Wikipedia
cowiki
https://co.wikipedia.org/wiki/Pagina_maestra
MediaWiki 1.46.0-wmf.24
first-letter
Media
Speciale
Discussione
Utente
Discussioni utente
Wikipedia
Discussioni Wikipedia
File
Discussioni file
MediaWiki
Discussioni MediaWiki
Template
Discussioni template
Aiuto
Discussioni aiuto
Categoria
Discussioni categoria
TimedText
TimedText talk
Modulo
Discussioni modulo
Evento
Discussioni evento
Aiacciu
0
2597
400424
395890
2026-04-28T07:51:41Z
Fausta Samaritani
15085
/* Toponimi */ file
400424
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna|cumuna=Aiacciu
| statu=[[Francia]]
| rigioni=[[Corsica]]
| dipartimentu=[[Pumonte]]
| circundariu=
| cantonu=
| insee=[[2A004]]
| cp=[[20000]]
| merri=Larenzu Marcangelli
| intercomm= [http://fr.wikipedia.org/wiki/Communaut%C3%A9_d%27agglom%C3%A9ration_du_Pays_Ajaccien Comunità di Agglumerazione di u Paese Aiaccinu]| longitudina=8.73694
| latitudina=41.92667
| alt=38
| superficia=8203
| pop=68 462 (2015)
| dinsità=835
}}
'''Aiacciu''' (ò '''Aghjacciu''' in [[dialettu aghjaccinu]]; [[Liguria|Ajaccio]] in [[Liguria|ligure ghjinuvese]]) hè una [[cumuna]] di u [[dipartimentu]] di a [[Corsica]] suttana. A ''cità di u curallu'' hè u capilocu amministrativu di a Corsica sana, è ancu di a Corsica suttana. Ci sò 52 880 abitanti (1999) ingrentu à a cità stessa, ma si sò sviluppati dinò i cumuni in lu circondu : [[Afà]], [[Alata]], [[Bastilicaccia]], [[Appiettu]] par u più. D'altrondi hè addunita Aghjacciu cù parechji artri cumuni di u rughjun par fundà a [http://fr.wikipedia.org/wiki/Communaut%C3%A9_d%27agglom%C3%A9ration_du_Pays_Ajaccien "CAPA"] (Cumunità d'Agglumerazziun di u Paese Aiaccinu). Si faci chì circa 65 000 parsoni si ne stanu in lu rughjun, è cusì hè u rughjun più pupulatu di [[Corsica]] cù quellu di [[Bastia]].
Si ci trova a "[[Cullittività Tarrituriale di Corsica|Cullittività Tarrituriali di Corsica]]" ([[CTC]]), induv'elli seghjanu l'[[pulitica|aletti tarrituriali]].
[[File:Porto Ajacio.JPG|thumbnail|350 px|none|Aiacciu, u portu]]
[[File:DSCN1226.JPG|thumbnail|350 px|none|Vista aerea d'Aiacciu]]
== Giugrafia ==
== Storia ==
U sò nomi veni dà u gregu "Agation" (bonu portu) pà a favurevuri pusizziun geugrafica. Effittivaméinti u logu duva sorghji a cità fubbi sceltu dà quarchi culuni greghi fucesi. Succissivaméinti, sottu l'uccupazziun rumana pigliò u nomi di "Adiacium" è pò "Ajax". Cunchista prima da i Vandali, è pò dà i Longobardi, intornu à l'annu milli hè stata uccupata dà i pisani è dopu passò à i ghjinuvesi (sottu l'aùturità di u Bancu di San Ghjorghju), chì in 1492 custrusini una citatella furtificata, cuncepita dà l'architettu milanesi Cristoforo de Gandino, è a pupuloni di centu famighji di a Lunigiana, trà elli i [[Bonaparte]], chì ghjunsini à Aghjacciu in 1510. Dopu si ingrandì artantu grazia à l'afflussu di abitanti pruvinenti da i zoni interni di l'isura.
Fubbi uccupata una prima vorta dà i francesi da 1553 à 1559 è ristituita à i ghjinuvesi ancu a paci di Cateu-Cambrésis. In u settesimu securu diventò un bastiuni di l'indipindintisti di Pasquale Paoli, mà in 1768 fubbi uccupata dà i francesi dopu à u trattatu di Versailles. In 1769 nascì u so cittatinu più illustru: [[Nabulionu]] Bonaparte. Dà 1793 à 1796 fubbi parti di u regnu anglo-corsu di [[Pasquale Paoli]], pà vurtà definittivaméinti à a Francia in 1796.
== Monumenti ==
* a [[Catedrale Santa-Maria-Assunta|Ghjisgia Maestra Santa-Maria-Assunta]] (1582-1893 - Giacomo Della Porta).
[[File:Ajaccio_cathedrale_barque.jpg|thumbnail|left|a Ghjisgia Maestra Santa-Maria-Assunta.|335px]]
[[File:Ajaccio La Parata JPG1.jpg|thumbnail|375 px|none|A [[Torra di a Parata]] è l'[[Isuli Sanguinari]]]]
* a [[Citatella d'Aiacciu]]
* u [[Museu Fesch]]
* a [[Torra di a Parata]]
== Merri ==
U merri attuali ghjè Larenzu Marcangeli.
== [[Dialettu aghjaccinu|Lingua Aghjaccina]] ==
A lingua d'Aiacciu hè u [[lingua corsa|corsu]] di tipu [[corsu pumuntincu|pumuntincu]] : [[Dialettu aghjaccinu|a parlata aghjaccina]].
===Tuponimi===
{{Div col|cols=3}}
* '' A Cunfina ''
* '' Alzo di Leva ''
* '' A Madonuccia ''
* '' A Parata ''
* '' A Piazzetta ''
* '' Arzuta ''
* '' Asprettu ''
* '' A Spusata ''
* '' Barbicaghja ''
* '' Budiccioni ''
* '' Campu di l'oru ''
* '' Castellucciu ''
* '' Canicciu ''
* '' Forcone ''
* '' I Milelli ''
* '' I Salini ''
* '' I Sanguinari ''
* '' Lurettu ''
* '' Marinella ''
* '' Padula ''
* '' Pasci Pecura ''
* '' Pietralba ''
* '' Ricantu ''
* '' San' Ghjaseppu ''
* '' San' Ghjuvà ''
* '' Santa Lucia ''
* '' Sant'Antone ''
* '' Scudu ''
* '' Suartellu ''
* '' Timizzolu ''
* '' U Borgu ''
* '' U Carrughju Drittu ''
* '' U Casone ''
* '' U Finusellu ''
* '' U Salariu ''
* '' U Vazziu ''
* '' U Vittulu ''
* '' Vignola ''
{{div col end}}
===Sprissioni===
{{Div col|cols=2}}
* '''ùn hè nè [[pesciu]] nè margaghjò'''
* '''essa un veru groncu'''
* '''dormi [[ganciu]] chì [[patella]] veghja'''
* '''[[Baccalà]] per [[Corsica]]!'''
* '''ti chjamani "morue" ma sè sempri baccalà'''
* '''laca corra u [[pesciu]]'''
* '''pari un popu cuntrariatu'''
* '''[[Cristu]] l'hà cacciatu a [[mani]] da capu'''
* '''hè quant'è à dì "o [[Diu|Signori]], pareti mi issi [[vacchi]]"'''
* '''s'attacca à [[Cristu]] annantu à a [[croci]]'''
* '''pighjà à [[Cristu]] per a [[barba]]'''
* '''dì li tutti i grazii di [[Diu]]'''
* '''spigni [[candelu]], chì a prucissiò hè longa'''
* '''si cunsuma com'è un [[candelu]]'''
* '''dopu mortu, cumunicò'''
* '''mittaraghju u crespu à u catucciu'''
* '''da tempu ch'una [[mosca]] si rorghi un [[chjodu]]'''
* '''spela [[pidochju]]'''
* '''hè una picciulata'''
* '''polza a [[pulgia]] per pighjà li u [[sangui]]'''
* '''hà bisognu di un ziu [[Cristianesimu|preti]]'''
* '''u [[Cristianesimu|preti]] dici "fati com'è dicu, è micca com'è [[focu]]"'''
* '''a [[volpi]], chì si cunfessava, dissi: "feti prestu o missè, chì sentu belà"'''
* '''essa techju com'è un [[porcu]]'''
* '''ci capisci quant'è i [[porchi]] in a [[musica]]'''
* '''li va com'è a [[sella]] à u [[porcu]]'''
* '''avvigna quant'è i [[porcu|porchi]] magri'''
* '''hè natu incù i sanni'''
* '''ùn senti nè à mi nè à ti, nè à u [[porcu]] futtutu'''
* '''u [[boiu]] chjama l'[[asinu]] curnutu'''
* '''hà incettatu [[vacca]] è [[vitellu]]'''
* '''comu vanu i to [[boiu|boii]] o Pà? - Un ùn pò e l'altru la sà.'''
* '''metta u carrulu avanti i [[boiu|boii]]'''
* '''a raghjò hè a toia, ma a capra hè a meia'''
* '''cunnoscu i mè [[pecura|pecuri]] à l'andatura'''
* '''pari un [[beccu]] siranti'''
* '''hè com'è a [[capra]] à a frasca'''
* '''hè un [[Culombu (cantu)|culombu]] mutu'''
* '''avè un [[ciarbellu]] di [[cardalina]]'''
* '''com'è ha fattu a [[cardalina]], pò fà u tuturù'''
* '''allevà u [[corbu]] da caccià ti l'[[ochju|ochji]]'''
* '''hè [[famiglia|fighjolu]] di a [[gallina]] [[biancu|bianca]]'''
* '''hè pienu com'è l'[[ovu]]'''
* '''cerca u [[pelu]] ind'è l'[[ovu]]'''
* '''pari una [[mula]] insummata'''
* '''basta à un perda a [[strada]]'''
* '''corri dui [[cavalli]] in un [[tempu]]'''
* '''tena u [[cavallu]] à à [[stalla]]'''
* '''ghjucà un pezzu di [[cavallu]] mortu'''
* '''[[razza]] nobili è [[sterpa]] [[ghjacaru|ghjacarina]]'''
* '''pari un [[ghjattu]] scurticatu'''
* '''avè a [[scianza]] com'è i [[ghjacari]] in [[ghjesa]]'''
* '''chè ti fissi prò com'è a [[pulenta]] à i [[ghjatti]]'''
* '''una [[ghjatta]] tupaghja'''
* '''[[culori]] di [[cani]] chì scappa'''
* '''[[cani]] è [[cagnoli]]'''
* '''mancu l'[[acqua|aqua]] di u [[mari]], un u lava'''
* '''[[acqua|aqua]] in [[bocca]] è [[sanguetti]] à i [[pedi]]'''
* '''[[acqua|aqua]] [[puttana]]'''
* '''adoranu i [[santi]] chì lucinu'''
* '''un mi voli micca tumbà à [[Natali]]'''
* '''vera à San Roccu ind'è u stagnalò'''
* '''biatu à chì ti veri è [[santu]] à chì ti tocca!'''
* '''vò amparà l'[[ave maria]] à u [[vescu]]'''
* '''à prigà si va in [[ghjesa]]'''
* '''ci vò à prigà si la bona'''
* '''ha duratu da [[Natali]] à Santu Stefanu'''
* '''mangna [[patrenostru]] è caca [[diavuli]]'''
* '''t'ha u [[pelu]] ind'u [[cori]]'''
* '''essa a mezu à [[forbici]] è [[rasoghju]]'''
* '''fà u tontu par un pagà a [[gamella]]'''
* '''fà i [[matematica|conti]] senza l'ostariariu'''
* '''U [[travaghju]] di Marì Brennu. Ciarri! Ciarri! ... Eppo buleghja.'''
* '''l'[[arti]] di Michelassu: mangna è bii è va à spassu'''
* '''avè i [[mani]] tavunati'''
* '''uniti com'è i [[diti]] di a [[mani]]'''
* '''pichju cherchju parchè a [[botta]] rispondi'''
* '''dà un colpu à a [[botta]] è l'altru à u chjerchju'''
* '''ghjetta i [[butteghji]] è coghji i tappi'''
* '''voli a [[botta]] piena è a [[moglia]] briaca'''
* '''u [[bacinu]] hè colmu'''
* '''t'hà assai [[pampana]] è micca [[uva]]'''
* '''[[vesta]] da [[capu]] à [[pedi]]'''
* '''mi s'arrizzani i [[capelli]]'''
* '''avè a [[barretta]] in traversu'''* essa di [[capu]] ind'a [[nassa]]
* '''t'ha u [[capellu]] più maiò ca u [[capu]]'''
* '''essa di [[capu]] è di [[cora]]'''
* '''t'ha a [[frebba]] mangnarina'''
* '''a mangnatu u dolci, ùn n'ha ca da cacà l'amaru'''
* '''mangnà si [[fruttu]], fondu è caviali'''
* '''sò chjachjari di dopu [[cena]]'''
* '''trà paghja è [[fenu]], u [[corpu]] hè pienu'''
* '''hè meghju à [[vesta]] lu ca à mantena lu'''
* '''parla com'è un [[libru]] apartu'''
* '''in brama di [[fichi]] si magna turzò'''
* '''ha [[pani]] è cumani è un sà magnà'''
* '''quissu un hè [[farina]] da fà [[ostia]]'''
* '''astutu ind'u brennu è scemu ind'a [[farina]]'''
* '''avè u [[pani]] in [[tola]]'''
* '''mangna più cumpani ca [[pani]]'''
* '''largu ind'u brennu è strettu ind'a [[farina]]'''
* '''hè una vera consula'''
* '''un si sà da corra à andà pianu'''
* '''va à fà ti trè [[salti]] à a [[mare|marina]] di Gigi'''
* '''un si sà s'ellu colla o s'ellu fala'''
* '''saltà da u [[peru]] à a [[fica]]'''
* '''com'è va a [[barca]], va Bacchichja'''
* '''un si sa s'ellu passa o s'ellu veni'''
* '''si puraria truvà incù dui [[pedi]] ind'un [[scarpu]]'''
* '''[[ventu]] in [[puppa]]'''
* '''metta [[focu]] in [[arba]] [[verdi]]'''
* '''balla ind'a zighja calda'''
* '''sò quant'è a [[ghjustizia]] [[Sardegna|sarda]]'''
* '''sticchitu com'è a [[ghjustizia]]'''
* '''un [[pesu]] è dui misuri'''
* '''và à bia o troghju'''
* '''dà un colpu à a [[zucca]]'''
* '''t'ha una [[scimia]]'''
* '''una [[zucca]] biitoghja'''
* '''Chè tù bii tù a Burgogna!'''
* '''dinò un [[bollu]] eppo hè cottu'''
* '''fà la trè [[libri]] ancù u [[saccu]]'''
* '''s'hè fattu un [[saccu]] di [[famiglia|nori]]'''
* '''metta a so [[camisgia]] in [[collu]] à l'altri'''
* '''s'hè missu ind'i belli [[panni]]'''
* '''avè i [[scarpi]] strinti'''
* '''vultà a [[vesta]]'''
* '''ci hè da fà un [[ghjileccu]] à un [[paisanu]]'''
* '''senti nascia l'[[arba]]'''
* '''spazzà davanti a so [[porta]]'''
* '''casa fatta è [[maestru]] fora'''
* '''focu spintu è catena ghjilata'''
* '''ha fattu a [[casa]] peghju ch'un [[fornu]]'''
* '''sò [[dui]] pa u paghju'''
* '''pari una [[ghjatta]] inguantata'''
* '''a mera è u [[cuparchju]]'''
* '''hè un ciavellu, chì ci vò ch'ellu sbotti'''
* '''u [[spechju]] di a conca [[gialla]]'''
* '''hè [[culu]] bassu com'è a [[ghjallina]]'''
* '''essa buttaragata'''
* '''pighja ti issa facciata'''
* '''dicciu à a mè [[fighja]], ch'intendi a mè [[nora]]'''
* '''un fà micca u [[venachesu]]'''
* '''ci hè da pighjà si i [[paesi]]'''
* '''l'astutu di [[Quenza]]'''
* '''pità più altu ca u [[culu]]'''
* '''indù ellu casca si lascia u [[pantalò]]'''
* '''essa porgu'''
* '''quandu ha vistu i cughjoni ha dettu hè masciu'''
* '''ha cacatu in barracca'''
* '''ha cacatu ind'u spazzatu'''
* '''merda o [[barretta]] [[rossu|rossa]]'''
* '''ha fattu com'è u buvonu: è boga è boga! E ha finitu ind'a [merda]].'''
* '''cortu è mal' taghjatu'''
* '''và à fà ti caccià l'[[ochju|ochji]]'''
* '''amà com'è u [[fumu]] à l'[[ochju|ochji]]'''
* '''t'ha i [[pelli]] di [[salamu]] in [[ochju|ochji]]'''
* '''un veri micca più luntanu ca u so [[nasu]]'''
* '''l'arresta l'[[ochju|ochji]] par piegna'''
* '''avè a [[peci]] à l'[[ochju|ochji]]'''
* '''privà si di tuttu par un mancà di nulla'''
* '''falsu com'è a [[lisciva]]'''
* '''pari un [[batellu]] prontu à parta'''
* '''ùn essa di [[sittimana]]'''
* '''pighjà si la di [[pettu]]'''
* '''faccia à [[cazzu]]'''
* '''t'hà u [[latti]] annantu à i [[labbri]]'''
* '''s'ùn hè vera hè ben' truvata'''
{{Div col end}}
=== Pruverbii ===
{{Div col|cols=2}}
Eccu uni pochi di [[pruverbii corsi|pruverbii]] chì sò tipichi d'[[aiaccinu|Aiacciu]]:
* ''À a figa zemba, tuttu u mondu s'arremba.''
* ''A bucia hà i [[ghjamba|ghjambi]] corti.''
* ''À chì campa spirendu, mori caghendu.''
* ''À chì disprezza vò cumprà.''
* ''À chì faci u passu più maiò ch'è a [[ghjamba]], casca.''
* ''À chì fussi [[induvinu]], ùn saria mai mischinu.''
* ''A chi mori, à chì s'allarga.''
* ''À chì pesa a petra, pighja l'[[anguilla]].''
* ''À chì pighja in prima [[mani]] si ni va à [[culu]] in [[manu]].''
* ''A chì ha magngnatu u [[meli]] t'ha l'[[abba]] in [[capu]].''
* ''À chì hè causa di u so [[mali]], piegni à sè stessu.''
* ''A chì pesa a [[petra]], pighja l'[[anguilla]].''
* ''À chì si chjina ancu i zitelli si sveghja bruttu.''
* ''À chì stanta, à chì scurnichjuleghja.''
* ''À chì ùn hà ca un [[ochju]], suventi u si tocca.''
* ''A chì ùn pò batta u [[cavallu]], batti a [[sella]].''
* ''À chì vivi incù u zoppu, à u [[capu]] di l'[[annu]] hè zoppu è mezu.''
* ''À chì vò bè [[famiglia|fighjoli]], cumencia per una [[famiglia|femina]].''
* ''A [[lingua corsa|lingua]] [[ossu]] ùn hà è [[ossi]] tronca.''
* ''A [[manu]] dritta ùn devi sapè ciò ch'è faci a [[manu]] manca.''
* ''A paura faci truttà a [[mula]].''
* ''A pratica batti a [[grammatica]].''
* ''A [[leghje|regula]] sta bè ancu in [[casa]] di u [[rè]].''
* ''A risa sta in [[bocca]] à i pazzi.''
* ''A [[ropa]] pulita ùn s'imbrutta micca. È ancu a ropa brutta ùn s'imprutta [[omu]] micca.''
* ''A [[strada]] dritta ùn hè mai longa.''
* ''A vita hè fatta à [[scala|scali]], à chì colla è à chì fala.''
* ''A [[volpi]] perdi u [[pelu]] ma micca u viziu.''
* ''[[Appiettu]], calci è pugni à mezu [[pettu]].''
* ''[[acqua|Aqua]] corri è [[sangui]] strigni.''
* ''[[acqua|Aqua]] minuta entri à l'[[ossu|ossi]], è ùn hè criduta.''
* ''[[acqua|Aqua]] muta sfonda i ribbi.''
* ''Balaninu, untu è finu.''
* ''Boccapanzula di sera, o hè sonnu o hè pinseru. Boccapanzula di matina, o hè [[fami]] o hè sciagrinu.''
* ''Calcataoghju, pocu [[cena]] è micca [[alloghju]].''
* ''[[cani|Cani]] chì abbaghja ùn mordi micca.''
* ''[[cantu|Cantà]] è purtà a [[croci]], ùn si pò.''
* ''Chì ha bisognu di u [[focu]], u pighja in [[manu]].''
* ''Chì di [[gallina]] nasci in tarra ruspa.''
* ''Chì [[mali]] ùn faci [[mali]] ùn aspetta.''
* ''Chì muta, muga.''
* ''Chì prima ghjugni prima macina.''
* ''Ci vò à batta u [[farru]] quand'hè caldu.''
* ''Ci vò a pighjà a [[muneta]] cum'ella passa.''
* ''Ci vò a pighjà a [[vita]] cum'ella veni.''
* ''Ci vò à nascia par pascia.''
* ''Ci vò à spulà quandu ci hè [[ventu]].''
* ''Ciò ch'ùn tomba ingrassa.''
* ''Corpilonghi [[auccianesi|Auccianesi]].''
* ''D'appressu a [[matina]], si veri a sirata.''
* ''Di dui liticanti, un terzu ni prufitta.''
* ''Fora u [[denti]], fora a pena.''
* ''Ghjinnaghju, patillaghju''
* ''Hè l'[[ochju]] di u patronu chì ingrassa u [[cavallu]].''
* ''Hè meghju à essa solu ch'è mali accumpagnatu.''
* ''Hè meghju à travaghjà indarnu cà pasà indarnu.''
* ''Hè meghju dui ferti chè un mortu.''
* ''Hè meghju una [[donna]] di [[casa]] ca una [[casa]] di [[donni]].''
* ''I cosi allungati diventanu [[sarpi]].''
* ''I guai di a [[pignatta]], ùn li sà cà u [[cuchjarò]].''
* ''I [[famiglia|parenti]] sò [[denti]].''
* ''In a matinata, si veri a [[ghjornu|ghjurnata]].''
* ''In [[bocca]] chjusa ùn ghjentri mosca.''
* ''In cumpagnia, u [[Cristianesimu|pretu]] pighjò [[moghja]].''
* ''Ind'a [[cora]] ci stà u [[vilenu]].''
* ''L'[[acellu]] ch'hè in [[gabbia]], un cantu d'[[amori]] chì canta di [[rabbia]].''
* ''L'[[acqua|aqua]] và à u [[mari]].''
* ''L'[[ochju|ochji]] sò d'[[acqua]].''
* ''L'[[oru]] casca ind'a [[fanga]] è luci sempri.''
* ''Mai [[dui]] senza [[trè]].''
* ''[[famiglia|Mamma]] incagna è [[ghjatta]] mangna.''
* ''Mangna à to gustu è vesta ti à gustu di l'altri.'
* ''[[Mani]] ch'ùn prendi, a [[casa]] u rendi.''
* ''Mortu pinzutu, si n'appinza un antru.''
* ''[[Natali]] à balcò, [[Pasqua]] à fucò.''
* ''Natu l'[[omu]], natu u distinu.''
* ''Nè catelli nè zitelli ùn avè à to spurtellu.''
* ''Nè per [[maghju]] nè per maghjonu ùn ti caccià u to pilonu.''
* ''Ni mori più grassi chè passi.''
* ''[[Ochju]] chì ùn veri, ùn pò ghjudicà.''
* ''Ogni mattu t'hà a so fini.''
* ''Ognunu tira l'[[acqua|aqua]] à u so [[mulinu]].''
* ''Ognunu veri [[meziornu]] à a so [[porta]].''
* ''Per [[rispettu]] di u patronu, ci vò à rispittà u [[cani]].''
* ''Pighja u mondu cum'ellu veni, è a [[muneta]] cum'ella và.''
* ''Più hè [[famiglia|parenti]] è più ghjentri.''
* ''Più pendi, più rendi.''
* ''Quandu u [[cani]] invechja, a [[volpi]] li piscia addossu.''
* ''Ronchi di [[sumeri]], in [[celu]] ùn ni colla.''
* ''Russura à a [[mare|marina]], [[soli]] caldu a matina.''
* ''[[Saccu]] biotu ùn pò stà rittu.''
* ''Sant'Antonu di mezu ghjinnaghju, u soli annantu à u sulaghju.''
* ''Sant'Antonu incapillatu, tira ti à u paratu.''
* ''Scornaboi sò [[Peracci]].''
* ''Sè l'inguia fussi tigna, tuttu u mondu l'avaria.''
* ''S'è li mettanu tutti i [[croci]] accantu, ognunu si pighja a soia.''
* ''[[Setti]], u schiffru di i buciardi.''
* ''S'è tù n'ai, ùn ni mangni.''
* ''S'hà più bisognu di [[soldi]] cà di cunsighji.''
* ''Si lavora è si fatiga, per la panza è per la [[figa]].''
* ''Si sbaghja u [[Cristianisimu|pretu]] à l'altaru.''
* ''[[Strada]] facendu s'arragna a somma.''
* ''Tali babbu, tali [[famiglia|fighjolu]]. Tali [[calzu]], tali [[maghjolu]].''
* ''Tinta a panca induv'ùn posa più [[barba]] [[bianca]].''
* ''Traditori sò [[Veracci]].''
* ''Travaghja à chì t'hà [[fami]].''
* ''Tuttu lasciatu hè persu.''
* ''U [[cavallu]] ghjastimatu, li luci u [[pelu]].''
* ''U [[fenu]] accantu à u [[focu]], ci sta [[mali]].''
* ''U peghju [[calciu]] hè quellu di u [[cavallu]] mansu.''
* ''U [[porcu]] techju rivercia a trova.''
* ''U [[Diu|Signori]] ùn paga micca tutti i [[sabati]], ma quandu paga, paga bè.''
* ''U [[soli]] luci per tutti.''
* ''Ùn ci hè [[scianza]] ca per canaghja.''
* ''Ùn fà [[mali]] chì hè [[Cristianesimu|piccatu]] è un fà [[bè]] chì hè ghjittatu.''
* ''Un [[sumeru]] un sarà mai un [[cavallu]] di [[corsa]].''
* ''Ùn suniteghja ch'ellu ùn piovi.''
* ''Un vali à zifulà quandu l'[[asinu]] ùn vò bia.''
* ''Una [[manu]] lava l'altra.''
* ''Verbi volen, scritti manen. ''
* ''Vesti un bastonu, pari un [[baronu]]. Vesti una tama, pari una [[dama]].''
{{div col end}}
=== Toponimi ===
Uni pochi di toponimi d'Aiacciu sò: A Cunfina, Alzu di Leva, A Madunnuccia, A Parata, A Piazzetta, rzuta, Asprettu, A Spusata, Barbicaghja, Budiccioni, Campu di l'oru, Castellucciu, Cannicciu, U Furcone, I Milelli, I Salini, I Sanguinari, Lurettu, Marinella, Padula, Pasci Pecura,
Pietralba, U Ricantu, San' Ghjaseppu, San' Ghjuvà, Santa Lucia, Sant'Antone, U Scudu, Suartellu, Timizzolu, U Borgu, U Carrughju Drittu, U Casonu, U Finusellu, I canni, U Salariu, U Vazziu, U Vittulu, Vignola.
[[File:ETH-BIB-Ajaccio, Panormama vom Molo II.(rechts)-Dia 247-11854.tif|thumb|350px|center|[[Leo Wehrli]], ''Aiacciu'', [[1939]] ]]
== Citazioni ==
Eccu uni pochi di [[pruverbii corsi|pruverbii]] annantu à [[aiaccinu|Aiacciu]]:
* ''Aiacciu, Aiacciu, chì ùn vi ni ghjungni, ùn vi ni caccia.''
* ''Aiacciu, [[Bastia]], à chì ùn hà [[soldi]] ùn ci stia.''
* ''Grande [[Bastia]], buffonu Aiacciu, riccu [[Sartè]].''
* ''[[suciulugia|Chjachjare]] [[Bastiacce]], orgogliu [[Sartinese]], fatti [[Aiaccini]].''
== Lighjenda ==
A cità d'Aghjacciu hè stata risparmiata da a pesta, a [[Madunuccia]] ghjè fistighjata ugni annu. [[Nostra Signora di a Misericordia]] hà, sicondu à a lighjenda aghjaccina, trasfurmatu battelli turchi enemichi in petra chjamati "I setti navi" chì pudemu attualmenti veda.
== Da veda dinò ==
* l'[[Isuli Sanguinari]]
* [[Nabulionu]] voc. Napughjò
* l'[[Aiacciu (flora)|Aiacciu]]: l'arburettu
* a ghjesgia di [[Sant'Eramu d'Aiacciu|Sant'Eramu]]
*[[U Scatinatu]]
*[[Dialettu aghjaccinu|U Dialettu Aghjaccinu]]
== Rifarenzi ==
* Saravelli-Retali, F. ''A vita in Corsica à traversu pruverbii è detti'', 1976, Don Bosco.
== Liami ==
* [https://ajaccio.corsica/ Situ di a Cità d'Aiacciu]
* [http://www.ajaccio-tourisme.com/fr/ Offiziu Municipale di Turismu d'Aiacciu]
* [http://pesciu.ifrance.com Scuparta di a Corsica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821122855/http://pesciu.ifrance.com/ |date=2008-08-21 }}
{{Cumuna di Corsica Suttana}}
[[Categoria:Cumuna di Corsica suttana]]
[[Categoria:Cumuna di Corsica]]
gxn87xslrm2djrt1clz8zbaz315zl7s
400425
400424
2026-04-28T08:03:24Z
Fausta Samaritani
15085
file
400425
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna|cumuna=Aiacciu
| statu=[[Francia]]
| rigioni=[[Corsica]]
| dipartimentu=[[Pumonte]]
| circundariu=
| cantonu=
| insee=[[2A004]]
| cp=[[20000]]
| merri=Larenzu Marcangelli
| intercomm= [http://fr.wikipedia.org/wiki/Communaut%C3%A9_d%27agglom%C3%A9ration_du_Pays_Ajaccien Comunità di Agglumerazione di u Paese Aiaccinu]| longitudina=8.73694
| latitudina=41.92667
| alt=38
| superficia=8203
| pop=68 462 (2015)
| dinsità=835
}}
'''Aiacciu''' (ò '''Aghjacciu''' in [[dialettu aghjaccinu]]; [[Liguria|Ajaccio]] in [[Liguria|ligure ghjinuvese]]) hè una [[cumuna]] di u [[dipartimentu]] di a [[Corsica]] suttana. A ''cità di u curallu'' hè u capilocu amministrativu di a Corsica sana, è ancu di a Corsica suttana. Ci sò 52 880 abitanti (1999) ingrentu à a cità stessa, ma si sò sviluppati dinò i cumuni in lu circondu : [[Afà]], [[Alata]], [[Bastilicaccia]], [[Appiettu]] par u più. D'altrondi hè addunita Aghjacciu cù parechji artri cumuni di u rughjun par fundà a [http://fr.wikipedia.org/wiki/Communaut%C3%A9_d%27agglom%C3%A9ration_du_Pays_Ajaccien "CAPA"] (Cumunità d'Agglumerazziun di u Paese Aiaccinu). Si faci chì circa 65 000 parsoni si ne stanu in lu rughjun, è cusì hè u rughjun più pupulatu di [[Corsica]] cù quellu di [[Bastia]].
Si ci trova a "[[Cullittività Tarrituriale di Corsica|Cullittività Tarrituriali di Corsica]]" ([[CTC]]), induv'elli seghjanu l'[[pulitica|aletti tarrituriali]].
[[File:Porto Ajacio.JPG|thumbnail|350 px|none|Aiacciu, u portu]]
[[File:Ajaccio Panorama Copie.jpg|thumbnail|350 px|none|Vista aerea d'Aiacciu]]
== Giugrafia ==
== Storia ==
U sò nomi veni dà u gregu "Agation" (bonu portu) pà a favurevuri pusizziun geugrafica. Effittivaméinti u logu duva sorghji a cità fubbi sceltu dà quarchi culuni greghi fucesi. Succissivaméinti, sottu l'uccupazziun rumana pigliò u nomi di "Adiacium" è pò "Ajax". Cunchista prima da i Vandali, è pò dà i Longobardi, intornu à l'annu milli hè stata uccupata dà i pisani è dopu passò à i ghjinuvesi (sottu l'aùturità di u Bancu di San Ghjorghju), chì in 1492 custrusini una citatella furtificata, cuncepita dà l'architettu milanesi Cristoforo de Gandino, è a pupuloni di centu famighji di a Lunigiana, trà elli i [[Bonaparte]], chì ghjunsini à Aghjacciu in 1510. Dopu si ingrandì artantu grazia à l'afflussu di abitanti pruvinenti da i zoni interni di l'isura.
Fubbi uccupata una prima vorta dà i francesi da 1553 à 1559 è ristituita à i ghjinuvesi ancu a paci di Cateu-Cambrésis. In u settesimu securu diventò un bastiuni di l'indipindintisti di Pasquale Paoli, mà in 1768 fubbi uccupata dà i francesi dopu à u trattatu di Versailles. In 1769 nascì u so cittatinu più illustru: [[Nabulionu]] Bonaparte. Dà 1793 à 1796 fubbi parti di u regnu anglo-corsu di [[Pasquale Paoli]], pà vurtà definittivaméinti à a Francia in 1796.
== Monumenti ==
* a [[Catedrale Santa-Maria-Assunta|Ghjisgia Maestra Santa-Maria-Assunta]] (1582-1893 - Giacomo Della Porta).
[[File:Ajaccio_cathedrale_barque.jpg|thumbnail|left|a Ghjisgia Maestra Santa-Maria-Assunta.|335px]]
[[File:Ajaccio La Parata JPG1.jpg|thumbnail|375 px|none|A [[Torra di a Parata]] è l'[[Isuli Sanguinari]]]]
* a [[Citatella d'Aiacciu]]
* u [[Museu Fesch]]
* a [[Torra di a Parata]]
== Merri ==
U merri attuali ghjè Larenzu Marcangeli.
== [[Dialettu aghjaccinu|Lingua Aghjaccina]] ==
A lingua d'Aiacciu hè u [[lingua corsa|corsu]] di tipu [[corsu pumuntincu|pumuntincu]] : [[Dialettu aghjaccinu|a parlata aghjaccina]].
===Tuponimi===
{{Div col|cols=3}}
* '' A Cunfina ''
* '' Alzo di Leva ''
* '' A Madonuccia ''
* '' A Parata ''
* '' A Piazzetta ''
* '' Arzuta ''
* '' Asprettu ''
* '' A Spusata ''
* '' Barbicaghja ''
* '' Budiccioni ''
* '' Campu di l'oru ''
* '' Castellucciu ''
* '' Canicciu ''
* '' Forcone ''
* '' I Milelli ''
* '' I Salini ''
* '' I Sanguinari ''
* '' Lurettu ''
* '' Marinella ''
* '' Padula ''
* '' Pasci Pecura ''
* '' Pietralba ''
* '' Ricantu ''
* '' San' Ghjaseppu ''
* '' San' Ghjuvà ''
* '' Santa Lucia ''
* '' Sant'Antone ''
* '' Scudu ''
* '' Suartellu ''
* '' Timizzolu ''
* '' U Borgu ''
* '' U Carrughju Drittu ''
* '' U Casone ''
* '' U Finusellu ''
* '' U Salariu ''
* '' U Vazziu ''
* '' U Vittulu ''
* '' Vignola ''
{{div col end}}
===Sprissioni===
{{Div col|cols=2}}
* '''ùn hè nè [[pesciu]] nè margaghjò'''
* '''essa un veru groncu'''
* '''dormi [[ganciu]] chì [[patella]] veghja'''
* '''[[Baccalà]] per [[Corsica]]!'''
* '''ti chjamani "morue" ma sè sempri baccalà'''
* '''laca corra u [[pesciu]]'''
* '''pari un popu cuntrariatu'''
* '''[[Cristu]] l'hà cacciatu a [[mani]] da capu'''
* '''hè quant'è à dì "o [[Diu|Signori]], pareti mi issi [[vacchi]]"'''
* '''s'attacca à [[Cristu]] annantu à a [[croci]]'''
* '''pighjà à [[Cristu]] per a [[barba]]'''
* '''dì li tutti i grazii di [[Diu]]'''
* '''spigni [[candelu]], chì a prucissiò hè longa'''
* '''si cunsuma com'è un [[candelu]]'''
* '''dopu mortu, cumunicò'''
* '''mittaraghju u crespu à u catucciu'''
* '''da tempu ch'una [[mosca]] si rorghi un [[chjodu]]'''
* '''spela [[pidochju]]'''
* '''hè una picciulata'''
* '''polza a [[pulgia]] per pighjà li u [[sangui]]'''
* '''hà bisognu di un ziu [[Cristianesimu|preti]]'''
* '''u [[Cristianesimu|preti]] dici "fati com'è dicu, è micca com'è [[focu]]"'''
* '''a [[volpi]], chì si cunfessava, dissi: "feti prestu o missè, chì sentu belà"'''
* '''essa techju com'è un [[porcu]]'''
* '''ci capisci quant'è i [[porchi]] in a [[musica]]'''
* '''li va com'è a [[sella]] à u [[porcu]]'''
* '''avvigna quant'è i [[porcu|porchi]] magri'''
* '''hè natu incù i sanni'''
* '''ùn senti nè à mi nè à ti, nè à u [[porcu]] futtutu'''
* '''u [[boiu]] chjama l'[[asinu]] curnutu'''
* '''hà incettatu [[vacca]] è [[vitellu]]'''
* '''comu vanu i to [[boiu|boii]] o Pà? - Un ùn pò e l'altru la sà.'''
* '''metta u carrulu avanti i [[boiu|boii]]'''
* '''a raghjò hè a toia, ma a capra hè a meia'''
* '''cunnoscu i mè [[pecura|pecuri]] à l'andatura'''
* '''pari un [[beccu]] siranti'''
* '''hè com'è a [[capra]] à a frasca'''
* '''hè un [[Culombu (cantu)|culombu]] mutu'''
* '''avè un [[ciarbellu]] di [[cardalina]]'''
* '''com'è ha fattu a [[cardalina]], pò fà u tuturù'''
* '''allevà u [[corbu]] da caccià ti l'[[ochju|ochji]]'''
* '''hè [[famiglia|fighjolu]] di a [[gallina]] [[biancu|bianca]]'''
* '''hè pienu com'è l'[[ovu]]'''
* '''cerca u [[pelu]] ind'è l'[[ovu]]'''
* '''pari una [[mula]] insummata'''
* '''basta à un perda a [[strada]]'''
* '''corri dui [[cavalli]] in un [[tempu]]'''
* '''tena u [[cavallu]] à à [[stalla]]'''
* '''ghjucà un pezzu di [[cavallu]] mortu'''
* '''[[razza]] nobili è [[sterpa]] [[ghjacaru|ghjacarina]]'''
* '''pari un [[ghjattu]] scurticatu'''
* '''avè a [[scianza]] com'è i [[ghjacari]] in [[ghjesa]]'''
* '''chè ti fissi prò com'è a [[pulenta]] à i [[ghjatti]]'''
* '''una [[ghjatta]] tupaghja'''
* '''[[culori]] di [[cani]] chì scappa'''
* '''[[cani]] è [[cagnoli]]'''
* '''mancu l'[[acqua|aqua]] di u [[mari]], un u lava'''
* '''[[acqua|aqua]] in [[bocca]] è [[sanguetti]] à i [[pedi]]'''
* '''[[acqua|aqua]] [[puttana]]'''
* '''adoranu i [[santi]] chì lucinu'''
* '''un mi voli micca tumbà à [[Natali]]'''
* '''vera à San Roccu ind'è u stagnalò'''
* '''biatu à chì ti veri è [[santu]] à chì ti tocca!'''
* '''vò amparà l'[[ave maria]] à u [[vescu]]'''
* '''à prigà si va in [[ghjesa]]'''
* '''ci vò à prigà si la bona'''
* '''ha duratu da [[Natali]] à Santu Stefanu'''
* '''mangna [[patrenostru]] è caca [[diavuli]]'''
* '''t'ha u [[pelu]] ind'u [[cori]]'''
* '''essa a mezu à [[forbici]] è [[rasoghju]]'''
* '''fà u tontu par un pagà a [[gamella]]'''
* '''fà i [[matematica|conti]] senza l'ostariariu'''
* '''U [[travaghju]] di Marì Brennu. Ciarri! Ciarri! ... Eppo buleghja.'''
* '''l'[[arti]] di Michelassu: mangna è bii è va à spassu'''
* '''avè i [[mani]] tavunati'''
* '''uniti com'è i [[diti]] di a [[mani]]'''
* '''pichju cherchju parchè a [[botta]] rispondi'''
* '''dà un colpu à a [[botta]] è l'altru à u chjerchju'''
* '''ghjetta i [[butteghji]] è coghji i tappi'''
* '''voli a [[botta]] piena è a [[moglia]] briaca'''
* '''u [[bacinu]] hè colmu'''
* '''t'hà assai [[pampana]] è micca [[uva]]'''
* '''[[vesta]] da [[capu]] à [[pedi]]'''
* '''mi s'arrizzani i [[capelli]]'''
* '''avè a [[barretta]] in traversu'''* essa di [[capu]] ind'a [[nassa]]
* '''t'ha u [[capellu]] più maiò ca u [[capu]]'''
* '''essa di [[capu]] è di [[cora]]'''
* '''t'ha a [[frebba]] mangnarina'''
* '''a mangnatu u dolci, ùn n'ha ca da cacà l'amaru'''
* '''mangnà si [[fruttu]], fondu è caviali'''
* '''sò chjachjari di dopu [[cena]]'''
* '''trà paghja è [[fenu]], u [[corpu]] hè pienu'''
* '''hè meghju à [[vesta]] lu ca à mantena lu'''
* '''parla com'è un [[libru]] apartu'''
* '''in brama di [[fichi]] si magna turzò'''
* '''ha [[pani]] è cumani è un sà magnà'''
* '''quissu un hè [[farina]] da fà [[ostia]]'''
* '''astutu ind'u brennu è scemu ind'a [[farina]]'''
* '''avè u [[pani]] in [[tola]]'''
* '''mangna più cumpani ca [[pani]]'''
* '''largu ind'u brennu è strettu ind'a [[farina]]'''
* '''hè una vera consula'''
* '''un si sà da corra à andà pianu'''
* '''va à fà ti trè [[salti]] à a [[mare|marina]] di Gigi'''
* '''un si sà s'ellu colla o s'ellu fala'''
* '''saltà da u [[peru]] à a [[fica]]'''
* '''com'è va a [[barca]], va Bacchichja'''
* '''un si sa s'ellu passa o s'ellu veni'''
* '''si puraria truvà incù dui [[pedi]] ind'un [[scarpu]]'''
* '''[[ventu]] in [[puppa]]'''
* '''metta [[focu]] in [[arba]] [[verdi]]'''
* '''balla ind'a zighja calda'''
* '''sò quant'è a [[ghjustizia]] [[Sardegna|sarda]]'''
* '''sticchitu com'è a [[ghjustizia]]'''
* '''un [[pesu]] è dui misuri'''
* '''và à bia o troghju'''
* '''dà un colpu à a [[zucca]]'''
* '''t'ha una [[scimia]]'''
* '''una [[zucca]] biitoghja'''
* '''Chè tù bii tù a Burgogna!'''
* '''dinò un [[bollu]] eppo hè cottu'''
* '''fà la trè [[libri]] ancù u [[saccu]]'''
* '''s'hè fattu un [[saccu]] di [[famiglia|nori]]'''
* '''metta a so [[camisgia]] in [[collu]] à l'altri'''
* '''s'hè missu ind'i belli [[panni]]'''
* '''avè i [[scarpi]] strinti'''
* '''vultà a [[vesta]]'''
* '''ci hè da fà un [[ghjileccu]] à un [[paisanu]]'''
* '''senti nascia l'[[arba]]'''
* '''spazzà davanti a so [[porta]]'''
* '''casa fatta è [[maestru]] fora'''
* '''focu spintu è catena ghjilata'''
* '''ha fattu a [[casa]] peghju ch'un [[fornu]]'''
* '''sò [[dui]] pa u paghju'''
* '''pari una [[ghjatta]] inguantata'''
* '''a mera è u [[cuparchju]]'''
* '''hè un ciavellu, chì ci vò ch'ellu sbotti'''
* '''u [[spechju]] di a conca [[gialla]]'''
* '''hè [[culu]] bassu com'è a [[ghjallina]]'''
* '''essa buttaragata'''
* '''pighja ti issa facciata'''
* '''dicciu à a mè [[fighja]], ch'intendi a mè [[nora]]'''
* '''un fà micca u [[venachesu]]'''
* '''ci hè da pighjà si i [[paesi]]'''
* '''l'astutu di [[Quenza]]'''
* '''pità più altu ca u [[culu]]'''
* '''indù ellu casca si lascia u [[pantalò]]'''
* '''essa porgu'''
* '''quandu ha vistu i cughjoni ha dettu hè masciu'''
* '''ha cacatu in barracca'''
* '''ha cacatu ind'u spazzatu'''
* '''merda o [[barretta]] [[rossu|rossa]]'''
* '''ha fattu com'è u buvonu: è boga è boga! E ha finitu ind'a [merda]].'''
* '''cortu è mal' taghjatu'''
* '''và à fà ti caccià l'[[ochju|ochji]]'''
* '''amà com'è u [[fumu]] à l'[[ochju|ochji]]'''
* '''t'ha i [[pelli]] di [[salamu]] in [[ochju|ochji]]'''
* '''un veri micca più luntanu ca u so [[nasu]]'''
* '''l'arresta l'[[ochju|ochji]] par piegna'''
* '''avè a [[peci]] à l'[[ochju|ochji]]'''
* '''privà si di tuttu par un mancà di nulla'''
* '''falsu com'è a [[lisciva]]'''
* '''pari un [[batellu]] prontu à parta'''
* '''ùn essa di [[sittimana]]'''
* '''pighjà si la di [[pettu]]'''
* '''faccia à [[cazzu]]'''
* '''t'hà u [[latti]] annantu à i [[labbri]]'''
* '''s'ùn hè vera hè ben' truvata'''
{{Div col end}}
=== Pruverbii ===
{{Div col|cols=2}}
Eccu uni pochi di [[pruverbii corsi|pruverbii]] chì sò tipichi d'[[aiaccinu|Aiacciu]]:
* ''À a figa zemba, tuttu u mondu s'arremba.''
* ''A bucia hà i [[ghjamba|ghjambi]] corti.''
* ''À chì campa spirendu, mori caghendu.''
* ''À chì disprezza vò cumprà.''
* ''À chì faci u passu più maiò ch'è a [[ghjamba]], casca.''
* ''À chì fussi [[induvinu]], ùn saria mai mischinu.''
* ''A chi mori, à chì s'allarga.''
* ''À chì pesa a petra, pighja l'[[anguilla]].''
* ''À chì pighja in prima [[mani]] si ni va à [[culu]] in [[manu]].''
* ''A chì ha magngnatu u [[meli]] t'ha l'[[abba]] in [[capu]].''
* ''À chì hè causa di u so [[mali]], piegni à sè stessu.''
* ''A chì pesa a [[petra]], pighja l'[[anguilla]].''
* ''À chì si chjina ancu i zitelli si sveghja bruttu.''
* ''À chì stanta, à chì scurnichjuleghja.''
* ''À chì ùn hà ca un [[ochju]], suventi u si tocca.''
* ''A chì ùn pò batta u [[cavallu]], batti a [[sella]].''
* ''À chì vivi incù u zoppu, à u [[capu]] di l'[[annu]] hè zoppu è mezu.''
* ''À chì vò bè [[famiglia|fighjoli]], cumencia per una [[famiglia|femina]].''
* ''A [[lingua corsa|lingua]] [[ossu]] ùn hà è [[ossi]] tronca.''
* ''A [[manu]] dritta ùn devi sapè ciò ch'è faci a [[manu]] manca.''
* ''A paura faci truttà a [[mula]].''
* ''A pratica batti a [[grammatica]].''
* ''A [[leghje|regula]] sta bè ancu in [[casa]] di u [[rè]].''
* ''A risa sta in [[bocca]] à i pazzi.''
* ''A [[ropa]] pulita ùn s'imbrutta micca. È ancu a ropa brutta ùn s'imprutta [[omu]] micca.''
* ''A [[strada]] dritta ùn hè mai longa.''
* ''A vita hè fatta à [[scala|scali]], à chì colla è à chì fala.''
* ''A [[volpi]] perdi u [[pelu]] ma micca u viziu.''
* ''[[Appiettu]], calci è pugni à mezu [[pettu]].''
* ''[[acqua|Aqua]] corri è [[sangui]] strigni.''
* ''[[acqua|Aqua]] minuta entri à l'[[ossu|ossi]], è ùn hè criduta.''
* ''[[acqua|Aqua]] muta sfonda i ribbi.''
* ''Balaninu, untu è finu.''
* ''Boccapanzula di sera, o hè sonnu o hè pinseru. Boccapanzula di matina, o hè [[fami]] o hè sciagrinu.''
* ''Calcataoghju, pocu [[cena]] è micca [[alloghju]].''
* ''[[cani|Cani]] chì abbaghja ùn mordi micca.''
* ''[[cantu|Cantà]] è purtà a [[croci]], ùn si pò.''
* ''Chì ha bisognu di u [[focu]], u pighja in [[manu]].''
* ''Chì di [[gallina]] nasci in tarra ruspa.''
* ''Chì [[mali]] ùn faci [[mali]] ùn aspetta.''
* ''Chì muta, muga.''
* ''Chì prima ghjugni prima macina.''
* ''Ci vò à batta u [[farru]] quand'hè caldu.''
* ''Ci vò a pighjà a [[muneta]] cum'ella passa.''
* ''Ci vò a pighjà a [[vita]] cum'ella veni.''
* ''Ci vò à nascia par pascia.''
* ''Ci vò à spulà quandu ci hè [[ventu]].''
* ''Ciò ch'ùn tomba ingrassa.''
* ''Corpilonghi [[auccianesi|Auccianesi]].''
* ''D'appressu a [[matina]], si veri a sirata.''
* ''Di dui liticanti, un terzu ni prufitta.''
* ''Fora u [[denti]], fora a pena.''
* ''Ghjinnaghju, patillaghju''
* ''Hè l'[[ochju]] di u patronu chì ingrassa u [[cavallu]].''
* ''Hè meghju à essa solu ch'è mali accumpagnatu.''
* ''Hè meghju à travaghjà indarnu cà pasà indarnu.''
* ''Hè meghju dui ferti chè un mortu.''
* ''Hè meghju una [[donna]] di [[casa]] ca una [[casa]] di [[donni]].''
* ''I cosi allungati diventanu [[sarpi]].''
* ''I guai di a [[pignatta]], ùn li sà cà u [[cuchjarò]].''
* ''I [[famiglia|parenti]] sò [[denti]].''
* ''In a matinata, si veri a [[ghjornu|ghjurnata]].''
* ''In [[bocca]] chjusa ùn ghjentri mosca.''
* ''In cumpagnia, u [[Cristianesimu|pretu]] pighjò [[moghja]].''
* ''Ind'a [[cora]] ci stà u [[vilenu]].''
* ''L'[[acellu]] ch'hè in [[gabbia]], un cantu d'[[amori]] chì canta di [[rabbia]].''
* ''L'[[acqua|aqua]] và à u [[mari]].''
* ''L'[[ochju|ochji]] sò d'[[acqua]].''
* ''L'[[oru]] casca ind'a [[fanga]] è luci sempri.''
* ''Mai [[dui]] senza [[trè]].''
* ''[[famiglia|Mamma]] incagna è [[ghjatta]] mangna.''
* ''Mangna à to gustu è vesta ti à gustu di l'altri.'
* ''[[Mani]] ch'ùn prendi, a [[casa]] u rendi.''
* ''Mortu pinzutu, si n'appinza un antru.''
* ''[[Natali]] à balcò, [[Pasqua]] à fucò.''
* ''Natu l'[[omu]], natu u distinu.''
* ''Nè catelli nè zitelli ùn avè à to spurtellu.''
* ''Nè per [[maghju]] nè per maghjonu ùn ti caccià u to pilonu.''
* ''Ni mori più grassi chè passi.''
* ''[[Ochju]] chì ùn veri, ùn pò ghjudicà.''
* ''Ogni mattu t'hà a so fini.''
* ''Ognunu tira l'[[acqua|aqua]] à u so [[mulinu]].''
* ''Ognunu veri [[meziornu]] à a so [[porta]].''
* ''Per [[rispettu]] di u patronu, ci vò à rispittà u [[cani]].''
* ''Pighja u mondu cum'ellu veni, è a [[muneta]] cum'ella và.''
* ''Più hè [[famiglia|parenti]] è più ghjentri.''
* ''Più pendi, più rendi.''
* ''Quandu u [[cani]] invechja, a [[volpi]] li piscia addossu.''
* ''Ronchi di [[sumeri]], in [[celu]] ùn ni colla.''
* ''Russura à a [[mare|marina]], [[soli]] caldu a matina.''
* ''[[Saccu]] biotu ùn pò stà rittu.''
* ''Sant'Antonu di mezu ghjinnaghju, u soli annantu à u sulaghju.''
* ''Sant'Antonu incapillatu, tira ti à u paratu.''
* ''Scornaboi sò [[Peracci]].''
* ''Sè l'inguia fussi tigna, tuttu u mondu l'avaria.''
* ''S'è li mettanu tutti i [[croci]] accantu, ognunu si pighja a soia.''
* ''[[Setti]], u schiffru di i buciardi.''
* ''S'è tù n'ai, ùn ni mangni.''
* ''S'hà più bisognu di [[soldi]] cà di cunsighji.''
* ''Si lavora è si fatiga, per la panza è per la [[figa]].''
* ''Si sbaghja u [[Cristianisimu|pretu]] à l'altaru.''
* ''[[Strada]] facendu s'arragna a somma.''
* ''Tali babbu, tali [[famiglia|fighjolu]]. Tali [[calzu]], tali [[maghjolu]].''
* ''Tinta a panca induv'ùn posa più [[barba]] [[bianca]].''
* ''Traditori sò [[Veracci]].''
* ''Travaghja à chì t'hà [[fami]].''
* ''Tuttu lasciatu hè persu.''
* ''U [[cavallu]] ghjastimatu, li luci u [[pelu]].''
* ''U [[fenu]] accantu à u [[focu]], ci sta [[mali]].''
* ''U peghju [[calciu]] hè quellu di u [[cavallu]] mansu.''
* ''U [[porcu]] techju rivercia a trova.''
* ''U [[Diu|Signori]] ùn paga micca tutti i [[sabati]], ma quandu paga, paga bè.''
* ''U [[soli]] luci per tutti.''
* ''Ùn ci hè [[scianza]] ca per canaghja.''
* ''Ùn fà [[mali]] chì hè [[Cristianesimu|piccatu]] è un fà [[bè]] chì hè ghjittatu.''
* ''Un [[sumeru]] un sarà mai un [[cavallu]] di [[corsa]].''
* ''Ùn suniteghja ch'ellu ùn piovi.''
* ''Un vali à zifulà quandu l'[[asinu]] ùn vò bia.''
* ''Una [[manu]] lava l'altra.''
* ''Verbi volen, scritti manen. ''
* ''Vesti un bastonu, pari un [[baronu]]. Vesti una tama, pari una [[dama]].''
{{div col end}}
=== Toponimi ===
Uni pochi di toponimi d'Aiacciu sò: A Cunfina, Alzu di Leva, A Madunnuccia, A Parata, A Piazzetta, rzuta, Asprettu, A Spusata, Barbicaghja, Budiccioni, Campu di l'oru, Castellucciu, Cannicciu, U Furcone, I Milelli, I Salini, I Sanguinari, Lurettu, Marinella, Padula, Pasci Pecura,
Pietralba, U Ricantu, San' Ghjaseppu, San' Ghjuvà, Santa Lucia, Sant'Antone, U Scudu, Suartellu, Timizzolu, U Borgu, U Carrughju Drittu, U Casonu, U Finusellu, I canni, U Salariu, U Vazziu, U Vittulu, Vignola.
[[File:ETH-BIB-Ajaccio, Panormama vom Molo II.(rechts)-Dia 247-11854.tif|thumb|350px|center|[[Leo Wehrli]], ''Aiacciu'', [[1939]] ]]
== Citazioni ==
Eccu uni pochi di [[pruverbii corsi|pruverbii]] annantu à [[aiaccinu|Aiacciu]]:
* ''Aiacciu, Aiacciu, chì ùn vi ni ghjungni, ùn vi ni caccia.''
* ''Aiacciu, [[Bastia]], à chì ùn hà [[soldi]] ùn ci stia.''
* ''Grande [[Bastia]], buffonu Aiacciu, riccu [[Sartè]].''
* ''[[suciulugia|Chjachjare]] [[Bastiacce]], orgogliu [[Sartinese]], fatti [[Aiaccini]].''
== Lighjenda ==
A cità d'Aghjacciu hè stata risparmiata da a pesta, a [[Madunuccia]] ghjè fistighjata ugni annu. [[Nostra Signora di a Misericordia]] hà, sicondu à a lighjenda aghjaccina, trasfurmatu battelli turchi enemichi in petra chjamati "I setti navi" chì pudemu attualmenti veda.
== Da veda dinò ==
* l'[[Isuli Sanguinari]]
* [[Nabulionu]] voc. Napughjò
* l'[[Aiacciu (flora)|Aiacciu]]: l'arburettu
* a ghjesgia di [[Sant'Eramu d'Aiacciu|Sant'Eramu]]
*[[U Scatinatu]]
*[[Dialettu aghjaccinu|U Dialettu Aghjaccinu]]
== Rifarenzi ==
* Saravelli-Retali, F. ''A vita in Corsica à traversu pruverbii è detti'', 1976, Don Bosco.
== Liami ==
* [https://ajaccio.corsica/ Situ di a Cità d'Aiacciu]
* [http://www.ajaccio-tourisme.com/fr/ Offiziu Municipale di Turismu d'Aiacciu]
* [http://pesciu.ifrance.com Scuparta di a Corsica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080821122855/http://pesciu.ifrance.com/ |date=2008-08-21 }}
{{Cumuna di Corsica Suttana}}
[[Categoria:Cumuna di Corsica suttana]]
[[Categoria:Cumuna di Corsica]]
628ttb6ycmap73ofmgnkl1flysb6usc
Mezzana
0
2993
400415
363524
2026-04-27T19:50:41Z
Fausta Samaritani
15085
file
400415
wikitext
text/x-wiki
'''Mezzana ''' hè un [[paesi]] chì faci partita di a cumuna di [[Poghju-Mezzana]] .
{{paese|paese=Mezzana
| statu=[[Francia]]
| regione=[[Corsica]]
| dipartimentu=[[Corsica suprana]]
| cumuna=[[Poghju-Mezzana]]
| pieve=
| longitudine=
| latitudine=
| altitudine=
| populazione=
}}
[[File:Mezzana gare.jpg|thumb|250px|right|Mezzana]]
== Geografia ==
== Storia ==
== Merri ==
== Referenze ==
== Ligami ==
[[Categoria:Paese di Corsica]]
kighcz4p3qmv8kd5tkivp9gdv23rufp
1939
0
26606
400413
400382
2026-04-27T19:30:14Z
Fausta Samaritani
15085
/* Prèmii Nobel 1939 50px */ Nobel
400413
wikitext
text/x-wiki
U '''1939''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXXXIX) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1910|1920|1930|1940|1950|1935|1936|1937|1938|1939|1940|1941|1942|1943}}
== Evenimenti ==
=== Cìnema ===
[[File:Gulliver's Travels (1939).webm|thumb|150px|right|''Gulliver's Travels'', film 1939]]
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1939 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: [[Frans Eemil Sillanpää]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: [[Gerhard Domagk]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: [[Ernest Orlando Lawrence]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: [[Adolf Friedrich Johann Butenandt]], [[Leopold Ruzicka]]<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
trb6oowsznpuvleq4hnsslqt25yjb6c
400414
400413
2026-04-27T19:41:49Z
Fausta Samaritani
15085
file
400414
wikitext
text/x-wiki
U '''1939''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXXXIX) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1910|1920|1930|1940|1950|1935|1936|1937|1938|1939|1940|1941|1942|1943}}
== Evenimenti ==
=== Cìnema ===
[[File:Gulliver's Travels (1939).webm|thumb|150px|right|''Gulliver's Travels'', film 1939]]
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1939 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: [[Frans Eemil Sillanpää]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: [[Gerhard Domagk]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: [[Ernest Orlando Lawrence]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: [[Adolf Friedrich Johann Butenandt]], [[Leopold Ruzicka]]<br>
[[File:ETH-BIB-Ajaccio, Corsica, Aquaeduct-Dia 247-11964.tif|thumb|300px|right|Corsica, Ajaccio, 1939]]
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
8og6l7vdp49eacvsoxoyyrqtntfopf0
400423
400414
2026-04-28T07:42:34Z
Fausta Samaritani
15085
400423
wikitext
text/x-wiki
U '''1939''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXXXIX) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1910|1920|1930|1940|1950|1935|1936|1937|1938|1939|1940|1941|1942|1943}}
== Evenimenti ==
=== Cìnema ===
[[File:Gulliver's Travels (1939).webm|thumb|150px|right|''Gulliver's Travels'', film 1939]]
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1939 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: [[Frans Eemil Sillanpää]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: [[Gerhard Domagk]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: [[Ernest Orlando Lawrence]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: [[Adolf Friedrich Johann Butenandt]], [[Leopold Ruzicka]]<br>
[[File:ETH-BIB-Ajaccio, Corsica, Aquaeduct-Dia 247-11964.tif|thumb|300px|right|[[Leo Wehrli]], ''[[Corsica]], [[Aiacciu]]'', 1939]]
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
eoagg9evafxs0tuivvz841jrv2rpvoa
1940
0
26607
400412
400383
2026-04-27T19:23:53Z
Fausta Samaritani
15085
/* Prèmii Nobel 1940 50px */ Nobel
400412
wikitext
text/x-wiki
U '''1940''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXL) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1910|1920|1930|1940|1950|1936|1937|1938|1939|1940|1941|1942|1943|1944}}
== Evenimenti ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1940 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: NO<br>
== Nàscite ==
<gallery>
File:JohnLennon1963.jpg|<small>[[John Lennon]]</small>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
ltenrqdx31obj5go9t1xw0stj0mnjkr
Liliopsida
0
26609
400400
2026-04-27T14:32:59Z
Fausta Samaritani
15085
pagina
400400
wikitext
text/x-wiki
'''Liliopsida''' (''Liliatae''), classe di a famiglia di e [[Liliaceae]].
:[[Alliaceae]]<br>
:::[[Agapanthaceae]]<br>
:::[[Amaryllidaceae]]<br>
:[[Asparagaceae]]<br>
:::[[Agavaceae]]<br>
:::[[Aphyllanthaceae]]<br>
:::[[Hesperocallidaceae]]<br>
:::[[Hyacinthaceae]]<br>
:::[[Laxmanniaceae]]<br>
:::[[Ruscaceae]]<br>
:::[[Themidaceae]]<br>
:[[Asteliaceae]]<br>
:[[Blandfordiaceae]]<br>
:[[Boryaceae]]<br>
:[[Doryanthaceae]]<br>
:[[Iridaceae]]<br>
:[[Ixioliriaceae]]<br>
:[[Lanariaceae]]<br>
:[[Orchidaceae]]<br>
:[[Tecophilaeaceae]]<br>
:[[Xanthorrhoeaceae]]<br>
:::[[Asphodelaceae]]<br>
:::[[Hemerocallidaceae]]<br>
[[Categoria:Magnoliophyta]]
jftlresjb5jwmx4mglo2vuwnxdanj1q
400401
400400
2026-04-27T14:36:55Z
Fausta Samaritani
15085
file
400401
wikitext
text/x-wiki
'''Liliopsida''' (''Liliatae''), classe di a famiglia di e [[Liliaceae]].
[[File:Lilium jankae 1.jpg|thumb|250px|right|''Lilium jankae'']]
:[[Alliaceae]]<br>
:::[[Agapanthaceae]]<br>
:::[[Amaryllidaceae]]<br>
:[[Asparagaceae]]<br>
:::[[Agavaceae]]<br>
:::[[Aphyllanthaceae]]<br>
:::[[Hesperocallidaceae]]<br>
:::[[Hyacinthaceae]]<br>
:::[[Laxmanniaceae]]<br>
:::[[Ruscaceae]]<br>
:::[[Themidaceae]]<br>
:[[Asteliaceae]]<br>
:[[Blandfordiaceae]]<br>
:[[Boryaceae]]<br>
:[[Doryanthaceae]]<br>
:[[Iridaceae]]<br>
:[[Ixioliriaceae]]<br>
:[[Lanariaceae]]<br>
:[[Orchidaceae]]<br>
:[[Tecophilaeaceae]]<br>
:[[Xanthorrhoeaceae]]<br>
:::[[Asphodelaceae]]<br>
:::[[Hemerocallidaceae]]<br>
[[Categoria:Magnoliophyta]]
00r5iiz6vpuzkc9ipfz29f6n2lx2bft
1941
0
26610
400402
2026-04-27T18:39:53Z
Fausta Samaritani
15085
annu 1941
400402
wikitext
text/x-wiki
U '''1941''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXL) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1920|1930|1940|1950|1960|1937|1938|1939|1940|1941|1942|1943|1944|1945}}
== Evenimenti ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1941 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]:<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
27thx3e4ak6kf8yqz7xufy69lgqsvtn
400411
400402
2026-04-27T19:21:34Z
Fausta Samaritani
15085
/* Prèmii Nobel 1941 50px */
400411
wikitext
text/x-wiki
U '''1941''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXL) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1920|1930|1940|1950|1960|1937|1938|1939|1940|1941|1942|1943|1944|1945}}
== Evenimenti ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1941 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: NO<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
7fuka30wseztdyxoc834n65voe9n2lf
400420
400411
2026-04-28T07:26:27Z
Fausta Samaritani
15085
file
400420
wikitext
text/x-wiki
U '''1941''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXLI) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1920|1930|1940|1950|1960|1937|1938|1939|1940|1941|1942|1943|1944|1945}}
== Evenimenti ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1941 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: NO<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
File:Rey Alfonso XIII de España, by Kaulak.jpg|<small>[[Alfonsu XIII di Spagna]] ([[Madrid]], [[17 di maghju]] [[1886]] – [[Roma]], [[28 di ferraghju]] 1941)</small>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
gvfcfjcqihq65jrvlbxt1eqwe8nik3q
1942
0
26611
400403
2026-04-27T18:41:50Z
Fausta Samaritani
15085
annu 1942
400403
wikitext
text/x-wiki
U '''1942''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXLII) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1920|1930|1940|1950|1960|1938|1939|1940|1941|1942|1943|1944|1945|1946}}
== Evenimenti ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1942 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]:<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
l69eedqoydh94j1quokt5bt4oi2luad
400410
400403
2026-04-27T19:20:47Z
Fausta Samaritani
15085
/* Evenimenti */ Nobel
400410
wikitext
text/x-wiki
U '''1942''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXLII) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1920|1930|1940|1950|1960|1938|1939|1940|1941|1942|1943|1944|1945|1946}}
== Evenimenti ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1942 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: NO<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
g1xajunyicgm1z8vg743q0yhjicjeph
400421
400410
2026-04-28T07:28:11Z
Fausta Samaritani
15085
file
400421
wikitext
text/x-wiki
U '''1942''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXLII) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1920|1930|1940|1950|1960|1938|1939|1940|1941|1942|1943|1944|1945|1946}}
== Evenimenti ==
[[File:Notre Mère L'Europe.jpg|thumb|250px|right|''Notre mère l'Europe'', 1942]]
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1942 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: NO<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
8quij7d5dip5uv9ynrjlnv1k6yli9pu
1943
0
26612
400404
2026-04-27T18:43:44Z
Fausta Samaritani
15085
annu 1943
400404
wikitext
text/x-wiki
U '''1943''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXLIII) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1920|1930|1940|1950|1960|1939|1940|1941|1942|1943|1944|1945|1946|1947}}
== Evenimenti ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1943 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]:<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
5stb5xb8pxikis5xhhio3gb51i2k6bh
400409
400404
2026-04-27T19:19:28Z
Fausta Samaritani
15085
/* Evenimenti */ Nobel
400409
wikitext
text/x-wiki
U '''1943''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXLIII) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1920|1930|1940|1950|1960|1939|1940|1941|1942|1943|1944|1945|1946|1947}}
== Evenimenti ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1943 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: [[Carl Peter Henrik Dam]], [[Edward Adelbert Doisy]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: [[Otto Stern]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: [[George de Hevesy]]<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
qpcmh847viftgs3x0zkug4hzt8rqqyr
400422
400409
2026-04-28T07:29:47Z
Fausta Samaritani
15085
file
400422
wikitext
text/x-wiki
U '''1943''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXLIII) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1920|1930|1940|1950|1960|1939|1940|1941|1942|1943|1944|1945|1946|1947}}
== Evenimenti ==
[[File:Bundesarchiv Bild 101I-027-1481-30, Marseille, Zerstörung des alten Hafenviertels.jpg|thumb|250px|right|[[Marseglia]], [[Ferraghju]] 1943]]
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1943 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: NO<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: [[Carl Peter Henrik Dam]], [[Edward Adelbert Doisy]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: [[Otto Stern]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: [[George de Hevesy]]<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
su8rt7hq5l20in0tyd6o3dkcwek0437
1944
0
26613
400405
2026-04-27T18:45:36Z
Fausta Samaritani
15085
annu 1944
400405
wikitext
text/x-wiki
U '''1944''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXLIV) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1920|1930|1940|1950|1960|1940|1941|1942|1943|1944|1945|1946|1947|1948}}
== Evenimenti ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1944 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]:<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
peaj80tblcxxrjeghlj1ljsmlfpc77s
400408
400405
2026-04-27T19:14:04Z
Fausta Samaritani
15085
/* Evenimenti */ Nobel
400408
wikitext
text/x-wiki
U '''1944''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXLIV) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1920|1930|1940|1950|1960|1940|1941|1942|1943|1944|1945|1946|1947|1948}}
== Evenimenti ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1944 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: [[Croce Rossa Internazionale]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: [[Johannes V. Jensen]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: [[Joseph Erlanger]], [[Herbert Spencer Gasser]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: [[Isidor Isaac Rabi]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: [[Otto Hahn]]<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
8mxr1fmyw775uu5dswuk7kdit84a6zc
1945
0
26614
400406
2026-04-27T18:46:58Z
Fausta Samaritani
15085
annu 1945
400406
wikitext
text/x-wiki
U '''1945''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXLV) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1920|1930|1940|1950|1960|1941|1942|1943|1944|1945|1946|1947|1948|1949}}
== Evenimenti ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1945 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]:<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
9rdi0p1gaydp7x37ph6u4x6wwiqf94z
400407
400406
2026-04-27T19:11:42Z
Fausta Samaritani
15085
/* Evenimenti */ Nobel
400407
wikitext
text/x-wiki
U '''1945''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXLV) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1920|1930|1940|1950|1960|1941|1942|1943|1944|1945|1946|1947|1948|1949}}
== Evenimenti ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1945 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]: [[Cordell Hull]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]: [[Gabriela Mistral]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]: [[Alexander Fleming]], [[Ernst Chain]], [[Howard Florey]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]: [[Wolfgang Pauli]]<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]: [[Artturi Ilmari Virtanen]]<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
fbb63haopm8vvxcqzwv6edk84gpyztl
Categoria:Haloragaceae
14
26615
400416
2026-04-28T07:13:14Z
Fausta Samaritani
15085
Categoria
400416
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria Saxifragales]]
45iemjcbt17t1pjnm7fyb4ap7k4pynz
400417
400416
2026-04-28T07:14:00Z
Fausta Samaritani
15085
400417
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Saxifragales]]
4vtuyqbw8w7nhbv6y1p1svqaesi4vlv
Haloragaceae
0
26616
400418
2026-04-28T07:19:24Z
Fausta Samaritani
15085
pagina
400418
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di e '''Haloragaceae'''.
;M
[[Myriophyllum alterniflorum]]<br>
[[Myriophyllum aquaticum]]<br>
[[Myriophyllum spicatum]]<br>
[[Categoria:Haloragaceae]]
dsdgdxmpuyko8362l20flpxvuzpfn02
400419
400418
2026-04-28T07:24:13Z
Fausta Samaritani
15085
file
400419
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di e '''Haloragaceae'''.
[[File:Gonocarpus tetragynus (5094566047).jpg|thumb|250px|right|''[[Gonocarpus tetragynus]]'']]
;M
[[Myriophyllum alterniflorum]]<br>
[[Myriophyllum aquaticum]]<br>
[[Myriophyllum spicatum]]<br>
[[Categoria:Haloragaceae]]
c4rnnyz9gh0dn4438df89scidejkmfp