:02:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590643 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''مانیپور''' یەکێکە لە ویلایەتەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]]. ڕووبەرەکەی ٢٢٬٣٢٧ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٣ ملیۆن کەسە، شاری '''ئیمفال'''یش پایتەختی ئەم ویلایەتەیە. ناوی مانیپور لە دوو وشەی زمانی [[سانسکریت]]ی (مانی: گەوھەر) و (پورە: سەرزەمین/ئاوەدانی) ھاتووە کە پێکەوە واتای «سەرزەمینی گەوھەر»یان «جەواھیرستان» دەبەخشێت. ئەم ویلایەتە بۆ ماوەی زیاتر لە ٢٥٠٠ ساڵ وەک خاڵێکی بەستنەوەی کلتووری و بازرگانی لە نێوان نیمچەدوورگەی ھیندستان، ئاسیای ناوەندی و ئاسیای باشووری ڕۆژھەڵاتدا بووە. ==سەرچاوە== * ویکیپیدیای فارسی ڕێکەوتی ١٥-٠٦-٢٠٢٦ == ئەمانەش ببینە == * [[ھیندستان]] * [[ئاسام]] {{پۆلی کۆمنز|Manipur}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:مانیپور]] [[پۆل:ھیندی باکوور]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] 6xre3kll3otjwl9ino7hcizsw25g41t 0 296549 1590565 1590414 2026-06-15T16:08:56Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Meghalaya}} 1590565 wikitext text/x-wiki '''مێگالایا''' (بە ئینگلیزی: ''Meghalaya'')، یەکێکە لە ویلایەتەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]]. ژمارەی دانیشتووانی ئەم ویلایەتە نزیکەی ٣ ملیۆن کەسە و شاری '''شیلۆنگ''' پایتەختییەتی. مێگالایا تەنھا لەگەڵ ویلایەتی [[ئاسام]] لە ناوخۆی ھیندستان و وڵاتی بەنگلادیش لە باشوورەوە ھاوسنوورە. == جوگرافیا و کەشوھەوا == ئەم ویلایەتە بە سروشتە زۆر سەوزەکەی و ناوچە شاخاوییە فراوانەکانی دەناسرێتەوە. بەھۆی بەرزایییەکەیەوە، دانیشتووانی ئەم ناوچەیە بە درێژایی ساڵ کەشوھەوایەکی تاڕادەیەک سارد و پڕ لە باران ئەزموون دەکەن (ئەم ناوچەیە بە یەکێک لە تەڕترین و پڕبارانترین شوێنەکانی جیھان دادەنرێت). == بەڕێوەبردن و زمان == مێگالایا چەندین ناوچەی ئۆتۆنۆمی (خۆبەڕێوەبەر) لەخۆدەگرێت کە بەپێی دەستوور، بە پێچەوانەی ناوچەکانی تری ھیندستان، دەسەڵاتی دەرکردنی یاسای تایبەت بە خۆیانیان ھەیە بۆ پاراستنی کلتووری خێڵەکی. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ == ئەمانەش ببینە == * [[ھیندستان]] * [[ئاسام]] * [[مانیپور]] {{پۆلی کۆمنز|Meghalaya}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:مێگالایا]] [[پۆل:ھیندی باکوور]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] pilq1niyan1undw3lb4s16djd7jc1rz 1590642 1590565 2026-06-15T20:02:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590642 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''مێگالایا''' (بە ئینگلیزی: ''Meghalaya'')، یەکێکە لە ویلایەتەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]]. ژمارەی دانیشتووانی ئەم ویلایەتە نزیکەی ٣ ملیۆن کەسە و شاری '''شیلۆنگ''' پایتەختییەتی. مێگالایا تەنھا لەگەڵ ویلایەتی [[ئاسام]] لە ناوخۆی ھیندستان و وڵاتی بەنگلادیش لە باشوورەوە ھاوسنوورە. == جوگرافیا و کەشوھەوا == ئەم ویلایەتە بە سروشتە زۆر سەوزەکەی و ناوچە شاخاوییە فراوانەکانی دەناسرێتەوە. بەھۆی بەرزایییەکەیەوە، دانیشتووانی ئەم ناوچەیە بە درێژایی ساڵ کەشوھەوایەکی تاڕادەیەک سارد و پڕ لە باران ئەزموون دەکەن (ئەم ناوچەیە بە یەکێک لە تەڕترین و پڕبارانترین شوێنەکانی جیھان دادەنرێت). == بەڕێوەبردن و زمان == مێگالایا چەندین ناوچەی ئۆتۆنۆمی (خۆبەڕێوەبەر) لەخۆدەگرێت کە بەپێی دەستوور، بە پێچەوانەی ناوچەکانی تری ھیندستان، دەسەڵاتی دەرکردنی یاسای تایبەت بە خۆیانیان ھەیە بۆ پاراستنی کلتووری خێڵەکی. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ == ئەمانەش ببینە == * [[ھیندستان]] * [[ئاسام]] * [[مانیپور]] {{پۆلی کۆمنز|Meghalaya}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:مێگالایا]] [[پۆل:ھیندی باکوور]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] nwfpdzqi2fdy319olavi197xa7cecyc 0 296550 1590654 1590376 2026-06-15T20:04:42Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590654 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''میزۆرام'''، ویلایەتێکە لە باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]] و یەکێکە لە «حەوت خوشکەکەی ھیندستان» (ناوێکە بۆ حەوت ویلایەتەکەی باکووری ڕۆژھەڵات بەکاردێت). پایتەختی ئەم ویلایەتە شاری '''ئایزۆل'''ە. بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠٠١، ژمارەی دانیشتووانی ئەم ویلایەتە ٨٨٨٬٥٧٣ کەس بووە، ھەروەھا بە ڕێژەی خوێندەواری ٨٨٫٤٩٪، بە دووەم ویلایەتی ھیندستان دادەنرێت لە ڕووی بەرزیی ڕێژەی خوێندەوارییەوە. == جوگرافیا و ھاوسنووری == میزۆرام لە ناوچەیەکی شاخاوی و ستراتیژیدا ھەڵکەوتووە و ھاوسنوورە لەگەڵ: * لە ناوخۆی ھیندستان: لەگەڵ ویلایەتەکانی [[تریپورا]]، [[ئاسام]] و [[مانیپور]]. * لەسەر ئاستی نێودەوڵەتی: سنووری ھاوبەشی لەگەڵ وڵاتانی [[بەنگلادیش]] و [[میانمار]] (بۆرمی پێشوو) ھەیە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:میزۆرام]] me7uiebym1mb8frni5z4p5ouzhb7fj8 0 296551 1590566 1590413 2026-06-15T16:09:06Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Nagaland}} 1590566 wikitext text/x-wiki '''ناگالاند''' (بە [[زمانی ھیندی|ھیندی]]: ''नागालैंड'')، یەکێکە لە ویلایەتەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]]. ڕووبەرەکەی ١٦٬٥٧٩ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتووانی ١٬٩٨٠٬٦٠٢ کەس بووە. شاری '''کۆھیما''' پایتەختی ویلایەتەکەیە و شاری '''دیماپوور''' گەورەترین شارییەتی. ناگالاند بەھۆی چیا سەرنجڕاکێشەکانییەوە بە «سویسڕای ڕۆژھەڵات» ناسراوە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Nagaland}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ناگالاند]] [[پۆل:ھیندی باکوور]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٣]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] f2h5tl9juck06wggl6zty81tmjn45e0 1590641 1590566 2026-06-15T20:02:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590641 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''ناگالاند''' (بە [[زمانی ھیندی|ھیندی]]: ''नागालैंड'')، یەکێکە لە ویلایەتەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]]. ڕووبەرەکەی ١٦٬٥٧٩ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتووانی ١٬٩٨٠٬٦٠٢ کەس بووە. شاری '''کۆھیما''' پایتەختی ویلایەتەکەیە و شاری '''دیماپوور''' گەورەترین شارییەتی. ناگالاند بەھۆی چیا سەرنجڕاکێشەکانییەوە بە «سویسڕای ڕۆژھەڵات» ناسراوە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Nagaland}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ناگالاند]] [[پۆل:ھیندی باکوور]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٦٣]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] aatil8gr22sbz8e0ovdilf19b4b8t0b 0 296552 1590567 1590412 2026-06-15T16:09:16Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Odisha}} 1590567 wikitext text/x-wiki '''ئۆدیشا''' یان '''ئۆریسا''' (بە ھیندی: ''ओडिशा'')، ویلایەتێکە لە ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]] کە دەکەوێتە کەناراوەکانی [[کەنداوی بەنگال]]. ئەم ویلایەتە لە ڕووی ڕووبەرەوە نۆزدەیەمین گەورە ویلایەتی ھیندستانە و لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانیشەوە لە ڕیزبەندی یازدەیەمیندایە. پایتەختەکەی شاری '''بۆبانێسوار'''ە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. == ئەمانەش ببینە == * [[ھیندستان]] * [[جارکەند]] {{پۆلی کۆمنز|Odisha}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ئۆدیشا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٣٦]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] gszdp8js1ecrt6d00ykitaix58qlgyt 1590640 1590567 2026-06-15T20:02:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590640 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''ئۆدیشا''' یان '''ئۆریسا''' (بە ھیندی: ''ओडिशा'')، ویلایەتێکە لە ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]] کە دەکەوێتە کەناراوەکانی [[کەنداوی بەنگال]]. ئەم ویلایەتە لە ڕووی ڕووبەرەوە نۆزدەیەمین گەورە ویلایەتی ھیندستانە و لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانیشەوە لە ڕیزبەندی یازدەیەمیندایە. پایتەختەکەی شاری '''بۆبانێسوار'''ە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. == ئەمانەش ببینە == * [[ھیندستان]] * [[جارکەند]] {{پۆلی کۆمنز|Odisha}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ئۆدیشا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٣٦]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] lya48hy5v2o6hcyfmmzu2w0tib495co 0 296553 1590568 1590411 2026-06-15T16:09:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Tamil Nadu}} 1590568 wikitext text/x-wiki '''تامیل نادو''' (بە تامیلی: ''தமிழ்நாடு'')، یەکێکە لە ویلایەتەکانی وڵاتی [[هیندستان]] کە دەکەوێتە باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتی نیمچەدوورگەی هیندستان. ئەم ویلایەتە لە ڕووی ڕووبەرەوە یازدەیەمین و لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانیشەوە حەوتەمین ویلایەتی هیندستانە. پایتەخت و گەورەترین شاری ئەم ویلایەتە شاری '''چێنای''' (ناوە کۆنەکەی: مەدرەس)ـە. ڕووبەری ویلایەتەکە ۱۳٠,٠٥٨ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە. == دانیشتووان و کلتور == بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتووانی ئەم ویلایەتە زیاتر لە ٧٢ ملیۆن کەس بووە کە زۆربەیان لە نەتەوەی '''تامیل'''ن. گەلی تامیل پەیوەستبوونێکی قووڵیان بە زمان و کلتووری "دراڤیدی" خۆیانەوە هەیە؛ بە شێوەیەک کە لە مێژوودا بە توندی دژی هەوڵەکانی حکومەتی ناوەندی وەستاونەتەوە بۆ سەپاندنی زمانی هیندی وەک تاکە زمانی نیشتمانی لە سەرتاسەری وڵاتدا. == دۆخی دیمۆگرافی == ئەم ویلایەتە نزمترین ڕێژەی منداڵبوونی لەسەر ئاستی هیندستان تۆمارکردووە. لە ساڵی ٢٠٠٦دا ڕێژەکە ١.٧ منداڵ بوو بۆ هەر ژنێک، و لە ماوەی بڵاوبوونەوەی کۆرۆنادا (٢٠٢٠-٢٠٢١) گەیشتە ١.٨، کە هێشتا کەمترە لە ڕێژەی ٢.١ کە پێویستە بۆ جێگیر هێشتنەوەی ژمارەی دانیشتووان. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Tamil Nadu}} [[پۆل:ویلایەتەکانی هیندستان]] [[پۆل:تامیل نادو]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] [[پۆل:تامیل نادوو]] ngs9p5b09tzrifwkxel9bvuhz7xo9rb 1590639 1590568 2026-06-15T20:02:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590639 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''تامیل نادو''' (بە تامیلی: ''தமிழ்நாடு'')، یەکێکە لە ویلایەتەکانی وڵاتی [[هیندستان]] کە دەکەوێتە باشوور و باشووری ڕۆژهەڵاتی نیمچەدوورگەی هیندستان. ئەم ویلایەتە لە ڕووی ڕووبەرەوە یازدەیەمین و لە ڕووی ژمارەی دانیشتووانیشەوە حەوتەمین ویلایەتی هیندستانە. پایتەخت و گەورەترین شاری ئەم ویلایەتە شاری '''چێنای''' (ناوە کۆنەکەی: مەدرەس)ـە. ڕووبەری ویلایەتەکە ۱۳٠,٠٥٨ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە. == دانیشتووان و کلتور == بەپێی سەرژمێریی ساڵی ٢٠١١، ژمارەی دانیشتووانی ئەم ویلایەتە زیاتر لە ٧٢ ملیۆن کەس بووە کە زۆربەیان لە نەتەوەی '''تامیل'''ن. گەلی تامیل پەیوەستبوونێکی قووڵیان بە زمان و کلتووری "دراڤیدی" خۆیانەوە هەیە؛ بە شێوەیەک کە لە مێژوودا بە توندی دژی هەوڵەکانی حکومەتی ناوەندی وەستاونەتەوە بۆ سەپاندنی زمانی هیندی وەک تاکە زمانی نیشتمانی لە سەرتاسەری وڵاتدا. == دۆخی دیمۆگرافی == ئەم ویلایەتە نزمترین ڕێژەی منداڵبوونی لەسەر ئاستی هیندستان تۆمارکردووە. لە ساڵی ٢٠٠٦دا ڕێژەکە ١.٧ منداڵ بوو بۆ هەر ژنێک، و لە ماوەی بڵاوبوونەوەی کۆرۆنادا (٢٠٢٠-٢٠٢١) گەیشتە ١.٨، کە هێشتا کەمترە لە ڕێژەی ٢.١ کە پێویستە بۆ جێگیر هێشتنەوەی ژمارەی دانیشتووان. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Tamil Nadu}} [[پۆل:ویلایەتەکانی هیندستان]] [[پۆل:تامیل نادو]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] [[پۆل:تامیل نادوو]] ri81qyl7fl15665p6wlzlg87bqh9jb2 0 296554 1590569 1590410 2026-06-15T16:09:36Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Telangana}} 1590569 wikitext text/x-wiki '''تێلانگانا''' (بە ھیندی: ''तेलंगाना'')، ویلایەتێکە لە باشووری وڵاتی [[ھیندستان]] کە لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤ وەک ویلایەتێکی نوێ دامەزرا. ئەم ناوچەیە پێشتر یەکێک بوو لە سێ بەشە سەرەکەیییەکەی ویلایەتی [[دەندرا پرادێش]]. ڕووبەری تێلانگانا ١١٤٬٨٤٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانی پتر لە ٣٥ ملیۆن و ١٩٣ ھەزار کەسە. شاری مێژوویی '''حەیدەرئاباد''' پایتەختی ئەم ویلایەتەیە، کە لە ھەمان کاتدا وەک پایتەختی ھاوبەش لەگەڵ ویلایەتی دەندرا پرادێش بەکاردێت. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Telangana}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:تێلانگانا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٠١٤]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] ioo37egcb7zilz9095q3282lfuxpx6a 1590638 1590569 2026-06-15T20:02:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590638 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''تێلانگانا''' (بە ھیندی: ''तेलंगाना'')، ویلایەتێکە لە باشووری وڵاتی [[ھیندستان]] کە لە ٢ی حوزەیرانی ٢٠١٤ وەک ویلایەتێکی نوێ دامەزرا. ئەم ناوچەیە پێشتر یەکێک بوو لە سێ بەشە سەرەکەیییەکەی ویلایەتی [[دەندرا پرادێش]]. ڕووبەری تێلانگانا ١١٤٬٨٤٠ کیلۆمەتر چوارگۆشەیە و ژمارەی دانیشتووانی پتر لە ٣٥ ملیۆن و ١٩٣ ھەزار کەسە. شاری مێژوویی '''حەیدەرئاباد''' پایتەختی ئەم ویلایەتەیە، کە لە ھەمان کاتدا وەک پایتەختی ھاوبەش لەگەڵ ویلایەتی دەندرا پرادێش بەکاردێت. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Telangana}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:تێلانگانا]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ٢٠١٤]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] 8n60hd5tvulucduwuip645py53nz0v6 0 296555 1590570 1590409 2026-06-15T16:09:46Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Tripura}} 1590570 wikitext text/x-wiki '''تریپورا''' (بە ھیندی: ''त्रिपुरा'')، یەکێکە لە ویلایەتەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]] کە دەکەوێتە ناوچەی [[ئاسام]] و ھاوسنوورە لەگەڵ وڵاتی [[بەنگلادێش]]. شاری '''ئاگرتەلا''' پایتەخت و گەورەترین شاری ئەم ویلایەتەیە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Tripura}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:تریپورا]] [[پۆل:ھیندی باکوور]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] 7u9znwzdnocpu3hwwk7su60iu11xzx7 1590637 1590570 2026-06-15T20:01:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590637 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''تریپورا''' (بە ھیندی: ''त्रिपुरा'')، یەکێکە لە ویلایەتەکانی باکووری ڕۆژھەڵاتی وڵاتی [[ھیندستان]] کە دەکەوێتە ناوچەی [[ئاسام]] و ھاوسنوورە لەگەڵ وڵاتی [[بەنگلادێش]]. شاری '''ئاگرتەلا''' پایتەخت و گەورەترین شاری ئەم ویلایەتەیە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Tripura}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:تریپورا]] [[پۆل:ھیندی باکوور]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] 91ieymw0mvqajw2l1n2uoog4o4unb5r 0 296556 1590571 1590408 2026-06-15T16:09:55Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Uttar Pradesh}} 1590571 wikitext text/x-wiki '''ئۆتار پرادیش''' (بە [[زمانی ھیندی|ھیندی]]: ''उत्तर प्रदेश''، بە [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]: ''اتر پردیش''، بە ئینگلیزی: ''Uttar Pradesh'' کە کورت دەکرێتەوە بۆ '''UP''')، ویلایەتێکە لە باکووری وڵاتی [[ھیندستان]]. وەرگێڕانی دەستەواژەی ناوی ئەم ویلایەتە بە واتای «ویلایەتی باکوور» دێت. شاری '''لەکناو''' پایتەختی فەرمی و کارگێڕیی ویلایەتەکەیە، و شاری '''ئەڵڵاھاباد''' (پرایاگراج) پایتەختی دادییەتی (دادگای باڵای ویلایەتەکەی تێدایە). ئەم ویلایەتە بە حەشیمەتێکی زیاتر لە ٢٤١ ملیۆن کەس، پڕدانیشتووانترین ویلایەتی ھیندستانە. == دابەشبوونی کارگێڕی == ئۆتار پرادیش لە ڕووی کارگێڕییەوە بە سەر ١٨ بەش و ٧٥ ناوچە (قەزا) دا دابەش دەبێت. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Uttar Pradesh}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ئۆتار پرادیش]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] 8e7y0hdzkw6n1vk5vpi9xdjingqp3xb 1590636 1590571 2026-06-15T20:01:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590636 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''ئۆتار پرادیش''' (بە [[زمانی ھیندی|ھیندی]]: ''उत्तर प्रदेश''، بە [[زمانی ئوردوو|ئوردوو]]: ''اتر پردیش''، بە ئینگلیزی: ''Uttar Pradesh'' کە کورت دەکرێتەوە بۆ '''UP''')، ویلایەتێکە لە باکووری وڵاتی [[ھیندستان]]. وەرگێڕانی دەستەواژەی ناوی ئەم ویلایەتە بە واتای «ویلایەتی باکوور» دێت. شاری '''لەکناو''' پایتەختی فەرمی و کارگێڕیی ویلایەتەکەیە، و شاری '''ئەڵڵاھاباد''' (پرایاگراج) پایتەختی دادییەتی (دادگای باڵای ویلایەتەکەی تێدایە). ئەم ویلایەتە بە حەشیمەتێکی زیاتر لە ٢٤١ ملیۆن کەس، پڕدانیشتووانترین ویلایەتی ھیندستانە. == دابەشبوونی کارگێڕی == ئۆتار پرادیش لە ڕووی کارگێڕییەوە بە سەر ١٨ بەش و ٧٥ ناوچە (قەزا) دا دابەش دەبێت. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Uttar Pradesh}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ئۆتار پرادیش]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] ogeogujop71kzt7vv2q2oloei93mpwj 0 296557 1590572 1590407 2026-06-15T16:10:05Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Uttarakhand}} 1590572 wikitext text/x-wiki '''ئۆتاراکەند''' (کە پێشتر بە '''ئۆتارانچال''' دەناسرا)، ویلایەتێکە لە باکووری وڵاتی [[ھیندستان]]. ناوی ئەم ویلایەتە لە زمانی فەرمیدا بە واتای «ناوچە یان بەشی باکوور» دێت. ئەم ویلایەتە لە تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٠ وەک بیست و حەوتەمین ویلایەتی ھیندستان ناسێنرا، دوای ئەوەی ناوچە شاخاوییەکانی سەر بە زنجیرەچیای ھیمالایا لە ویلایەتی ھاوسێی، واتە [[ئوتەر پرادیش]]، جیاکرانەوە و کران بە ویلایەتێکی سەربەخۆ. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Uttarakhand}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ئۆتاراکەند]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] 7taug4fjpku5b1dfh7ylxrqss8h3lws 1590635 1590572 2026-06-15T20:01:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590635 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''ئۆتاراکەند''' (کە پێشتر بە '''ئۆتارانچال''' دەناسرا)، ویلایەتێکە لە باکووری وڵاتی [[ھیندستان]]. ناوی ئەم ویلایەتە لە زمانی فەرمیدا بە واتای «ناوچە یان بەشی باکوور» دێت. ئەم ویلایەتە لە تشرینی دووەمی ساڵی ٢٠٠٠ وەک بیست و حەوتەمین ویلایەتی ھیندستان ناسێنرا، دوای ئەوەی ناوچە شاخاوییەکانی سەر بە زنجیرەچیای ھیمالایا لە ویلایەتی ھاوسێی، واتە [[ئوتەر پرادیش]]، جیاکرانەوە و کران بە ویلایەتێکی سەربەخۆ. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Uttarakhand}} [[پۆل:ویلایەتەکانی ھیندستان]] [[پۆل:ئۆتاراکەند]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] nt4i8a2plydfp4u4a1xgtit80v2epeb 0 296560 1590573 1590406 2026-06-15T16:10:15Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu}} 1590573 wikitext text/x-wiki '''دادرا و نەگەر ھەڤێلی و دامان و دیو'''، ناوچەیەکی فیدراڵیی (قلمرو اتحادییە) وڵاتی [[ھیندستان]]ە کە دەکەوێتە ڕۆژاوای وڵاتەکەوە. ئەم ناوچە فیدراڵییە نوێیە لە ڕێگەی یەکخستنی دوو ناوچەی پێشوو (دادرا و نەگەر ھەڤێلی) و (دامان و دیو) لە کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٢٠دا دروست کرا. پایتەختی ئەم ناوچە یەکگرتووە شاری '''دامان'''ە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu}} [[پۆل:ناوچە فیدراڵییەکانی ھیندستان]] [[پۆل:دادرا و نەگەر حەڤێلی و دامان و دیو]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] d5e5ensnzbeq8615dnjosniw11dlfvh 1590633 1590573 2026-06-15T20:01:21Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590633 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''دادرا و نەگەر ھەڤێلی و دامان و دیو'''، ناوچەیەکی فیدراڵیی (قلمرو اتحادییە) وڵاتی [[ھیندستان]]ە کە دەکەوێتە ڕۆژاوای وڵاتەکەوە. ئەم ناوچە فیدراڵییە نوێیە لە ڕێگەی یەکخستنی دوو ناوچەی پێشوو (دادرا و نەگەر ھەڤێلی) و (دامان و دیو) لە کانوونی دووەمی ساڵی ٢٠٢٠دا دروست کرا. پایتەختی ئەم ناوچە یەکگرتووە شاری '''دامان'''ە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Dadra and Nagar Haveli and Daman and Diu}} [[پۆل:ناوچە فیدراڵییەکانی ھیندستان]] [[پۆل:دادرا و نەگەر حەڤێلی و دامان و دیو]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] bat68oj8jhbv0b7mvclknr1myyg4m0v 0 296561 1590574 1590405 2026-06-15T16:10:26Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Lakshadweep}} 1590574 wikitext text/x-wiki '''لەکشادویپ''' کە لە ڕابردوودا بە ناوەکانی (لکادیۆ، مینیکۆی و دوورگەکانی ئەمیندیوی) دەناسرایەوە، کۆمەڵە دوورگەیەکە لە دەریای لاکادیو کە دەکەوێتە دووریی ٢٢٠ بۆ ٤٤٠ کیلۆمەتر لە کەناراوەکانی باشووری ڕۆژاوای ویلایەتی [[کێرالا]] لە وڵاتی [[ھیندستان]]. ئەم دوورگانە وەک بچووکترین ناوچەی فیدراڵیی ھیندستان دادەنرێن. بەپێی سەرژمێرییەکان، ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە نزیکەی ٦٤٬٤٢٩ کەسە و تەنھا ١٠ دوورگەیان مرۆڤی تێدا نیشتەجێیە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Lakshadweep}} [[پۆل:ناوچە فیدراڵییەکانی ھیندستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٥ەم]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٦]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] 2xy353sq8ohfj67z7af7oplklaxc8d9 1590632 1590574 2026-06-15T20:01:11Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590632 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''لەکشادویپ''' کە لە ڕابردوودا بە ناوەکانی (لکادیۆ، مینیکۆی و دوورگەکانی ئەمیندیوی) دەناسرایەوە، کۆمەڵە دوورگەیەکە لە دەریای لاکادیو کە دەکەوێتە دووریی ٢٢٠ بۆ ٤٤٠ کیلۆمەتر لە کەناراوەکانی باشووری ڕۆژاوای ویلایەتی [[کێرالا]] لە وڵاتی [[ھیندستان]]. ئەم دوورگانە وەک بچووکترین ناوچەی فیدراڵیی ھیندستان دادەنرێن. بەپێی سەرژمێرییەکان، ژمارەی دانیشتووانی ئەم ناوچەیە نزیکەی ٦٤٬٤٢٩ کەسە و تەنھا ١٠ دوورگەیان مرۆڤی تێدا نیشتەجێیە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Lakshadweep}} [[پۆل:ناوچە فیدراڵییەکانی ھیندستان]] [[پۆل:شوێنە ئاوەدانەکان، دامەزرانی سەدەی ٥ەم]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکان، دامەزرانی ١٩٥٦]] [[پۆل:ویلایەتەکان و مەڵبەندەکانی ھیندستان]] keap295c0cm1d46w04n5siv8h3jvqus 0 296562 1590575 1590394 2026-06-15T16:10:35Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی {{پۆلی کۆمنز|Pondicherry}} 1590575 wikitext text/x-wiki '''پودوچێری''' یان '''پۆندیچێری''' (بە ئینگلیزی: ''Puducherry'')، شارێک و ناوچەیەکی فیدراڵییە لە باشووری وڵاتی [[ھیندستان]]. پایتەختی ئەم ناوچە فیدراڵییە شاری پۆندیچێری خۆیەتی کە ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٢٣٢٬٣٣٦ کەسە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Pondicherry}} [[پۆل:ناوچە فیدراڵییەکانی ھیندستان]] [[پۆل:پودوچێری]] 5q2nb9s49e0mbx8efl39hr7pajjze7a 1590631 1590575 2026-06-15T20:01:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێسەرچاوە|بێسەرچاوە]]}} 1590631 wikitext text/x-wiki {{بێسەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} '''پودوچێری''' یان '''پۆندیچێری''' (بە ئینگلیزی: ''Puducherry'')، شارێک و ناوچەیەکی فیدراڵییە لە باشووری وڵاتی [[ھیندستان]]. پایتەختی ئەم ناوچە فیدراڵییە شاری پۆندیچێری خۆیەتی کە ژمارەی دانیشتووانی نزیکەی ٢٣٢٬٣٣٦ کەسە. == سەرچاوەکان == * ویکیپیدیای فارسی، ڕێکەوتی ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦. {{پۆلی کۆمنز|Pondicherry}} [[پۆل:ناوچە فیدراڵییەکانی ھیندستان]] [[پۆل:پودوچێری]] dwgbtfym2xqzeeeu80s90ahxs3y4az9 0 296568 1590478 1590431 2026-06-15T12:01:24Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590478 wikitext text/x-wiki {{db-author}} {{Speciesbox|name=Screaming tree frog|image=L dentata.jpg|genus=Colleeneremia|species=quiritatus|authority=Donnellan et al., 2025}} بۆقی سەرداری هاوارکەر (بە ناوی زانستی: ''Colleeneremia quiritatus'') جۆرێکە لە بۆق کە سەر بە ژێرخێزانی (Pelodryadinae)یە. زێدی ڕەسەنی ئەم بۆقە تەنها تایبەتە بە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئوسترالیا، بە دیاریکراوی دەکەوێتە ڕۆژهەڵاتی زنجیرەچیاکانی گریێت دیڤایدینگ (Great Dividing Range). ناوچەی بڵاوبوونەوەی ئەم جۆرە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ویلایەتی ڤیکتۆریاوە درێژ دەبێتەوە بۆ ناوەڕاستی کەناراوەکانی نیو ساوت وێڵز، واتە لە ناوچەی مالاکووتاوە (Mallacoota) بەرەو باکوور تا دەگاتە تاری (Taree). ئەم جۆرە هەمان ئەو بۆقەیە کە پێی دەوترێت "بۆقی سەرداری باڕەدار" (bleating tree frog - بەهۆی ئەوەی دەنگەکەی لە باڕەی مەڕ دەچێت) کە لە دەوروبەری شاری سیدنی دەژی، و ناسراوە بە دەنگە یەکجار بەرزەکەی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://amphibiansoftheworld.amnh.org/Amphibia/Anura/Hylidae/Pelodryadinae/Litoria/Litoria-quiritatus|سەردێڕ=Litoria quiritatus Rowley, Mahony, Hines, Myers, Price, Shea, and Donnellan, 2021 {{!}} Amphibian Species of the World |وێبگە=Amphibian Species of the World}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rowley |یەکەم=J. J. L. |دوایین٢=Mahony |یەکەم٢=M. J. |دوایین٣=Hines |یەکەم٣=H. B. |دوایین٤=Myers |یەکەم٤=S. |دوایین٥=Price |یەکەم٥=L. C. |دوایین٦=Shea |یەکەم٦=G. M. |دوایین٧=Donnellan |یەکەم٧=S. C. |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Two new frog species from the Litoria rubella species group from eastern Australia |ناونیشان=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5071.1.1 |journal=Zootaxa |زمان=en |بەرگ=٥٠٧١|issue=1 |پەڕەکان=١–٤١|doi=10.11646/zootaxa.5071.1.1 |issn=1175-5334 |pmid=٣٤٨١٠٦٨٣|doi-access=free}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rowley |یەکەم=Jodi |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240205230216/https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=The Australian Museum |زمان=en}}</ref> بۆ ماوەیەکی زۆر ئەم جۆرە لەگەڵ جۆرێکی تردا کە پێی دەوترێت 'بۆقی سەرداری باڕەداری پتەو' (robust bleating tree frog - بە ناوی زانستی: Colleeneremia dentata) تێکەڵ دەکرا، هەر بۆیەش تا ساڵی ٢٠٢١ بە فەرمی وەسف نەکرا و نەناسێنرا، سەرەڕای ئەوەی جۆرێکی تاڕادەیەک باوە و لە نزیک ناوەندە سەرەکییەکانی دانیشتووانەوە دەدۆزرێتەوە. توێژەر 'ڕاوڵی و هاوکارانی' (Rowley et al) لە ساڵی ٢٠٢١دا، سێ لقی جیاوازیان لەو جۆرە جیاکردەوە کە پێشتر وەک یەک جۆر (Colleeneremia dentata) سەیر دەکرا، ئەمەش لەسەر بنەمای جیاوازیی بۆماوەیی (genetic divergence)، جیاوازییە بچووکە شێوەییەکان (مۆرفۆلۆژییەکان)، و جیاوازییە بەرچاوەکان لە دەنگەنیاندا؛ کە ئەمەی دواییان لە ڕێگەی پڕۆژەی زانستیی هاووڵاتیانی 'فڕۆگ ئای دی ئوسترالیا' (FrogID Australia)وە کۆکرابوونەوە. یەکێک لەم سێ لقە بریتی بوو لە 'بۆقی سەرداری باحەداری پتەو' (C. dentata sensu stricto)، ئەوی تریان 'بۆقی سەرداری باحەداری باریک' (slender bleating tree frog - C. balatus) بوو، و کۆتا دانەشیان 'بۆقی سەرداری هاوارکەر' (C. quiritatus) بوو. بۆقی سەرداری هاوارکەر درێژترین دەنگی هەیە لە نێوان هەر سێ جۆرەکەدا، هیچ هێڵێکی سپی بە تەنیشتەکانیدا (لاکانیدا) نییە، و نێرەکەی لە وەرزی زاوزێدا ڕەنگی دەگۆڕێت بۆ زەرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=z3440238 |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://newsroom.unsw.edu.au/news/science-tech/surprise-discovery-two-new-very-loud-frog-species |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=UNSW Newsroom}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.australiangeographic.com.au/news/2021/11/two-new-loud-frog-species-have-been-found-along-the-east-coast-of-australia/|سەردێڕ=Two new ‘loud’ frog species have been found along the east coast of Australia |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Australian Geographic |زمان=en-US}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.sci.news/biology/two-new-litoria-species-10292.html|سەردێڕ=Two New Species of Tree Frogs Discovered in Australia {{!}} Sci.News |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Sci.News: Breaking Science News |زمان=en-US}}</ref> تورەگەی دەنگی (vocal sac) لە نێرەی بۆقە سەردارە هاوارکەرەکاندا هەمیشە زەردە، لە کاتێکدا بەشەکانی تری جەستەی بۆقەکە تەنها لە وەرزی زاوزێدا زەرد دەبن. ئەم سێ جۆرە مەودای (ناوچەی) بڵاوبوونەوەی جوگرافیی جیاوازیان هەیە، و بۆقە سەردارە هاوارکەرەکە باشوورترین ناوچەی بڵاوبوونەوەی هەیە (واتە زیاتر لە هەموویان دەکەوێتە باشوورەوە). <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rowley |یەکەم=Jodi |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240205230216/https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=The Australian Museum |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان}} 8b8btjiee4kydq4gzp9yf9zs12f1g7h 1590650 1590478 2026-06-15T20:04:01Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1590650 wikitext text/x-wiki {{db-author}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{Speciesbox|name=Screaming tree frog|image=L dentata.jpg|genus=Colleeneremia|species=quiritatus|authority=Donnellan et al., 2025}} بۆقی سەرداری هاوارکەر (بە ناوی زانستی: ''Colleeneremia quiritatus'') جۆرێکە لە بۆق کە سەر بە ژێرخێزانی (Pelodryadinae)یە. زێدی ڕەسەنی ئەم بۆقە تەنها تایبەتە بە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئوسترالیا، بە دیاریکراوی دەکەوێتە ڕۆژهەڵاتی زنجیرەچیاکانی گریێت دیڤایدینگ (Great Dividing Range). ناوچەی بڵاوبوونەوەی ئەم جۆرە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ویلایەتی ڤیکتۆریاوە درێژ دەبێتەوە بۆ ناوەڕاستی کەناراوەکانی نیو ساوت وێڵز، واتە لە ناوچەی مالاکووتاوە (Mallacoota) بەرەو باکوور تا دەگاتە تاری (Taree). ئەم جۆرە هەمان ئەو بۆقەیە کە پێی دەوترێت "بۆقی سەرداری باڕەدار" (bleating tree frog - بەهۆی ئەوەی دەنگەکەی لە باڕەی مەڕ دەچێت) کە لە دەوروبەری شاری سیدنی دەژی، و ناسراوە بە دەنگە یەکجار بەرزەکەی. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://amphibiansoftheworld.amnh.org/Amphibia/Anura/Hylidae/Pelodryadinae/Litoria/Litoria-quiritatus|سەردێڕ=Litoria quiritatus Rowley, Mahony, Hines, Myers, Price, Shea, and Donnellan, 2021 {{!}} Amphibian Species of the World |وێبگە=Amphibian Species of the World}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rowley |یەکەم=J. J. L. |دوایین٢=Mahony |یەکەم٢=M. J. |دوایین٣=Hines |یەکەم٣=H. B. |دوایین٤=Myers |یەکەم٤=S. |دوایین٥=Price |یەکەم٥=L. C. |دوایین٦=Shea |یەکەم٦=G. M. |دوایین٧=Donnellan |یەکەم٧=S. C. |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Two new frog species from the Litoria rubella species group from eastern Australia |ناونیشان=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5071.1.1 |journal=Zootaxa |زمان=en |بەرگ=٥٠٧١|issue=1 |پەڕەکان=١–٤١|doi=10.11646/zootaxa.5071.1.1 |issn=1175-5334 |pmid=٣٤٨١٠٦٨٣|doi-access=free}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rowley |یەکەم=Jodi |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240205230216/https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=The Australian Museum |زمان=en}}</ref> بۆ ماوەیەکی زۆر ئەم جۆرە لەگەڵ جۆرێکی تردا کە پێی دەوترێت 'بۆقی سەرداری باڕەداری پتەو' (robust bleating tree frog - بە ناوی زانستی: Colleeneremia dentata) تێکەڵ دەکرا، هەر بۆیەش تا ساڵی ٢٠٢١ بە فەرمی وەسف نەکرا و نەناسێنرا، سەرەڕای ئەوەی جۆرێکی تاڕادەیەک باوە و لە نزیک ناوەندە سەرەکییەکانی دانیشتووانەوە دەدۆزرێتەوە. توێژەر 'ڕاوڵی و هاوکارانی' (Rowley et al) لە ساڵی ٢٠٢١دا، سێ لقی جیاوازیان لەو جۆرە جیاکردەوە کە پێشتر وەک یەک جۆر (Colleeneremia dentata) سەیر دەکرا، ئەمەش لەسەر بنەمای جیاوازیی بۆماوەیی (genetic divergence)، جیاوازییە بچووکە شێوەییەکان (مۆرفۆلۆژییەکان)، و جیاوازییە بەرچاوەکان لە دەنگەنیاندا؛ کە ئەمەی دواییان لە ڕێگەی پڕۆژەی زانستیی هاووڵاتیانی 'فڕۆگ ئای دی ئوسترالیا' (FrogID Australia)وە کۆکرابوونەوە. یەکێک لەم سێ لقە بریتی بوو لە 'بۆقی سەرداری باحەداری پتەو' (C. dentata sensu stricto)، ئەوی تریان 'بۆقی سەرداری باحەداری باریک' (slender bleating tree frog - C. balatus) بوو، و کۆتا دانەشیان 'بۆقی سەرداری هاوارکەر' (C. quiritatus) بوو. بۆقی سەرداری هاوارکەر درێژترین دەنگی هەیە لە نێوان هەر سێ جۆرەکەدا، هیچ هێڵێکی سپی بە تەنیشتەکانیدا (لاکانیدا) نییە، و نێرەکەی لە وەرزی زاوزێدا ڕەنگی دەگۆڕێت بۆ زەرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=z3440238 |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://newsroom.unsw.edu.au/news/science-tech/surprise-discovery-two-new-very-loud-frog-species |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=UNSW Newsroom}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.australiangeographic.com.au/news/2021/11/two-new-loud-frog-species-have-been-found-along-the-east-coast-of-australia/|سەردێڕ=Two new ‘loud’ frog species have been found along the east coast of Australia |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Australian Geographic |زمان=en-US}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.sci.news/biology/two-new-litoria-species-10292.html|سەردێڕ=Two New Species of Tree Frogs Discovered in Australia {{!}} Sci.News |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Sci.News: Breaking Science News |زمان=en-US}}</ref> تورەگەی دەنگی (vocal sac) لە نێرەی بۆقە سەردارە هاوارکەرەکاندا هەمیشە زەردە، لە کاتێکدا بەشەکانی تری جەستەی بۆقەکە تەنها لە وەرزی زاوزێدا زەرد دەبن. ئەم سێ جۆرە مەودای (ناوچەی) بڵاوبوونەوەی جوگرافیی جیاوازیان هەیە، و بۆقە سەردارە هاوارکەرەکە باشوورترین ناوچەی بڵاوبوونەوەی هەیە (واتە زیاتر لە هەموویان دەکەوێتە باشوورەوە). <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rowley |یەکەم=Jodi |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240205230216/https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=The Australian Museum |زمان=en}}</ref> == سەرچاوەکان == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} hieiz00rug8ykyr9s1j6bakj9i6ix1o 0 296569 1590477 1590439 2026-06-15T12:01:04Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی سەردێڕی ون؛ چاکسازیی ژمارەکان؛ ناوی پارامەترە کۆنەکان نوێ کرایەوە؛ بەکوردیکردنی شێوازی ڕێکەوتەکان؛ پارامەترە واڵاکان لابران (بە بەکارھێنانی [[وپ:نپس]]) 1590477 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:L dentata.jpg|نێرەیەکی بۆقی باحەکەری سەردار (Litoria dentata)، لە کاتی دەرکردنی دەنگدا لە وەرزی زاوزێدا.|وێنۆک]] '''بۆقی هاوارکەری سەردار''' (ناوی زانستی: [[:en:Screaming_tree_frog|Colleeneremia quiritatus]]) جۆرێکە لە بۆق کە سەر بە ژێرخێزانی ([[:en:Pelodryadidae|Pelodryadinae]])یە. زێدی ڕەسەنی ئەم بۆقە تەنها تایبەتە بە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئوستڕاڵیا، بە دیاریکراوی دەکەوێتە ڕۆژهەڵاتی زنجیرەچیاکانی گریێت دیڤایدینگ (Great Dividing Range). ناوچەی بڵاوبوونەوەی ئەم جۆرە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ویلایەتی ڤیکتۆریاوە درێژ دەبێتەوە بۆ ناوەڕاستی کەناراوەکانی نیو ساوت وێڵز، واتە لە ناوچەی مالاکووتاوە (Mallacoota) بەرەو باکوور تا دەگاتە تاری (Taree). ئەم جۆرە هەمان ئەو بۆقەیە کە پێی دەوترێت "بۆقی باحەکەری سەردار" (bleating tree frog - بەهۆی ئەوەی دەنگەکەی لە باحە باحی مەڕ دەچێت) کە لە دەوروبەری شاری سیدنی دەژی، و ناسراوە بە دەنگە یەکجار بەرزەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://amphibiansoftheworld.amnh.org/Amphibia/Anura/Hylidae/Pelodryadinae/Litoria/Litoria-quiritatus|سەردێڕ=Litoria quiritatus Rowley, Mahony, Hines, Myers, Price, Shea, and Donnellan, 2021 {{!}} Amphibian Species of the World |وێبگە=Amphibian Species of the World}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rowley |یەکەم=J. J. L. |دوایین٢=Mahony |یەکەم٢=M. J. |دوایین٣=Hines |یەکەم٣=H. B. |دوایین٤=Myers |یەکەم٤=S. |دوایین٥=Price |یەکەم٥=L. C. |دوایین٦=Shea |یەکەم٦=G. M. |دوایین٧=Donnellan |یەکەم٧=S. C. |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Two new frog species from the Litoria rubella species group from eastern Australia |ناونیشان=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5071.1.1 |journal=Zootaxa |زمان=en |بەرگ=٥٠٧١|issue=1 |پەڕەکان=١–٤١|doi=10.11646/zootaxa.5071.1.1 |issn=1175-5334 |pmid=٣٤٨١٠٦٨٣|doi-access=free}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rowley |یەکەم=Jodi |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240205230216/https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=The Australian Museum |زمان=en}}</ref> بۆ ماوەیەکی زۆر ئەم جۆرە لەگەڵ جۆرێکی تردا کە پێی دەوترێت 'بۆقی باحەکەری توندی سەردار' (robust bleating tree frog - بە ناوی زانستی: Colleeneremia dentata) تێکەڵ دەکرا، هەر بۆیەش تا ساڵی ٢٠٢١ بە فەرمی وەسف نەکرا و نەناسێنرا، سەرەڕای ئەوەی جۆرێکی تاڕادەیەک باوە و لە نزیک ناوەندە سەرەکییەکانی دانیشتووانەوە دەبینرێت. توێژەر 'ڕاوڵی و هاوکارانی' (Rowley et al) لە ساڵی ٢٠٢١دا، سێ لقی جیاوازیان لەو جۆرە جیاکردەوە کە پێشتر وەک یەک جۆر (Colleeneremia dentata) سەیر دەکرا، ئەمەش لەسەر بنەمای جیاوازیی بۆماوەیی (genetic divergence)، جیاوازییە بچووکە شێوەییەکان ([[مۆرفۆلۆجی (زمانەوانی)|مۆرفۆلۆجییەکان]])، و جیاوازییە بەرچاوەکان لە دەنگیاندا؛ کە ئەمەی دواییان لە ڕێگەی پڕۆژەی زانستیی هاووڵاتیانی 'فڕۆگ ئای دی ئوستڕاڵیا' (FrogID Australia)وە کۆکرابوونەوە. یەکێک لەم سێ لقە بریتی بوو لە 'بۆقی باحەکەری توندی سەردار' (C. dentata sensu stricto)، ئەوی تریان 'بۆقی باحەکەری باریکی سەردار' (slender bleating tree frog - C. balatus) بوو، و کۆتا دانەشیان 'بۆقی هاوارکەری سەردار' (C. quiritatus) بوو. بۆقی هاوارکەری سەردار درێژترین دەنگی هەیە لە نێوان هەر سێ جۆرەکەدا، هیچ هێڵێکی سپی بە تەنیشتەکانیدا (لاکانیدا) نییە، و نێرەکەی لە وەرزی زاوزێدا ڕەنگی دەگۆڕێت بۆ زەرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=z3440238 |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://newsroom.unsw.edu.au/news/science-tech/surprise-discovery-two-new-very-loud-frog-species |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=UNSW Newsroom}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.australiangeographic.com.au/news/2021/11/two-new-loud-frog-species-have-been-found-along-the-east-coast-of-australia/|سەردێڕ=Two new ‘loud’ frog species have been found along the east coast of Australia |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Australian Geographic |زمان=en-US}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.sci.news/biology/two-new-litoria-species-10292.html|سەردێڕ=Two New Species of Tree Frogs Discovered in Australia {{!}} Sci.News |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Sci.News: Breaking Science News |زمان=en-US}}</ref> تورەگەی دەنگی (vocal sac) لە نێرەی بۆقی هاوارکەری سەردار هەمیشە زەردە، لە کاتێکدا بەشەکانی تری جەستەی بۆقەکە تەنها لە وەرزی زاوزێدا زەرد دەبن. ئەم سێ جۆرە مەودای (ناوچەی) بڵاوبوونەوەی جوگرافیی جیاوازیان هەیە، و بۆقی هاوارکەری سەردار باشووریترین ناوچەی بڵاوبوونەوەی هەیە (واتە زیاتر لە هەموویان دەکەوێتە باشوورەوە). <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rowley |یەکەم=Jodi |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240205230216/https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=The Australian Museum |زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRowley2021">Rowley, Jodi (22 November 2021). [https://web.archive.org/web/20240205230216/https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ "Bleating or screaming? Two new, very loud, frog species described in eastern Australia"]. ''The Australian Museum''. Archived from [https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ the original] on 5 February 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-08-07</span></span>.</cite></ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}}{{Taxonbar}} 02slewn5y7k3bw9m7sdatn37f80gq67 1590651 1590477 2026-06-15T20:04:12Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} و {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1590651 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} [[پەڕگە:L dentata.jpg|نێرەیەکی بۆقی باحەکەری سەردار (Litoria dentata)، لە کاتی دەرکردنی دەنگدا لە وەرزی زاوزێدا.|وێنۆک]] '''بۆقی هاوارکەری سەردار''' (ناوی زانستی: [[:en:Screaming_tree_frog|Colleeneremia quiritatus]]) جۆرێکە لە بۆق کە سەر بە ژێرخێزانی ([[:en:Pelodryadidae|Pelodryadinae]])یە. زێدی ڕەسەنی ئەم بۆقە تەنها تایبەتە بە باشووری ڕۆژهەڵاتی ئوستڕاڵیا، بە دیاریکراوی دەکەوێتە ڕۆژهەڵاتی زنجیرەچیاکانی گریێت دیڤایدینگ (Great Dividing Range). ناوچەی بڵاوبوونەوەی ئەم جۆرە لە باکووری ڕۆژهەڵاتی ویلایەتی ڤیکتۆریاوە درێژ دەبێتەوە بۆ ناوەڕاستی کەناراوەکانی نیو ساوت وێڵز، واتە لە ناوچەی مالاکووتاوە (Mallacoota) بەرەو باکوور تا دەگاتە تاری (Taree). ئەم جۆرە هەمان ئەو بۆقەیە کە پێی دەوترێت "بۆقی باحەکەری سەردار" (bleating tree frog - بەهۆی ئەوەی دەنگەکەی لە باحە باحی مەڕ دەچێت) کە لە دەوروبەری شاری سیدنی دەژی، و ناسراوە بە دەنگە یەکجار بەرزەکەی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ناونیشان=https://amphibiansoftheworld.amnh.org/Amphibia/Anura/Hylidae/Pelodryadinae/Litoria/Litoria-quiritatus|سەردێڕ=Litoria quiritatus Rowley, Mahony, Hines, Myers, Price, Shea, and Donnellan, 2021 {{!}} Amphibian Species of the World |وێبگە=Amphibian Species of the World}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |دوایین=Rowley |یەکەم=J. J. L. |دوایین٢=Mahony |یەکەم٢=M. J. |دوایین٣=Hines |یەکەم٣=H. B. |دوایین٤=Myers |یەکەم٤=S. |دوایین٥=Price |یەکەم٥=L. C. |دوایین٦=Shea |یەکەم٦=G. M. |دوایین٧=Donnellan |یەکەم٧=S. C. |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|سەردێڕ=Two new frog species from the Litoria rubella species group from eastern Australia |ناونیشان=https://mapress.com/zt/article/view/zootaxa.5071.1.1 |journal=Zootaxa |زمان=en |بەرگ=٥٠٧١|issue=1 |پەڕەکان=١–٤١|doi=10.11646/zootaxa.5071.1.1 |issn=1175-5334 |pmid=٣٤٨١٠٦٨٣|doi-access=free}}</ref> <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rowley |یەکەم=Jodi |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240205230216/https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=The Australian Museum |زمان=en}}</ref> بۆ ماوەیەکی زۆر ئەم جۆرە لەگەڵ جۆرێکی تردا کە پێی دەوترێت 'بۆقی باحەکەری توندی سەردار' (robust bleating tree frog - بە ناوی زانستی: Colleeneremia dentata) تێکەڵ دەکرا، هەر بۆیەش تا ساڵی ٢٠٢١ بە فەرمی وەسف نەکرا و نەناسێنرا، سەرەڕای ئەوەی جۆرێکی تاڕادەیەک باوە و لە نزیک ناوەندە سەرەکییەکانی دانیشتووانەوە دەبینرێت. توێژەر 'ڕاوڵی و هاوکارانی' (Rowley et al) لە ساڵی ٢٠٢١دا، سێ لقی جیاوازیان لەو جۆرە جیاکردەوە کە پێشتر وەک یەک جۆر (Colleeneremia dentata) سەیر دەکرا، ئەمەش لەسەر بنەمای جیاوازیی بۆماوەیی (genetic divergence)، جیاوازییە بچووکە شێوەییەکان ([[مۆرفۆلۆجی (زمانەوانی)|مۆرفۆلۆجییەکان]])، و جیاوازییە بەرچاوەکان لە دەنگیاندا؛ کە ئەمەی دواییان لە ڕێگەی پڕۆژەی زانستیی هاووڵاتیانی 'فڕۆگ ئای دی ئوستڕاڵیا' (FrogID Australia)وە کۆکرابوونەوە. یەکێک لەم سێ لقە بریتی بوو لە 'بۆقی باحەکەری توندی سەردار' (C. dentata sensu stricto)، ئەوی تریان 'بۆقی باحەکەری باریکی سەردار' (slender bleating tree frog - C. balatus) بوو، و کۆتا دانەشیان 'بۆقی هاوارکەری سەردار' (C. quiritatus) بوو. بۆقی هاوارکەری سەردار درێژترین دەنگی هەیە لە نێوان هەر سێ جۆرەکەدا، هیچ هێڵێکی سپی بە تەنیشتەکانیدا (لاکانیدا) نییە، و نێرەکەی لە وەرزی زاوزێدا ڕەنگی دەگۆڕێت بۆ زەرد. <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=z3440238 |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://newsroom.unsw.edu.au/news/science-tech/surprise-discovery-two-new-very-loud-frog-species |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=UNSW Newsroom}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٣ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.australiangeographic.com.au/news/2021/11/two-new-loud-frog-species-have-been-found-along-the-east-coast-of-australia/|سەردێڕ=Two new ‘loud’ frog species have been found along the east coast of Australia |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Australian Geographic |زمان=en-US}}</ref> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://www.sci.news/biology/two-new-litoria-species-10292.html|سەردێڕ=Two New Species of Tree Frogs Discovered in Australia {{!}} Sci.News |ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=Sci.News: Breaking Science News |زمان=en-US}}</ref> تورەگەی دەنگی (vocal sac) لە نێرەی بۆقی هاوارکەری سەردار هەمیشە زەردە، لە کاتێکدا بەشەکانی تری جەستەی بۆقەکە تەنها لە وەرزی زاوزێدا زەرد دەبن. ئەم سێ جۆرە مەودای (ناوچەی) بڵاوبوونەوەی جوگرافیی جیاوازیان هەیە، و بۆقی هاوارکەری سەردار باشووریترین ناوچەی بڵاوبوونەوەی هەیە (واتە زیاتر لە هەموویان دەکەوێتە باشوورەوە). <ref name=":0">{{بیرخستنەوەی وێب |دوایین=Rowley |یەکەم=Jodi |ڕێکەوت=٢٢ی تشرینی دووەمی ٢٠٢١|ناونیشان=https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ |ناونیشانی ئەرشیڤ=https://web.archive.org/web/20240205230216/https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ |ڕێکەوتی ئەرشیڤ=٥ی شوباتی ٢٠٢٤|ڕێکەوتی سەردان=٧ی ئابی ٢٠٢٣|وێبگە=The Australian Museum |زمان=en}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRowley2021">Rowley, Jodi (22 November 2021). [https://web.archive.org/web/20240205230216/https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ "Bleating or screaming? Two new, very loud, frog species described in eastern Australia"]. ''The Australian Museum''. Archived from [https://australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/australian.museum/blog/amri-news/bleating-or-screaming/ the original] on 5 February 2024<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2023-08-07</span></span>.</cite></ref> == سەرچاوەکان == {{Reflist}}{{Taxonbar}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} jp65t4m8xwgmrk202opmny5qu7y1tdt 0 296571 1590485 1590447 2026-06-15T12:02:43Z Solaveae 67481 زیادکردنی پۆل 1590485 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم | ناو = ئەنفا ٨ | وێنە = Anfa 8 (Karzan Kardozi, 2026).jpg | قەبارەی_وێنە = | جێگرەوەی_وێنە = پۆستەری فیلمی ئەنفا ٨ | سەردێڕی_وێنە = پۆستەری فیلم | دەرھێنەر = [[کارزان کاردۆزی]] | بەرھەمھێنەر = کارزان کاردۆزی | نووسەر = کارزان کاردۆزی | کاست = بەرزان یونس<br/>کەنار سەرچڵ<br/>ڕاگەش کیژان<br/>نڤار یاسین |زمان = [[زمانی کوردی|کوردی]] | وڵات = [[کوردستان]] | مۆسیقا = کارزان کاردۆزی |وێنەگری سینەمایی= لانە دیار | مۆنتاژ = | کۆمپانیای_بەرھەمھێنان = | دابەشکار = | ڕێکەوتی_دەرچوون = ھاوینی ٢٠٢٦ |ماوەی فیلم= ١٠٥ خولەک | وڵات = ھەرێمی کوردستان | زمان = کوردی | تێچوو = ٨٬٠٠٠ دۆلار | داھات = |imdb_id= tt22817100 }} '''ئەنفا ٨''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Anfa 8'') فیلمێکی خەیاڵی زانستی، نوار و ھەستبزوێنی [[کورد|کوردی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکیە]] لە ھاوینی ٢٠٢٦ لە سینەماکانی [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستان]] نمایش دەکرێت. فیلمەکە لە نووسین و بەرھەمھێنان و دەرھێنانی کارزان کاردۆزییە و نواندنی سەرەکی لەلایەن بەرزان یونس، کەنار سەرچڵ، ڕاگەش کیژان و نڤار یاسینە. چیرۆکی فیلمەکە سەرچاوەی گرتووە لە ئەفسانەکانی "جەنگی خۆرەس و سێز" و "گەشتی ئینانا بۆ جیھانی مردن" کە بە ناوەڕۆک و وێنەیەکی ھاوچەرخ دەگێڕدرێتەوە لە چوارچێوەی ژانرای خەیاڵی زانستی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Karzan Kardozi |ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt22817100/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=IMDB |زمان=en}}</ref> == چیڕۆک == لە شاری سۆلێ کە دەسەڵاتداریەتی دەکرێت لەلایەن ئەنفا ٨، شەو ھەمیشەیییە و ڕۆژ بوونی نییە. خۆرەس لە ھێزی شۆپاژۆ، ڕاوی ئەندامانی گرووپێکی خۆرپەرست دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمی ئەنفا ٨|بڵاوکەرەوە=Kurdistan24|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/882097|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == کاست == * بەرزان یونس لە ڕۆڵی [[خۆر|خۆرەس]] * کەنار سەرچڵ لە ڕۆڵی [[عەشتار|ئینانا]] * تەھا محەممەد لە ڕۆڵی ئەنفا ٨ * فەرھاد سەعدی لە ڕۆڵی شوفێر * ڕاگەش کیژان لە ڕۆڵی ھەنی وێڵ ٦٠٢٢ * نڤار یاسین لە ڕۆڵی ڕاوێژکاری ئەنفا ٨ * یاسین عومەر لە ڕۆڵی ژمارە ٣ == بەرھەمھێنان == فیلمەکە لە ماوەی ١٨ ڕۆژدا کاری وێنەگرتنی بۆ کراوە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ و بە ستافێکی پێنج کەسی و بودجەیەکی ٨ ھەزار دۆلار بەرھەم ھێنراوە کە لەلایەن دەرھێنەرەوە دابین کراوە. لە لۆکەیشن لە شاری [[سلێمانی]] لە باشووری کوردستان کاری وێنەگرتنی زۆربەی دیمەنەکانی فیلمەکە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ھەواڵی فیلمی ئەنفا ٨|بڵاوکەرەوە=Channel 8|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/199488|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|39131341|ئەنفا ٨}} {{فیلمە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|عێراق|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود}} [[پۆل:فیلمە کوردییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:فیلمە تاوانکارییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی نوار]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کوردستان داندراون]] [[پۆل: پێڕستە خەیاڵییە زانستییەکان]] [[پۆل: بابەتە خەیاڵییە زانستییەکان]] [[پۆل: کارەکان سەبارەت بە خەیاڵی زانستی]] [[پۆل: فیلمە خەیاڵییە زانستییەکانی چەشنی ڕۆژاواییی ئەمریکی]] [[پۆل: فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل: فیلمەکان سەبارەت بە کۆمەڵگە نھێنییەکان]] [[پۆل: ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون]] [[پۆل: فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل: مانگ لە فیلم]] [[پۆل: مێژووی خەیاڵی زانستی]] 0ju5c8ir0ns60m4hgwvv0shgj8a5e97 1590503 1590485 2026-06-15T12:08:12Z Solaveae 67481 زیادکردنی زانیاری 1590503 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم |ناو= ئەنفا ٨ {{ھن}} Anfa 8 |وێنە= Anfa 8 (Karzan Kardozi, 2026).jpg |دەرھێنەر= [[کارزان کاردۆزی]] |سەرچاوەی چیڕۆک= جەنگی خۆرەس و سێز{{ھن}}گەشتی ئینانا بۆ جیھانی مردن |چەشن= خەیاڵی زانستی، دراما، هەستبزوێن |کاست= بەرزان یونس{{ھن}}کەنار سەرچڵ{{ھن}}ڕاگەش کیژان{{ھن}}نڤار یاسین |زمان= [[زمانی کوردی|کوردی]] |وڵات= [[ھەرێمی کوردستان]]{{ھن}}[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] |ڕێکەوتی دەرچوون= ھاوینی ٢٠٢٦ |وێنەگری سینەمایی= لانە دیار |ماوەی فیلم= ١٠٥ خولەک |imdb_id= tt22817100 }} '''ئەنفا ٨''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Anfa 8'') فیلمێکی خەیاڵی زانستی، نوار و ھەستبزوێنی [[کورد|کوردی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکیە]] لە ھاوینی ٢٠٢٦ لە سینەماکانی [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستان]] نمایش دەکرێت. فیلمەکە لە نووسین و بەرھەمھێنان و دەرھێنانی کارزان کاردۆزییە و نواندنی سەرەکی لەلایەن بەرزان یونس، کەنار سەرچڵ، ڕاگەش کیژان و نڤار یاسینە. چیرۆکی فیلمەکە سەرچاوەی گرتووە لە ئەفسانەکانی "جەنگی خۆرەس و سێز" و "گەشتی ئینانا بۆ جیھانی مردن" کە بە ناوەڕۆک و وێنەیەکی ھاوچەرخ دەگێڕدرێتەوە لە چوارچێوەی ژانرای خەیاڵی زانستی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Karzan Kardozi |ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt22817100/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=IMDB |زمان=en}}</ref> == چیڕۆک == لە شاری سۆلێ کە دەسەڵاتداریەتی دەکرێت لەلایەن ئەنفا ٨، شەو ھەمیشەیییە و ڕۆژ بوونی نییە. خۆرەس لە ھێزی شۆپاژۆ، ڕاوی ئەندامانی گرووپێکی خۆرپەرست دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمی ئەنفا ٨|بڵاوکەرەوە=Kurdistan24|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/882097|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == کاست == * بەرزان یونس لە ڕۆڵی [[خۆر|خۆرەس]] * کەنار سەرچڵ لە ڕۆڵی [[عەشتار|ئینانا]] * تەھا محەممەد لە ڕۆڵی ئەنفا ٨ * فەرھاد سەعدی لە ڕۆڵی شوفێر * ڕاگەش کیژان لە ڕۆڵی ھەنی وێڵ ٦٠٢٢ * نڤار یاسین لە ڕۆڵی ڕاوێژکاری ئەنفا ٨ * یاسین عومەر لە ڕۆڵی ژمارە ٣ == بەرھەمھێنان == فیلمەکە لە ماوەی ١٨ ڕۆژدا کاری وێنەگرتنی بۆ کراوە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ و بە ستافێکی پێنج کەسی و بودجەیەکی ٨ ھەزار دۆلار بەرھەم ھێنراوە کە لەلایەن دەرھێنەرەوە دابین کراوە. لە لۆکەیشن لە شاری [[سلێمانی]] لە باشووری کوردستان کاری وێنەگرتنی زۆربەی دیمەنەکانی فیلمەکە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ھەواڵی فیلمی ئەنفا ٨|بڵاوکەرەوە=Channel 8|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/199488|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|39131341|ئەنفا ٨}} {{فیلمە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|عێراق|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود}} [[پۆل:فیلمە کوردییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:فیلمە تاوانکارییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی نوار]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کوردستان داندراون]] [[پۆل: پێڕستە خەیاڵییە زانستییەکان]] [[پۆل: بابەتە خەیاڵییە زانستییەکان]] [[پۆل: کارەکان سەبارەت بە خەیاڵی زانستی]] [[پۆل: فیلمە خەیاڵییە زانستییەکانی چەشنی ڕۆژاواییی ئەمریکی]] [[پۆل: فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل: فیلمەکان سەبارەت بە کۆمەڵگە نھێنییەکان]] [[پۆل: ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون]] [[پۆل: فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل: مانگ لە فیلم]] [[پۆل: مێژووی خەیاڵی زانستی]] mnrf4o781hngd44virr8ihxbmbnd49y 1590508 1590503 2026-06-15T12:11:25Z Solaveae 67481 چاککردنی "چیڕۆک" بۆ "چیرۆک" 1590508 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم |ناو= ئەنفا ٨ {{ھن}} Anfa 8 |وێنە= Anfa 8 (Karzan Kardozi, 2026).jpg |دەرھێنەر= [[کارزان کاردۆزی]] |سەرچاوەی چیڕۆک= جەنگی خۆرەس و سێز{{ھن}}گەشتی ئینانا بۆ جیھانی مردن |چەشن= خەیاڵی زانستی، دراما، هەستبزوێن |کاست= بەرزان یونس{{ھن}}کەنار سەرچڵ{{ھن}}ڕاگەش کیژان{{ھن}}نڤار یاسین |زمان= [[زمانی کوردی|کوردی]] |وڵات= [[ھەرێمی کوردستان]]{{ھن}}[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] |ڕێکەوتی دەرچوون= ھاوینی ٢٠٢٦ |وێنەگری سینەمایی= لانە دیار |ماوەی فیلم= ١٠٥ خولەک |imdb_id= tt22817100 }} '''ئەنفا ٨''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Anfa 8'') فیلمێکی خەیاڵی زانستی، نوار و ھەستبزوێنی [[کورد|کوردی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکیە]] لە ھاوینی ٢٠٢٦ لە سینەماکانی [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستان]] نمایش دەکرێت. فیلمەکە لە نووسین و بەرھەمھێنان و دەرھێنانی کارزان کاردۆزییە و نواندنی سەرەکی لەلایەن بەرزان یونس، کەنار سەرچڵ، ڕاگەش کیژان و نڤار یاسینە. چیرۆکی فیلمەکە سەرچاوەی گرتووە لە ئەفسانەکانی "جەنگی خۆرەس و سێز" و "گەشتی ئینانا بۆ جیھانی مردن" کە بە ناوەڕۆک و وێنەیەکی ھاوچەرخ دەگێڕدرێتەوە لە چوارچێوەی ژانرای خەیاڵی زانستی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Karzan Kardozi |ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt22817100/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=IMDB |زمان=en}}</ref> == چیرۆک == لە شاری سۆلێ کە دەسەڵاتداریەتی دەکرێت لەلایەن ئەنفا ٨، شەو ھەمیشەیییە و ڕۆژ بوونی نییە. خۆرەس لە ھێزی شۆپاژۆ، ڕاوی ئەندامانی گرووپێکی خۆرپەرست دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمی ئەنفا ٨|بڵاوکەرەوە=Kurdistan24|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/882097|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == کاست == * بەرزان یونس لە ڕۆڵی [[خۆر|خۆرەس]] * کەنار سەرچڵ لە ڕۆڵی [[عەشتار|ئینانا]] * تەھا محەممەد لە ڕۆڵی ئەنفا ٨ * فەرھاد سەعدی لە ڕۆڵی شوفێر * ڕاگەش کیژان لە ڕۆڵی ھەنی وێڵ ٦٠٢٢ * نڤار یاسین لە ڕۆڵی ڕاوێژکاری ئەنفا ٨ * یاسین عومەر لە ڕۆڵی ژمارە ٣ == بەرھەمھێنان == فیلمەکە لە ماوەی ١٨ ڕۆژدا کاری وێنەگرتنی بۆ کراوە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ و بە ستافێکی پێنج کەسی و بودجەیەکی ٨ ھەزار دۆلار بەرھەم ھێنراوە کە لەلایەن دەرھێنەرەوە دابین کراوە. لە لۆکەیشن لە شاری [[سلێمانی]] لە باشووری کوردستان کاری وێنەگرتنی زۆربەی دیمەنەکانی فیلمەکە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ھەواڵی فیلمی ئەنفا ٨|بڵاوکەرەوە=Channel 8|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/199488|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|39131341|ئەنفا ٨}} {{فیلمە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|عێراق|کوردستان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ھۆڵیوود}} [[پۆل:فیلمە کوردییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:فیلمە تاوانکارییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی نوار]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کوردستان داندراون]] [[پۆل: پێڕستە خەیاڵییە زانستییەکان]] [[پۆل: بابەتە خەیاڵییە زانستییەکان]] [[پۆل: کارەکان سەبارەت بە خەیاڵی زانستی]] [[پۆل: فیلمە خەیاڵییە زانستییەکانی چەشنی ڕۆژاواییی ئەمریکی]] [[پۆل: فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل: فیلمەکان سەبارەت بە کۆمەڵگە نھێنییەکان]] [[پۆل: ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون]] [[پۆل: فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل: مانگ لە فیلم]] [[پۆل: مێژووی خەیاڵی زانستی]] ctejwqz7fc7t0r7wd05jf931u3xlits 1590527 1590508 2026-06-15T13:22:39Z -Haryad 40333 /* بەستەرە دەرەکییەکان */ -لابردنی تووڵی دەروازەی زیایە 1590527 wikitext text/x-wiki {{زانیاریدانی فیلم |ناو= ئەنفا ٨ {{ھن}} Anfa 8 |وێنە= Anfa 8 (Karzan Kardozi, 2026).jpg |دەرھێنەر= [[کارزان کاردۆزی]] |سەرچاوەی چیڕۆک= جەنگی خۆرەس و سێز{{ھن}}گەشتی ئینانا بۆ جیھانی مردن |چەشن= خەیاڵی زانستی، دراما، هەستبزوێن |کاست= بەرزان یونس{{ھن}}کەنار سەرچڵ{{ھن}}ڕاگەش کیژان{{ھن}}نڤار یاسین |زمان= [[زمانی کوردی|کوردی]] |وڵات= [[ھەرێمی کوردستان]]{{ھن}}[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] |ڕێکەوتی دەرچوون= ھاوینی ٢٠٢٦ |وێنەگری سینەمایی= لانە دیار |ماوەی فیلم= ١٠٥ خولەک |imdb_id= tt22817100 }} '''ئەنفا ٨''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Anfa 8'') فیلمێکی خەیاڵی زانستی، نوار و ھەستبزوێنی [[کورد|کوردی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکیە]] لە ھاوینی ٢٠٢٦ لە سینەماکانی [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستان]] نمایش دەکرێت. فیلمەکە لە نووسین و بەرھەمھێنان و دەرھێنانی کارزان کاردۆزییە و نواندنی سەرەکی لەلایەن بەرزان یونس، کەنار سەرچڵ، ڕاگەش کیژان و نڤار یاسینە. چیرۆکی فیلمەکە سەرچاوەی گرتووە لە ئەفسانەکانی "جەنگی خۆرەس و سێز" و "گەشتی ئینانا بۆ جیھانی مردن" کە بە ناوەڕۆک و وێنەیەکی ھاوچەرخ دەگێڕدرێتەوە لە چوارچێوەی ژانرای خەیاڵی زانستی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Karzan Kardozi |ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt22817100/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=IMDB |زمان=en}}</ref> == چیرۆک == لە شاری سۆلێ کە دەسەڵاتداریەتی دەکرێت لەلایەن ئەنفا ٨، شەو ھەمیشەیییە و ڕۆژ بوونی نییە. خۆرەس لە ھێزی شۆپاژۆ، ڕاوی ئەندامانی گرووپێکی خۆرپەرست دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمی ئەنفا ٨|بڵاوکەرەوە=Kurdistan24|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/882097|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == کاست == * بەرزان یونس لە ڕۆڵی [[خۆر|خۆرەس]] * کەنار سەرچڵ لە ڕۆڵی [[عەشتار|ئینانا]] * تەھا محەممەد لە ڕۆڵی ئەنفا ٨ * فەرھاد سەعدی لە ڕۆڵی شوفێر * ڕاگەش کیژان لە ڕۆڵی ھەنی وێڵ ٦٠٢٢ * نڤار یاسین لە ڕۆڵی ڕاوێژکاری ئەنفا ٨ * یاسین عومەر لە ڕۆڵی ژمارە ٣ == بەرھەمھێنان == فیلمەکە لە ماوەی ١٨ ڕۆژدا کاری وێنەگرتنی بۆ کراوە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ و بە ستافێکی پێنج کەسی و بودجەیەکی ٨ ھەزار دۆلار بەرھەم ھێنراوە کە لەلایەن دەرھێنەرەوە دابین کراوە. لە لۆکەیشن لە شاری [[سلێمانی]] لە باشووری کوردستان کاری وێنەگرتنی زۆربەی دیمەنەکانی فیلمەکە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ھەواڵی فیلمی ئەنفا ٨|بڵاوکەرەوە=Channel 8|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/199488|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|39131341|ئەنفا ٨}} {{فیلمە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:فیلمە کوردییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:فیلمە تاوانکارییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی نوار]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کوردستان داندراون]] [[پۆل: پێڕستە خەیاڵییە زانستییەکان]] [[پۆل: بابەتە خەیاڵییە زانستییەکان]] [[پۆل: کارەکان سەبارەت بە خەیاڵی زانستی]] [[پۆل: فیلمە خەیاڵییە زانستییەکانی چەشنی ڕۆژاواییی ئەمریکی]] [[پۆل: فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل: فیلمەکان سەبارەت بە کۆمەڵگە نھێنییەکان]] [[پۆل: ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون]] [[پۆل: فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل: مانگ لە فیلم]] [[پۆل: مێژووی خەیاڵی زانستی]] 91h3f5hcmd3bklyjwdw6qzah8p26jxv 1590529 1590527 2026-06-15T13:24:58Z -Haryad 40333 +٢ تاگ 1590529 wikitext text/x-wiki {{نوێکردنەوە}} {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} {{زانیاریدانی فیلم |ناو= ئەنفا ٨ {{ھن}} Anfa 8 |وێنە= Anfa 8 (Karzan Kardozi, 2026).jpg |دەرھێنەر= [[کارزان کاردۆزی]] |سەرچاوەی چیڕۆک= جەنگی خۆرەس و سێز{{ھن}}گەشتی ئینانا بۆ جیھانی مردن |چەشن= خەیاڵی زانستی، دراما، هەستبزوێن |کاست= بەرزان یونس{{ھن}}کەنار سەرچڵ{{ھن}}ڕاگەش کیژان{{ھن}}نڤار یاسین |زمان= [[زمانی کوردی|کوردی]] |وڵات= [[ھەرێمی کوردستان]]{{ھن}}[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] |ڕێکەوتی دەرچوون= ھاوینی ٢٠٢٦ |وێنەگری سینەمایی= لانە دیار |ماوەی فیلم= ١٠٥ خولەک |imdb_id= tt22817100 }} '''ئەنفا ٨''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Anfa 8'') فیلمێکی خەیاڵی زانستی، نوار و ھەستبزوێنی [[کورد|کوردی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکیە]] لە ھاوینی ٢٠٢٦ لە سینەماکانی [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستان]] نمایش دەکرێت. فیلمەکە لە نووسین و بەرھەمھێنان و دەرھێنانی کارزان کاردۆزییە و نواندنی سەرەکی لەلایەن بەرزان یونس، کەنار سەرچڵ، ڕاگەش کیژان و نڤار یاسینە. چیرۆکی فیلمەکە سەرچاوەی گرتووە لە ئەفسانەکانی "جەنگی خۆرەس و سێز" و "گەشتی ئینانا بۆ جیھانی مردن" کە بە ناوەڕۆک و وێنەیەکی ھاوچەرخ دەگێڕدرێتەوە لە چوارچێوەی ژانرای خەیاڵی زانستی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Karzan Kardozi |ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt22817100/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=IMDB |زمان=en}}</ref> == چیرۆک == لە شاری سۆلێ کە دەسەڵاتداریەتی دەکرێت لەلایەن ئەنفا ٨، شەو ھەمیشەیییە و ڕۆژ بوونی نییە. خۆرەس لە ھێزی شۆپاژۆ، ڕاوی ئەندامانی گرووپێکی خۆرپەرست دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمی ئەنفا ٨|بڵاوکەرەوە=Kurdistan24|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/882097|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == کاست == * بەرزان یونس لە ڕۆڵی [[خۆر|خۆرەس]] * کەنار سەرچڵ لە ڕۆڵی [[عەشتار|ئینانا]] * تەھا محەممەد لە ڕۆڵی ئەنفا ٨ * فەرھاد سەعدی لە ڕۆڵی شوفێر * ڕاگەش کیژان لە ڕۆڵی ھەنی وێڵ ٦٠٢٢ * نڤار یاسین لە ڕۆڵی ڕاوێژکاری ئەنفا ٨ * یاسین عومەر لە ڕۆڵی ژمارە ٣ == بەرھەمھێنان == فیلمەکە لە ماوەی ١٨ ڕۆژدا کاری وێنەگرتنی بۆ کراوە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ و بە ستافێکی پێنج کەسی و بودجەیەکی ٨ ھەزار دۆلار بەرھەم ھێنراوە کە لەلایەن دەرھێنەرەوە دابین کراوە. لە لۆکەیشن لە شاری [[سلێمانی]] لە باشووری کوردستان کاری وێنەگرتنی زۆربەی دیمەنەکانی فیلمەکە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ھەواڵی فیلمی ئەنفا ٨|بڵاوکەرەوە=Channel 8|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/199488|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|39131341|ئەنفا ٨}} {{فیلمە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:فیلمە کوردییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:فیلمە تاوانکارییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی نوار]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کوردستان داندراون]] [[پۆل: پێڕستە خەیاڵییە زانستییەکان]] [[پۆل: بابەتە خەیاڵییە زانستییەکان]] [[پۆل: کارەکان سەبارەت بە خەیاڵی زانستی]] [[پۆل: فیلمە خەیاڵییە زانستییەکانی چەشنی ڕۆژاواییی ئەمریکی]] [[پۆل: فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل: فیلمەکان سەبارەت بە کۆمەڵگە نھێنییەکان]] [[پۆل: ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون]] [[پۆل: فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل: مانگ لە فیلم]] [[پۆل: مێژووی خەیاڵی زانستی]] s9l9qct2ekm9shyu2cbve06211qydk1 1590530 1590529 2026-06-15T13:26:02Z -Haryad 40333 1590530 wikitext text/x-wiki {{وتاری نوێ بەبێ بەسەرداچوونەوە}} {{زانیاریدانی فیلم |ناو= ئەنفا ٨ {{ھن}} Anfa 8 |وێنە= Anfa 8 (Karzan Kardozi, 2026).jpg |دەرھێنەر= [[کارزان کاردۆزی]] |سەرچاوەی چیڕۆک= جەنگی خۆرەس و سێز{{ھن}}گەشتی ئینانا بۆ جیھانی مردن |چەشن= خەیاڵی زانستی، دراما، هەستبزوێن |کاست= بەرزان یونس{{ھن}}کەنار سەرچڵ{{ھن}}ڕاگەش کیژان{{ھن}}نڤار یاسین |زمان= [[زمانی کوردی|کوردی]] |وڵات= [[ھەرێمی کوردستان]]{{ھن}}[[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا]] |ڕێکەوتی دەرچوون= ھاوینی ٢٠٢٦ |وێنەگری سینەمایی= لانە دیار |ماوەی فیلم= ١٠٥ خولەک |imdb_id= tt22817100 }} '''ئەنفا ٨''' (بە [[ئینگلیزی]]: ''Anfa 8'') فیلمێکی خەیاڵی زانستی، نوار و ھەستبزوێنی [[کورد|کوردی]] [[ویلایەتە یەکگرتووەکانی ئەمریکا|ئەمریکیە]] لە ھاوینی ٢٠٢٦ لە سینەماکانی [[ھەرێمی کوردستان|ھەرێمی کوردستان]] نمایش دەکرێت. فیلمەکە لە نووسین و بەرھەمھێنان و دەرھێنانی کارزان کاردۆزییە و نواندنی سەرەکی لەلایەن بەرزان یونس، کەنار سەرچڵ، ڕاگەش کیژان و نڤار یاسینە. چیرۆکی فیلمەکە سەرچاوەی گرتووە لە ئەفسانەکانی "جەنگی خۆرەس و سێز" و "گەشتی ئینانا بۆ جیھانی مردن" کە بە ناوەڕۆک و وێنەیەکی ھاوچەرخ دەگێڕدرێتەوە لە چوارچێوەی ژانرای خەیاڵی زانستی.<ref>{{بیرخستنەوەی وێب|سەردێڕ=Karzan Kardozi |ناونیشان=https://www.imdb.com/title/tt22817100/ |ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦|وێبگە=IMDB |زمان=en}}</ref> == چیرۆک == لە شاری سۆلێ کە دەسەڵاتداریەتی دەکرێت لەلایەن ئەنفا ٨، شەو ھەمیشەیییە و ڕۆژ بوونی نییە. خۆرەس لە ھێزی شۆپاژۆ، ڕاوی ئەندامانی گرووپێکی خۆرپەرست دەکات.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=فیلمی ئەنفا ٨|بڵاوکەرەوە=Kurdistan24|ناونیشان=https://www.kurdistan24.net/ckb/story/882097|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == کاست == * بەرزان یونس لە ڕۆڵی [[خۆر|خۆرەس]] * کەنار سەرچڵ لە ڕۆڵی [[عەشتار|ئینانا]] * تەھا محەممەد لە ڕۆڵی ئەنفا ٨ * فەرھاد سەعدی لە ڕۆڵی شوفێر * ڕاگەش کیژان لە ڕۆڵی ھەنی وێڵ ٦٠٢٢ * نڤار یاسین لە ڕۆڵی ڕاوێژکاری ئەنفا ٨ * یاسین عومەر لە ڕۆڵی ژمارە ٣ == بەرھەمھێنان == فیلمەکە لە ماوەی ١٨ ڕۆژدا کاری وێنەگرتنی بۆ کراوە لە کانوونی یەکەمی ٢٠٢٥ و بە ستافێکی پێنج کەسی و بودجەیەکی ٨ ھەزار دۆلار بەرھەم ھێنراوە کە لەلایەن دەرھێنەرەوە دابین کراوە. لە لۆکەیشن لە شاری [[سلێمانی]] لە باشووری کوردستان کاری وێنەگرتنی زۆربەی دیمەنەکانی فیلمەکە کراوە.<ref>{{بیرخستنەوەی ھەواڵ|سەردێڕ=ھەواڵی فیلمی ئەنفا ٨|بڵاوکەرەوە=Channel 8|ناونیشان=https://channel8.com/kurdish/news/199488|ڕێکەوتی سەردان=١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} == بەستەرە دەرەکییەکان == * {{IMDb title|39131341|ئەنفا ٨}} {{فیلمە کوردییەکان}} {{تووڵی دەروازە|فیلم|دەیەی ٢٠٢٠|عێراق|کوردستان}} [[پۆل:فیلمە کوردییەکان]] [[پۆل:فیلمەکان بە زمانی کوردی]] [[پۆل:فیلمەکانی ٢٠٢٦]] [[پۆل:فیلمە تاوانکارییەکان]] [[پۆل:فیلمە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمی نوار]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کوردستان داندراون]] [[پۆل: پێڕستە خەیاڵییە زانستییەکان]] [[پۆل: بابەتە خەیاڵییە زانستییەکان]] [[پۆل: کارەکان سەبارەت بە خەیاڵی زانستی]] [[پۆل: فیلمە خەیاڵییە زانستییەکانی چەشنی ڕۆژاواییی ئەمریکی]] [[پۆل: فیلمەکان دەربارەی ژیانی دەرەوەی زەوی]] [[پۆل: فیلمەکان سەبارەت بە کۆمەڵگە نھێنییەکان]] [[پۆل: ئەو فیلمانەی لە داھاتوودا داندراون]] [[پۆل: فیلمە ئەمریکییەکانی دەیەی ٢٠٢٠]] [[پۆل: مانگ لە فیلم]] [[پۆل: مێژووی خەیاڵی زانستی]] elqfp8snzyg929w2cbmb2yps64h5nb9 0 296572 1590586 2026-06-15T17:26:43Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1358576045|High Noon]]» 1590586 wikitext text/x-wiki '''''High Noon''''' is a 1952 American [[فیلمی ڕۆژاوایی|Western film]] directed by Fred Zinnemann, produced by Stanley Kramer, and starring [[گەری کووپەر|Gary Cooper]], [[گرێس کێڵی|Grace Kelly]], Katy Jurado, Thomas Mitchell, [[لۆید بریجز|Lloyd Bridges]], and Otto Kruger. The screenplay by Carl Foreman is based on John W. Cunningham's short story "The Tin Star", first published in ''Collier's'' magazine in 1947. The plot, which occurs in real time, centers on a town [[مارشاڵ|marshal]] whose sense of duty is tested when he must decide to either face a gang of killers alone, or leave town with his new wife. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی]] [[پۆل:پێرستی ڕەشی ھۆلیوود]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین گۆرانی ڕەسەن بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین نمرەی ڕەسەنیان بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە سنووری ئەمریکا داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان بە براوەی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین نمایشی ئەکتەری درامیی]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٥٢]] 2aw4ye9xjn6ba907owkaiarjx0dtlq2 1590587 1590586 2026-06-15T17:27:38Z Tessla 41338 شائەمراز 1590587 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''نیوەڕۆی ڕاست''' فیلمێکی ڕۆژاواییی ئەمریکیی ساڵی ١٩٥٢یە کە لەلایەن فرێد زینێمان دەرھێنراوە، لەلایەن ستانلی کرایمەر بەرھەم ھێنراوە، و [[گەری کووپەر]]، [[گرێس کێڵی]]، کاتی جورادۆ، تۆماس میتچڵ، [[لۆید بریجز]]، و ئۆتۆ کروگەر ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. سیناریۆکەی لەلایەن کارڵ فۆرمن نووسراوە و لەسەر بنەمای چیرۆکە کورتی «ئەستێرەی تەنەکە» (The Tin Star)ی جۆن دەبلیوو. کانینگھام داڕێژراوە، کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٧ لە کۆواری کۆلێرز بڵاوکرایەوە. چیرۆکەکە کە بە کاتی ڕاستەقینە ڕوودەدات، تیشک دەخاتە سەر [[مارشاڵ|مارشاڵێکی]] شارۆچکەکە کە ھەستی ئەرکناسییەکەی تاقی دەکرێتەوە کاتێک دەبێت بڕیار بدات یان بە تەنھا ڕووبەڕووی باندێکی بکوژ ببێتەوە، یان شارۆچکەکە لەگەڵ ھاوسەرە نوێیەکەیدا جێبھێڵێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی]] [[پۆل:پێرستی ڕەشی ھۆلیوود]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین گۆرانی ڕەسەن بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین نمرەی ڕەسەنیان بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە سنووری ئەمریکا داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان بە براوەی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین نمایشی ئەکتەری درامیی]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٥٢]] 6m0auc3butmxc2iuwqxwil21hqnltrq 1590630 1590587 2026-06-15T20:00:51Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگەکانی {{[[داڕێژە:یەک سەرچاوە|یەک سەرچاوە]]}} و {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1590630 wikitext text/x-wiki {{چەند کێشەیەک| {{یەک سەرچاوە|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} }} {{داتابۆکس}} '''نیوەڕۆی ڕاست''' فیلمێکی ڕۆژاواییی ئەمریکیی ساڵی ١٩٥٢یە کە لەلایەن فرێد زینێمان دەرھێنراوە، لەلایەن ستانلی کرایمەر بەرھەم ھێنراوە، و [[گەری کووپەر]]، [[گرێس کێڵی]]، کاتی جورادۆ، تۆماس میتچڵ، [[لۆید بریجز]]، و ئۆتۆ کروگەر ڕۆڵی سەرەکی تێدا دەگێڕن. سیناریۆکەی لەلایەن کارڵ فۆرمن نووسراوە و لەسەر بنەمای چیرۆکە کورتی «ئەستێرەی تەنەکە» (The Tin Star)ی جۆن دەبلیوو. کانینگھام داڕێژراوە، کە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٤٧ لە کۆواری کۆلێرز بڵاوکرایەوە. چیرۆکەکە کە بە کاتی ڕاستەقینە ڕوودەدات، تیشک دەخاتە سەر [[مارشاڵ|مارشاڵێکی]] شارۆچکەکە کە ھەستی ئەرکناسییەکەی تاقی دەکرێتەوە کاتێک دەبێت بڕیار بدات یان بە تەنھا ڕووبەڕووی باندێکی بکوژ ببێتەوە، یان شارۆچکەکە لەگەڵ ھاوسەرە نوێیەکەیدا جێبھێڵێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:فیلمەکانی ئەمریکا بۆ تۆمارکردنی فیلمی نەتەوەیی]] [[پۆل:پێرستی ڕەشی ھۆلیوود]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاریان بۆ باشترین گۆرانی ڕەسەن بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی کە خەڵاتی ئۆسکاری باشترین نمرەی ڕەسەنیان بەدەستھێناوە]] [[پۆل:ئەو فیلمانەی لە کالیفۆرنیا وێنەیگیراون]] [[پۆل:فیلمەکان کە لە سنووری ئەمریکا داندراون]] [[پۆل:فیلمەکان بە براوەی خەڵاتی گۆڵدن گڵۆب بۆ باشترین نمایشی ئەکتەری درامیی]] [[پۆل:وتارەکان کە ڤیدیۆ کلیپەکان لەخۆدەگرن]] [[پۆل:فیلمە ڕەش و سپییە ئەمریکییەکان]] [[پۆل:فیلمەکانی ١٩٥٢]] sfg8z7676maoe0l21pxnr8mrsh7nume 0 296573 1590601 2026-06-15T18:03:38Z Kawanii 76577 هاوڕێیان من ئەم نەخۆشییە بە ناوی زەردەتا دەناسم. لە نێتیش هەر وا ناوی هاتووە. بەڵام ناونیشانەکەم هەر بە پێی ئەوەی برادەران دانایاوە. واتا تاوی زەرد 1590601 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = تاوی زەرد | image = YellowFeverVirus.jpg | caption = وێنەیەکی مایکڕۆسکۆپیی ڤایرۆسی زەردەتا | symptoms = [[لەرزوتا]]، [[ژانەسەر]]، [[دڵپڕی]]، [[ڕشانەوە]] | complications = تێکچوونی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] | onset = ٣ تا ٦ ڕۆژ | causes = ڤایرۆسی زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە | diagnosis = خوێنوەرگرتن | prevention = [[ڤاکسین]] }} تاوی زەرد، یان '''زەردەتا'''<ref>{{Cite web |url=https://ferheng.info/alfba/%D8%B2%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%AA%D8%A7-zerdeta/ |title=زەردەتا |website=Ferheng.info }}</ref> (ناوە جیهانییەکەی: Yellow fever)، نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە، کە بە هۆی ڤایرۆسی زەردەتاوە، لە ڕێی ئەو مێشوولانەوە کە هەڵگری ڤایرۆسەکەن، بڵاو دەبێتەوە و مرۆڤ تووش دەکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی گشتی سەر بە ناوچەی گەرمەسێریی [[ئەفریقا]] و [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوورە]]، بەڵام [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] (WHO) هۆشداریی ئەوە دەدات، کە مەترسیی بڵاوبوونەوەی نێودەوڵەتییش لە ئارادایە.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> == نیشانەکانی زەردەتا == نیشانەکانی نەخۆشیی زەردەتا، سێ تا شەش ڕۆژ دوای تووشبوون بە ڤایرۆسەکە دەردەکەون. لە نیشانە سەرەتایییەکانی بریتن لە: لەرزوتا، ژانەسەر، ئازاری ماسوولکەیی، دڵپڕی و ڕشانەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> لە زۆربەی کەیسەکاندا تووشبوو دوای چەند ڕۆژێک چاک دەبێتەوە، بەڵام هاوکات ئەگەریش زۆرە لە هەندێک کەیسدا تووشبوو بگاتە قۆناغی دووەم و ژەهراوی ببێت. لەم قۆناغەدا لەرزوتاکەی پەرە دەستێنێت و تووشی [[زەردوویی]]، ئازاری ناوسک، خوێنهاتن لە دەم و لووت و گەدەوە، تێکچوونی سیستمی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] دەبێت. زەردیی [[پێست]] و [[چاو]]، یەک لە نیشانەکانی تێکچوونی سیستمی جگەرە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] ئاماژە بەوە دەدات، ئەو نەخۆشانەی دەگەنە قۆناغی دووەم، ئەگەری گیانلەدەستدانیان زیاد دەکات. == ڤاکسین == [[ڤاکسین|ڤاکسینی]] زەردەتا باشترین شێوازی خۆپارێزییە لەم نەخۆشییە. ڤاکسینەکە لە ڤایرۆسی زیندووی لاوازکراوی خودی نەخۆشییەکە پێک هاتووە و وەرگرتنی ژەمێک دەتوانێت بەرگریی درێژمەودا یان هەمیشەیی درووست بکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/publications/i/item/who-wer8827 |title=Yellow fever vaccines: WHO position paper |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> بە تایبەت بۆ گەشتیارانێک کە دەیانەوێت سەردانی [[ئەفریقا]] یان [[ئەمریکای باشوور]] بکەن، خۆکوتان بە ڤاکسینی زەردەتا ناچارییە و ئەگەری هەیە داوای بەڵگەنامەی نێودەوڵەتیی ڤاکسیناسیۆن لە گەشتیاران بکرێت.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/contents/index.html |title=CDC Yellow Book |website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) }}</ref> == گواستنەوە == زەردەتا نەخۆشییەکی گیرەوەی مرۆیی نییە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> واتا لە ڕێی مرۆڤەوە ناگوازرێتەوە. ئەم نەخۆشییە بە تایبەت بە هۆی پێوەدانی مێشوولەکانی ڕەگەزی ئایدیس (Aedes) و هیماگۆگووس (Haemagogus)ـەوە بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە. == مێژوو == ڤایرۆسی زەردەتا لە دەستپێکی [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیستەمدا]] ناسێنرا. لە ساڵی ١٩٠٠ی زایینیدا، کۆمیسیۆنی زەردەتای سوپای ئەمریکا، بە سەرۆکایەتیی واڵتەر ڕید، سەلماندی کە زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە دەگوازرێتەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> چەند ساڵێک دواتر ڕوون بووەوە کە هۆکاری نەخۆشییەکە ڤایرۆسێکە. هەروەها لە ساڵی ١٩٢٧دا زاناکان توانییان ئەم ڤایرۆسە لە نەخۆشییەکە جیا بکەنەوە و بە شێوەی سەربەخۆ لە تاقیگەدا لێکۆڵینەوەی لێ بکەن. == سەرچاوەکان == buzlhh5ahycbfuvgyw9f61x77bx1lc2 1590602 1590601 2026-06-15T18:09:19Z Kawanii 76577 1590602 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = تاوی زەرد | image = YellowFeverVirus.jpg | caption = وێنەیەکی مایکڕۆسکۆپیی ڤایرۆسی زەردەتا | symptoms = [[لەرزوتا]]، [[ژانەسەر]]، [[دڵپڕی]]، [[ڕشانەوە]] | complications = تێکچوونی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] | onset = ٣ تا ٦ ڕۆژ | causes = ڤایرۆسی زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە | diagnosis = خوێنوەرگرتن | prevention = [[ڤاکسین]] }} تاوی زەرد، یان '''زەردەتا'''<ref>{{Cite web |url=https://ferheng.info/alfba/%D8%B2%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%AA%D8%A7-zerdeta/ |title=زەردەتا |website=Ferheng.info }}</ref> (ناوە جیهانییەکەی: Yellow fever)، نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە، کە بە هۆی ڤایرۆسی زەردەتاوە، لە ڕێی ئەو مێشوولانەوە کە هەڵگری ڤایرۆسەکەن، بڵاو دەبێتەوە و مرۆڤ تووش دەکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی گشتی سەر بە ناوچەی گەرمەسێریی [[ئەفریقا]] و [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوورە]]، بەڵام [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] (WHO) هۆشداریی ئەوە دەدات، کە مەترسیی بڵاوبوونەوەی نێودەوڵەتییش لە ئارادایە.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> == نیشانەکانی زەردەتا == نیشانەکانی نەخۆشیی زەردەتا، سێ تا شەش ڕۆژ دوای تووشبوون بە ڤایرۆسەکە دەردەکەون. لە نیشانە سەرەتایییەکانی بریتن لە: لەرزوتا، ژانەسەر، ئازاری ماسوولکەیی، دڵپڕی و ڕشانەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> لە زۆربەی کەیسەکاندا تووشبوو دوای چەند ڕۆژێک چاک دەبێتەوە، بەڵام هاوکات ئەگەریش زۆرە لە هەندێک کەیسدا تووشبوو بگاتە قۆناغی دووەم و ژەهراوی ببێت. لەم قۆناغەدا لەرزوتاکەی پەرە دەستێنێت و تووشی [[زەردوویی]]، ئازاری ناوسک، خوێنبەربوون لە دەم و لووت و گەدەوە، تێکچوونی سیستمی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] دەبێت. زەردیی [[پێست]] و [[چاو]]، یەک لە نیشانەکانی تێکچوونی سیستمی جگەرە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] ئاماژە بەوە دەدات، ئەو نەخۆشانەی دەگەنە قۆناغی دووەم، ئەگەری گیانلەدەستدانیان زیاد دەکات. == ڤاکسین == [[ڤاکسین|ڤاکسینی]] زەردەتا باشترین شێوازی خۆپارێزییە لەم نەخۆشییە. ڤاکسینەکە لە ڤایرۆسی زیندووی لاوازکراوی خودی نەخۆشییەکە پێک هاتووە و وەرگرتنی ژەمێک دەتوانێت بەرگریی درێژمەودا یان هەمیشەیی درووست بکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/publications/i/item/who-wer8827 |title=Yellow fever vaccines: WHO position paper |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> بە تایبەت بۆ گەشتیارانێک کە دەیانەوێت سەردانی [[ئەفریقا]] یان [[ئەمریکای باشوور]] بکەن، خۆکوتان بە ڤاکسینی زەردەتا ناچارییە و ئەگەری هەیە داوای بەڵگەنامەی نێودەوڵەتیی ڤاکسیناسیۆن لە گەشتیاران بکرێت.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/contents/index.html |title=CDC Yellow Book |website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) }}</ref> == گواستنەوە == زەردەتا نەخۆشییەکی گیرەوەی مرۆیی نییە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> واتا لە ڕێی مرۆڤەوە ناگوازرێتەوە. ئەم نەخۆشییە بە تایبەت بە هۆی پێوەدانی مێشوولەکانی ڕەگەزی ئایدیس (Aedes) و هیماگۆگووس (Haemagogus)ـەوە بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە. == مێژوو == ڤایرۆسی زەردەتا لە دەستپێکی [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیستەمدا]] ناسێنرا. لە ساڵی ١٩٠٠ی زایینیدا، کۆمیسیۆنی زەردەتای سوپای ئەمریکا، بە سەرۆکایەتیی واڵتەر ڕید، سەلماندی کە زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە دەگوازرێتەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> چەند ساڵێک دواتر ڕوون بووەوە کە هۆکاری نەخۆشییەکە ڤایرۆسێکە. هەروەها لە ساڵی ١٩٢٧دا زاناکان توانییان ئەم ڤایرۆسە لە نەخۆشییەکە جیا بکەنەوە و بە شێوەی سەربەخۆ لە تاقیگەدا لێکۆڵینەوەی لێ بکەن. == سەرچاوەکان == pytyu7uawkyo8vbredccoet65c782nc 1590607 1590602 2026-06-15T18:23:40Z Kawanii 76577 1590607 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = تاوی زەرد | image = YellowFeverVirus.jpg | caption = وێنەیەکی مایکڕۆسکۆپیی ڤایرۆسی زەردەتا | symptoms = [[لەرزوتا]]، [[ژانەسەر]]، [[دڵپڕی]]، [[ڕشانەوە]] | complications = تێکچوونی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] | onset = ٣ تا ٦ ڕۆژ | causes = ڤایرۆسی زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە | diagnosis = خوێنوەرگرتن | prevention = [[ڤاکسین]] }} تاوی زەرد، یان '''زەردەتا'''<ref>{{Cite web |url=https://ferheng.info/alfba/%D8%B2%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%AA%D8%A7-zerdeta/ |title=زەردەتا |website=Ferheng.info }}</ref> (ناوە جیهانییەکەی: Yellow fever)، نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە، کە بە هۆی ڤایرۆسی زەردەتاوە، لە ڕێی ئەو مێشوولانەوە کە هەڵگری ڤایرۆسەکەن، بڵاو دەبێتەوە و مرۆڤ تووش دەکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی گشتی سەر بە ناوچەی گەرمەسێریی [[ئەفریقا]] و [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوورە]]، بەڵام [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] (WHO) هۆشداریی ئەوە دەدات، کە مەترسیی بڵاوبوونەوەی نێودەوڵەتییش لە ئارادایە.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> == نیشانەکانی زەردەتا == نیشانەکانی نەخۆشیی زەردەتا، سێ تا شەش ڕۆژ دوای تووشبوون بە ڤایرۆسەکە دەردەکەون. لە نیشانە سەرەتایییەکانی بریتن لە: لەرزوتا، ژانەسەر، ئازاری ماسوولکەیی، دڵپڕی و ڕشانەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> لە زۆربەی کەیسەکاندا تووشبوو دوای چەند ڕۆژێک چاک دەبێتەوە، بەڵام هاوکات ئەگەریش زۆرە لە هەندێک کەیسدا تووشبوو بگاتە قۆناغی دووەم و ژەهراوی ببێت. لەم قۆناغەدا لەرزوتاکەی پەرە دەستێنێت و تووشی [[زەردوویی]]، ئازاری ناوسک، خوێنبەربوون لە دەم و لووت و گەدەوە، تێکچوونی سیستمی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] دەبێت. زەردیی [[پێست]] و [[چاو]]، یەک لە نیشانەکانی تێکچوونی سیستمی جگەرە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] ئاماژە بەوە دەدات، ئەو نەخۆشانەی دەگەنە قۆناغی دووەم، ئەگەری گیانلەدەستدانیان زیاد دەکات. == ڤاکسین == [[ڤاکسین|ڤاکسینی]] زەردەتا باشترین شێوازی خۆپارێزییە لەم نەخۆشییە. ڤاکسینەکە لە ڤایرۆسی زیندووی لاوازکراوی خودی نەخۆشییەکە پێک هاتووە و وەرگرتنی ژەمێک دەتوانێت بەرگریی درێژمەودا یان هەمیشەیی درووست بکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/publications/i/item/who-wer8827 |title=Yellow fever vaccines: WHO position paper |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> بە تایبەت بۆ گەشتیارانێک کە دەیانەوێت سەردانی [[ئەفریقا]] یان [[ئەمریکای باشوور]] بکەن، خۆکوتان بە ڤاکسینی زەردەتا ناچارییە و ئەگەری هەیە داوای بەڵگەنامەی نێودەوڵەتیی ڤاکسیناسیۆن لە گەشتیاران بکرێت.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/contents/index.html |title=CDC Yellow Book |website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) }}</ref> == گواستنەوە == زەردەتا نەخۆشییەکی گیرەوەی مرۆیی نییە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> واتا لە ڕێی مرۆڤەوە ناگوازرێتەوە. ئەم نەخۆشییە بە تایبەت بە هۆی پێوەدانی مێشوولەکانی ڕەگەزی ئایدیس (Aedes) و هیماگۆگووس (Haemagogus)ـەوە بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە. == مێژوو == ڤایرۆسی زەردەتا لە دەستپێکی [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیستەمدا]] ناسێنرا. لە ساڵی ١٩٠٠ی زایینیدا، کۆمیسیۆنی زەردەتای سوپای ئەمریکا، بە سەرۆکایەتیی واڵتەر ڕید، سەلماندی کە زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە دەگوازرێتەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> چەند ساڵێک دواتر ڕوون بووەوە کە هۆکاری نەخۆشییەکە ڤایرۆسێکە. هەروەها لە ساڵی ١٩٢٧دا زاناکان توانییان ئەم ڤایرۆسە لە نەخۆشییەکە جیا بکەنەوە و بە شێوەی سەربەخۆ لە تاقیگەدا لێکۆڵینەوەی لێ بکەن. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Jaundice}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان]] [[نەخۆشییە گوازەرەوەکان]] 25qnibxf27w7pj2kkce8tkbyozla0gi 1590608 1590607 2026-06-15T18:24:05Z Kawanii 76577 1590608 wikitext text/x-wiki {{Infobox medical condition | name = تاوی زەرد | image = YellowFeverVirus.jpg | caption = وێنەیەکی مایکڕۆسکۆپیی ڤایرۆسی زەردەتا | symptoms = [[لەرزوتا]]، [[ژانەسەر]]، [[دڵپڕی]]، [[ڕشانەوە]] | complications = تێکچوونی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] | onset = ٣ تا ٦ ڕۆژ | causes = ڤایرۆسی زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە | diagnosis = خوێنوەرگرتن | prevention = [[ڤاکسین]] }} تاوی زەرد، یان '''زەردەتا'''<ref>{{Cite web |url=https://ferheng.info/alfba/%D8%B2%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%AA%D8%A7-zerdeta/ |title=زەردەتا |website=Ferheng.info }}</ref> (ناوە جیهانییەکەی: Yellow fever)، نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە، کە بە هۆی ڤایرۆسی زەردەتاوە، لە ڕێی ئەو مێشوولانەوە کە هەڵگری ڤایرۆسەکەن، بڵاو دەبێتەوە و مرۆڤ تووش دەکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی گشتی سەر بە ناوچەی گەرمەسێریی [[ئەفریقا]] و [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوورە]]، بەڵام [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] (WHO) هۆشداریی ئەوە دەدات، کە مەترسیی بڵاوبوونەوەی نێودەوڵەتییش لە ئارادایە.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> == نیشانەکانی زەردەتا == نیشانەکانی نەخۆشیی زەردەتا، سێ تا شەش ڕۆژ دوای تووشبوون بە ڤایرۆسەکە دەردەکەون. لە نیشانە سەرەتایییەکانی بریتن لە: لەرزوتا، ژانەسەر، ئازاری ماسوولکەیی، دڵپڕی و ڕشانەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> لە زۆربەی کەیسەکاندا تووشبوو دوای چەند ڕۆژێک چاک دەبێتەوە، بەڵام هاوکات ئەگەریش زۆرە لە هەندێک کەیسدا تووشبوو بگاتە قۆناغی دووەم و ژەهراوی ببێت. لەم قۆناغەدا لەرزوتاکەی پەرە دەستێنێت و تووشی [[زەردوویی]]، ئازاری ناوسک، خوێنبەربوون لە دەم و لووت و گەدەوە، تێکچوونی سیستمی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] دەبێت. زەردیی [[پێست]] و [[چاو]]، یەک لە نیشانەکانی تێکچوونی سیستمی جگەرە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] ئاماژە بەوە دەدات، ئەو نەخۆشانەی دەگەنە قۆناغی دووەم، ئەگەری گیانلەدەستدانیان زیاد دەکات. == ڤاکسین == [[ڤاکسین|ڤاکسینی]] زەردەتا باشترین شێوازی خۆپارێزییە لەم نەخۆشییە. ڤاکسینەکە لە ڤایرۆسی زیندووی لاوازکراوی خودی نەخۆشییەکە پێک هاتووە و وەرگرتنی ژەمێک دەتوانێت بەرگریی درێژمەودا یان هەمیشەیی درووست بکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/publications/i/item/who-wer8827 |title=Yellow fever vaccines: WHO position paper |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> بە تایبەت بۆ گەشتیارانێک کە دەیانەوێت سەردانی [[ئەفریقا]] یان [[ئەمریکای باشوور]] بکەن، خۆکوتان بە ڤاکسینی زەردەتا ناچارییە و ئەگەری هەیە داوای بەڵگەنامەی نێودەوڵەتیی ڤاکسیناسیۆن لە گەشتیاران بکرێت.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/contents/index.html |title=CDC Yellow Book |website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) }}</ref> == گواستنەوە == زەردەتا نەخۆشییەکی گیرەوەی مرۆیی نییە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> واتا لە ڕێی مرۆڤەوە ناگوازرێتەوە. ئەم نەخۆشییە بە تایبەت بە هۆی پێوەدانی مێشوولەکانی ڕەگەزی ئایدیس (Aedes) و هیماگۆگووس (Haemagogus)ـەوە بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە. == مێژوو == ڤایرۆسی زەردەتا لە دەستپێکی [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیستەمدا]] ناسێنرا. لە ساڵی ١٩٠٠ی زایینیدا، کۆمیسیۆنی زەردەتای سوپای ئەمریکا، بە سەرۆکایەتیی واڵتەر ڕید، سەلماندی کە زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە دەگوازرێتەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> چەند ساڵێک دواتر ڕوون بووەوە کە هۆکاری نەخۆشییەکە ڤایرۆسێکە. هەروەها لە ساڵی ١٩٢٧دا زاناکان توانییان ئەم ڤایرۆسە لە نەخۆشییەکە جیا بکەنەوە و بە شێوەی سەربەخۆ لە تاقیگەدا لێکۆڵینەوەی لێ بکەن. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Jaundice}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان]] 84kj74smpjy27h3deejemcs7da7z3wr 1590629 1590608 2026-06-15T20:00:41Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:ھەتیو|ھەتیو]]}} 1590629 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{Infobox medical condition | name = تاوی زەرد | image = YellowFeverVirus.jpg | caption = وێنەیەکی مایکڕۆسکۆپیی ڤایرۆسی زەردەتا | symptoms = [[لەرزوتا]]، [[ژانەسەر]]، [[دڵپڕی]]، [[ڕشانەوە]] | complications = تێکچوونی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] | onset = ٣ تا ٦ ڕۆژ | causes = ڤایرۆسی زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە | diagnosis = خوێنوەرگرتن | prevention = [[ڤاکسین]] }} تاوی زەرد، یان '''زەردەتا'''<ref>{{Cite web |url=https://ferheng.info/alfba/%D8%B2%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%AA%D8%A7-zerdeta/ |title=زەردەتا |website=Ferheng.info }}</ref> (ناوە جیهانییەکەی: Yellow fever)، نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە، کە بە هۆی ڤایرۆسی زەردەتاوە، لە ڕێی ئەو مێشوولانەوە کە هەڵگری ڤایرۆسەکەن، بڵاو دەبێتەوە و مرۆڤ تووش دەکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی گشتی سەر بە ناوچەی گەرمەسێریی [[ئەفریقا]] و [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوورە]]، بەڵام [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] (WHO) هۆشداریی ئەوە دەدات، کە مەترسیی بڵاوبوونەوەی نێودەوڵەتییش لە ئارادایە.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> == نیشانەکانی زەردەتا == نیشانەکانی نەخۆشیی زەردەتا، سێ تا شەش ڕۆژ دوای تووشبوون بە ڤایرۆسەکە دەردەکەون. لە نیشانە سەرەتایییەکانی بریتن لە: لەرزوتا، ژانەسەر، ئازاری ماسوولکەیی، دڵپڕی و ڕشانەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> لە زۆربەی کەیسەکاندا تووشبوو دوای چەند ڕۆژێک چاک دەبێتەوە، بەڵام هاوکات ئەگەریش زۆرە لە هەندێک کەیسدا تووشبوو بگاتە قۆناغی دووەم و ژەهراوی ببێت. لەم قۆناغەدا لەرزوتاکەی پەرە دەستێنێت و تووشی [[زەردوویی]]، ئازاری ناوسک، خوێنبەربوون لە دەم و لووت و گەدەوە، تێکچوونی سیستمی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] دەبێت. زەردیی [[پێست]] و [[چاو]]، یەک لە نیشانەکانی تێکچوونی سیستمی جگەرە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] ئاماژە بەوە دەدات، ئەو نەخۆشانەی دەگەنە قۆناغی دووەم، ئەگەری گیانلەدەستدانیان زیاد دەکات. == ڤاکسین == [[ڤاکسین|ڤاکسینی]] زەردەتا باشترین شێوازی خۆپارێزییە لەم نەخۆشییە. ڤاکسینەکە لە ڤایرۆسی زیندووی لاوازکراوی خودی نەخۆشییەکە پێک هاتووە و وەرگرتنی ژەمێک دەتوانێت بەرگریی درێژمەودا یان هەمیشەیی درووست بکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/publications/i/item/who-wer8827 |title=Yellow fever vaccines: WHO position paper |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> بە تایبەت بۆ گەشتیارانێک کە دەیانەوێت سەردانی [[ئەفریقا]] یان [[ئەمریکای باشوور]] بکەن، خۆکوتان بە ڤاکسینی زەردەتا ناچارییە و ئەگەری هەیە داوای بەڵگەنامەی نێودەوڵەتیی ڤاکسیناسیۆن لە گەشتیاران بکرێت.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/contents/index.html |title=CDC Yellow Book |website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) }}</ref> == گواستنەوە == زەردەتا نەخۆشییەکی گیرەوەی مرۆیی نییە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> واتا لە ڕێی مرۆڤەوە ناگوازرێتەوە. ئەم نەخۆشییە بە تایبەت بە هۆی پێوەدانی مێشوولەکانی ڕەگەزی ئایدیس (Aedes) و هیماگۆگووس (Haemagogus)ـەوە بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە. == مێژوو == ڤایرۆسی زەردەتا لە دەستپێکی [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیستەمدا]] ناسێنرا. لە ساڵی ١٩٠٠ی زایینیدا، کۆمیسیۆنی زەردەتای سوپای ئەمریکا، بە سەرۆکایەتیی واڵتەر ڕید، سەلماندی کە زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە دەگوازرێتەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> چەند ساڵێک دواتر ڕوون بووەوە کە هۆکاری نەخۆشییەکە ڤایرۆسێکە. هەروەها لە ساڵی ١٩٢٧دا زاناکان توانییان ئەم ڤایرۆسە لە نەخۆشییەکە جیا بکەنەوە و بە شێوەی سەربەخۆ لە تاقیگەدا لێکۆڵینەوەی لێ بکەن. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Jaundice}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان]] 1el89o8exmuwv5elk0gsp6o7m1cqza6 1590695 1590629 2026-06-15T21:03:10Z AramBot 39807 [[ویکیپیدیا:پۆلێنکردنی وتارە ھاوسەنگەکان|بۆت]]: زیادکردنی پۆلە ھاوسەنگەکان 1590695 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{Infobox medical condition | name = تاوی زەرد | image = YellowFeverVirus.jpg | caption = وێنەیەکی مایکڕۆسکۆپیی ڤایرۆسی زەردەتا | symptoms = [[لەرزوتا]]، [[ژانەسەر]]، [[دڵپڕی]]، [[ڕشانەوە]] | complications = تێکچوونی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] | onset = ٣ تا ٦ ڕۆژ | causes = ڤایرۆسی زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە | diagnosis = خوێنوەرگرتن | prevention = [[ڤاکسین]] }} تاوی زەرد، یان '''زەردەتا'''<ref>{{Cite web |url=https://ferheng.info/alfba/%D8%B2%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%AA%D8%A7-zerdeta/ |title=زەردەتا |website=Ferheng.info }}</ref> (ناوە جیهانییەکەی: Yellow fever)، نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە، کە بە هۆی ڤایرۆسی زەردەتاوە، لە ڕێی ئەو مێشوولانەوە کە هەڵگری ڤایرۆسەکەن، بڵاو دەبێتەوە و مرۆڤ تووش دەکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی گشتی سەر بە ناوچەی گەرمەسێریی [[ئەفریقا]] و [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوورە]]، بەڵام [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] (WHO) هۆشداریی ئەوە دەدات، کە مەترسیی بڵاوبوونەوەی نێودەوڵەتییش لە ئارادایە.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> == نیشانەکانی زەردەتا == نیشانەکانی نەخۆشیی زەردەتا، سێ تا شەش ڕۆژ دوای تووشبوون بە ڤایرۆسەکە دەردەکەون. لە نیشانە سەرەتایییەکانی بریتن لە: لەرزوتا، ژانەسەر، ئازاری ماسوولکەیی، دڵپڕی و ڕشانەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> لە زۆربەی کەیسەکاندا تووشبوو دوای چەند ڕۆژێک چاک دەبێتەوە، بەڵام هاوکات ئەگەریش زۆرە لە هەندێک کەیسدا تووشبوو بگاتە قۆناغی دووەم و ژەهراوی ببێت. لەم قۆناغەدا لەرزوتاکەی پەرە دەستێنێت و تووشی [[زەردوویی]]، ئازاری ناوسک، خوێنبەربوون لە دەم و لووت و گەدەوە، تێکچوونی سیستمی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] دەبێت. زەردیی [[پێست]] و [[چاو]]، یەک لە نیشانەکانی تێکچوونی سیستمی جگەرە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] ئاماژە بەوە دەدات، ئەو نەخۆشانەی دەگەنە قۆناغی دووەم، ئەگەری گیانلەدەستدانیان زیاد دەکات. == ڤاکسین == [[ڤاکسین|ڤاکسینی]] زەردەتا باشترین شێوازی خۆپارێزییە لەم نەخۆشییە. ڤاکسینەکە لە ڤایرۆسی زیندووی لاوازکراوی خودی نەخۆشییەکە پێک هاتووە و وەرگرتنی ژەمێک دەتوانێت بەرگریی درێژمەودا یان هەمیشەیی درووست بکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/publications/i/item/who-wer8827 |title=Yellow fever vaccines: WHO position paper |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> بە تایبەت بۆ گەشتیارانێک کە دەیانەوێت سەردانی [[ئەفریقا]] یان [[ئەمریکای باشوور]] بکەن، خۆکوتان بە ڤاکسینی زەردەتا ناچارییە و ئەگەری هەیە داوای بەڵگەنامەی نێودەوڵەتیی ڤاکسیناسیۆن لە گەشتیاران بکرێت.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/contents/index.html |title=CDC Yellow Book |website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) }}</ref> == گواستنەوە == زەردەتا نەخۆشییەکی گیرەوەی مرۆیی نییە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> واتا لە ڕێی مرۆڤەوە ناگوازرێتەوە. ئەم نەخۆشییە بە تایبەت بە هۆی پێوەدانی مێشوولەکانی ڕەگەزی ئایدیس (Aedes) و هیماگۆگووس (Haemagogus)ـەوە بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە. == مێژوو == ڤایرۆسی زەردەتا لە دەستپێکی [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیستەمدا]] ناسێنرا. لە ساڵی ١٩٠٠ی زایینیدا، کۆمیسیۆنی زەردەتای سوپای ئەمریکا، بە سەرۆکایەتیی واڵتەر ڕید، سەلماندی کە زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە دەگوازرێتەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> چەند ساڵێک دواتر ڕوون بووەوە کە هۆکاری نەخۆشییەکە ڤایرۆسێکە. هەروەها لە ساڵی ١٩٢٧دا زاناکان توانییان ئەم ڤایرۆسە لە نەخۆشییەکە جیا بکەنەوە و بە شێوەی سەربەخۆ لە تاقیگەدا لێکۆڵینەوەی لێ بکەن. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Jaundice}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان]] [[پۆل:چەکی زیندەیی]] [[پۆل:ئاھۆ]] 4921na1hncy0an2ik4hgljh3v7whhv8 1590792 1590695 2026-06-16T11:14:23Z Kawanii 76577 1590792 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{Infobox medical condition | name = تاوی زەرد | image = YellowFeverVirus.jpg | caption = وێنەیەکی مایکڕۆسکۆپیی ڤایرۆسی زەردەتا | symptoms = [[لەرزوتا]]، [[ژانەسەر]]، [[دڵپڕی]]، [[ڕشانەوە]] | complications = تێکچوونی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] | onset = ٣ تا ٦ ڕۆژ | causes = ڤایرۆسی زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە | diagnosis = خوێنوەرگرتن | prevention = [[ڤاکسین]] }} '''زەردەتا'''<ref>{{Cite web |url=https://ferheng.info/alfba/%D8%B2%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%AA%D8%A7-zerdeta/ |title=زەردەتا |website=Ferheng.info }}</ref> یان تاوی زەرد، (ناوە جیهانییەکەی: Yellow fever)، نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە، کە بە هۆی ڤایرۆسی زەردەتاوە، لە ڕێی ئەو مێشوولانەوە کە هەڵگری ڤایرۆسەکەن، بڵاو دەبێتەوە و مرۆڤ تووش دەکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی گشتی سەر بە ناوچەی گەرمەسێریی [[ئەفریقا]] و [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوورە]]، بەڵام [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] (WHO) هۆشداریی ئەوە دەدات، کە مەترسیی بڵاوبوونەوەی نێودەوڵەتییش لە ئارادایە.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> == نیشانەکانی زەردەتا == نیشانەکانی نەخۆشیی زەردەتا، سێ تا شەش ڕۆژ دوای تووشبوون بە ڤایرۆسەکە دەردەکەون. لە نیشانە سەرەتایییەکانی بریتن لە: لەرزوتا، ژانەسەر، ئازاری ماسوولکەیی، دڵپڕی و ڕشانەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> لە زۆربەی کەیسەکاندا تووشبوو دوای چەند ڕۆژێک چاک دەبێتەوە، بەڵام هاوکات ئەگەریش زۆرە لە هەندێک کەیسدا تووشبوو بگاتە قۆناغی دووەم و ژەهراوی ببێت. لەم قۆناغەدا لەرزوتاکەی پەرە دەستێنێت و تووشی [[زەردوویی]]، ئازاری ناوسک، خوێنبەربوون لە دەم و لووت و گەدەوە، تێکچوونی سیستمی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] دەبێت. زەردیی [[پێست]] و [[چاو]]، یەک لە نیشانەکانی تێکچوونی سیستمی جگەرە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] ئاماژە بەوە دەدات، ئەو نەخۆشانەی دەگەنە قۆناغی دووەم، ئەگەری گیانلەدەستدانیان زیاد دەکات. == ڤاکسین == [[ڤاکسین|ڤاکسینی]] زەردەتا باشترین شێوازی خۆپارێزییە لەم نەخۆشییە. ڤاکسینەکە لە ڤایرۆسی زیندووی لاوازکراوی خودی نەخۆشییەکە پێک هاتووە و وەرگرتنی ژەمێک دەتوانێت بەرگریی درێژمەودا یان هەمیشەیی درووست بکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/publications/i/item/who-wer8827 |title=Yellow fever vaccines: WHO position paper |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> بە تایبەت بۆ گەشتیارانێک کە دەیانەوێت سەردانی [[ئەفریقا]] یان [[ئەمریکای باشوور]] بکەن، خۆکوتان بە ڤاکسینی زەردەتا ناچارییە و ئەگەری هەیە داوای بەڵگەنامەی نێودەوڵەتیی ڤاکسیناسیۆن لە گەشتیاران بکرێت.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/contents/index.html |title=CDC Yellow Book |website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) }}</ref> == گواستنەوە == زەردەتا نەخۆشییەکی گیرەوەی مرۆیی نییە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> واتا لە ڕێی مرۆڤەوە ناگوازرێتەوە. ئەم نەخۆشییە بە تایبەت بە هۆی پێوەدانی مێشوولەکانی ڕەگەزی ئایدیس (Aedes) و هیماگۆگووس (Haemagogus)ـەوە بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە. == مێژوو == ڤایرۆسی زەردەتا لە دەستپێکی [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیستەمدا]] ناسێنرا. لە ساڵی ١٩٠٠ی زایینیدا، کۆمیسیۆنی زەردەتای سوپای ئەمریکا، بە سەرۆکایەتیی واڵتەر ڕید، سەلماندی کە زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە دەگوازرێتەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> چەند ساڵێک دواتر ڕوون بووەوە کە هۆکاری نەخۆشییەکە ڤایرۆسێکە. هەروەها لە ساڵی ١٩٢٧دا زاناکان توانییان ئەم ڤایرۆسە لە نەخۆشییەکە جیا بکەنەوە و بە شێوەی سەربەخۆ لە تاقیگەدا لێکۆڵینەوەی لێ بکەن. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Jaundice}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان]] [[پۆل:چەکی زیندەیی]] [[پۆل:ئاھۆ]] talbq3p4rpvtcl9ctv20wdk5r1aqxx0 1590795 1590792 2026-06-16T11:22:33Z Kawanii 76577 1590795 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{Infobox medical condition | name = زەردەتا | image = YellowFeverVirus.jpg | caption = وێنەیەکی مایکڕۆسکۆپیی ڤایرۆسی زەردەتا | symptoms = [[لەرزوتا]]، [[ژانەسەر]]، [[دڵپڕی]]، [[ڕشانەوە]] | complications = تێکچوونی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] | onset = ٣ تا ٦ ڕۆژ | causes = ڤایرۆسی زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە | diagnosis = خوێنوەرگرتن | prevention = [[ڤاکسین]] }} '''زەردەتا'''<ref>{{Cite web |url=https://ferheng.info/alfba/%D8%B2%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%AA%D8%A7-zerdeta/ |title=زەردەتا |website=Ferheng.info }}</ref> یان تاوی زەرد، (ناوە جیهانییەکەی: Yellow fever)، نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە، کە بە هۆی ڤایرۆسی زەردەتاوە، لە ڕێی ئەو مێشوولانەوە کە هەڵگری ڤایرۆسەکەن، بڵاو دەبێتەوە و مرۆڤ تووش دەکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی گشتی سەر بە ناوچەی گەرمەسێریی [[ئەفریقا]] و [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوورە]]، بەڵام [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] (WHO) هۆشداریی ئەوە دەدات، کە مەترسیی بڵاوبوونەوەی نێودەوڵەتییش لە ئارادایە.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> == نیشانەکانی زەردەتا == نیشانەکانی نەخۆشیی زەردەتا، سێ تا شەش ڕۆژ دوای تووشبوون بە ڤایرۆسەکە دەردەکەون. لە نیشانە سەرەتایییەکانی بریتن لە: لەرزوتا، ژانەسەر، ئازاری ماسوولکەیی، دڵپڕی و ڕشانەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> لە زۆربەی کەیسەکاندا تووشبوو دوای چەند ڕۆژێک چاک دەبێتەوە، بەڵام هاوکات ئەگەریش زۆرە لە هەندێک کەیسدا تووشبوو بگاتە قۆناغی دووەم و ژەهراوی ببێت. لەم قۆناغەدا لەرزوتاکەی پەرە دەستێنێت و تووشی [[زەردوویی]]، ئازاری ناوسک، خوێنبەربوون لە دەم و لووت و گەدەوە، تێکچوونی سیستمی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] دەبێت. زەردیی [[پێست]] و [[چاو]]، یەک لە نیشانەکانی تێکچوونی سیستمی جگەرە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] ئاماژە بەوە دەدات، ئەو نەخۆشانەی دەگەنە قۆناغی دووەم، ئەگەری گیانلەدەستدانیان زیاد دەکات. == ڤاکسین == [[ڤاکسین|ڤاکسینی]] زەردەتا باشترین شێوازی خۆپارێزییە لەم نەخۆشییە. ڤاکسینەکە لە ڤایرۆسی زیندووی لاوازکراوی خودی نەخۆشییەکە پێک هاتووە و وەرگرتنی ژەمێک دەتوانێت بەرگریی درێژمەودا یان هەمیشەیی درووست بکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/publications/i/item/who-wer8827 |title=Yellow fever vaccines: WHO position paper |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> بە تایبەت بۆ گەشتیارانێک کە دەیانەوێت سەردانی [[ئەفریقا]] یان [[ئەمریکای باشوور]] بکەن، خۆکوتان بە ڤاکسینی زەردەتا ناچارییە و ئەگەری هەیە داوای بەڵگەنامەی نێودەوڵەتیی ڤاکسیناسیۆن لە گەشتیاران بکرێت.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/contents/index.html |title=CDC Yellow Book |website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) }}</ref> == گواستنەوە == زەردەتا نەخۆشییەکی گیرەوەی مرۆیی نییە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> واتا لە ڕێی مرۆڤەوە ناگوازرێتەوە. ئەم نەخۆشییە بە تایبەت بە هۆی پێوەدانی مێشوولەکانی ڕەگەزی ئایدیس (Aedes) و هیماگۆگووس (Haemagogus)ـەوە بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە. == مێژوو == ڤایرۆسی زەردەتا لە دەستپێکی [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیستەمدا]] ناسێنرا. لە ساڵی ١٩٠٠ی زایینیدا، کۆمیسیۆنی زەردەتای سوپای ئەمریکا، بە سەرۆکایەتیی واڵتەر ڕید، سەلماندی کە زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە دەگوازرێتەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> چەند ساڵێک دواتر ڕوون بووەوە کە هۆکاری نەخۆشییەکە ڤایرۆسێکە. هەروەها لە ساڵی ١٩٢٧دا زاناکان توانییان ئەم ڤایرۆسە لە نەخۆشییەکە جیا بکەنەوە و بە شێوەی سەربەخۆ لە تاقیگەدا لێکۆڵینەوەی لێ بکەن. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Jaundice}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان]] [[پۆل:چەکی زیندەیی]] [[پۆل:ئاھۆ]] qqnqofte9dhm7dt6656d8qgzw01k6ax 1590796 1590795 2026-06-16T11:33:20Z Kawanii 76577 Kawanii پەڕەی [[تاوی زەرد]]ی گواستەوە بۆ [[زەردەتا]]: ناوی شیاوتر: من لە نێت گەڕام بۆم دەرکەوت ئەم نەخۆشییە بە زەردەتا ناسراوە 1590795 wikitext text/x-wiki {{ھەتیو|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} {{Infobox medical condition | name = زەردەتا | image = YellowFeverVirus.jpg | caption = وێنەیەکی مایکڕۆسکۆپیی ڤایرۆسی زەردەتا | symptoms = [[لەرزوتا]]، [[ژانەسەر]]، [[دڵپڕی]]، [[ڕشانەوە]] | complications = تێکچوونی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] | onset = ٣ تا ٦ ڕۆژ | causes = ڤایرۆسی زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە | diagnosis = خوێنوەرگرتن | prevention = [[ڤاکسین]] }} '''زەردەتا'''<ref>{{Cite web |url=https://ferheng.info/alfba/%D8%B2%DB%95%D8%B1%D8%AF%DB%95%D8%AA%D8%A7-zerdeta/ |title=زەردەتا |website=Ferheng.info }}</ref> یان تاوی زەرد، (ناوە جیهانییەکەی: Yellow fever)، نەخۆشییەکی ڤایرۆسییە، کە بە هۆی ڤایرۆسی زەردەتاوە، لە ڕێی ئەو مێشوولانەوە کە هەڵگری ڤایرۆسەکەن، بڵاو دەبێتەوە و مرۆڤ تووش دەکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> نەخۆشییەکە بە شێوەیەکی گشتی سەر بە ناوچەی گەرمەسێریی [[ئەفریقا]] و [[ئەمریکای باشوور|ئەمریکای باشوورە]]، بەڵام [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] (WHO) هۆشداریی ئەوە دەدات، کە مەترسیی بڵاوبوونەوەی نێودەوڵەتییش لە ئارادایە.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/yellow-fever |title=Yellow fever |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> == نیشانەکانی زەردەتا == نیشانەکانی نەخۆشیی زەردەتا، سێ تا شەش ڕۆژ دوای تووشبوون بە ڤایرۆسەکە دەردەکەون. لە نیشانە سەرەتایییەکانی بریتن لە: لەرزوتا، ژانەسەر، ئازاری ماسوولکەیی، دڵپڕی و ڕشانەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> لە زۆربەی کەیسەکاندا تووشبوو دوای چەند ڕۆژێک چاک دەبێتەوە، بەڵام هاوکات ئەگەریش زۆرە لە هەندێک کەیسدا تووشبوو بگاتە قۆناغی دووەم و ژەهراوی ببێت. لەم قۆناغەدا لەرزوتاکەی پەرە دەستێنێت و تووشی [[زەردوویی]]، ئازاری ناوسک، خوێنبەربوون لە دەم و لووت و گەدەوە، تێکچوونی سیستمی [[جگەر]] و [[گورچیلە]] دەبێت. زەردیی [[پێست]] و [[چاو]]، یەک لە نیشانەکانی تێکچوونی سیستمی جگەرە.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-fever/symptoms-diagnosis-treatment/index.html |title=Symptoms, Diagnosis, and Treatment of Yellow Fever |website=CDC }}</ref> [[ڕێکخراوەی تەندروستیی جیھانی|ڕێکخراوی تەندروستیی جیهانی]] ئاماژە بەوە دەدات، ئەو نەخۆشانەی دەگەنە قۆناغی دووەم، ئەگەری گیانلەدەستدانیان زیاد دەکات. == ڤاکسین == [[ڤاکسین|ڤاکسینی]] زەردەتا باشترین شێوازی خۆپارێزییە لەم نەخۆشییە. ڤاکسینەکە لە ڤایرۆسی زیندووی لاوازکراوی خودی نەخۆشییەکە پێک هاتووە و وەرگرتنی ژەمێک دەتوانێت بەرگریی درێژمەودا یان هەمیشەیی درووست بکات.<ref>{{Cite web |url=https://www.who.int/publications/i/item/who-wer8827 |title=Yellow fever vaccines: WHO position paper |website=World Health Organization (WHO) }}</ref> بە تایبەت بۆ گەشتیارانێک کە دەیانەوێت سەردانی [[ئەفریقا]] یان [[ئەمریکای باشوور]] بکەن، خۆکوتان بە ڤاکسینی زەردەتا ناچارییە و ئەگەری هەیە داوای بەڵگەنامەی نێودەوڵەتیی ڤاکسیناسیۆن لە گەشتیاران بکرێت.<ref>{{Cite web |url=https://www.cdc.gov/yellow-book/hcp/contents/index.html |title=CDC Yellow Book |website=Centers for Disease Control and Prevention (CDC) }}</ref> == گواستنەوە == زەردەتا نەخۆشییەکی گیرەوەی مرۆیی نییە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> واتا لە ڕێی مرۆڤەوە ناگوازرێتەوە. ئەم نەخۆشییە بە تایبەت بە هۆی پێوەدانی مێشوولەکانی ڕەگەزی ئایدیس (Aedes) و هیماگۆگووس (Haemagogus)ـەوە بۆ مرۆڤ دەگوازرێتەوە. == مێژوو == ڤایرۆسی زەردەتا لە دەستپێکی [[سەدەی ٢٠ەم|سەدەی بیستەمدا]] ناسێنرا. لە ساڵی ١٩٠٠ی زایینیدا، کۆمیسیۆنی زەردەتای سوپای ئەمریکا، بە سەرۆکایەتیی واڵتەر ڕید، سەلماندی کە زەردەتا لە ڕێی مێشوولەوە دەگوازرێتەوە.<ref>{{Cite web |url=https://www.britannica.com/science/yellow-fever |title=Yellow fever |website=Encyclopaedia Britannica }}</ref> چەند ساڵێک دواتر ڕوون بووەوە کە هۆکاری نەخۆشییەکە ڤایرۆسێکە. هەروەها لە ساڵی ١٩٢٧دا زاناکان توانییان ئەم ڤایرۆسە لە نەخۆشییەکە جیا بکەنەوە و بە شێوەی سەربەخۆ لە تاقیگەدا لێکۆڵینەوەی لێ بکەن. == سەرچاوەکان == {{پۆلی کۆمنز|Jaundice}} {{تووڵی دەروازە|پزیشکی}} [[پۆل:نەخۆشییە ڤایرۆسییەکان]] [[پۆل:چەکی زیندەیی]] [[پۆل:ئاھۆ]] qqnqofte9dhm7dt6656d8qgzw01k6ax 0 296574 1590611 2026-06-15T18:44:06Z Rahel khdhr 75558 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1292662280|Nanotube]]» 1590611 wikitext text/x-wiki   [[پەڕگە:Kohlenstoffnanoroehre_Animation.gif|چەپ|وێنۆک|150x150پیکسڵ|نانۆبۆڕی کاربۆنی زیگزاگی تاک دیواری سووڕاوە]] نانۆبۆری پێکهاتەیەکی لوولەکیی قەبارە-نانۆییە کە ناوکاێکی خاڵی (Hollow core) هەیە، بە شێوەیەکی گشتی لە گەردیلەکانی کاربۆن پێکدێت، هەرچەندە ماددەکانی دیکەش دەتوانن نانۆبۆری پێکبهێنن. نانۆبۆرییەکانی کاربۆن (CNTs) ناسراوترین و بەربڵاوترین جۆرن کە لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە؛ ئەمانە لە پەڕەی لولکراوی گرافین پێکدێن کە تیرەکەیان (Diameter) لە نێوان یەک بۆ دەیان نانۆمەتردایە و درێژییەکەشیان دەگاتە چەندین ملیمەتر. <ref name="Maruyama_2022">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Maruyama S, Arnold MS, Krupke R, Peng LM |date=February 2022 |title=Physics and applications of nanotubes. |journal=Journal of Applied Physics |volume=131 |issue=8 |doi=10.1063/5.0087075}}</ref> ئەم پێکهاتانە تایبەتمەندیی فیزیایی، کیمیایی و کارەبایی ناوازەیان هەیە، لەوانە: بەرگرییەکی بەرزی ڕاکێشان (High tensile strength)، گەیەنەرێکی نایابی گەرمی و کارەبایە، و کاریگەرییە کوانتەمییە بێهاوتاکان بەهۆی سروشتە یەک-ڕەهەندییەکەیانەوە. <ref name="Ren_2024" /> نانۆبۆرییەکان دەکرێنە دوو پۆلی سەرەکییەوە: نانۆبۆریی تاک-دیوار (SWNTs) و نانۆبۆریی فرە-دیوار (MWNTs)، کە هەر یەکێکیان خاوەن تایبەتمەندی و بەکارهێنانی جیاوازن. لە کاتی دۆزینەوەیانەوە لە ساڵی ١٩٩١دا، نانۆبۆرییەکان بوونەتە جێی بایەخی لێکۆڵینەوە و گەشەپێدانی چڕ، بە ئاسۆیەکی گەش بۆ بەکارهێنانیان لە بوارەکانی وەک ئەلیکترۆنیک، زانستی ماددەکان، کۆگاکردنی وزە و پزیشکیدا. <ref name="Maruyama_2022" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 2017 |ناونیشان=https://www.prescouter.com/2017/03/applications-carbon-nanotubes/ |وێبگە=PreScouter}}</ref> == جۆرەکانی == * '''نانۆبۆریی BCN:''' پێکهاتووە لە بڕی هاوتا لە گەردیلەکانی بۆرۆن، کاربۆن و نایترۆجین. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Luo L, Mo L, Tong Z, Chen Y |date=May 2009 |title=Facile Synthesis of Ternary Boron Carbonitride Nanotubes |journal=Nanoscale Research Letters |volume=4 |issue=8 |pages=834–838 |doi=10.1007/s11671-009-9325-7 |pmc=2894111 |pmid=20596377}}</ref> * '''نانۆبۆریی نیتریدی بۆرۆن (Boron nitride nanotube):''' شێوەیەکی کۆپاژی (Polymorph) نیتریدی بۆرۆنە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rubio A, Corkill JL, Cohen ML |date=February 1994 |title=Theory of graphitic boron nitride nanotubes |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=5081–5084 |bibcode=1994PhRvB..49.5081R |doi=10.1103/PhysRevB.49.5081 |pmid=10011453}}</ref> <ref name="N.G. Chopra, R.J. Luyken 1995">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chopra NG, Luyken RJ, Cherrey K, Crespi VH, Cohen ML, Louie SG, Zettl A |date=August 1995 |title=Boron nitride nanotubes |journal=Science |volume=269 |issue=5226 |pages=966–967 |bibcode=1995Sci...269..966C |doi=10.1126/science.269.5226.966 |pmid=17807732 |s2cid=28988094}}</ref> * '''نانۆبۆریی کاربۆن:''' زاراوە گشتییەکانی نانۆبۆری و دیاگرامەکان دەگرێتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Iijima S, Ichihashi T |date=June 1993 |title=Single-shell carbon nanotubes of 1-nm diameter |url=https://www.nature.com/articles/363603a0 |journal=Nature |language=en |volume=363 |issue=6430 |pages=603–605 |doi=10.1038/363603a0 |issn=1476-4687 |url-access=subscription}}</ref> * '''نانۆبۆریی DNA:''' تۆڕێکی دوو-ڕەهەندییە کە بە دەوری خۆیدا دەچەمێتەوە، <ref name="Feldkamp">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Feldkamp U, Niemeyer CM |date=March 2006 |title=Rational design of DNA nanoarchitectures |journal=Angewandte Chemie |volume=45 |issue=12 |pages=1856–1876 |doi=10.1002/anie.200502358 |pmid=16470892}}</ref> لە ڕووی قەبارە و شێوەوە تا ڕادەیەک لە نانۆبۆریی کاربۆن دەچێت. * '''نانۆبۆریی نیتریدی گالیۆم:''' نانۆبۆرییەکە لە ماددەی نیتریدی گالیۆم دروست کراوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Goldberger J, He R, Zhang Y, Lee S, Yan H, Choi HJ, Yang P |date=April 2003 |title=Single-crystal gallium nitride nanotubes |journal=Nature |volume=422 |issue=6932 |pages=599–602 |doi=10.1038/nature01551 |pmid=12686996}}</ref> * '''نانۆبۆریی سیلیکۆن:''' لە گەردیلەکانی سیلیکۆن پێکهاتووە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kiricsi I, Fudala Á, Kónya Z, Hernádi K, Lentz P, Nagy JB |year=2000 |title=The advantages of ozone treatment in the preparation of tubular silica structures |journal=Applied Catalysis A: General |volume=203 |pages=L1–L4 |doi=10.1016/S0926-860X(00)00563-9}}</ref> * '''نانۆبۆریی نا-کاربۆنی:''' بە تایبەتی نانۆبۆرییەکانی سەڵفایدی تەنکستن (IV). <ref name="Tenne1992">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tenne R, Margulis L, Genut M, Hodes G |year=1992 |title=Polyhedral and cylindrical structures of tungsten disulphide |journal=Nature |volume=360 |issue=6403 |pages=444–446 |bibcode=1992Natur.360..444T |doi=10.1038/360444a0 |s2cid=4309310}}</ref> * '''نانۆبۆریی تونێلکار (Tunneling nanotube):''' پەیوەندییەکی پەردەیی لوولەکییە لە نێوان خانەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rustom A, Saffrich R, Markovic I, Walther P, Gerdes HH |date=February 2004 |title=Nanotubular highways for intercellular organelle transport |journal=Science |volume=303 |issue=5660 |pages=1007–1010 |doi=10.1126/science.1093133 |pmid=14963329}}</ref> * '''[[دوانە ئۆکسیدی تیتانیۆم|نانۆلولەکانی تیتانیۆم]]:''' لە ڕێگەی گۆڕینی کانزای ئاناتاز (Anatase) بەهۆی کارلێکی هایدرۆثێرماڵەوە (Hydrothermal synthesis) دروست دەکرێن. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mogilevsky G, Chen Q, Kleinhammes A, Wu Y |year=2008 |title=The structure of multilayered titania nanotubes based on delaminated anatase |journal=Chemical Physics Letters |volume=460 |issue=4–6 |pages=517–520 |bibcode=2008CPL...460..517M |doi=10.1016/j.cplett.2008.06.063}}</ref> == دروستکەرانی نانۆبۆڕیەکان == * '''Chiraltube:''' پێکهێنەرێکی ئەتۆمییە بۆ هەر جۆرە نانۆبۆرییەک بە هەر کایراڵێتییەک ([[:en:Chirality|Chirality]]) لە هەر ماددەیەکی دوو-ڕەهەندییەوە (2D material). <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=de Albornoz-Caratozzolo JM, Cervantes-Sodi F |date=December 2023 |title=Chiraltube, rolling 2D materials into chiral nanotubes |journal=Nanoscale Advances |volume=6 |issue=1 |pages=79–91 |doi=10.1039/D3NA00301A |pmc=10729892 |pmid=38125603}}</ref> * '''TubeASP:''' تایبەتە بە نانۆبۆرییەکانی کاربۆن. * '''Nanotube Modeler:''' تەنها بۆ نانۆبۆرییەکانی کاربۆن بەکاردێت. == سەرچاوەکان == <templatestyles src="Dmbox/styles.css" /> <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان}} q8rgdmh213hfe9c2sr9mwxz4ph9hr72 1590612 1590611 2026-06-15T18:45:00Z Rahel khdhr 75558 1590612 wikitext text/x-wiki  [[پەڕگە:Kohlenstoffnanoroehre_Animation.gif|چەپ|وێنۆک|150x150پیکسڵ|نانۆبۆڕی کاربۆنی زیگزاگی تاک دیواری سووڕاوە]] نانۆبۆری پێکهاتەیەکی لوولەکیی قەبارە-نانۆییە کە ناوکاێکی خاڵی (Hollow core) هەیە، بە شێوەیەکی گشتی لە گەردیلەکانی کاربۆن پێکدێت، هەرچەندە ماددەکانی دیکەش دەتوانن نانۆبۆری پێکبهێنن. نانۆبۆرییەکانی کاربۆن (CNTs) ناسراوترین و بەربڵاوترین جۆرن کە لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە؛ ئەمانە لە پەڕەی لولکراوی گرافین پێکدێن کە تیرەکەیان (Diameter) لە نێوان یەک بۆ دەیان نانۆمەتردایە و درێژییەکەشیان دەگاتە چەندین ملیمەتر. <ref name="Maruyama_2022">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Maruyama S, Arnold MS, Krupke R, Peng LM |date=February 2022 |title=Physics and applications of nanotubes. |journal=Journal of Applied Physics |volume=131 |issue=8 |doi=10.1063/5.0087075}}</ref> ئەم پێکهاتانە تایبەتمەندیی فیزیایی، کیمیایی و کارەبایی ناوازەیان هەیە، لەوانە: بەرگرییەکی بەرزی ڕاکێشان (High tensile strength)، گەیەنەرێکی نایابی گەرمی و کارەبایە، و کاریگەرییە کوانتەمییە بێهاوتاکان بەهۆی سروشتە یەک-ڕەهەندییەکەیانەوە. <ref name="Ren_2024" /> نانۆبۆرییەکان دەکرێنە دوو پۆلی سەرەکییەوە: نانۆبۆریی تاک-دیوار (SWNTs) و نانۆبۆریی فرە-دیوار (MWNTs)، کە هەر یەکێکیان خاوەن تایبەتمەندی و بەکارهێنانی جیاوازن. لە کاتی دۆزینەوەیانەوە لە ساڵی ١٩٩١دا، نانۆبۆرییەکان بوونەتە جێی بایەخی لێکۆڵینەوە و گەشەپێدانی چڕ، بە ئاسۆیەکی گەش بۆ بەکارهێنانیان لە بوارەکانی وەک ئەلیکترۆنیک، زانستی ماددەکان، کۆگاکردنی وزە و پزیشکیدا. <ref name="Maruyama_2022" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 2017 |ناونیشان=https://www.prescouter.com/2017/03/applications-carbon-nanotubes/ |وێبگە=PreScouter}}</ref> == جۆرەکانی == * '''نانۆبۆریی BCN:''' پێکهاتووە لە بڕی هاوتا لە گەردیلەکانی بۆرۆن، کاربۆن و نایترۆجین. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Luo L, Mo L, Tong Z, Chen Y |date=May 2009 |title=Facile Synthesis of Ternary Boron Carbonitride Nanotubes |journal=Nanoscale Research Letters |volume=4 |issue=8 |pages=834–838 |doi=10.1007/s11671-009-9325-7 |pmc=2894111 |pmid=20596377}}</ref> * '''نانۆبۆریی نیتریدی بۆرۆن (Boron nitride nanotube):''' شێوەیەکی کۆپاژی (Polymorph) نیتریدی بۆرۆنە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rubio A, Corkill JL, Cohen ML |date=February 1994 |title=Theory of graphitic boron nitride nanotubes |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=5081–5084 |bibcode=1994PhRvB..49.5081R |doi=10.1103/PhysRevB.49.5081 |pmid=10011453}}</ref> <ref name="N.G. Chopra, R.J. Luyken 1995">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chopra NG, Luyken RJ, Cherrey K, Crespi VH, Cohen ML, Louie SG, Zettl A |date=August 1995 |title=Boron nitride nanotubes |journal=Science |volume=269 |issue=5226 |pages=966–967 |bibcode=1995Sci...269..966C |doi=10.1126/science.269.5226.966 |pmid=17807732 |s2cid=28988094}}</ref> * '''نانۆبۆریی کاربۆن:''' زاراوە گشتییەکانی نانۆبۆری و دیاگرامەکان دەگرێتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Iijima S, Ichihashi T |date=June 1993 |title=Single-shell carbon nanotubes of 1-nm diameter |url=https://www.nature.com/articles/363603a0 |journal=Nature |language=en |volume=363 |issue=6430 |pages=603–605 |doi=10.1038/363603a0 |issn=1476-4687 |url-access=subscription}}</ref> * '''نانۆبۆریی DNA:''' تۆڕێکی دوو-ڕەهەندییە کە بە دەوری خۆیدا دەچەمێتەوە، <ref name="Feldkamp">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Feldkamp U, Niemeyer CM |date=March 2006 |title=Rational design of DNA nanoarchitectures |journal=Angewandte Chemie |volume=45 |issue=12 |pages=1856–1876 |doi=10.1002/anie.200502358 |pmid=16470892}}</ref> لە ڕووی قەبارە و شێوەوە تا ڕادەیەک لە نانۆبۆریی کاربۆن دەچێت. * '''نانۆبۆریی نیتریدی گالیۆم:''' نانۆبۆرییەکە لە ماددەی نیتریدی گالیۆم دروست کراوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Goldberger J, He R, Zhang Y, Lee S, Yan H, Choi HJ, Yang P |date=April 2003 |title=Single-crystal gallium nitride nanotubes |journal=Nature |volume=422 |issue=6932 |pages=599–602 |doi=10.1038/nature01551 |pmid=12686996}}</ref> * '''نانۆبۆریی سیلیکۆن:''' لە گەردیلەکانی سیلیکۆن پێکهاتووە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kiricsi I, Fudala Á, Kónya Z, Hernádi K, Lentz P, Nagy JB |year=2000 |title=The advantages of ozone treatment in the preparation of tubular silica structures |journal=Applied Catalysis A: General |volume=203 |pages=L1–L4 |doi=10.1016/S0926-860X(00)00563-9}}</ref> * '''نانۆبۆریی نا-کاربۆنی:''' بە تایبەتی نانۆبۆرییەکانی سەڵفایدی تەنکستن (IV). <ref name="Tenne1992">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tenne R, Margulis L, Genut M, Hodes G |year=1992 |title=Polyhedral and cylindrical structures of tungsten disulphide |journal=Nature |volume=360 |issue=6403 |pages=444–446 |bibcode=1992Natur.360..444T |doi=10.1038/360444a0 |s2cid=4309310}}</ref> * '''نانۆبۆریی تونێلکار (Tunneling nanotube):''' پەیوەندییەکی پەردەیی لوولەکییە لە نێوان خانەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rustom A, Saffrich R, Markovic I, Walther P, Gerdes HH |date=February 2004 |title=Nanotubular highways for intercellular organelle transport |journal=Science |volume=303 |issue=5660 |pages=1007–1010 |doi=10.1126/science.1093133 |pmid=14963329}}</ref> * '''[[دوانە ئۆکسیدی تیتانیۆم|نانۆلولەکانی تیتانیۆم]]:''' لە ڕێگەی گۆڕینی کانزای ئاناتاز (Anatase) بەهۆی کارلێکی هایدرۆثێرماڵەوە (Hydrothermal synthesis) دروست دەکرێن. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mogilevsky G, Chen Q, Kleinhammes A, Wu Y |year=2008 |title=The structure of multilayered titania nanotubes based on delaminated anatase |journal=Chemical Physics Letters |volume=460 |issue=4–6 |pages=517–520 |bibcode=2008CPL...460..517M |doi=10.1016/j.cplett.2008.06.063}}</ref> == دروستکەرانی نانۆبۆڕیەکان == * '''Chiraltube:''' پێکهێنەرێکی ئەتۆمییە بۆ هەر جۆرە نانۆبۆرییەک بە هەر کایراڵێتییەک ([[:en:Chirality|Chirality]]) لە هەر ماددەیەکی دوو-ڕەهەندییەوە (2D material). <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=de Albornoz-Caratozzolo JM, Cervantes-Sodi F |date=December 2023 |title=Chiraltube, rolling 2D materials into chiral nanotubes |journal=Nanoscale Advances |volume=6 |issue=1 |pages=79–91 |doi=10.1039/D3NA00301A |pmc=10729892 |pmid=38125603}}</ref> * '''TubeASP:''' تایبەتە بە نانۆبۆرییەکانی کاربۆن. * '''Nanotube Modeler:''' تەنها بۆ نانۆبۆرییەکانی کاربۆن بەکاردێت. == سەرچاوەکان == <templatestyles src="Dmbox/styles.css" /> <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان}} cpvhiwyf1xv3izxsdxvhj3p411n2k25 1590628 1590612 2026-06-15T20:00:31Z AramBot 39807 بۆت: زیادکردنی تاگی {{[[داڕێژە:بێپۆل|بێپۆل]]}} 1590628 wikitext text/x-wiki  [[پەڕگە:Kohlenstoffnanoroehre_Animation.gif|چەپ|وێنۆک|150x150پیکسڵ|نانۆبۆڕی کاربۆنی زیگزاگی تاک دیواری سووڕاوە]] نانۆبۆری پێکهاتەیەکی لوولەکیی قەبارە-نانۆییە کە ناوکاێکی خاڵی (Hollow core) هەیە، بە شێوەیەکی گشتی لە گەردیلەکانی کاربۆن پێکدێت، هەرچەندە ماددەکانی دیکەش دەتوانن نانۆبۆری پێکبهێنن. نانۆبۆرییەکانی کاربۆن (CNTs) ناسراوترین و بەربڵاوترین جۆرن کە لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە؛ ئەمانە لە پەڕەی لولکراوی گرافین پێکدێن کە تیرەکەیان (Diameter) لە نێوان یەک بۆ دەیان نانۆمەتردایە و درێژییەکەشیان دەگاتە چەندین ملیمەتر. <ref name="Maruyama_2022">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Maruyama S, Arnold MS, Krupke R, Peng LM |date=February 2022 |title=Physics and applications of nanotubes. |journal=Journal of Applied Physics |volume=131 |issue=8 |doi=10.1063/5.0087075}}</ref> ئەم پێکهاتانە تایبەتمەندیی فیزیایی، کیمیایی و کارەبایی ناوازەیان هەیە، لەوانە: بەرگرییەکی بەرزی ڕاکێشان (High tensile strength)، گەیەنەرێکی نایابی گەرمی و کارەبایە، و کاریگەرییە کوانتەمییە بێهاوتاکان بەهۆی سروشتە یەک-ڕەهەندییەکەیانەوە. <ref name="Ren_2024" /> نانۆبۆرییەکان دەکرێنە دوو پۆلی سەرەکییەوە: نانۆبۆریی تاک-دیوار (SWNTs) و نانۆبۆریی فرە-دیوار (MWNTs)، کە هەر یەکێکیان خاوەن تایبەتمەندی و بەکارهێنانی جیاوازن. لە کاتی دۆزینەوەیانەوە لە ساڵی ١٩٩١دا، نانۆبۆرییەکان بوونەتە جێی بایەخی لێکۆڵینەوە و گەشەپێدانی چڕ، بە ئاسۆیەکی گەش بۆ بەکارهێنانیان لە بوارەکانی وەک ئەلیکترۆنیک، زانستی ماددەکان، کۆگاکردنی وزە و پزیشکیدا. <ref name="Maruyama_2022" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 2017 |ناونیشان=https://www.prescouter.com/2017/03/applications-carbon-nanotubes/ |وێبگە=PreScouter}}</ref> == جۆرەکانی == * '''نانۆبۆریی BCN:''' پێکهاتووە لە بڕی هاوتا لە گەردیلەکانی بۆرۆن، کاربۆن و نایترۆجین. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Luo L, Mo L, Tong Z, Chen Y |date=May 2009 |title=Facile Synthesis of Ternary Boron Carbonitride Nanotubes |journal=Nanoscale Research Letters |volume=4 |issue=8 |pages=834–838 |doi=10.1007/s11671-009-9325-7 |pmc=2894111 |pmid=20596377}}</ref> * '''نانۆبۆریی نیتریدی بۆرۆن (Boron nitride nanotube):''' شێوەیەکی کۆپاژی (Polymorph) نیتریدی بۆرۆنە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rubio A, Corkill JL, Cohen ML |date=February 1994 |title=Theory of graphitic boron nitride nanotubes |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=5081–5084 |bibcode=1994PhRvB..49.5081R |doi=10.1103/PhysRevB.49.5081 |pmid=10011453}}</ref> <ref name="N.G. Chopra, R.J. Luyken 1995">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chopra NG, Luyken RJ, Cherrey K, Crespi VH, Cohen ML, Louie SG, Zettl A |date=August 1995 |title=Boron nitride nanotubes |journal=Science |volume=269 |issue=5226 |pages=966–967 |bibcode=1995Sci...269..966C |doi=10.1126/science.269.5226.966 |pmid=17807732 |s2cid=28988094}}</ref> * '''نانۆبۆریی کاربۆن:''' زاراوە گشتییەکانی نانۆبۆری و دیاگرامەکان دەگرێتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Iijima S, Ichihashi T |date=June 1993 |title=Single-shell carbon nanotubes of 1-nm diameter |url=https://www.nature.com/articles/363603a0 |journal=Nature |language=en |volume=363 |issue=6430 |pages=603–605 |doi=10.1038/363603a0 |issn=1476-4687 |url-access=subscription}}</ref> * '''نانۆبۆریی DNA:''' تۆڕێکی دوو-ڕەهەندییە کە بە دەوری خۆیدا دەچەمێتەوە، <ref name="Feldkamp">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Feldkamp U, Niemeyer CM |date=March 2006 |title=Rational design of DNA nanoarchitectures |journal=Angewandte Chemie |volume=45 |issue=12 |pages=1856–1876 |doi=10.1002/anie.200502358 |pmid=16470892}}</ref> لە ڕووی قەبارە و شێوەوە تا ڕادەیەک لە نانۆبۆریی کاربۆن دەچێت. * '''نانۆبۆریی نیتریدی گالیۆم:''' نانۆبۆرییەکە لە ماددەی نیتریدی گالیۆم دروست کراوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Goldberger J, He R, Zhang Y, Lee S, Yan H, Choi HJ, Yang P |date=April 2003 |title=Single-crystal gallium nitride nanotubes |journal=Nature |volume=422 |issue=6932 |pages=599–602 |doi=10.1038/nature01551 |pmid=12686996}}</ref> * '''نانۆبۆریی سیلیکۆن:''' لە گەردیلەکانی سیلیکۆن پێکهاتووە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kiricsi I, Fudala Á, Kónya Z, Hernádi K, Lentz P, Nagy JB |year=2000 |title=The advantages of ozone treatment in the preparation of tubular silica structures |journal=Applied Catalysis A: General |volume=203 |pages=L1–L4 |doi=10.1016/S0926-860X(00)00563-9}}</ref> * '''نانۆبۆریی نا-کاربۆنی:''' بە تایبەتی نانۆبۆرییەکانی سەڵفایدی تەنکستن (IV). <ref name="Tenne1992">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tenne R, Margulis L, Genut M, Hodes G |year=1992 |title=Polyhedral and cylindrical structures of tungsten disulphide |journal=Nature |volume=360 |issue=6403 |pages=444–446 |bibcode=1992Natur.360..444T |doi=10.1038/360444a0 |s2cid=4309310}}</ref> * '''نانۆبۆریی تونێلکار (Tunneling nanotube):''' پەیوەندییەکی پەردەیی لوولەکییە لە نێوان خانەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rustom A, Saffrich R, Markovic I, Walther P, Gerdes HH |date=February 2004 |title=Nanotubular highways for intercellular organelle transport |journal=Science |volume=303 |issue=5660 |pages=1007–1010 |doi=10.1126/science.1093133 |pmid=14963329}}</ref> * '''[[دوانە ئۆکسیدی تیتانیۆم|نانۆلولەکانی تیتانیۆم]]:''' لە ڕێگەی گۆڕینی کانزای ئاناتاز (Anatase) بەهۆی کارلێکی هایدرۆثێرماڵەوە (Hydrothermal synthesis) دروست دەکرێن. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mogilevsky G, Chen Q, Kleinhammes A, Wu Y |year=2008 |title=The structure of multilayered titania nanotubes based on delaminated anatase |journal=Chemical Physics Letters |volume=460 |issue=4–6 |pages=517–520 |bibcode=2008CPL...460..517M |doi=10.1016/j.cplett.2008.06.063}}</ref> == دروستکەرانی نانۆبۆڕیەکان == * '''Chiraltube:''' پێکهێنەرێکی ئەتۆمییە بۆ هەر جۆرە نانۆبۆرییەک بە هەر کایراڵێتییەک ([[:en:Chirality|Chirality]]) لە هەر ماددەیەکی دوو-ڕەهەندییەوە (2D material). <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=de Albornoz-Caratozzolo JM, Cervantes-Sodi F |date=December 2023 |title=Chiraltube, rolling 2D materials into chiral nanotubes |journal=Nanoscale Advances |volume=6 |issue=1 |pages=79–91 |doi=10.1039/D3NA00301A |pmc=10729892 |pmid=38125603}}</ref> * '''TubeASP:''' تایبەتە بە نانۆبۆرییەکانی کاربۆن. * '''Nanotube Modeler:''' تەنها بۆ نانۆبۆرییەکانی کاربۆن بەکاردێت. == سەرچاوەکان == <templatestyles src="Dmbox/styles.css" /> <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} ktkhacnty4o270cps056wm23rdqta1x 1590711 1590628 2026-06-15T22:07:59Z Rahel khdhr 75558 1590711 wikitext text/x-wiki  [[پەڕگە:Kohlenstoffnanoroehre_Animation.gif|چەپ|وێنۆک|150x150پیکسڵ|نانۆبۆڕی کاربۆنی زیگزاگی تاک دیواری سووڕاوە]] نانۆبۆری پێکهاتەیەکی لوولەکیی قەبارە-نانۆییە کە ناوکاێکی خاڵی (Hollow core) هەیە، بە شێوەیەکی گشتی لە گەردیلەکانی کاربۆن پێکدێت، هەرچەندە ماددەکانی دیکەش دەتوانن نانۆبۆری پێکبهێنن. نانۆبۆرییەکانی کاربۆن (CNTs) ناسراوترین و بەربڵاوترین جۆرن کە لێکۆڵینەوەیان لەسەر کراوە؛ ئەمانە لە پەڕەی لولکراوی گرافین پێکدێن کە تیرەکەیان (Diameter) لە نێوان یەک بۆ دەیان نانۆمەتردایە و درێژییەکەشیان دەگاتە چەندین ملیمەتر. <ref name="Maruyama_2022">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Maruyama S, Arnold MS, Krupke R, Peng LM |date=February 2022 |title=Physics and applications of nanotubes. |journal=Journal of Applied Physics |volume=131 |issue=8 |doi=10.1063/5.0087075}}</ref> ئەم پێکهاتانە تایبەتمەندیی فیزیایی، کیمیایی و کارەبایی ناوازەیان هەیە، لەوانە: بەرگرییەکی بەرزی ڕاکێشان (High tensile strength)، گەیەنەرێکی نایابی گەرمی و کارەبایە، و کاریگەرییە کوانتەمییە بێهاوتاکان بەهۆی سروشتە یەک-ڕەهەندییەکەیانەوە. <ref name="Ren_2024" /> نانۆبۆرییەکان دەکرێنە دوو پۆلی سەرەکییەوە: نانۆبۆریی تاک-دیوار (SWNTs) و نانۆبۆریی فرە-دیوار (MWNTs)، کە هەر یەکێکیان خاوەن تایبەتمەندی و بەکارهێنانی جیاوازن. لە کاتی دۆزینەوەیانەوە لە ساڵی ١٩٩١دا، نانۆبۆرییەکان بوونەتە جێی بایەخی لێکۆڵینەوە و گەشەپێدانی چڕ، بە ئاسۆیەکی گەش بۆ بەکارهێنانیان لە بوارەکانی وەک ئەلیکترۆنیک، زانستی ماددەکان، کۆگاکردنی وزە و پزیشکیدا. <ref name="Maruyama_2022" /> <ref>{{بیرخستنەوەی وێب |ڕێکەوت=March 2017 |ناونیشان=https://www.prescouter.com/2017/03/applications-carbon-nanotubes/ |وێبگە=PreScouter}}</ref> == جۆرەکانی == * '''نانۆبۆریی BCN:''' پێکهاتووە لە بڕی هاوتا لە گەردیلەکانی بۆرۆن، کاربۆن و نایترۆجین. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Luo L, Mo L, Tong Z, Chen Y |date=May 2009 |title=Facile Synthesis of Ternary Boron Carbonitride Nanotubes |journal=Nanoscale Research Letters |volume=4 |issue=8 |pages=834–838 |doi=10.1007/s11671-009-9325-7 |pmc=2894111 |pmid=20596377}}</ref> * '''نانۆبۆریی نیتریدی بۆرۆن (Boron nitride nanotube):''' شێوەیەکی کۆپاژی (Polymorph) نیتریدی بۆرۆنە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rubio A, Corkill JL, Cohen ML |date=February 1994 |title=Theory of graphitic boron nitride nanotubes |journal=Physical Review B |volume=49 |issue=7 |pages=5081–5084 |bibcode=1994PhRvB..49.5081R |doi=10.1103/PhysRevB.49.5081 |pmid=10011453}}</ref> <ref name="N.G. Chopra, R.J. Luyken 1995">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Chopra NG, Luyken RJ, Cherrey K, Crespi VH, Cohen ML, Louie SG, Zettl A |date=August 1995 |title=Boron nitride nanotubes |journal=Science |volume=269 |issue=5226 |pages=966–967 |bibcode=1995Sci...269..966C |doi=10.1126/science.269.5226.966 |pmid=17807732 |s2cid=28988094}}</ref> * '''نانۆبۆریی کاربۆن:''' زاراوە گشتییەکانی نانۆبۆری و دیاگرامەکان دەگرێتەوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Iijima S, Ichihashi T |date=June 1993 |title=Single-shell carbon nanotubes of 1-nm diameter |url=https://www.nature.com/articles/363603a0 |journal=Nature |language=en |volume=363 |issue=6430 |pages=603–605 |doi=10.1038/363603a0 |issn=1476-4687 |url-access=subscription}}</ref> * '''نانۆبۆریی DNA:''' تۆڕێکی دوو-ڕەهەندییە کە بە دەوری خۆیدا دەچەمێتەوە، <ref name="Feldkamp">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Feldkamp U, Niemeyer CM |date=March 2006 |title=Rational design of DNA nanoarchitectures |journal=Angewandte Chemie |volume=45 |issue=12 |pages=1856–1876 |doi=10.1002/anie.200502358 |pmid=16470892}}</ref> لە ڕووی قەبارە و شێوەوە تا ڕادەیەک لە نانۆبۆریی کاربۆن دەچێت. * '''نانۆبۆریی نیتریدی گالیۆم:''' نانۆبۆرییەکە لە ماددەی نیتریدی گالیۆم دروست کراوە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Goldberger J, He R, Zhang Y, Lee S, Yan H, Choi HJ, Yang P |date=April 2003 |title=Single-crystal gallium nitride nanotubes |journal=Nature |volume=422 |issue=6932 |pages=599–602 |doi=10.1038/nature01551 |pmid=12686996}}</ref> * '''نانۆبۆریی سیلیکۆن:''' لە گەردیلەکانی سیلیکۆن پێکهاتووە. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Kiricsi I, Fudala Á, Kónya Z, Hernádi K, Lentz P, Nagy JB |year=2000 |title=The advantages of ozone treatment in the preparation of tubular silica structures |journal=Applied Catalysis A: General |volume=203 |pages=L1–L4 |doi=10.1016/S0926-860X(00)00563-9}}</ref> * '''نانۆبۆریی نا-کاربۆنی:''' بە تایبەتی نانۆبۆرییەکانی سەڵفایدی تەنکستن (IV). <ref name="Tenne1992">{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Tenne R, Margulis L, Genut M, Hodes G |year=1992 |title=Polyhedral and cylindrical structures of tungsten disulphide |journal=Nature |volume=360 |issue=6403 |pages=444–446 |bibcode=1992Natur.360..444T |doi=10.1038/360444a0 |s2cid=4309310}}</ref> * '''نانۆبۆریی تونێلکار (Tunneling nanotube):''' پەیوەندییەکی پەردەیی لوولەکییە لە نێوان خانەکاندا. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Rustom A, Saffrich R, Markovic I, Walther P, Gerdes HH |date=February 2004 |title=Nanotubular highways for intercellular organelle transport |journal=Science |volume=303 |issue=5660 |pages=1007–1010 |doi=10.1126/science.1093133 |pmid=14963329}}</ref> * '''[[دوانە ئۆکسیدی تیتانیۆم|نانۆبۆڕییەکانی تیتانیۆم]]:''' لە ڕێگەی گۆڕینی کانزای ئاناتاز (Anatase) بەهۆی کارلێکی هایدرۆثێرماڵەوە (Hydrothermal synthesis) دروست دەکرێن. <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=Mogilevsky G, Chen Q, Kleinhammes A, Wu Y |year=2008 |title=The structure of multilayered titania nanotubes based on delaminated anatase |journal=Chemical Physics Letters |volume=460 |issue=4–6 |pages=517–520 |bibcode=2008CPL...460..517M |doi=10.1016/j.cplett.2008.06.063}}</ref> == پێکهێنەرەکانی نانۆبۆڕی == * '''Chiraltube:''' پێکهێنەرێکی ئەتۆمییە بۆ هەر جۆرە نانۆبۆرییەک بە هەر کایراڵێتییەک ([[:en:Chirality|Chirality]]) لە هەر ماددەیەکی دوو-ڕەهەندییەوە (2D material). <ref>{{بیرخستنەوەی ژوورناڵ |vauthors=de Albornoz-Caratozzolo JM, Cervantes-Sodi F |date=December 2023 |title=Chiraltube, rolling 2D materials into chiral nanotubes |journal=Nanoscale Advances |volume=6 |issue=1 |pages=79–91 |doi=10.1039/D3NA00301A |pmc=10729892 |pmid=38125603}}</ref> * '''TubeASP:''' تایبەتە بە نانۆبۆرییەکانی کاربۆن. * '''Nanotube Modeler:''' تەنها بۆ نانۆبۆرییەکانی کاربۆن بەکاردێت. == سەرچاوەکان == <templatestyles src="Dmbox/styles.css" /> <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{سەرچاوەکان}} {{بێپۆل|ڕێکەوت=حوزەیرانی ٢٠٢٦}} 1xaoiklxwoggci4t5flsfhl7rz2f0ip 1 296575 1590621 2026-06-15T19:34:57Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1590621 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[فێستیڤاڵی فیلمی ئورشەلیم]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1590620 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20150924164316/http://www.haaretz.com/life/arts-leisure/cinematheques-queen-mother-1.249681 بۆ http://www.haaretz.com/life/arts-leisure/cinematheques-queen-mother-1.249681 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ١٩:٣٤، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) i3avwttoofgdn3nkljd8e0j4dmajm3j 0 296576 1590670 2026-06-15T20:35:51Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[ئەحمەد پاشای دووەم بابان]] گواستەوە بۆ [[ئەحمەد پاشا]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1590670 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[ئەحمەد پاشا]] sx6n3or0fm0askfqezu37jyx1xkymt9 1 296577 1590672 2026-06-15T20:35:51Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[وتووێژ:ئەحمەد پاشای دووەم بابان]] گواستەوە بۆ [[وتووێژ:ئەحمەد پاشا]] کە پێشتر ڕەوانەکەر بوو 1590672 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[وتووێژ:ئەحمەد پاشا]] 3bxdeycn8gowxf1vxy1r04thwt70rkg 0 296578 1590680 2026-06-15T20:47:37Z مامۆستا 39489 مامۆستا پەڕەی [[نانۆتەکنەلۆژیا]]ی گواستەوە بۆ [[نانۆتەکنۆلۆژیا]]: چاککردن 1590680 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[نانۆتەکنۆلۆژیا]] ps083ex7hf3tc8clxuvp1bt6vjp4uw9 1 296579 1590704 2026-06-15T21:54:15Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1590704 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەرائیان]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1590703 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20191207011048/https://www.haaretz.com/jewish/crimea-karaites-welcome-russia-1.5341282 بۆ https://www.haaretz.com/jewish/crimea-karaites-welcome-russia-1.5341282 زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢١:٥٤، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) dfvpsd3gqii6mneredftcxv18tinowl 1 296580 1590715 2026-06-15T22:46:22Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1590715 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[قەسری شیرین]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1590714 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20240421150841/https://itto.org/iran/city/QasreShirin/ بۆ https://itto.org/iran/city/QasreShirin/ زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٢٢:٤٦، ١٥ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) h22zd8lkynejf2opo6d01bcg8zxqiiy 1 296581 1590719 2026-06-16T00:45:49Z IIXZER0XII 68933 /* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ بەشی نوێ 1590719 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == سڵاو هاوڕێیان؛ هیوادارم هەمووتان بێنە سەر خەت لەسەر ئەم بابەتە ئەم '''ووتارەی من هەمان ووتاری دەستپەڕ نییە''' ؛ چوونکە '''''وتاری دەسپەڕ بەشێوەیەکی نازانستی و نا ئەکادیمی و نەشیاوانە نووسراوە''''' خۆتان بڕیار بدەن ئایا ناوەڕۆکی وتاری دەسپەڕ شیاوە یان نا ئایە سەرچاوەکانی خۆوروژانن یان دەسپەڕ باوەڕپێکراوە ؟ ئایا دەقی دەسپەڕ یان خۆوروژانن زانیاری تەواو دەدات لەسەر بابەتەکە ؟ '''بەڕێزان؛''' ::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad/admin|Sakura]] هیوادارم پێێداچوونەوەیەک بە دەقەکەم و دەقی دەسپەڕ بکەنەوە کە پێم وایە '''دەقی دەسپەڕ شایەنی سڕینەوەیە''' و بە دەقی '''[[خۆوروژانن]]''' '''جێگای بگیرێتەوە باشتر و ئەکادیمیانە ترە.''' --[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٤٥، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) kiv5n6y3if1cqefyd6cqjqprcjodwwe 1590720 1590719 2026-06-16T00:54:39Z IIXZER0XII 68933 /* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ 1590720 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == سڵاو هاوڕێیان؛ هیوادارم هەمووتان بێنە سەر خەت لەسەر ئەم بابەتە ئەم '''ووتارەی من هەمان ووتاری دەستپەڕ نییە''' ؛ چوونکە '''''وتاری دەسپەڕ بەشێوەیەکی نازانستی و نا ئەکادیمی و نەشیاوانە نووسراوە''''' خۆتان بڕیار بدەن ئایا ناوەڕۆکی وتاری دەسپەڕ شیاوە یان نا ئایە سەرچاوەکانی خۆوروژانن یان دەسپەڕ باوەڕپێکراوە ؟ ئایا دەقی دەسپەڕ یان خۆوروژانن زانیاری تەواو دەدات لەسەر بابەتەکە ؟ '''بەڕێزان؛''' ::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٥٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) هیوادارم پێێداچوونەوەیەک بە دەقەکەم و دەقی دەسپەڕ بکەنەوە کە پێم وایە '''دەقی دەسپەڕ شایەنی سڕینەوەیە''' و بە دەقی '''[[خۆوروژانن]]''' '''جێگای بگیرێتەوە باشتر و ئەکادیمیانە ترە.''' --[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٤٥، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) 7048260do8vnb6ms99c2ksa63bxigdu 1590722 1590720 2026-06-16T01:00:34Z Hivja 64112 /* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ وەڵامدانەوە 1590722 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == سڵاو هاوڕێیان؛ هیوادارم هەمووتان بێنە سەر خەت لەسەر ئەم بابەتە ئەم '''ووتارەی من هەمان ووتاری دەستپەڕ نییە''' ؛ چوونکە '''''وتاری دەسپەڕ بەشێوەیەکی نازانستی و نا ئەکادیمی و نەشیاوانە نووسراوە''''' خۆتان بڕیار بدەن ئایا ناوەڕۆکی وتاری دەسپەڕ شیاوە یان نا ئایە سەرچاوەکانی خۆوروژانن یان دەسپەڕ باوەڕپێکراوە ؟ ئایا دەقی دەسپەڕ یان خۆوروژانن زانیاری تەواو دەدات لەسەر بابەتەکە ؟ '''بەڕێزان؛''' ::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٥٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) هیوادارم پێێداچوونەوەیەک بە دەقەکەم و دەقی دەسپەڕ بکەنەوە کە پێم وایە '''دەقی دەسپەڕ شایەنی سڕینەوەیە''' و بە دەقی '''[[خۆوروژانن]]''' '''جێگای بگیرێتەوە باشتر و ئەکادیمیانە ترە.''' --[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٤٥، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] [[دەستپەڕ|وتارەکەی پێشوو]] کۆنترە و ھەروەھا بە ویکیدراوە بەستراوەتەوە، ھەر بۆیە بەپێی یاساکانی ویکیپیدیا دەبێ ئەو وتارەی بەڕێزت بسڕدرێنەوە. ئەگەریش پێت وایە زانیارییەکانت لەوەی تر باشترن، سەرچاوەی پێویستیان ھەیە و دەبێ بڵاو بکرێنەوە؛ ئەوە دەتوانیت دەستکاریی پەڕە کۆنترەکە بکەیت و دەقەکانتی تێدا بڵاو بکەیتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٠٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) mkvnrkq6l0941sc19v4d2jnt4v8s84x 1590723 1590722 2026-06-16T01:10:30Z Sakura emad 42467 /* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ وەڵامدانەوە 1590723 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == سڵاو هاوڕێیان؛ هیوادارم هەمووتان بێنە سەر خەت لەسەر ئەم بابەتە ئەم '''ووتارەی من هەمان ووتاری دەستپەڕ نییە''' ؛ چوونکە '''''وتاری دەسپەڕ بەشێوەیەکی نازانستی و نا ئەکادیمی و نەشیاوانە نووسراوە''''' خۆتان بڕیار بدەن ئایا ناوەڕۆکی وتاری دەسپەڕ شیاوە یان نا ئایە سەرچاوەکانی خۆوروژانن یان دەسپەڕ باوەڕپێکراوە ؟ ئایا دەقی دەسپەڕ یان خۆوروژانن زانیاری تەواو دەدات لەسەر بابەتەکە ؟ '''بەڕێزان؛''' ::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٥٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) هیوادارم پێێداچوونەوەیەک بە دەقەکەم و دەقی دەسپەڕ بکەنەوە کە پێم وایە '''دەقی دەسپەڕ شایەنی سڕینەوەیە''' و بە دەقی '''[[خۆوروژانن]]''' '''جێگای بگیرێتەوە باشتر و ئەکادیمیانە ترە.''' --[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٤٥، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] [[دەستپەڕ|وتارەکەی پێشوو]] کۆنترە و ھەروەھا بە ویکیدراوە بەستراوەتەوە، ھەر بۆیە بەپێی یاساکانی ویکیپیدیا دەبێ ئەو وتارەی بەڕێزت بسڕدرێنەوە. ئەگەریش پێت وایە زانیارییەکانت لەوەی تر باشترن، سەرچاوەی پێویستیان ھەیە و دەبێ بڵاو بکرێنەوە؛ ئەوە دەتوانیت دەستکاریی پەڕە کۆنترەکە بکەیت و دەقەکانتی تێدا بڵاو بکەیتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٠٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] وەک ئەوەی ھیڤجا وتی وتارەکەی ئەوێ کۆنترە ئەگەر پێت وایە ئەو نائەکادیمی و نازانستی نووسراوە و ناوەکەشی نەشیاوە دوو شت ھەیە کە بتوانی بیکەی، یەک وتاری [[دەستپەڕ]] نوێ بکەیەوە و زانیارییە ئەکادیمییەکانتی بۆ زیادبکەی و زانیارییە نائەکادیمییەکانی بسڕیتەوە، دوو ناوی خوودی وتارەکە لە "دەستپەڕ" بگۆڕیت بۆ "خۆوروژاندن" ئاوا باشترە لەوەی وتارێکی نوێ و تازەی بۆ درووست بکەیت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:١٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) 5m0o63ljrovit3hmfa5wbpdax82crbe 1590724 1590723 2026-06-16T01:14:24Z IIXZER0XII 68933 /* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ وەڵامدانەوە 1590724 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == سڵاو هاوڕێیان؛ هیوادارم هەمووتان بێنە سەر خەت لەسەر ئەم بابەتە ئەم '''ووتارەی من هەمان ووتاری دەستپەڕ نییە''' ؛ چوونکە '''''وتاری دەسپەڕ بەشێوەیەکی نازانستی و نا ئەکادیمی و نەشیاوانە نووسراوە''''' خۆتان بڕیار بدەن ئایا ناوەڕۆکی وتاری دەسپەڕ شیاوە یان نا ئایە سەرچاوەکانی خۆوروژانن یان دەسپەڕ باوەڕپێکراوە ؟ ئایا دەقی دەسپەڕ یان خۆوروژانن زانیاری تەواو دەدات لەسەر بابەتەکە ؟ '''بەڕێزان؛''' ::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٥٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) هیوادارم پێێداچوونەوەیەک بە دەقەکەم و دەقی دەسپەڕ بکەنەوە کە پێم وایە '''دەقی دەسپەڕ شایەنی سڕینەوەیە''' و بە دەقی '''[[خۆوروژانن]]''' '''جێگای بگیرێتەوە باشتر و ئەکادیمیانە ترە.''' --[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٤٥، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] [[دەستپەڕ|وتارەکەی پێشوو]] کۆنترە و ھەروەھا بە ویکیدراوە بەستراوەتەوە، ھەر بۆیە بەپێی یاساکانی ویکیپیدیا دەبێ ئەو وتارەی بەڕێزت بسڕدرێنەوە. ئەگەریش پێت وایە زانیارییەکانت لەوەی تر باشترن، سەرچاوەی پێویستیان ھەیە و دەبێ بڵاو بکرێنەوە؛ ئەوە دەتوانیت دەستکاریی پەڕە کۆنترەکە بکەیت و دەقەکانتی تێدا بڵاو بکەیتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٠٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] وەک ئەوەی ھیڤجا وتی وتارەکەی ئەوێ کۆنترە ئەگەر پێت وایە ئەو نائەکادیمی و نازانستی نووسراوە و ناوەکەشی نەشیاوە دوو شت ھەیە کە بتوانی بیکەی، یەک وتاری [[دەستپەڕ]] نوێ بکەیەوە و زانیارییە ئەکادیمییەکانتی بۆ زیادبکەی و زانیارییە نائەکادیمییەکانی بسڕیتەوە، دوو ناوی خوودی وتارەکە لە "دەستپەڕ" بگۆڕیت بۆ "خۆوروژاندن" ئاوا باشترە لەوەی وتارێکی نوێ و تازەی بۆ درووست بکەیت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:١٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] چۆن بتوانم ناوی ووتارەکەی پێشوو([[دەستپەڕ|دەسپەڕ]]) بگۆڕم ؟ [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠١:١٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) 7gtowzbn5tjwk7pbqlyrgqo4ydx9tty 1590726 1590724 2026-06-16T01:24:41Z IIXZER0XII 68933 /* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ وەڵامدانەوە 1590726 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == سڵاو هاوڕێیان؛ هیوادارم هەمووتان بێنە سەر خەت لەسەر ئەم بابەتە ئەم '''ووتارەی من هەمان ووتاری دەستپەڕ نییە''' ؛ چوونکە '''''وتاری دەسپەڕ بەشێوەیەکی نازانستی و نا ئەکادیمی و نەشیاوانە نووسراوە''''' خۆتان بڕیار بدەن ئایا ناوەڕۆکی وتاری دەسپەڕ شیاوە یان نا ئایە سەرچاوەکانی خۆوروژانن یان دەسپەڕ باوەڕپێکراوە ؟ ئایا دەقی دەسپەڕ یان خۆوروژانن زانیاری تەواو دەدات لەسەر بابەتەکە ؟ '''بەڕێزان؛''' ::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٥٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) هیوادارم پێێداچوونەوەیەک بە دەقەکەم و دەقی دەسپەڕ بکەنەوە کە پێم وایە '''دەقی دەسپەڕ شایەنی سڕینەوەیە''' و بە دەقی '''[[خۆوروژانن]]''' '''جێگای بگیرێتەوە باشتر و ئەکادیمیانە ترە.''' --[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٤٥، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] [[دەستپەڕ|وتارەکەی پێشوو]] کۆنترە و ھەروەھا بە ویکیدراوە بەستراوەتەوە، ھەر بۆیە بەپێی یاساکانی ویکیپیدیا دەبێ ئەو وتارەی بەڕێزت بسڕدرێنەوە. ئەگەریش پێت وایە زانیارییەکانت لەوەی تر باشترن، سەرچاوەی پێویستیان ھەیە و دەبێ بڵاو بکرێنەوە؛ ئەوە دەتوانیت دەستکاریی پەڕە کۆنترەکە بکەیت و دەقەکانتی تێدا بڵاو بکەیتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٠٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] وەک ئەوەی ھیڤجا وتی وتارەکەی ئەوێ کۆنترە ئەگەر پێت وایە ئەو نائەکادیمی و نازانستی نووسراوە و ناوەکەشی نەشیاوە دوو شت ھەیە کە بتوانی بیکەی، یەک وتاری [[دەستپەڕ]] نوێ بکەیەوە و زانیارییە ئەکادیمییەکانتی بۆ زیادبکەی و زانیارییە نائەکادیمییەکانی بسڕیتەوە، دوو ناوی خوودی وتارەکە لە "دەستپەڕ" بگۆڕیت بۆ "خۆوروژاندن" ئاوا باشترە لەوەی وتارێکی نوێ و تازەی بۆ درووست بکەیت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:١٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] چۆن بتوانم ناوی ووتارەکەی پێشوو([[دەستپەڕ|دەسپەڕ]]) بگۆڕم ؟ [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠١:١٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] پێم وابێت کە ناتوانرێت ناوی ووتارەکە بگۆڕدرێت ئەگەر وایە پێشنیار دەکەم ووتاری سەپەڕ بگوازرێتەوە بۆ خۆوروژانن لەبەرئەو هۆکارانەی سەرەوە. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠١:٢٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) mqjc235td2v0qj8v5m4memc6ceiob7q 1590727 1590726 2026-06-16T01:25:37Z IIXZER0XII 68933 /* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ 1590727 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == سڵاو هاوڕێیان؛ هیوادارم هەمووتان بێنە سەر خەت لەسەر ئەم بابەتە ئەم '''ووتارەی من هەمان ووتاری دەستپەڕ نییە''' ؛ چوونکە '''''وتاری دەسپەڕ بەشێوەیەکی نازانستی و نا ئەکادیمی و نەشیاوانە نووسراوە''''' خۆتان بڕیار بدەن ئایا ناوەڕۆکی وتاری دەسپەڕ شیاوە یان نا ئایە سەرچاوەکانی خۆوروژانن یان دەسپەڕ باوەڕپێکراوە ؟ ئایا دەقی دەسپەڕ یان خۆوروژانن زانیاری تەواو دەدات لەسەر بابەتەکە ؟ '''بەڕێزان؛''' ::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٥٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) هیوادارم پێێداچوونەوەیەک بە دەقەکەم و دەقی دەسپەڕ بکەنەوە کە پێم وایە '''دەقی دەسپەڕ شایەنی سڕینەوەیە''' و بە دەقی '''[[خۆوروژانن]]''' '''جێگای بگیرێتەوە باشتر و ئەکادیمیانە ترە.''' --[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٤٥، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] [[دەستپەڕ|وتارەکەی پێشوو]] کۆنترە و ھەروەھا بە ویکیدراوە بەستراوەتەوە، ھەر بۆیە بەپێی یاساکانی ویکیپیدیا دەبێ ئەو وتارەی بەڕێزت بسڕدرێنەوە. ئەگەریش پێت وایە زانیارییەکانت لەوەی تر باشترن، سەرچاوەی پێویستیان ھەیە و دەبێ بڵاو بکرێنەوە؛ ئەوە دەتوانیت دەستکاریی پەڕە کۆنترەکە بکەیت و دەقەکانتی تێدا بڵاو بکەیتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٠٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] وەک ئەوەی ھیڤجا وتی وتارەکەی ئەوێ کۆنترە ئەگەر پێت وایە ئەو نائەکادیمی و نازانستی نووسراوە و ناوەکەشی نەشیاوە دوو شت ھەیە کە بتوانی بیکەی، یەک وتاری [[دەستپەڕ]] نوێ بکەیەوە و زانیارییە ئەکادیمییەکانتی بۆ زیادبکەی و زانیارییە نائەکادیمییەکانی بسڕیتەوە، دوو ناوی خوودی وتارەکە لە "دەستپەڕ" بگۆڕیت بۆ "خۆوروژاندن" ئاوا باشترە لەوەی وتارێکی نوێ و تازەی بۆ درووست بکەیت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:١٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] چۆن بتوانم ناوی ووتارەکەی پێشوو([[دەستپەڕ|دەسپەڕ]]) بگۆڕم ؟ [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠١:١٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] پێم وابێت کە ناتوانرێت ناوی ووتارەکە بگۆڕدرێت ئەگەر وایە پێشنیار دەکەم ووتاری دەسپەڕ بگوازرێتەوە بۆ خۆوروژانن لەبەرئەو هۆکارانەی سەرەوە. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠١:٢٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) o8x3z76tld2m5t0q61q53rh99kmc1p5 1590728 1590727 2026-06-16T01:30:58Z Sakura emad 42467 /* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ وەڵامدانەوە 1590728 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == سڵاو هاوڕێیان؛ هیوادارم هەمووتان بێنە سەر خەت لەسەر ئەم بابەتە ئەم '''ووتارەی من هەمان ووتاری دەستپەڕ نییە''' ؛ چوونکە '''''وتاری دەسپەڕ بەشێوەیەکی نازانستی و نا ئەکادیمی و نەشیاوانە نووسراوە''''' خۆتان بڕیار بدەن ئایا ناوەڕۆکی وتاری دەسپەڕ شیاوە یان نا ئایە سەرچاوەکانی خۆوروژانن یان دەسپەڕ باوەڕپێکراوە ؟ ئایا دەقی دەسپەڕ یان خۆوروژانن زانیاری تەواو دەدات لەسەر بابەتەکە ؟ '''بەڕێزان؛''' ::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٥٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) هیوادارم پێێداچوونەوەیەک بە دەقەکەم و دەقی دەسپەڕ بکەنەوە کە پێم وایە '''دەقی دەسپەڕ شایەنی سڕینەوەیە''' و بە دەقی '''[[خۆوروژانن]]''' '''جێگای بگیرێتەوە باشتر و ئەکادیمیانە ترە.''' --[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٤٥، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] [[دەستپەڕ|وتارەکەی پێشوو]] کۆنترە و ھەروەھا بە ویکیدراوە بەستراوەتەوە، ھەر بۆیە بەپێی یاساکانی ویکیپیدیا دەبێ ئەو وتارەی بەڕێزت بسڕدرێنەوە. ئەگەریش پێت وایە زانیارییەکانت لەوەی تر باشترن، سەرچاوەی پێویستیان ھەیە و دەبێ بڵاو بکرێنەوە؛ ئەوە دەتوانیت دەستکاریی پەڕە کۆنترەکە بکەیت و دەقەکانتی تێدا بڵاو بکەیتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٠٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] وەک ئەوەی ھیڤجا وتی وتارەکەی ئەوێ کۆنترە ئەگەر پێت وایە ئەو نائەکادیمی و نازانستی نووسراوە و ناوەکەشی نەشیاوە دوو شت ھەیە کە بتوانی بیکەی، یەک وتاری [[دەستپەڕ]] نوێ بکەیەوە و زانیارییە ئەکادیمییەکانتی بۆ زیادبکەی و زانیارییە نائەکادیمییەکانی بسڕیتەوە، دوو ناوی خوودی وتارەکە لە "دەستپەڕ" بگۆڕیت بۆ "خۆوروژاندن" ئاوا باشترە لەوەی وتارێکی نوێ و تازەی بۆ درووست بکەیت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:١٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] چۆن بتوانم ناوی ووتارەکەی پێشوو([[دەستپەڕ|دەسپەڕ]]) بگۆڕم ؟ [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠١:١٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] پێم وابێت کە ناتوانرێت ناوی ووتارەکە بگۆڕدرێت ئەگەر وایە پێشنیار دەکەم ووتاری دەسپەڕ بگوازرێتەوە بۆ خۆوروژانن لەبەرئەو هۆکارانەی سەرەوە. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠١:٢٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] سەرەتا ناوەڕۆکی وتارەکە بکە بە ئەکادیمی و سەرچاوەی ئەکادیمی، بۆ ناو گۆڕین پێویستت بە پرسکردن دەبێت لە وتووێژی پەڕەکە ئینجا ئەتوانی بیگۆڕیت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٣٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) 2rf03o31sdav9cmivgzq8myh5gen3v2 1590741 1590728 2026-06-16T06:08:09Z Kushared 5048 /* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ وەڵامدانەوە 1590741 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == سڵاو هاوڕێیان؛ هیوادارم هەمووتان بێنە سەر خەت لەسەر ئەم بابەتە ئەم '''ووتارەی من هەمان ووتاری دەستپەڕ نییە''' ؛ چوونکە '''''وتاری دەسپەڕ بەشێوەیەکی نازانستی و نا ئەکادیمی و نەشیاوانە نووسراوە''''' خۆتان بڕیار بدەن ئایا ناوەڕۆکی وتاری دەسپەڕ شیاوە یان نا ئایە سەرچاوەکانی خۆوروژانن یان دەسپەڕ باوەڕپێکراوە ؟ ئایا دەقی دەسپەڕ یان خۆوروژانن زانیاری تەواو دەدات لەسەر بابەتەکە ؟ '''بەڕێزان؛''' ::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٥٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) هیوادارم پێێداچوونەوەیەک بە دەقەکەم و دەقی دەسپەڕ بکەنەوە کە پێم وایە '''دەقی دەسپەڕ شایەنی سڕینەوەیە''' و بە دەقی '''[[خۆوروژانن]]''' '''جێگای بگیرێتەوە باشتر و ئەکادیمیانە ترە.''' --[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٤٥، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] [[دەستپەڕ|وتارەکەی پێشوو]] کۆنترە و ھەروەھا بە ویکیدراوە بەستراوەتەوە، ھەر بۆیە بەپێی یاساکانی ویکیپیدیا دەبێ ئەو وتارەی بەڕێزت بسڕدرێنەوە. ئەگەریش پێت وایە زانیارییەکانت لەوەی تر باشترن، سەرچاوەی پێویستیان ھەیە و دەبێ بڵاو بکرێنەوە؛ ئەوە دەتوانیت دەستکاریی پەڕە کۆنترەکە بکەیت و دەقەکانتی تێدا بڵاو بکەیتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٠٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] وەک ئەوەی ھیڤجا وتی وتارەکەی ئەوێ کۆنترە ئەگەر پێت وایە ئەو نائەکادیمی و نازانستی نووسراوە و ناوەکەشی نەشیاوە دوو شت ھەیە کە بتوانی بیکەی، یەک وتاری [[دەستپەڕ]] نوێ بکەیەوە و زانیارییە ئەکادیمییەکانتی بۆ زیادبکەی و زانیارییە نائەکادیمییەکانی بسڕیتەوە، دوو ناوی خوودی وتارەکە لە "دەستپەڕ" بگۆڕیت بۆ "خۆوروژاندن" ئاوا باشترە لەوەی وتارێکی نوێ و تازەی بۆ درووست بکەیت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:١٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] چۆن بتوانم ناوی ووتارەکەی پێشوو([[دەستپەڕ|دەسپەڕ]]) بگۆڕم ؟ [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠١:١٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] پێم وابێت کە ناتوانرێت ناوی ووتارەکە بگۆڕدرێت ئەگەر وایە پێشنیار دەکەم ووتاری دەسپەڕ بگوازرێتەوە بۆ خۆوروژانن لەبەرئەو هۆکارانەی سەرەوە. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠١:٢٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]]، لە ویکیپیدیا ناوی وتارەکان بەو وشانە دەنووسرێن کە لە ناو کۆمەڵگادا باون بۆ ئەوەی زیاتر بدۆزرێنەوە لەلایەن بەکارهێنەر/خوێنەران. جا کە ئێرە شوێنێکە وەک ئینسایکلۆپێدیا ئەوا هیچ پەردە و شەرمێک لە ناوی وتارەکان ناکرێت. ئەگەر پێشنیاری گۆڕانکاریی هەر وتارێکیش دەکەن ئەوا وەک بەڕێز ساکورا ئاماژەی پێدا ئەوا پێویستە وتووێژی لەسەر بکرێت و پشتگیریی لەو گۆڕانکارییە هەبێت. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٦:٠٨، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] سەرەتا ناوەڕۆکی وتارەکە بکە بە ئەکادیمی و سەرچاوەی ئەکادیمی، بۆ ناو گۆڕین پێویستت بە پرسکردن دەبێت لە وتووێژی پەڕەکە ئینجا ئەتوانی بیگۆڕیت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٣٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) a8x5w7pnl64ok2dev69xhv4kkifp838 1590742 1590741 2026-06-16T06:08:30Z Kushared 5048 /* دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە */ 1590742 wikitext text/x-wiki == دەربڕینی ناڕەزایەتی بەرامبەر بە سڕینەوە == سڵاو هاوڕێیان؛ هیوادارم هەمووتان بێنە سەر خەت لەسەر ئەم بابەتە ئەم '''ووتارەی من هەمان ووتاری دەستپەڕ نییە''' ؛ چوونکە '''''وتاری دەسپەڕ بەشێوەیەکی نازانستی و نا ئەکادیمی و نەشیاوانە نووسراوە''''' خۆتان بڕیار بدەن ئایا ناوەڕۆکی وتاری دەسپەڕ شیاوە یان نا ئایە سەرچاوەکانی خۆوروژانن یان دەسپەڕ باوەڕپێکراوە ؟ ئایا دەقی دەسپەڕ یان خۆوروژانن زانیاری تەواو دەدات لەسەر بابەتەکە ؟ '''بەڕێزان؛''' ::@[[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ::@[[بەکارھێنەر:Hivja|Hivja]] ::@[[بەکارھێنەر:Tessla|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Calak|Tessla]] ::@[[بەکارھێنەر:Sakura_emad|Sakura]] [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٥٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) هیوادارم پێێداچوونەوەیەک بە دەقەکەم و دەقی دەسپەڕ بکەنەوە کە پێم وایە '''دەقی دەسپەڕ شایەنی سڕینەوەیە''' و بە دەقی '''[[خۆوروژانن]]''' '''جێگای بگیرێتەوە باشتر و ئەکادیمیانە ترە.''' --[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠٠:٤٥، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] [[دەستپەڕ|وتارەکەی پێشوو]] کۆنترە و ھەروەھا بە ویکیدراوە بەستراوەتەوە، ھەر بۆیە بەپێی یاساکانی ویکیپیدیا دەبێ ئەو وتارەی بەڕێزت بسڕدرێنەوە. ئەگەریش پێت وایە زانیارییەکانت لەوەی تر باشترن، سەرچاوەی پێویستیان ھەیە و دەبێ بڵاو بکرێنەوە؛ ئەوە دەتوانیت دەستکاریی پەڕە کۆنترەکە بکەیت و دەقەکانتی تێدا بڵاو بکەیتەوە. [[بەکارھێنەر:Hivja|ھیڤجا]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Hivja|وتووێژ]]) ٠١:٠٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] وەک ئەوەی ھیڤجا وتی وتارەکەی ئەوێ کۆنترە ئەگەر پێت وایە ئەو نائەکادیمی و نازانستی نووسراوە و ناوەکەشی نەشیاوە دوو شت ھەیە کە بتوانی بیکەی، یەک وتاری [[دەستپەڕ]] نوێ بکەیەوە و زانیارییە ئەکادیمییەکانتی بۆ زیادبکەی و زانیارییە نائەکادیمییەکانی بسڕیتەوە، دوو ناوی خوودی وتارەکە لە "دەستپەڕ" بگۆڕیت بۆ "خۆوروژاندن" ئاوا باشترە لەوەی وتارێکی نوێ و تازەی بۆ درووست بکەیت. [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:١٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] چۆن بتوانم ناوی ووتارەکەی پێشوو([[دەستپەڕ|دەسپەڕ]]) بگۆڕم ؟ [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠١:١٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:Sakura emad|Sakura emad]] پێم وابێت کە ناتوانرێت ناوی ووتارەکە بگۆڕدرێت ئەگەر وایە پێشنیار دەکەم ووتاری دەسپەڕ بگوازرێتەوە بۆ خۆوروژانن لەبەرئەو هۆکارانەی سەرەوە. [[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:IIXZER0XII|لێدوان]]) ٠١:٢٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) ::::@[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]] سەرەتا ناوەڕۆکی وتارەکە بکە بە ئەکادیمی و سەرچاوەی ئەکادیمی، بۆ ناو گۆڕین پێویستت بە پرسکردن دەبێت لە وتووێژی پەڕەکە ئینجا ئەتوانی بیگۆڕیت [[بەکارھێنەر:Sakura emad|—— 🌸 Sakura emad 💖]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Sakura emad|لێدوان]]) ٠١:٣٠، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) :::::سڵاو @[[بەکارھێنەر:IIXZER0XII|IIXZER0XII]]، لە ویکیپیدیا ناوی وتارەکان بەو وشانە دەنووسرێن کە لە ناو کۆمەڵگادا باون بۆ ئەوەی زیاتر بدۆزرێنەوە لەلایەن بەکارهێنەر/خوێنەران. جا کە ئێرە شوێنێکە وەک ئینسایکلۆپێدیا ئەوا هیچ پەردە و شەرمێک لە ناوی وتارەکان ناکرێت. ئەگەر پێشنیاری گۆڕانکاریی هەر وتارێکیش دەکەن ئەوا وەک بەڕێز ساکورا ئاماژەی پێدا ئەوا پێویستە وتووێژی لەسەر بکرێت و پشتگیریی لەو گۆڕانکارییە هەبێت. [[بەکارھێنەر:Kushared|Kushared]] ([[لێدوانی بەکارھێنەر:Kushared|لێدوان]]) ٠٦:٠٨، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) 27jown6is2ffxao1xpt8aibei36sx04 1 296582 1590756 2026-06-16T07:24:45Z InternetArchiveBot 27288 ھۆشدارەکانی سەرچاوە دەستکاریکراوەکان کە پێویستی بە بەسەرداچوونەوە ھەیە) #IABot (v2.0.9.5 1590756 wikitext text/x-wiki == چاکسازی بەستەرە دەرەکییەکان == سڵاو ھاوڕێیان، من ئێستا دەستکاری ١ بەستەری دەرەکیی [[مۆزەخانەی پالماچ]]م کرد. تکایە [https://ckb.wikipedia.org/w/index.php?diff=prev&oldid=1590755 بەسەر دەستکارییەکەمدا بچۆرەوە]. ئەگەر ھەر پرسیارێکت ھەیە، یان پێویستە کە وا لە بۆتەکە بکەیت بەستەرەکان، یانیش ھەموو پەڕەکە فەرامۆش بکات، تکایە سەردانی [[:m:InternetArchiveBot/FAQ|پرسیارە دووپاتکراوەکان]] بکە بۆ وردەکاری زیادتر. من ئەم دەستکارییانەم ئەنجام داوە: *ئەرشیڤێکی نوێ https://web.archive.org/web/20100117174313/http://www.haaretz.com/hasen/spages/968269.html بۆ http://www.haaretz.com/hasen/spages/968269.html زیاد کرا تکایە سەردانی پرسیارە دووپاتکراوەکان بکە بۆ زانیاری لەسەر ڕاستکردنەوەی ھەڵەکانی بۆتەکە، کاتێکی شاد!—[[:en:User:InternetArchiveBot|'''<span style="color:darkgrey;font-family:monospace">InternetArchiveBot</span>''']] <span style="color:green;font-family:Rockwell">([[:en:User talk:InternetArchiveBot|سکاڵاکردنی کێشە]])</span> ٠٧:٢٤، ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦ (UTC) nj3cj4o8kqua4mck3dvc0mu1800tbbt 0 296583 1590782 2026-06-16T09:55:21Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1353809455|Mainland Australia]]» 1590782 wikitext text/x-wiki '''Mainland Australia''' is the main landmass of the [[ئوسترالیا (کیشوەر)|Australian continent]], excluding the Aru Islands, [[نووگینێ|New Guinea]], [[تاسمانیا|Tasmania]], and other Australian offshore islands. The landmass also constitutes the mainland of the territory governed by the [[ئوسترالیا|Commonwealth of Australia]], and the term, along with '''continental Australia''', can be used in a geographic sense to exclude surrounding [[دوورگە|continental islands]] and [[ویلایەتەکانی ئوسترالیا|external territories]]. Generally, the term is applied to the states of [[نیو ساوت وێلز|New South Wales]],{{تێبینی|Parts of New South Wales, such as [[Lord Howe Island]], are part of the mostly [[submerged continent]] of [[Zealandia]].}} [[کوینزلەند|Queensland]], [[ئوسترالیای باشوور|South Australia]], [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|Victoria]], and [[ئوسترالیای ڕۆژاوا|Western Australia]], as well as the [[ناوچەی پایتەختی ئوسترالیا|Australian Capital Territory]], [[ناوچەی کەنداوی جێرڤیس|Jervis Bay Territory]], and [[خاکەکانی باکووری ئوسترالیا|Northern Territory]]. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:جوگرافیای ئۆسترالیا]] [[پۆل:چاندی ئۆسترالی]] qrd6cp0tze7cw9i7hv4pn3d5aav4q4a 1590783 1590782 2026-06-16T09:56:04Z Tessla 41338 شائەمراز 1590783 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''خاکی سەرەکیی ئوسترالیا''' وشکانیی سەرەکیی [[ئوسترالیا (کیشوەر)|کیشوەری ئوسترالیایە]]، بەدەر لە دوورگەکانی ئاروو، [[نووگینێ]]، [[تاسمانیا]]، و دوورگەکانی تری کەناراوەکانی ئوسترالیا. ئەم وشکانییە ھەروەھا خاکی سەرەکیی ئەو ناوچانە پێکدەھێنێت کە لەلایەن [[ئوسترالیا|یەکگرتووی دەوڵەتانی ئوسترالیاوە]] بەڕێوە دەبرێن، و ئەم زاراوەیە لەگەڵ '''ئوسترالیای کیشوەری''' دەکرێت لە ڕووی جوگرافییەوە بەکاربێت بۆ جیاکردنەوەی [[دوورگە|دوورگە کیشوەرییەکانی]] دەوروبەر و [[ویلایەتەکانی ئوسترالیا|خاکە دەرەکییەکان]]. بە گشتی، ئەم زاراوەیە بۆ ویلایەتەکانی [[نیو ساوت وێلز|نیو ساوت وێڵز]]، [[کوینزلەند]]، [[ئوسترالیای باشوور]]، [[ڤیکتۆریا (ئوسترالیا)|ڤیکتۆریا]]، و [[ئوسترالیای ڕۆژاوا]]، ھەروەھا بۆ [[ناوچەی پایتەختی ئوسترالیا]]، [[ناوچەی کەنداوی جێرڤیس]]، و [[خاکەکانی باکووری ئوسترالیا]] بەکاردێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:جوگرافیای ئۆسترالیا]] [[پۆل:چاندی ئۆسترالی]] hxlkg24fjd3lj5h28tm54grqogs01m9 0 296584 1590784 2026-06-16T09:59:22Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1358370824|Aru Islands Regency]]» 1590784 wikitext text/x-wiki The '''Aru Islands Regency''' ({{Langx|id|Kabupaten Kepulauan Aru}}) is a group of about 95 low-lying [[دوورگە|islands]] in the Maluku Islands of eastern [[ئیندۆنیزیا|Indonesia]]. It also forms a regency of Maluku Province, with a land area of {{Cvt|6426.77|km2}}. At the 2011 Census the Regency had a population of 84,138; the 2020 Census produced a total of 102,237, and the official estimate as at mid 2024 was 112,531 (comprising 57,767 males and 54,764 females). Some sources regard the archipelago as part of [[ئاسیا|Asia]], while others regard it as part of Melanesia. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:دەریای ئارافورا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیندۆنیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] go2cqpp0zfgwkk5gljygynd67shkp0j 1590785 1590784 2026-06-16T10:00:20Z Tessla 41338 شائەمراز 1590785 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} '''شارستانی دوورگەکانی ئاروو''' ({{Langx|id|Kabupaten Kepulauan Aru}}) کۆمەڵەیەکە لە نزیکەی ٩٥ [[دوورگە]]ی نزم لە دوورگەکانی مالوکو لە ڕۆژھەڵاتی [[ئیندۆنیزیا]]. ھەروەھا شارستانێکی پارێزگای مالوکو پێکدەھێنێت، کە ڕووبەری وشکانییەکەی {{Cvt|6426.77|km2}} کیلۆمەتر دووجایە. لە سەرژمێریی ٢٠١١دا ژمارەی دانیشتووانی شارستانەکە ٨٤٬١٣٨ کەس بووە؛ سەرژمێریی ٢٠٢٠ کۆی گشتی ١٠٢٬٢٣٧ کەسی بەرھەمھێناوە، و خەمڵاندنی فەرمی تا نیوەی ٢٠٢٤ بریتی بووە لە ١١٢٬٥٣١ کەس (کە لە ٥٧٬٧٦٧ نێر و ٥٤٬٧٦٤ مێ پێکدێت). ھەندێک سەرچاوە کۆمەڵە دوورگەکە بە بەشێک لە [[ئاسیا]] دادەنێن، لەکاتێکدا ھەندێکی تر بە بەشێک لە میلانیزیای دادەنێن.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:دەریای ئارافورا]] [[پۆل:ئەو پۆتانانەی لەسەر ویکیدراوە ھەن]] [[پۆل:وتارەکان بە دەقی زمانی ئیندۆنیزی]] [[پۆل:وتارەکان بە وەسف]] [[پۆل:ئەو پەڕانەی وەرگێڕانی بەسەردانەچووەوەیان ھەیە]] 77xaj5n9zwcsbjv7t3fcqbpbgl0ifd8 0 296585 1590786 2026-06-16T10:02:41Z Tessla 41338 دروست کراو بە وەرگێڕانی پەڕەی «[[:en:Special:Redirect/revision/1359287613|European people]]» 1590786 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Flag_of_Europe.svg|وێنۆک|Flag of Europe, used to identify with a civic nationalist identity of European people]] [[پەڕگە:Europe_orthographic_Caucasus_Urals_boundary.svg|alt=A globe centred on Europe|وێنۆک|Extent of the [[ئەورووپا|European continent]] (green) with land boundaries set along the [[چیاکانی ئۆڕاڵ|Ural Mountains]] in the east and along the [[زنجیرەچیاکانی قەوقاز|Caucasus Mountains]] in the south]] '''European people or Europeans''' is an umbrella term for people who belong to any ethnic, racial, or national group with origins in [[ئەورووپا|Europe]]. Today, it primarily refers to people who are from Europe and reside in the continent, as well as the European diaspora. By extension, however, the term "European" may be applied to identify people in the context of demographics in certain countries outside of Europe—namely in the [[داگیرکەری ئەورووپا لە ئەمریکا|Americas]] and in Oceania—where people of European ancestry constitute the majority of the population while being part of a non-European national group. People of European descent in Africa are also included in most definitions. Additionally, any person who holds European Union citizenship may be identified as European in that particular context. تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە تاقیکردنەوە [[پۆل:ئەورووپییەکان]] nbltwxm8m76esuehix4aj9ugkaycoom 1590787 1590786 2026-06-16T10:03:43Z Tessla 41338 شائەمراز 1590787 wikitext text/x-wiki {{داتابۆکس}} [[پەڕگە:Flag_of_Europe.svg|وێنۆک|ئاڵای ئەورووپا، بەکاردێت بۆ ناساندن لەگەڵ ناسنامەی ناسیۆنالیستی مەدەنی گەلی ئەورووپی]] [[پەڕگە:Europe_orthographic_Caucasus_Urals_boundary.svg|alt=گۆی زەوی ناوەندەکەی ئەورووپایە|وێنۆک|پانتایی [[ئەورووپا|کیشوەری ئەورووپا]] (سەوز) لەگەڵ سنوورە وشکانییەکان کە لە درێژایی [[چیاکانی ئۆڕاڵ]] لە ڕۆژھەڵات و لە درێژایی [[زنجیرەچیاکانی قەوقاز]] لە باشوور دیاری کراون]] '''گەلی ئەورووپی''' یان '''ئەورووپییەکان''' زاراوەیەکی گشتگیرە بۆ ئەو کەسانەی کە سەر بە ھەر گرووپێکی نەتەوەیی، ڕەگەزی یان نیشتمانین کە ڕەچەڵەکیان لە [[ئەورووپا|ئەورووپایە]]. ئەمڕۆ، ئەم زاراوەیە بە پلەی یەکەم ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی کە خەڵکی ئەورووپان و لە کیشوەرەکەدا نیشتەجێن، ھەروەھا دیاسپۆرا یان ئاوارە ئەورووپییەکان لەخۆدەگرێت؛ بەڵام بە شێوەیەکی بەرفراوانتر، زاراوەی «ئەورووپی» ڕەنگە بۆ ناساندنی کەسەکان لە چوارچێوەی دیمۆگرافی لە ھەندێک وڵاتی دەرەوەی ئەورووپا بەکاربێت — بەتایبەتی لە [[داگیرکەری ئەورووپا لە ئەمریکا|ئەمریکاکان]] و ئۆقیانووسیا — کە تێیدا کەسانی خاوەن ڕەچەڵەک ئەورووپی زۆرینەی دانیشتووان پێکدەھێنن لەکاتێکدا بەشێکن لە گرووپێکی نیشتمانیی نائەورووپی. کەسانی خاوەن ڕەچەڵەک ئەورووپی لە ئەفریقاش لە زۆربەی پێناسەکاندا دەخرێنە ناو ئەم زاراوەیەوە. سەرەڕای ئەوەش، ھەر کەسێک کە ڕەگەزنامەی یەکێتیی ئەورووپای ھەبێت، ڕەنگە لەو چوارچێوەیەدا وەک ئەورووپی بناسرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەورووپییەکان]] o2wrrighbn7jybjbx1gxg3l15pqi9hc 1590788 1590787 2026-06-16T10:04:03Z Tessla 41338 1590788 wikitext text/x-wiki [[پەڕگە:Flag_of_Europe.svg|وێنۆک|ئاڵای ئەورووپا، بەکاردێت بۆ ناساندن لەگەڵ ناسنامەی ناسیۆنالیستی مەدەنی گەلی ئەورووپی]] [[پەڕگە:Europe_orthographic_Caucasus_Urals_boundary.svg|alt=گۆی زەوی ناوەندەکەی ئەورووپایە|وێنۆک|پانتایی [[ئەورووپا|کیشوەری ئەورووپا]] (سەوز) لەگەڵ سنوورە وشکانییەکان کە لە درێژایی [[چیاکانی ئۆڕاڵ]] لە ڕۆژھەڵات و لە درێژایی [[زنجیرەچیاکانی قەوقاز]] لە باشوور دیاری کراون]] '''گەلی ئەورووپی''' یان '''ئەورووپییەکان''' زاراوەیەکی گشتگیرە بۆ ئەو کەسانەی کە سەر بە ھەر گرووپێکی نەتەوەیی، ڕەگەزی یان نیشتمانین کە ڕەچەڵەکیان لە [[ئەورووپا|ئەورووپایە]]. ئەمڕۆ، ئەم زاراوەیە بە پلەی یەکەم ئاماژەیە بۆ ئەو کەسانەی کە خەڵکی ئەورووپان و لە کیشوەرەکەدا نیشتەجێن، ھەروەھا دیاسپۆرا یان ئاوارە ئەورووپییەکان لەخۆدەگرێت؛ بەڵام بە شێوەیەکی بەرفراوانتر، زاراوەی «ئەورووپی» ڕەنگە بۆ ناساندنی کەسەکان لە چوارچێوەی دیمۆگرافی لە ھەندێک وڵاتی دەرەوەی ئەورووپا بەکاربێت — بەتایبەتی لە [[داگیرکەری ئەورووپا لە ئەمریکا|ئەمریکاکان]] و ئۆقیانووسیا — کە تێیدا کەسانی خاوەن ڕەچەڵەک ئەورووپی زۆرینەی دانیشتووان پێکدەھێنن لەکاتێکدا بەشێکن لە گرووپێکی نیشتمانیی نائەورووپی. کەسانی خاوەن ڕەچەڵەک ئەورووپی لە ئەفریقاش لە زۆربەی پێناسەکاندا دەخرێنە ناو ئەم زاراوەیەوە. سەرەڕای ئەوەش، ھەر کەسێک کە ڕەگەزنامەی یەکێتیی ئەورووپای ھەبێت، ڕەنگە لەو چوارچێوەیەدا وەک ئەورووپی بناسرێت.<ref>{{بیرخستنەوەی ویکیی ئینگلیزی | سەردان = ١٦ی حوزەیرانی ٢٠٢٦}}</ref> == سەرچاوەکان == {{سەرچاوەکان}} [[پۆل:ئەورووپییەکان]] jsyqlfcqu1wv6i7ic8uht3t0bljvmm2 0 296586 1590797 2026-06-16T11:33:20Z Kawanii 76577 Kawanii پەڕەی [[تاوی زەرد]]ی گواستەوە بۆ [[زەردەتا]]: ناوی شیاوتر: من لە نێت گەڕام بۆم دەرکەوت ئەم نەخۆشییە بە زەردەتا ناسراوە 1590797 wikitext text/x-wiki #ڕەوانەکەر [[زەردەتا]] jvupulo7c2gbqmcqgvsd1osze6mtfxm