Wikipedia
cowiki
https://co.wikipedia.org/wiki/Pagina_maestra
MediaWiki 1.47.0-wmf.6
first-letter
Media
Speciale
Discussione
Utente
Discussioni utente
Wikipedia
Discussioni Wikipedia
File
Discussioni file
MediaWiki
Discussioni MediaWiki
Template
Discussioni template
Aiuto
Discussioni aiuto
Categoria
Discussioni categoria
TimedText
TimedText talk
Modulo
Discussioni modulo
Evento
Discussioni evento
Brandonu
0
1123
403697
331730
2026-06-15T21:48:34Z
Fausta Samaritani
15085
403697
wikitext
text/x-wiki
[[File:Brandona (Corsica).JPG|left|250px|thumb|Brandona in a muntagna corsa]]
[[File:Canary Spring, Yellowstone National Park - 49206756772.jpg|right|250px|thumb|I brandona (Yellowstone National Park)]]
U '''Brandonu''' (o [[brandone]]) hè una furmazioni di [[ghjacciu]] chì hè ussirvata à spessu d'[[inguernu]] annantu à i tetti o annantu à i chjappona. I brandona si formani quand'è a [[nevi]] sdrughji eppò subitu dopu ci hè una calata di temperaturi chì faci chì cotra dinò. U brandonu hè ancu chjamatu u [[scanciolu]].
== Citazioni ==
Accadi à volti chì u brandonu fussi mintuvatu in a cultura è in a litteratura corsa. Par asempiu:
* in a sprissioni: ''Hè ghjacciatu chì pari un brandonu'' (Dizziunariu ''U Muntesu'')
* in u rumanzu cortu [[Un pezzu di petra nera]] d'[[Anghjulu Canarelli]]: ''L’inguernu vistia a muntagna da [[Cintu]] à [[Cagna]]. Stracciona di [[nivi]] è brandona di ghjacciu si puniani è s’appiccaiani da par tuttu.''
== Rifarenzi ==
* Ciavatti, Petru (dir. redazzioni) Dizziunariu ''U Muntese'', 1984, Albiana
[[Categoria:Geologia]]
du6l92lfe33s73hi2syy486qsz46bna
Listincu
0
1136
403676
389030
2026-06-15T20:10:34Z
Fausta Samaritani
15085
403676
wikitext
text/x-wiki
{| align="right" rules="all" cellpadding="3" cellspacing="0" border="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; background-color: #CCFFCC"
! colspan="3" style="background:#66CC66" |
{| style="background:#66CC66" align="center" width="100%"
| padding=0px|
! style="background:#66CC66" width="100%" |<span style="color:white; font-size:large;">'''U listincu'''</span>
| padding=0px|
|}
|-----
| colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Pistacia lentiscus Sardinia LM.jpg|300px]]
|-----
! colspan=2 align="center" cellpadding="0" | <span style="color:black; font-size:x-small;">Pistacia lentiscus</span>
|-----
! colspan=2 bgcolor="lightgreen" | [[Classificazioni scentifica]]
|-----
| Regnu
| ''[[Plantae]]''
|-----
| Divisioni
| ''[[Magnoliophyta]]''
|-----
| Classa
| ''[[Magnoliopsida]]''
|-----
| Ordini
| ''[[Sapindales]]''
|-----
| Famiglia
| ''[[Rosaceae]]''
|-----
| Genaru
| ''[[Pistacia]]''
|-----
| align="center" bgcolor="lightgreen" colspan="2" | [[Nomu binuminali]]
|-----
| align="center" colspan="2" |''Pistacia lentiscus''<br /><span style="color:black; font-size:x-small;"> [[Linnaeus]], 1753</span>
|-----
| align="center" colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[Image:Pistacia lentiscus g3.jpg|250px|U listincu]]
|-----
|}
U '''listincu''' (o [[lustincu]]) ([[Pistacia lentiscus]]) hè un [[arburettu]] chì faci parti di a famiglia di l'[[Anacardiaceae]].
==Discrizzioni==
U listincu hè altu trè o quattru metri. Fiurisci da [[marzu]] à [[aprili]].
=== In Corsica ===
U listincu, com'è a [[scopa]], l'[[arbitru]] o a [[ghjinestra]], hè una pianta cumuna è tipica di a [[machja]] corsa.
==Tassunumia==
Parechji sinonimi di [[Pistacia lentiscus]] sò:
* ''Pistacia brevifolia''
* ''Pistacia chia''
* ''Pistacia gummifera''
* ''Pistacia narbonensis''
==Usi==
===L'oliu===
L'oliu hè sempri statu ottinutu in i rigioni di u Mediterraniu, à parta da l'[[ugliastru]], eppo dopu, à parta da a variità cultivata: l'[[alivu]]. Ma in i tempi, si facia dinò, in [[Corsica]] com'è in [[Sardegna]], un oliu di listincu. Si cugliia i picculi bachi di u listincu è si mittiani in una sporta. Dopu à a racolta, 'ssi bacareddi sò missi, beddi sparti, in un locu apartu duranti trè o quattru ghjorna. À u capu di qualchì ghjornu, i baghi perdini un pocu di a so acqua è diventani vizzi. Dopu si cacciani i vetti è i casci. Si caccia dinò a pula chì hè attaccata à i bachi. Dopu i bachi chì fermani si mettini in acqua è si facini bodda in una paghjola duranti una meza ora. Tandu si pò veda un dipositu niricciu annantu à i lati di a paghjola. È i graneddi diventani giaddi chjari. Si caccia dopu a sciuma da i graneddi chì sò diventati gonfii. Eppo i graneddi sò sfracicati.À la fini, s'otteni un oliu di culori verdi. 'Ssu oliu si pò cunsirvà duranti parechji anni, è ancu sin'à un dicenniu.
In u Maroccu, 'ssu oliu di listincu s'usava contra i brusgiaturi o par calmà u mal' di spinu. In casa, 'ssu oliu ghjuvava dinò par fà si u lumu. In parechji paesi di l'Africa di u Nordu è di l'urienti, l'oliu di listincu era mischiatu incù a pasta d'[[amandual|amanduli]] è a farina, par fabbricà speziu di [[buttirulu]]. In Sardegna, l'oliu di listincu si manghjava annantu à u [[pani biscottu]].
===L'oliu escinziali===
À i ghjorna d'oghji, incù u listincu, si faci un oliu escinziali. Hà un' azzioni annantu à a circulazione sanguigna è linfatica.
=== Legnu ===
U lignamu di u listincu hè apprizziatu par travagli d'[[intarsiatura]] grazia à u beddu culori rossu vinatu. In i tempi era imprudatu par pruducia [[carbonu]] vigitali è ancu oghji hè apprizziatu par alimintà i forra à legna di i pizzarii chì a so cumbustioni parmetti di righjunghja in tempi rapiti alti tampiraturi.
U listincu era usatu à spessu in Corsica par fà i sporti, com'è a [[murta]] o a [[vetriccia]]. Si taglia à luna nova.<ref>Simonpoli (1982).</ref>
=== Resina ===
[[File:Mastic.jpg|thumb|U masticu, vali à dì a resina di u listincu.]]
A resina di u listincu hè ditta ''masticu di Chio'' è in parechji lingui hè disignata incù u terminu di [[masticu]]. Di culori giaddu, era usata in i tempi com'è ''[[Gomma da masticà|chewing gum]]'' ancu par a so azzioni benefica annantu à u cavu urali (purificanti di l'alitu).
In [[Chio (isula)|Chio]], chì hè u locu di pruduzzioni di a resina d'ottima qualità, hè pruduttu un licori arumaticu dirivatu da a resina, incù funzioni dighjistivi, moltu apprizziatu: u "[[Mastika (licore)|Mastika]]".
A resina si pò ottena pratichendu incisioni annantu à u fustu è annantu à i rami in cori d'istatina. Dopu si lava par eliminà l'impurità è si cunserva dopu à assiccamentu in cuntinidori di legnu.
==Lessicu==
U listincu hè ancu chjamatu u ''lustincu'' o a ''lustinca,'' è ''sundaru'' in Capicorsu.<ref>Simonpoli (1982).</ref>
==Noti==
<references/>
== Bibliugrafia ==
* [http://www.culturecommunication.gouv.fr/content/download/42396/338526/version/1/file/Ethno_Simonpoli_1982_072a.pdf Paulu Simonpoli, ''E piante salvatiche - Cunniscenze è usi'', 1982, Parcu Naturale di Corsica]
* Mai, B.T., Girard M., De Lanfranchi, F. (2005), ''U listincu: un "alivu" sminticatu ?'', Stantari, pagine 41-46 (in francesu)
==Da veda dinò==
* l'[[arburetti di Corsica]]
*[[Amandulu]]
*[[Amarascu]]
*[[Baracucca]]
== Liami ==
* [http://www.senzamete.com/schede/lentisco.htm U listincu (in talianu)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060509022649/http://www.senzamete.com/schede/lentisco.htm |date=2006-05-09 }}
* [http://www.corsicamessageri.org/mimoriavvene/pharma/nomen/histo.htm?d=ph_lent_c U listincu]
[[Categoria:Rosaceae]]
[[Categoria:Arburetti di Corsica]]
[[Categoria:Flora di Corsica]]
6x7wk6om0eulburg32ianbka0t10eqm
Sundgau
0
1503
403704
393520
2026-06-15T22:12:35Z
Fausta Samaritani
15085
file
403704
wikitext
text/x-wiki
{| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" align="right"
|-----
! colspan="2" bgcolor="#66CCFF" | Paesu di u Sundgau
|-----
| colspan="2" align="center" |
|-----
! colspan="2" bgcolor="#66CCFF" | Infurmazioni
|-----
| Capitale : || Altkirch
|-----
| Spaziu : || 663 Km²
|-----
| Cantoni || 4
|-----
| Cumune || 112
|}
[[File:Lutter-vue aerienne.jpg|thumb|250px|left|Lutter]]
[[Image:Canal_1.jpg|thumb|right|200px|Canal di u Renu in Sundgau]]
U '''Sundgau''' hè a parte sudda di l'[[Alsazia]] trà Mulhouse e a Svizzera. Pudemu traduce Sundgau per 'Cuntea di meziornu'. A Capitale hè [[Altkirch]]. ''(5386 abitanti)''
U principale fiume hè l'Ill e a surgente hè in Winkel, vicinu à a Svizzera.
E principale cità sò Dannemarie, Hirsingue, Ferrette (Cità medievale chì avìa a so cuntea - ''Cuntea di Ferrette''). Pudemu vede in questa cità u castellu di Ferrette, altu di 612 m.
==Organizazione==
U Paesu cumporta 112 cumune scumparte in 8 cumunità di cumune pè prumove u turismu e l'ecunumìa:
[[Image:CartaSundgau.jpg|thumb|left|200px|Carta di Sundgau]]
a cumunità di cumune di A Porta d'[[Alsazia]] (Capitale Dannemarie)
a cumunità di cumune di Giura alsazianu (Capitale Ferrette)
a cumunità di cumune d'[[Altkirch]] e u so paesu (Capitale [[Altkirch]])
a cumunità di cumune di a Largue (Capitale Seppois-le-Bas)
a cumunità di cumune di Hirsingue (Capitale Hirsingue)
a cumunità di cumune di l'Ill e Gersbach (Capitale Waldighofen)
a cumunità di cumune di u settore d'Illfurth (Capitale Illfurth)
a cumunità di cumune di a valle di Hundsbach (ùn ci hè micca capitale)
== Ligami ==
* [http://www.promsundgau.com/ Promsundgau Situ nantu à u Sundgau] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190402195408/http://www.promsundgau.com/ |date=2019-04-02 }}
* [http://www.altkirch.net/ Situ nantu à a cìta di Altkirch] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200929030257/http://www.altkirch.net/ |date=2020-09-29 }}
[[:commons:Category:Sunday]]
[[Categoria:Alsazia]]
0fx1lqn0edpdfadth1g0qp9gqauwrh8
11 di ghjugnu
0
1712
403716
391420
2026-06-15T22:28:09Z
Mistico Dois
16475
403716
wikitext
text/x-wiki
{{ghjugnu}}
L' '''11 di ghjugnu''' hè u 162esimu ghjornu (u 163esimu ghjornu s'è l'annata hè bisesta) di u calendariu gregorianu.
== Evenimenti ==
== Nascite ==
* [[Alex Kendrick]]
== Morte ==
* [[2026]]: [[David Hockney]], pittore è futògrafu britannicu
== Celebrazione ==
=== Feste ===
=== I Santi ===
Santu '''Barnabà'''.
'''Barnabà''' hè statu unu di i primi Ghjudei à crede in a divinità di Cristu. Un' face micca parte di i dodeci apostuli chì anu seguitatu à Ghjesù, ma a Chjesa u cunsidereghja cum'è tale. Era u cuginu di San Marcu, l'amicu è cumpagnu di San Paulu.
Barnabà è Paulu sò partuti inseme per insignà u Vangellu. Sò andati in Antiocca, in Cipru, in l'Asia minore. Dopu à cinque o sei anni, si sò cuntrastati è separati. Barnabà hè riturnatu in Cipru per campà cù quelli ch'ellu avia cunvertitu. Custì, secondu a tradizione, serebbi mortu marturiatu. Da tandu hè u Santu Patrone di l'isula.
L'Atti di l'Apostuli contanu chì quandu Barnabà è Paulu evangelizavanu a cità di Listra, anu trovu un omu chì avia campatu à pusà, essendu infermu di nascita. Paulu u fissò in l'ochji è disse: "alzati è viaghja", è quellu si hè alzatu è hà viaghjatu. A folla maravigliata si hè detta chì i dii eranu falati nantu à a Terra. A' Barnabà, chì avia una bella prestanza, l'anu pigliatu per Giove, à Paulu per Mercuriu. E' l'anu accumpagnati cù fascie è ghirlande, vulendu fà sacrifizii. Ma quelli, stracciendu i so panni, anu dettu: "Fighjate chì simu omi cumè voi, sottuposti à listesse passioni. Abbandunate tutte isse cose vane è cunvertitevi à u Diu veru, quellu chì hà fattu u celu, a terra è u mare".
Tandu, ghjunsenu i Ghjudei di Antiocca è Icconiu, si piglionu à Paulu, u striscinonu for di cità, u piglionu à petrate, è u lascionu credendulu mortu. U lindunmane, Paulu hè affaccatu in cità, hà ritrovu à Barnabà è sò partuti inseme.
Etimolugia: da l'ebreu "bar" (figliolu) è "naba" (cunsulazione).
Nomi: Barnabà, Barnabas, Barnabe, Barnabé, Barnabé, Barnaby, Varnava.
Paesi è cità: Cipru.
Litteratura: Dickens: "Barnaby Rudge".[https://adecec.net/adecec/santi/06-ghjugnu.php]
== In Corsica ==
== Ligami ==
* [http://adecec.net/almanaccu2006.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422085036/http://adecec.net/almanaccu2006.pdf |date=2006-04-22 }} L'almanaccu 2006 di l'[[Adecec]]]
{{mesi}}
[[Categoria:Ghjornu di l'annu]]
[[Categoria:ghjugnu]]
m4iaa7fe8ueh74fizd1erq4l9jl9dds
9 di lugliu
0
1740
403713
402360
2026-06-15T22:25:54Z
Mistico Dois
16475
403713
wikitext
text/x-wiki
{{lugliu}}
U '''9 di lugliu''' hè u 190esimu ghjornu (u 191esimu ghjornu s'è l'annata hè bisesta) di u calendariu gregorianu.
== Evenimenti ==
== Nascite ==
* [[1937]]: [[David Hockney]], pittore è futògrafu britannicu
* [[1999]]: [[Claire Corlett]], attrice canadiana.
== Morte ==
== Celebrazione ==
=== Feste ===
=== I Santi ===
;A [[Beata Amandina]].
Paulina Jeuris era nata u [[28 di dicembre]] di u [[1872]], in Belgica, à Herk-la-Ville.<br>
Era entrata in a Cungregazione di e [[Franciscane Missiunarie di Maria]], cù u nome di Amandina. E' po, era partuta pè a [[China]]. I Chinesi a chjamavanu "A Vergine europea chì ride sempre".<br>
''Amandina'' avia sceltu un gattivu mumentu per andà in issu paese. A China venia di perde a guerra contru à u [[Giappone]], aiutatu da e nazioni occidentale è, in e pruvincie di u Nordu, era natu un muvimentu patrioticu, quellu di i [[Bozzer]], incuraggitu da a Corte di [[Pecchinu]].<br>
In Pecchinu, i Bozzer accampanu e legazione europee è tombanu l'imbasciadore alemanu. In u [[1900]], occupanu e cuncessioni europee di [[Tien Sin]].<br>
Ne sò scacciati u 17 di lugliu è Pecchinu hè occupatu u [[13 d'aostu]], mentre ch'ella ghjunghje una truppa internaziunale ma, per Amandina, era troppu tardi. U 9 di lugliu, era stata massacrata cù duie altre sore, Adulfina, una Olandese, è Ermina, una Francese.<br>
Etimolugia: da u lat. "amandus" (chì deve esse tenutu caru).
Nomi: Amance, Amand, Amanda, Amandina, Amandine, Amelinda, Manda, Mandy.[https://adecec.net/adecec/santi/07-lugliu.php]
== In Corsica ==
== Ligami ==
- [http://adecec.net/almanaccu2006.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422085036/http://adecec.net/almanaccu2006.pdf |date=2006-04-22 }} L'almanaccu 2006 di l'Adecec.<br>
{{mesi}}
[[Categoria:Ghjornu di l'annu]]
[[Categoria:Lugliu]]
do8r12gicxn7x3cw6idm5iqlet13ohe
13 di dicembre
0
1896
403628
397002
2026-06-15T15:59:39Z
Fausta Samaritani
15085
403628
wikitext
text/x-wiki
{{decembre}}
U '''13 di dicembre''' hè u 347esimu [[ghjornu]] (u 348esimu ghjornu s'è l'annata hè bisesta) di u calendariu gregorianu.
== Evenimenti ==
== Nascite ==
- [[1886]] - [[Diego Rivera]], pittore è muralista messicanu.
== Morte ==
- [[2016]] - [[Alan Thicke]], attore canadianu.<br>
== Celebrazione ==
=== Feste ===
=== I Santi ===
:'''[[Santa Lucia]]'''
'''Lucia''' era una vergine siciliana, marturiata in Siracusa versu l'annu 290.
A legenda conta ch'ella hè stata dinunziata cum'è Cristiana da un giuvanottu chì si ne era innamuratu è ghjera statu rispintu. Hè stata cundannata à fà a vita di e prustitute ma, quand'elli a volsenu purtà in una casa, restò ferma cum'è una culonna è mancu dui boi l'anu pussuta move. Anu pruvatu à brusgialla ma e fiare si alluntanavanu. In fine, l'anu scannata.
Avia dettu à u ghjudice: "Tù rispetta a vuluntà di i to patroni, éiu rispettu quella di u mio Diu; tù trema davanti à i to principi, eiu ùn temu chè u mio Diu; tù , i to principi ùn li voli dispiace, eiu u mio Diu ùn u vogliu offende. Fà dunque ciò chì ti pare è piace, eiu feraghju ciò chì serà utile pè u salvamentu di l'anima meia".
Una altra legenda dice chì, per fassi goffa, si sradicò l'ochji è i mandò, nantu à un piattu, à u so innamuratu, ma a Vergine[[Maria]] i li rese più belli è più lucenti.
A salma di Santa Lucia hè stata purtata da Siracusa in [[Custantinopuli]] è da Custantinopuli in [[Venezia]].
Etimolugia è nomi: Cf Lucca (18 uttobri).- In u 1981, in Corsica, Lucia venia à u dodecesimi rangu di i nomi feminili. Era quellu di 12 donne nantu à 1000.
Paesi è cità: Siracusa. In Corsica: Bucugnanu, Azzana, Talasani, Chera, u Viscuvatu, Santa Lucia di Mercuriu, Santa Lucia di Moriani, Santa Lucia di Tallà, Santa Lucia di Portivechju. A' u Medievu, Santa Lucia avia 29 chjese è ghjè sempre stata cum'è in Roma, a Santa Patrona di parechje cunfraterne.
Prutezzione: Sinu à a riforma greguriana di u calindariu, a festa di Santa Lucia era u 27 dicembre è currispundia à u sulstiziu d'invernu, quandu i ghjorni riprincipianu à cresce, quandu a luce rivene. Da u 1584, u pruverbiu francese : "à la Sainte Luce, les jours avancent d'un saut de puce" ùn hè dunque più valevule. Per via di a currispundenza cù u sulstiziu, dunque di u nome, Santa Lucia avia a riputazione di guarì l'ochji malati. Ancu oghje si sente dì: "chì San Lucia ci cunservi a vista".- In Parigi, Lucia hè a santa patrona di i sartori.[https://adecec.net/adecec/santi/12-dicembre.php]
== In Corsica ==
== Ligami ==
* [http://adecec.net/almanaccu2006.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060422085036/http://adecec.net/almanaccu2006.pdf |date=2006-04-22 }} L'almanaccu 2006 di l'[[Adecec]]]
{{mesi}}
[[Categoria:Ghjornu di l'annu]]
[[Categoria:Decembre]]
[[Categoria:Dicembri]]
ngbamxeo0zk80eh572yl2emwkodixjj
Bilia
0
2614
403672
331696
2026-06-15T19:47:26Z
Fausta Samaritani
15085
403672
wikitext
text/x-wiki
'''Bilia'''
'''Bilia''' hè una [[cumuna]] di u [[dipartimentu]] di a [[Corsica]] suttana.
{{cumuna|cumuna=Bilia
| statu=[[Francia]]
| rigioni=[[Corsica]]
| dipartimentu=[[Corsica suttana]]
| circundariu=
| cantonu=
| insee=[[2A038]]
| cp=[[20100]]
| merri=
| intercomm=
| longitudina=
| latitudina=
| alt=
| superficia=
| pop=[[40]]
| dinsità=
}}
[[File:2A038-Bilia-Sols.png|thumb|250px|right|Bilia]]
== Giugrafia ==
== Storia ==
== Merri ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Cumuna di Corsica Suttana}}
[[Categoria:Cumuna di Corsica suttana]]
[[Categoria:Cumuna di Corsica]]
on10x1ykte2uav1bnswd29yd32t4v6o
Campu
0
2619
403673
370121
2026-06-15T19:49:42Z
Fausta Samaritani
15085
file
403673
wikitext
text/x-wiki
'''Campu''' hè una [[cumuna]] di u [[dipartimentu]] di a [[Corsica]] suttana.
{{cumuna|cumuna=Campu
| statu=[[Francia]]
| rigioni=[[Corsica]]
| dipartimentu=[[Corsica suttana]]
| circundariu=[[Aiacciu]]
| cantonu=[[Taravu-Ornanu]]
| insee=[[2A056]]
| cp=[[20142]]
| merri=Daniel Antona
| intercomm=[[Ornanu (pieve)|Pieve di l'Ornanu]]
| longitudina=41° 53′ 32″ nordu
| latitudina=9° 00′ 18″ levente
| alt=min. 493m, mass. 1118m
| superficia=330
| pop=[[77]]
| dinsità=33
}}
[[File:2A056-Campo-Sols.png|thumb|250px|right|Campu]]
== Giugrafia ==
== Storia ==
== Merri ==
I merri di Campu sò stati:
{|
|- bgcolor="#abcdef"
| [[1881]]-[[1888]] || Antonu Dumenicu Canavaggio
|- bgcolor="#abcdef"
| [[1888]]-[[1896]] || Antonu Prunetti
|- bgcolor="#abcdef"
| [[1900]]-[[1904]] || Ghjuvanni Santu Santi
|- bgcolor="#abcdef"
| [[1904]]-[[1912]] || Francescu Prunetti
|- bgcolor="#abcdef"
| [[1912]]-[[1925]] || Ghjuliu Canavaggio (Tinenti)
|- bgcolor="#abcdef"
| [[1925]]-[[1929]] || Ghjuliu Canavaggio
|- bgcolor="#abcdef"
| [[1929]]-[[1935]] || Francescu Antonu Santi
|- bgcolor="#abcdef"
| [[1935]]-[[1943]] || Lavisu Santi
|- bgcolor="#abcdef"
| [[1943]]-[[1953]] || Petru Bianchi
|- bgcolor="#abcdef"
| [[1953]]-[[1965]] || Ghjuvanni Campi
|- bgcolor="#abcdef"
| [[1965]] || Antonu Prunetti De la Vadina
|- bgcolor="#abcdef"
| [[2014]]-[[2020]] || Daniel Antona
|}
== Rifarenzi ==
* Peretti, Petru Paulu, ''Campu'', 1966
== Liami ==
{{Cumuna di Corsica Suttana}}
[[Categoria:Cumuna di Corsica suttana]]
[[Categoria:Cumuna di Corsica]]
4kn4dmjrz9hjfjto694idw1q8t5r1fw
Cannelle
0
2620
403707
349101
2026-06-15T22:20:56Z
Fausta Samaritani
15085
file
403707
wikitext
text/x-wiki
'''Cannelle''' (ò '''E Cannelle''') hè una [[cumuna]] di u [[dipartimentu]] di a [[Corsica]] suttana.
{{cumuna|cumuna=Cannelle
| statu=[[Francia]]
| rigioni=[[Corsica]]
| dipartimentu=[[Corsica suttana]]
| circundariu=
| cantonu=
| insee=[[2A060]]
| cp=[[20151]]
| merri=
| intercomm=
| longitudina=
| latitudina=
| alt=
| superficia=
| pop=[[32]]
| dinsità=
}}
[[File:La fontaine du XIX ème (6218229027).jpg|thumb|250px|right|Cannelle, a funtana]]
== Giugrafia ==
== Storia ==
== Merri ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Cumuna di Corsica Suttana}}
[[Categoria:Cumuna di Corsica suttana]]
[[Categoria:Cumuna di Corsica]]
kmcn35uz3jdx4415jxrvrm4vdnrjrok
Aregnu
0
2730
403689
363387
2026-06-15T21:07:35Z
Fausta Samaritani
15085
file
403689
wikitext
text/x-wiki
'''Aregnu''' hè una [[cumuna]] di u [[dipartimentu]] di a [[Corsica]] suprana.
{{cumuna suprana|cumuna=Aregnu
[[Image:Aregno E1aJPG.jpg|200 px]]
| statu=Francia
| regione=Corsica
| dipartimentu=Corsica suprana
| circundariu=Calvi
| cantone=Belgudè
| insee=2B020
| cp=20220
| merre=
| lungitudine=8° 53' 42"
| latitudine=42° 34' 55"
| alt med=210
| alt min=0
| alt max=326
| sup ett=930
| sup km²=9,3
| pupulazione=567
| annu=1999
| densità=60
}}
[[File:Aregno foire Amandula figurants en tenue d'apparat ancestrale.jpg|thumb|250px|none|Fiera d'Aregnu]]
== Geografia ==
== Storia ==
== Merre ==
Claudiu Imperiali
== Monumenti ==
A Chjesa di a Trinità
== Citazione ==
Aregnu hè statu mintuvatu qualchì volta in a [[cultura]] è a [[litteratura]] [[Corsica|corsa]]. Per esempiu:
* in u [[pruverbii corsi|pruverbiu]]: ''Chì và in Aregnu resta pregna.''
== Referenze ==
== Ligami ==
== Da vede dinù ==
* a [[festa di Sant'Antone Abbate]]
{{Cumuna di Corsica Suprana}}
[[Categoria:Cumuna di Corsica suprana]]
[[Categoria:Cumuna di Corsica]]
89wwqzasaiip0jnck9mfn4f0ookbmxx
Allium ampeloprasum
0
3191
403682
370261
2026-06-15T20:42:20Z
Fausta Samaritani
15085
403682
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox_begin | color = lightgreen | name = Allium ampeloprasum}}
{{Taxobox_image | image = [[File:A.ampeloprasum 1.jpg|250px|Allium ampeloprasum]] |caption = ''Allium ampeloprasum''}}
{{Taxobox_begin_placement | color = lightgreen }}
{{Taxobox_regnum_entry | taxon = [[Plantae]]}}
{{Taxobox_divisio_entry | taxon = [[Magnoliophyta]]}}
{{Taxobox_classis_entry | taxon = [[Liliopsida]]}}
{{Taxobox_ordo_entry | taxon = [[Liliales]]}}
{{Taxobox_familia_entry | taxon = [[Liliaceae]]}}
{{Taxobox_genus_entry | taxon = [[Allium]]}}
{{Taxobox species entry | taxon = '''''ampeloprasum'''''}}
{{Taxobox_end_placement}}
{{Taxobox_section_binomial_botany | color = lightgreen| binomial_name = Allium ampeloprasum| author = L.}}
{{Taxobox_end}}
[[File:Allium ampeloprasum MHNT.BOT.2006.46.12.jpg|thumb|''Allium ampeloprasum'']]
'''Allium ampeloprasum''' hè una [[pianta]] chì face partita di a famiglia di e [[Liliaceae]].
== Descrizzione ==
== Lucalisazione ==
== Referenze ==
== Ligami ==
{{Liliaceae}}
[[Categoria:Liliaceae]]
9qv12ld8wo3l10fayprj723xlqn265u
Allium acutiflorum
0
3195
403681
370264
2026-06-15T20:38:56Z
Fausta Samaritani
15085
403681
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox_begin | color = lightgreen | name = Allium acutiflorum}}
{{Taxobox_image | image = [[File:Ail aigu.jpg|250px|Allium acutiflorum]] |caption = ''Allium acutiflorum''}}
{{Taxobox_begin_placement | color = lightgreen }}
{{Taxobox_regnum_entry | taxon = [[Plantae]]}}
{{Taxobox_divisio_entry | taxon = [[Magnoliophyta]]}}
{{Taxobox_classis_entry | taxon = [[Liliopsida]]}}
{{Taxobox_ordo_entry | taxon = [[Liliales]]}}
{{Taxobox_familia_entry | taxon = [[Liliaceae]]}}
{{Taxobox_genus_entry | taxon = [[Allium]]}}
{{Taxobox species entry | taxon = '''''acutiflorum'''''}}
{{Taxobox_end_placement}}
{{Taxobox_section_binomial_botany | color = lightgreen| binomial_name = Allium acutiflorum| author = Loisel}}
{{Taxobox_end}}
'''Allium acutiflorum''' hè una [[pianta]] chì face partita di a famiglia di e [[Liliaceae]].
== Descrizzione ==
== Lucalisazione ==
== Referenze ==
== Ligami ==
{{Liliaceae}}
[[Categoria:Liliaceae]]
3t3rf8uadob2qefpezx1anvxk4xr31u
Allium massaessylum
0
3199
403683
370268
2026-06-15T20:45:47Z
Fausta Samaritani
15085
403683
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox_begin | color = lightgreen | name = Allium massaessylum}}
{{Taxobox_image | image = [[File:0maestra.jpg|250px|Allium massaessylum]] |caption = ''Allium massaessylum''}}
{{Taxobox_begin_placement | color = lightgreen }}
{{Taxobox_regnum_entry | taxon = [[Plantae]]}}
{{Taxobox_divisio_entry | taxon = [[Magnoliophyta]]}}
{{Taxobox_classis_entry | taxon = [[Liliopsida]]}}
{{Taxobox_ordo_entry | taxon = [[Liliales]]}}
{{Taxobox_familia_entry | taxon = [[Liliaceae]]}}
{{Taxobox_genus_entry | taxon = [[Allium]]}}
{{Taxobox species entry | taxon = '''''massaessylum'''''}}
{{Taxobox_end_placement}}
{{Taxobox_section_binomial_botany | color = lightgreen| binomial_name = Allium massaessylum| author = Batt. et Trabut}}
{{Taxobox_end}}
'''Allium massaessylum''' hè una [[pianta]] chì face partita di a famiglia di e [[Liliaceae]].
== Descrizzione ==
== Lucalisazione ==
== Referenze ==
== Ligami ==
{{Liliaceae}}
[[Categoria:Liliaceae]]
t8rpjm9dghp2v57gcttguqx6dywtu2r
Allium polyanthum
0
3206
403684
370275
2026-06-15T20:47:41Z
Fausta Samaritani
15085
403684
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox_begin | color = lightgreen | name = Allium polyanthum}}
{{Taxobox_image | image = [[File:Allium-poly3-detail.jpg|250px|Allium polyanthum]] |caption = ''Allium polyanthum''}}
{{Taxobox_begin_placement | color = lightgreen }}
{{Taxobox_regnum_entry | taxon = [[Plantae]]}}
{{Taxobox_divisio_entry | taxon = [[Magnoliophyta]]}}
{{Taxobox_classis_entry | taxon = [[Liliopsida]]}}
{{Taxobox_ordo_entry | taxon = [[Liliales]]}}
{{Taxobox_familia_entry | taxon = [[Liliaceae]]}}
{{Taxobox_genus_entry | taxon = [[Allium]]}}
{{Taxobox species entry | taxon = '''''polyanthum'''''}}
{{Taxobox_end_placement}}
{{Taxobox_section_binomial_botany | color = lightgreen| binomial_name = Allium polyanthum| author = Schultes è Schultes figl.}}
{{Taxobox_end}}
'''Allium polyanthum''' hè una [[pianta]] chì face partita di a famiglia di e [[Liliaceae]].
== Descrizzione ==
== Lucalisazione ==
== Referenze ==
== Ligami ==
{{Liliaceae}}
[[Categoria:Liliaceae]]
7lzoak5kcns24bmcrn1mjmydxu5dbiv
Allium scorzonerifolium
0
3211
403685
370280
2026-06-15T20:51:58Z
Fausta Samaritani
15085
403685
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox_begin | color = lightgreen | name = Allium scorzonerifolium}}
{{Taxobox_image | image = [[File:Allium senescens.jpg|250px|Allium scorzonerifolium]] |caption = ''Allium scorzonerifolium''}}
{{Taxobox_begin_placement | color = lightgreen }}
{{Taxobox_regnum_entry | taxon = [[Plantae]]}}
{{Taxobox_divisio_entry | taxon = [[Magnoliophyta]]}}
{{Taxobox_classis_entry | taxon = [[Liliopsida]]}}
{{Taxobox_ordo_entry | taxon = [[Liliales]]}}
{{Taxobox_familia_entry | taxon = [[Liliaceae]]}}
{{Taxobox_genus_entry | taxon = [[Allium]]}}
{{Taxobox species entry | taxon = '''''scorzonerifolium'''''}}
{{Taxobox_end_placement}}
{{Taxobox_section_binomial_botany | color = lightgreen| binomial_name = Allium scorzonerifolium| author = Desf. ex DC}}
{{Taxobox_end}}
'''Allium scorzonerifolium''' hè una [[pianta]] chì face partita di a famiglia di e [[Liliaceae]].
== Descrizzione ==
== Lucalisazione ==
== Referenze ==
== Ligami ==
{{Liliaceae}}
[[Categoria:Liliaceae]]
qtbzz8bnigxqa4zzo6ezqg6qmc98q95
Allium subvillosum
0
3214
403686
370283
2026-06-15T20:53:14Z
Fausta Samaritani
15085
403686
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox_begin | color = lightgreen | name = Allium subvillosum}}
{{Taxobox_image | image = [[File:Allium subvillosum kz08.jpg|250px|Allium subvillosum]] |caption = ''Allium subvillosum''}}
{{Taxobox_begin_placement | color = lightgreen }}
{{Taxobox_regnum_entry | taxon = [[Plantae]]}}
{{Taxobox_divisio_entry | taxon = [[Magnoliophyta]]}}
{{Taxobox_classis_entry | taxon = [[Liliopsida]]}}
{{Taxobox_ordo_entry | taxon = [[Liliales]]}}
{{Taxobox_familia_entry | taxon = [[Liliaceae]]}}
{{Taxobox_genus_entry | taxon = [[Allium]]}}
{{Taxobox species entry | taxon = '''''subvillosum'''''}}
{{Taxobox_end_placement}}
{{Taxobox_section_binomial_botany | color = lightgreen| binomial_name = Allium subvillosum| author = Salz. ex Schultes}}
{{Taxobox_end}}
'''Allium subvillosum''' hè una [[pianta]] chì face partita di a famiglia di e [[Liliaceae]].
== Descrizzione ==
== Lucalisazione ==
== Referenze ==
== Ligami ==
{{Liliaceae}}
[[Categoria:Liliaceae]]
lmktidssrl1psn0gs8efuzgk2i9dmg8
Allium victorialis
0
3217
403687
370285
2026-06-15T20:54:42Z
Fausta Samaritani
15085
403687
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox_begin | color = lightgreen | name = Allium victorialis}}
{{Taxobox_image | image = [[File:Allium victorialis 090705.jpg|250px|Allium victorialis]] |caption = ''Allium victorialis''}}
{{Taxobox_begin_placement | color = lightgreen }}
{{Taxobox_regnum_entry | taxon = [[Plantae]]}}
{{Taxobox_divisio_entry | taxon = [[Magnoliophyta]]}}
{{Taxobox_classis_entry | taxon = [[Liliopsida]]}}
{{Taxobox_ordo_entry | taxon = [[Liliales]]}}
{{Taxobox_familia_entry | taxon = [[Liliaceae]]}}
{{Taxobox_genus_entry | taxon = [[Allium]]}}
{{Taxobox species entry | taxon = '''''victorialis'''''}}
{{Taxobox_end_placement}}
{{Taxobox_section_binomial_botany | color = lightgreen| binomial_name = Allium victorialis| author = L.}}
{{Taxobox_end}}
[[File:Allium victorialis MHNT.BOT.2007.43.35.jpg|thumb|''Allium victorialis'']]
'''Allium victorialis''' hè una [[pianta]] chì face partita di a famiglia di e [[Liliaceae]].
== Descrizzione ==
== Lucalisazione ==
== Referenze ==
== Ligami ==
{{Liliaceae}}
[[Categoria:Liliaceae]]
aoyou80fcqa475nkdk83zb5r29y4vyo
Asparagus aphyllus
0
3227
403690
370293
2026-06-15T21:11:07Z
Fausta Samaritani
15085
file
403690
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox_begin | color = lightgreen | name = Asparagus aphyllus]]}}
{{Taxobox_image | image = [[File:Asparagus aphyllus flower.jpg|250px|Asparagus aphyllus]] |caption = ''Asparagus aphyllus''}}
{{Taxobox_begin_placement | color = lightgreen }}
{{Taxobox_regnum_entry | taxon = [[Plantae]]}}
{{Taxobox_divisio_entry | taxon = [[Magnoliophyta]]}}
{{Taxobox_classis_entry | taxon = [[Liliopsida]]}}
{{Taxobox_ordo_entry | taxon = [[Liliales]]}}
{{Taxobox_familia_entry | taxon = [[Liliaceae]]}}
{{Taxobox_genus_entry | taxon = [[Asparagus]]}}
{{Taxobox species entry | taxon = '''''aphyllus'''''}}
{{Taxobox_end_placement}}
{{Taxobox_section_binomial_botany | color = lightgreen| binomial_name = Asparagus aphyllus]]| author = L.}}
{{Taxobox_end}}
'''Asparagus aphyllus''' hè una [[pianta]] chì face partita di a famiglia di e [[Liliaceae]].
== Descrizzione ==
== Lucalisazione ==
== Referenze ==
== Ligami ==
{{Liliaceae}}
[[Categoria:Liliaceae]]
3gy3rs8xuifi7easi8pbtm719th2hdd
Asparagus stipularis
0
3229
403691
370295
2026-06-15T21:14:17Z
Fausta Samaritani
15085
file
403691
wikitext
text/x-wiki
{{Taxobox_begin | color = lightgreen | name = Asparagus stipularis]]}}
{{Taxobox_image | image = [[File:Asparagus horridus kz07.jpg|250px|Asparagus stipularis]] |caption = ''Asparagus stipularis''}}
{{Taxobox_begin_placement | color = lightgreen }}
{{Taxobox_regnum_entry | taxon = [[Plantae]]}}
{{Taxobox_divisio_entry | taxon = [[Magnoliophyta]]}}
{{Taxobox_classis_entry | taxon = [[Liliopsida]]}}
{{Taxobox_ordo_entry | taxon = [[Liliales]]}}
{{Taxobox_familia_entry | taxon = [[Liliaceae]]}}
{{Taxobox_genus_entry | taxon = [[Asparagus]]}}
{{Taxobox species entry | taxon = '''''stipularis'''''}}
{{Taxobox_end_placement}}
{{Taxobox_section_binomial_botany | color = lightgreen| binomial_name = Asparagus stipularis]]| author = Forsk l}}
{{Taxobox_end}}
'''Asparagus stipularis''', ò ''Asparagus horridus'', hè una [[pianta]] chì face partita di a famiglia di e [[Liliaceae]].
== Descrizzione ==
== Lucalisazione ==
== Referenze ==
== Ligami ==
{{Liliaceae}}
[[Categoria:Liliaceae]]
7s9zhha6syamp79581wsqmbuvfg9s6q
Canes Venatici
0
3502
403700
331840
2026-06-15T21:59:28Z
Fausta Samaritani
15085
file
403700
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Custellazione|
nome = Canes Venatici |
abbreviazione = CVn |
genitivu = Canum Venaticorum |
symbologia = |
RA = 13 |
dec= +40 |
areatotale = 465 |
arearangu = 38emu |
nomerustelle = 1 |
stellanome = [[Cor Caroli]] (α CVn) |
stellamagnitude = 2.90 |
meteore =
* [[Canes Venaticids]] |
vicinanza =
* [[Ursa Major]]
* [[Boötes]]
* [[Coma Berenices]] |
latmax = 90 |
latmin = 40 |
mese = Maghju |
note=}}
'''Canes Venatici''' hè una [[custellazione]].
== Caratteristiche ==
[[File:Bootes & Coma Berenices.gif]]
[[File:Sidney Hall - Urania's Mirror - Bootes, Canes Venatici, Coma Berenices, and Quadrans Muralis.jpg|right|350px|thumb|Bootes, Canes Venatici, Coma Berenices è Quadrans Muralis]]
== Ogetti celesti rimarchevuli ==
* [[M51]]
* [[M63]]
* [[M94]]
* [[M106]]
* [[M3]]
== Stelle ==
{{Listinu di custellazione}}
[[Categoria:Custellazione]]
h1zxr8jtadpaj1faasqc4p6ldckgwsw
Coma Berenices
0
3514
403678
332122
2026-06-15T20:22:31Z
Fausta Samaritani
15085
403678
wikitext
text/x-wiki
{{Infobox Custellazione|
nome = Coma Berenices |
abbreviazione = Com |
genitivu = Comae Berenices |
symbologia = capillera di [[Berenice]] |
RA = 12.76 |
dec= +21.83 |
areatotale = 386 |
arearangu = 42nd |
nomerustelle = 0 |
stellanome = [[Beta Comae Berenices|β Com]]|
stellamagnitude = 4.26 |
meteore =
* [[Coma Berenicids]] |
vicinanza =
* [[Canes Venatici]]
* [[Ursa Major]]
* [[Leo]]
* [[Virgo]]
* [[Boötes]] |
latmax = 90 |
latmin = 70 |
mese = Maghju |
note=}}
'''Coma Berenices''' hè una di e 88 [[custellazione]] moderne.
== Caratteristiche ==
== Ogetti celesti rimarchevuli ==
* [[M100]]
* [[M85]]
* [[M88]]
[[File:Spiral Galaxy Messier 88.jpg|thumb|right|200px|Spiral Galaxy Messier 88]]
* [[M91]]
[[File:Blackeyegalaxy.jpg|thumb|200px|M64, the Black Eye Galaxy]]
* [[M64]]
* [[M53]] (NGC 5024)
== Storia ==
== Stelle ==
== Referenze ==
{{Listinu di custellazione}}
[[Categoria:Custellazione]]
oi7op8bw622br588hhycrb8gd2xmvn3
M88
0
5870
403679
370530
2026-06-15T20:23:53Z
Fausta Samaritani
15085
sostituito file
403679
wikitext
text/x-wiki
[[File:Spiral Galaxy Messier 88.jpg|right|200px|M88]]
'''M88''' (o '''NGC 4501''') hè un ogettu chì face partita di u catalogu d'ogetti di [[Messier]]. Hè un [[Galassia spirale]] chì hè situatu in a [[custellazione]] di [[Coma Berenices]].
== Riferimenti ==
* Listinu di l'ogetti di Messier annantu à wikipedia in inglesu
== Liami ==
{{Ogetti di Messier}}
[[Categoria:Ogetti di Messier]]
8ugqowy0hfzykv2ilt3gtr5icui29g7
Carrara
0
7146
403703
401124
2026-06-15T22:08:10Z
Fausta Samaritani
15085
file
403703
wikitext
text/x-wiki
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=250 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|bgcolor="#6295DA" colspan="2" align=center| '''Carrara'''
|-
| colspan="2" align="center" bgcolor="lightgreen" | [[File:Carrara, via carriona, veduta con torrente carrione 01.jpg|thumb|250px|center|Carrare. U turrente Carrione]]<br>
|-
| cumuna
| Carrara
|-
|statu
|Italia
|-
| pruvincia
| Massa e Carrara
|-
| nome officiale
| Carrara
|-
| codice postale
| 54033
|-
| lungitudine
| 44° 05' N
|-
| latitudine
| 10° 06' E
|-
| altitudine
| 100 metri
|-
| superficia
| 71 km²
|-
| populazione
| 65560
|-
| dinsità
| 923 ab./km²
|-
| nome abitanti
| carrarini
|-
|}
'''Carrara''' hè una [[cumuna]] toscana di a [[pruvincia di Massa e Carrara]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
Teni 65.560 abitanti
== Rifarenzi ==
== Liami ==
[http://www.comune.carrara.ms.it/ U situ ufficiali]
{{c-supranu}}
[[Categoria:Cumuna di Toscana]]
bv92x8se96xlbwdtit7jwpqygxhtjk6
Barga
0
7291
403694
371067
2026-06-15T21:34:16Z
Fausta Samaritani
15085
file
403694
wikitext
text/x-wiki
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=250 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|bgcolor="#6295DA" colspan="2" align=center| '''Sambuca Pistoiese'''
|-
| colspan="2" align="center" bgcolor="lightgreen" | [[File:55051 Barga LU, Italy - panoramio - jim walton (8).jpg|250px|right|thumb|Barga]]<br>
|-
| cumuna
| Barga
|-
|statu
|Italia
|-
| pruvincia
| Lucca
|-
| nome officiale
| Barga
|-
| codice postale
| 55051
|-
| lungitudine
| 10° 29′ 0′′ E
|-
| latitudine
| 44° 4′ 0′′ N
|-
| altitudine
| 410 metri
|-
| superficia
| 66 km²
|-
| populazione
| 10038
|-
| dinsità
| 152 ab./km²
|-
| nome abitanti
| barghigiani
|-
|}
'''Barga''' hè una [[cumuna]] toscana di a [[pruvincia]] di [[Lucca]]. Teni 10038 abitanti
== Riferimenti ==
== Liami ==
*[http://www.comune.barga.lu.it/ U situ ufficiali]
[[Categoria:Cumuna di Toscana]]
ol0n1benap0ulc0aq7jsh3zpqq1t2m8
Altopascio
0
7296
403688
371068
2026-06-15T20:58:28Z
Fausta Samaritani
15085
file
403688
wikitext
text/x-wiki
'''Altopascio''' (in [[lingua corsa|corsu]] ''Altopasciu'') hè una [[cumuna]] [[toscana]] di a [[pruvincia]] di [[Lucca]]. Teni 11.152 abitanti
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=250 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|bgcolor="#6295DA" colspan="2" align=center| '''Altopascio'''
|-
| colspan="2" align="center" bgcolor="lightgreen" | [[File:Altopascio-Stemma.svg|100px|center|thumb|Stemma]]<br>
|-
| cumuna
| Altopascio
|-
|statu
|Italia
|-
| pruvincia
| Lucca
|-
| nome officiale
| Altopascio
|-
| codice postale
| 55011
|-
| lungitudine
|
|-
| latitudine
|
|-
| altitudine
| 19 metri
|-
| superficia
| 28 km²
|-
| populazione
| 11152
|-
| densità
| ab./km²
|-
| nome abitanti
| altopascesi
|-
|}
== Riferimenti ==
== Liami ==
*[http://www.comune.altopascio.lu.it/ U situ ufficiali]
[[Categoria:Cumuna di Toscana]]
gnsl10245r4yfwz4p8fwv7ltqkw2xdp
Capannoli
0
7743
403726
355165
2026-06-16T07:12:21Z
Fausta Samaritani
15085
file, fix
403726
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Capannoli
[[File:Veduta di Capannoli 01.jpg|thumb|250px|center|Capannoli]]
| blasone=Capannoli-Stemma.svg
| nomeOfficiale=Capannoli
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=35
| latitudineSeconde=24
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=40
| lungitudineSeconde=11
| altitudine=51
| superficia=22,69
| pupulazione=6.145
| densita=270,8
| merre=Filippo Fatticcioni
| posta=56033
| telefunu=0587
| istat=050005
| abitanti=Capannolesi
| patrone=
| festa=[[24 d'aostu]]
| situ=http://www.comune.capannoli.pisa.it/
}}
'''Capannoli''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]], toscana, di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Cumune in cunfina ===
[[Lari]], [[Palaia]], [[Peccioli]], [[Ponsacco]], [[Pontedera]], [[Terricciola]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
1mqxvrx0i3as24q7atyz73x6zrsuuyy
403735
403726
2026-06-16T07:43:28Z
Fausta Samaritani
15085
403735
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Capannoli
[[File:Veduta di Capannoli 01.jpg|thumb|250px|center|Capannoli]]
| blasone=Capannoli-Stemma.svg
| nomeUfficiale=Capannoli
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=35
| latitudineSeconde=24
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=40
| lungitudineSeconde=11
| altitudine=51
| superficia=22,69
| pupulazione=6.145
| densita=270,8
| merre=Filippo Fatticcioni
| posta=56033
| telefunu=0587
| istat=050005
| abitanti=Capannolesi
| patrone=
| festa=[[24 d'aostu]]
| situ=http://www.comune.capannoli.pisa.it/
}}
'''Capannoli''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]], toscana, di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Cumune in cunfina ===
[[Lari]], [[Palaia]], [[Peccioli]], [[Ponsacco]], [[Pontedera]], [[Terricciola]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
gmepmbx5fa2rxf0t90tvi7h1rds7ayu
Aulla
0
7811
403692
371117
2026-06-15T21:17:37Z
Fausta Samaritani
15085
file
403692
wikitext
text/x-wiki
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=250 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|bgcolor="#6295DA" colspan="2" align=center| '''Aulla'''
|-
| colspan="2" align="center" bgcolor="lightgreen" | [[File:Veduta di Aulla 2.jpg|thumb|250px|center|Aulla]]<br />
|-
| cumuna
| Aulla
|-
|statu
|Italia
|-
| pruvincia
| Massa e Carrara
|-
| nome officiale
| Aulla
|-
| codice postale
|
|-
| lungitudine
|
|-
| latitudine
|
|-
| altitudine
| 64 metri
|-
| superficia
| 59 km²
|-
| populazione
| 10.456
|-
| dinsità
| 172 ab./km²
|-
| nome abitanti
| aullesi
|-
|}
'''Aulla''' hè una [[cumuna]] toscana di a [[pruvincia di Massa e Carrara]]. Teni 10.456 abitanti.
[[Categoria:Cumuna di Toscana]]
sj5fgjfjgerooxyw6s3uazuq7g350j4
Crespina
0
7826
403730
343131
2026-06-16T07:30:49Z
Fausta Samaritani
15085
file, fix
403730
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Crespina
[[File:Crespina, villa belvedere 01.jpg|thumb|250px|center|Crespina, Villa Belvedere]]
| blasone=Crespina-Stemma.svg
| nomeUfficiale=Crespina
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=35
| latitudineSeconde=0
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=34
| lungitudineSeconde=0
| altitudine=86
| superficia=26
| pupulazione=3.996
| densita=144
| merre=Thomas D'Addona
| posta=56042
| telefunu=050
| istat=050013
| abitanti=Crespinesi
| patrone=Arcanghjulu Michele
| festa=[[29 di settembre]]
| situ=http://www.comune.crespina.pi.it/
}}
'''Crespina''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]], toscana, di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Paisoli ===
Cenaia, Ceppaiano, Colle, Lavoria, Siberia, Tripalle.
=== Cumune in cunfina ===
[[Cascina]], [[Collesalvetti]] ([[Pruvincia di Livornu|LI]]), [[Fauglia]], [[Lari]], [[Lorenzana]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
4oqi42ps9tvaiwseb90b1gqizynrxsm
Buti
0
7829
403699
355167
2026-06-15T21:56:17Z
Fausta Samaritani
15085
file
403699
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Buti
[[File:ButiPanorama3.jpg|thumb|250px|center|Buti]]
| nomeOfficiale=Buti
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=43
| latitudineSeconde=47
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=35
| lungitudineSeconde=12
| altitudine=85
| superficia=23,08
| pupulazione=5.791 <small>(1-1-2016)</small>
| densita=251
| merre=Roberto Serafini
| posta=56032
| telefunu=0587
| istat=050002
| abitanti=Butesi
| patrone=
| festa=[[11 di settembre]]
| situ=http://www.comune.buti.pi.it/
}}
'''Buti''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]] di a [[pruvincia di Pisa]].
==Paisoli==
Cascine di Buti.
==Cumune in cunfina==
[[Bientina]], [[Calci]], [[Capannori]] ([[Pruvincia di Lucca|LU]]), [[Vicopisano]].
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
5yj6s7vabwyytjkdhemwatyu5pbapf8
403723
403699
2026-06-16T07:02:00Z
Fausta Samaritani
15085
403723
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Buti
[[File:ButiPanorama3.jpg|thumb|250px|center|Buti]]
| nomeOfficiale=Buti
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=43
| latitudineSeconde=47
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=35
| lungitudineSeconde=12
| altitudine=85
| superficia=23,08
| pupulazione=5.791 <small>(1-1-2016)</small>
| densita=251
| merre=Roberto Serafini
| posta=56032
| telefunu=0587
| istat=050002
| abitanti=Butesi
| patrone=
| festa=[[11 di settembre]]
| situ=http://www.comune.buti.pi.it/
}}
'''Buti''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]] toscana di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Paisoli ===
Cascine di Buti.
=== Cumune in cunfina ===
[[Bientina]], [[Calci]], [[Capannori]] ([[Pruvincia di Lucca|LU]]), [[Vicopisano]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
g2njy2iw7zn4wv8pa1pvzas3uxpmktz
403732
403723
2026-06-16T07:41:07Z
Fausta Samaritani
15085
403732
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Buti
[[File:ButiPanorama3.jpg|thumb|250px|center|Buti]]
| blasone=
| nomeUfficiale=Buti
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=43
| latitudineSeconde=47
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=35
| lungitudineSeconde=12
| altitudine=85
| superficia=23,08
| pupulazione=5.791 <small>(1-1-2016)</small>
| densita=251
| merre=Roberto Serafini
| posta=56032
| telefunu=0587
| istat=050002
| abitanti=Butesi
| patrone=
| festa=[[11 di settembre]]
| situ=http://www.comune.buti.pi.it/
}}
'''Buti''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]], toscana, di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Paisoli ===
Cascine di Buti.
=== Cumune in cunfina ===
[[Bientina]], [[Calci]], [[Capannori]] ([[Pruvincia di Lucca|LU]]), [[Vicopisano]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
d0hu25ig4oc6vj5swkuy84ea8plqxc2
Brescia
0
8138
403698
397556
2026-06-15T21:52:34Z
Fausta Samaritani
15085
file
403698
wikitext
text/x-wiki
{| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=250 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;"
|bgcolor="#6295DA" colspan="2" align=center| '''Brescia'''[[File:Brescia, Province of Brescia, Italy - panoramio (37).jpg|thumb|300px|center| Brescia (2015)]]
|-
| colspan="2" align="center" bgcolor="lightgreen" | [[File:Flag of Brescia.svg|100px|right|none|Brescia.]]<br />
|-
| cumuna
| Brescia
|-
|paese
| Italia
|-
| pruvincia
| Brescia
|-
| regione
| [[Lumbardia]]
|-
| nome officiale
| Brescia
|-
| codice postale
| 25100
|-
| lungitudine
| 10° 14′ 0′′ E
|-
| latitudine
| 45° 32′ 0′′ N
|-
| altitudine
| 150 metri
|-
| superficia
| 90 km²
|-
| populazione
| 192.165
|-
| dinsità
| 2.087 ab./km²
|-
| nome abitanti
| brescianu(i)
|-
|}
'''Brescia''' hè un cumune talianu di a [[pruvincia di Brescia]], in [[Lumbardia]]. Teni 192.165 abitanti.
== Ligami ==
* [[Filippinismo]]
== Riferimenti ==
== Bibliografia ==
* [[Antonio Fappani]], ''Achille Grandi - vita e opere'', Modena, Ed. Paoline, 1960, 262 pp. + 16 pp., ill., ("Biografie di contemporanei", vol. 17).
* Antonio Fappani, ''Giuseppe Zanardelli e Geremia Bonomelli: corrispondenza inedita'', Brescia, Società per la storia della Diocesi di Brescia, 1968 ("Fonti e documenti", vol. 1).
* Antonio Fappani, ''La Campagna garibaldina del 1866 in Valle Sabbia e nelle Giudicarie'', Brescia, 1970.
* Antonio Fappani, ''Mons. Pietro Capretti'', 1972.
* [[Danilo Fappani]], ''Enciclopedia Bresciana'', Brescia, 1975.
* Danilo Fappani, ''Enciclopedia Bresciana'', Brescia, 1981.
* Antonio Fappani, ''La Valle di Vestino. Appunti di Storia locale'', Fondazione Civiltà Bresciana, Brescia, 1993.
== Liami ==
* [http://www.comune.brescia.it/ U situ ufficiali] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081122044108/http://www.comune.brescia.it/ |date=2008-11-22 }}
[[Categoria:Cumuni di Lombardia]]
bhtkqdlrapyqtuhshy8b2pzxr2uvp7z
Arburetti di Corsica
0
9933
403677
374854
2026-06-15T20:11:48Z
Fausta Samaritani
15085
/* Galleria d'imagine */
403677
wikitext
text/x-wiki
== Galleria d'imagine ==
<gallery>
Image:Buxus biotop.JPG|U [[bussu]]
Image:Erica arborea2.jpg|A [[scopa]]
Image:Ghjinestra.jpg|A [[ghjinestra]]
Image:Myrta communis5.JPG|A [[murta]]
File:Pistacia lentiscus Sardinia LM.jpg|U [[listincu]]
Image:Ruscus_aculeatus12.jpg|U [[caracutellu]]
Image:Figa de moro 01.JPG|A [[fica d'India]]
Image:Spartium junceum ginesta.jpg|U [[ghjuncu]]
Image:Daphne gnidium3.jpg|U [[patellu]]
Image:Viscum album fruit.jpg|U [[vischju]]
</gallery>
{{c-supranu}}
[[Categoria:Botanica]]
degfh2s0paztfbof4c3qfnsk7z0tbh8
Richard David Hughes
0
10824
403680
380051
2026-06-15T20:33:47Z
Fausta Samaritani
15085
file, categuria
403680
wikitext
text/x-wiki
{{c-supranu}}
[[File:Rich hughes drumming FRL-KEANE-RUSSIA.jpg|thumb|250px|right|Richard Hughes]]
'''Richard David Hughes''' (* [[8 di settembre]] [[1975]] Gravesend, Kent, [[Inghilterra]]/Regnu Unitu) hè un musicante britannicu. Hè u batterista di u gruppu di rock [[Keane]]. In diretta ancu canta.
== Biugrafia ==
=== Albumi ===
- ''Hopes and Fears'' ([[2004]])<br>
- ''Under the Iron Sea'' ([[2006]])<br>
- ''Perfect Symmetry'' ([[2008]])<br>
- ''Strangeland'' ([[2012]])<br>
- ''Cause and Effect'' ([[2019]])<br>
[[Categoria:Musicante|Hughes,Richard David]]
[[Categoria:Britannicu|Hughes,Richard David]]
[[Categoria:Biugrafia|Hughes,Richard David]]
[[Categoria:Cantadore|Hughes,Richard David]]
3dnh9st7u2cepjesue3dmp7wp5bx8ff
Bientina
0
11650
403696
355166
2026-06-15T21:42:58Z
Fausta Samaritani
15085
file
403696
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Bientina
[[File:Bientina Piazza.jpg|thumb|250px|center|Bientina]]
| nomeOfficiale=Bientina
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=42
| latitudineSeconde=26
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=37
| lungitudineSeconde=14
| altitudine=10
| superficia=29,48
| pupulazione=8.070 <small>(2015)</small>
| densita=273,74
| merre=Corrado Guidi
| posta=56031
| telefunu=0587
| istat=050001
| abitanti=Bientinesi
| patrone=San Valentinu
| festa=[[5 di ghjugnu]]
| situ=http://www.comune.bientina.pi.it/
}}
'''Bientina''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]] di a [[pruvincia di Pisa]].
==Paisoli==
Caccialupi, Puntone, Quattro Strade, Santa Colomba.
==Cumune in cunfina==
[[Altopascio]] ([[Pruvincia di Lucca|LU]]), [[Buti]], [[Calcinaia]], [[Capannori]] (LU), [[Castelfranco di Sotto]], [[Santa Maria a Monte]], [[Vicopisano]].
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
ob7gaqi9tiuwqh51bgy738c52gv3g6f
403722
403696
2026-06-16T06:59:38Z
Fausta Samaritani
15085
403722
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Bientina
[[File:Bientina Piazza.jpg|thumb|250px|center|Bientina]]
| nomeOfficiale=Bientina
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=42
| latitudineSeconde=26
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=37
| lungitudineSeconde=14
| altitudine=10
| superficia=29,48
| pupulazione=8.070 <small>(2015)</small>
| densita=273,74
| merre=Corrado Guidi
| posta=56031
| telefunu=0587
| istat=050001
| abitanti=Bientinesi
| patrone=San Valentinu
| festa=[[5 di ghjugnu]]
| situ=http://www.comune.bientina.pi.it/
}}
'''Bientina''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]] di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Paisoli ===
Caccialupi, Puntone, Quattro Strade, Santa Colomba.
=== Cumune in cunfina ===
[[Altopascio]] ([[Pruvincia di Lucca|LU]]), [[Buti]], [[Calcinaia]], [[Capannori]] (LU), [[Castelfranco di Sotto]], [[Santa Maria a Monte]], [[Vicopisano]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
541pqzhhni0cxp5seqkyg2ddtvi8j1j
403731
403722
2026-06-16T07:39:52Z
Fausta Samaritani
15085
403731
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Bientina
[[File:Bientina Piazza.jpg|thumb|250px|center|Bientina]]
| blasone=
| nomeUfficiale=Bientina
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=42
| latitudineSeconde=26
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=37
| lungitudineSeconde=14
| altitudine=10
| superficia=29,48
| pupulazione=8.070 <small>(2015)</small>
| densita=273,74
| merre=Corrado Guidi
| posta=56031
| telefunu=0587
| istat=050001
| abitanti=Bientinesi
| patrone=San Valentinu
| festa=[[5 di ghjugnu]]
| situ=http://www.comune.bientina.pi.it/
}}
'''Bientina''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]], toscana, di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Paisoli ===
Caccialupi, Puntone, Quattro Strade, Santa Colomba.
=== Cumune in cunfina ===
[[Altopascio]] ([[Pruvincia di Lucca|LU]]), [[Buti]], [[Calcinaia]], [[Capannori]] (LU), [[Castelfranco di Sotto]], [[Santa Maria a Monte]], [[Vicopisano]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
pmpbnmzcxjn6kloq7wu165zxf6qgi3o
Calci
0
11652
403701
355169
2026-06-15T22:03:16Z
Fausta Samaritani
15085
file
403701
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Calci
[[File:CalciCastelmaggiorePanorama1.jpg|thumb|250px|center|Calci]]
| nomeOfficiale=Calci
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=43
| latitudineSeconde=28
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=31
| lungitudineSeconde=9
| altitudine=50
| superficia=25,17| pupulazione=6.426 <small>(2015)</small>
| densita=255
| merre=Stefano Lazzerini
| posta=56011
| telefunu=050
| istat=050003
| abitanti=Calcesani
| patrone=Sant'Ermolau
| festa=[[5 d'aostu]]
| situ=http://www.comune.calci.pi.it/
}}
'''Calci''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]] di a [[pruvincia di Pisa]].
==Paisoli==
Castelmaggiore, Il Colle, La Corte, La Gabella, Montemagno, La Pieve, Pontegrande, Rezzano, Tre Colli, Villa.
==Cumune in cunfina==
[[Buti]], [[Capannori]] ([[Pruvincia di Lucca|LU]]), [[San Giuliano Terme]], [[Vicopisano]].
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
nhrz6yffnrett3hcgv47e2vhle1bwrz
403724
403701
2026-06-16T07:04:18Z
Fausta Samaritani
15085
403724
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Calci
[[File:CalciCastelmaggiorePanorama1.jpg|thumb|250px|center|Calci]]
| nomeOfficiale=Calci
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=43
| latitudineSeconde=28
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=31
| lungitudineSeconde=9
| altitudine=50
| superficia=25,17| pupulazione=6.426 <small>(2015)</small>
| densita=255
| merre=Stefano Lazzerini
| posta=56011
| telefunu=050
| istat=050003
| abitanti=Calcesani
| patrone=Sant'Ermolau
| festa=[[5 d'aostu]]
| situ=http://www.comune.calci.pi.it/
}}
'''Calci''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]], toscana di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Paisoli ===
Castelmaggiore, Il Colle, La Corte, La Gabella, Montemagno, La Pieve, Pontegrande, Rezzano, Tre Colli, Villa.
=== Cumune in cunfina ===
[[Buti]], [[Capannori]] ([[Pruvincia di Lucca|LU]]), [[San Giuliano Terme]], [[Vicopisano]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
7js6zahwfmu1uyoxx0wyii1yrds2a2l
403733
403724
2026-06-16T07:42:05Z
Fausta Samaritani
15085
403733
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Calci
[[File:CalciCastelmaggiorePanorama1.jpg|thumb|250px|center|Calci]]
| blasone=
| nomeUfficiale=Calci
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=43
| latitudineSeconde=28
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=31
| lungitudineSeconde=9
| altitudine=50
| superficia=25,17| pupulazione=6.426 <small>(2015)</small>
| densita=255
| merre=Stefano Lazzerini
| posta=56011
| telefunu=050
| istat=050003
| abitanti=Calcesani
| patrone=Sant'Ermolau
| festa=[[5 d'aostu]]
| situ=http://www.comune.calci.pi.it/
}}
'''Calci''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]], toscana, di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Paisoli ===
Castelmaggiore, Il Colle, La Corte, La Gabella, Montemagno, La Pieve, Pontegrande, Rezzano, Tre Colli, Villa.
=== Cumune in cunfina ===
[[Buti]], [[Capannori]] ([[Pruvincia di Lucca|LU]]), [[San Giuliano Terme]], [[Vicopisano]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
ilgpeuvxaf8o6fty2awfwcevf98cyc9
Calcinaia
0
11654
403702
355170
2026-06-15T22:04:56Z
Fausta Samaritani
15085
file
403702
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Calcinaia
[[File:Calcinaia Arno.jpg|thumb|250px|center|Calcinaia]]
| nomeOfficiale=Calcinaia
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=41
| latitudineSeconde=4
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=37
| lungitudineSeconde=9
| altitudine=16
| superficia=14,89
| pupulazione=12.439 <small>(1-1-2016)</small>
| densita=835
| merre=Marta Perini
| posta=56012
| telefunu=0587
| istat=050004
| abitanti=Calcinaioli
| patrone=Santa Ubaldesca
| festa=[[29 di maghju]]
| situ=http://www.comune.calcinaia.pi.it/
}}
'''Calcinaia''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]] di a [[pruvincia di Pisa]].
== Paisoli ==
Fornacette, Montecchio, Oltrarno, Sardina.
== Cumune in cunfina ==
[[Bientina]], [[Cascina]], [[Pontedera]], [[Santa Maria a Monte]], [[Vicopisano]].
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
94qzz1m9wkeokgd3qnkifghhak689ih
403725
403702
2026-06-16T07:06:46Z
Fausta Samaritani
15085
403725
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Calcinaia
[[File:Calcinaia Arno.jpg|thumb|250px|center|Calcinaia]]
| nomeOfficiale=Calcinaia
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=41
| latitudineSeconde=4
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=37
| lungitudineSeconde=9
| altitudine=16
| superficia=14,89
| pupulazione=12.439 <small>(1-1-2016)</small>
| densita=835
| merre=Marta Perini
| posta=56012
| telefunu=0587
| istat=050004
| abitanti=Calcinaioli
| patrone=Santa Ubaldesca
| festa=[[29 di maghju]]
| situ=http://www.comune.calcinaia.pi.it/
}}
'''Calcinaia''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]], toscana di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Paisoli ===
Fornacette, Montecchio, Oltrarno, Sardina.
=== Cumune in cunfina ===
[[Bientina]], [[Cascina]], [[Pontedera]], [[Santa Maria a Monte]], [[Vicopisano]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
2cde383wdj33v5ph484v7lvn6bx8b8x
403734
403725
2026-06-16T07:42:51Z
Fausta Samaritani
15085
403734
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Calcinaia
[[File:Calcinaia Arno.jpg|thumb|250px|center|Calcinaia]]
| blasone=
| nomeUfficiale=Calcinaia
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=41
| latitudineSeconde=4
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=37
| lungitudineSeconde=9
| altitudine=16
| superficia=14,89
| pupulazione=12.439 <small>(1-1-2016)</small>
| densita=835
| merre=Marta Perini
| posta=56012
| telefunu=0587
| istat=050004
| abitanti=Calcinaioli
| patrone=Santa Ubaldesca
| festa=[[29 di maghju]]
| situ=http://www.comune.calcinaia.pi.it/
}}
'''Calcinaia''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]], toscana, di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Paisoli ===
Fornacette, Montecchio, Oltrarno, Sardina.
=== Cumune in cunfina ===
[[Bientina]], [[Cascina]], [[Pontedera]], [[Santa Maria a Monte]], [[Vicopisano]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
jyrtqcqrypg0f9vuehynrj78u0zhgwk
Casale Marittimo
0
11655
403705
355171
2026-06-15T22:15:14Z
Fausta Samaritani
15085
file
403705
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Casale Marittimo
[[File:L'arco e la piazza.jpg|thumb|250px|center|Casale Marittimo]]
| blasone=
| nomeOfficiale=Casale Marittimo
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=17
| latitudineSeconde=51
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=37
| lungitudineSeconde=0
| altitudine=214
| superficia=14,29
| pupulazione=1.067 <small>(31-12-2010)</small>
| densita=74,67
| merre=Chiara Camerini
| posta=56040
| telefunu=0586
| istat=050006
| abitanti=Casalesi
| patrone=
| festa=[[30 di nuvembre]]
| situ=http://www.comune.casale-marittimo.pi.it/
}}
'''Casale Marittimo''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]] di a [[pruvincia di Pisa]].
==Cumune in cunfina==
[[Bibbona]] ([[Pruvincia di Livornu|LI]]), [[Cecina]] (LI), [[Guardistallo]].
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
l1gju9hollng9zyce0nfqdeqmjlc1kq
403727
403705
2026-06-16T07:14:40Z
Fausta Samaritani
15085
403727
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Casale Marittimo
[[File:L'arco e la piazza.jpg|thumb|250px|center|Casale Marittimo]]
| blasone=
| nomeOfficiale=Casale Marittimo
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=17
| latitudineSeconde=51
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=37
| lungitudineSeconde=0
| altitudine=214
| superficia=14,29
| pupulazione=1.067 <small>(31-12-2010)</small>
| densita=74,67
| merre=Chiara Camerini
| posta=56040
| telefunu=0586
| istat=050006
| abitanti=Casalesi
| patrone=
| festa=[[30 di nuvembre]]
| situ=http://www.comune.casale-marittimo.pi.it/
}}
'''Casale Marittimo''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]], toscana, di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Cumune in cunfina ===
[[Bibbona]] ([[Pruvincia di Livornu|LI]]), [[Cecina]] (LI), [[Guardistallo]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
frl4800z2ganof2qlk6x4r6gu51jk28
403736
403727
2026-06-16T07:44:07Z
Fausta Samaritani
15085
403736
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Casale Marittimo
[[File:L'arco e la piazza.jpg|thumb|250px|center|Casale Marittimo]]
| blasone=
| nomeUfficiale=Casale Marittimo
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=17
| latitudineSeconde=51
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=37
| lungitudineSeconde=0
| altitudine=214
| superficia=14,29
| pupulazione=1.067 <small>(31-12-2010)</small>
| densita=74,67
| merre=Chiara Camerini
| posta=56040
| telefunu=0586
| istat=050006
| abitanti=Casalesi
| patrone=
| festa=[[30 di nuvembre]]
| situ=http://www.comune.casale-marittimo.pi.it/
}}
'''Casale Marittimo''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]], toscana, di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Cumune in cunfina ===
[[Bibbona]] ([[Pruvincia di Livornu|LI]]), [[Cecina]] (LI), [[Guardistallo]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
mse64n97l0vw0lpcz2zp9ny7ysk3ro1
Casciana Terme
0
11658
403706
343128
2026-06-15T22:17:50Z
Fausta Samaritani
15085
file
403706
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Casciana Terme
[[File:CascianaTermePanorama.JPG|thumb|250px|center|Cascina Terme]]
| blasone=
| nomeOfficiale=Casciana Terme
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=31
| latitudineSeconde=41
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=37
| lungitudineSeconde=9
| altitudine=125
| superficia=36,44
| pupulazione=3.538
| densita=97
| merre=Francesco Biasci
| posta=56034
| telefunu=0587
| istat=050007
| abitanti=Cascianesi
| patrone=
| festa=[[30 di maghju]]
| situ=http://www.comune.cascianaterme.pi.it/
}}
'''Casciana Terme''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]] di a [[pruvincia di Pisa]].
== Paisoli ==
Ceppato, Collemontanino, Parlascio, Sant'Ermo.
== Cumune in cunfina ==
[[Chianni]], [[Lari]], [[Lorenzana]], [[Santa Luce]], [[Terricciola]].
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
0ygf63fv1cgf1h3doircbpfmhyrj58z
403728
403706
2026-06-16T07:16:35Z
Fausta Samaritani
15085
403728
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Casciana Terme
[[File:CascianaTermePanorama.JPG|thumb|250px|center|Cascina Terme]]
| blasone=
| nomeOfficiale=Casciana Terme
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=31
| latitudineSeconde=41
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=37
| lungitudineSeconde=9
| altitudine=125
| superficia=36,44
| pupulazione=3.538
| densita=97
| merre=Francesco Biasci
| posta=56034
| telefunu=0587
| istat=050007
| abitanti=Cascianesi
| patrone=
| festa=[[30 di maghju]]
| situ=http://www.comune.cascianaterme.pi.it/
}}
'''Casciana Terme''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]], toscana, di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Paisoli ===
Ceppato, Collemontanino, Parlascio, Sant'Ermo.
=== Cumune in cunfina ===
[[Chianni]], [[Lari]], [[Lorenzana]], [[Santa Luce]], [[Terricciola]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
b540zl9lmj7qir9eifa95n85lba0p7e
403737
403728
2026-06-16T07:44:49Z
Fausta Samaritani
15085
403737
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Casciana Terme
[[File:CascianaTermePanorama.JPG|thumb|250px|center|Cascina Terme]]
| blasone=
| nomeUfficiale=Casciana Terme
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=31
| latitudineSeconde=41
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=37
| lungitudineSeconde=9
| altitudine=125
| superficia=36,44
| pupulazione=3.538
| densita=97
| merre=Francesco Biasci
| posta=56034
| telefunu=0587
| istat=050007
| abitanti=Cascianesi
| patrone=
| festa=[[30 di maghju]]
| situ=http://www.comune.cascianaterme.pi.it/
}}
'''Casciana Terme''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]], toscana, di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Paisoli ===
Ceppato, Collemontanino, Parlascio, Sant'Ermo.
=== Cumune in cunfina ===
[[Chianni]], [[Lari]], [[Lorenzana]], [[Santa Luce]], [[Terricciola]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
3oz5aplg5y2oq03y8xnz990bv8omrc4
Chianni
0
11659
403729
395519
2026-06-16T07:22:27Z
Fausta Samaritani
15085
file, fix
403729
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Chjani
[[File:ChianniPanorama1.JPG|thumb|250px|center|Chianni]]
| blasone=Chianni-Stemma.svg
| nomeOfficiale=Chianni
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=28
| latitudineSeconde=55
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=38
| lungitudineSeconde=34
| altitudine=284
| superficia=62,02
| pupulazione=1.563
| densita=25
| merre=Francesca Mancini
| posta=56030
| telefunu=0587
| istat=050012
| abitanti=Chiannerini
| patrone=San Petru
| festa=[[7 d'aostu]]
| situ=http://www.comune.chianni.pisa.it/
}}
'''Chianni''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]], toscana, di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Paisoli ===
La Fornace, Garetto, I Guelfi, La Pescaia, La Pieve, Rivalto, Sassi Bianchi.
=== Cumune in cunfina ===
''Chianni'' cunfina incù: [[Casciana Terme]], [[Castellina Marittima]], [[Lajatico]], [[Riparbella]], [[Santa Luce]], [[Terricciola]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
kdaa31x1roy7o4kk54k5v9cm0y16363
403739
403729
2026-06-16T07:46:37Z
Fausta Samaritani
15085
403739
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Chjani
[[File:ChianniPanorama1.JPG|thumb|250px|center|Chianni]]
| blasone=Chianni-Stemma.svg
| nomeUfficiale=Chianni
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=28
| latitudineSeconde=55
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=38
| lungitudineSeconde=34
| altitudine=284
| superficia=62,02
| pupulazione=1.563
| densita=25
| merre=Francesca Mancini
| posta=56030
| telefunu=0587
| istat=050012
| abitanti=Chiannerini
| patrone=San Petru
| festa=[[7 d'aostu]]
| situ=http://www.comune.chianni.pisa.it/
}}
'''Chianni''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]], toscana, di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Paisoli ===
La Fornace, Garetto, I Guelfi, La Pescaia, La Pieve, Rivalto, Sassi Bianchi.
=== Cumune in cunfina ===
''Chianni'' cunfina incù: [[Casciana Terme]], [[Castellina Marittima]], [[Lajatico]], [[Riparbella]], [[Santa Luce]], [[Terricciola]].
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
6beu71lzo0i0bghsnbos1ldf1fnbfla
Castelnuovo di Val di Cecina
0
11667
403721
343129
2026-06-16T06:55:52Z
Fausta Samaritani
15085
file
403721
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Castelnuovo di Val di Cecina
[[File:Toscana (50969012548).jpg|thumb|250px|center|Castelnuovo di Val di Cecina]]
| blasone=Castelnuovo di Val di Cecina-Stemma.svg
| nomeOfficiale=Castelnuovo di Val di Cecina
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=13
| latitudineSeconde=0
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=54
| lungitudineSeconde=0
| altitudine=576
| superficia=88
| pupulazione=2.489
| densita=28
| merre=Elisa Battaglini
| posta=56041
| telefunu=0588
| istat=050011
| abitanti=Castelnuovini
| patrone=San Petru
| festa=[[7 d'aprile]]
| situ=http://www.comunecastelnuovovdc.it/
}}
'''Castelnuovo di Val di Cecina''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]] toscana di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Cumune in cunfina ===
''Castelnuovo di Val di Cecina'' cunfina incù: [[Casole d'Elsa]] ([[Pruvincia di Siena|SI]]), [[Monterotondo Marittimo]] ([[Pruvincia di Grussetu|GR]]), [[Montieri]] (GR), [[Pomarance]], [[Radicondoli]] (SI).
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
igu69jpj6iapmaxo093p7xfzuhxrmun
403738
403721
2026-06-16T07:45:59Z
Fausta Samaritani
15085
403738
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Castelnuovo di Val di Cecina
[[File:Toscana (50969012548).jpg|thumb|250px|center|Castelnuovo di Val di Cecina]]
| blasone=Castelnuovo di Val di Cecina-Stemma.svg
| nomeUfficiale=Castelnuovo di Val di Cecina
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=PI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=13
| latitudineSeconde=0
| lungitudineGradi=10
| lungitudineMinute=54
| lungitudineSeconde=0
| altitudine=576
| superficia=88
| pupulazione=2.489
| densita=28
| merre=Elisa Battaglini
| posta=56041
| telefunu=0588
| istat=050011
| abitanti=Castelnuovini
| patrone=San Petru
| festa=[[7 d'aprile]]
| situ=http://www.comunecastelnuovovdc.it/
}}
'''Castelnuovo di Val di Cecina''' hè una [[cumuna]] [[Italia|taliana]], toscana, di a [[pruvincia di Pisa]].
== Storia ==
== Giugrafia ==
=== Cumune in cunfina ===
''Castelnuovo di Val di Cecina'' cunfina incù: [[Casole d'Elsa]] ([[Pruvincia di Siena|SI]]), [[Monterotondo Marittimo]] ([[Pruvincia di Grussetu|GR]]), [[Montieri]] (GR), [[Pomarance]], [[Radicondoli]] (SI).
== Monumenti ==
== Demugrafia ==
== Rifarenzi ==
== Liami ==
{{Pruvincia di Pisa}}
[[Categoria:Cumuna di a pruvincia di Pisa]]
ernrveshyggxsjt5fxx5bivp3hz6i6z
Badesi
0
12448
403693
374704
2026-06-15T21:27:56Z
Fausta Samaritani
15085
file
403693
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Badesi
| blasone=
| nomeUfficiale=Badesi
| sigluRegione=SAR
| sigluPruvincia=SS
| latitudineGradi=40
| latitudineMinute=58
| latitudineSeconde=0
| lungitudineGradi=8
| lungitudineMinute=53
| lungitudineSeconde=0
| altitudine=102
| superficia=30,71
| pupulazione=1.853
| densita=60
| merre=Anton Pietro Stangoni
| posta=07030
| telefunu=079
| istat=104005
| abitanti=Badisani
| patrone=Santissimu Cori di Ghjesù
| festa=u [[27 di ghjugnu]]
| situ=http://www.comunebadesi.ss.it/
}}
[[File:Badesi - Panorama (05).JPG|thumb|350px|left|Badesi]]
'''Badési''' hè una cumuna di 1.853 abitanti di la [[Pruvincia di Sassari|pruvincia di Sassari]]. Lu centru poghja annant'a un coddu da undi fighjula la piana suttustanti è tuttu lu golfu di l'[[Asinara]] fin'à la [[Corsica]].
{{Pruvincia di Tarranoa è Tempiu}}
{{Comuna di a Pruvincia di Sassari}}
iurt4v66lqo57ayf2ecxq6evgnwe735
Capraia Isula
0
12534
403674
388899
2026-06-15T20:02:37Z
Fausta Samaritani
15085
403674
wikitext
text/x-wiki
{{cumuna taliana|cumuna=Capraia Isula
[[File:Capraia Isola panorama 01.JPG|300px|<center>Panurama di Capraia</center>]]
[[File:Capraia Isola-Stemma.svg|80px]]
| nomeUfficiale=Capraia Isola
| sigluRegione=TOS
| sigluPruvincia=LI
| latitudineGradi=43
| latitudineMinute=3
| latitudineSeconde=0
| lungitudineGradi=9
| lungitudineMinute=51
| lungitudineSeconde=0
| altitudine=52
| superficia=19
| pupulazione=410
| densita=20
| merre=Maurizio Della Rosa
| posta=57032
| telefunu=0586
| istat=049005
| abitanti=Capraiesi
| patrone=San Nicola
| festa=u [[6 di dicembre]]
| situ=http://www.comunecapraiaisola.it/
}}
'''Capraia Isula''' hè una cumuna di 410 abitanti (31-12-2010) di a [[pruvincia di Livornu]], situata annant'à l'isula umonima. Si trova à 64 km da [[Livornu]], 53 da Piumbinu, 37 km da [[Gorgona]] è 31 km da a [[Corsica]].
[[File:Arcipelago Toscano.png|thumb|250px|center|L'archipelagu Tuscanu]]
== Giugrafia ==
L'isula di Capraia hè situata in u [[Canali di Corsica]] (bracciu di mari à u cunfini trà u [[Mari licuru]] è u [[Mari Tirrenu]]), è hè un'isula d'urighjina vulcanica, a terza par grandura di l'[[Archipelagu Tuscanu]] dopu à l'[[Isula d'Elba|Elba]] è l'[[isula di u Gigliu]]. Hè infatti longa circa 8 km (da punta Teglia à nordu è punta di u ''Zenòbito'' à sudu) è larga 4, par una suparficia di 19,26 km<sup>2</sup>. U pirimetru hè di circa 30 km. Hè l'isula di l'archipelagu più luntana da a tarra ferma taliana truvendu si più vicina à a costa urientali di a [[Corsica]] ch'è à a costa tuscana, rispettu à a quali si trova à punenti di u ''Golfu di Baratti'' ([[Piumbinu]]). Hè un'isula d'urighjina vulcanica, cù u conu d'eruzzioni sempri oghji beddu visibili par mità in a tipica cala Rossa, sicuramenti una di i cali più particulari di l'arcipelagu.
Prisenta costi alti è rucciosi cù assenza di piaghji è un lachittu in l'area più interna muntagnosa, dundi ci sò cimi di più di 400 metri d'altura. A cima più alta hè u monti Casteddu, altu 447 metri chì à punenti si lampa in mari à pricipiziu è a livanti fala più pianu cù picculi vaddi, a più impurtanti di quisti essendu u ''vadu'' di Portu, longu circa 3 km è chì sfucia à Capraia Portu.
Da un puntu di vista [[giulugia|giulogicu]] a cumpusizioni di l'isula hè sopratuttu carattirizzata da culati d'[[andesiti]], assuciati à [[tufu]] è [[breccia]], mentri à a punta di u ''Zenòbito'' ci si trovani rocchi [[basaltu|basaltichi]]. In l'estremu sudu di l'isula sò visibili i resti di un anticu [[vulcanu]] micca più attivu, sciuppatu in ebbica rimota, chì hà lacatu traccia in i fianchi rucciosi à forma di troncu di conu, cù culori variabili trà u rossu è u nieddu dirivati da a [[lava]] chì s'è ammuchjata in i scuglieri (a Cala Rossa).
A costa hè rucciosa è suventi micca raghjunghjibili via tarra par via di a mancanza di stradi; ci sò grotti è insinaturi criati da l'arusioni di l'acqua.
Oghji faci parti di u [[Parcu Naziunali Archipelagu Tuscanu|Parcu Naziunali di l'Archipelagu Tuscanu]]. La vighjitazioni hè ricchissima è prisenta calchì spezia andemica rarissima. Trà quisti spiccani i trè spezii di l'isulottu di a ''Peraiola'', distanti solu pochi metri da l'isula principali, ma sufficienti par isulà sti spezii chì si sò avoluti in manera diffarenti rispettu à quiddi di l'isula vicina: una ghjinestra senza spini (annant'à l'isulottu ùn ci pasciani micca i capri), una lumaca senza gusciu è un' aciartula. In u punenti di l'isula, annant'à i ribbi in pinnenti, cresci ancu u fussili viventi di a palma nannara, ricuddendu à quandu tutta l'Auropa era cuperta da spezii oghji prisenti solu monda più à sudu.
Da signalà, pà cumpia, u ''Stagnonu di a Capraia'', piccula zona umida chì si stendi in a parti alta di l'isula.
== Storia è attualità ==
Anticamenti chjamata Aegylon, (Αηγυλον) da i grechi è ''Capraria'' da i rumani, u nomu dirivaria da a prisenza di [[capra|capri]] salvatichi in l'isula, ma sicondu un'antra tiuria u tuponimu dirivaria da un tarmini meditarraniu ''*karpa'' cù u significatu di "rocca".
In u IVu seculu ci fù un asilu par [[cenobiti]].
In u [[1055]] fù cunquistata da i pirati [[Sarracini]], è dapoi tandu fù duminata da i [[Pisa]]ni è passò difinitivamenti sott'à l'orbita di [[Genuva|Ghjenuva]] dopu à a [[battaglia di a Meloria]] è in u [[1507]] fù custruita da i ghjenuvesi a furtezza di Santu Ghjorghju è i torri par cuntrastà a pirataria. Liata amministrativamenti à a [[Corsica]], in u [[1767]] fù accupata da i suldati di [[Pasquali Paoli]]. Fù lacata à a Ripublica di Ghjenuva puri dapoi chì l'isula maiori fù data in affidamentu à a [[Francia]] in u [[1768]] cù u [[Trattatu di Versaglia (1768)|Trattatu di Versaglia]]. Dopu à l'annissioni di l'exi Ripublica di Ghjenuva à u Regnu di Sardegna (1720-1861) cù u [[Cungressu di Vienna]] di u [[1814]] è a pruclamazioni di u Regnu d'Italia.
Dopu à a [[siconda guerra mundiali]] ci hè stata par parechji anni una galera.
== Acunumia ==
Oghji Capraia hà un'ecunumia [[turisimu|turistica]], sopratuttu d'istatina, cù un ochji particularmenti attentu à a natura malgradu a so schersa capacità alberghera.
== Capraia Isula ==
U paesi di Capraia Isula si trova à 52 metri d'altura è dundi si pò alzà à u Casteddu Santu Ghjorghju, à 91 m. d'altura, adificatu da i ghjenuvesi annant'à i resti d'un forti pisanu.
== Lochi d'intaressu ==
* Ghjesgia di Santu Nicola
* Ghjesgia di Sant'Antoni
* Pievi di Santa Maria Assunta
* Ghjesgia di Santu Stefanu
=== Strutturi difinsivi ===
* Forti di Santu Ghjorghju
* Torri di lu Portu
* Turretta di lu Bagnu
* Torri di la Regina
* Torri di lu ''Zenobito''
== Lingua ==
Un aspettu d'intaressu di a cultura isulana hè a lingua parlata finu à pochi dicennii fà: sumiglianti à a [[lingua corsa]] più ch'è à u [[lingua taliana|tuscanu]], hà subitu pà seculi l'influenza di a ''lingua licura'' arricchiscendu si di una quantità di prestiti lissicali è di cumpunenti morfulogichi è sintattichi. U dialettu capraiesu murì in u XXu seculu dopu à a sustituzioni di a pupulazioni di l'isula cù immigrati, familiari di l'impiicati di a galera.
Asempiu di dialettu capraiesu:
{| class="itwiki_template_toc" width="100%" style="text-align:center"
!bgcolor="#EFEFEF" width="50%"| I passatempi
|-
|
'''Capraiese'''
'''''I passatempi'''''
''Sigghi natu à Capraia è g'agghi passatu li mégghiu anni di la me ghiuvinézza. Ricordu quandu èrami zitèlli chi le nosse ma' ci mandèvani da ssòli à fa u bagnu. Allóra la piagghia ère piena di réna, senza scógghi né rocce è ci stève in mare dill'òre finu à quandu paunazzi da u freddu po' ci andèvami à rivòrtule in quella réna bullènte da u sole. Po' l'urtimu ciuttu pe' levacci la réna attaccata à la pella è riturnèvamì in casa chi u sole ère ghià calatu, à l'ora di cena. Quandu fève bugghiu à no'zitèlli ci mandèvani à fa' granchi, cu la lusa, chi ci vulèvani pe' annésche l'ami pe' pèsche. Ne ricugghièvami à mandilate piene po' in casa li mettivami ind'e un sacchéttu chiòsu in cusina. Una matìna chi c'èrami orzati chi ère sempre bugghiu, quandu simmi andati à pigghie u sacchéttu ère vòtu è li granchi ghirèvani pe' ttutte le càmmare è c'è vulutu più di mezz'ora à ricugghiàli tutti.''
----
'''Corsu'''
'''''I passatempi'''''
''Sò natu in Corsica è v'aghju passatu i megli anni di a me ghjuventù. Ricordu quand'èramu zitelli chì e nostre mamme ci mandavanu soli a fà u bagnu. Tandu a piaghja era piena di rena, senza scogli né cotule e ci ne stàvamu in mare per ore fin'à quandu, viola per u freddu, dopu ci n'andavamu a vultulàcci in quella rena bullente da u sole. Po' l'ultima capiciuttata per levacci a rena attaccata à a pelle è vultavamu in casa chì u sole era di ghjà calatu, à l'ora di a cena. Quandu facìa bughju à noi zitèlli ci mandàvanu à fà granchi, cù u lume, chì ci vulìa per innescà l'ami per a pesca. N'arricuglìamu à mandilate piene po' in casa i punìamu ind'à un sacchéttu chjosu in cucina. Una mane chì c'èramu arritti ch'èra sempre bughju, quandu simu andati à piglià u sacchettu ellu èra biotu è i granchi giravanu per tutte e camere è c'hè vulsuta più di mezz'ora à ricoglilli tutti.''
----
|}
== Altri immaghjni ==
<gallery>
Image:Capraia Castello San Giorgio.jpg|Forti di Santu Ghjorghju
Image:capraia_calarossa_001.jpg|Cala Rossa
Image:capraia_calarossa_002.jpg|Torra di u ''Zenobitu''
Image:Capraia_Isola_Grotta.jpg|Grotta marina
</gallery>
== liami ==
* [http://www.capraiavacanze.it/ Vacanzi à Capraia]
* [http://nuke.capraia.biz/ Purtali Isula di Capraia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205143606/http://nuke.capraia.biz/ |date=2008-12-05 }}
* [http://www.isoladicapraia.it infurmazioni turistichi]<br />
* [http://www.prolococapraiaisola.it Pro Loco di l'Isula di Capraia]
[[Categoria:Giugrafia]]
[[Categoria:Italia]]
mdkql1oh0l42fu6rgvmuw8onqjbvnbj
Isula d'Elba
0
12539
403675
360519
2026-06-15T20:04:56Z
Fausta Samaritani
15085
/* Suddivisioni amministrativa */
403675
wikitext
text/x-wiki
[[Image:Elba isl.jpg|thumb|240px|L'Isula d'Elba vista da u spaziu.]]
[[File:Bandiera Elba.svg|right|240px|thumb|A bandera elbana in a forma stabilita in [[1814]] da [[Nabulionu Bonaparte]] annantu à u mudeddu di i ''Bonnes Villes'' inclusi in l'Imperu francesu]]
L<nowiki>'</nowiki>'''isula d'Elba''' o, simpliciamenti, '''Elba''', hè un'[[isula]] situata trà u [[mari Liguru]] à u nordu, u [[canali di Piumbinu]] à livanti, u [[mari Tirrenu]] à u sudu è u [[canali di Corsica]] à punenti, posta à circa 10 chilomitri da a costa. Hè a più grandi di l'isuli di l'[[Arcipelagu Tuscanu]], è a terza più grandi d'Italia (223 km²). Hè longa 29 km è larga 18,5 km. Hè pupulata di 32000 abitanti (2016). L'Elba, incù l'altri isuli di l'arcipelagu ([[Isula di Pianosa (Tuscana)|Pianosa]], [[Capraia Isula|Capraia]], [[Isula di Gurgona|Gurgona]], [[Isula di Monticristu|Monticristu]], [[Isula di u Gigliu|Gigliu]] è [[Giannutri]]) faci parti di u [[Parcu Naziunali di l'Arcipelagu Tuscanu]].L'isula era chjamata à u tempu di l'[[Etruschi]] ''Aethalia''.
L'isula era chjamata da i [[grechi]] '''''Aithàle''''' (''Αιθάλη'')<ref name="Ecateo">[[Ecateo di Mileto]], ''Periegesis'', fr. 1F59</ref><ref>[[Scilace]], ''Periplo'', VI, 1.</ref><ref>[[Scilace]], ''Periplo'', VI, 1.</ref>, '''''Aithàleia''''' (''Αιθάλεια'')<ref>[[Filone di Biblo]], 573F13.</ref> è '''''Aithalìa''''' (''Αιθαλία'')<ref>[[Strabone]], ''Geographika'', III, 123.</ref>, tutti noma derivanti da u terminu grecu ''aithàle'' ("fulighjina") in rifirimentu à l'attività di lavurazioni di u farru estrattu in i mineri elbani.
Par i Latini era inveci '''''Ilva'''''<ref> [[Gaio Pliniu Sicondu]], ''Naturalis Historia'', III, 81<br/> [[Titu Liviu]], ''Storii'', XXX, 39, 1<br/> [[Pomponio Mela]], ''Chorographia'', II, 122<br/> [[Lucio Anneo Seneca]], ''Epistole'', II, 3<br/>[[Caio Giulio Solino]], ''Collectanea rerum memorabilium'', III, 2.</ref>, tuponimu di prubabili urighjina prirumana da i Liguri ''Ilvates'', chì duranti u [[Medievu]] si trasfurmò in '''''Ilba'''''<ref> [[Archiviu di Statu di Pisa]], ''Cumuna di Pisa'', divisioni A. </ref> è '''''Helba'''''.<ref> [[Grigoriu Magnu]], ''Dialoghi'', III, 2.</ref>
[[File:Monte Capanne (isola d'Elba).jpeg|240px|thumb|A vetta di u [[Monti Capanni]] incù fiurituri di ''Genista desoleana'']]
== Giugrafia ==
[[File:Pietra Murata (isola d'Elba).jpg|thumb|240px|U quartieri pasturali di [[Petra Murata]], tipicu asempiu di l'ambienti muntagnolu di l'Elba uccidintali]]
L'isula d'Elba hè a più purzioni stesa chì ferma di l'anticu trattu di terra emersa chì culligava a [[Penisula taliana|penisula italica]] à a [[Corsica]], dopu l'altri isuli di l'[[Arcipelagu Tuscanu]]. I costi sittintriunali sò bagnati da u [[mari Liguru]], quiddi uriintali da u [[canali di Piumbinu]], quiddi miridiunali da u [[mari Tirrenu]] è quiddi uccidintali da u [[canali di Corsica]].
U tarrenu hè moltu variu, è divisu in parechji parti sicondu a so cunfurmazioni è l'[[era giulogica]] in a quali s'hè furmatu:
* A parti muntosa è più ricenti, à punenti, hè duminata à u centru da u [[Monti Capanni]] (1018 m [[s.l.m.]]), di u quali faci parti a [[Costa di u Soli]].
* à u centru si stendi un trattu spartu par u più, è a larghezza si riduci à soli quattru chilomitri. Hè probbiu in sta parti di l'isula ch'eddi si trovani i centri maiò : [[Portufarraiu]], [[Marina di Campu|Campu in l'Elba]].
* À livanti si trova inveci a parti più antica di l'isula, chì s'hè furmata più di 400 milioni d'anni fà. In quidd'aria cuddinari, duminata à u sudu da u [[Monti Calamita]] (413 [[s.l.m.]]) è à u nordu da a [[Cima di u Monti]] (516 [[s.l.m.]]), si trovani i ghjacimenti di farru chì resini famosa l'isula d'Elba.
L'isula hè distinta da a prisenza d'ampii inziccaturi rinosi, trà i quali i golfi di [[Lacona]], [[Campu in l'Elba|Marina di Campu]], [[Procchio]] è [[Biodola]].
=== Suddivisioni amministrativa ===
L'isula hè divisa in ottu [[Cumuna|cumuni]], tutti afferenti à a [[pruvincia di Livornu]] par un tutali di circa trenta milla abitanti, chì aumentani nutevulamenti duranti l'istati.
{| class="wikitable sortable" BORDER="1" CELLSPACING="0"
|-----
! Cumuna
! Pupulazioni
|-----
|[[File:Capraia Isola-Stemma.svg|30px]] [[Campu in l'Elba]]
|{{formatnum:4651}}
|-----
|[[File:Capoliveri-Stemma.png|30px]] [[Capoliveri]]
|{{formatnum:3887}}
|-----
|[[File:Marciana (Italia)-Stemma.png|30px]] [[Marciana (Italia)|Marciana]]
|{{formatnum:2217}}
|-----
|[[File:Marciana Marina-Stemma.png|30px]] [[Marciana Marina]]
|{{formatnum:1993}}
|-----
|[[File:Porto Azzurro-Stemma.png|30px]] [[Portu Turchinu]]
|{{formatnum:3578}}
|-----
|[[File:Portoferraio-Stemma.png|30px]] [[Portufarraiu]]
|{{formatnum:12224}}
|-----
|[[File:Rio Marina-Stemma.png|30px]] [[Riu Marina]]
|{{formatnum:2274}}
|-----
|[[File:Rio nell'Elba-Stemma.png|30px]] [[Riu in l'Elba]]
|{{formatnum:1244}}
|}
A costa sudu-uccidintali di l'isula, chjamata ''[[Costa di u Soli]]'', hè, in a so parti più miridiunali, una di i zoni più friquintati da i turisti par a biddezza di i spiaghji, mentri u virsanti uriintali, dinuminatu ''Costa luccicanti'', hè carattarizatu da a prisenza di l'exi mineri di [[farru]], incù particulari è unichi carattarischi di luccicori è di culori in tuttu l'ambienti circustanti, è in particulari à i spiaghji, biddissimi in quantu sempri pocu friquintati da turisimu di massa.
=== Idrugrafia ===
Da i rilievi maiò di l'isula falani numarosi corsi d'acqua à rigimu di turrenti, chì subraneghjani raramenti i 3 [[chilomitru|km]]. Duranti l'istatina, quandu i pricipitazioni si riducini à u minimu, ni risulta à spessu chì quiddi di minori lunghezza è purtata si n'assecchini, lascendu u lettu asciuttu.
I più impurtanti, urdinati par lunghezza, sò:
* ''Fossu di San Francescu'', 6,5 km;
* ''Fossu Barione'', 5,1 km;
* ''Fossu di [[Redinoce]]'', 2 km
À i peda di u [[Monti Capanni]], in una vaddi vicinu à u paesi di [[Poggio (Isula d'Elba)|Poggio]], hè prisenti una surghjenti chjamata ''Fonti di Nabulionu'' (un tempu ''Fonti di l'Acquaviva'') chì hè imprudata da i citatini è imbuttigliata da a fabbrica umonima incù u logu di u [[Parcu Naziunali di l'Arcipelagu Tuscanu]].
=== Clima ===
U clima di l'isula prisenta par u più carattaristichi meditirranii, eccituatu par u [[Monti Capanni]] induva l'inguerni tendini à essa mudaratamenti freti. I pricipitazioni sò cuncintrati in u periodu vaghjimali.
I valori medii chì si righjistrani à [[Portufarraiu]] sò ripurtati quì sottu.
{| class="wikitable" align="center"
! style="background: #99CCCC; color:#000080; text-align:center;" height="17" | Mesi
! style="background: #99CCCC; color:#000080; text-align:center;" | Ghji
! style="background: #99CCCC; color:#000080; text-align:center;" | Feb
! style="background: #99CCCC; color:#000080; text-align:center;" | Mar
! style="background: #99CCCC; color:#000080; text-align:center;" | Apr
! style="background: #99CCCC; color:#000080; text-align:center;" | Mag
! style="background: #99CCCC; color:#000080; text-align:center;" | Ghju
! style="background: #99CCCC; color:#000080; text-align:center;" | Lug
! style="background: #99CCCC; color:#000080; text-align:center;" | Aos
! style="background: #99CCCC; color:#000080; text-align:center;" | Set
! style="background: #99CCCC; color:#000080; text-align:center;" | Ott
! style="background: #99CCCC; color:#000080; text-align:center;" | Nuv
! style="background: #99CCCC; color:#000080; text-align:center;" | Dic
! style="background: #99CCCC; color:#000080; text-align:center;" | Annu
|-
! style="background: #99CCCC; color:#000080; text-align:center;" | Tampiratura massima media (°C)
| style="background: #FFFF99; color:#000080; text-align:center;" | 12
| style="background: #FFFF99; color:#000080; text-align:center;" | 13
| style="background: #FFCC66; color:#000080; text-align:center;" | 14
| style="background: #FFCC00; color:#000080; text-align:center;" | 16
| style="background: #FFCC00; color:#000080; text-align:center;" | 21
| style="background: #FF9900; color:#000080; text-align:center;" | 24
| style="background: #FF9900; color:#000080; text-align:center;" | 27
| style="background: #FF9900; color:#000080; text-align:center;" | 27
| style="background: #FF9900; color:#000080; text-align:center;" | 25
| style="background: #FFCC00; color:#000080; text-align:center;" | 20
| style="background: #FFCC66; color:#000080; text-align:center;" | 15
| style="background: #FFFF99; color:#000080; text-align:center;" | 13
| style="background: #FFCC00; color:#000080; text-align:center;" | 18,9
|-
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" | Tampiratura minima media (°C)
| style="background: #FFFFCC; color: black; text-align:center;" | 8
| style="background: #FFFFCC; color: black; text-align:center;" | 9
| style="background: #FFFFCC; color: black; text-align:center;" | 10
| style="background: #FFFF99; color: black; text-align:center;" | 12
| style="background: #FFCC66; color: black; text-align:center;" | 16
| style="background: #FFCC66; color: black; text-align:center;" | 19
| style="background: #FFCC66; color: black; text-align:center;" | 22
| style="background: #FFCC66; color: black; text-align:center;" | 21
| style="background: #FFCC66; color: black; text-align:center;" | 19
| style="background: #FFFF99; color: black; text-align:center;" | 15
| style="background: #FFFFCC; color: black; text-align:center;" | 10
| style="background: #FFFFCC; color: black; text-align:center;" | 8
| style="background: #FFFF99; color: black; text-align:center;" | 14,1
|-
! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Piuviti (mm)
| style="background: #2288BB; text-align:center;" | 61
| style="background: #44AADD; text-align:center;" | 53
| style="background: #44AADD; text-align:center;" | 51
| style="background: #44AADD; text-align:center;" | 47
| style="background: #66CCFF; text-align:center;" | 28
| style="background: #66CCFF; text-align:center;" | 24
| style="background: #66CCFF; text-align:center;" | 13
| style="background: #66CCFF; text-align:center;" | 30
| style="background: #44AADD; text-align:center;" | 51
| style="background: #2288BB; text-align:center;" | 82
| style="background: #2288BB; text-align:center;" | 86
| style="background: #2288BB; text-align:center;" | 69
| style="background: #44AADD; text-align:center;" | 595
|}
== Storia ==
[[File:Testa in terracotta da Monte Castello (Elba).jpg|240px|thumb|Testa in terracotta di ità etrusca da [[Monti Casteddu (isula d'Elba)|Monti Casteddu]]]]
[[File:Graffiti etruschi (Monte Castello) Elba.JPG|240px|thumb|Lettari [[etruschi]] annantu à stuvigli di casa di [[Monti Casteddu (isula d'Elba)|Monti Casteddu]]: ''Spurinies'' è ...''eitus'']]
L'isula era dighjà abitata duranti u [[Paleuliticu]], com'eddi a dimostrani i ritruvamenti di strumenti litichi ([[Lacona]] è [[Procchio]]). U [[Niuliticu]] hè attistatu da manufatti in petra è [[ussidiana]] ([[piola|pioli]], punti di freccia è lami) ritruvati annantu à u [[Monti Capanni|Massicciu di u Monti Capanni]] ([[Cantonu à a Guata]], [[Cantonu di l'Acula]], [[Serraventosa]], A Stretta, Piana di Moncione, Chjusa Borsella), [[Marciana Marina]], [[Procchio]], [[Lacona]], [[Biodola]], [[Portufarraiu]], [[Cavo (Riu Marina)|Cavo]], [[Riu in l'Elba]]. Nutevuli tracci di l'[[Ità di u Ramu]] è di l'[[Ità di u Bronzu]] sò stati nutati in parechji sittori di l'isula; di grandi intaressu sò a [[Necropoli rupestra di Riu Marina]], eneulitica, l'[[insidiamenti protustorichi di u Monti Capanni]] è di u sittori uriintali ([[Cima di u Monti]], [[Furtezza di u Volterraio|Volterraio]]) è i siti [[megalitisimu| megalitichi]] di i [[Sassa Ritti]], di i [[Piani à a Sughera]], di [[Chjerchju megaliticu di Monti Còcchero|Monti Còcchero]], [[Monti Ghjovi (Elba)|Monte Ghjovi]], [[Cantonu di l'Acula]], [[Serraventosa]], [[Petra Murata]] è [[Cima di u Monti]]. Sicondu a tradizioni litteraria, in ebbica protustorica l'Elba era abitata da i [[Liguri#Etnii liguri|Ilvati]], una pupulazioni appartinenti à l'etnia di i [[Liguri]], com'è sembra attistatu da i [[tuponimu|tuponimi]] ''Borandasco'', ''Soleasco'' è ''Marserasca'' incù u suffissu tipicu in "-''asco''"; da quì, sicondu parechji, u nomu anticu di l'isula: ''Ilva''.
Ricchissima di ghjacimenti di [[farru]], l'isula d'Elba resi pussibuli u sorghja di a [[civiltà etrusca]], a quali custruì parechji paesi furtificati ([[Monti Casteddu (isula d'Elba)|Monti Casteddu]], [[Castiglione di San Martinu]] è [[Castiglione di Campu]]) incù a [[Necropoli ellenistica di Capoliveri]] è a [[Necropoli di Casa di u Duca]]. In [[453 a.C.]] l'isula fù sacchighjata da a flotta [[siracusa|siracusana]] cummandata da Apelles è Phayllos.
Più dopu, incù u duminiu di [[Roma]], annantu à l'isula funi edificati almenu trè villi marittimi ([[Villa rumana di a Linguella|Villa di a Linguella]], [[Villa rumana di i Grotte|Villa di i Grotte]] è [[Villa rumana di Capu Casteddu|Villa di Capu Casteddu]]). Sempri à l'ità rumana ricoddani parechji impurtanti relitti subacquei ([[Relitti di Sant'Andrea]], [[Relittu di u Nasuto]], [[Relittu di Chiessi]], [[Relittu di Procchio]] è [[Relittu di Punta Cera]]). Un' intarissanti traccia tupunumastica d'ità rumana hè custituita da a lucalità ''Remmiano'' vicinu à [[Spiaghja di Cavoli|Cavoli]], chì dirivaria da u pussidimentu di un ''Remmius''.
Dopu à a caduta di Roma, l'Elba divintò tarritoriu di l'[[Ostrogoti]] è dopu, in u [[610]], di i [[Longobardi]]; à quisti ultimi si devini numarosi [[tuponimu|tuponimi]] prisenti sempri oghji annantu à l'isula, com'è ''Gualdo'' (da ''wald'', "boscu"), ''Cafaio'' (da ''gahagi'', "ricintu") è ''Catro'' (da ''kater'', "cancellu"). Cuntistualamenti l'Elba divintò locu d'arimitoriu par i primi anacureti cristiani, trà i quali [[San Cerbone]] in u [[575]]. In [[874]] l'isula fù pisantamenti sacchighjata da i [[Saraceni]], mentri in u [[1003]] è in u [[1016]] fù assaltata da [[Mujāhid à u- ʿĀmirī]].
À parta da u prima millenniu dopu Cristu, l'isula divintò parti di u tarritoriu di a [[Ripublica di Pisa]]; funi edificati torri di surviglianza com'è a [[Torra di San Ghjuvanni]], u paesi furtificatu di [[Montemarciale|Montemarsale]] è a [[Furtezza di u Volterraio]], situata annantu à un'altura inaccessibili par truvà rifughju da l'incursioni di i pirati; à listessu periodu ricoddani parechji impurtanti edifizii riligiosi com'è a [[Ghjesgia di San Lorenzo (Marciana)|Pievi di San Lorenzo]], a [[Pievi di San Ghjuvanni in Campu|Pievi di San Ghjuvanni]] è a [[Ghjesgia di San Micheli (Capoliveri)|Pievi di San Micheli]]. In u [[1399]] l'Elba passò sottu a signuria di l'[[Appiano (famiglia)|Appiano]] di [[Piumbinu]]. L'isula subì impurtanti divastazioni da parti di cursari [[Tunisia|tunisiani]] in u [[1442]], è dopu par mani di [[Khayr à u-Din]] in u [[1534]] è [[1544]] è di [[Dragut]] in u [[1553]] è [[1555]]. In [[1548]] u granduca di Tuscana [[Cosimu I]] fundò una cità furtificata simbulicamenti chjamata ''Cosmopoli'' (oghji [[Portufarraiu]]), cuncipita com'è un presidiu militaru incù u scopu di difenda i costi di u Granducatu è di l'Elba è ancu com'è sediu di i [[Cavalieri di Santu Stefanu]].
L'imperatori [[Nabulionu Bonaparte]] fù esiliatu à l'Elba in [[1814]] è ci firmò 10 mesa. À tistimunianza di a so pirmanenza restani dui beddi villi ind'eddu sughjurnò: [[Villa di i Mulini]] in pusizioni duminanti à Portufarraiu, è [[Villa Demidoff di San Martinu|Villa San Martinu]] risidenza estiva di u Corsu à a periferia di a piccula capitali elbana; da u 23 aostu à u 5 sittembri 1814 Bonaparte sughjurnò vicinu à u [[Santuariu di a Madonna di u Monti (Marciana)]]. I dui guerri mundiali ani vistu mora cintunari di ghjovani elbani; è i dui dopuguerra ani vistu emigrà migliaii di lavuradori elbani. Più ricintamenti, grazia à u turisimu internaziunali, l'isula hè divintata famosa (ancu à u stranieri) par u so [[vinu]], in particulari l'''[[aleaticu]]'', dolci vinu licurosu da dessert chì spessu accumpagna u dolci lucali, a ''[[schiaccia briaca]]''. In u [[2002]] è in u [[2011]], parechji Cumuni di l'isula ani subitu catastrofi naturali di tipu alluviunali chì ani purtatu danni impurtanti annantu à i tarritorii culpiti; l'ultimu di quisti, successu u 7 nuvembri 2011, hà incausatu ancu una vittima à [[Campu in l'Elba|Marina di Campu]].
==Musei==
* Museiu civicu archiulogicu di [[Portufarraiu]]
* [[Museiu archiulogicu di Marciana|Museiu civicu archiulogicu di Marciana]]
* Museiu civicu archiulogicu di u Distrittu minerariu di [[Riu in l'Elba]]
* Museiu mineralogicu ''Alfeu Ricci'' di [[Capoliveri]]
* Museiu mineralogicu è gemmulogicu ''Luigi Celleri'' di [[San Piero in Campu]]
* Museiu minerariu di [[Riu Marina]]
* Museiu etnugraficu ''U Casalino di u Castagnu'' di [[Poggio (Isula d'Elba)|Poggio]]
* Casa di u Parcu di [[Marciana (Italia)|Marciana]]
* Casa di u Parcu di [[Riu in l'Elba]]
== Noti ==
<references/>
==Fonti==
'Ss'articulu pruveni in parti o in tutalità da l'articulu currispundenti di a wikipedia in talianu.
[[Categoria:Giugrafia]]
[[Categoria:Italia]]
bd4jqb25y8o302ochj0kx10y14hbpig
Isula di Monticristu
0
12546
403663
389007
2026-06-15T19:21:47Z
Carsten Steger
20213
Aerial image of Montecristo inserted.
403663
wikitext
text/x-wiki
{{Citazione|''Citra livanti Oglasa''|[[Gaio Pliniu Sicondu]], ''Naturalis Historia'', III, 6,12}}
[[File:Montecristo-68.JPG|thumb|240px|A spiaghja di Cala Maestra]]
L''''isula di Monticristu''' (ò '''Montecristu''') hè situata in u [[Mari Tirrenu]] è faci parti di l'[[Arcipelagu Tuscanu]]. Amministrativamenti hè inclusa in a cumuna di [[Portufarraiu]] è dunqua in a [[pruvincia di Livornu]]. Custituisci una riserva naturali statali intigrali è faci parti di u [[Parcu Naziunali Arcipelagu Tuscanu|Parcu Naziunali di l'Arcipelagu Tuscanu]].
==Giugrafia==
[[File:Aerial image of Montecristo (view from the west).jpg|240px|right|thumb|Vista aeria di l'isula]]
Monticristu si trova à sudu di l'[[isula d'Elba]], à punenti di l'[[isula di u Gigliu]] è di u [[Monti Arghjintariu]], à sudu-livanti di l'[[Isula di Pianosa (Tuscana)|isula di Pianosa]] è à livanti di l'affiuranti [[Scogliu d'Africa]], notu ancu com'è ''Africhella'' è ''Furmicula di Monticristu''.
L'isula, chì a so urighjina hè u sullivamentu di un [[plutonu (giulugia)|plutonu]] sottumarinu, hè intiriamenti muntosa incù parechji spurghjimenti rucciosi à piccu annantu à u mari è hè custituita guasi esclusivamenti da [[granudiurita]] incù grossi cristaddi di [[ortuclasiu]]. A summità di l'isula di Monticristu, dinuminata ''Monti di a Furtezza'', hè di 645 m.
==Clima==
Ancu l'isula di Monticristu, com'è tutti l'isuli di l'arcipelagu, prisenta un clima dolci, custantamenti vintilatu è moltu assuliatu incù scarsissimi pricipitazioni (i valori medii annui sò nittamenti infiriori à i 500 mm), carattarizatu da inguerni mai troppi freti è istati incù caldu mudaratu ma micca affannosu.
==A riserva naturali ''Isula di Monticristu''==
Stavani stabilamenti annantu à l'isula, altirnendu si ogni dui sittimani, dui agenti di u [[Corpu Furistali di u Statu]]. Dopu à una pirmanenza di 123 anni, da u 31 dicembri 2012 ùn ci sò più vardiani di u Fanali chì s'alternani in a casetta custruita vicinu Villa Taylor<ref>[http://www.ripublica.it/ambienti/2013/05/17/futugrafia/montecristo_s'è_ni_và_l_ultimu_custode_di l_isula-58996900/1/?ref=HRESS-3#1 Futugrafia Monticristu, s'è ni và l'ultimu custodiu di l'isula - Ripublica.it<!-- Titulu inghjinaratu autumaticamenti -->]</ref>.
A ''Riserva naturali statali ''Isula di Monticristu'''' hè una riserva biugenetica di 1.039 [[ettaru|ettari]]<ref>Fonti: [[Ministeru di l'Ambienti è di a Tutela di u Tarritoriu è di u Mari]] [http://www.minambiente.it/opencms/export/sites/default/archiviu/allegati/varii/elencu_ap_2003.pdf Elencu ufficiali di l'arii prutetti (EUAP)] 5º **Aggiornamento appruvatu incù Delibera di a Conferenza Statu Rigioni di u 24 lugliu 2003 è pubblicatu in u Supplementu urdinariu n. 144 à a [[Gazzetta Ufficiali di a Ripublica Taliana|Gazzetta Ufficiali]] n. 205 di u 4 sittembri 2003.</ref> istituita in u [[1971]] incù dicretu ministeriali par pruteghja a natura particulari di l'isula. Oghji faci parti in u [[Parcu naziunali di l'Arcipelagu Tuscanu]]. Hè stata attribuita ancu di u [[Diploma auropeu di l'arii prutetti]] in [[1988]].
==Flora è fauna==
I cundizioni chì ani impiditu u pupulamentu di Monticristu ani favuritu a cunsirvazioni di a [[flora]] è di a [[fauna]]. In particulari, à Monticristu, viviani spezii [[animali|animali]] è [[vigitali|vegetali]] un tempu diffusi in tuttu u [[Mari Tarraniu]]. Di particulari rilievu sò i furmazioni di ghjiganteschi [[scopa|scopi]] chì coprini i fondi di i vaddi è parechji [[leccia|lecci]] millenarii chì fermani in vita à l'altitudini più alti. Intarissanti dinò hè a prisenza di a [[Vipara aspis|vipara di Monticristu]] (''Vipara aspis'' sottuspezia ''hugyi'') è u [[discuglossu sardu]] (un [[anfibiu]] prisenti solu in un paghju di isuli tuscani è in [[Sardegna]]). In particulari a vipara mostra un'evidenti sumiglia incù a [[vipara siciliana]] è ùn hè micca fruttu di pura fantasia l'ipotesi chì a so intruduzioni annantu à u tarritoriu isulanu sii duvuta à calchì imbarcazioni; basta à ricurdà chì era un' usanza cartaghjinesa quidda di lancià vipari nantu à i navi di u numicu duranti i battagli<ref>{{cita news|url=http://www.linkarte.it/news/?ID=1698|titulu=Tisoru par pochi|data=23 sittembri 2009|accessu=12-6-2013|pubblicazioni=[[LinkArti.it]]}}</ref>. L'isula hè, inoltri, locu di susta par migliaia di aceddi migratori è uspiteghja impurtanti culonii di aceddi marini (di particulari impurtanza hè a [[berta minori]]). Monticristu uspiteghja infini l'unica pupulazioni taliana di [[capra hircus|capra]] salvatica.
L'ambienti marinu hè piuttostu riccu: ci sò pratarii di [[posidonia]], [[anemone|anemoni marini]], [[gurgonia|gurgonii]], [[curaddu|curaddi]], i [[pesciu tondu|pesci tondi]] è, finu à a fini di u [[anni 1970|sittanta]], erani prisenti i [[Vechju marinu|vechji marini]], spezii oramai rarissima in l'acqui di u [[mari Tarraniu]].<ref name="Marcu Lambertini 2002">Marcu Lambertini, ''Arcipelagu Tuscanu è u Parcu Naziunali'', Pisa 2002.</ref>
===A capra di Monticristu===
L'antica prisenza di a ''Capra aegagrus'' in l'Arcipelagu Tuscanu hè ducumintata in a tupunumastica latina è greca di parechji di i so isuli, com'è ''Capraria'' ([[Capraia Isula|Isula di Capraia]]) è ''Aigylion'' ([[Isula di u Gigliu]]). L'esistenza di a capra salvatica à Monticristu hè tistimuniata almenu da a siconda mità di u [[XVI seculu]] ("...''ci sò quantità di capri piccini di pelu rasu''...").<ref>Apollonio Pavolini, ''Rilazioni di l'Isula di Monti Cristu'', [[Archiviu Sicretu Vaticano]].</ref>
[[File:Capra hircus aegagrus-cropped.jpg|thumb|A capra di Monticristu (''Capra aegagrus'')]]
A ''Capra aegagrus'' hè diffusa soprattuttu in [[Asia minori]] è [[Mediu Urienti]], ma sò prisenti di i pupulazioni ancu in parechji [[Isuli egee|isuli di l'Egeiu]] è à [[Creta]].
A Monticristu a ''Capra aegagrus'' vivi à u statu salvaticu, in picculi branchi chì cambiani cumpusizioni è numaru in i varii periodi di l'annu. I corra sò incurvati, incù a superficia antiriori cumpressa latiralamenti in modu da furmà una carena affilata. I masci adulti prisentani un manteddu brunu chjaru, spessu incù una linia nera chì cuntinueghja nantu à i spaddi è nantu à a parti vintrali di i membri; i femini ani inveci un manteddu brunu chjaru uniformu.<ref name="Marcu Lambertini 2002"/>
<br />
A capra di Monticristu hè una [[spezii à risicu]], chì ni fermani difatti solu 250 esimplari in a natura. à u fini di garantiscia a salvaguardia di a spezii, in u dicembri 2012 u [[Biuparcu (Roma)|Biuparcu di Roma]] hà predispostu un ricintu di 1000 m<sup>2</sup> chì uspiteghja cinqui esimplari (trè femini è dui masci), in privisioni di evintuali futuri ripupulamenti annantu à l'isula.<ref>{{cita news|url= http://www.cumuna/cumunu.roma.it/wps/portal/pcr?contentId=NEW398581&jp_pagecode=newsview.wp&ahew=contentId:jp_pagecode|titulu= à u Bioparco i capri di montecristo|ghjornu= 5|mesi= 12|annu= 2012|accessu= 18-12-2012}} situ web Roma Capitali</ref>
===Endemisimi===
Vegetali:
* ''[[Limonium montis-christi]]''
Invirtibrati:
* ''[[Oxychilus oglasicola]]'' (sammartinu di Monticristu), prisenti ancu annantu à l'Isulottu di a Scola ([[Isula di Pianosa (Tuscana)|Pianosa]])
* ''[[Euscorpius oglasae]]'' (Scurpionu di Monticristu), discrittu in u 2007
Vertibrati:
* ''[[Podarcis muralis calabresiae|Podarcis muralis'' subsp. ''calabresiae]]'' (Aciartula di Monticristu)
==Storia==
In ità classica l'isula era chjamata '''''Oglasa'''''<ref>[[Gaiu Pliniu Sicondu]], ''Naturalis Historia'', III, 6,12</ref>(''Ωγλασσα'' in [[Lingua greca|grecu]]), tuponimu di urighjina prirumana. Duranti u [[Medievu]] u nomu muta in '''''Monti Christi'''''<ref>[[Archiviu di Statu di Firenza]], ''Bolla di [[papa Gelasio II]]'', 1º uttrovi 1118: "beati Mamiliani de Monti Christi monasterii".</ref>, veni à dì "Monti di Cristu", verusimilamenti à causa di u forti cuntestu ecclisiali è munasticu chì carattarizò l'isula à parta da u [[V seculu d.C.]], è in particulari di u [[Munasteru di San Mamilianu]].<ref>Agostino Cesaretti, ''Istoria di u Principato di Piumbinu'', Firenza 1788: "Altri, mossi da u so asempiu, si rifughjàni in u listessu locu, di modu chì in pocu tempu, riuniti tutti insemu, funi in gradu di fabbricà un Munasteru, ch'eddi intitulàni Monti Cristu, è cusì da quiddu tempu quist'isula si hè chjamata Monti Cristu."</ref> Altri fonti rapportani chì in urighjina l'isula si saristi chjamata '''''Monti di Ghjovi'''
''<ref>Francescu Aprili, ''Di a crunulugia univirsali di a Sicilia'', Palermu 1725: "...approdarono à un'isula, tandu chjamata Monti di Ghjovi, oghji Monti di Cristu, sughjetta à u Gran' Duca di Tuscana."</ref> o '''''Montegiove''''' par a presunta esistenza di un tempiu rumanu didicatu à u diu Ghjovi, è chì solu in seguitu à a prisenza munastica avaristi mutatu u nomu in ''Monti Cristu''. Eppuri, parechji ipotesi, oghji tendini à fà dirivà a dinuminazioni ''Montegiove'' da u latinu ''iugum'' <ref name="Peria è Silvestre Ferruzzi 2010">Gloria Peria è Silvestre Ferruzzi, ''L'isula d'Elba è u cultu di San Mamilianu'', Portufarraiu 2010.</ref>, com'è ducumintatu in a tupunumastica di a vicina [[isula d'Elba]]. In ebbica succissiva, Monticristu fù ancu chjamata '''''Isula di [[San Mamilianu]]'''''<ref>Emanuele Repetti, ''Dizziunariu giugraficu, fisicu, storicu di a Tuscana'', Firenza 1839.</ref> in rifirimentu à u santu chì ci cundussi vita eremitica sinu à u [[460]].
In l'acqui di ''Cala di u Diavuli'' ghjaci u relittu di una navi ''oneraria'' [[Campania|campana]]<ref>U caricu, custituitu da anfuri grecu-italichi è da coppi à pintura nera, hè cunsirvatu vicinu à u Museiu archiulogicu di [[Portufarraiu]].</ref> naufragata duranti prima mità di l'[[III seculu a.C.]], mentri tracci di friquintazioni di l'isula in ità rumana è tardurumana sò prisenti in a ''Cala di Santa Maria'' è à ''Cala Maestra''; in st'ultima lucalità sò stati truvati scorii di riduzioni di u [[farru]].
A storia ducumintata di Monticristu cumencia incù a fundazioni di u [[Munasteru di San Mamilianu]] edificatu, sicondu una tradizioni dighjà attistata in u Medievu<ref>''Annales Camaldulenses''.</ref>, annantu à i resti di un iputeticu tempiu rumanu didicatu à u diu [[Iuppiter|Ghjovi]]. In u Munasteru saristi statu custuditu un lighjindariu ''Tisoru'' fruttu di dunazioni ecclesiastichi; à listessa ebbica ricodda una cappedda absidata custruita à l'internu di a [[Sapara di San Mamilianu]], induva vissi u santu in u [[V seculu]]. 'Ssi fatti sò mintuvati da [[Geneviève Moracchini-Mazel]] (''Corsica sacra''). I primi dui grandi divastazioni subiti da u Munasteru funi duvuti à l'attacchi [[saraceni]] di u [[727]] è di u [[1323]]. Duranti u [[1534]] "''à l'isula ditta Montechristu sughjurnava una cumpagnia di cursari''."<ref>[[Jacopo Bonfadio]], ''L'annali di Genuva'', 1597.</ref> In l'aostu [[1553]] [[Dragut]], dirighjendu si versu l'[[Isula d'Elba]], espugnò u Munasteru dicritendu ni a fini.
Da quiddu mumentu l'isula di Monticristu firmeti disabitata.
À u largu di ''Cala Maestra'' si trova u relittu di un vilieri militaru di u [[XVI seculu]] induva fù clandistinamenti ricuparata, intornu à u [[1975]], una [[culubrina]] (cannonu à manu) in [[bronzu]] è un sacchettu cuntinenti [[polvara pirica]].
In [[1814]] [[Nabulionu Bonaparte]] feci invià in l'isula un presidiu militaru. Duranti [[1833]] u giolugu Giuseppe Giuli splurò l'isula è scrissi una discrizzioni tecnica.<ref>Giuseppe Giuli, ''L'isula di Monti Cristu'', in ''Indicator Senese è Grossetano'', XI, 16 lugliu 1833.</ref> I primi provi di culunisazioni di l'isula, à l'ebbica di prubità di Carlo Cambiagi, succesini d'uttrovi [[1839]] da parti di dui arimiti tedeschi, Augustin Eulhardt di [[Nordhausen]] è Joseph Keim di [[Reutlingen]], chì eppuri, à causa di incumpatibilità carattariali, abandunetini dopu pocu tempu. In u [[1843]] si succiditini altri parsunaghji: u riligiosu tirulesu Francescu Adolfo Obermüller, à u quali u [[Granducatu di Tuscana]] ùn detti puri micca u parmissu di ritirà si annantu à l'isula, è, dopu pochi mesi, u francesu Charles Legrand incù à so probbia cumpagna, incù l'intinzioni di cultivà l'isula. I dui cunghjunti si stabilini à l'internu di u Munasteru, l'isula essendu sempri priva di custruzzioni muderni, ma à la fini funi espulsi da u Guvernu tuscanu in quantu ùn riisciìani micca in a so impresa agricula. D'aprili [[1844]] ci fù un antra prova di culunisazioni agricula da parti di u francesu Georges Guiboud, chì si risolsi incù l'ennesimu insuccessu. In u [[1846]] parechji ghjinuvesi tantetini in vanu listessa impresa, mentri di ghjinnaghju [[1849]] u francesu Jacques Abrial, imprisariu dumiciliatu à Livornu, presi in affittu l'isula riiscendu à renda la pruduttiva par trè anni è custruiscendu i primi edifizii muderni di Monticristu. U Guvernu [[Granducatu di Tuscana|granducali]], in [[1849]], inviò annantu à l'isula un distaccamentu di u ''Battaglionu Insulari''; duranti u stessu annu, vicinu à un prumuntoriu di a costa uccidintali di l'isula - chì in seguitu à 'ss'episodiu fù chjamata ''Punta di i Ziteddi masci'' - funi uccisi dui criaturi da furfanti chì aviani pricidintamenti assalitu a [[tartana]] sarda ''Madonna di i Vigni'' salpata da [[Genuva]] à a volta di Livornu, nantu à a quali i dui chjughi si truvavani.<ref name="Vincenzo Mellini 1852">Vincenzo Mellini, ''Isula di Monti Cristu'', manuscrittu, 1852.</ref>
In u [[1852]] un inglese, George Watson Taylor, acquistò l'isula par 50.000 lire è trasfurmò Cala Maestra in una splendida aria verdi incù giardini tarrazzati è spezii arburei esotichi, tantu da essa cugnumatu ''Conti di Monticristu''.<ref>Ersilio Michel, ''Tantativi di culunisazioni di l'isula di Monticristu'', 1925</ref> À stu periodu ricodda a custruzzioni di u casamentu chjamatu dopu ''Villa Riali'' è l'intruduzzioni di l'[[Ailanthus altissima|ailantu]], spezii vigitali chì sinu à oghji hà mutatu l'aspettu vegetaziunali di l'isula. In u stessu annu l'isula fù visitata da l'inginieri cartugraficu Giovacchino Callai è da u storicu Vincenzo Mellini<ref name="Vincenzo Mellini 1852"/>, chì rilivàni è discrissini i ruderi di l'edifizii storichi prisenti in Monticristu. In u vaghjimu di u [[1860]] l'isula fù sacchighjata da parechji esiliati taliani risidenti à Londra, puliticamenti ostili à George Watson Taylor, chì, à bordu di u piroscafu ''Orwell'' cumandatu da Raffaele Settembrini, s'avviavani in l'Italia Miridiunali par arrulà si incù i garibaldini. Di fronti à somma enorma di dinaru dumandata da Watson Taylor in riparazioni di i danni, u Guvernu cunsidarò più oppurtunu acquistà l'isula. Monticristu fù acquistata dopu da u Guvernu talianu u 3 ghjugnu [[1869]] par a somma di 100.000 liri da u prubitariu Watson Taylor. À l'iniziu di [[1870]] annantu à l'isula ghjunghjì l'arimitu [[Davide Lazzaretti]], chì vissi à l'internu di a [[Sapara di San Mamilianu]]. Dopu ultiriori tantativi di culunisazioni, di nuvembri [[1874]] u Guvernu talianu ci insidiò una [[culonia penali]] agricula incù 45 ditinuti è 5 vardii carcirali, succursali di quidda di [[Isula di Pianosa (Tuscana)|Pianosa]], chì durò sinu à u [[1884]]. In u [[1875]] à Monticristu si ricò u paleontologu [[Gaetano Chierici]] chì scrissi un'accurata discrizzioni<ref>Manuscrittu in a Bibbiuteca cumunali Panizzi di Reggio Emilia.</ref> storica è archiulogica di l'isula.
Dopu, duranti u [[1889]], u Demanio di Livornu cuncessi in affittu l'isula à u marchesi fiurintinu Carlo Ginori Lisci, chì trasfurmò Monticristu in una riserva di caccia parsunali; di i numarosi ospiti chì si ricavani à caccià ogni sittimana annantu à l'isula, partendu da [[Livornu]] incù u yacht ''Urania'' di prubità di u stessu marchesi, feci parti u pueta [[Rinatu Fucini]], u musicanti [[Ghjacumu Puccini]] è [[Vittorio Emanuele III]]. Par avè rapiti culligamenti incù [[Firenza]], u marchesi istituì à Monticristu un sirviziu di [[piccione viaghjadore|picciona viaghjadori]]. In u [[1899]] Carlo Ginori Lisci cuncessi ogni drittu annantu à l'isula à Vittorio Emanuele III; l'isula divintò una riserva di caccia riali esclusiva par a famiglia [[Casa Savoia|Savoia]], chì ci intrudussi mammiferi com'è [[sus lovvia|cignala]], [[ovis musimon|muvri]] è [[capra hircus|capri]] di u [[Montinegru]]. Duranti a [[siconda guerra mundiali]], periodu in a quali a ''Villa Riali'' fù spugliata di tutti i mobuli, à Monticristu fù stallata una pusizioni militara italu-tedesca.
In u [[1949]] a Dirizzioni generali di u [[Demanio]] deti in cuncissioni l'isula à un cunsorziu di cuuperativi di piscadori, a ''Consorpesca''. I dritti di gistioni funi dopu acquistati da a sucità rumana ''Oglasa'' in [[1953]]. In u [[1970]] a stessa sucità criò u ''Monticristu Sporting Club'' par una cliantedda di elevata cundizioni suciali, sfruttendu a caccia d'inguernu è u turisimu d'istati. U 4 marzu [[1971]] l'isula di Monticristu fù dichjarata ''Riserva Naturali di u Statu'' incù un dicretu da i Ministeri di a Marina marcantili, di i Finanzi è di l'Agricultura è Furesti. In u [[1977]] a Riserva Naturali fù inclusa in a ''Reta aurupea di i Riservi Biugenetichi di u Cunsigliu d'Auropa''. Incù dicreti di u Ministeru di a Marina di u [[1979]] è di u [[1981]] hè stata ancu istituita, nantu à l'acqui chì circondani l'isula, una zona di tutela biologica par un raghju di 500 metri,<ref name="Marcu Lambertini 2002"/>dopu aumintatu à 1 km.
===U Tisoru di San Mamilianu===
[[File:Monastero_o_Abbazia_di_Montecristo.jpg|thumb|240px|Munasteru di San Mamilianu]]
Ricodda à [[2004]] a scuparta di un tisoru di muneti in oru sottu l'altari di a [[ghjesgia di San Mamilianu (Sovana)|ghjesgia di San Mamilianu]] [[ghjesgia di San Mamilianu (Sovana)|<nowiki/>]]à [[Sovana]], cumpostu da 498 muneti novi datevuli à l'impiratori [[Lionu I u Trace|Lionu I]] è [[Antemio]], trà u [[457]] è u [[474]], veni à dì pocu dopu a morti di Mamilianu. Lighjendi pupulari è tradizioni urali ricurdavani a prisenza di un tisoru sottu l'altari di u [[Munasteru di San Mamilianu]] à Monticristu, lighjendi chì funi riscritti dopu da [[Alexandre Dumas (babbu)|Alexandre Dumas]] in u celebru rumanzu di u ''[[Conti di Monticristu]]''. Almenu dui ducumenti antichi citani a mimoria di un tisoru annantu à l'isula: in u [[1549]] u Granduca di Tuscana [[Cosimo I]] ci scunsigliava di fà ricerchi par a prisenza di pirati, mentri una spidizioni da a [[Corsica]] in u [[1670]] scuprì solu "...''parechji pignatti è vasi pieni di cennari''...".<ref name="Peria è Silvestre Ferruzzi 2010"/> ùn apparisci micca dunqua com'è un casu chì un tisoru si truvava effittivamenti in a ghjesgia di San Mamilianu, micca parò in quidda di Monticristu ma à [[Sovana]] in a pruvincia di [[Grosseto]]. I muneti sò stati urdinati in u museiu di Sovana, inauguratu u 28 lugliu [[2012]].
===A lighjenda di l'acqua "maladitta"===
Sicondu a tradizioni pupulari, l'acqua linda chì scorri staghjunalamenti in u ''Fossu di u Diavuli'' (sittori norduccidentali di l'isula) procuraria a morti micca immediata di quiddu chì a bii.<ref> Ghjuvanni Pejrone, ''Una caccia vaghjimali in l'isula di Monticristu'', Milanu 1970.</ref>
==Loca d'intaressu==
* [[Munasteru di San Mamilianu]]
* [[Sapara di San Mamilianu]]
* [[Furtezza di Monticristu]] nantu à a vetta più elevata di l'isula (645 m)
* Villa Riali
* Museiu di Storia naturali
* Orto butanicu
* Mulinu idraulicu (ruderi) vicinu à a [[Sapara di San Mamiliano]]
* Ghjesgia di Santa Maria (ruderi) vicinu à l'umonima Cala, lucalizata u 6 aostu 2012<ref>[http://www.tenews.it/ghjurnali/2012/08/08/scupartu-à-montecristo-u-situ-di l-antica-ghjesgia-di-santa-maria-44207/ ''Tenews'', 8 aostu 2012]</ref>
* Cappeddavicinu à Cala Maestra (fini [[XIX seculu]]) incù sipulturi annessi, distrutta duranti l'anni sittanta par fà locu à u picculu [[eliportu]] di l'isula
==Curiusità==
* Annantu à st'isula hè situata una parti di u celebru rumanzu ''[[U conti di Monticristu]]'', di u scrittori francesu [[Alexandre Dumas (babbu)|Alexandre Dumas]]. In particulari u prutagonistu ci trova u lighjindariu tisoru di a famiglia Spada, incù u quali rializeghja a so furmidevuli vindetta.
* Sicondu parechji studii, a scrittrici [[Gran Britagna|britannica]] [[Agatha Christie]] inizialamenti vulia situà à Monticristu ''[[Deci picculi indiani (rumanzu)|Deci picculi indiani]]'', un di i so rumanzi più celebri. A scrittrici, dopu, priferì cullucà si annantu à un'anonima isuletta britannica.<ref>''Currieri di a Sera'', 1º aostu 2010.</ref>
* L'isula hè stata, in u [[1896]], a distinazioni di u [[matrimoniu|viaghju di nozzi]] frà [[Vittorio Emanuele III di Savoia]] è [[Elena di u Montinegru]].<ref>Angelo Barbuscia, ''Cummimurazioni di u 59º annivirsariu di a scumparsa di S.M. a Righjina Elena'', 2011.</ref>
* In u 2009 l'Unioni Aurupea hà financiatu un prugettu incù fondi di u prugramma di finanzamentu LIFE da u titulu ''Monticristu 2010'' finalizatu par a lotta contr'è i spezii invasivi alluctoni. U prugettu privedi l'eradicazioni di u [[topu neru]], prisenti annantu à l'isula da tempi storichi, chì minaccia gravamenti a ripruduzioni di l'aceddi marini nidificanti, è di l'[[ailantu]], una pianta di urighjina uriintali chì si sustituisci à a vegetazioni naturali, intrudutta à l'iniziu di u Novicentu. U prugettu si compii di ghjugnu 2014 è privedi inoltri azzioni par a prutizzioni di a capra salvatica è par u ricuparu di ambienti priuritarii. À i ghjorna d'oghji l'eradicazioni di u topu hè stata rializata incù successu mentri l'uparazioni di lotta contr'è l'ailantu sò sempri in corsu. <ref>[http://www.montecristo2010.it Monticristu 2010]</ref>
* Di ghjinnaghju 2012 hè stata data nutizia chì l'isula era invasa da [[Rattus rattus|topa neri]], chì sembra ch'è fussini ghjunti par via di i navi è i bateddi è chì, ùn truvendu micca antagunisti biulogichi annantu à l'isula, siini prulificati<ref>{{Cita web|lingua=it|url=http://www.currieri.it/cronachi/12_ghjinnaghju_12/isula-montecristo-gasperetti_6bf29à08-3d5c-11è1-à7f5-80bdd8489cd9.shtml|titulu=I topi cunquistani l'isula di montecristo|editori=U Currieri di a Sera|ghjornu=12|mesi=1|annu=2012|accessu=17-12-2012}}</ref>. Par cumbatta l'invasioni, sò stati catapultati annantu à l'isula 26 tonni di eschi avvilanati. L'opara di [[dirattisazioni]] cusì effittuata pari parò avè datu cunsiquenzi pusitivi: da un aspizzioni effittuata annantu à l'isula par virificà a situazioni in seguitu à u lanciu di l'eschi avvilanati ùn sò micca emersi situazioni critichi par l'ecusistema di l'isula, bench'è parechji ambientalisti ùn si siini micca ditti di u tuttu suddisfatti da l'aspizzioni<ref>{{Cita web|lingua=it|url=http://iltirreno.gelocal.it/piombino/cronaca/2012/03/03/news/isula-di-montecristo-a-guerra-à i-topi-ùn/non/micca-hà-lasciatu-segni-1.3250063|titulu=Isula di Monticristu, a guerra à i topi ùn hà micca lasciatu segni|editori=U Tirrenu|ghjornu=3|mesi=3|annu=2012|accessu=17-12-2012}}</ref>. D'aostu 2012 sò stati cuntati circa 600 [[Puffinus puffinus|berti minori]], chì ani pussutu ripupulà i so nida grazia à l'[[eradicazioni]] di u topu neru, cunsidaratu causa di u decrementu è di l'estinzioni di a spezia in quantu pridatori di l'ova è di i piulacona<ref>{{Cita web|lingua=it|url=http://iltirreno.gelocal.it/piombino/cronaca/2012/08/10/news/montecristo-600-berte-minori-sò-pronte-à-spiccare-u-bulu-1.5527318 |titulu=Monticristu, 600 berti minori sò pronti à spiccà u bulu|editori=U Tirrenu|ghjornu=10|mesi=8|annu=2012|accessu=17-12-2012}}</ref>.
==Noti==
<references/>
==Riferimenti==
* [http://www.tavagna.com/pdf/SantuMamilianuCO.pdf Santu Mamilianu. Geneviève Moracchini-Mazel, Edizioni A Stamperia, Strattu è traduttu da u libru ''Corsica Sacra'', Vulumu prima] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210412024705/http://www.tavagna.com/pdf/SantuMamilianuCO.pdf |date=2021-04-12 }}
==Da veda dinò==
* [[Arghji naturali prutetti di a Tuscana]]
* [[Lista d'isuli di l'Italia]]
* [[Arcipelagu Tuscanu]]
* [[U conti di Monticristu]]
* [[Sapara di San Mamilianu]]
* [[Munasteru di San Mamilianu]]
* [[Scogliu d'Africa]]
==Liami esterni==
*[http://www.parks.it/riserva.statali.is.montecristo/index.html A riserva statali Isula di Monticristu annantu à Parks], purtali di i parchi taliani
*[http://www.agraria.org/parchi/tuscana/isoladimontecristo.htm A riserva annantu à www.agraria.org]
* [http://www3.corpoforestale.it/flex/cm/pages/ServeBLOB.php/L/IT/IDPagina/422 Corpu furistali di u Statu - a Riserva naturali Isula di Monticristu]
* [http://www.montecristo2010.it/ Monticristu2010 - eradicazioni di cumpunenti florufaunistiche alieni invasivi è prutizzioni di habitat in l'Arcipelagu Tuscanu]
[[Categoria:Giugrafia]]
[[Categoria:Italia]]
a3ehmb66eoyf9u0jjdj4y85ya6hh5j1
2008
0
12945
403650
401689
2026-06-15T19:09:17Z
Fausta Samaritani
15085
403650
wikitext
text/x-wiki
U '''2008''' (in [[nùmeri rumani]] MMVIII) hè un [[annu]] di u XXI sèculu. [[Annata bisesta]].
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1980|1990|2000|2010|2020|2004|2005|2006|2007|2008|2009|2010|2011|2012}}
[[Annata bisesta]].<br>
== Evenimenti ==
=== Sport ===
- [[Image:Olympic rings without rims.svg|40px|border]] XXIX [[Olimpiade Pechino 2008]].<br>
=== Premii Nobel 2008 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Martti Ahtisaari]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[J. M. G. Le Clézio]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[Harald zur Hausen]], [[Françoise Barré-Sinoussi]] è [[Luc Montagnier]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Makoto Kobayashi (physicien)|Makoto Kobayashi]], [[Toshihide Maskawa]] è [[Yoichiro Nambu]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] :[[Osamu Shimomura]], [[Martin Chalfie]] è [[Roger Tsien]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Paul Krugman]]<br>
== Nascite ==
== Morte ==
== In Corsica ==
- Fundazione di [[Spiri2all]], gruppu musicale rap corsu dà [[Aiacciu]].<br>
[[Image:The cliffs of Bonifacio (2580327787).jpg|thumb|230px|center|[[Bonifaziu]] ([[14 di ghjugnu]] 2008)]]
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Ligami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
mf9psaa3rw7lq5mqtm3kg9945ht0ln4
2009
0
12946
403651
401626
2026-06-15T19:10:18Z
Fausta Samaritani
15085
403651
wikitext
text/x-wiki
U '''2009''' (in [[nùmeri rumani]] MMIX) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1980|1990|2000|2010|2020|2005|2006|2007|2008|2009|2010|2011|2012|2013}}
== Evenimenti ==
=== Premii Nobel 2009 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Barack Obama]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Herta Müller]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[Elizabeth Blackburn]], [[Carol Greider|Carol W. Greider]] è [[Jack Szostak|Jack W. Szostak]].<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Charles Kao]], [[Willard Boyle]] è [[George E. Smith]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Venkatraman Ramakrishnan]], [[Thomas Steitz]] è [[Ada Yonath]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Elinor Ostrom]] è [[Oliver Williamson]]<br>
== Nascite ==
== Morti ==
== In Corsica ==
[[Image:Voei sacrée 2e REP.JPG|thumb|200px|center|Voei sacrée 2e REP, Camp Raffalli, [[Calvi]], [[3 uttrovi]] 2009]]
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Ligami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
negziy04r13nrj1i3e1xvyuc3y4b367
2010
0
13635
403652
401625
2026-06-15T19:11:13Z
Fausta Samaritani
15085
403652
wikitext
text/x-wiki
U '''2010''' (in [[nùmeri rumani]] MMX) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1980|1990|2000|2010|2020|2006|2007|2008|2009|2010|2011|2012|2013|2014}}
== Evenimenti ==
=== Premii Nobel 2010 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Martti Ahtisaari]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Mario Vargas Llosa]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[Robert Edwards]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Andre Geim]] è [[Konstantin Novoselov]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Richard Heck]], [[Ei-ichi Negishi]] è [[Akira Suzuki]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Peter Diamond]], [[Dale Mortensen]] è [[Christopher Pissarides]]<br>
== Nascite ==
== Morti ==
- [[10 di ghjugnu]]: [[Sigmar Polke]], pittore tedescu.<br>
== In Corsica ==
[[Image:Cows in Mausoléo 002.jpg|thumb|200px|center|[[Mausoléo]] ([[Calvi]]), [[10 di lugliu]] 2010]]
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Ligami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
dgmvf5f10xia4qgm49k5ej30g2f72i8
2012
0
14726
403654
401690
2026-06-15T19:13:17Z
Fausta Samaritani
15085
403654
wikitext
text/x-wiki
U '''2012''' (in [[nùmeri rumani]] MMXII) hè un [[annu]] di u XXI sèculu. [[Annata bisesta]].
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1990|2000|2010|2020|2030|2008|2009|2010|2011|2012|2013|2014|2015|2016}}
== Evenimenti ==
=== Sport ===
- [[Image:Olympic rings without rims.svg|40px|border]] XXX [[Olimpiade Londra 2012]].<br>
=== Premii Nobel 2012 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Unione Europea]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Mo Yan]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[John Gurdon]] è [[Shinya Yamanaka]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Serge Haroche]] è [[David Wineland]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Brian Kobilka]] è [[Robert Lefkowitz]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Alvin Roth]] è [[Lloyd Shapley]]<br>
== Nàscite ==
== Morte ==
== In Córsica ==
[[Image:La Citadelle in Corte, Corsica (8132728153).jpg|thumb|250px|center|[[Corte]], [[24 di settembre]] 2012]]
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
iuefhrtkxh0jon3yq1am65i2us55kic
Parietaria officinalis
0
14998
403623
389311
2026-06-15T13:43:55Z
~2026-35152-19
28404
403623
wikitext
text/x-wiki
{| align="right" rules="all" cellpadding="3" cellspacing="0" border="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; background-color: #CCFFCC"
! colspan="3" style="background:#66CC66" |
{| style="background:#66CC66" align="center" width="100%"
| padding=0px|
! style="background:#66CC66" width="100%" |<span style="color:white; font-size:large;">'''A sciappapetra'''</span>
| padding=0px|
|}
|-----
| colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Parietaria officinalis 2.jpg|300px]]
|-----
! colspan=2 align="center" cellpadding="0" | <span style="color:black; font-size:x-small;">Parietaria officinalis</span>
|-----
! colspan=2 bgcolor="lightgreen" | [[Classifica scentifica]]
|-----
| Regnu
| ''[[Plantae]]''
|-----
| Divisioni
| ''[[Magnoliophyta]]''
|-----
| Classa
| ''[[Magnoliopsida]]''
|-----
| Ordini
| ''[[Urticales]]''
|-----
| Famiglia
| ''[[Urticaceae]]''
|-----
| Genaru
| ''[[Parietaria]]''
|-----
| align="center" bgcolor="lightgreen" colspan="2" | [[Nomu binuminali]]
|-----
| align="center" colspan="2" |''Parietaria officinalis''<br /><span style="color:black; font-size:x-small;"> [[Linnaeus]], 1753</span>
|-----
| align="center" colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Parietaria officinalis.jpg|300px|U vitriolu]]
|-----
|}
A '''sciappapetra''' ([[Parietaria officinalis]]) hè una spezia di pianta chì faci parti di u genaru ''Parietaria''.<ref>'Ss'articulu pruveni in parti da l'articulu currispundenti di a wikipedia in talianu è in francesu.</ref>
==Discrizzioni ==
[[File:Parietaria_officinalis_sl32.jpg|thumb|150px|left|L'infiuriscenza di u vitriolu]]
A sciappapetra hè una pianta arbacea vivaci, alta sinu à 70 cm. U picciolu hè erettu, brunu-rossu, cilindricu, pilosu. I casci sò uvali, lanceulati annantu à u bordu sanu, alterni, picciulati, incù i pela à uncinu micruscopichi in sottu. In cuntrariu à l'urticuli, ùn urinani micca.
I fiora sò minusculi, unisissuati, verdi è accolti in glumeruli à l'ascedda di i casci. Ani un perigoniu divisu in quattru tepali uvali. Ci sò trè tipi di fiora in l'infiuriscenza : masciu, femina è ermafruditu. U vitriolu fiurisci da maghju à uttrovi. Ancu mentri u periudu di fiuritura, 'ssa pianta hè guasgi senza adori.
U fruttu hè un acheniu uvali.
==Distribuzioni è ambienti ==
A so aria di ripartizioni si stendi à i zoni sottutrupicali di l'emisferu nordu. A parsona u trova faciuli à u cantu di i stradona, longu à i mura di petra asciutta, ma dinò longu à i sebbi è in i boschi.
==Prubità ==
A pianta cunteni tanninu, flavonoidi è nitratu di putassiu. Hà i prubità diuretichi, emullienti, sudorifichi, depurativi è espetturanti.
==Tassunumia==
===Etimulugia===
''Parietaria'' disignava dighjà in latinu una pianta chì criscìa annantu à i mura, forsi una ''parietaria''. U termini era una sustantificazioni à u feminicciu di l'aghjittivu ''parietarius'', chì significheghja, "di pareta", "di muru" ed hè dirivatu da ''paries'', ''-etis'' (pareta, vechju muru) ; ''officinalis'' voli dì ufficinali, veni à dì in vendita in l'ufficini di i spiziali. U termini veni da u latinu ''officina'' (atteddu, ufficina) è faci rifirimentu à i prubità diuretichi di a pianta.
===Sinunimia===
Parechji sinonimi di ''Parietaria officinalis'' sò:
* ''Parietaria erecta''
* ''Helxine dioscoridis''
* ''Parietaria officinalis erecta''
==Bibliugrafia==
* [http://adecec.net/adecec-net/parutions/pdf/corsesetplantes.pdf Conrad, Marcella, I corsi è e piante salvatiche, avà è innanzi, [[1981]], [[Adecec]]]
* [http://www.culturecommunication.gouv.fr/content/download/42396/338526/version/1/file/Ethno_Simonpoli_1982_072a.pdf Paulu Simonpoli, ''E piante salvatiche - Cunniscenze è usi'', 1982, Parcu Naturale di Corsica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111155047/http://adecec.net/adecec-net/parutions/pdf/corsesetplantes.pdf |date=2012-01-11 }}
==Noti==
<references/>
== Da veda dinò ==
* a [[flora di Corsica]]
== Rifarenzi ==
[[Categoria:Parietaria]]
[[Categoria:Flora di Corsica]]
ja88483fqa823j7kuryrdell2r1l9c1
403625
403623
2026-06-15T13:46:58Z
Paulu
58
Paulu ha spostato la pagina [[Vitriolu]] a [[Parietaria officinalis]] tramite redirect: Titulu erratu
403623
wikitext
text/x-wiki
{| align="right" rules="all" cellpadding="3" cellspacing="0" border="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; background-color: #CCFFCC"
! colspan="3" style="background:#66CC66" |
{| style="background:#66CC66" align="center" width="100%"
| padding=0px|
! style="background:#66CC66" width="100%" |<span style="color:white; font-size:large;">'''A sciappapetra'''</span>
| padding=0px|
|}
|-----
| colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Parietaria officinalis 2.jpg|300px]]
|-----
! colspan=2 align="center" cellpadding="0" | <span style="color:black; font-size:x-small;">Parietaria officinalis</span>
|-----
! colspan=2 bgcolor="lightgreen" | [[Classifica scentifica]]
|-----
| Regnu
| ''[[Plantae]]''
|-----
| Divisioni
| ''[[Magnoliophyta]]''
|-----
| Classa
| ''[[Magnoliopsida]]''
|-----
| Ordini
| ''[[Urticales]]''
|-----
| Famiglia
| ''[[Urticaceae]]''
|-----
| Genaru
| ''[[Parietaria]]''
|-----
| align="center" bgcolor="lightgreen" colspan="2" | [[Nomu binuminali]]
|-----
| align="center" colspan="2" |''Parietaria officinalis''<br /><span style="color:black; font-size:x-small;"> [[Linnaeus]], 1753</span>
|-----
| align="center" colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Parietaria officinalis.jpg|300px|U vitriolu]]
|-----
|}
A '''sciappapetra''' ([[Parietaria officinalis]]) hè una spezia di pianta chì faci parti di u genaru ''Parietaria''.<ref>'Ss'articulu pruveni in parti da l'articulu currispundenti di a wikipedia in talianu è in francesu.</ref>
==Discrizzioni ==
[[File:Parietaria_officinalis_sl32.jpg|thumb|150px|left|L'infiuriscenza di u vitriolu]]
A sciappapetra hè una pianta arbacea vivaci, alta sinu à 70 cm. U picciolu hè erettu, brunu-rossu, cilindricu, pilosu. I casci sò uvali, lanceulati annantu à u bordu sanu, alterni, picciulati, incù i pela à uncinu micruscopichi in sottu. In cuntrariu à l'urticuli, ùn urinani micca.
I fiora sò minusculi, unisissuati, verdi è accolti in glumeruli à l'ascedda di i casci. Ani un perigoniu divisu in quattru tepali uvali. Ci sò trè tipi di fiora in l'infiuriscenza : masciu, femina è ermafruditu. U vitriolu fiurisci da maghju à uttrovi. Ancu mentri u periudu di fiuritura, 'ssa pianta hè guasgi senza adori.
U fruttu hè un acheniu uvali.
==Distribuzioni è ambienti ==
A so aria di ripartizioni si stendi à i zoni sottutrupicali di l'emisferu nordu. A parsona u trova faciuli à u cantu di i stradona, longu à i mura di petra asciutta, ma dinò longu à i sebbi è in i boschi.
==Prubità ==
A pianta cunteni tanninu, flavonoidi è nitratu di putassiu. Hà i prubità diuretichi, emullienti, sudorifichi, depurativi è espetturanti.
==Tassunumia==
===Etimulugia===
''Parietaria'' disignava dighjà in latinu una pianta chì criscìa annantu à i mura, forsi una ''parietaria''. U termini era una sustantificazioni à u feminicciu di l'aghjittivu ''parietarius'', chì significheghja, "di pareta", "di muru" ed hè dirivatu da ''paries'', ''-etis'' (pareta, vechju muru) ; ''officinalis'' voli dì ufficinali, veni à dì in vendita in l'ufficini di i spiziali. U termini veni da u latinu ''officina'' (atteddu, ufficina) è faci rifirimentu à i prubità diuretichi di a pianta.
===Sinunimia===
Parechji sinonimi di ''Parietaria officinalis'' sò:
* ''Parietaria erecta''
* ''Helxine dioscoridis''
* ''Parietaria officinalis erecta''
==Bibliugrafia==
* [http://adecec.net/adecec-net/parutions/pdf/corsesetplantes.pdf Conrad, Marcella, I corsi è e piante salvatiche, avà è innanzi, [[1981]], [[Adecec]]]
* [http://www.culturecommunication.gouv.fr/content/download/42396/338526/version/1/file/Ethno_Simonpoli_1982_072a.pdf Paulu Simonpoli, ''E piante salvatiche - Cunniscenze è usi'', 1982, Parcu Naturale di Corsica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111155047/http://adecec.net/adecec-net/parutions/pdf/corsesetplantes.pdf |date=2012-01-11 }}
==Noti==
<references/>
== Da veda dinò ==
* a [[flora di Corsica]]
== Rifarenzi ==
[[Categoria:Parietaria]]
[[Categoria:Flora di Corsica]]
ja88483fqa823j7kuryrdell2r1l9c1
Vitriola
0
14999
403640
302498
2026-06-15T17:04:32Z
Fausta Samaritani
15085
delete
403640
wikitext
text/x-wiki
{{Delete|reason=doppione redirect}}
2budue8lel4cke48scdfhvta1krlnf1
2013
0
15923
403655
401629
2026-06-15T19:14:43Z
Fausta Samaritani
15085
403655
wikitext
text/x-wiki
U '''2013''' (in [[nùmeri rumani]] MMXIII) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1990|2000|2010|2020|2030|2009|2010|2011|2012|2013|2014|2015|2016|2017}}
== Evenimenti ==
=== Premii Nobel 2013 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Organisation pour l'interdiction des armes chimiques]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Alice Munro]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[James Rothman]], [[Randy Schekman]] è [[Thomas Südhof]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[François Englert]] è [[Peter Higgs]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Martin Karplus]], [[Michael Levitt]] è [[Arieh Warshel]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Eugene Fama]], [[Lars Peter Hansen]] è [[Robert Shiller]]<br>
== Nàscite ==
== Morte ==
- [[23 uttrovi]]: [[Anthony Caro]], scultore britannicu.<br>
== In Córsica ==
[[Image:Pinguicula corsica in its natural habitat, Corsica.jpg|thumb|400px|center|''[[Pinguicula corsica]]'', fiume [[Lonca]] [[Evisa]], [[maghju]] 2013]]
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
leeccgtmrbrpv6f9wer16y0euswaq0x
2021
0
17445
403665
401637
2026-06-15T19:23:16Z
Fausta Samaritani
15085
403665
wikitext
text/x-wiki
U '''2021''' (in [[nùmeri rumani]] MMXXI) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |2000|2010|2020|2030|2040|2017|2018|2019|2020|2021|2022|2023|2024|2025}}
== Evenimenti ==
[[Image:2021 storming of the United States Capitol 12.jpg|thumb|270px|right|Assalto al Campidoglio di [[Stati Uniti]], [[Washington D.C.]], [[6 di ghjennaghju]] 2021]]
=== Sport ===
- [[Image:Olympic rings without rims.svg|40px|border]] XXXII [[Olimpiade Tokyo 2020]].<br>
== Nàscite ==
== Morte ==
- [[19 d'aostu]]: [[Chuck Close]], pittore e fotògrafu americanu.<br>
<gallery>
Image:Prins Philip, hertog van Edinburgh (1982).jpg|<small>[[Filippu di Edimburgu]] ([[10 di ghjugnu]] [[1921]]-[[9 d'aprile]] 2021), 1982</small>
Image:Raffaella Carrà 2008.jpg|<small>[[Raffaella Carrà]] ([[18 di ghjugnu]] [[1943]]-[[5 di lugliu]] 2021), 2008</small>
Image:Gino Strada.jpg|<small>[[Gino Strada]] ([[21 d'aprile]] [[1948]]-[[13 d'aostu]] 2021), 2007</small>
</gallery>
== In Córsica ==
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
4f5xfbz3gj9q148pryscaly3rpiw23p
Turchia
0
17477
403612
382891
2026-06-15T12:51:52Z
Fausta Samaritani
15085
/* Da vede dinò */
403612
wikitext
text/x-wiki
[[File:Flag_of_Turkey.svg|thumb|Bandera di a Turchia]]
A '''Turchia''' (in [[lingua turca|turcu]]: ''Türkiye'') hè un paese transcuntinentale d'[[Europa]] è d'[[Asia]].
A capitale hè [[Ankara]].
== Da vede dinò ==
- [[Şalom]]<br>
- [[Edirne]]<br>
- [[Piri Reis]]<br>
[[Categoria:Turchia]]
[[Categoria:Europa]]
rwu8jlc39jf8w929d9bi4obkglquvv4
Bolma rugosa
0
19689
403631
393205
2026-06-15T16:21:21Z
Fausta Samaritani
15085
category, fix
403631
wikitext
text/x-wiki
{| align="right" rules="all" cellpadding="3" cellspacing="0" border="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; background-color: #F6EBE4"
! colspan="3" style="background:#FF9999" |
{| style="background:#FF9999" align="center" width="100%"
| padding=0px|
! style="background:#FF9999" width="100%" |<span style="color:white; font-size:large;">'''Bolma rugosa'''</span>
| padding=0px|
|}
|-----
| colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Caracol_marino_(Bolma_rugosa),_Parque_natural_de_la_Arrábida,_Portugal,_2020-07-21,_DD_70.jpg|250px]]
|-----
! colspan=2 align="center" cellpadding="0" | <span style="color:black; font-size:x-small;">Bolma rugosa</span>
|-----
! colspan=2 bgcolor="pink" | [[Classifica scentifica]]
|-----
| Regnu
| ''[[Animalia]]''
|-----
| Classa
| ''[[Gastropoda]]''
|-----
| Sottuclassa
| ''[[Vetigastropoda]]''
|-----
| Ordine
| ''[[Archaeogastropoda]]''
|-----
| Famiglia
| ''[[Turbinidae]]''
|-----
| Generu
| ''[[Zeus]]''
|-----
| align="center" bgcolor="pink" colspan="2" | [[Nome binuminale]]
|-----
| align="center" colspan="2" | ''Bolma rugosa''<br /><span style="color:black; font-size:x-small;"> [[Linnaeus]], 1753</span>
|-----
| align="center" colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:Bolma_rugosa_Rote_Runzelstern_2.jpg|250px]]
|-----
|}
''Bolma rugosa'' (Linnaeus, 1767) hè un molluscu gasteropode di a famiglia di i [[Turbinidae]] chì vive in guasi tuttu u [[Mare Terraniu]].<ref>'Ss'articulu pruvene in parte o in tutalità da l'articulu currispundente di a wikipedia in talianu.</ref>
L'anzianu nome scentificu cumunu di ''Bolma rugosa'' era ''Astraea rugosa''. Difatti, i ghjovani anu prulugamenti parechji zimbrunuti chì sò situati annantu à u basamentu di a cunchiglia chì, vista da insù, li danu l'aspettu d'una stella. Vene da quì u nome latinu ''Astrea'', chì significheghja ''astru''.
==Gioielleria==
Hè rinumatu per a produzzione di u famosu [[ochju di Santa Lucia]] usatu ancu in [[gioielleria]], chì in rialità hè l'operculu calcariu ch'è l'animale usa per chjude si à l'internu di a [[cunchiglia]].
==Tassonumia==
Parechji sinonimi di ''Bolma rugosa'' sò:<br>
- ''Astraea rugosa'' [[Linnaeus]], 1758.<br>
- ''Solarium calcar'' Costa, 1861.<br>
- ''Trochus solaris'' Brocchi, 1814.<br>
- ''Turbo armatus'' Dillwyn, 1817.<br>
- ''Turbo rugosus'' Linnaeus, 1767.<br>
== Note ==
<references/>
[[Categoria:Turbinidae]]
0qvt50ui6o93vqim7omiv6rmij88pp1
Piri Reis
0
19836
403610
356365
2026-06-15T12:48:08Z
Fausta Samaritani
15085
fix, categoria, link
403610
wikitext
text/x-wiki
[[File:Piri_reis.jpg|thumb|250px|Statua di Piri Reis]]
'''Piri Ibn Haji Mehmed''' dettu '''Piri Reis''' ([[1465]]~[[1470]], Gelibolu - [[1554]], Kahire) hè un grande [[amiragliu]] ("reis" in turcu) di a flotta ottumana à u [[XVI sèculu]], natu in [[Karaman]] (pruvincia).<ref>'Ss'articulu pruvene in parte da l'articulu currispundente di a wikipedia in francese.</ref> Nipote di u celebru piratu [[Kemal Reis]] dettu ''Camali'', hè cunnisciutu soprattuttu per a so opera di cartografu. Litteratu, si passiunava per e carte è i cullezziunava.
== Cartugrafia ==
In u [[1513]] è in u [[1528]], designò duie carte di u mondu, ripigliendu e carte è e date di a so cullizzione chì certe ricullerianu à l'antichità. Scrisse dinù un' opera, ''[[Kitab-ı Bahriye]]'' o ''Libru di Navigazione'' in u quale omu trova in più 200 carte ripprisintendu per u più l'[[Oceanu Atlanticu]].
Una di e carte e più celebre hè quella cugnumata ''Carta di Piri Reis''. Fubbe scuperta in u [[1929]] à u mumentu di u rinnuvamentu di u [[palazzu di Topkapı]] à [[Istanbul]].
===A Carta di Corsica===
[[File:Corsica_by_Piri_Reis.jpg|thumb|left|250px|A carta di Corsica di Piri Reis]]
Piri Reis hà ancu fattu una carta di [[Corsica]].<ref>A Piazzetta (2017): ''A carta di a Corsica di l'amirale Piri Reis''.</ref> Si vedenu i nomi di locu scritti in arabu. Ci hè ancu u disegnu di a catena maestra di a Corsica, da [[Cismonte]] à [[Pumonte]]. E coste sò tracciate di manera artistica, incù belle curve per i golfi è e cale marine. Sò dinù disegnati l'isulotti, è ancu l'isulotti minori.
== Amiragliu di a flotta d'Egittu ==
[[File:Old Muscat (2).jpg|250px|U forte di São João in [[Mascate]] distruttu da Piri Reis à u mumentu di u so passaghju.|thumb]]
In u [[1547]], dopu un longu ubliu, Piri Reis hè fattu amiragliu di a flotta d'[[Egittu]] basata in Suez chì opereghja in u [[Mare Rossu]], in l'[[oceanu Indianu]] è in u [[golfu Persicu]].
=== Presa d'Aden ===
Piri Reis riceve in u 1548 a missione di piglià [[Aden]], cità di u [[Yemen]] dendu annantu à l'oceanu Indianu, pigliata da l'Ottumani uni pochi d'anni capunanzu ma cascata in manu à tribù arabe. Parte da Suez d'aprile di u [[1548]] à a testa d'una flotta di 60 palazzi è s'impatrunisce di a cità di ghjennaghju/frivaghju di u [[1549]]. In ringraziamentu, riceve un ''zeamet'' (un campu) chì li furnisce una rendita annuale di 100000 [[akçe]].
=== Partenza per Ormuz è presa di Mascate ===
L'attaccu contru à Ormuz hè dicisu da [[Rüstem Pacha]], u [[grande vizire]] [[Imperu ottumanu|ottumanu]] chì, avvertitu da l'attacchi portughesi lanciati dapoi Ormuz hà per scopu d'annientà 'ssa basa nimica, di modu à fà di u [[golfu Persicu]] un lavu ottumanu. Ordineghja a custruzzione in Suez di novi batelli in u 1550 è dà per missione à Piri Reis di priparà una spedizione contru à Ormuz è l'isula di [[Bahrein]], tributaria di i Portughesi.
D'aprile di u [[1552]], Piri Reis parte da [[Suez]] incù una flotta di 25 [[galera (nave)|galere]], quattru [[galione|galioni]] incù 850 suldati à u so latu. Dopu à avè varcatu [[Jeddah]] è u strittone di [[Bab el Mandeb]], face capu versu [[Ras al-Hadd]], una penisula à l'intrata di u [[Mare d'Arabia]]. D'aostu, l'Ottumani appariscenu à a larga di [[Mascate]], impurtante piazza forte portughese. U figliolu di Piri Reis, Mehmet Rei, à a testa d'un'avanguardia di cinque galere, ci ghjunghje u prima è face bumbardà a cità. U sestu ghjornu di i bumbardamenti, u restu di a flotta ottumana ghjunghje è, u ghjornu dopu, u cummandante portughese accetta di rende si pattu è cundizione chì ellu sia permessu à a so guarnigione di righjunghje liberamente Ormuz. Eppuru, Piri Reis ùn tene micca a so prummessa, face prigiuneri i 128 Portughesi, disarma a so flotta è distrughje a piazza forte.
=== Sediu d'Ormuz, abbottu di Qeshm è ritirata versu Bassorah ===
[[File:Portuguese map of Hormuz 17th century.jpg|250px|left|Carta d'Ormuz datendu da u [[XVII sèculu]], mustrendu u forte portughese.|thumb]]
A flotta ottumana ghjunghje à a larga di l'[[isula d'Ormuz]] u 19 di sittembre di u 1552, cinque mesi dopu a so partenza. I 700 Portughesi chì tenenu u forte sò priparati à a ghjunta ottumana. Quest'ultimi piglianu prestu a cità d'Ormuz è inizianu un bumbardamentu di a pusizione nimica. A situazione hè difficile per i dui belligeranti. I Portughesi cunnoscenu una carenza di viveri è l'Ottumani stancati da u so longu viaghju mancanu di [[polvera da cannone]]. Di più, temenu a ghjunta di rinforzi portughesi in pruvinienza di l'[[India]]. Dopu vinti ghjorni di cumbattimenti, Piri Reis dicide di lintà u sediu u 9 di uttrove. Sient'è e surghjente portughese, l'amiragliu s'interessa dopu à l'isula vicinante di [[Qeshm]], mettendu à l'ammenda i ricchi marcanti chì ci sò stabiliti.
À a fine d'uttrovi, l'Ottumani facenu capu versu [[Bassorah]] in fondu à u [[golfu Persicu]]. Mentre listessu periodu, l'auturità di l'India portughese avvertite di a campagna ottumana dicidenu di purtà un contrattaccu. Affonso di Noronha parte da Goa per Ormuz à a testa d'una flotta di 80 nave frà i quali 30 di grande taglia. À quandu ghjuntu à [[Diu]] annantu à a costa di u [[Gujarat]], impara chì l'Ottumani anu fattu ritirata à Bassorah è dicide di ùn rende si micca in persona à Ormuz, è di mandà ci u so nipote, Dom Antao di Noronha, à a testa d'una flotta di 12 battelli di taglia maiò è 28 altre nave. Quandu ellu ghjunghje à destinazione di nuvembre di u 1552, ùn pò chì custatà a viulenza di l'attaccu ottumanu, causa di numerose distruzzione in Ormuz.
=== Ritornu à Suez è esecuzione di Piri Reis ===
[[File:Suez-Piri Reis.png|thumb|250px|[[Suez]] in fondu à u [[mare Rossu]] cum'ellu hè ripprisintatu in u [[portulan]] [[Kitab-ı Bahriye]] (1521-1525) di Piri Reis.]]
Quandu Piri Reis ghjunghje in [[Bassorah]], si trova cunfruntatu à u ''beylerbey'' (guvernadore) di a pruvincia Kubad Pacha incù quale si sente male. Piri Reis dicide d'andà u più prestu in [[Egittu]], riparte per [[Suez]] incù solu trè galere rapide, lascendu u grossu di a so flotta in Bassorah. L'amiragliu ottumanu hè, malgradu e so spiigazione, scapatu à [[U Cairu]] annantu à ordine di u sultanu per causa di i so fiaschi.
Sient'è Svat Soucek, stu cuncatinamentu di fatti chì cunduce à a messa à morte di Piri Reis si spiega da l'animusità trà l'amiragliu è u guvernadore chì vene da u fattu chì u cummandante di a flotta rimpruvereghja à u [[beylerbey]] di ùn avè micca mandatu i rinforzi prummessi per a cunquista d'Ormuz, in particulare a [[polvera à cannone]] è d'avè, cusì, una rispunsabilità impurtante in u fallimentu ottumanu. Per via di quessa, per copre i so propii fallimenti, l'ipotesi hè fatta chì u rapportu chì Kubad Pacha manda à Istanbul hè particularmente sfavurevule. Piri Reis seria cusì ripartutu in freccia versu Suez cù u fine di pudè dà a so propia virsione di i fatti, lascendu u restu di e so nave à Bassorah temendu chì a flotta portughese di l'Indie, chì hà dinù e raghjone di teme a prisenza in u golfu, ricmarchessi una furmazione troppa impurtante è iniziessi u cumbattimentu. Svat Soucek mintuveghja dinù chì dui accusi incidi correnu à contu di l'amiragliu avendu avutu una pussibile influenza annantu à u virdittu. Hè accusatu di avè messu à l'ammenda l'abitanti di [[Qeshm]] dopu u so fallimentu à Ormuz, elementu cunfirmatu da a so lagnanza ultiriore vicinu à l'auturità ottumane, è, soprattuttu, d'esse statu cumpratu da i Portughesi affinch'è ellu abbandunessi u so sediu. A viridicità di 'ssa boce hè vivamente messa in dubbitu da u cronistu [[İbrahim Peçevi]] ([[1572]]-[[1650]]) chì face valè l'attaccamentu pruvatu mentre tutta a so vita da l'amiragliu à a casa ottumana è à a difesa di l'[[islamu]]. Giancarlo Casale mette, inquantu à ellu, a partenza precipitat di Piri Reis à contu di una crisa di cunfidenza ligata à a so età avanzata (hà tandu sient'è certe fonte 90 anni) è a so scunniscenza di 'ssi mari.
== Note ==
<references/>
==Ligami==
* [http://www.apiazzetta.com/A-carta-di-a-Corsica-di-l-amirale-Piri-Reis_a2510.html A carta di a Corsica di l'amirale Piri Reis, articulu annantu à [[A Piazzetta]], ghjennaghju di u 2017]
[[Categoria:Biugrafia|Reis, Piri]]
[[Categoria:Cartografu|Reis, Piri]]
[[Categoria:Turcu]]
nlorqld2dcmcb6n152z02bjg2ct8zcw
403611
403610
2026-06-15T12:49:38Z
Fausta Samaritani
15085
403611
wikitext
text/x-wiki
[[File:Piri_reis.jpg|thumb|250px|Statua di Piri Reis]]
'''Piri Ibn Haji Mehmed''' dettu '''Piri Reis''' ([[1465]]~[[1470]], Gelibolu - [[1554]], Kahire) hè un grande [[amiragliu]] ("reis" in turcu) di a flotta ottumana à u [[XVI sèculu]], natu in [[Karaman]] (pruvincia di a [[Turchia]]).<ref>'Ss'articulu pruvene in parte da l'articulu currispundente di a wikipedia in francese.</ref> Nipote di u celebru piratu [[Kemal Reis]] dettu ''Camali'', hè cunnisciutu soprattuttu per a so opera di cartografu. Litteratu, si passiunava per e carte è i cullezziunava.
== Cartugrafia ==
In u [[1513]] è in u [[1528]], designò duie carte di u mondu, ripigliendu e carte è e date di a so cullizzione chì certe ricullerianu à l'antichità. Scrisse dinù un' opera, ''[[Kitab-ı Bahriye]]'' o ''Libru di Navigazione'' in u quale omu trova in più 200 carte ripprisintendu per u più l'[[Oceanu Atlanticu]].
Una di e carte e più celebre hè quella cugnumata ''Carta di Piri Reis''. Fubbe scuperta in u [[1929]] à u mumentu di u rinnuvamentu di u [[palazzu di Topkapı]] à [[Istanbul]].
===A Carta di Corsica===
[[File:Corsica_by_Piri_Reis.jpg|thumb|left|250px|A carta di Corsica di Piri Reis]]
Piri Reis hà ancu fattu una carta di [[Corsica]].<ref>A Piazzetta (2017): ''A carta di a Corsica di l'amirale Piri Reis''.</ref> Si vedenu i nomi di locu scritti in arabu. Ci hè ancu u disegnu di a catena maestra di a Corsica, da [[Cismonte]] à [[Pumonte]]. E coste sò tracciate di manera artistica, incù belle curve per i golfi è e cale marine. Sò dinù disegnati l'isulotti, è ancu l'isulotti minori.
== Amiragliu di a flotta d'Egittu ==
[[File:Old Muscat (2).jpg|250px|U forte di São João in [[Mascate]] distruttu da Piri Reis à u mumentu di u so passaghju.|thumb]]
In u [[1547]], dopu un longu ubliu, Piri Reis hè fattu amiragliu di a flotta d'[[Egittu]] basata in Suez chì opereghja in u [[Mare Rossu]], in l'[[oceanu Indianu]] è in u [[golfu Persicu]].
=== Presa d'Aden ===
Piri Reis riceve in u 1548 a missione di piglià [[Aden]], cità di u [[Yemen]] dendu annantu à l'oceanu Indianu, pigliata da l'Ottumani uni pochi d'anni capunanzu ma cascata in manu à tribù arabe. Parte da Suez d'aprile di u [[1548]] à a testa d'una flotta di 60 palazzi è s'impatrunisce di a cità di ghjennaghju/frivaghju di u [[1549]]. In ringraziamentu, riceve un ''zeamet'' (un campu) chì li furnisce una rendita annuale di 100000 [[akçe]].
=== Partenza per Ormuz è presa di Mascate ===
L'attaccu contru à Ormuz hè dicisu da [[Rüstem Pacha]], u [[grande vizire]] [[Imperu ottumanu|ottumanu]] chì, avvertitu da l'attacchi portughesi lanciati dapoi Ormuz hà per scopu d'annientà 'ssa basa nimica, di modu à fà di u [[golfu Persicu]] un lavu ottumanu. Ordineghja a custruzzione in Suez di novi batelli in u 1550 è dà per missione à Piri Reis di priparà una spedizione contru à Ormuz è l'isula di [[Bahrein]], tributaria di i Portughesi.
D'aprile di u [[1552]], Piri Reis parte da [[Suez]] incù una flotta di 25 [[galera (nave)|galere]], quattru [[galione|galioni]] incù 850 suldati à u so latu. Dopu à avè varcatu [[Jeddah]] è u strittone di [[Bab el Mandeb]], face capu versu [[Ras al-Hadd]], una penisula à l'intrata di u [[Mare d'Arabia]]. D'aostu, l'Ottumani appariscenu à a larga di [[Mascate]], impurtante piazza forte portughese. U figliolu di Piri Reis, Mehmet Rei, à a testa d'un'avanguardia di cinque galere, ci ghjunghje u prima è face bumbardà a cità. U sestu ghjornu di i bumbardamenti, u restu di a flotta ottumana ghjunghje è, u ghjornu dopu, u cummandante portughese accetta di rende si pattu è cundizione chì ellu sia permessu à a so guarnigione di righjunghje liberamente Ormuz. Eppuru, Piri Reis ùn tene micca a so prummessa, face prigiuneri i 128 Portughesi, disarma a so flotta è distrughje a piazza forte.
=== Sediu d'Ormuz, abbottu di Qeshm è ritirata versu Bassorah ===
[[File:Portuguese map of Hormuz 17th century.jpg|250px|left|Carta d'Ormuz datendu da u [[XVII sèculu]], mustrendu u forte portughese.|thumb]]
A flotta ottumana ghjunghje à a larga di l'[[isula d'Ormuz]] u 19 di sittembre di u 1552, cinque mesi dopu a so partenza. I 700 Portughesi chì tenenu u forte sò priparati à a ghjunta ottumana. Quest'ultimi piglianu prestu a cità d'Ormuz è inizianu un bumbardamentu di a pusizione nimica. A situazione hè difficile per i dui belligeranti. I Portughesi cunnoscenu una carenza di viveri è l'Ottumani stancati da u so longu viaghju mancanu di [[polvera da cannone]]. Di più, temenu a ghjunta di rinforzi portughesi in pruvinienza di l'[[India]]. Dopu vinti ghjorni di cumbattimenti, Piri Reis dicide di lintà u sediu u 9 di uttrove. Sient'è e surghjente portughese, l'amiragliu s'interessa dopu à l'isula vicinante di [[Qeshm]], mettendu à l'ammenda i ricchi marcanti chì ci sò stabiliti.
À a fine d'uttrovi, l'Ottumani facenu capu versu [[Bassorah]] in fondu à u [[golfu Persicu]]. Mentre listessu periodu, l'auturità di l'India portughese avvertite di a campagna ottumana dicidenu di purtà un contrattaccu. Affonso di Noronha parte da Goa per Ormuz à a testa d'una flotta di 80 nave frà i quali 30 di grande taglia. À quandu ghjuntu à [[Diu]] annantu à a costa di u [[Gujarat]], impara chì l'Ottumani anu fattu ritirata à Bassorah è dicide di ùn rende si micca in persona à Ormuz, è di mandà ci u so nipote, Dom Antao di Noronha, à a testa d'una flotta di 12 battelli di taglia maiò è 28 altre nave. Quandu ellu ghjunghje à destinazione di nuvembre di u 1552, ùn pò chì custatà a viulenza di l'attaccu ottumanu, causa di numerose distruzzione in Ormuz.
=== Ritornu à Suez è esecuzione di Piri Reis ===
[[File:Suez-Piri Reis.png|thumb|250px|[[Suez]] in fondu à u [[mare Rossu]] cum'ellu hè ripprisintatu in u [[portulan]] [[Kitab-ı Bahriye]] (1521-1525) di Piri Reis.]]
Quandu Piri Reis ghjunghje in [[Bassorah]], si trova cunfruntatu à u ''beylerbey'' (guvernadore) di a pruvincia Kubad Pacha incù quale si sente male. Piri Reis dicide d'andà u più prestu in [[Egittu]], riparte per [[Suez]] incù solu trè galere rapide, lascendu u grossu di a so flotta in Bassorah. L'amiragliu ottumanu hè, malgradu e so spiigazione, scapatu à [[U Cairu]] annantu à ordine di u sultanu per causa di i so fiaschi.
Sient'è Svat Soucek, stu cuncatinamentu di fatti chì cunduce à a messa à morte di Piri Reis si spiega da l'animusità trà l'amiragliu è u guvernadore chì vene da u fattu chì u cummandante di a flotta rimpruvereghja à u [[beylerbey]] di ùn avè micca mandatu i rinforzi prummessi per a cunquista d'Ormuz, in particulare a [[polvera à cannone]] è d'avè, cusì, una rispunsabilità impurtante in u fallimentu ottumanu. Per via di quessa, per copre i so propii fallimenti, l'ipotesi hè fatta chì u rapportu chì Kubad Pacha manda à Istanbul hè particularmente sfavurevule. Piri Reis seria cusì ripartutu in freccia versu Suez cù u fine di pudè dà a so propia virsione di i fatti, lascendu u restu di e so nave à Bassorah temendu chì a flotta portughese di l'Indie, chì hà dinù e raghjone di teme a prisenza in u golfu, ricmarchessi una furmazione troppa impurtante è iniziessi u cumbattimentu. Svat Soucek mintuveghja dinù chì dui accusi incidi correnu à contu di l'amiragliu avendu avutu una pussibile influenza annantu à u virdittu. Hè accusatu di avè messu à l'ammenda l'abitanti di [[Qeshm]] dopu u so fallimentu à Ormuz, elementu cunfirmatu da a so lagnanza ultiriore vicinu à l'auturità ottumane, è, soprattuttu, d'esse statu cumpratu da i Portughesi affinch'è ellu abbandunessi u so sediu. A viridicità di 'ssa boce hè vivamente messa in dubbitu da u cronistu [[İbrahim Peçevi]] ([[1572]]-[[1650]]) chì face valè l'attaccamentu pruvatu mentre tutta a so vita da l'amiragliu à a casa ottumana è à a difesa di l'[[islamu]]. Giancarlo Casale mette, inquantu à ellu, a partenza precipitat di Piri Reis à contu di una crisa di cunfidenza ligata à a so età avanzata (hà tandu sient'è certe fonte 90 anni) è a so scunniscenza di 'ssi mari.
== Note ==
<references/>
==Ligami==
* [http://www.apiazzetta.com/A-carta-di-a-Corsica-di-l-amirale-Piri-Reis_a2510.html A carta di a Corsica di l'amirale Piri Reis, articulu annantu à [[A Piazzetta]], ghjennaghju di u 2017]
[[Categoria:Biugrafia|Reis, Piri]]
[[Categoria:Cartografu|Reis, Piri]]
[[Categoria:Turcu]]
qhqjsyb8tk37jdo00w3rd0aa2je7yfr
2025
0
19896
403669
401643
2026-06-15T19:29:37Z
Fausta Samaritani
15085
403669
wikitext
text/x-wiki
'''2025''' (in [[nùmeri rumani]] MMXXV) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |2000|2010|2020|2030|2040|2021|2022|2023|2024|2025|2026|2027|2028|2029}}
== Evenimenti ==
== Nascite ==
== Morti ==
- [[Sebastião Salgado]], fotografu brasilianu (n. [[1944]]).<br>
== In Corsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
{{c-supranu}}
[[Category:Anni di u XXI seculu|#]]
ncj2whhx3jm9n0wnprak8t4prd2ud70
Ochju di Santa Lucia
0
20433
403627
395296
2026-06-15T13:57:29Z
Fausta Samaritani
15085
fix, categuria
403627
wikitext
text/x-wiki
[[File:Occhi di Santa Lucia.jpg|miniatura|Ochji di Santa Lucia]]
L''''ochju di Santa Lucia''' hè l'uperculu calcariu ch'è ''Bolma rugosa'', un molluscu gasteropodi di a famiglia di i Turbinidae chì vivi in u [[Mari Tarraniu]], improda par chjuda si indrentu à a so cunchiglia. L'ochji di [[Santa Lucia]] sò simili à una [[petra]] dura. Difatti, sò a piccula porta di casa, insirita nantu à una grandi cunchiglia à forma spiralata di un mulluscu, a [[Bolma rugosa|''Bolma rugosa'']]. Sò un portafurtuna, un talismanu, un amuletu contru à l'ochju.
== Lighjenda ==
Lucia era una ghjovana [[Siracusa|siracusana]] di nobili famiglia. A so mamma era tocca da una malatia incurabili. Lucia pricò incù firvori a [[Maria|Verghjina Maria]] chirendu u so risanamentu. U miraculu accadì è a mamma di Lucia guarì da a malatia chì l'avarìa altrimenti cundutta à a morti.
[[File:Caracol_marino_(Bolma_rugosa),_Parque_natural_de_la_Arrábida,_Portugal,_2020-07-21,_DD_70.jpg|thumb|Bolma rugosa]]
Lucia si cunsacrò anima è corpu à a Verghjina Maria. A so didizioni era talmenti scunfinata chì, pè alluntanà tutti i pussibuli pritindenti, si strappò l'ochji è i lampò in mari. Da tandu, a ghjovana siracusana si didicò à l'intuttu à a [[prighera]] è à aiutà à l'altri.
Lucia cumpiì parechji miraculi. A Verghjina Maria, videndu tuttu quissu, a ricumpinsò di a so divuzioni: li resi a vista dunendu li ochji splendidi è lucenti.
== Tradizioni ==
Nantu à a rena di [[Corsica]], si truva assà uperculi di cunchigli incù una forma attundulata. A tradizioni voli chì quiddi siini l'ochji di Santa Lucia, chì sò cunsidarati un portafurtuna è, cosa più impurtanti, ch'eddi alluntanani l'ochju.
[[Categoria:Lighjenda di Corsica]]
[[Categoria:Turbinidae]]
ksbhvfvbsf4orue866z5pzzuivrpc10
403630
403627
2026-06-15T16:18:01Z
Fausta Samaritani
15085
403630
wikitext
text/x-wiki
[[File:Occhi di Santa Lucia.jpg|miniatura|Ochji di Santa Lucia]]
L''''ochju di Santa Lucia''' hè l'uperculu calcariu ch'è ''[[Bolma rugosa]]'', un molluscu gasteropodi di a famiglia di i Turbinidae chì vivi in u [[Mari Tarraniu]], improda par chjuda si indrentu à a so cunchiglia. L'ochji di [[Santa Lucia]] sò simili à una [[petra]] dura. Difatti, sò a piccula porta di casa, insirita nantu à una grandi cunchiglia à forma spiralata di un mulluscu, a [[Bolma rugosa|''Bolma rugosa'']]. Sò un portafurtuna, un talismanu, un amuletu contru à l'ochju.
== Lighjenda ==
Lucia era una ghjovana [[Siracusa|siracusana]] di nobili famiglia. A so mamma era tocca da una malatia incurabili. Lucia pricò incù firvori a [[Maria|Verghjina Maria]] chirendu u so risanamentu. U miraculu accadì è a mamma di Lucia guarì da a malatia chì l'avarìa altrimenti cundutta à a morti.
[[File:Caracol_marino_(Bolma_rugosa),_Parque_natural_de_la_Arrábida,_Portugal,_2020-07-21,_DD_70.jpg|thumb|Bolma rugosa]]
Lucia si cunsacrò anima è corpu à a Verghjina Maria. A so didizioni era talmenti scunfinata chì, pè alluntanà tutti i pussibuli pritindenti, si strappò l'ochji è i lampò in mari. Da tandu, a ghjovana siracusana si didicò à l'intuttu à a [[prighera]] è à aiutà à l'altri.
Lucia cumpiì parechji miraculi. A Verghjina Maria, videndu tuttu quissu, a ricumpinsò di a so divuzioni: li resi a vista dunendu li ochji splendidi è lucenti.
== Tradizioni ==
Nantu à a rena di [[Corsica]], si truva assà uperculi di cunchigli incù una forma attundulata. A tradizioni voli chì quiddi siini l'ochji di Santa Lucia, chì sò cunsidarati un portafurtuna è, cosa più impurtanti, ch'eddi alluntanani l'ochju.
[[Categoria:Lighjenda di Corsica]]
[[Categoria:Turbinidae]]
322peb5gat3bbmtavp0aztri8hntc83
403635
403630
2026-06-15T16:39:47Z
Fausta Samaritani
15085
403635
wikitext
text/x-wiki
[[File:Occhi di Santa Lucia.jpg|miniatura|Ochji di Santa Lucia]]
L''''ochju di Santa Lucia''' hè l'uperculu calcariu ch'è ''[[Bolma rugosa]]'', un molluscu gasteropodi di a famiglia di i [[Turbinidae]], chì vivi in u [[Mari Tarraniu]], improda par chjuda si indrentu à a so cunchiglia. L'ochji di [[Santa Lucia]] sò simili à una [[petra]] dura. Difatti, sò a piccula porta di casa, insirita nantu à una grandi cunchiglia à forma spiralata di un mulluscu, a ''Bolma rugosa''. Sò un portafurtuna, un talismanu, un amuletu contru à l'ochju.
== Lighjenda ==
Lucia era una ghjovana [[Siracusa|siracusana]] di nobili famiglia. A so mamma era tocca da una malatia incurabili. Lucia pricò incù firvori a [[Maria|Verghjina Maria]] chirendu u so risanamentu. U miraculu accadì è a mamma di Lucia guarì da a malatia chì l'avarìa altrimenti cundutta à a morti.
[[File:Caracol_marino_(Bolma_rugosa),_Parque_natural_de_la_Arrábida,_Portugal,_2020-07-21,_DD_70.jpg|thumb|''Bolma rugosa'']]
Lucia si cunsacrò anima è corpu à a Verghjina [[Maria]]. A so didizioni era talmenti scunfinata chì, pè alluntanà tutti i pussibuli pritindenti, si strappò l'ochji è i lampò in mari. Da tandu, a ghjovana siracusana si didicò à l'intuttu à a [[prighera]] è à aiutà à l'altri.
Lucia cumpiì parechji miraculi. A Verghjina Maria, videndu tuttu quissu, a ricumpinsò di a so divuzioni: li resi a vista dunendu li ochji splendidi è lucenti.
== Tradizioni ==
Nantu à a rena di [[Corsica]], si truva assà uperculi di cunchigli incù una forma attundulata. A tradizioni voli chì quiddi siini l'ochji di Santa Lucia, chì sò cunsidarati un portafurtuna è, cosa più impurtanti, ch'eddi alluntanani l'ochju.
[[Categoria:Lighjenda di Corsica]]
[[Categoria:Turbinidae]]
rqozo3ivdde6uece1m4s4qafyqtk5yg
2018
0
20611
403661
401634
2026-06-15T19:19:49Z
Fausta Samaritani
15085
403661
wikitext
text/x-wiki
U '''2018''' (in [[nùmeri rumani]] MMXVIII) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1990|2000|2010|2020|2030|2014|2015|2016|2017|2018|2019|2020|2021|2022}}
== Evenimenti ==
=== Premii Nobel 2018 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Denis Mukwege]] ([[Republica democratica del Congo]]) è [[Nadia Murad]] ([[Irak]]).<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Olga Tokarczuk]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[James Allison (immunologo)|James Allison]] è [[Tasuku Honjo]].<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Arthur Ashkin]], [[Gérard Mourou]] è [[Donna Strickland]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Frances Arnold]], [[George Smith (chimico)|George Smith]] è [[Gregory Winter]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[William Nordhaus]] è [[Paul Romer]].
== Nàscite ==
== Morte ==
- [[17 di maghju]]: [[Pascal Marchetti]], linguistu è autore corsu.<br>
== In Córsica ==
[[Image:Bibliothek in Ajaccio.jpg|thumb|280px|center|Biblioteca d'[[Aiacciu]], [[16 di lugliu]] 2018]]
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
5wvqi134v0j6sjtt39ryk3li7qjd13x
Ghjambirossa
0
21037
403637
366732
2026-06-15T16:50:46Z
Fausta Samaritani
15085
delete
403637
wikitext
text/x-wiki
{{Delete|reason=doppio redirect}}
a1je7c3i271wenrc4z0yrm087q7fc7a
2020
0
22361
403664
401692
2026-06-15T19:22:17Z
Fausta Samaritani
15085
403664
wikitext
text/x-wiki
U '''2020''' (in [[nùmeri rumani]] MMXX) hè un [[annu]] di u XXI sèculu. [[Annata bisesta]].
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |2000|2010|2020|2030|2040|2016|2017|2018|2019|2020|2021|2022|2023|2024}}
[[Image:2020 happy-new-year.jpg|thumb|200px|right|2020 ''Happy-new-year'']]
== Evenimenti ==
=== Premii Nobel 2020 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[World Food Program]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Louise Glück]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[Harvey J. Alter]], [[Michael Houghton]] è [[Charles M. Rice]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Roger Penrose]], [[Reinhard Genzel]] è [[Andrea Ghez]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Emmanuelle Charpentier]] è [[Jennifer Doudna]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Paul Milgrom|Paul R. Milgrom]] è [[Robert B. Wilson]]
== Nàscite ==
== Morte ==
<gallery>
Image:Ennio Morricone Cannes 2007.jpg|<small>[[Ennio Morricone]] ([[10 nuvembri]] [[1928]]- [[6 di lugliu]] 2020), Cannes, 2012</small>
Image:Sean Connery as James Bond (1971, cropped2).jpg|thumb|<small>[[Sean Connery]] ([[25 d'aostu]] [[1930]]-[[31 uttrovi]] 2020), 1971</small>
Image:Gigi Proietti 2020.jpg|<small>[[Gigi Proietti]] ([[2 nuvembri]] [[1940]]-2 nuvembri 2020), 1972</small>
Image:Argentina celebrando copa (cropped).jpg|<small>[[Diego Armando Maradona]] ([[30 uttrovi]] [[1960]]-[[25 nuvembri]] 2020), 1986</small>
Image:Paolo Rossi (football) (cropped).jpg|<small>[[Paolo Rossi]] ([[23 di settembre]] [[1956]]-[[9 di dicembre]] 2020)</small>
</gallery>
== In Córsica ==
[[Image:Faro Bonifacio Corsica 2020.jpg|thumb|300px|center|Faro di [[Bonifaziu]], [[4 di lugliu]] 2020]]
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
idhxekobqse42jq8kdqvql7qknb4hh4
2019
0
22362
403662
401635
2026-06-15T19:20:43Z
Fausta Samaritani
15085
403662
wikitext
text/x-wiki
U '''2019''' (in [[nùmeri rumani]] MMXIX) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1990|2000|2010|2020|2030|2015|2016|2017|2018|2019|2020|2021|2022|2023}}
== Evenimenti ==
=== Premii Nobel 2019 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Abiy Ahmed Ali]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Peter Handke]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[William Kaelin Jr.]], [[Peter J. Ratcliffe]] è [[Gregg L. Semenza]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[James Peebles]], [[Michel Mayor]] è [[Didier Queloz]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[John B. Goodenough]], [[M. Stanley Whittingham]] è [[Akira Yoshino]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Michael Kremer]], [[Abhijit Banerjee]] è [[Esther Duflo]]
== Nàscite ==
== Morte ==
== In Córsica ==
[[Image:RPPA201904651-1.jpg|thumb|300px|center|[[Tour de Corse]], [[31 di marzu]] 2019]]
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
2g3tokq2okf7r3zfnf9zyg4qcm2m055
2017
0
22363
403660
401633
2026-06-15T19:18:51Z
Fausta Samaritani
15085
403660
wikitext
text/x-wiki
U '''2017''' (in [[nùmeri rumani]] MMXVII) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1990|2000|2010|2020|2030|2013|2014|2015|2016|2017|2018|2019|2020|2021}}
[[Image:2017-01-01 Happy-New-Year by-David-Revoy.jpg|thumb|200px|right|David-Revoy, ''Happy New Year 2017'']]
== Evenimenti ==
=== Premii Nobel 2017 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[International Campaign to Abolish Nuclear Weapons]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Kazuo Ishiguro]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[Jeffrey Connor Hall]], [[Michael Rosbash]] è [[Michael Warren Young]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Rainer Weiss]], [[Barry Clark Barish]] è [[Kip Thorne]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Jacques Dubochet]], [[Joachim Frank]] è [[Richard Henderson]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Richard Thaler]]<br>
== Nàscite ==
== Morte ==
- [[A. R. Penck]], pittore tedescu (n. [[1939]]).<br>
- [[James Rosenquist]], pittore americanu (n. [[1933]]).<br>
== In Córsica ==
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
o4i7rn7li0fbq6jtabp41bi4fglwf2u
2016
0
22364
403659
401691
2026-06-15T19:18:06Z
Fausta Samaritani
15085
403659
wikitext
text/x-wiki
U '''2016''' (in [[nùmeri rumani]] MMXVI) hè un [[annu]] di u XXI sèculu. [[Annata bisesta]].
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1990|2000|2010|2020|2030|2012|2013|2014|2015|2016|2017|2018|2019|2020}}
== Evenimenti ==
=== Sport ===
- [[Image:Olympic rings without rims.svg|40px|border]] XXXI Olimpiade Rio de Janeiro 2016, annullata.<br>
=== Premii Nobel 2016 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Juan Manuel Santos]] ([[Colombia]])<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Bob Dylan]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[Yoshinori Ohsumi]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[John M. Kosterlitz]], [[Duncan Haldane]] è [[David J. Thouless]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[James Fraser Stoddart]], [[Ben Feringa]] è [[Jean-Pierre Sauvage (chimico)|Jean-Pierre Sauvage]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Oliver Hart]] è [[Bengt Holmström]]<br>
== Nàscite ==
== Morte ==
- [[7 di novembre]]: [[Leonard Cohen]], [[musicante]] [[Canada|canadianu]].<br>
== In Córsica ==
[[Image:Air Corsica, F-HZPG, Airbus A320-216 (28390267881).jpg|thumb|280px|center|[[Air Corsica]], F-HZPG, Airbus A320, 216]]
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
j9e7zia1nxr23qu7pmbu2c0i55tq27k
2015
0
22365
403657
401631
2026-06-15T19:16:18Z
Fausta Samaritani
15085
403657
wikitext
text/x-wiki
u '''2015''' (in [[nùmeri rumani]] MMXV) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII è |1990|2000|2010|2020|2030|2011|2012|2013|2014|2015|2016|2017|2018|2019}}
== Evenimenti ==
=== Premii Nobel 2015 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Quartet du dialogue national]] ([[Tunisia]])<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Svetlana Aleksievitch]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[William C. Campbell (biochimico)|William C. Campbell]], [[Satoshi Ōmura]] è [[Tu Youyou]].<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Takaaki Kajita]] è [[Arthur B. McDonald]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Tomas Lindahl]], [[Paul L. Modrich]] è [[Aziz Sancar]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Angus Deaton]]<br>
== Nàscite ==
== Morte ==
== In Córsica ==
[[Image:Sébastien Ogier Rally France 2015 001.jpg|thumb|300px|center|[[Sébastien Ogier]], [[Rally France]] 2015 (Corsica)]]
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
je1q4e03n91x3urm7j12qqqjbqscoma
403658
403657
2026-06-15T19:16:50Z
Fausta Samaritani
15085
403658
wikitext
text/x-wiki
u '''2015''' (in [[nùmeri rumani]] MMXV) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1990|2000|2010|2020|2030|2011|2012|2013|2014|2015|2016|2017|2018|2019}}
== Evenimenti ==
=== Premii Nobel 2015 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Quartet du dialogue national]] ([[Tunisia]])<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Svetlana Aleksievitch]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[William C. Campbell (biochimico)|William C. Campbell]], [[Satoshi Ōmura]] è [[Tu Youyou]].<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Takaaki Kajita]] è [[Arthur B. McDonald]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Tomas Lindahl]], [[Paul L. Modrich]] è [[Aziz Sancar]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Angus Deaton]]<br>
== Nàscite ==
== Morte ==
== In Córsica ==
[[Image:Sébastien Ogier Rally France 2015 001.jpg|thumb|300px|center|[[Sébastien Ogier]], [[Rally France]] 2015 (Corsica)]]
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
d4r9wuelkwzp6v28wxnp6ldyrc6edul
2014
0
22366
403656
401630
2026-06-15T19:15:29Z
Fausta Samaritani
15085
403656
wikitext
text/x-wiki
U '''2014''' (in [[nùmeri rumani]] MMXIV) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1990|2000|2010|2020|2030|2010|2011|2012|2013|2014|2015|2016|2017|2018}}
[[Image:2014 by-David-Revoy.jpg|thumb|200px|right|David-Revoy, ''2014'']]
== Evenimenti ==
=== Premii Nobel 2014 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Kailash Satyarthi]] è [[Malala Yousafzai]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Patrick Modiano]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[Edvard Moser]], [[May-Britt Moser]] è [[John O'Keefe]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Isamu Akasaki]], [[Hiroshi Amano]] è [[Shuji Nakamura]].<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Eric Betzig]], [[Stefan Hell]] è [[William Moerner]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Jean Tirole]]<br>
== Nàscite ==
== Morte ==
- [[11 di ferraghju]]: [[Gian Paolo Bazzoni]], [[Scrivanu|scrittore]] talianu ([[Sassari|sassarese]]).<br>
== In Córsica ==
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
b1j7fk7qfvmser62j4kv4zx43ng1ffw
2011
0
22367
403653
401627
2026-06-15T19:12:09Z
Fausta Samaritani
15085
403653
wikitext
text/x-wiki
U '''2011''' (in [[nùmeri rumani]] MMXI) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1990|2000|2010|2020|2030|2007|2008|2009|2010|2011|2012|2013|2014|2015}}
[[Image:Happy-new-year-2011 davidrevoy-forest-illustration.jpg|thumb|250px|right|Davi Drevoy, ''Happy new year-2011'']]
== Evenimenti ==
=== Premii Nobel 2011 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Ellen Johnson Sirleaf]], [[Tawakkol Karman]] è [[Leymah Gbowee]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Tomas Tranströmer]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[Bruce Beutler]], [[Jules Hoffmann]] è [[Ralph Steinman]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Brian P. Schmidt]] è [[Adam Riess]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Dan Shechtman]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Thomas Sargent]] è [[Christopher A. Sims]]<br>
== Nàscite ==
== Morte ==
== In Córsica ==
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
9em494qaj3ajbva9r5w3l8hzgda2fsa
2007
0
22368
403649
401622
2026-06-15T19:08:01Z
Fausta Samaritani
15085
403649
wikitext
text/x-wiki
U '''2007''' (in [[nùmeri rumani]] MMVII) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1980|1990|2000|2010|2020|2003|2004|2005|2006|2007|2008|2009|2010|2011}}
== Evenimenti ==
=== Premii Nobel 2007 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Al Gore]] è [[Groupe d'experts intergouvernemental sur l'évolution du climat]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Doris Lessing]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[Mario Capecchi]], [[Martin Evans]] è [[Oliver Smithies]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Albert Fert]] è [[Peter Grünberg]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Gerhard Ertl]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Leonid Hurwicz]], [[Eric Maskin]] è [[Roger Myerson]]<br>
== Nàscite ==
== Morte ==
[[28 di maghju]]: [[Jörg Immendorff]], pittore tedescu.<br>
== In Córsica ==
[[Image:Anacamptis papilionacea (Corsica).jpg|thumb|270px|center|[[Marculella|Orchis papilionacea]] (Corsica, [[25 d'aprile]] 2007)]]
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
dftnbi9bz39t7wefso6zc3r2jetln6a
2006
0
22369
403648
401621
2026-06-15T19:07:05Z
Fausta Samaritani
15085
403648
wikitext
text/x-wiki
U '''2006''' (in [[nùmeri rumani]] MMVI) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1980|1990|2000|2010|2020|2002|2003|2004|2005|2006|2007|2008|2009|2010}}
== Evenimenti ==
=== Premii Nobel 2006 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Muhammad Yunus]] è [[Grameen Bank]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Orhan Pamuk]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[Andrew Fire]] è [[Craig C. Mello]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[John C. Mather]] è [[George Fitzgerald Smoot]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Roger Kornberg]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Edmund Phelps]]<br>
== Nàscite ==
== Morte ==
== In Córsica ==
[[Image:Calvi-2e REP-sea-cloud.jpg|thumb|270px|center|[[Calvi]], [[27 di settembre]] 2006]]
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
3lpz4aeajyd0bqtojm810hr2afwzian
2005
0
22370
403647
401620
2026-06-15T19:06:13Z
Fausta Samaritani
15085
403647
wikitext
text/x-wiki
U '''2005''' (in [[nùmeri rumani]] MMV) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1980|1990|2000|2010|2020|2001|2002|2003|2004|2005|2006|2007|2008|2009}}
== Evenimenti ==
=== Premii Nobel 2005 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Agence internationale de l'énergie atomique]] è [[Mohamed el-Baradei]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Harold Pinter]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[J. Robin Warren]] è [[Barry J. Marshall]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Roy J. Glauber]], [[John Lewis Hall]] è [[Theodor W. Hänsch]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Robert Grubbs]], [[Richard R. Schrock]] è [[Yves Chauvin]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Robert Aumann]] è [[Thomas Schelling]].<br>
== Nàscite ==
== Morte ==
== In Córsica ==
[[Image:Finale-rallyes.jpg|thumb|280px|center|Championnat de France des Rallyes 2005, Epreuve finale en [[Balagna]]]]
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
7vs0on3u45xq3r7dd5gysu68levp4m4
2004
0
22371
403646
401688
2026-06-15T19:05:12Z
Fausta Samaritani
15085
403646
wikitext
text/x-wiki
U '''2004''' (in [[nùmeri rumani]] MMIV) hè un [[annu]] di u XXI sèculu. [[Annata bisesta]].
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1980|1990|2000|2010|2020|2000|2001|2002|2003|2004|2005|2006|2007|2008}}
[[Annata bisesta]].<br>
== Evenimenti ==
=== Sport ===
- XXVIII [[Olimpiade Atene 2004]]<br>
=== Premii Nobel 2004 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Wangari Muta Maathai]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Elfriede Jelinek]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[Linda B. Buck]] è [[Richard Axel]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[David J. Gross]], [[H. David Politzer]] è [[Frank Wilczek]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Aaron Ciechanover]], [[Avram Hershko]] è [[Irwin Rose]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Finn E. Kydland]] è [[Edward C. Prescott]]<br>
=== Gastrunumia ===
[[Image:Cachet du château d'Yquem.jpg|thumb|130px|center|''Château d'Yquem'', vino 2004 ([[Bordeaux]])]]
== Nàscite ==
== Morte ==
<gallery>
Image:President Reagan posing outside the oval office 1983 (cropped).jpg|<small>[[Ronald Reagan]] ([[6 di ferraghju]] [[1911]]-[[5 di ghjugnu]] [[2004]]), 1983</small>
Image:Nino Manfredi 69.jpg|<small>[[Nino Manfredi]] ([[22 di marzu]] [[1921]]-[[4 di ghjugnu]] [[2004]]), 1969</small>
Image:Marlon brando waterfront 1.jpg|<small>[[Marlon Brando]] ([[4 d'aprile]] [[1924]]- [[1 di lugliu]] 2004), 1954</small>
</gallery>
== In Córsica ==
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
98rcqm83tit6q4x7gw468t21beorlug
2003
0
22372
403645
401618
2026-06-15T19:03:35Z
Fausta Samaritani
15085
403645
wikitext
text/x-wiki
U '''2003''' (in [[nùmeri rumani]] MMIII) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1980|1990|2000|2010|2020|1999|2000|2001|2002|2003|2004|2005|2006|2007}}
== Evenimenti ==
=== Premii Nobel 2003 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Shirin Ebadi]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[J. M. Coetzee]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[Paul Lauterbur]] è [[Peter Mansfield]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Aleksej Abrikossov]], [[Vitaly Ginzburg]] è [[Anthony Leggett]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[Peter Agre]] è [[Roderick MacKinnon]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Robert F. Engle]] è [[Clive W. J. Granger]].<br>
=== Wikipedia ===
- [[8 di marzu]]: A [[Galipedia]], a versione di Wikipedia in [[lingua galiziana]], hè creata.<br>
== Nàscite ==
<gallery>
Image:Greta Thunberg, 27 August 2018 (cropped).jpg|<small>[[Greta Thunberg]] ([[Stoccolma]], [[3 di ghjennaghju]] 2003), foto [[27 d'aostu]] 2018</small>
</gallery>
- [[Giovanni Fabbian]] ([[Camposampiero]], [[14 di ghjennaghju]] 2003) hè un ghjucadore di pallone.
== Morte ==
== In Córsica ==
* [[9 di dicembre]]: A ''[[Corsipedia]]'', a Wikipedia in lingua córsa, hè creata.
[[Image:Saut-balagne.jpg|thumb|270px|center|[[Balagna]], 2003]]
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
1e47cj8dwc32zbgr32kvv0jk787o52a
2002
0
22373
403644
403522
2026-06-15T19:00:26Z
Fausta Samaritani
15085
403644
wikitext
text/x-wiki
U '''2002''' (in [[nùmeri rumani]] MMII) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1980|1990|2000|2010|2020|1998|1999|2000|2001|2002|2003|2004|2005|2006}}
== Evenimenti ==
=== Premii Nobel 2002 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Jimmy Carter]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Imre Kertész]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[Sydney Brenner]], [[Robert Horvitz]] è [[John Sulston]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Masatoshi Koshiba]], [[Raymond Davis Jr.]] è [[Riccardo Giacconi]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[John B. Fenn]], [[Kōichi Tanaka]] è [[Kurt Wüthrich]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[Daniel Kahneman]] è [[Vernon L. Smith]]
== Nàscite ==
== Morte ==
== In Córsica ==
[[Image:Parachutistes Balagne.jpg|thumb|250px|center|Au dessus di a [[Balagna]], 2e régiment étranger de parachutistes, 2002]]
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
gbqkwwoeluuo6vz2n85i49gpm2fyl26
2001
0
22374
403643
403595
2026-06-15T18:59:15Z
Fausta Samaritani
15085
403643
wikitext
text/x-wiki
U '''2001''' (in [[nùmeri rumani]] MMI) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1980|1990|2000|2010|2020|1997|1998|1999|2000|2001|2002|2003|2004|2005}}
== Evenimenti ==
[[Image:National Park Service 9-11 Statue of Liberty and WTC fire.jpg|thumb|250px|center|[[New York]], [[11 di settembre]] 2001]]
=== Premii Nobel 2001 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
- [[Premiu Nobel per a Pace]] : [[Organisation des Nations unies]] è [[Kofi Annan]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Litteratura]] : [[Vidiadhar Surajprasad Naipaul]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Medicina]] : [[Leland H. Hartwell]], [[Tim Hunt]] è Sir [[Paul Nurse]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Fisica]] : [[Eric Cornell|Eric A. Cornell]], [[Wolfgang Ketterle]] è [[Carl Wieman|Carl E. Wieman]]<br>
- [[Premiu Nobel per a Chimica]] : [[William Standish Knowles|William S. Knowles]], [[Ryōji Noyori|Ryoji Noyori]] è [[K. Barry Sharpless]]<br>
- [[Premiu Nobel per l'Ecunumia]] : [[George Akerlof]], [[Michael Spence (ecumumia)|Michael Spence]] è [[Joseph Stiglitz]]<br>
== Nàscite ==
== Morte ==
== In Córsica ==
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
o08hyq1vbjebi5irvvwyyl98vingicx
2022
0
22594
403666
401638
2026-06-15T19:24:50Z
Fausta Samaritani
15085
403666
wikitext
text/x-wiki
U '''2022''' (in [[nùmeri rumani]] MMXXII) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |2000|2010|2020|2030|2040|2018|2019|2020|2021|2022|2023|2024|2025|2026}}
== Evenimenti ==
=== Sport ===
- [[18 di maghju]]: [[Eintracht Frankfurt|Eintracht Francuforte]] vince a Coppa UEFA (Europa League).<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
Sidney Poitier (cropped).jpg|<small>[[Sidney Poitier]] (* [[Miami]] ([[Florida]]), [[20 di ferraghju]] [[1927]]; † [[Los Angeles]] ([[California]]), [[6 di ghjennaghju]] 2022)</small>
</gallery>
== In Córsica ==
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
icoaw11kqhmgotho4bjxcmhj2cp29fw
Statua di Napuleone (Bastia)
0
22616
403695
396519
2026-06-15T21:38:33Z
Fausta Samaritani
15085
/* Storia */file
403695
wikitext
text/x-wiki
[[File:Наполеон-цезарь.jpg|miniatura| A statua di Napuleone rapresentatu in imperatore rumanu, o in diu Ghjove]]
A '''statua di Napuleone''' hè una scultura situata in [[Bastìa|Bastia]], situata à u sudu di a [[Piazza Santu Niculà (Bastia)|piazza Santu Niculà]] induve hè stata messa in u 1853. Hè un'opera di u scultore fiurentinu Lorenzo Bartolini (1777-1850). A statua hè stata classificata munumentu storicu.
Rapresenta à [[Napulione Buonaparte|Napuleone Bonaparte]] cum'è un imperatore rumanu o cum'è una divinità perchè si prisenta cù l'attributi diu Ghjove <ref name=":0">{{Cita libru|nome=Jean-Baptiste|cognome=Raffalli|nome2=Fernande|cognome2=Maestracci|nome3=Max|cognome3=Boulmer|titolo=Bastia : musées, monuments, promenades|url=https://www.worldcat.org/oclc/717275677|ed=Monum - Ed. du patrimoine|data=2003|OCLC=717275677|ISBN=978-2-85822-697-9}}</ref> .
== Storia ==
A statua hè stata cummandata da a surella di Napuleone, Elisa, per esse stallata in a grande piazza di a cità di [[Livornu]], in [[Toscana|Tuscana]]. In u 1813 a statua hè finita, ma u prugettu hè abbandunatu. Sterà per un bellu pezzu in l'attelli di l'artistu fiurentinu.
[[File:Statue Napoléon Bonaparte Place Saint Nicolas - Bastia (FR2B) - 2021-09-12 - 2.jpg|thumb|200px|right|''Statue Napoléon Bonaparte Place Saint Nicolas'']]
Lorenzo Bartolini cuntatta tandu a cumuna di Bastia. Ma hè solu in u 1853 (tandu Bartolini hè mortu) chì a statua hè alzata nant'à a [[Piazza Santu Niculà (Bastia)|piazza Santu Niculà]].
L'accessu à u putere di [[Napulione III]] faciliteghja l'operazione. A statua hè acquistata per quaranta mila franchi.
== Descrizzione ==
Napulione hè rapresentatu in imperatore rumanu, incurunatu d'[[alloru]], vistutu di toga, tenendu un scettru in a manu manca è un rotulu in a manu diritta, simbulizendu u legislatore. Ma certi cunsidereghjanu ch'ellu hè rapresentatu cum'è un diu, perchè hà l'attributi di Ghjove (''Jupiter'').<ref name=":0">{{Cita libru|nome=Jean-Baptiste|cognome=Raffalli|nome2=Fernande|cognome2=Maestracci|nome3=Max|cognome3=Boulmer|titolo=Bastia : musées, monuments, promenades|url=https://www.worldcat.org/oclc/717275677|ed=Monum - Ed. du patrimoine|data=2003|OCLC=717275677|ISBN=978-2-85822-697-9}}</ref>
Daretu, nantu à u pedestallu ci hè a [[Stemma di Bastia|stemma di a cità di Bastia]] : una torra chì rapresenta u primu castellu, quellu di a fundazione di Bastia in u 1380.
[[File:Armoiries_de_la_ville_de_Bastia,_statue_de_Napoléon.jpg|centro|miniatura| A stemma di a cità di Bastia]]
== Galeria ==
<gallery>
File:Statue Napoléon Bonaparte Place Saint Nicolas - Bastia (FR2B) - 2021-09-12 - 2.jpg|
File:Bastia (--Corse--) - statue de Napoléon Ier place Saint-Nicolas.jpg|
File:Наполеон-цезарь.jpg|
File:Corsica Bastia Place St Nicolas Napoleon.jpg|
File:STATUE 04.JPG|
</gallery>
== Articuli cunnessi ==
* [[Piazza Santu Niculà (Bastia)|Piaza Santu Niculà (Bastia)]]
* [[U Mercà]]
* [[A Citatella di Bastia|A Citatella]]
== Note è referenze ==
<references />
[[Categoria:Bastia]]
6guiboddfxj2bawr81f0i0xy4acg2oo
2023
0
23269
403667
401639
2026-06-15T19:25:39Z
Fausta Samaritani
15085
403667
wikitext
text/x-wiki
U '''2023''' (in [[nùmeri rumani]] MMXXIII) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |2000|2010|2020|2030|2040|2019|2020|2021|2022|2023|2024|2025|2026|2027}}
== Evenimenti ==
=== Sport ===
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
</gallery>
== In Córsica ==
== Riferimenti ==
- Orsu Ghjuvanni Caporossi, ''Cronica di a Corsica'', [https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220702173750/https://cronicadiacorsica.pagesperso-orange.fr/ |date=2022-07-02 }}<br>
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
n3i5eyixe93550m3v8o80ghrmg581ui
Parietaria judaica
0
24440
403619
387917
2026-06-15T13:36:16Z
~2026-35152-19
28404
403619
wikitext
text/x-wiki
{| align="right" rules="all" cellpadding="3" cellspacing="0" border="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; background-color: #BFFFC0"
! colspan="3" style="#BFFFC0" |
{| style="background:#BFFFC0" align="center" width="100%"
| padding=0px|
! style="background:#BFFFC0" width="100%" |<span font-size:large;">'''U vitriolu'''</span>
| padding=0px|
|}
|-----
| colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:4988_Parietaria_judaica_20110829.JPG|250px]]
|-----
! colspan=2 align="center" cellpadding="0" | <span style="color:black; font-size:x-small;">Parietaria judaica</span>
|-----
! colspan=2 bgcolor="#BFFFC0" | Classifica scentifica
|-----
| Regnu
| [[Plantae]]
|-----
| Divisioni
| [[Tracheophyta]]
|-----
| Sottudivisioni
| [[Spermatophytes]]
|-----
| Ordini
| [[Rosales]]
|-----
| Famiglia
| [[Urticaceae]]
|-----
| Genaru
| [[Parietaria]]
|-----
| align="center" bgcolor="#BFFFC0" colspan="2" | Nomu binuminali
|-----
| align="center" colspan="2" | ''Parietaria judaica''<br /><span style="color:black; font-size:x-small;">Carl Linnaeus, 1756</span>
|-----
| align="center" colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:4993_Parietaria_judaica_20110829.JPG|250px]]
|-----
|}
U '''vitriolu''' (''Parietaria judaica'') hè una spezia di pianta chì faci parti di a famiglia di l'[[Urticaceae]].
==Discrizzioni==
U vitriolu hè una pianta arbacea vivaci appartinendu à a famiglia di l'Urticaceae. Hè carattarizata da i piccioli ritti, aghjunghjendu di regula un'altezza da 30 à 60 centimi. I casci sò alterni, uvali è appena dintati annantu à i bordi. I fiora sò chjuchi, virdicci è ragruppati in gaspi pindenti. I frutti sò picculi capsuli cuntinendu i graneddi.
==Ripartizioni==
U vitriolu hè urighjinariu di u righjonu mediterraniu, ma s'hè largamenti sparta in altri righjoni di u mondu. Omu a trova par u più in Auropa, in Africa subrana, in Asia uccidentali è in America subrana. Cresci in i zoni urbani, i giardini, i tarreni abbandunati è i bordi di stradona.
U vitriolu hè prisenti è cumunu in [[Corsica]].<ref>Jeanmonod & Gamisans (2013).</ref>
==Biulugia==
U vitriolu hè adattatu à diffarenti tipi di terri, ma prifirisci i terri ricchi di nutrimenti è beddi assiccati. Hè capaci à tullarà cundizioni di sicchina mudarata, ma si sviluppa megliu in ambienti umiti. ''Parietaria judaica'' si ripraduci par u più in dispersioni di i so graneddi, chì sò lighjeri è poni essa traspurtati da u ventu annantu à corti distanzi.
==Tassunumia==
''Parietaria judaica'' hè ancu cunnisciuta sottu à altri noma scentifichi, tali Parietaria officinalis è Parietaria diffus. 'Ssi sinonimi sò usati pà disignà variazioni di listessa spezia o sottuspezii.
==Cunsirvazioni==
U vitriolu hè cunsidarata com'è una spezia invadenti in certi righjoni ind'edda hè stata intradutta. Pò prupagà si prestu è affucà altri pianti indigeni. Eppuri, hè ancu impradata in a medicina tradiziunali pà i so prubità diuretichi è antinfiammatorii. A cunsirvazioni di 'ssa pianta devi dunqua essa equilibrata trà a gistioni di i pupulazioni invadenti è a prisirvazioni di i so usi midicinali.
==Lessicu==
U vitriolu hè ancu chjamata 'a vitriola' o ancu a 'ghjambirussedda'.
==Rifarimenti==
* Jeanmonod D. & Gamisans J. (2013) ''Flora Corsica'' (2 ed), Edisud.
==Noti==
<references />
==Altri prugetti==
* [[File:Commons-logo.svg|20px|link=]] [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Parietaria_judaica ''Parietaria judaica''] annantu à [https://commons.wikimedia.org Wikimedia Commons].
[[Categoria:Urticaceae]]
[[Categoria:Flora di Corsica]]
1hkmcwlqpis82hgzo0uukna6exi5q3b
403620
403619
2026-06-15T13:41:37Z
~2026-35152-19
28404
/* Cunsirvazioni */
403620
wikitext
text/x-wiki
{| align="right" rules="all" cellpadding="3" cellspacing="0" border="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; background-color: #BFFFC0"
! colspan="3" style="#BFFFC0" |
{| style="background:#BFFFC0" align="center" width="100%"
| padding=0px|
! style="background:#BFFFC0" width="100%" |<span font-size:large;">'''U vitriolu'''</span>
| padding=0px|
|}
|-----
| colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:4988_Parietaria_judaica_20110829.JPG|250px]]
|-----
! colspan=2 align="center" cellpadding="0" | <span style="color:black; font-size:x-small;">Parietaria judaica</span>
|-----
! colspan=2 bgcolor="#BFFFC0" | Classifica scentifica
|-----
| Regnu
| [[Plantae]]
|-----
| Divisioni
| [[Tracheophyta]]
|-----
| Sottudivisioni
| [[Spermatophytes]]
|-----
| Ordini
| [[Rosales]]
|-----
| Famiglia
| [[Urticaceae]]
|-----
| Genaru
| [[Parietaria]]
|-----
| align="center" bgcolor="#BFFFC0" colspan="2" | Nomu binuminali
|-----
| align="center" colspan="2" | ''Parietaria judaica''<br /><span style="color:black; font-size:x-small;">Carl Linnaeus, 1756</span>
|-----
| align="center" colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:4993_Parietaria_judaica_20110829.JPG|250px]]
|-----
|}
U '''vitriolu''' (''Parietaria judaica'') hè una spezia di pianta chì faci parti di a famiglia di l'[[Urticaceae]].
==Discrizzioni==
U vitriolu hè una pianta arbacea vivaci appartinendu à a famiglia di l'Urticaceae. Hè carattarizata da i piccioli ritti, aghjunghjendu di regula un'altezza da 30 à 60 centimi. I casci sò alterni, uvali è appena dintati annantu à i bordi. I fiora sò chjuchi, virdicci è ragruppati in gaspi pindenti. I frutti sò picculi capsuli cuntinendu i graneddi.
==Ripartizioni==
U vitriolu hè urighjinariu di u righjonu mediterraniu, ma s'hè largamenti sparta in altri righjoni di u mondu. Omu a trova par u più in Auropa, in Africa subrana, in Asia uccidentali è in America subrana. Cresci in i zoni urbani, i giardini, i tarreni abbandunati è i bordi di stradona.
U vitriolu hè prisenti è cumunu in [[Corsica]].<ref>Jeanmonod & Gamisans (2013).</ref>
==Biulugia==
U vitriolu hè adattatu à diffarenti tipi di terri, ma prifirisci i terri ricchi di nutrimenti è beddi assiccati. Hè capaci à tullarà cundizioni di sicchina mudarata, ma si sviluppa megliu in ambienti umiti. ''Parietaria judaica'' si ripraduci par u più in dispersioni di i so graneddi, chì sò lighjeri è poni essa traspurtati da u ventu annantu à corti distanzi.
==Tassunumia==
''Parietaria judaica'' hè ancu cunnisciuta sottu à altri noma scentifichi, tali Parietaria officinalis è Parietaria diffus. 'Ssi sinonimi sò usati pà disignà variazioni di listessa spezia o sottuspezii.
==Cunsirvazioni==
U vitriolu hè cunsidaratu com'è una spezia invadenti in certi righjoni ind'edda hè stata intradutta. Pò prupagà si prestu è affucà altri pianti indigeni. Eppuri, hè ancu impradata in a medicina tradiziunali pà i so prubità diuretichi è antinfiammatorii. A cunsirvazioni di 'ssa pianta devi dunqua essa equilibrata trà a gistioni di i pupulazioni invadenti è a prisirvazioni di i so usi midicinali.
==Etnulugia==
Hè mintuvata a vitriola in u pruverbiu corsu: "Urticula, urticula maladetta, vitriola benedetta". Sicondu Arnestu Papi, hè un' "Allusioni fatta à u pastori chì si grattaia par via di l’urticula incù a vitriola ; l’arristò subitu a gratta".<ref>http://ernestpapi.free.fr/Agricultura.%20Agriculture.htm Pruverbii, detti è sprissioni: Agricultura</ref>
I prubità diuretichi di u vitriolu erani cunnisciuti da tempi antichi. Ci conta Paulu Simonpoli<ref>Simonpoli (1982), p. 245.</ref> chì: "Hè bona per i reni. Si strappa a pianta cù a cultella o di mane è si caccia e foglie. So i pedi chi so aduprati in tisana. Sta tisana di culore rossu face urinà". È dinò: "Si pudia dinò buleghjà a vitriola è a radica di rimigna per fà sta tisana per urinà."
==Citazioni==
A vitriola hè citata in a canzona ''Senti U Niolu'' di [[I Muvrini]]:
''Una chjesola, un campusantu''
''A vechja scola stà chjosa accantu''
''A vitriola ci nasce annantu''
''Una chjesola, un campusantu''
==Bibliugrafia==
* [http://adecec.net/adecec-net/parutions/pdf/corsesetplantes.pdf Conrad, Marcella, I corsi è e piante salvatiche, avà è innanzi, [[1981]], [[Adecec]]]
* [http://www.culturecommunication.gouv.fr/content/download/42396/338526/version/1/file/Ethno_Simonpoli_1982_072a.pdf Paulu Simonpoli, ''E piante salvatiche - Cunniscenze è usi'', 1982, Parcu Naturale di Corsica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111155047/http://adecec.net/adecec-net/parutions/pdf/corsesetplantes.pdf |date=2012-01-11 }}
==Lessicu==
U vitriolu hè ancu chjamata 'a vitriola' o ancu a 'ghjambirussedda'.
==Rifarimenti==
* Jeanmonod D. & Gamisans J. (2013) ''Flora Corsica'' (2 ed), Edisud.
==Noti==
<references />
==Altri prugetti==
* [[File:Commons-logo.svg|20px|link=]] [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Parietaria_judaica ''Parietaria judaica''] annantu à [https://commons.wikimedia.org Wikimedia Commons].
[[Categoria:Urticaceae]]
[[Categoria:Flora di Corsica]]
8os42908ofr9d09sfzej3mzte7kuo92
403621
403620
2026-06-15T13:42:13Z
~2026-35152-19
28404
/* Lessicu */
403621
wikitext
text/x-wiki
{| align="right" rules="all" cellpadding="3" cellspacing="0" border="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; background-color: #BFFFC0"
! colspan="3" style="#BFFFC0" |
{| style="background:#BFFFC0" align="center" width="100%"
| padding=0px|
! style="background:#BFFFC0" width="100%" |<span font-size:large;">'''U vitriolu'''</span>
| padding=0px|
|}
|-----
| colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:4988_Parietaria_judaica_20110829.JPG|250px]]
|-----
! colspan=2 align="center" cellpadding="0" | <span style="color:black; font-size:x-small;">Parietaria judaica</span>
|-----
! colspan=2 bgcolor="#BFFFC0" | Classifica scentifica
|-----
| Regnu
| [[Plantae]]
|-----
| Divisioni
| [[Tracheophyta]]
|-----
| Sottudivisioni
| [[Spermatophytes]]
|-----
| Ordini
| [[Rosales]]
|-----
| Famiglia
| [[Urticaceae]]
|-----
| Genaru
| [[Parietaria]]
|-----
| align="center" bgcolor="#BFFFC0" colspan="2" | Nomu binuminali
|-----
| align="center" colspan="2" | ''Parietaria judaica''<br /><span style="color:black; font-size:x-small;">Carl Linnaeus, 1756</span>
|-----
| align="center" colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:4993_Parietaria_judaica_20110829.JPG|250px]]
|-----
|}
U '''vitriolu''' (''Parietaria judaica'') hè una spezia di pianta chì faci parti di a famiglia di l'[[Urticaceae]].
==Discrizzioni==
U vitriolu hè una pianta arbacea vivaci appartinendu à a famiglia di l'Urticaceae. Hè carattarizata da i piccioli ritti, aghjunghjendu di regula un'altezza da 30 à 60 centimi. I casci sò alterni, uvali è appena dintati annantu à i bordi. I fiora sò chjuchi, virdicci è ragruppati in gaspi pindenti. I frutti sò picculi capsuli cuntinendu i graneddi.
==Ripartizioni==
U vitriolu hè urighjinariu di u righjonu mediterraniu, ma s'hè largamenti sparta in altri righjoni di u mondu. Omu a trova par u più in Auropa, in Africa subrana, in Asia uccidentali è in America subrana. Cresci in i zoni urbani, i giardini, i tarreni abbandunati è i bordi di stradona.
U vitriolu hè prisenti è cumunu in [[Corsica]].<ref>Jeanmonod & Gamisans (2013).</ref>
==Biulugia==
U vitriolu hè adattatu à diffarenti tipi di terri, ma prifirisci i terri ricchi di nutrimenti è beddi assiccati. Hè capaci à tullarà cundizioni di sicchina mudarata, ma si sviluppa megliu in ambienti umiti. ''Parietaria judaica'' si ripraduci par u più in dispersioni di i so graneddi, chì sò lighjeri è poni essa traspurtati da u ventu annantu à corti distanzi.
==Tassunumia==
''Parietaria judaica'' hè ancu cunnisciuta sottu à altri noma scentifichi, tali Parietaria officinalis è Parietaria diffus. 'Ssi sinonimi sò usati pà disignà variazioni di listessa spezia o sottuspezii.
==Cunsirvazioni==
U vitriolu hè cunsidaratu com'è una spezia invadenti in certi righjoni ind'edda hè stata intradutta. Pò prupagà si prestu è affucà altri pianti indigeni. Eppuri, hè ancu impradata in a medicina tradiziunali pà i so prubità diuretichi è antinfiammatorii. A cunsirvazioni di 'ssa pianta devi dunqua essa equilibrata trà a gistioni di i pupulazioni invadenti è a prisirvazioni di i so usi midicinali.
==Etnulugia==
Hè mintuvata a vitriola in u pruverbiu corsu: "Urticula, urticula maladetta, vitriola benedetta". Sicondu Arnestu Papi, hè un' "Allusioni fatta à u pastori chì si grattaia par via di l’urticula incù a vitriola ; l’arristò subitu a gratta".<ref>http://ernestpapi.free.fr/Agricultura.%20Agriculture.htm Pruverbii, detti è sprissioni: Agricultura</ref>
I prubità diuretichi di u vitriolu erani cunnisciuti da tempi antichi. Ci conta Paulu Simonpoli<ref>Simonpoli (1982), p. 245.</ref> chì: "Hè bona per i reni. Si strappa a pianta cù a cultella o di mane è si caccia e foglie. So i pedi chi so aduprati in tisana. Sta tisana di culore rossu face urinà". È dinò: "Si pudia dinò buleghjà a vitriola è a radica di rimigna per fà sta tisana per urinà."
==Citazioni==
A vitriola hè citata in a canzona ''Senti U Niolu'' di [[I Muvrini]]:
''Una chjesola, un campusantu''
''A vechja scola stà chjosa accantu''
''A vitriola ci nasce annantu''
''Una chjesola, un campusantu''
==Bibliugrafia==
* [http://adecec.net/adecec-net/parutions/pdf/corsesetplantes.pdf Conrad, Marcella, I corsi è e piante salvatiche, avà è innanzi, [[1981]], [[Adecec]]]
* [http://www.culturecommunication.gouv.fr/content/download/42396/338526/version/1/file/Ethno_Simonpoli_1982_072a.pdf Paulu Simonpoli, ''E piante salvatiche - Cunniscenze è usi'', 1982, Parcu Naturale di Corsica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111155047/http://adecec.net/adecec-net/parutions/pdf/corsesetplantes.pdf |date=2012-01-11 }}
==Lessicu==
U vitriolu hè ancu chjamata a ''vitriola'' o ancu a ''ghjambirussedda''.
==Rifarimenti==
* Jeanmonod D. & Gamisans J. (2013) ''Flora Corsica'' (2 ed), Edisud.
==Noti==
<references />
==Altri prugetti==
* [[File:Commons-logo.svg|20px|link=]] [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Parietaria_judaica ''Parietaria judaica''] annantu à [https://commons.wikimedia.org Wikimedia Commons].
[[Categoria:Urticaceae]]
[[Categoria:Flora di Corsica]]
fj2hxryhbr5aemxnxrae9l1yf85xvj5
403622
403621
2026-06-15T13:43:15Z
~2026-35152-19
28404
/* Lessicu */
403622
wikitext
text/x-wiki
{| align="right" rules="all" cellpadding="3" cellspacing="0" border="0" style="margin: 0 0 1em 1em; border: 1px solid #999; background-color: #BFFFC0"
! colspan="3" style="#BFFFC0" |
{| style="background:#BFFFC0" align="center" width="100%"
| padding=0px|
! style="background:#BFFFC0" width="100%" |<span font-size:large;">'''U vitriolu'''</span>
| padding=0px|
|}
|-----
| colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:4988_Parietaria_judaica_20110829.JPG|250px]]
|-----
! colspan=2 align="center" cellpadding="0" | <span style="color:black; font-size:x-small;">Parietaria judaica</span>
|-----
! colspan=2 bgcolor="#BFFFC0" | Classifica scentifica
|-----
| Regnu
| [[Plantae]]
|-----
| Divisioni
| [[Tracheophyta]]
|-----
| Sottudivisioni
| [[Spermatophytes]]
|-----
| Ordini
| [[Rosales]]
|-----
| Famiglia
| [[Urticaceae]]
|-----
| Genaru
| [[Parietaria]]
|-----
| align="center" bgcolor="#BFFFC0" colspan="2" | Nomu binuminali
|-----
| align="center" colspan="2" | ''Parietaria judaica''<br /><span style="color:black; font-size:x-small;">Carl Linnaeus, 1756</span>
|-----
| align="center" colspan=2 align="center" cellpadding="0" | [[File:4993_Parietaria_judaica_20110829.JPG|250px]]
|-----
|}
U '''vitriolu''' (''Parietaria judaica'') hè una spezia di pianta chì faci parti di a famiglia di l'[[Urticaceae]].
==Discrizzioni==
U vitriolu hè una pianta arbacea vivaci appartinendu à a famiglia di l'Urticaceae. Hè carattarizata da i piccioli ritti, aghjunghjendu di regula un'altezza da 30 à 60 centimi. I casci sò alterni, uvali è appena dintati annantu à i bordi. I fiora sò chjuchi, virdicci è ragruppati in gaspi pindenti. I frutti sò picculi capsuli cuntinendu i graneddi.
==Ripartizioni==
U vitriolu hè urighjinariu di u righjonu mediterraniu, ma s'hè largamenti sparta in altri righjoni di u mondu. Omu a trova par u più in Auropa, in Africa subrana, in Asia uccidentali è in America subrana. Cresci in i zoni urbani, i giardini, i tarreni abbandunati è i bordi di stradona.
U vitriolu hè prisenti è cumunu in [[Corsica]].<ref>Jeanmonod & Gamisans (2013).</ref>
==Biulugia==
U vitriolu hè adattatu à diffarenti tipi di terri, ma prifirisci i terri ricchi di nutrimenti è beddi assiccati. Hè capaci à tullarà cundizioni di sicchina mudarata, ma si sviluppa megliu in ambienti umiti. ''Parietaria judaica'' si ripraduci par u più in dispersioni di i so graneddi, chì sò lighjeri è poni essa traspurtati da u ventu annantu à corti distanzi.
==Tassunumia==
''Parietaria judaica'' hè ancu cunnisciuta sottu à altri noma scentifichi, tali Parietaria officinalis è Parietaria diffus. 'Ssi sinonimi sò usati pà disignà variazioni di listessa spezia o sottuspezii.
==Cunsirvazioni==
U vitriolu hè cunsidaratu com'è una spezia invadenti in certi righjoni ind'edda hè stata intradutta. Pò prupagà si prestu è affucà altri pianti indigeni. Eppuri, hè ancu impradata in a medicina tradiziunali pà i so prubità diuretichi è antinfiammatorii. A cunsirvazioni di 'ssa pianta devi dunqua essa equilibrata trà a gistioni di i pupulazioni invadenti è a prisirvazioni di i so usi midicinali.
==Etnulugia==
Hè mintuvata a vitriola in u pruverbiu corsu: "Urticula, urticula maladetta, vitriola benedetta". Sicondu Arnestu Papi, hè un' "Allusioni fatta à u pastori chì si grattaia par via di l’urticula incù a vitriola ; l’arristò subitu a gratta".<ref>http://ernestpapi.free.fr/Agricultura.%20Agriculture.htm Pruverbii, detti è sprissioni: Agricultura</ref>
I prubità diuretichi di u vitriolu erani cunnisciuti da tempi antichi. Ci conta Paulu Simonpoli<ref>Simonpoli (1982), p. 245.</ref> chì: "Hè bona per i reni. Si strappa a pianta cù a cultella o di mane è si caccia e foglie. So i pedi chi so aduprati in tisana. Sta tisana di culore rossu face urinà". È dinò: "Si pudia dinò buleghjà a vitriola è a radica di rimigna per fà sta tisana per urinà."
==Citazioni==
A vitriola hè citata in a canzona ''Senti U Niolu'' di [[I Muvrini]]:
''Una chjesola, un campusantu''
''A vechja scola stà chjosa accantu''
''A vitriola ci nasce annantu''
''Una chjesola, un campusantu''
==Bibliugrafia==
* [http://adecec.net/adecec-net/parutions/pdf/corsesetplantes.pdf Conrad, Marcella, I corsi è e piante salvatiche, avà è innanzi, [[1981]], [[Adecec]]]
* [http://www.culturecommunication.gouv.fr/content/download/42396/338526/version/1/file/Ethno_Simonpoli_1982_072a.pdf Paulu Simonpoli, ''E piante salvatiche - Cunniscenze è usi'', 1982, Parcu Naturale di Corsica] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120111155047/http://adecec.net/adecec-net/parutions/pdf/corsesetplantes.pdf |date=2012-01-11 }}
==Lessicu==
U vitriolu hè ancu chjamata a ''vitriola'',a [[ghjambirossa]]<ref>Simonpoli (1982), p. 245.</ref>.o ancu a ''ghjambirussedda''.
==Rifarimenti==
* Jeanmonod D. & Gamisans J. (2013) ''Flora Corsica'' (2 ed), Edisud.
==Noti==
<references />
==Altri prugetti==
* [[File:Commons-logo.svg|20px|link=]] [https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Parietaria_judaica ''Parietaria judaica''] annantu à [https://commons.wikimedia.org Wikimedia Commons].
[[Categoria:Urticaceae]]
[[Categoria:Flora di Corsica]]
tq5doy4t7o7ps0v86ygs9ldghylve9a
2024
0
25186
403668
401642
2026-06-15T19:28:04Z
Fausta Samaritani
15085
403668
wikitext
text/x-wiki
{{c-supranu}}
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |2000|2010|2020|2030|2040|2020|2021|2022|2023|2024|2025|2026|2027|2028}}
[[File:2024-01-01 new-year-illustration.jpg|miniatura|Illustrazione da David Revoy]]
U '''2024''' (in [[nùmeri rumani]] MMXXIV) hè un [[annu]] di u XXI sèculu. L'annata hà cuminciatu in [[luni]], hè [[annata bisestile|bisestile]] é hà da finì in [[marti]].
== Evenimenti ==
- [[9 di ghjennaghju]]: [[Gabriel Attal]] diventa Primu Ministru di a [[Francia]].<br>
- [[14 di ghjennaghju]]: [[Federicu X di Danimarca|Federicu (Frederik) X]] dibenta [[Rè]] di [[Danimarca]].<br>
=== Sportu ===
- [[11 di ferraghju]] - [[Ballò Americanu]]: I [[Kansas City Chiefs]] vìncenu u [[Super Bowl]] LVIII, battendu i [[San Francisco 49ers]].<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
- [[5 di ghjennaghju]]: [[Mário Zagallo]], ghjucatore è addestratore di [[Pallò|pallone]] [[Brasile|brasilianu]] (natu 1931).<br>
- [[7 di ghjennaghju]]: [[Franz Beckenbauer]], ghjucatore è esercitatore di [[ballò]] [[Germania|tedescu]] (natu 1945).<br>
- [[20 di ghjennaghju]]: [[Norman Jewison]], rializatore è pruduttore [[Cinemà|cinematugràficu]] [[Canadà|canadese]] (natu 1926).<br>
<gallery>
</gallery>
== In Córsica ==
== Riferimenti ==
- ''Cronica di A CORSICA'' da Orsu-Ghjuvanni CAPOROSSI, [https://www.cronicadiacorsica.ovh/].<br>
== Liami ==
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
plv5ajp6krwfuitesdolu37w4yczfvb
403671
403668
2026-06-15T19:37:44Z
Fausta Samaritani
15085
403671
wikitext
text/x-wiki
{{c-supranu}}
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |2000|2010|2020|2030|2040|2020|2021|2022|2023|2024|2025|2026|2027|2028}}
[[File:2024-01-01 new-year-illustration.jpg|miniatura|Illustrazione da David Revoy]]
U '''2024''' (in [[nùmeri rumani]] MMXXIV) hè un [[annu]] di u XXI sèculu. L'annata hà cuminciatu in [[luni]], hè [[annata bisestile|bisestile]] è hà da finì in [[marti]].
== Evenimenti ==
- [[9 di ghjennaghju]]: [[Gabriel Attal]] diventa Primu Ministru di a [[Francia]].<br>
- [[14 di ghjennaghju]]: [[Federicu X di Danimarca|Federicu (Frederik) X]] diventa Rè di [[Danimarca]].<br>
=== Sportu ===
- [[11 di ferraghju]] - [[Ballò Americanu]]: I [[Kansas City Chiefs]] vìncenu u [[Super Bowl]] LVIII, battendu i [[San Francisco 49ers]].<br>
== Nàscite ==
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
- [[5 di ghjennaghju]]: [[Mário Zagallo]], ghjucatore è addestratore di ballò [[Brasile|brasilianu]] (natu in u 1931).<br>
- [[7 di ghjennaghju]]: [[Franz Beckenbauer]], ghjucatore è esercitatore di [[ballò]] [[Germania|tedescu]] (natu in u 1945).<br>
- [[20 di ghjennaghju]]: [[Norman Jewison]], rializatore è pruduttore [[Cinemà|cinematugràficu]] [[Canadà|canadese]] (natu in u 1926).<br>
<gallery>
</gallery>
== In Córsica ==
== Riferimenti ==
- ''Cronica di A CORSICA'' da Orsu-Ghjuvanni CAPOROSSI, [https://www.cronicadiacorsica.ovh/].<br>
== Liami ==
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
0igaxzt2m93xwpero4vd8s3fsq1ke1q
2026
0
26416
403670
401644
2026-06-15T19:35:05Z
Fausta Samaritani
15085
403670
wikitext
text/x-wiki
'''2026''' (in [[nùmeri rumani]] MMXXVI) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1990|2000|2020|2030|2040|2022|2023|2024|2025|2026|2027|2028|2029|2030}}
== Evenimenti ==
[[File:2026 Winter Olympics logo (Energy).svg|thumb|120px|right|Logo Olimpiadi Milano-Cortina]]
=== Sport ===
=== Premii Nobel 2026 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
== Nàscite ==
== Morte ==
- [[30 d'aprile]]: [[Georg Baselitz]], pittore tedescu.<br>
== In Corsica ==
== Riferimenti ==
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
ok6caexxf4srhnxlqytt7cz65zj74o8
403717
403670
2026-06-15T22:29:10Z
Mistico Dois
16475
403717
wikitext
text/x-wiki
'''2026''' (in [[nùmeri rumani]] MMXXVI) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1990|2000|2020|2030|2040|2022|2023|2024|2025|2026|2027|2028|2029|2030}}
== Evenimenti ==
[[File:2026 Winter Olympics logo (Energy).svg|thumb|120px|right|Logo Olimpiadi Milano-Cortina]]
=== Sport ===
=== Premii Nobel 2026 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
== Nàscite ==
== Morte ==
- [[30 d'aprile]]: [[Georg Baselitz]], pittore tedescu.<br>
- [[11 di ghjugnu]]: [[David Hockney]], pittore è fotógrafu britannicu.<br>
== In Corsica ==
== Riferimenti ==
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
afqo1rx3m67kliauyvjjplgu3g8ot6c
403718
403717
2026-06-15T22:29:30Z
Mistico Dois
16475
403718
wikitext
text/x-wiki
'''2026''' (in [[nùmeri rumani]] MMXXVI) hè un [[annu]] di u XXI sèculu.
{{Annu| XX sèculu| XXI sèculu| XXII sèculu |1990|2000|2020|2030|2040|2022|2023|2024|2025|2026|2027|2028|2029|2030}}
== Evenimenti ==
[[File:2026 Winter Olympics logo (Energy).svg|thumb|120px|right|Logo Olimpiadi Milano-Cortina]]
=== Sport ===
=== Premii Nobel 2026 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
== Nàscite ==
== Morte ==
- [[30 d'aprile]]: [[Georg Baselitz]], pittore tedescu.<br>
- [[11 di ghjugnu]]: [[David Hockney]], pittore è futògrafu britannicu.<br>
== In Corsica ==
== Riferimenti ==
== Liami ==
{{c-supranu}}
[[Categoria:Anni di u XXI seculu|#]]
drhaqvt2zkroebuthamfyahltq74cqp
Urticaceae
0
26472
403636
400661
2026-06-15T16:45:08Z
Fausta Samaritani
15085
/* Listinu di Urticaceae */
403636
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di '''Urticaceae'''.
[[File:Parietaria judaica chateau-thierry 02 14072008 04.jpg|thumb|250px|right|Parietaria judaica]]
=== Listinu di Urticaceae ===
;P
[[Parietaria judaica]]<br>
[[Parietaria lusitanica]]<br>
[[Parietaria officinalis]]<br>
;U
[[Urtica atrovirens]]<br>
[[Urtica dioica]]<br>
[[Urtica membranacea]]<br>
[[Urtica pilulifera]]<br>
[[Urtica urens]]<br>
[[Categoria:Urticaceae]]
kbt9cxjj62h9ksq7r6z9ulqj8stf3v3
403641
403636
2026-06-15T17:08:53Z
Fausta Samaritani
15085
/* Listinu di Urticaceae */
403641
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di '''Urticaceae'''.
[[File:Parietaria judaica chateau-thierry 02 14072008 04.jpg|thumb|250px|right|Parietaria judaica]]
=== Listinu di Urticaceae ===
;P
[[Parietaria judaica]] (u ''vitriolu'')<br>
[[Parietaria lusitanica]]<br>
[[Parietaria officinalis]]<br>
;U
[[Urtica atrovirens]]<br>
[[Urtica dioica]]<br>
[[Urtica membranacea]]<br>
[[Urtica pilulifera]]<br>
[[Urtica urens]]<br>
[[Categoria:Urticaceae]]
qqg70s3o0e2iup6icvnhze7n2vaq9f1
403642
403641
2026-06-15T17:11:19Z
Fausta Samaritani
15085
403642
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di '''Urticaceae'''.
[[File:Parietaria judaica chateau-thierry 02 14072008 04.jpg|thumb|250px|right|Parietaria judaica]]
=== Listinu di Urticaceae ===
;P
[[Parietaria judaica]] (u ''vitriolu'')<br>
[[Parietaria lusitanica]]<br>
[[Parietaria officinalis]] (a ''sciappapetra'')<br>
;U
[[Urtica atrovirens]]<br>
[[Urtica dioica]]<br>
[[Urtica membranacea]]<br>
[[Urtica pilulifera]]<br>
[[Urtica urens]]<br>
[[Categoria:Urticaceae]]
bc1u8ktrvnc92j68kuzxsxg3ltd21iw
1937
0
26604
403714
400376
2026-06-15T22:27:06Z
Mistico Dois
16475
403714
wikitext
text/x-wiki
U '''1937''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXXXVII) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1910|1920|1930|1940|1950|1933|1934|1935|1936|1937|1938|1939|1940|1941}}
== Evenimenti ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1937 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]:<br>
== Nàscite ==
* [[9 di lugliu]]: [[David Hockney]]
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
File:Guglielmo Marconi.jpg|<small>[[Guglielmo Marconi]]</small>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
38w4eat00dwuj2e1u6btpx3yqvqllcg
403715
403714
2026-06-15T22:27:30Z
Mistico Dois
16475
403715
wikitext
text/x-wiki
U '''1937''' (in [[nùmeri rumani]] MCMXXXVII) hè un [[annu]] di lu XX sèculu.
{{Annu|XIX sèculu|XX sèculu|XXI sèculu|1910|1920|1930|1940|1950|1933|1934|1935|1936|1937|1938|1939|1940|1941}}
== Evenimenti ==
=== [[Premiu Nobel|Prèmii Nobel]] 1937 [[Image:NobelP.png|50px]] ===
[[Prèmiu Nobel per a Pace]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Litteratura]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Medicina]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Fìsica]]:<br>
[[Prèmiu Nobel per a Chìmica]]:<br>
== Nàscite ==
* [[9 di lugliu]]: [[David Hockney]], pittore è futògrafu britannicu
<gallery>
</gallery>
== Morte ==
<gallery>
File:Guglielmo Marconi.jpg|<small>[[Guglielmo Marconi]]</small>
</gallery>
== In Còrsica ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XX seculu|#]]
{{c-supranu}}
g9xvzxizdpv29haig2bv0gr5evn3quw
1471
0
26857
403617
403605
2026-06-15T13:19:58Z
Fausta Samaritani
15085
403617
wikitext
text/x-wiki
{{Annu|XIV sèculu|XV sèculu|XVI sèculu|1450|1460|1470|1480|1490|1467|1468|1469|1470|1471|1472|1473|1474|1475}}
U '''1471''' (in [[nùmeri rumani]] MCDLXXI) hè un [[annu]] di u XV sèculu. (''[[Ab Urbe condida]]'': 2224 - MMCCXXIV).
== Eventi ==
== Nàscite ==
<gallery>
Self-portrait by Albrecht Dürer.jpg|<small>[[Albrecht Durer]] (Albrecht Dürer) ([[Norimberga]] [[21 di maghju]] 1471 - [[Norimberga]], [[6 d'aprile]] [[1528]])</small>
</gallery>
== Morte ==
- [[Nuno Gonçalves]] (c. [[1450]] ‑ c. 1471), pittore [[Portugallu|portughese]].
<gallery>
</gallery>
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Anni di u XV seculu|#]]
{{c-supranu}}
0bwqjlyoam1qye3ucgxz95diycy4j1m
XV sèculu
0
27173
403615
403606
2026-06-15T13:18:48Z
Fausta Samaritani
15085
Fausta Samaritani hà spustatu a pagina [[XV sèculo]] à [[XV sèculu]]
403606
wikitext
text/x-wiki
<div class="center">[[I millennio]] | [[II millennio]] | [[III millennio]]</div>
<div class="center">[[XIII sèculu]] | [[XIV sèculu]] | '''XV sèculu''' | [[XVI sèculu]] | [[XVII sèculu]] |</div>
<div class="center">
[[Anni 1400]] | [[Anni 1410]] | [[Anni 1420]] | [[Anni 1430]] | [[Anni 1440]]
<br />
[[Anni 1450]] | [[Anni 1460]] | [[Anni 1470]] | [[Anni 1480]] | [[Anni 1490]]
</div>
<div class="center">
{| border="0" cellspacing="5"
|-
| [[1401]] || [[1402]] || [[1403]] || [[1404]] || [[1405]]
| [[1406]] || [[1407]] || [[1408]] || [[1409]] || [[1410]]
|-
| [[1411]] || [[1412]] || [[1413]] || [[1414]] || [[1415]]
| [[1416]] || [[1417]] || [[1418]] || [[1419]] || [[1420]]
|-
| [[1421]] || [[1422]] || [[1423]] || [[1424]] || [[1425]]
| [[1426]] || [[1427]] || [[1428]] || [[1429]] || [[1430]]
|-
| [[1431]] || [[1432]] || [[1433]] || [[1434]] || [[1435]]
| [[1436]] || [[1437]] || [[1438]] || [[1439]] || [[1440]]
|-
| [[1441]] || [[1442]] || [[1443]] || [[1444]] || [[1445]]
| [[1446]] || [[1447]] || [[1448]] || [[1449]] || [[1450]]
|-
| [[1451]] || [[1452]] || [[1453]] || [[1454]] || [[1455]]
| [[1456]] || [[1457]] || [[1458]] || [[1459]] || [[1460]]
|-
| [[1461]] || [[1462]] || [[1463]] || [[1464]] || [[1465]]
| [[1466]] || [[1467]] || [[1468]] || [[1469]] || [[1470]]
|-
| [[1471]] || [[1472]] || [[1473]] || [[1474]] || [[1475]]
| [[1476]] || [[1477]] || [[1478]] || [[1479]] || [[1480]]
|-
| [[1481]] || [[1482]] || [[1483]] || [[1484]] || [[1485]]
| [[1486]] || [[1487]] || [[1488]] || [[1489]] || [[1490]]
|-
| [[1491]] || [[1492]] || [[1493]] || [[1494]] || [[1495]]
| [[1496]] || [[1497]] || [[1498]] || [[1499]] || [[1500]]
|}
</div>
== Evenimenti ==
== In [[Córsica]] ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Sèculu XV]]
hk58k3qgfas3e7dk3191m92jqwk7mu9
403624
403615
2026-06-15T13:46:55Z
Fausta Samaritani
15085
file
403624
wikitext
text/x-wiki
<div class="center">[[I millennio]] | [[II millennio]] | [[III millennio]]</div>
<div class="center">[[XIII sèculu]] | [[XIV sèculu]] | '''XV sèculu''' | [[XVI sèculu]] | [[XVII sèculu]] |</div>
<div class="center">
[[Anni 1400]] | [[Anni 1410]] | [[Anni 1420]] | [[Anni 1430]] | [[Anni 1440]]
<br />
[[Anni 1450]] | [[Anni 1460]] | [[Anni 1470]] | [[Anni 1480]] | [[Anni 1490]]
</div>
<div class="center">
{| border="0" cellspacing="5"
|-
| [[1401]] || [[1402]] || [[1403]] || [[1404]] || [[1405]]
| [[1406]] || [[1407]] || [[1408]] || [[1409]] || [[1410]]
|-
| [[1411]] || [[1412]] || [[1413]] || [[1414]] || [[1415]]
| [[1416]] || [[1417]] || [[1418]] || [[1419]] || [[1420]]
|-
| [[1421]] || [[1422]] || [[1423]] || [[1424]] || [[1425]]
| [[1426]] || [[1427]] || [[1428]] || [[1429]] || [[1430]]
|-
| [[1431]] || [[1432]] || [[1433]] || [[1434]] || [[1435]]
| [[1436]] || [[1437]] || [[1438]] || [[1439]] || [[1440]]
|-
| [[1441]] || [[1442]] || [[1443]] || [[1444]] || [[1445]]
| [[1446]] || [[1447]] || [[1448]] || [[1449]] || [[1450]]
|-
| [[1451]] || [[1452]] || [[1453]] || [[1454]] || [[1455]]
| [[1456]] || [[1457]] || [[1458]] || [[1459]] || [[1460]]
|-
| [[1461]] || [[1462]] || [[1463]] || [[1464]] || [[1465]]
| [[1466]] || [[1467]] || [[1468]] || [[1469]] || [[1470]]
|-
| [[1471]] || [[1472]] || [[1473]] || [[1474]] || [[1475]]
| [[1476]] || [[1477]] || [[1478]] || [[1479]] || [[1480]]
|-
| [[1481]] || [[1482]] || [[1483]] || [[1484]] || [[1485]]
| [[1486]] || [[1487]] || [[1488]] || [[1489]] || [[1490]]
|-
| [[1491]] || [[1492]] || [[1493]] || [[1494]] || [[1495]]
| [[1496]] || [[1497]] || [[1498]] || [[1499]] || [[1500]]
|}
</div>
[[File:Livre des propriétés des choses - BNF Fr135 f327 (travaux des mois).jpeg|thumb|330px|center|Bartolomeu l'inglese, ''Les travaux des mois. Livre des propriétés des choses'', 1445-1450 c.]]
== Evenimenti ==
== In [[Córsica]] ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Sèculu XV]]
2addzj99qct26rfbauvwyiz1183mhvo
XIV sèculu
0
27176
403613
2026-06-15T13:05:28Z
Fausta Samaritani
15085
sèculo XIV pagina
403613
wikitext
text/x-wiki
<div class="center">[[I millennio]] | [[II millennio]] | [[III millennio]]</div>
<div class="center">[[XII sèculu]] | [[XIII sèculu]] | '''XIV sèculu''' | [[XV sèculu]] | [[XVI sèculu]] |</div>
<div class="center">
[[Anni 1300]] | [[Anni 1310]] | [[Anni 1320]] | [[Anni 1330]] | [[Anni 1340]]
<br />
[[Anni 1350]] | [[Anni 1360]] | [[Anni 1370]] | [[Anni 1380]] | [[Anni 1390]]
</div>
<div class="center">
{| border="0" cellspacing="5"
|-
| [[1301]] || [[1302]] || [[1303]] || [[1304]] || [[1305]]
| [[1306]] || [[1307]] || [[1308]] || [[1309]] || [[1310]]
|-
| [[1311]] || [[1312]] || [[1313]] || [[1314]] || [[1315]]
| [[1316]] || [[1317]] || [[1318]] || [[1319]] || [[1320]]
|-
| [[1321]] || [[1322]] || [[1323]] || [[1324]] || [[1325]]
| [[1326]] || [[1327]] || [[1328]] || [[1329]] || [[1330]]
|-
| [[1331]] || [[1332]] || [[1333]] || [[1334]] || [[1335]]
| [[1336]] || [[1337]] || [[1338]] || [[1339]] || [[1340]]
|-
| [[1341]] || [[1342]] || [[1343]] || [[1344]] || [[1345]]
| [[1346]] || [[1347]] || [[1348]] || [[1349]] || [[1350]]
|-
| [[1351]] || [[1352]] || [[1353]] || [[1354]] || [[1355]]
| [[1356]] || [[1357]] || [[1358]] || [[1359]] || [[1360]]
|-
| [[1361]] || [[1362]] || [[1363]] || [[1364]] || [[1365]]
| [[1366]] || [[1367]] || [[1368]] || [[1369]] || [[1370]]
|-
| [[1371]] || [[1372]] || [[1373]] || [[1374]] || [[1375]]
| [[1376]] || [[1377]] || [[1378]] || [[1379]] || [[1380]]
|-
| [[1381]] || [[1382]] || [[1383]] || [[1384]] || [[1385]]
| [[1386]] || [[1387]] || [[1388]] || [[1389]] || [[1390]]
|-
| [[1391]] || [[1392]] || [[1393]] || [[1394]] || [[1395]]
| [[1396]] || [[1397]] || [[1398]] || [[1399]] || [[1400]]
|}
</div>
== Evenimenti ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Sèculu XIV]]
8kq78e6xmy6h80d2lsoyosj1jyg36vm
403618
403613
2026-06-15T13:33:55Z
Fausta Samaritani
15085
file
403618
wikitext
text/x-wiki
<div class="center">[[I millennio]] | [[II millennio]] | [[III millennio]]</div>
<div class="center">[[XII sèculu]] | [[XIII sèculu]] | '''XIV sèculu''' | [[XV sèculu]] | [[XVI sèculu]] |</div>
<div class="center">
[[Anni 1300]] | [[Anni 1310]] | [[Anni 1320]] | [[Anni 1330]] | [[Anni 1340]]
<br />
[[Anni 1350]] | [[Anni 1360]] | [[Anni 1370]] | [[Anni 1380]] | [[Anni 1390]]
</div>
<div class="center">
{| border="0" cellspacing="5"
|-
| [[1301]] || [[1302]] || [[1303]] || [[1304]] || [[1305]]
| [[1306]] || [[1307]] || [[1308]] || [[1309]] || [[1310]]
|-
| [[1311]] || [[1312]] || [[1313]] || [[1314]] || [[1315]]
| [[1316]] || [[1317]] || [[1318]] || [[1319]] || [[1320]]
|-
| [[1321]] || [[1322]] || [[1323]] || [[1324]] || [[1325]]
| [[1326]] || [[1327]] || [[1328]] || [[1329]] || [[1330]]
|-
| [[1331]] || [[1332]] || [[1333]] || [[1334]] || [[1335]]
| [[1336]] || [[1337]] || [[1338]] || [[1339]] || [[1340]]
|-
| [[1341]] || [[1342]] || [[1343]] || [[1344]] || [[1345]]
| [[1346]] || [[1347]] || [[1348]] || [[1349]] || [[1350]]
|-
| [[1351]] || [[1352]] || [[1353]] || [[1354]] || [[1355]]
| [[1356]] || [[1357]] || [[1358]] || [[1359]] || [[1360]]
|-
| [[1361]] || [[1362]] || [[1363]] || [[1364]] || [[1365]]
| [[1366]] || [[1367]] || [[1368]] || [[1369]] || [[1370]]
|-
| [[1371]] || [[1372]] || [[1373]] || [[1374]] || [[1375]]
| [[1376]] || [[1377]] || [[1378]] || [[1379]] || [[1380]]
|-
| [[1381]] || [[1382]] || [[1383]] || [[1384]] || [[1385]]
| [[1386]] || [[1387]] || [[1388]] || [[1389]] || [[1390]]
|-
| [[1391]] || [[1392]] || [[1393]] || [[1394]] || [[1395]]
| [[1396]] || [[1397]] || [[1398]] || [[1399]] || [[1400]]
|}
</div>
[[File:Crescenzi calendar.jpg|thumb|center|450px|Petru Crescenzi, ''Calendariu di l'agricultura'' ([[1306]])]]
== Evenimenti ==
== Riferimenti ==
== Ligami ==
[[Categoria:Sèculu XIV]]
aonc31lt7blkn19t4s0qs4bvo2npqbc
Categoria:Sèculu XIV
14
27177
403614
2026-06-15T13:06:37Z
Fausta Samaritani
15085
category
403614
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Sèculi]]
32cxje2zri9ynigw37zks96ronfjc69
XV sèculo
0
27178
403616
2026-06-15T13:18:48Z
Fausta Samaritani
15085
Fausta Samaritani hà spustatu a pagina [[XV sèculo]] à [[XV sèculu]]
403616
wikitext
text/x-wiki
#RINVIA [[XV sèculu]]
is9vg8yu0p7rvrwenr04sg9hclwehp2
Vitriolu
0
27179
403626
2026-06-15T13:46:59Z
Paulu
58
Paulu ha spostato la pagina [[Vitriolu]] a [[Parietaria officinalis]] tramite redirect: Titulu erratu
403626
wikitext
text/x-wiki
#RINVIA [[Parietaria officinalis]]
1ut91o787iwin6gqf1g61v2av9quw20
Santa Lucia
0
27180
403629
2026-06-15T16:11:25Z
Fausta Samaritani
15085
pagina Santa Lucia
403629
wikitext
text/x-wiki
'''Santa Lucia''' ([[Siracusa]], [[7 di marzu]] [[283]] - Siracusa, [[13 di dicembre]] [[304]]), vergine è martire cristhiana, marturiata durante a persecuzione di [[Dioclezianu]]].
== Biugrafia ==
Lucia era di nobili famiglia. A legenda conta che so mamma era malata è Lucia pricò a Vergine [[Maria]], chidendu u miraculu è so mamma guarì.
Lucia si cunsacrò à a Vergine Maria è, pè alluntanà tutti i pritindenti, si strappò l'ochji è i gitò in mari. Si didicò à a prighera è à aiutà à l'altri. A Vergine Maria ricumpinsò a so divuzioni è li resi a vista.
Dinunziata cum'è cristiana, da un giuvanottu innamuratu chi era statu rispintu, hè stata cundannata à fà a vita di e prustitute, ma restò ferma cum'è una culonna. Anu pruvatu à brusgialla, ma e fiame si alluntanavanu.
Un'altra legenda dice chì, per fassi goffa, si sradicò l'ochji è i mandò à u so innamuratu, nant'à un piattu.
A salma di Santa Lucia hè stata purtata da Siracusa in [[Custantinopuli]] è da Custantinopuli in Venezia.
== Paesi e prutezione ==
Paesi in Corsica: [[Santa Lucia di Mercuriu]], [[Santa Lucia di Moriani]], [[Santa Lucia di Tallà]], [[Santa Lucia di Portovechju]].
Santa Lucia ha a riputazione di guarì l'ochji malati. Ancu oghje si prega: ''Chì San Lucia ci cunservi a vista!'' In [[Parigi]], Lucia hè a santa patrona di i sartori.
[[Categoria:Biugrafia]]
[[Categoria:Santi per nome]]
ploekg2pwa4tca5acboqiqate5t5nd1
403638
403629
2026-06-15T16:53:49Z
Fausta Samaritani
15085
403638
wikitext
text/x-wiki
'''Santa Lucia''' ([[Siracusa]], [[7 di marzu]] [[283]] - Siracusa, [[13 di dicembre]] [[304]]), vergine è martire cristhiana, marturiata durante a persecuzione di [[Dioclezianu]]].
== Biugrafia ==
Lucia era di nobili famiglia. A legenda conta che so mamma era malata è Lucia pricò a Vergine [[Maria]], chidendu u miraculu è so mamma guarì.
Lucia si cunsacrò à a Vergine Maria è, pè alluntanà tutti i pritindenti, si strappò l'ochji è i gitò in mari. Si didicò à a prighera è à aiutà à l'altri. A Vergine Maria ricumpinsò a so divuzioni è li resi a vista.
Dinunziata cum'è cristiana, da un giuvanottu innamuratu chi era statu rispintu, hè stata cundannata à fà a vita di e prustitute, ma restò ferma cum'è una culonna. Anu pruvatu à brusgialla, ma e fiame si alluntanavanu.
Un'altra legenda dice chì, per fassi goffa, si sradicò l'ochji è i mandò à u so innamuratu, nant'à un piattu.
A salma di Santa Lucia hè stata purtata da Siracusa in [[Custantinopuli]] è da Custantinopuli in Venezia.
== Paesi e prutezione ==
Paesi in Corsica: [[Santa Lucia di Mercuriu]], [[Santa Lucia di Moriani]], [[Santa Lucia di Tallà]].
Santa Lucia ha a riputazione di guarì l'ochji malati. Ancu oghje si prega: ''Chì San Lucia ci cunservi a vista!'' In [[Parigi]], Lucia hè a santa patrona di i sartori.
== Da vede dinò ==
- [[Ochju di Santa Lucia]]<br>
[[Categoria:Biugrafia]]
[[Categoria:Santi per nome]]
n667j1dvuwhw6rjx2ghqhki2btdtzem
403639
403638
2026-06-15T16:59:23Z
Fausta Samaritani
15085
file
403639
wikitext
text/x-wiki
[[File:Francisco de Zurbarán - Saint Lucy - A94 - Hispanic Society of America.jpg|thumb|200px|right|Francisco de Zurbarán, ''Sants Lucia'']]
'''Santa Lucia''' ([[Siracusa]], [[7 di marzu]] [[283]] - Siracusa, [[13 di dicembre]] [[304]]), vergine è martire cristhiana, marturiata durante a persecuzione di [[Dioclezianu]]].
== Biugrafia ==
Lucia era di nobili famiglia. A legenda conta che so mamma era malata è Lucia pricò a Vergine [[Maria]], chidendu u miraculu è so mamma guarì.
Lucia si cunsacrò à a Vergine Maria è, pè alluntanà tutti i pritindenti, si strappò l'ochji è i gitò in mari. Si didicò à a prighera è à aiutà à l'altri. A Vergine Maria ricumpinsò a so divuzioni è li resi a vista.
Dinunziata cum'è cristiana, da un giuvanottu innamuratu chi era statu rispintu, hè stata cundannata à fà a vita di e prustitute, ma restò ferma cum'è una culonna. Anu pruvatu à brusgialla, ma e fiame si alluntanavanu.
Un'altra legenda dice chì, per fassi goffa, si sradicò l'ochji è i mandò à u so innamuratu, nant'à un piattu.
A salma di Santa Lucia hè stata purtata da Siracusa in [[Custantinopuli]] è da Custantinopuli in Venezia.
== Paesi e prutezione ==
Paesi in Corsica: [[Santa Lucia di Mercuriu]], [[Santa Lucia di Moriani]], [[Santa Lucia di Tallà]].
Santa Lucia ha a riputazione di guarì l'ochji malati. Ancu oghje si prega: ''Chì San Lucia ci cunservi a vista!'' In [[Parigi]], Lucia hè a santa patrona di i sartori.
== Da vede dinò ==
- [[Ochju di Santa Lucia]]<br>
[[Categoria:Biugrafia]]
[[Categoria:Santi per nome]]
raf293whemc4p9d02b5uze8map7mpmm
Categoria:Turbinidae
14
27181
403632
2026-06-15T16:22:20Z
Fausta Samaritani
15085
category
403632
wikitext
text/x-wiki
<br>
[[Categoria:Archaeogastropoda]]
1n5gbig4qwx3u2jbt3pq68xb8896as8
Turbinidae
0
27182
403633
2026-06-15T16:24:35Z
Fausta Samaritani
15085
pagina nova
403633
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Turbinidae'''.
=== Listinu di i Turbinidae ===
;B
[[Bolma rugosa]]<br>
[[Categoria:Turbinidae]]
6yl2w9to7hln0jyw6wdyw4wg0lrc7ix
403634
403633
2026-06-15T16:35:50Z
Fausta Samaritani
15085
2 file
403634
wikitext
text/x-wiki
Famiglia di i '''Turbinidae'''.
[[File:Yucatan Tidal Pool Austrocochlea porcata, Wavy Turban Megastraea undosa 1489.jpg|thumb|250px|right|''Megastraea undosa'']]
[[File:Bolma modesta 005.jpg|thumb|200px|right|''Bolma modesta'']]
=== Listinu di i Turbinidae ===
;B
[[Bolma rugosa]]<br>
[[Categoria:Turbinidae]]
3r1obrsq6ba6md5p4trfovm9xnkuqmo
David Hockney
0
27183
403708
2026-06-15T22:22:21Z
Mistico Dois
16475
Pàgina creata cù "'''David Hockney''' ([[9 lugliu]] [[1937]] - [[11 ghjugnu]] [[2026]]) era un pittore è futògrafu [[Regnu Unitu|britannicu]]. Figura eminente di u muvimentu [[pop art]] di l'anni 60, era unu di i dui artisti più influenti di a seconda mità di u XXu seculu è di u principiu di u XXIu seculu. L'opera di Hockney,'' Ritrattu di un artista (Piscina cù duie figure)'' (1972), hà battutu u ricordu mundiale par un artistu tandu vivu u 15 di nuvembre di u 2018, quandu hè..."
403708
wikitext
text/x-wiki
'''David Hockney''' ([[9 lugliu]] [[1937]] - [[11 ghjugnu]] [[2026]]) era un pittore è futògrafu [[Regnu Unitu|britannicu]].
Figura eminente di u muvimentu [[pop art]] di l'anni 60, era unu di i dui artisti più influenti di a seconda mità di u XXu seculu è di u principiu di u XXIu seculu. L'opera di Hockney,'' Ritrattu di un artista (Piscina cù duie figure)'' (1972), hà battutu u ricordu mundiale par un artistu tandu vivu u 15 di nuvembre di u 2018, quandu hè stata vinduta par 90 milioni di dollari (70 milioni di lire sterline) ind'à Christie's.
{{c-supranu}}
{{DEFAULTSORT:Hockney, David}}
[[Categoria:Pittore]]
[[Categoria:Fotògrafu]]
[[Categoria:Britannicu]]
[[Categoria:Biugrafia]]
bodv2kgf5qbr6ecijhd0artcqhv45pj
403709
403708
2026-06-15T22:22:53Z
Mistico Dois
16475
403709
wikitext
text/x-wiki
'''David Hockney''' ([[9 di lugliu]] [[1937]] - [[11 ghjugnu]] [[2026]]) era un pittore è futògrafu [[Regnu Unitu|britannicu]].
Figura eminente di u muvimentu [[pop art]] di l'anni 60, era unu di i dui artisti più influenti di a seconda mità di u XXu seculu è di u principiu di u XXIu seculu. L'opera di Hockney,'' Ritrattu di un artista (Piscina cù duie figure)'' (1972), hà battutu u ricordu mundiale par un artistu tandu vivu u 15 di nuvembre di u 2018, quandu hè stata vinduta par 90 milioni di dollari (70 milioni di lire sterline) ind'à Christie's.
{{c-supranu}}
{{DEFAULTSORT:Hockney, David}}
[[Categoria:Pittore]]
[[Categoria:Fotògrafu]]
[[Categoria:Britannicu]]
[[Categoria:Biugrafia]]
ljlrs1efdhbi5x0ivotth5wb7xtf6w4
403710
403709
2026-06-15T22:23:18Z
Mistico Dois
16475
403710
wikitext
text/x-wiki
'''David Hockney''' ([[9 di lugliu]] [[1937]] - [[11 di ghjugnu]] [[2026]]) era un pittore è futògrafu [[Regnu Unitu|britannicu]].
Figura eminente di u muvimentu [[pop art]] di l'anni 60, era unu di i dui artisti più influenti di a seconda mità di u XXu seculu è di u principiu di u XXIu seculu. L'opera di Hockney,'' Ritrattu di un artista (Piscina cù duie figure)'' (1972), hà battutu u ricordu mundiale par un artistu tandu vivu u 15 di nuvembre di u 2018, quandu hè stata vinduta par 90 milioni di dollari (70 milioni di lire sterline) ind'à Christie's.
{{c-supranu}}
{{DEFAULTSORT:Hockney, David}}
[[Categoria:Pittore]]
[[Categoria:Fotògrafu]]
[[Categoria:Britannicu]]
[[Categoria:Biugrafia]]
n5hyi931wcr7ar4ojhr05xqaev37svw
403711
403710
2026-06-15T22:24:05Z
Mistico Dois
16475
403711
wikitext
text/x-wiki
'''David Hockney''' ([[9 di lugliu]] [[1937]] - [[11 di ghjugnu]] [[2026]]) era un pittore è futògrafu [[Regnu Unitu|britannicu]].
Figura eminente di u muvimentu [[pop art]] di l'anni 60, era unu di i dui artisti più influenti di a seconda mità di u [[XX sèculu]] è di u principiu di u [[XXIu sèculu]]. L'opera di Hockney,'' Ritrattu di un artista (Piscina cù duie figure)'' (1972), hà battutu u ricordu mundiale par un artistu tandu vivu u 15 di nuvembre di u 2018, quandu hè stata vinduta par 90 milioni di dollari (70 milioni di lire sterline) ind'à Christie's.
{{c-supranu}}
{{DEFAULTSORT:Hockney, David}}
[[Categoria:Pittore]]
[[Categoria:Fotògrafu]]
[[Categoria:Britannicu]]
[[Categoria:Biugrafia]]
4ub2xqmzm8f8hic5oc2f29uk57hvhah
403712
403711
2026-06-15T22:24:32Z
Mistico Dois
16475
403712
wikitext
text/x-wiki
'''David Hockney''' ([[9 di lugliu]] [[1937]] - [[11 di ghjugnu]] [[2026]]) era un pittore è futògrafu [[Regnu Unitu|britannicu]].
Figura eminente di u muvimentu [[pop art]] di l'anni 60, era unu di i dui artisti più influenti di a seconda mità di u [[XX sèculu]] è di u principiu di u [[XXI sèculu]]. L'opera di Hockney,'' Ritrattu di un artista (Piscina cù duie figure)'' (1972), hà battutu u ricordu mundiale par un artistu tandu vivu u 15 di nuvembre di u 2018, quandu hè stata vinduta par 90 milioni di dollari (70 milioni di lire sterline) ind'à Christie's.
{{c-supranu}}
{{DEFAULTSORT:Hockney, David}}
[[Categoria:Pittore]]
[[Categoria:Fotògrafu]]
[[Categoria:Britannicu]]
[[Categoria:Biugrafia]]
p06ovirfl8d8eaak6134o0vk1j6oc1v
403719
403712
2026-06-15T22:31:21Z
Mistico Dois
16475
403719
wikitext
text/x-wiki
[[File:David Hockney in Washington Square Park (1977).jpg|thumb|200px|David Hockney]]
'''David Hockney''' ([[9 di lugliu]] [[1937]] - [[11 di ghjugnu]] [[2026]]) era un pittore è futògrafu [[Regnu Unitu|britannicu]].
Figura eminente di u muvimentu [[pop art]] di l'anni 60, era unu di i dui artisti più influenti di a seconda mità di u [[XX sèculu]] è di u principiu di u [[XXI sèculu]]. L'opera di Hockney,'' Ritrattu di un artista (Piscina cù duie figure)'' (1972), hà battutu u ricordu mundiale par un artistu tandu vivu u 15 di nuvembre di u 2018, quandu hè stata vinduta par 90 milioni di dollari (70 milioni di lire sterline) ind'à Christie's.
{{c-supranu}}
{{DEFAULTSORT:Hockney, David}}
[[Categoria:Pittore]]
[[Categoria:Fotògrafu]]
[[Categoria:Britannicu]]
[[Categoria:Biugrafia]]
sjilm83ki8p56n2rpox2q6lh7vj2nzh
403720
403719
2026-06-16T06:39:54Z
Fausta Samaritani
15085
403720
wikitext
text/x-wiki
[[File:David Hockney in Washington Square Park (1977).jpg|thumb|200px|David Hockney]]
'''David Hockney''' ([[9 di lugliu]] [[1937]] - [[11 di ghjugnu]] [[2026]]) era un pittore è futògrafu [[Regnu Unitu|britannicu]].
=== Biugrafia ===
Figura eminente di u muvimentu [[pop art]] di l'[[Anni 1960|anni 60]], era unu di i dui artisti più influenti di a seconda mità di u [[XX sèculu]] è di u principiu di u [[XXI sèculu]]. L'opera di Hockney, ''Ritrattu di un artista (Piscina cù duie figure)'' ([[1972]], hà battutu u ricordu mundiale par un artistu tandu vivu u [[15 nuvembri|15 di nuvembre]] di u [[2018]], quandu hè stata vinduta par 90 milioni di dollari (70 milioni di lire sterline) ind'à Christie's.
{{c-supranu}}
{{DEFAULTSORT:Hockney, David}}
[[Categoria:Pittore]]
[[Categoria:Fotògrafu]]
[[Categoria:Britannicu]]
[[Categoria:Biugrafia]]
s7dm8mk79djeqghmvl88bjjyv3ajr12