Vikipediya crhwiki https://crh.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F_Saife MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Mahsus Muzakere Qullanıcı Qullanıcı muzakeresi Vikipediya Vikipediya muzakeresi Fayl Fayl muzakeresi MediaViki MediaViki muzakeresi Şablon Şablon muzakeresi Yardım Yardım muzakeresi Kategoriya Kategoriya muzakeresi R R talk TimedText TimedText talk Modul Modul muzakeresi Event Event talk 4 1273 243532 241875 2026-04-17T18:04:12Z Orbitminis 37100 as you wish chtości. i'm sorry :( 243532 wikitext text/x-wiki {| width="100%" |- |width="33%" style="border:1px solid #8FD8D8;background:#F0FFFF; text-align: center;"| -{Welcome to the '''Embassy''' on the Crimean Tatar Wikipedia!}- '''[[Vikipediya:Elçihane/En|-{Embassy's English Page}-]]''' |width="33%" style="border:1px solid #8FD8D8;background:#F0FFFF; text-align: center;"| -{Ласкаво просимо до '''Посольства''' кримськотатарської Вікіпедії!}- '''[[Vikipediya:Elçihane/Uk|-{Сторінка посольства українською мовою}-]]''' |width="33%" style="border:1px solid #8FD8D8;background:#F0FFFF; text-align: center;"| -{Добро пожаловать в '''Посольство''' крымскотатарской Википедии!}- '''[[Vikipediya:Elçihane/Ru|-{Страница посольства на русском языке}-]]''' |} kqdlelj5othom5h2azd0jmqfybh7qdg 0 30578 243541 243514 2026-04-18T06:58:07Z Nandusia 60761 /* Tarih */ 243541 wikitext text/x-wiki {{1000}} {{MY |tip = şeer |qırımtatar adı = Cakarta |original adı = {{lang-id|Jakarta}}, {{lang-bew|Jakartè}} {{lang-jv|Jakarta}} |memleket = İndoneziya |tuğra = |bayraq = |tuğra eni = |bayraq eni = |lat_dir = S|lat_deg = 6|lat_min = 10|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 106|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |CoordScale = |memleket haritasınıñ büyükligi = 300 |region1 haritasınıñ büyükligi = |region1 türü = |region1 = |cedvelde region1 adı = |içki bölünüv = |baş türü = |baş = |temeli qoyulğan tarihı = |ilki añıluv = |bu seneden berli statuslı = |meydanlıq = |yükseklik türü = |yükseklik = |iklim = |resmiy til = |resmiy til-ref = |eali = |cedvelge aluv senesi = |eali sıqlığı = |aglomeratsiya = |milliy terkip = |diniy terkip = |saat quşağı = +7 |DST = |telefon kodu = |poçta indeksi = |poçta indeksleri = |avtomobil kodu = |identifikator türü = |identifikator = |Commons = |sayt = }} '''Cakarta''' ({{lang-id|Jakarta}}, {{Lang-bew|Jakartè}}, {{lang-jv|Jakarta}}, eski adı '''Bataviya''', resmiy adı '''Cakarta hususiy paytaht regionı''') – dünyanıñ eñ büyük şeerlerden biri olğan [[İndoneziya]]nıñ eñ büyük şeeri ve paytahtıdır. Şeer, [[Cava]] adası şimaliy ğarp yalısınıñ Çilivung özeni [[Cava deñizi]]ne qoşulğan yerinde buluna. Cava regionı memuriyetiniñ bir qısmıdır. Şeerniñ meydanlığı, 662 kvadrat kilometrge qadar cayıla, ama ''Cabodetabek'' (-{Jabodetabek}-) olaraq bilingen daa keñ [[Cakarta merkeziy vilâyeti]], dünyanıñ nufuslarına köre eñ büyük şeerlerden biridir. Bu şeer, ülkeniñ siyasiy, iqtisadiy ve medeniy merkezidir ve mında çoq milliy müessese, şirket merkezleri ve [[Cenübiy şarq Asiya devletleri birligi|Cenübiy şarq Asiya devletleri birliginiñ]] kâtibiyeti buluna. Cakartanı tizgen vilâyet, bare milâdiy evel yüzyıllıqlarından berli meskün oldı ve çoqtan ''Kalapa'' degen [[Sunda Qırallığı|Sunda Qırallığınıñ]] limanınen bağlıdır. 1527 senesi [[Demak Saltanatı|Demak Saltanatınıñ]] askerleri tarafından elde etilip şeerniñ adı ''Cayakarta'' (-{Jayakarta}-)-ğa deñiştirildi. [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-), 1619 senesi şeerni elde etip Bataviya olaraq onı ğayrıdan qurdı. Bu şeer, -{VOC}--niñ ve soñ 3 asırdan daa devamında [[İndoneziya adaları|İndoneziya adalarında]] Felemenk müstemleke ükümetiniñ merkezi oldı. [[Ekinci Cian cenki]] devamındaki Japon istilâsı ve 1945 senesi İndoneziyaniñ azatlıq deklaratsiyasından soñ bu şeer, Cakarta adını alıp yañı cumhuriyetniñ paytahtı oldı. Cakarta, çeşit-çeşit bir seerdir ve tek yalıñız büyükten büyük qavmı yoq. Ealisi [[cavalılar]], [[batavlar]], [[sundalılar]], [[İndoneziya çinleri]] ve İndoneziyanıñ başqa qısımlarından kelip keçkenlerden ibaret. [[İndoneziya tili]] resmiy tili ve umumiy faaliyetniñ baş tilidir, ve batav medeniyeti ise, müstemleke devriniñ devamında olğan yerli, çin, arap ve avropalılarnıñ tesirleri qarıştıruvından peyda oldı. == Tarih == === Evel qasabalar ve Kalapa === [[File:Replica of the Luso-Sundanese Padrão Monument.jpg|left|thumb|170px|[[Portugal-sundalı padranı|Portugal-sundalı ''-{padrão}-'' degen taşlı diregi]], [[Portugal İmperiyası]] ve [[Sunda Qırallığı]] arasında añlaşma hatırlaması abidesidir.]] Bugün Cakartanı tizgen vilâyet tarihten evel olğan zamanlardan berli meskün oldı. Ğarbiy Cavanıñ şimaliy yalısı boyunda taqriben m.e. 400 senesi ve milâtten soñ 100 senesi arasında<ref name="Buni">{{cite web|url=https://www.thejakartapost.com/life/2019/04/06/batujaya-temple-complex-listed-as-national-cultural-heritage.html|title=Batujaya Temple complex listed as national cultural heritage|publisher=The Jakarta Post|access-date=24 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424125425/https://www.thejakartapost.com/life/2019/04/06/batujaya-temple-complex-listed-as-national-cultural-heritage.html|archive-date=24 April 2019|url-status=live}}</ref> doğğan [[Buni medeniyeti|Buni medeniyetinden]] atiqiyat delilleri, bu regiondaki evel qasabalar köstere. 5-inci asır üstü bu vilâyet, İndoneziya adalarınıñ eñ evel induist qırallıqlarından biri olğan [[Sundalılar|Sundalı]] [[Tarumanagara Qırallığı|Tarumanagara Qırallığınıñ]] bir qısmı oldı.<ref name="Buni" /> 5-inci asırnıñ yarısından yazılıp<ref name="Purnavarman">{{cite journal|last1=Noorduyn|first1=J.|last2=Verstappen|first2=H. Th.|title=Purnavarman's river-works near Tugu|journal=Journal of the Humanities and Social Sciences of Southeast Asia|publisher=Koninklijke Brill NV|date=1972|volume=128|issue=2–3|pages=298–307|doi=10.1163/22134379-90002752}}</ref> şimdiki Şimaliy Cakartada tapılğan [[Tugu baştaş yazısı|Tugu baştaş yazısında]] Qıral Purnavarman tarafından idare etilgen paytahtqa yaqındaki Çandrabaga ve Gomati özenleri boyunda suv aqtıruvı işleri aqqında yazıldı.<ref name="Purnavarman" /> Tarumanagaranıñ zevalından soñ, bu region [[Sunda Qırallığı|Sunda Qırallığınıñ]] qısmı oldı.<ref>{{cite book|last1=Manguin|first1=P-Y|last2=Indradjaja|first2=A.|chapter=The Batujaya Site: New Evidence of Early Indian Influence in West Java|title=Early Interactions between South and Southeast Asia: Reflections on Cross-Cultural Exchange|publisher=ISEAS–Yusof Ishak Institute|location=Singapore|year=2011}}</ref> Orta asır devriniñ başlarından 13-ünci asırnıñ başlarına qadar Sunda ve ğarbiy Cava regionlarındaki limanlar, daa keñ deñiz ağlarına kirdi. Çin yazılğan menbaları, meselâ ''-{Chu-fan-chi}-'', Sunda ''-{San-fo-tsi}-'' ([[Şrivicaya İmperiyası]])-nıñ bir qısmı olaraq olğanı ve Sunda biberiniñ çizgisi aqqında yazdı.<ref>{{cite book|last1=Zhao|first1=Rukuo|translator-last1=Hirth|translator-first1=F.|translator-last2=Rockhill|translator-first2=W. W.|title=Chau Ju-kua: His Work on the Chinese and Arab Trade in the Twelfth and Thirteenth Centuries, Entitled Chu-fan-chi|publisher=Print Office of the Imperial Academy of Sciences|location=St. Petersburg|year=1911}}</ref> 16-ncı asır üstü Kalapa, Sunda Qırallığınıñ baş ticaret limanı olıp daa keñ Asiya ticaret ağlarınen bağlandı.<ref>{{cite journal|last1=Maulana|first1=W. I.|display-authors=etal|title=Maritime Activities of the Demak Sultanate: Shipping and Trade Route in the Nusantara Network (1478-1546)|journal=Journal of Al-Tamaddun|publisher=Universiti Malaya|date=2024|volume=19|issue=1|pages=261–272|doi=10.22452/JAT.vol19no1.19}}</ref> Bu regionda Avropalılarnıñ ilk alâqası, Portugal gemileri yañı baharat yolu qıdırmaq içün 1513 senesi [[Malakka|Malakkadan]] kelgende, 16-ncı asırnıñ başlarında başladı. 1522 senesi Sunda Qırallığı Portugallarğa orta Cavadaki [[Demak Saltanatı|Demak Saltanatınıñ]] artqan küçüni qarşılaştırmaq içün bir ticaret turağı qurmağa izin berip [[Portugal-sundalı padranı|olarnen ittifaq]] yapmağa qarar berdi. İttifaq tek qısqa sürekli edi. 1527 senesi [[Fetülla]] (''-{Fatahillah}-'')-nıñ emrinde Demaktan quvetler, Kalapanı alıp Portugallarnı quvıp çıqardı.<ref>{{cite conference|last1=Pratama|first1=A.Y.|display-authors=etal|title=Proceedings of the 2nd International Conference on Social Knowledge Sciences and Education (ICSKSE 2022)|date=26 December 2022|chapter=The Origin of Plural Society in Jakarta|series=Advances in Social Science, Education and Humanities Research|volume=696|publisher=Atlantis Press|location=Dublin|pages=27–32|doi=10.2991/978-2-494069-63-3_4|doi-access=free|isbn=978-2-494069-62-6}}</ref> Limannıñ adı ''Cayakarta''-ğa deñiştirilip, [[Bantam Saltanatı|Bantam Saltanatınıñ]] eline kirdi, ve soñ bu liman, ösip müim regional bir ticaret merkezine çevirildi. === Felemenk ükümetiniñ altında Bataviya === [[File:AMH-5642-KB View of the Nieuwe Poort at Batavia.jpg|left|thumb|Bataviyadaki -{''Nieuwe Poort''}- veya Yañı Liman, 1682 senesi]] [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketini]] çezgen Cayakartalı Şehzade Cayavikarta, [[Bantam Saltanatı]] ve [[İngliz Şarqiy İndistan Şirketi|İnglizler]] arasında çarpışma Felemenklerniñ şeerni işğal etkenini qolaylaştırdı. 1619 senesiniñ quralay ayında -{[[Jan Pieterszoon Coen]]}-nıñ emrinde Felemenk quvetleri qoşumça küçnen qaytıp, Cayakarta etrafındaki İnglizlerni qırıp şeerni yıqtı.<ref name="Blusse">{{cite book|last=Blussé|first=L.|title=A Colonial Tragedy: The Chinese Massacre at Batavia, 1740|chapter=Setting the Stage: Dutch trade and the Chinese Diaspora|year=2023|publisher=Leiden University Press|pages=15–28}}</ref> Soñ Felemenkler bu yerde yañı qaleli bir şeer qurup, Şirketiniñ tedbir merkezi olaraq onı yapıp, Bataviya olaraq yañıdan adlandırdı.<ref>{{cite book|editor-last1=Bentley|editor-first1=Jerry H.|editor-last2=Subrahmanyam|editor-first2=S.|editor-last3=Wiesner-Hanks|editor-first3=Merry E.|chapter=Crossroads region: Southeast Asia|title=The Cambridge World History, Volume 6: The Construction of a Global World, 1400–1800 CE, Part 1|publisher=Cambridge University Press|year=2015|doi=10.1017/CBO9781139194594|isbn=978-1-13919-459-4}}</ref> Bataviya [[Felemenk müstemleke imperiyası]]<nowiki/>nıñ içinde müim bir ticaret merkezi oldı.<ref name="Sugihara">{{cite book|editor-last1=Sugihara|editor-first1=K.|editor-last2=Otsuka|editor-first2=K.|title=Paths to the Emerging State in Asia and Africa|chapter=Southeast Asia and International Trade: Continuity and Change in Historical Perspective|last=Shimada|first=R.|publisher=Springer Chapter Link|pages=55–71|date=2019}}</ref> Suv yolu ve özenleriniñ kesip keçüvinen tropik bir yalı alçaqlığında bulunıp, bu şeer, naqliyat ve kanalizatsiya içün tizilgen suv yollarına pek işandı.<ref>{{cite journal|last1=Dewi|first1=E.P.|display-authors=etal|title=Transformation of Canals in Colonial Batavia|journal=International Journal of Architecture and Urban Studies|volume=3|number=1|date=1 March 2018}}</ref><ref name="Octavianti">{{cite journal|last1=Octavianti|first1=T.|last2=Charles|first2=K.|title=The evolution of Jakarta's flood policy over the past 400 years: The lock-in of infrastructural solutions|journal=Environment and Planning C: Politics and Space|volume=37|issue=6|date=28 November 2018|pages=1102–1125|doi=10.1177/2399654418813578}}</ref> Bu turum suv basuvları, yaman sağlamlaştıruv ve hastalıqnıñ sebebi oldı.<ref name="de Knecht-van Eekelen">{{cite journal|last=de Knecht-van Eekelen|first=A.|title=The debate about acclimatization in the Dutch East Indies (1840-1860)|journal=Medical History|volume=44|issue=20|publisher=Cambridge University Press|date=16 November 2012|doi=10.1017/S0025727300073270}}</ref> Lâkin ticaret faaliyetleri bütün Asiyadan muacirler, meselâ çinler, araplar ve başqa ticaret cemiyetleri, mında kelmege çekti.<ref name="Sugihara" /> Amma tez nufus artması, ictimaiy kerginlik de doğurdı.<ref>{{cite thesis|last=Zhang|first=L.|title=Beyond the Archival Grain: An Archival-Practice Inquiry into the Internal Diversity of the Chinese Population and its relationship with Inter-group interaction in Dutch East Indies Colonial Possessions Between the 17th and the 19th Century|publisher=University of Chicago|year=2025}}</ref> 1740 senesi çin sakinler tarafından etilken bir isyan biñlernen adamlar öldürgen şiddetli zulumına sebep oldı.<ref>{{cite book|last=Blussé|first=L.|title=A Colonial Tragedy: The Chinese Massacre at Batavia, 1740|year=2023|publisher=Leiden University Press}}</ref> Soñ o çin sakinler, şeerniñ divarları tışındaki Glodok maallesine köçürildi. Zamannen Bataviya, ticaret artuvınen beraber, kenişlemege devam etti ve daa yañı muacir cemiyetleri, şeerge sakin olmağa keldi.<ref name="Sugihara" /> 19-ıncı ve 20-nci asırnıñ başları devamında eski liman maallesindeki qırğınlıq ve çoq fazla nufus barlığından şeer, cenüp tarafqa kenişlep daa içeride yañı qasabalarnıñ quruluvını teşviq etti.<ref name="de Knecht-van Eekelen" /><ref name="Passchier">{{cite book|last=Passchier|first=C.|title=Colonial Architecture in Indonesia|publisher=KITLV Press|location=Leiden|year=2007}}</ref> Şeer quruvı proyektleri, 1910 senesi planlanğan mesken bir şeer civarı olaraq qurulğan [[Menteng]] kibi,<ref>{{cite conference|last=Alwi|first=N.M.|title=Culture and Identity in Public Green Spaces: Story of Suropati and Menteng Park in Central Jakarta, Indonesia|conference=The IAFOR International Conference on Sustainability, Energy & the Environment – Hawaii 2018 Official Conference Proceedings|publisher=The International Academic Forum (IAFOR)|year=2018}}</ref> yañı maalleler vucutqa ketirdi. [[Kebayoran Baru]] ise, müstemleke devriniñ soñlarındaki qurulğan eñ soñ ve müim mesken maallelerden biri edi.<ref>{{cite journal|last=Fahmi|first=E.|title=Planning Approach of Kebayoran New City of Jakarta: Background and Lessons Learned|journal=Journal of Regional and City Planning Asia|date=8 April 2021|volume=32|number=1|pages=56–70|doi=10.5614/jpwk.2021.32.1.4}}</ref> Felemenk müstemleke ükümeti, 1942 senesiniñ saban ayında bitti. [[Ekinci Cian cenki]] devamında Japon quvetleri, şeerni işğal etken soñ, şeerniñ adını Cakarta hususiy şeer ([[Japon tili|japonca]] -{ジャカルタ特別市}-, -{''Jakaruta tokubetsu-shi''}-) olaraq yañıdan adlandırdı.<ref name="Martinez">{{cite journal|last1=Martinez|first1=R.|last2=Masron|first2=I.N.|title=Jakarta: A city of cities|journal=Cities|date=November 2020|volume=106|article-number=102868|doi=10.1016/j.cities.2020.102868|pmid=32863521|pmc=7442427}}</ref> Bu, şeerniñ tarihinde yañı bir sıra oldı. === Mustaqil İndoneziyanıñ Cakartası === [[File:Indonesia declaration of independence 17 August 1945.jpg|thumb|-{Jalan Pegangsaan Timur No. 56}-, Mentengde [[Sukarno]] [[İndoneziya mustaqillik deklaratsiyası]]nı oquy.]] [[Ekinci Cian cenki|Ekinci Cian cenkiniñ]] soñundan soñ 1945 senesi arman ayınıñ 17-inde indonez milletçiler [[İndoneziya mustaqillik deklaratsiyası|İndoneziyanıñ mustaqilligini ilân etti]].<ref>{{cite journal|title=Indonesia|last=van Mook|first=H.J.|author-link=Hubertus Johannes van Mook|journal=Royal Institute of International Affairs|date=1949|volume=25|issue=3|pages=274–285|doi=10.2307/3016666|jstor=3016666}}</ref><ref name="Bidien1945">{{cite journal|title=Independence the Issue|journal=Far Eastern Survey|last=Bidien|first=C.|volume=14|issue=24|pages=345–348|date=5 December 1945|doi=10.2307/3023219|jstor=3023219}}</ref> Bir ay soñ şeer memuriyeti, Cakarta şeeri milliy ükümeti (-{''Pemerintah Nasional Kota Jakarta''}-) olaraq İndoneziya reberiyeti tarafından yañıdan teşkil etildi.<ref>{{citation|last1=Fadhilah|first1=N.|last2=Abdurakhman|title=The jakarta government 1947-1950: Revolution and nationalism of the people|series=Dissecting History and Problematizing the Past in Indonesia|publisher=Nova Science Publishers, Inc|year=2021|isbn=978-1-53619-399-2}}</ref> [[İndonez milliy avdarması]] devamında, İngliz ordusu şeerge kirgeninden soñ cumhuriyetçiler, Cakartadan çıqıp [[Cokyakarta|Cokyakartada]] muvaqqat paytahtnı yerleştirdi.<ref>{{cite book|editor-last1=Purwanto|editor-first1=B.|display-editors=etal|translator-last1=Hanafi|translator-first1=T.|title=Revolutionary Worlds|page=47|publisher=Amsterdam University Press|year=2023|doi=10.5117/9789463727587|isbn=978-9-04855-686-1}}</ref> 1949 senesiniñ ilk qış ayındaki [[Felemenk-indonez Tögerek masa konferentsiyası|Felemenk İndoneziyanıñ mustaqilligini tanığanından]] soñ 1950 senesi Cakarta, milliy paytaht olmağa yañıdan başladı. [[Sukarno]] prezidentligi devamında Cakarta, yañı indonez milletiniñ timsallı sergilemesi içün yañıdan şekillendirildi. Sukarnonıñ daa keñ millet quruvı ve halqara tasavur programmalarından biri olıp [[1962 senesi Asiya Oyunları|1962 senesi Asiya Oyunlarına]] azırlamalar, şeer boyunca büyük ve müim şeer quruluv proyektleri teşviq etti. Bunlarğa ait [[İndoneziya Milliy Abidesi]] (-{''Monumen Nasional''}-), [[İndoneziya musafirhanesi]], yañı alışveriş merkezleri ve, [[Tamrin caddesi (Cakarta)|Tamrin]]-Sudirman caddesi kibi, baş caddelerdir.<ref>{{cite report|last=Padawangi|first=R.|title=Counter-Hegemonic Spaces of Hope? Constructing the Public City in Jakarta and Singapore|series=ARI Working Paper|number=219|publisher=National University of Singapore|location=Singapore|date=April 2014}}</ref> Sukarno, İndoneziyanıñ mustaqilligi ve milliy kimligi timsal olğan zemaneviy ve halqara şeeri olaraq Cakartanı tasavur etti.<ref>{{cite conference|last1=Prasetyo|first1=T.|last2=Danisworo|first2=M.|title=Global Cities in a Local Context: The Case of Indonesia's Urban Development|book-title=Global Interchanges: Resurgence of the Skyscraper City|publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat|year=2015|conference=CTBUH 2015 New York Conference}}</ref> 1964 senesi Cakarta, eyalet kibi aynı olğan memüriyet turumınen Hususiy paytaht regionı (-{''Daerah Khusus Ibukota''}-, -{DKI}-) olaraq tayin etildi.<ref name="Law1964">{{cite journal|last1=Suryoputri|first1=S.A.|last2=Diamantina|first2=A.|title=The Existence of DKI Jakarta's Special Status as the Capital of Indonesia after the Ratification of the State Capital Law|journal=International Journal of Social Science and Human Research|volume=6|issue=7|date=7 July 2023|pages=4346–4350|doi=10.47191/ijsshr/v6-i7-61}}</ref> 1965 senesi orta küz ayında altı üstteki harbiy generalnı öldürgen avdarma ıntıluvı, siyasiy kerginliklerniñ devrimi oldı. Tüm ülkede komunistlerge qarşı yapılğan soyqırım, biñlernen insanlar öldürgen.<ref>{{cite journal|last1=Cribb|first1=R.|title=Unresolved Problems in the Indonesian Killings of 1965–1966|journal=Asian Survey|date=August 2002|volume=42|issue=4|pages=550–563|doi=10.1525/as.2002.42.4.550}}; {{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-41651047|title=Indonesia massacres: Declassified US files shed new light|publisher=BBC|date=17 October 2017|access-date=19 September 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171030154530/https://www.bbc.com/news/world-asia-41651047|archive-date=30 October 2017}}</ref> Bu, [[Suharto|Suhartonıñ]] [[Yañı nizam (İndoneziya)|Yañı nizamı]] başlanğıcını işaretledi. [[Ali Sadikin|Ali Sadıqin]] (-{''Ali Sadikin''}-)-niñ valiligi devamında (1966–1977 seneleri) bu şeerde, infrastruktura yahşılaştıruvı, hastahane ve mektep çoqlaştıruvı ve medeniyet östürüvi programmaları kibi, müim şeer islâatları yapıldı.<ref>{{cite conference|last1=Ellisa|first1=E.|last2=Putri|first2=F.N.|title=The Intervention of Art and Culture to Recapture the Livable Inner-Urban District|conference=International Conference on Watershed Management and Coastal Conservation|location=Cebu, Philippines|date=March 2020}}</ref> Buña rağmen böyle büyük ölçüli quruv proyektleri, alçaq kelirli ve sade meskenler avuştırdı.<ref>{{cite book|last=Simone|first=A.|title=Jakarta: Drawing the City Near|page=37|publisher=University of Minnesota Press|location=Minneapolis|year=2014}}</ref><ref>{{cite thesis|last=Irawaty|first=D.T.|title=Jakarta's Kampungs: Their History and Contested Future|publisher=University of California|year=2018}}</ref> == Eali == {{Wikidata/Population}} == İhtar == <references/> [[Fayl:Sailboat_Jakarta_bay.JPG|left|thumb|200x200px|Cakarta körfezinde yelkenli qayıq.]] [[Fayl:Batavia_1897.jpg|thumb|396x396px|Batavia, 1897]] [[Fayl:Central_Jakarta.JPG|right|thumb|250x250px|Şeer merkezi]] [[Kategoriya:İndoneziya]] 5mdvaqt4gd7bhulo4eeqd0ylh4w8sql 243543 243541 2026-04-18T09:26:13Z Хтосьці 13041 virgül 243543 wikitext text/x-wiki {{1000}} {{MY |tip = şeer |qırımtatar adı = Cakarta |original adı = {{lang-id|Jakarta}}, {{lang-bew|Jakartè}}, {{lang-jv|Jakarta}} |memleket = İndoneziya |tuğra = |bayraq = |tuğra eni = |bayraq eni = |lat_dir = S|lat_deg = 6|lat_min = 10|lat_sec = |lon_dir = E|lon_deg = 106|lon_min = 48|lon_sec = |CoordAddon = type:city |CoordScale = |memleket haritasınıñ büyükligi = 300 |region1 haritasınıñ büyükligi = |region1 türü = |region1 = |cedvelde region1 adı = |içki bölünüv = |baş türü = |baş = |temeli qoyulğan tarihı = |ilki añıluv = |bu seneden berli statuslı = |meydanlıq = |yükseklik türü = |yükseklik = |iklim = |resmiy til = |resmiy til-ref = |eali = |cedvelge aluv senesi = |eali sıqlığı = |aglomeratsiya = |milliy terkip = |diniy terkip = |saat quşağı = +7 |DST = |telefon kodu = |poçta indeksi = |poçta indeksleri = |avtomobil kodu = |identifikator türü = |identifikator = |Commons = |sayt = }} '''Cakarta''' ({{lang-id|Jakarta}}, {{Lang-bew|Jakartè}}, {{lang-jv|Jakarta}}, eski adı '''Bataviya''', resmiy adı '''Cakarta hususiy paytaht regionı''') – dünyanıñ eñ büyük şeerlerden biri olğan [[İndoneziya]]nıñ eñ büyük şeeri ve paytahtıdır. Şeer, [[Cava]] adası şimaliy ğarp yalısınıñ Çilivung özeni [[Cava deñizi]]ne qoşulğan yerinde buluna. Cava regionı memuriyetiniñ bir qısmıdır. Şeerniñ meydanlığı, 662 kvadrat kilometrge qadar cayıla, ama ''Cabodetabek'' (-{Jabodetabek}-) olaraq bilingen daa keñ [[Cakarta merkeziy vilâyeti]], dünyanıñ nufuslarına köre eñ büyük şeerlerden biridir. Bu şeer, ülkeniñ siyasiy, iqtisadiy ve medeniy merkezidir ve mında çoq milliy müessese, şirket merkezleri ve [[Cenübiy şarq Asiya devletleri birligi|Cenübiy şarq Asiya devletleri birliginiñ]] kâtibiyeti buluna. Cakartanı tizgen vilâyet, bare milâdiy evel yüzyıllıqlarından berli meskün oldı ve çoqtan ''Kalapa'' degen [[Sunda Qırallığı|Sunda Qırallığınıñ]] limanınen bağlıdır. 1527 senesi [[Demak Saltanatı|Demak Saltanatınıñ]] askerleri tarafından elde etilip şeerniñ adı ''Cayakarta'' (-{Jayakarta}-)-ğa deñiştirildi. [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-), 1619 senesi şeerni elde etip Bataviya olaraq onı ğayrıdan qurdı. Bu şeer, -{VOC}--niñ ve soñ 3 asırdan daa devamında [[İndoneziya adaları|İndoneziya adalarında]] Felemenk müstemleke ükümetiniñ merkezi oldı. [[Ekinci Cian cenki]] devamındaki Japon istilâsı ve 1945 senesi İndoneziyaniñ azatlıq deklaratsiyasından soñ bu şeer, Cakarta adını alıp yañı cumhuriyetniñ paytahtı oldı. Cakarta, çeşit-çeşit bir seerdir ve tek yalıñız büyükten büyük qavmı yoq. Ealisi [[cavalılar]], [[batavlar]], [[sundalılar]], [[İndoneziya çinleri]] ve İndoneziyanıñ başqa qısımlarından kelip keçkenlerden ibaret. [[İndoneziya tili]] resmiy tili ve umumiy faaliyetniñ baş tilidir, ve batav medeniyeti ise, müstemleke devriniñ devamında olğan yerli, çin, arap ve avropalılarnıñ tesirleri qarıştıruvından peyda oldı. == Tarih == === Evel qasabalar ve Kalapa === [[File:Replica of the Luso-Sundanese Padrão Monument.jpg|left|thumb|170px|[[Portugal-sundalı padranı|Portugal-sundalı ''-{padrão}-'' degen taşlı diregi]], [[Portugal İmperiyası]] ve [[Sunda Qırallığı]] arasında añlaşma hatırlaması abidesidir.]] Bugün Cakartanı tizgen vilâyet tarihten evel olğan zamanlardan berli meskün oldı. Ğarbiy Cavanıñ şimaliy yalısı boyunda taqriben m.e. 400 senesi ve milâtten soñ 100 senesi arasında<ref name="Buni">{{cite web|url=https://www.thejakartapost.com/life/2019/04/06/batujaya-temple-complex-listed-as-national-cultural-heritage.html|title=Batujaya Temple complex listed as national cultural heritage|publisher=The Jakarta Post|access-date=24 April 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190424125425/https://www.thejakartapost.com/life/2019/04/06/batujaya-temple-complex-listed-as-national-cultural-heritage.html|archive-date=24 April 2019|url-status=live}}</ref> doğğan [[Buni medeniyeti|Buni medeniyetinden]] atiqiyat delilleri, bu regiondaki evel qasabalar köstere. 5-inci asır üstü bu vilâyet, İndoneziya adalarınıñ eñ evel induist qırallıqlarından biri olğan [[Sundalılar|Sundalı]] [[Tarumanagara Qırallığı|Tarumanagara Qırallığınıñ]] bir qısmı oldı.<ref name="Buni" /> 5-inci asırnıñ yarısından yazılıp<ref name="Purnavarman">{{cite journal|last1=Noorduyn|first1=J.|last2=Verstappen|first2=H. Th.|title=Purnavarman's river-works near Tugu|journal=Journal of the Humanities and Social Sciences of Southeast Asia|publisher=Koninklijke Brill NV|date=1972|volume=128|issue=2–3|pages=298–307|doi=10.1163/22134379-90002752}}</ref> şimdiki Şimaliy Cakartada tapılğan [[Tugu baştaş yazısı|Tugu baştaş yazısında]] Qıral Purnavarman tarafından idare etilgen paytahtqa yaqındaki Çandrabaga ve Gomati özenleri boyunda suv aqtıruvı işleri aqqında yazıldı.<ref name="Purnavarman" /> Tarumanagaranıñ zevalından soñ, bu region [[Sunda Qırallığı|Sunda Qırallığınıñ]] qısmı oldı.<ref>{{cite book|last1=Manguin|first1=P-Y|last2=Indradjaja|first2=A.|chapter=The Batujaya Site: New Evidence of Early Indian Influence in West Java|title=Early Interactions between South and Southeast Asia: Reflections on Cross-Cultural Exchange|publisher=ISEAS–Yusof Ishak Institute|location=Singapore|year=2011}}</ref> Orta asır devriniñ başlarından 13-ünci asırnıñ başlarına qadar Sunda ve ğarbiy Cava regionlarındaki limanlar, daa keñ deñiz ağlarına kirdi. Çin yazılğan menbaları, meselâ ''-{Chu-fan-chi}-'', Sunda ''-{San-fo-tsi}-'' ([[Şrivicaya İmperiyası]])-nıñ bir qısmı olaraq olğanı ve Sunda biberiniñ çizgisi aqqında yazdı.<ref>{{cite book|last1=Zhao|first1=Rukuo|translator-last1=Hirth|translator-first1=F.|translator-last2=Rockhill|translator-first2=W. W.|title=Chau Ju-kua: His Work on the Chinese and Arab Trade in the Twelfth and Thirteenth Centuries, Entitled Chu-fan-chi|publisher=Print Office of the Imperial Academy of Sciences|location=St. Petersburg|year=1911}}</ref> 16-ncı asır üstü Kalapa, Sunda Qırallığınıñ baş ticaret limanı olıp daa keñ Asiya ticaret ağlarınen bağlandı.<ref>{{cite journal|last1=Maulana|first1=W. I.|display-authors=etal|title=Maritime Activities of the Demak Sultanate: Shipping and Trade Route in the Nusantara Network (1478-1546)|journal=Journal of Al-Tamaddun|publisher=Universiti Malaya|date=2024|volume=19|issue=1|pages=261–272|doi=10.22452/JAT.vol19no1.19}}</ref> Bu regionda Avropalılarnıñ ilk alâqası, Portugal gemileri yañı baharat yolu qıdırmaq içün 1513 senesi [[Malakka|Malakkadan]] kelgende, 16-ncı asırnıñ başlarında başladı. 1522 senesi Sunda Qırallığı Portugallarğa orta Cavadaki [[Demak Saltanatı|Demak Saltanatınıñ]] artqan küçüni qarşılaştırmaq içün bir ticaret turağı qurmağa izin berip [[Portugal-sundalı padranı|olarnen ittifaq]] yapmağa qarar berdi. İttifaq tek qısqa sürekli edi. 1527 senesi [[Fetülla]] (''-{Fatahillah}-'')-nıñ emrinde Demaktan quvetler, Kalapanı alıp Portugallarnı quvıp çıqardı.<ref>{{cite conference|last1=Pratama|first1=A.Y.|display-authors=etal|title=Proceedings of the 2nd International Conference on Social Knowledge Sciences and Education (ICSKSE 2022)|date=26 December 2022|chapter=The Origin of Plural Society in Jakarta|series=Advances in Social Science, Education and Humanities Research|volume=696|publisher=Atlantis Press|location=Dublin|pages=27–32|doi=10.2991/978-2-494069-63-3_4|doi-access=free|isbn=978-2-494069-62-6}}</ref> Limannıñ adı ''Cayakarta''-ğa deñiştirilip, [[Bantam Saltanatı|Bantam Saltanatınıñ]] eline kirdi, ve soñ bu liman, ösip müim regional bir ticaret merkezine çevirildi. === Felemenk ükümetiniñ altında Bataviya === [[File:AMH-5642-KB View of the Nieuwe Poort at Batavia.jpg|left|thumb|Bataviyadaki -{''Nieuwe Poort''}- veya Yañı Liman, 1682 senesi]] [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketini]] çezgen Cayakartalı Şehzade Cayavikarta, [[Bantam Saltanatı]] ve [[İngliz Şarqiy İndistan Şirketi|İnglizler]] arasında çarpışma Felemenklerniñ şeerni işğal etkenini qolaylaştırdı. 1619 senesiniñ quralay ayında -{[[Jan Pieterszoon Coen]]}-nıñ emrinde Felemenk quvetleri qoşumça küçnen qaytıp, Cayakarta etrafındaki İnglizlerni qırıp şeerni yıqtı.<ref name="Blusse">{{cite book|last=Blussé|first=L.|title=A Colonial Tragedy: The Chinese Massacre at Batavia, 1740|chapter=Setting the Stage: Dutch trade and the Chinese Diaspora|year=2023|publisher=Leiden University Press|pages=15–28}}</ref> Soñ Felemenkler bu yerde yañı qaleli bir şeer qurup, Şirketiniñ tedbir merkezi olaraq onı yapıp, Bataviya olaraq yañıdan adlandırdı.<ref>{{cite book|editor-last1=Bentley|editor-first1=Jerry H.|editor-last2=Subrahmanyam|editor-first2=S.|editor-last3=Wiesner-Hanks|editor-first3=Merry E.|chapter=Crossroads region: Southeast Asia|title=The Cambridge World History, Volume 6: The Construction of a Global World, 1400–1800 CE, Part 1|publisher=Cambridge University Press|year=2015|doi=10.1017/CBO9781139194594|isbn=978-1-13919-459-4}}</ref> Bataviya [[Felemenk müstemleke imperiyası]]<nowiki/>nıñ içinde müim bir ticaret merkezi oldı.<ref name="Sugihara">{{cite book|editor-last1=Sugihara|editor-first1=K.|editor-last2=Otsuka|editor-first2=K.|title=Paths to the Emerging State in Asia and Africa|chapter=Southeast Asia and International Trade: Continuity and Change in Historical Perspective|last=Shimada|first=R.|publisher=Springer Chapter Link|pages=55–71|date=2019}}</ref> Suv yolu ve özenleriniñ kesip keçüvinen tropik bir yalı alçaqlığında bulunıp, bu şeer, naqliyat ve kanalizatsiya içün tizilgen suv yollarına pek işandı.<ref>{{cite journal|last1=Dewi|first1=E.P.|display-authors=etal|title=Transformation of Canals in Colonial Batavia|journal=International Journal of Architecture and Urban Studies|volume=3|number=1|date=1 March 2018}}</ref><ref name="Octavianti">{{cite journal|last1=Octavianti|first1=T.|last2=Charles|first2=K.|title=The evolution of Jakarta's flood policy over the past 400 years: The lock-in of infrastructural solutions|journal=Environment and Planning C: Politics and Space|volume=37|issue=6|date=28 November 2018|pages=1102–1125|doi=10.1177/2399654418813578}}</ref> Bu turum suv basuvları, yaman sağlamlaştıruv ve hastalıqnıñ sebebi oldı.<ref name="de Knecht-van Eekelen">{{cite journal|last=de Knecht-van Eekelen|first=A.|title=The debate about acclimatization in the Dutch East Indies (1840-1860)|journal=Medical History|volume=44|issue=20|publisher=Cambridge University Press|date=16 November 2012|doi=10.1017/S0025727300073270}}</ref> Lâkin ticaret faaliyetleri bütün Asiyadan muacirler, meselâ çinler, araplar ve başqa ticaret cemiyetleri, mında kelmege çekti.<ref name="Sugihara" /> Amma tez nufus artması, ictimaiy kerginlik de doğurdı.<ref>{{cite thesis|last=Zhang|first=L.|title=Beyond the Archival Grain: An Archival-Practice Inquiry into the Internal Diversity of the Chinese Population and its relationship with Inter-group interaction in Dutch East Indies Colonial Possessions Between the 17th and the 19th Century|publisher=University of Chicago|year=2025}}</ref> 1740 senesi çin sakinler tarafından etilken bir isyan biñlernen adamlar öldürgen şiddetli zulumına sebep oldı.<ref>{{cite book|last=Blussé|first=L.|title=A Colonial Tragedy: The Chinese Massacre at Batavia, 1740|year=2023|publisher=Leiden University Press}}</ref> Soñ o çin sakinler, şeerniñ divarları tışındaki Glodok maallesine köçürildi. Zamannen Bataviya, ticaret artuvınen beraber, kenişlemege devam etti ve daa yañı muacir cemiyetleri, şeerge sakin olmağa keldi.<ref name="Sugihara" /> 19-ıncı ve 20-nci asırnıñ başları devamında eski liman maallesindeki qırğınlıq ve çoq fazla nufus barlığından şeer, cenüp tarafqa kenişlep daa içeride yañı qasabalarnıñ quruluvını teşviq etti.<ref name="de Knecht-van Eekelen" /><ref name="Passchier">{{cite book|last=Passchier|first=C.|title=Colonial Architecture in Indonesia|publisher=KITLV Press|location=Leiden|year=2007}}</ref> Şeer quruvı proyektleri, 1910 senesi planlanğan mesken bir şeer civarı olaraq qurulğan [[Menteng]] kibi,<ref>{{cite conference|last=Alwi|first=N.M.|title=Culture and Identity in Public Green Spaces: Story of Suropati and Menteng Park in Central Jakarta, Indonesia|conference=The IAFOR International Conference on Sustainability, Energy & the Environment – Hawaii 2018 Official Conference Proceedings|publisher=The International Academic Forum (IAFOR)|year=2018}}</ref> yañı maalleler vucutqa ketirdi. [[Kebayoran Baru]] ise, müstemleke devriniñ soñlarındaki qurulğan eñ soñ ve müim mesken maallelerden biri edi.<ref>{{cite journal|last=Fahmi|first=E.|title=Planning Approach of Kebayoran New City of Jakarta: Background and Lessons Learned|journal=Journal of Regional and City Planning Asia|date=8 April 2021|volume=32|number=1|pages=56–70|doi=10.5614/jpwk.2021.32.1.4}}</ref> Felemenk müstemleke ükümeti, 1942 senesiniñ saban ayında bitti. [[Ekinci Cian cenki]] devamında Japon quvetleri, şeerni işğal etken soñ, şeerniñ adını Cakarta hususiy şeer ([[Japon tili|japonca]] -{ジャカルタ特別市}-, -{''Jakaruta tokubetsu-shi''}-) olaraq yañıdan adlandırdı.<ref name="Martinez">{{cite journal|last1=Martinez|first1=R.|last2=Masron|first2=I.N.|title=Jakarta: A city of cities|journal=Cities|date=November 2020|volume=106|article-number=102868|doi=10.1016/j.cities.2020.102868|pmid=32863521|pmc=7442427}}</ref> Bu, şeerniñ tarihinde yañı bir sıra oldı. === Mustaqil İndoneziyanıñ Cakartası === [[File:Indonesia declaration of independence 17 August 1945.jpg|thumb|-{Jalan Pegangsaan Timur No. 56}-, Mentengde [[Sukarno]] [[İndoneziya mustaqillik deklaratsiyası]]nı oquy.]] [[Ekinci Cian cenki|Ekinci Cian cenkiniñ]] soñundan soñ 1945 senesi arman ayınıñ 17-inde indonez milletçiler [[İndoneziya mustaqillik deklaratsiyası|İndoneziyanıñ mustaqilligini ilân etti]].<ref>{{cite journal|title=Indonesia|last=van Mook|first=H.J.|author-link=Hubertus Johannes van Mook|journal=Royal Institute of International Affairs|date=1949|volume=25|issue=3|pages=274–285|doi=10.2307/3016666|jstor=3016666}}</ref><ref name="Bidien1945">{{cite journal|title=Independence the Issue|journal=Far Eastern Survey|last=Bidien|first=C.|volume=14|issue=24|pages=345–348|date=5 December 1945|doi=10.2307/3023219|jstor=3023219}}</ref> Bir ay soñ şeer memuriyeti, Cakarta şeeri milliy ükümeti (-{''Pemerintah Nasional Kota Jakarta''}-) olaraq İndoneziya reberiyeti tarafından yañıdan teşkil etildi.<ref>{{citation|last1=Fadhilah|first1=N.|last2=Abdurakhman|title=The jakarta government 1947-1950: Revolution and nationalism of the people|series=Dissecting History and Problematizing the Past in Indonesia|publisher=Nova Science Publishers, Inc|year=2021|isbn=978-1-53619-399-2}}</ref> [[İndonez milliy avdarması]] devamında, İngliz ordusu şeerge kirgeninden soñ cumhuriyetçiler, Cakartadan çıqıp [[Cokyakarta|Cokyakartada]] muvaqqat paytahtnı yerleştirdi.<ref>{{cite book|editor-last1=Purwanto|editor-first1=B.|display-editors=etal|translator-last1=Hanafi|translator-first1=T.|title=Revolutionary Worlds|page=47|publisher=Amsterdam University Press|year=2023|doi=10.5117/9789463727587|isbn=978-9-04855-686-1}}</ref> 1949 senesiniñ ilk qış ayındaki [[Felemenk-indonez Tögerek masa konferentsiyası|Felemenk İndoneziyanıñ mustaqilligini tanığanından]] soñ 1950 senesi Cakarta, milliy paytaht olmağa yañıdan başladı. [[Sukarno]] prezidentligi devamında Cakarta, yañı indonez milletiniñ timsallı sergilemesi içün yañıdan şekillendirildi. Sukarnonıñ daa keñ millet quruvı ve halqara tasavur programmalarından biri olıp [[1962 senesi Asiya Oyunları|1962 senesi Asiya Oyunlarına]] azırlamalar, şeer boyunca büyük ve müim şeer quruluv proyektleri teşviq etti. Bunlarğa ait [[İndoneziya Milliy Abidesi]] (-{''Monumen Nasional''}-), [[İndoneziya musafirhanesi]], yañı alışveriş merkezleri ve, [[Tamrin caddesi (Cakarta)|Tamrin]]-Sudirman caddesi kibi, baş caddelerdir.<ref>{{cite report|last=Padawangi|first=R.|title=Counter-Hegemonic Spaces of Hope? Constructing the Public City in Jakarta and Singapore|series=ARI Working Paper|number=219|publisher=National University of Singapore|location=Singapore|date=April 2014}}</ref> Sukarno, İndoneziyanıñ mustaqilligi ve milliy kimligi timsal olğan zemaneviy ve halqara şeeri olaraq Cakartanı tasavur etti.<ref>{{cite conference|last1=Prasetyo|first1=T.|last2=Danisworo|first2=M.|title=Global Cities in a Local Context: The Case of Indonesia's Urban Development|book-title=Global Interchanges: Resurgence of the Skyscraper City|publisher=Council on Tall Buildings and Urban Habitat|year=2015|conference=CTBUH 2015 New York Conference}}</ref> 1964 senesi Cakarta, eyalet kibi aynı olğan memüriyet turumınen Hususiy paytaht regionı (-{''Daerah Khusus Ibukota''}-, -{DKI}-) olaraq tayin etildi.<ref name="Law1964">{{cite journal|last1=Suryoputri|first1=S.A.|last2=Diamantina|first2=A.|title=The Existence of DKI Jakarta's Special Status as the Capital of Indonesia after the Ratification of the State Capital Law|journal=International Journal of Social Science and Human Research|volume=6|issue=7|date=7 July 2023|pages=4346–4350|doi=10.47191/ijsshr/v6-i7-61}}</ref> 1965 senesi orta küz ayında altı üstteki harbiy generalnı öldürgen avdarma ıntıluvı, siyasiy kerginliklerniñ devrimi oldı. Tüm ülkede komunistlerge qarşı yapılğan soyqırım, biñlernen insanlar öldürgen.<ref>{{cite journal|last1=Cribb|first1=R.|title=Unresolved Problems in the Indonesian Killings of 1965–1966|journal=Asian Survey|date=August 2002|volume=42|issue=4|pages=550–563|doi=10.1525/as.2002.42.4.550}}; {{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-41651047|title=Indonesia massacres: Declassified US files shed new light|publisher=BBC|date=17 October 2017|access-date=19 September 2018|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20171030154530/https://www.bbc.com/news/world-asia-41651047|archive-date=30 October 2017}}</ref> Bu, [[Suharto|Suhartonıñ]] [[Yañı nizam (İndoneziya)|Yañı nizamı]] başlanğıcını işaretledi. [[Ali Sadikin|Ali Sadıqin]] (-{''Ali Sadikin''}-)-niñ valiligi devamında (1966–1977 seneleri) bu şeerde, infrastruktura yahşılaştıruvı, hastahane ve mektep çoqlaştıruvı ve medeniyet östürüvi programmaları kibi, müim şeer islâatları yapıldı.<ref>{{cite conference|last1=Ellisa|first1=E.|last2=Putri|first2=F.N.|title=The Intervention of Art and Culture to Recapture the Livable Inner-Urban District|conference=International Conference on Watershed Management and Coastal Conservation|location=Cebu, Philippines|date=March 2020}}</ref> Buña rağmen böyle büyük ölçüli quruv proyektleri, alçaq kelirli ve sade meskenler avuştırdı.<ref>{{cite book|last=Simone|first=A.|title=Jakarta: Drawing the City Near|page=37|publisher=University of Minnesota Press|location=Minneapolis|year=2014}}</ref><ref>{{cite thesis|last=Irawaty|first=D.T.|title=Jakarta's Kampungs: Their History and Contested Future|publisher=University of California|year=2018}}</ref> == Eali == {{Wikidata/Population}} == İhtar == <references/> [[Fayl:Sailboat_Jakarta_bay.JPG|left|thumb|200x200px|Cakarta körfezinde yelkenli qayıq.]] [[Fayl:Batavia_1897.jpg|thumb|396x396px|Batavia, 1897]] [[Fayl:Central_Jakarta.JPG|right|thumb|250x250px|Şeer merkezi]] [[Kategoriya:İndoneziya]] r9x8luk4hj2sl935lax4bgtmha194a6 0 52240 243520 243519 2026-04-17T12:11:57Z Nandusia 60761 243520 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|anak Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|Avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ Felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviayada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “Batavlar” ya da “Bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, sundaca laf etkenler kibi.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, Felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, Felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristiyanlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristiyan ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çinler, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den fazla quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunca tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slengniñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] 6i4qjz1g6hwrbp0w2n714q1rlecw7ma 243521 243520 2026-04-17T14:46:37Z Nandusia 60761 /* Asıl ve tarih */ 243521 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|anak Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|Avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ Felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviayada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “Batavlar” ya da “Bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, Felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, Felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristiyanlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristiyan ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çinler, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den fazla quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slengniñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekaside]] bir batav kilse]] Hristiyan batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristiyan batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{ ''[[Mardijker]]''}-)-nıñ torunları, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristiyan portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristiyan batavları ve ''Cina Benteng'' degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları tışlap, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] eh6otq1zzeaxk83zzzhl93iz0j46bvm 243522 243521 2026-04-17T14:47:21Z Nandusia 60761 /* Din */ 243522 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|anak Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|Avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ Felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviayada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “Batavlar” ya da “Bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, Felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, Felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristiyanlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristiyan ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çinler, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den fazla quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slengniñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekaside]] bir batav kilse]] Hristiyan batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristiyan batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ torunları, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristiyan portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristiyan batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları tışlap, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] t6q51ylshsq40w7a2j0sjofxw8cz8x6 243523 243522 2026-04-17T14:49:43Z Nandusia 60761 /* Din */ 243523 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|anak Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|Avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ Felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviayada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “Batavlar” ya da “Bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, Felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, Felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristiyanlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristiyan ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çinler, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den fazla quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slengniñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekaside]] bir batav kilsesi]] Hristiyan batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristiyan batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ torunları, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristiyan portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristiyan batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları tışlap, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] 61qx79gkjni8jxmw55wl0cuuplpi931 243524 243523 2026-04-17T14:51:58Z Nandusia 60761 /* Din */ 243524 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|anak Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|Avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ Felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviayada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “Batavlar” ya da “Bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, Felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, Felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çinler, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den fazla quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slengniñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekaside]] bir batav kilsesi]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ torunları, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları tışlap, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] tszln4i84pji6d21393hxqugpfdl3or 243525 243524 2026-04-17T15:01:41Z Nandusia 60761 /* Din */ 243525 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|anak Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|Avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ Felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviayada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “Batavlar” ya da “Bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, Felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, Felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çinler, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den fazla quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slengniñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekaside]] Aziz Servatiy batav kilsesi]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ torunları, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları tışlap, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] le7jple5dm2yhddi7aanv2okx5ikfy1 243526 243525 2026-04-17T15:02:12Z Nandusia 60761 /* Din */ 243526 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|anak Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|Avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ Felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviayada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “Batavlar” ya da “Bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, Felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, Felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çinler, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den fazla quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slengniñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekaside]] Aziz Servatiy batav kilsesi (-{''Gereja Santo Servatius''}-)]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ torunları, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları tışlap, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] rbkr63kfbb7fcvm7niex9lr328h2xkz 243527 243526 2026-04-17T15:03:12Z Nandusia 60761 /* Din */ 243527 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|anak Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|Avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ Felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviayada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “Batavlar” ya da “Bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, Felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, Felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çinler, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den fazla quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slengniñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekaside]] Aziz Servatiy batav kilsesi (-{''Gereja Santo Servatius''}-)]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ evlâtlarıdır, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları tışlap, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] k4hqd7mweskqzdmujssi2qxosq0xst2 243528 243527 2026-04-17T15:07:34Z Nandusia 60761 /* Din */ 243528 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|anak Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|Avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ Felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviayada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “Batavlar” ya da “Bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, Felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, Felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çinler, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den fazla quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slengniñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekasideki]] Aziz Servatiy batav kilsesi (-{''Gereja Santo Servatius''}-)]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ evlâtlarıdır, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları tışlap, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] 6n1tlmxqz6rk8ibsdphjdduccqdeao8 243529 243528 2026-04-17T15:08:45Z Nandusia 60761 /* Asıl ve tarih */ 243529 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|anak Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|Avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ Felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviayada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “Batavlar” ya da “Bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, Felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, Felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çin, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den fazla quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slengniñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekasideki]] Aziz Servatiy batav kilsesi (-{''Gereja Santo Servatius''}-)]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ evlâtlarıdır, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları tışlap, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] 3ptkf7nl924zvp8tffjdarkdyxxma42 243530 243529 2026-04-17T15:12:59Z Nandusia 60761 /* Til */ 243530 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|anak Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|Avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ Felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviayada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “Batavlar” ya da “Bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi ola.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çin, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den fazla quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slenginiñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekasideki]] Aziz Servatiy batav kilsesi (-{''Gereja Santo Servatius''}-)]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ evlâtlarıdır, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları tışlap, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] gpkhd56hsiknrv4uyogcky0mnmrvrd4 243531 243530 2026-04-17T15:13:38Z Nandusia 60761 F -> f 243531 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|anak Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|Avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviayada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “Batavlar” ya da “Bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi ola.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çin, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den fazla quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slenginiñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekasideki]] Aziz Servatiy batav kilsesi (-{''Gereja Santo Servatius''}-)]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ evlâtlarıdır, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları tışlap, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] gzo75qeg7ldpgfpk1wnrmes3nosoux8 243540 243531 2026-04-18T04:17:33Z Nandusia 60761 243540 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|anak Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|Avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviyada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “Batavlar” ya da “Bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi ola.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çin, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den fazla quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slenginiñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekasideki]] Aziz Servatiy batav kilsesi (-{''Gereja Santo Servatius''}-)]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ evlâtlarıdır, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları tışlap, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] nyrdq4y072q31o72rg8yykwbv7pjmg1 243542 243540 2026-04-18T06:58:39Z Nandusia 60761 243542 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|orang Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviyada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “Batavlar” ya da “Bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi ola.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çin, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den fazla quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slenginiñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekasideki]] Aziz Servatiy batav kilsesi (-{''Gereja Santo Servatius''}-)]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ evlâtlarıdır, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları tışlap, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] qn7vlllr471ltums7xlpb4nr6fm2n1o 2 59391 243533 240865 2026-04-17T18:04:37Z Orbitminis 37100 Saife boşatıldı 243533 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 10 59563 243539 241268 2026-04-17T21:11:40Z Cscott 10746 Fix markup to be Parsoid-compatible [[phab:T423742]] 243539 wikitext text/x-wiki {{#if:{{If-wikidata|p41|{{{bayraq|}}}|1|from={{{from|}}}}}{{If-wikidata|p94|{{{tuğra|}}}|1|from={{{from|}}}}}|<table role="presentation" style="background:inherit; border-collapse:collapse; width:100%; display:table; text-align:center;"> <tr> {{If-wikidata|p41|{{{bayraq|}}}|3=<td style="vertical-align: middle">{{wikidata|p41|{{{bayraq|}}}|from={{{from|}}}|border=true|size={{#if:{{{bayraq eni|}}}|{{{bayraq eni|}}}|160x160px}}|alt={{#if:{{{bayraq yazı|}}} | {{{bayraq yazı}}} | Bayraq }} }}</td>}} {{If-wikidata|p94|{{{tuğra|}}}|3=<td style="vertical-align: middle">{{wikidata|p94|{{{tuğra|}}}|from={{{from|}}}|size={{#if:{{{tuğra eni|}}}|{{{tuğra eni|}}}|90x160px}}|alt={{#if:{{{tuğra yazı|}}} | {{{tuğra yazı}}} | Tuğra }} }}</td>}} </tr> {{#if:{{If-wikidata|p41|{{{bayraq|}}}|1|from={{{from|}}}}}{{If-wikidata|p94|{{{tuğra|}}}|1|from={{{from|}}}}}|<tr> {{If-wikidata|p41|{{{bayraq|}}}|<td>{{#if:{{{bayraq yazı|}}} | {{{bayraq yazı}}} | Bayraq }}</td>}} {{If-wikidata|p94|{{{tuğra|}}}|<td>{{#if:{{{tuğra yazı|}}} | {{{tuğra yazı}}} | Tuğra }}</td>}} </tr>}}</table> }}<noinclude>{{doc}}</noinclude> heexjd47xtis27lp170laglniavc7dq 5 60093 243534 243501 2026-04-17T18:13:47Z Orbitminis 37100 /* “-{Google Translate}- yardımınen maqaleler yazıñız” yoq etmek teklif etem */ Cevap 243534 wikitext text/x-wiki == “-{Google Translate}- yardımınen maqaleler yazıñız” yoq etmek teklif etem == [@[[Qullanıcı:Devlet Geray|Devlet Geray]], @[[Qullanıcı:Orbitminis|Orbitminis]], @[[Qullanıcı:Don Alessandro|Don Alessandro]]-ğa -{ping}- etem.] «-{Google Translate}- yardımınen maqaleler yazıñız» dep yahşı bir fikir degildir dep tüşünem. Avtomatik terciman er bir Vikipediyada da qullanılmaq mümkün, lâkin ne içün öyle yaramay tecimeler mında saqlamalı? Avtomatik tercime&nbsp;— kişi tarafından yazılgan metinniñ yahsı avuştıması degildir. Men -{Google Translate}- aqqında metinni yoq etmek teklif etem. -{I don’t think that «Write articles using Google Translate» is a good idea. Automated translation could be used on any Wikipedia, but why save such bad translations here? Automated translation is not a good replacement for human-written text. I suggest removing the text about Google Translate.}- [[Qullanıcı:Хтосьці|-{crh-cyrl: Хтосьці; crh-latn: Chtości}-]] ([[Qullanıcı muzakeresi:Хтосьці|muzakere]]) 17:30, 2026 s. aprelniñ 16 (UTC) :As you wish, I removed the Google Translate part of the Crimean Tatar Embassy of Wikipedia. So, you think, that Google Translate is bad for the Crimean Tatar language, then I quit. Thanks for this. Greetings, [[Qullanıcı:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Qullanıcı muzakeresi:Orbitminis|muzakere]]) 18:13, 2026 s. aprelniñ 17 (UTC) 5y6d527xjbmreijuophuozfw6cw47hz 243535 243534 2026-04-17T18:16:29Z Orbitminis 37100 243535 wikitext text/x-wiki == “-{Google Translate}- yardımınen maqaleler yazıñız” yoq etmek teklif etem == [@[[Qullanıcı:Devlet Geray|Devlet Geray]], @[[Qullanıcı:Orbitminis|Orbitminis]], @[[Qullanıcı:Don Alessandro|Don Alessandro]]-ğa -{ping}- etem.] «-{Google Translate}- yardımınen maqaleler yazıñız» dep yahşı bir fikir degildir dep tüşünem. Avtomatik terciman er bir Vikipediyada da qullanılmaq mümkün, lâkin ne içün öyle yaramay tecimeler mında saqlamalı? Avtomatik tercime&nbsp;— kişi tarafından yazılgan metinniñ yahsı avuştıması degildir. Men -{Google Translate}- aqqında metinni yoq etmek teklif etem. -{I don’t think that «Write articles using Google Translate» is a good idea. Automated translation could be used on any Wikipedia, but why save such bad translations here? Automated translation is not a good replacement for human-written text. I suggest removing the text about Google Translate.}- [[Qullanıcı:Хтосьці|-{crh-cyrl: Хтосьці; crh-latn: Chtości}-]] ([[Qullanıcı muzakeresi:Хтосьці|muzakere]]) 17:30, 2026 s. aprelniñ 16 (UTC) :As you wish, I removed the Google Translate part of the Crimean Tatar Embassy of Wikipedia. So, you think, that Google Translate is bad for the Crimean Tatar language, then I quit. Greetings, [[Qullanıcı:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Qullanıcı muzakeresi:Orbitminis|muzakere]]) 18:13, 2026 s. aprelniñ 17 (UTC) i9b5aezok36kg5l7icifzqfbn3ww4yp 243536 243535 2026-04-17T19:26:43Z Хтосьці 13041 /* “-{Google Translate}- yardımınen maqaleler yazıñız” yoq etmek teklif etem */ Cevap 243536 wikitext text/x-wiki == “-{Google Translate}- yardımınen maqaleler yazıñız” yoq etmek teklif etem == [@[[Qullanıcı:Devlet Geray|Devlet Geray]], @[[Qullanıcı:Orbitminis|Orbitminis]], @[[Qullanıcı:Don Alessandro|Don Alessandro]]-ğa -{ping}- etem.] «-{Google Translate}- yardımınen maqaleler yazıñız» dep yahşı bir fikir degildir dep tüşünem. Avtomatik terciman er bir Vikipediyada da qullanılmaq mümkün, lâkin ne içün öyle yaramay tecimeler mında saqlamalı? Avtomatik tercime&nbsp;— kişi tarafından yazılgan metinniñ yahsı avuştıması degildir. Men -{Google Translate}- aqqında metinni yoq etmek teklif etem. -{I don’t think that «Write articles using Google Translate» is a good idea. Automated translation could be used on any Wikipedia, but why save such bad translations here? Automated translation is not a good replacement for human-written text. I suggest removing the text about Google Translate.}- [[Qullanıcı:Хтосьці|-{crh-cyrl: Хтосьці; crh-latn: Chtości}-]] ([[Qullanıcı muzakeresi:Хтосьці|muzakere]]) 17:30, 2026 s. aprelniñ 16 (UTC) :As you wish, I removed the Google Translate part of the Crimean Tatar Embassy of Wikipedia. So, you think, that Google Translate is bad for the Crimean Tatar language, then I quit. Greetings, [[Qullanıcı:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Qullanıcı muzakeresi:Orbitminis|muzakere]]) 18:13, 2026 s. aprelniñ 17 (UTC) ::-{It's not about my wishes, I wanted to start a discussion.}- ::-{I don't think adding Google Translated articles is useful (for any language) because anyone can just go to English Wikipedia with Google Translate and get the same quality. So, what's the point of copying then here? If a person enjoys Google Translate quality, they would most automatically translate English Wikipedia. What's the point? I assume you do see some point in this, so could you please explain it to me?}- [[Qullanıcı:Хтосьці|-{crh-cyrl: Хтосьці; crh-latn: Chtości}-]] ([[Qullanıcı muzakeresi:Хтосьці|muzakere]]) 19:26, 2026 s. aprelniñ 17 (UTC) f4w29wch3cb8edeiu0lz8r6emg858oi 243537 243536 2026-04-17T19:34:14Z Хтосьці 13041 /* “-{Google Translate}- yardımınen maqaleler yazıñız” yoq etmek teklif etem */ Cevap 243537 wikitext text/x-wiki == “-{Google Translate}- yardımınen maqaleler yazıñız” yoq etmek teklif etem == [@[[Qullanıcı:Devlet Geray|Devlet Geray]], @[[Qullanıcı:Orbitminis|Orbitminis]], @[[Qullanıcı:Don Alessandro|Don Alessandro]]-ğa -{ping}- etem.] «-{Google Translate}- yardımınen maqaleler yazıñız» dep yahşı bir fikir degildir dep tüşünem. Avtomatik terciman er bir Vikipediyada da qullanılmaq mümkün, lâkin ne içün öyle yaramay tecimeler mında saqlamalı? Avtomatik tercime&nbsp;— kişi tarafından yazılgan metinniñ yahsı avuştıması degildir. Men -{Google Translate}- aqqında metinni yoq etmek teklif etem. -{I don’t think that «Write articles using Google Translate» is a good idea. Automated translation could be used on any Wikipedia, but why save such bad translations here? Automated translation is not a good replacement for human-written text. I suggest removing the text about Google Translate.}- [[Qullanıcı:Хтосьці|-{crh-cyrl: Хтосьці; crh-latn: Chtości}-]] ([[Qullanıcı muzakeresi:Хтосьці|muzakere]]) 17:30, 2026 s. aprelniñ 16 (UTC) :As you wish, I removed the Google Translate part of the Crimean Tatar Embassy of Wikipedia. So, you think, that Google Translate is bad for the Crimean Tatar language, then I quit. Greetings, [[Qullanıcı:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Qullanıcı muzakeresi:Orbitminis|muzakere]]) 18:13, 2026 s. aprelniñ 17 (UTC) ::-{It's not about my wishes, I wanted to start a discussion.}- ::-{I don't think adding Google Translated articles is useful (for any language) because anyone can just go to English Wikipedia with Google Translate and get the same quality. So, what's the point of copying then here? If a person enjoys Google Translate quality, they would most automatically translate English Wikipedia. What's the point? I assume you do see some point in this, so could you please explain it to me?}- [[Qullanıcı:Хтосьці|-{crh-cyrl: Хтосьці; crh-latn: Chtości}-]] ([[Qullanıcı muzakeresi:Хтосьці|muzakere]]) 19:26, 2026 s. aprelniñ 17 (UTC) ::-{(I've pinged you because you've edited this page recently, I wasn't trying to attack you. A person with crh-0 can do a lot, even without knowing the language: there are so many templates or images to fix!)}- [[Qullanıcı:Хтосьці|-{crh-cyrl: Хтосьці; crh-latn: Chtości}-]] ([[Qullanıcı muzakeresi:Хтосьці|muzakere]]) 19:34, 2026 s. aprelniñ 17 (UTC) h2xiderxb9fmhtdzuxohz7p8f33x4zp 243538 243537 2026-04-17T19:35:49Z Хтосьці 13041 243538 wikitext text/x-wiki == “-{Google Translate}- yardımınen maqaleler yazıñız” yoq etmek teklif etem == [@[[Qullanıcı:Devlet Geray|Devlet Geray]], @[[Qullanıcı:Orbitminis|Orbitminis]], @[[Qullanıcı:Don Alessandro|Don Alessandro]]-ğa -{ping}- etem.] «-{Google Translate}- yardımınen maqaleler yazıñız» dep yahşı bir fikir degildir dep tüşünem. Avtomatik terciman er bir Vikipediyada da qullanılmaq mümkün, lâkin ne içün öyle yaramay tecimeler mında saqlamalı? Avtomatik tercime&nbsp;— kişi tarafından yazılgan metinniñ yahsı avuştıması degildir. Men -{Google Translate}- aqqında metinni yoq etmek teklif etem. -{I don’t think that «Write articles using Google Translate» is a good idea. Automated translation could be used on any Wikipedia, but why save such bad translations here? Automated translation is not a good replacement for human-written text. I suggest removing the text about Google Translate.}- [[Qullanıcı:Хтосьці|-{crh-cyrl: Хтосьці; crh-latn: Chtości}-]] ([[Qullanıcı muzakeresi:Хтосьці|muzakere]]) 17:30, 2026 s. aprelniñ 16 (UTC) :As you wish, I removed the Google Translate part of the Crimean Tatar Embassy of Wikipedia. So, you think, that Google Translate is bad for the Crimean Tatar language, then I quit. Greetings, [[Qullanıcı:Orbitminis|Orbitminis]] ([[Qullanıcı muzakeresi:Orbitminis|muzakere]]) 18:13, 2026 s. aprelniñ 17 (UTC) ::-{It's not about my wishes, I wanted to start a discussion.}- ::-{I don't think adding Google Translated articles is useful (for any language) because anyone can just go to English Wikipedia with Google Translate and get the same quality. So, what's the point of copying then here? If a reader enjoys Google Translate quality, they would most likely automatically translate English Wikipedia. What's the point? Who is this for? I assume you do see some point in this, so could you please explain it to me?}- [[Qullanıcı:Хтосьці|-{crh-cyrl: Хтосьці; crh-latn: Chtości}-]] ([[Qullanıcı muzakeresi:Хтосьці|muzakere]]) 19:26, 2026 s. aprelniñ 17 (UTC) ::-{(I've pinged you because you've edited this page recently, I wasn't trying to attack you. A person with crh-0 can do a lot, even without knowing the language: there are so many templates or images to fix!)}- [[Qullanıcı:Хтосьці|-{crh-cyrl: Хтосьці; crh-latn: Chtości}-]] ([[Qullanıcı muzakeresi:Хтосьці|muzakere]]) 19:34, 2026 s. aprelniñ 17 (UTC) miafd4c83tvqyv0rhqo3hkobogyu9ea