Vikipediya crhwiki https://crh.wikipedia.org/wiki/Ba%C5%9F_Saife MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Mahsus Muzakere Qullanıcı Qullanıcı muzakeresi Vikipediya Vikipediya muzakeresi Fayl Fayl muzakeresi MediaViki MediaViki muzakeresi Şablon Şablon muzakeresi Yardım Yardım muzakeresi Kategoriya Kategoriya muzakeresi R R talk TimedText TimedText talk Modul Modul muzakeresi Event Event talk 0 52240 243598 243569 2026-04-20T13:09:34Z Nandusia 60761 243598 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|orang Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviyada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “batavlar” ya da “bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi ola.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çin, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den daa quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slenginiñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekasideki]] Aziz Servatiy batav kilsesi (-{''Gereja Santo Servatius''}-)]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ evlâtlarıdır, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları tışlap, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> {| class="wikitable" align=center |+ Dinlerge köre batavlarnıñ cümlesi<ref>Aris Ananta, Evi Nurvidya Arifin, M Sairi Hasbullah, Nur Budi Handayani, Agus Pramono. ''Demography of Indonesia's Ethnicity''. Singapore: ISEAS: Institute of Southeast Asian Studies, 2015. p. 273.</ref> |- ! Din !! Cümle |- | [[İslâm|Musluman]] || 6 607 019 |- | [[Hristianlıq|Hristian]] || 151 429 |- | [[Buddizm|Buddist]] || 39 278 |- | [[İnduizm|İnduist]] || 1 161 |- | Başqa || 2 056 |- | '''Tüm cümlesi''' || '''6 800 943''' |} == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] <references /> [[Kategoriya:Cakarta]] 2gfcdyfjdzf1tykt676mell3d0gb9qz 243599 243598 2026-04-20T13:14:00Z Nandusia 60761 /* Din */ 243599 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|orang Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviyada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “batavlar” ya da “bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi ola.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çin, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den daa quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slenginiñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekasideki]] Aziz Servatiy batav kilsesi (-{''Gereja Santo Servatius''}-)]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ evlâtlarıdır, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları tışlap, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> {| class="wikitable" style="margin: auto; border: none;" |+ Dinlerge köre batavlarnıñ cümlesi<ref>Aris Ananta, Evi Nurvidya Arifin, M Sairi Hasbullah, Nur Budi Handayani, Agus Pramono. ''Demography of Indonesia's Ethnicity''. Singapore: ISEAS: Institute of Southeast Asian Studies, 2015. p. 273.</ref> |- ! Din !! Cümle |- | [[İslâm|Musluman]] || 6 607 019 |- | [[Hristianlıq|Hristian]] || 151 429 |- | [[Buddizm|Buddist]] || 39 278 |- | [[İnduizm|İnduist]] || 1 161 |- | Başqa || 2 056 |- | '''Tüm cümlesi''' || '''6 800 943''' |} == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] <references /> [[Kategoriya:Cakarta]] 99pqx1s4ok6sgxhgl132lty958t4x5g 243600 243599 2026-04-20T13:14:22Z Nandusia 60761 /* Din */ 243600 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|orang Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviyada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “batavlar” ya da “bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi ola.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çin, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den daa quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slenginiñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekasideki]] Aziz Servatiy batav kilsesi (-{''Gereja Santo Servatius''}-)]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ evlâtlarıdır, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları tışlap, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] <references /> [[Kategoriya:Cakarta]] js84a9u4p47a52ubsv97boxz94h92qe 243601 243600 2026-04-20T14:10:30Z Nandusia 60761 243601 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|orang Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviyada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “batavlar” ya da “bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi ola.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çin, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den daa quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slenginiñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekasideki]] Aziz Servatiy batav kilsesi (-{''Gereja Santo Servatius''}-)]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ evlâtlarıdır, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları ayrı çıqarıp, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == Medeniyet == [[Fayl:Baju_Demang_Betawi.png|küçükresim|-{''Baju demang''}- ya -{''ujung sèrong''}- (erkek içün) ve -{''[[kebaya]] encim''}- (qadın içün) olaraq belli bataviy ananeviy kiyimleri]] Batavlarnıñ medeniyet ve sanat şekilleri, tarihler boyuncaki alınğan tesirlerni kösterir. Çet tesirleri pek körüle, meselâ: muzıkalarındaki portugal ve çin tesirleri, oyunlarındaki sundalı, cavalı ve çin tesirleri. Batav medeniyeti, bugün baqınma ve, cavalı ve sundalı medeniyetleri kibi, daa üstün olğan qomşu medeniyetlerden basqı altında ola, dep tüşüngen umumiy idraqqa rağmen Batav medeniyeti, daa öse ve meşur ola, çünki bu medeniyet, Cakartada yaşağan muacirler tarafından da alına. Batav medeniyeti de, şeer ükümetiniñ imayesi tarafından ileriletilip, şeerniñ kimligi ola. Batav tili de, televizyon programmaları ve dramalarında sıq qullanıla.<ref name="JP-Betawi Culture">{{cite news|title=What to become of native Betawi culture?|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 November 2010|url=http://www.thejakartapost.com/news/2010/11/26/what-become-native-betawi-culture.html}}</ref> === Mimarlıq === Adet üzre Batavlar, Bataviya şeeri içinde ve şeerniñ divarları civarında kibi, ne -{''gedong''}- degen avropalı tarzlı binalarında yaşamağan, ne -{''rumah toko''}- ([[dükânlı ev]]) degen çin tarzlı binalarında. Şeerniñ civarındaki bağçalarnen -{''kampung''}- (köyler)-de yaşağan. Cakarta ösken ve daa çoq nufuslı olğannen Batav asıl köyleriniñ çoqusı, yüksek binalar ve baş caddeleri arasında sade evlerden ibaret olğan çoq nufuslı şeer köylerine çevirildi. Daa asliy batav köyleriniñ bazıları, Ğarbiy Cavanıñ Depok şeerinen sıñırdaş olğan [[Cenübiy Cakarta|Cenübiy Cakartadaki]] Setu Babakanda kibi, şeerniñ civarlarında ancaq daa bar ola. Batav ananeviy evleri, Çondet (-{''Condet''}-) ve Setu Babakan maallerinde kibi, batav ananeviy köylerde buluna bile. == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] <references /> [[Kategoriya:Cakarta]] ep169i6z3thr7yg91g5mydew7ujovn9 243602 243601 2026-04-20T14:11:00Z Nandusia 60761 /* Mimarlıq */ 243602 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|orang Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviyada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “batavlar” ya da “bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi ola.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çin, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den daa quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slenginiñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekasideki]] Aziz Servatiy batav kilsesi (-{''Gereja Santo Servatius''}-)]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ evlâtlarıdır, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları ayrı çıqarıp, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == Medeniyet == [[Fayl:Baju_Demang_Betawi.png|küçükresim|-{''Baju demang''}- ya -{''ujung sèrong''}- (erkek içün) ve -{''[[kebaya]] encim''}- (qadın içün) olaraq belli bataviy ananeviy kiyimleri]] Batavlarnıñ medeniyet ve sanat şekilleri, tarihler boyuncaki alınğan tesirlerni kösterir. Çet tesirleri pek körüle, meselâ: muzıkalarındaki portugal ve çin tesirleri, oyunlarındaki sundalı, cavalı ve çin tesirleri. Batav medeniyeti, bugün baqınma ve, cavalı ve sundalı medeniyetleri kibi, daa üstün olğan qomşu medeniyetlerden basqı altında ola, dep tüşüngen umumiy idraqqa rağmen Batav medeniyeti, daa öse ve meşur ola, çünki bu medeniyet, Cakartada yaşağan muacirler tarafından da alına. Batav medeniyeti de, şeer ükümetiniñ imayesi tarafından ileriletilip, şeerniñ kimligi ola. Batav tili de, televizyon programmaları ve dramalarında sıq qullanıla.<ref name="JP-Betawi Culture">{{cite news|title=What to become of native Betawi culture?|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 November 2010|url=http://www.thejakartapost.com/news/2010/11/26/what-become-native-betawi-culture.html}}</ref> === Mimarlıq === Adet üzre Batavlar, Bataviya şeeri içinde ve şeerniñ divarları civarındaki binalar kibi, ne -{''gedong''}- degen avropalı tarzlı binalarında yaşamağan, ne -{''rumah toko''}- ([[dükânlı ev]]) degen çin tarzlı binalarında. Şeerniñ civarındaki bağçalarnen -{''kampung''}- (köyler)-de yaşağan. Cakarta ösken ve daa çoq nufuslı olğannen Batav asıl köyleriniñ çoqusı, yüksek binalar ve baş caddeleri arasında sade evlerden ibaret olğan çoq nufuslı şeer köylerine çevirildi. Daa asliy batav köyleriniñ bazıları, Ğarbiy Cavanıñ Depok şeerinen sıñırdaş olğan [[Cenübiy Cakarta|Cenübiy Cakartadaki]] Setu Babakanda kibi, şeerniñ civarlarında ancaq daa bar ola. Batav ananeviy evleri, Çondet (-{''Condet''}-) ve Setu Babakan maallerinde kibi, batav ananeviy köylerde buluna bile. == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] <references /> [[Kategoriya:Cakarta]] exla75w9e4dwd5ox4u3mrt86gc7g8qx 243603 243602 2026-04-20T14:12:07Z Nandusia 60761 /* Mimarlıq */ 243603 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|orang Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviyada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “batavlar” ya da “bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi ola.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çin, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den daa quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slenginiñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekasideki]] Aziz Servatiy batav kilsesi (-{''Gereja Santo Servatius''}-)]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ evlâtlarıdır, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları ayrı çıqarıp, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == Medeniyet == [[Fayl:Baju_Demang_Betawi.png|küçükresim|-{''Baju demang''}- ya -{''ujung sèrong''}- (erkek içün) ve -{''[[kebaya]] encim''}- (qadın içün) olaraq belli bataviy ananeviy kiyimleri]] Batavlarnıñ medeniyet ve sanat şekilleri, tarihler boyuncaki alınğan tesirlerni kösterir. Çet tesirleri pek körüle, meselâ: muzıkalarındaki portugal ve çin tesirleri, oyunlarındaki sundalı, cavalı ve çin tesirleri. Batav medeniyeti, bugün baqınma ve, cavalı ve sundalı medeniyetleri kibi, daa üstün olğan qomşu medeniyetlerden basqı altında ola, dep tüşüngen umumiy idraqqa rağmen Batav medeniyeti, daa öse ve meşur ola, çünki bu medeniyet, Cakartada yaşağan muacirler tarafından da alına. Batav medeniyeti de, şeer ükümetiniñ imayesi tarafından ileriletilip, şeerniñ kimligi ola. Batav tili de, televizyon programmaları ve dramalarında sıq qullanıla.<ref name="JP-Betawi Culture">{{cite news|title=What to become of native Betawi culture?|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 November 2010|url=http://www.thejakartapost.com/news/2010/11/26/what-become-native-betawi-culture.html}}</ref> === Mimarlıq === Adet üzre Batavlar, Bataviya şeeri içinde ve şeerniñ divarları civarında bulunğan binalar kibi, ne -{''gedong''}- degen avropalı tarzlı binalarında yaşamağan, ne -{''rumah toko''}- ([[dükânlı ev]]) degen çin tarzlı binalarında. Şeerniñ civarındaki bağçalarnen -{''kampung''}- (köyler)-de yaşağan. Cakarta ösken ve daa çoq nufuslı olğannen Batav asıl köyleriniñ çoqusı, yüksek binalar ve baş caddeleri arasında sade evlerden ibaret olğan çoq nufuslı şeer köylerine çevirildi. Daa asliy batav köyleriniñ bazıları, Ğarbiy Cavanıñ Depok şeerinen sıñırdaş olğan [[Cenübiy Cakarta|Cenübiy Cakartadaki]] Setu Babakanda kibi, şeerniñ civarlarında ancaq daa bar ola. Batav ananeviy evleri, Çondet (-{''Condet''}-) ve Setu Babakan maallerinde kibi, batav ananeviy köylerde buluna bile. == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] <references /> [[Kategoriya:Cakarta]] 0xuufzyskc84ne3i5t17g11khjq1r29 243604 243603 2026-04-20T14:12:26Z Nandusia 60761 /* Mimarlıq */ 243604 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|orang Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviyada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “batavlar” ya da “bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi ola.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çin, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den daa quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slenginiñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekasideki]] Aziz Servatiy batav kilsesi (-{''Gereja Santo Servatius''}-)]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ evlâtlarıdır, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları ayrı çıqarıp, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == Medeniyet == [[Fayl:Baju_Demang_Betawi.png|küçükresim|-{''Baju demang''}- ya -{''ujung sèrong''}- (erkek içün) ve -{''[[kebaya]] encim''}- (qadın içün) olaraq belli bataviy ananeviy kiyimleri]] Batavlarnıñ medeniyet ve sanat şekilleri, tarihler boyuncaki alınğan tesirlerni kösterir. Çet tesirleri pek körüle, meselâ: muzıkalarındaki portugal ve çin tesirleri, oyunlarındaki sundalı, cavalı ve çin tesirleri. Batav medeniyeti, bugün baqınma ve, cavalı ve sundalı medeniyetleri kibi, daa üstün olğan qomşu medeniyetlerden basqı altında ola, dep tüşüngen umumiy idraqqa rağmen Batav medeniyeti, daa öse ve meşur ola, çünki bu medeniyet, Cakartada yaşağan muacirler tarafından da alına. Batav medeniyeti de, şeer ükümetiniñ imayesi tarafından ileriletilip, şeerniñ kimligi ola. Batav tili de, televizyon programmaları ve dramalarında sıq qullanıla.<ref name="JP-Betawi Culture">{{cite news|title=What to become of native Betawi culture?|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 November 2010|url=http://www.thejakartapost.com/news/2010/11/26/what-become-native-betawi-culture.html}}</ref> === Mimarlıq === Adet üzre Batavlar, Bataviya şeeri içinde ve civarında bulunğan binalar kibi, ne -{''gedong''}- degen avropalı tarzlı binalarında yaşamağan, ne -{''rumah toko''}- ([[dükânlı ev]]) degen çin tarzlı binalarında. Şeerniñ civarındaki bağçalarnen -{''kampung''}- (köyler)-de yaşağan. Cakarta ösken ve daa çoq nufuslı olğannen Batav asıl köyleriniñ çoqusı, yüksek binalar ve baş caddeleri arasında sade evlerden ibaret olğan çoq nufuslı şeer köylerine çevirildi. Daa asliy batav köyleriniñ bazıları, Ğarbiy Cavanıñ Depok şeerinen sıñırdaş olğan [[Cenübiy Cakarta|Cenübiy Cakartadaki]] Setu Babakanda kibi, şeerniñ civarlarında ancaq daa bar ola. Batav ananeviy evleri, Çondet (-{''Condet''}-) ve Setu Babakan maallerinde kibi, batav ananeviy köylerde buluna bile. == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] <references /> [[Kategoriya:Cakarta]] a8awvrprhsi6lu4uckiwjqli25iu21g 243605 243604 2026-04-20T14:15:28Z Nandusia 60761 /* Mimarlıq */ 243605 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Betawi wedding.jpg|thumb|Bataviy dügün kiyimi, bataviy medeniyetke em (damat kiyimindeki) arap em (kelin kiyimindeki) çin tesirleri köstere.]]'''Batavlar''', '''Bataviyalılar''' ya da '''Bataviyler''' ({{Lang-bew|orang Betawi}} ya -{''anak Betawi''}-) — [[Büyük Cakarta]] olaraq belli [[Cakarta]] ve civarındaki vilâyette yaşağan bir [[Avstroneziy halqlar|avstroneziy halq]], Büyük Cakartanıñ tamır halqıdır.<ref>{{cite book|title=Creole Identity in Postcolonial Indonesia. Volume 9 of Integration and Conflict Studies|first=Jacqueline|last=Knorr|publisher=Berghahn Books|year=2014|isbn=9781782382690|page=91|url=https://books.google.com/books?id=1ZfiAgAAQBAJ&pg=PA91}}</ref> 17-nci asırdan berli Bataviya (Cakartanıñ felemenk müstemleke devrinde olğan adı) vilâyetinde yaşağan sakinlerniñ evlâtlarıdır.<ref>''No Money, No Honey: A study of street traders and prostitutes in Jakarta'' by Alison Murray. Oxford University Press, 1992. Glossary page xi</ref><ref name="JP-Betawi">{{cite news|title=Betawi: Between tradition and modernity|author=Dina Indrasafitri|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 April 2012|url=http://www.thejakartapost.com/news/2012/04/26/betawi-between-tradition-and-modernity.html}}</ref> Bataviyada olğan çeşit-çeşit qavmlarnıñ birleşmesi olaraq “batavlar” ya da “bataviy halqı” ıstılahı, 18-inci asırda peyda olmağa başladı.<ref>{{Cite journal|last=Woelandhary|first=Ayoeningsih Dyah|date=2020|editor-last=Wita|editor-first=Afri|title=The Betawi Society's Socio-Cultural Reflectionsin the Motif Batik Betawi|url=https://www.researchgate.net/publication/345655779|journal=Proceeding International Conference 2020: Reposition of the Art and Cultural Heritage After Pandemic Era|pages=25–29}}</ref><ref>{{Cite book|last1=Oktadiana|first1=Hera|url=https://books.google.com/books?id=uJl8EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PT348|title=Current Issues in Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination Research: Proceedings of the International Conference on Tourism, Gastronomy, and Tourist Destination (TGDIC 2021), Jakarta, Indonesia, 2 December 2021|last2=Rahmanita|first2=Myrza|last3=Suprina|first3=Rina|last4=Junyang|first4=Pan|date=2022-05-25|publisher=Taylor & Francis|isbn=978-1-000-61917-1|language=en}}</ref><ref>{{Cite book|last=Nas|first=Peter J. M.|url=https://books.google.com/books?id=s5x1EAAAQBAJ&dq=Betawi&pg=PA199|title=Jakarta Batavia: Socio-Cultural Essays|date=2022-06-13|publisher=BRILL|isbn=978-90-04-45429-3|language=en}}</ref> Bugün türlü qavmlardan, hususan [[Sundalılar|sundalılardan]], Büyük Cakarta vilâyetinde yaşağan ve öz tilini unuttıp [[Batav tili|batav tiline]] keçken insanlar, batavlardan sayıla bile. Qanlıca bağlı olsa da, Cakartanıñ civarlarında, bilhassa [[Bekasi]], [[Bogor]] ve [[Tangerang]] şeerlerinde, yaşağan batavlar, [[Sunda tili|sundaca]] laf etkenler kibi ola.<ref>{{cite journal|url=https://repository.uinjkt.ac.id/dspace/bitstream/123456789/7180/1/M.MAKKI%2520RAHMANI-FUH.pdf|title=Pemikiran Politik Masyarakat Betawi Pasca Rezim Soeharto|publisher=[[Universitas Islam Negeri Jakarta]]|location=[[Jakarta]]|journal=Pemikiran Politik Islam|language=id|date=2005|access-date=16 July 2025|first=M. Makki|last=Rahmani}}</ref> == Asıl ve tarih == [[File:Balinese slave in Batavia in 1700 from Cornelis de Bruin Voyages de Corneille le Brun 1718.jpg|thumb|upright|left|alt=1718 drawing of a female Balinese slave|Çoq [[işçi]] ve qul, Cava tışından [[Bataviya]]ğa ketirildi.]] Batavlar, İndoneziyanıñ eñ soñ vucutqa kelgen qavmlarından biridir. Olar, kreol qavmdır. Ataları, [[İndoneziya|İndoneziyanıñ]] çeşit qısımları ve çet memleketlerden kelgen. 19-ıncı asırdan ögüne Batavlarnıñ öz kimligi vucutqa daa kelmedi.<ref name="JP-Native">{{cite news |date=7 November 2011 |title=Debunking the 'native Jakartan myth' |newspaper=The Jakarta Post |location=Jakarta |url=http://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-url=https://web.archive.org/web/20161005084923/https://www.thejakartapost.com/news/2011/11/07/debunking-native-jakartan-myth.html |archive-date=5 October 2016}}</ref> -{''Betawi''}- adı özü, başlıca [[Batavlar (German halqı)|eski german batavları]] (-{''Batavi''}-)-den adlandırılğan [[Bataviya]] şeeriniñ yerli adıdır. 17-nci asırda, Cayakartanıñ asıl ealisi şeerden quvılıp şeer küydürilgeninden soñ, felemenk müstemleke akimiyeti, Bataviya şeerini qurmağa başlap mında eali yañıdan ketirdi. Eali ketirüvi, [[Felemenk Şarqiy İndistan Şirketi]] (-{VOC}-)-niñ ticaret menfaatları içün edi, ki olarğa telüke almadı. Evel devirde, felemenklerge duşman olğan cavalılar, sundalılar ve başqa qavmlar, şeer içinde ve civarlarında yaşamağa ruhset berilmedi. Evel devirde Bataviya ealisi, az felemenk yuqarı memüriyetçi, yerli qarışıq avropa-asiyalı sadıq hristianlar, azat asiyalılar ve çoqusı olğan qullardan ibaret edi. Qullar, çeşit memleketlerden -{VOC}- tarafından ketirildi ve azat asiyalılarğa da hızmet etti. [[Mataram Saltanatı|Mataram Saltanatınen]] ateşni kesüvden soñ cavalılar ve sundalılar da mında yaşamağa keldi. 17-nci asırnıñ soñları üstü Bataviya ealisi, taqriben 7 % felemenk, 20 % asiyalı hristian ve qarışıq (-{''mestizo''}-), 10 % çin, 12 % [[Malaylar|malay]], [[Cavalılar|cavalı]] ve [[Balililer|balili]], ve 50 %-den daa quldan ibaret etti. == Til == {{main|Batav tili}} [[Batav tili]], Bataviya Malay tili ya da Cakarta tili olaraq belli de, [[Malay tili]] tabanlı kreol bir tildir. O, [[Cava şimaliy yalısı|Cavanıñ şimaliy yalısı]] boyunda tek Malay tili tabanlı tildir. Batav tilinde bir çoq [[Hokkien tili|hokkien]], [[Arap tili|arap]] ve [[Felemenk tili|felemenk]] tillerinden alınğan söz bar. Bugün batav tili, İndoneziyada meşür ğayrı resmiy bir tildir ve İndonez slenginiñ temeli içün ondan alına. Bundan başqa, bu til, İndoneziyanıñ eñ çoq laf etilgen tillerinden biridir.<ref name="JP-Betawi Language">{{cite news|title=The perseverance of Betawi language in Jakarta|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=21 June 2008|author=Setiono Sugiharto|url=http://www.thejakartapost.com/news/2008/06/21/the-perseverance-betawi-language-jakarta.html}}</ref> == Din == [[Fayl:Masjid Al Alam Marunda Atau Masjid Si Pitung - panoramio.jpg|sol|küçükresim|Batav camilerinden eñ eski biri olğan [[Alem camii (Cakarta)|Alem camii]] (-{''Masjid Al-Alam''}-)]] Batavlarnıñ çoqusı — [[İslâm|musulmanlar]] ([[sünniyler]]). Bazılar, Batav medeniyeti ve kimliginden İslâmnı çıqarmaq mümkün degil, dep tüşüne, çünki İslâm, Batav medeniyeti ve kimligi teşkiliniñ baş çoqraqları sayıla.<ref>[https://www.nu.or.id/post/read/121592/arti-agama-islam-bagi-orang-betawi Arti Agama Islam bagi Orang Betawi]. ''NU Online''. Retrieved March 29, 2021.</ref> İslâm unsurları, Batav cemiyetiniñ çoq qısmında körüle bile. Meselâ, eñ büyük batav teşkilâtlardan biri olğan [[Forum Betawi Rempug|Birleşken Batav Forumı]] (-{''Forum Betawi Rempug''}-)-nıñ “üç S” degen esası bar, yani: -{''salat''}- (namaz), -{''silat''}- (küreş) ve -{''sekolah''}- (medrese).<ref name="Fa">Farish A. Noor. (2012). The Forum Betawi Rempug (FBR) of Jakarta: an ethnic‑cultural solidarity movement in a globalising Indonesia. (''RSIS Working Paper, No. 242''). Singapore: Nanyang Technological University.</ref> Batavlar, diqqatnen İslâm kimligini sıq köstere. Bunıñ içün Batavlar, dindar muslumanlar sayıla bile.<ref>''Jakarta: A History''. By Susan Abeyasekere. Singapore: Oxford University Press, 1987.</ref> [[Fayl:Betawi_Kresten.jpg|küçükresim|[[Bekasi|Bekasideki]] Aziz Servatiy batav kilsesi (-{''Gereja Santo Servatius''}-)]] Hristian batavlar da bar. Şimaliy Cakartadaki Kampung Tugu maallesinde yaşağan hristian batavlarnıñ bazıları, azat etilip yerlilernen evlendirgen portugallar (-{''[[Mardijker]]''}-)-nıñ evlâtlarıdır, dep ayttı. Batav medeniyeti, bir [[musluman medeniyeti]] olaraq sıq körünse de, onıñ başqa medeniyetlerden tamırları da bar, meselâ hristian portugallar ve [[Çinler|çinlerden]]. Bazı batav teşkilâtları, batav medeniyetindeki, portugal hristian batavları ve -{''Cina Benteng''}- degen çin buddist batavları kibi, başqa ğayrı muslim unsurları ayrı çıqarıp, tenqit ala. Bunıñ içün batavlar arasında dahi, “Batav kimligi tayini” aqqında bir munaqaşa bar.<ref>{{cite news | title = Betawi or not Betawi? | newspaper = The Jakarta Post | location = Jakarta | date = 26 August 2010 | url = http://www.thejakartapost.com/news/2010/08/26/betawi-or-not-betawi.html}}</ref> == Medeniyet == [[Fayl:Baju_Demang_Betawi.png|küçükresim|-{''Baju demang''}- ya -{''ujung sèrong''}- (erkek içün) ve -{''[[kebaya]] encim''}- (qadın içün) olaraq belli bataviy ananeviy kiyimleri]] Batavlarnıñ medeniyet ve sanat şekilleri, tarihler boyuncaki alınğan tesirlerni kösterir. Çet tesirleri pek körüle, meselâ: muzıkalarındaki portugal ve çin tesirleri, oyunlarındaki sundalı, cavalı ve çin tesirleri. Batav medeniyeti, bugün baqınma ve, cavalı ve sundalı medeniyetleri kibi, daa üstün olğan qomşu medeniyetlerden basqı altında ola, dep tüşüngen umumiy idraqqa rağmen Batav medeniyeti, daa öse ve meşur ola, çünki bu medeniyet, Cakartada yaşağan muacirler tarafından da alına. Batav medeniyeti de, şeer ükümetiniñ imayesi tarafından ileriletilip, şeerniñ kimligi ola. Batav tili de, televizyon programmaları ve dramalarında sıq qullanıla.<ref name="JP-Betawi Culture">{{cite news|title=What to become of native Betawi culture?|newspaper=The Jakarta Post|location=Jakarta|date=26 November 2010|url=http://www.thejakartapost.com/news/2010/11/26/what-become-native-betawi-culture.html}}</ref> === Mimarlıq === Adet üzre Batavlar, Bataviya şeeri içinde ve civarında bulunğan binalar kibi, ne -{''gedong''}- degen avropalı tarzlı binalarında yaşamağan, ne -{''rumah toko''}- ([[dükânlı ev]]) degen çin tarzlı binalarında. Şeerniñ civarındaki bağçalarnen -{''kampung''}- (köyler)-de yaşağan. Cakarta ösip ve daa çoq nufuslı olğannen Batav asıl köyleriniñ çoqusı, yüksek binalar ve baş caddeleri arasında sade evlerden ibaret olğan çoq nufuslı şeer köylerine çevirildi. Daa asliy batav köyleriniñ bazıları, Ğarbiy Cavanıñ Depok şeerinen sıñırdaş olğan [[Cenübiy Cakarta|Cenübiy Cakartadaki]] Setu Babakanda kibi, şeerniñ civarlarında ancaq daa bar ola. Batav ananeviy evleri, Çondet (-{''Condet''}-) ve Setu Babakan maallerinde kibi, batav ananeviy köylerde buluna bile. == İhtar == [[Kategoriya:İndoneziya]] <references /> [[Kategoriya:Cakarta]] pa6jmimz9ki9931ylh2vc3hipwh7k8k 0 60085 243614 243453 2026-04-21T08:38:07Z Хтосьці 13041 Хтосьці adlı qulanıcı [[Martin Luther]] saifesiniñ adını [[Martin Lüter]] dep deñiştirildi.: çünki kiril elifbesinde Luther = Лутхер, Lüter = Лютер; korpus https://app.sketchengine.eu/#concordance?corpname=preloaded%2Fcrh_national_corpus&tab=basic&keyword=L%C3%BCter*&structs=s%2Cg&refs=doc&showresults=1&operations=%5B%7B%22name%22%3A%22iquery%22%2C%22arg%22%3A%22L%C3%BCter*%22%2C%22active%22%3Atrue%2C%22query%22%3A%7B%22queryselector%22%3A%22iqueryrow%22%2C%22iquery%22%3A%22L%C3%BCter*%22%7D%... 243453 wikitext text/x-wiki [[Fayl:Lucas Cranach d.Ä. - Martin Luther, 1528 (Veste Coburg).jpg|küçükresim|Martin Luther ]] [[Almaniya|Alman]] ruhaniydir ve felesofdır. 10 noyabr 1483da doğdı. Katolik kilisesinde hizmet etti. 1517 senesi, [[Katoliklik|Katolik kilisesini]] tenqid eden 95 tesizlerini Vitinbırg qaleniñ kilise qapusına astı. Asqan tesizler Katolik Kilisesine qarșı protestan islâatını başlattı. Lüteranlığın babası sayıla. 18 Fevral 1546 senesi Öldi. <ref>https://museeprotestant.org/en/notice/who-was-martin-luther/</ref> dv9fv05c35903sb9livxthd3y5v3hdg 243616 243614 2026-04-21T08:41:15Z Хтосьці 13041 +[[Şablon:kişi]], atıflar içün bir bölük 243616 wikitext text/x-wiki {{kişi}} '''Martin Lüter''' ({{lang-de|Martin Luther}}) — [[Almaniya|alman]] ruhaniydir ve felesofdır. 10 noyabr 1483da doğdı. Katolik kilisesinde hizmet etti. 1517 senesi, [[Katoliklik|Katolik kilisesini]] tenqid eden 95 tesizlerini Vitinbırg qaleniñ kilise qapusına astı. Asqan tesizler Katolik Kilisesine qarșı protestan islâatını başlattı. Lüteranlığın babası sayıla. 18 Fevral 1546 senesi Öldi.<ref>https://museeprotestant.org/en/notice/who-was-martin-luther/</ref> == Atıflar == <references /> 7echa1wi8lm7dfp5swhd78vtnvlmgs2 243617 243616 2026-04-21T08:42:01Z Хтосьці 13041 kiril elifbesinde къарșы → къаршы 243617 wikitext text/x-wiki {{kişi}} '''Martin Lüter''' ({{lang-de|Martin Luther}}) — [[Almaniya|alman]] ruhaniydir ve felesofdır. 10 noyabr 1483da doğdı. Katolik kilisesinde hizmet etti. 1517 senesi, [[Katoliklik|Katolik kilisesini]] tenqid eden 95 tesizlerini Vitinbırg qaleniñ kilise qapusına astı. Asqan tesizler Katolik Kilisesine qarşı protestan islâatını başlattı. Lüteranlığın babası sayıla. 18 Fevral 1546 senesi Öldi.<ref>https://museeprotestant.org/en/notice/who-was-martin-luther/</ref> == Atıflar == <references /> 7y4ucmc3jpm2gebji5xppxk4uc9vkrr 243618 243617 2026-04-21T08:52:55Z Хтосьці 13041 felesof → felsefeci (ctcorpus.org korpusında, lugat.diyar.im ve ana-yurt.com/qrt/lugat luğatlarında ve ktat.krymr.com saytında “felesof” tapılamaz), izafet (alman ruhaniydir ve felesofdır → alman ruhaniysi ve felsefecisidir), hizmet → hızmet, qapusına → qapısına (luğatlarğa köre), Vitinbırg → Vittenburg (Vitinbırg er bir yerde de tapamadım, Googlda tek bu maqale bar) 243618 wikitext text/x-wiki {{kişi}} '''Martin Lüter''' ({{lang-de|Martin Luther}}) — [[Almaniya|alman]] ruhaniysi ve felsefecisidir. 10 noyabr 1483da doğdı. Katolik kilisesinde hızmet etti. 1517 senesi, [[Katoliklik|Katolik kilisesini]] tenqid eden 95 tesizlerini Vittenburg qaleniñ kilise qapısına astı. Asqan tesizler Katolik kilisesine qarşı protestan islâatını başlattı. Lüteranlığın babası sayıla. 18 fevral 1546 senesi öldi.<ref>https://museeprotestant.org/en/notice/who-was-martin-luther/</ref> == Atıflar == <references /> bpe2tbkh1y9pb6lkm58b6bjr27qch7o 10 60110 243608 243570 2026-04-20T21:40:22Z Хтосьці 13041 Tokyo > Tokio (aqiqiy metinlarda qullanılğan bir şekil, meselâ https://ktat.krymr.com/s?k=Tokio&ordering=newest&r=any&tab=all ) 243608 wikitext text/x-wiki [[Yaponiya]]da [[Tokio]] şeerinde Asakusa rayonında Kaminarimon-dori soqağında satıluv içün cam bankalarındaki peçenyenen tolu aydınlatılğan ağaç dolabı. 3egrdzaqvse03x2e52cw1bmjv8mxg9a 10 60123 243606 2026-04-20T15:25:28Z Хтосьці 13041 [[Cakarta]] maqalesi içün [[en:Template:cite report]] şablonı kopiyaladım 243606 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:citation/CS1|citation |CitationClass=report }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> d9y8ia52bgecmpga789xqmtpjeuemwa 10 60124 243607 2026-04-20T15:27:17Z Хтосьці 13041 Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: 'Bu, bir esabat atıf etmek içün şablon. O, ingliz Vikipediyasından -{[[:en:Template:Cite thesis|Template:Cite thesis]]}- kopiyalandı. Şimdiki vaqıtta qırımtatar tilinde tasvir yoq. Lütfen, başqa tillerde oquñız: * inglizce: -{[[:en:Template:Cite report|Template:Cite report]]}-, * rusça: -{[[:ru:Template:Cite report|Template:Cite report]]}-.' 243607 wikitext text/x-wiki Bu, bir esabat atıf etmek içün şablon. O, ingliz Vikipediyasından -{[[:en:Template:Cite thesis|Template:Cite thesis]]}- kopiyalandı. Şimdiki vaqıtta qırımtatar tilinde tasvir yoq. Lütfen, başqa tillerde oquñız: * inglizce: -{[[:en:Template:Cite report|Template:Cite report]]}-, * rusça: -{[[:ru:Template:Cite report|Template:Cite report]]}-. 7o6ooy5lddgnuz2yh802inpivbieg1v 243611 243607 2026-04-21T08:30:06Z Хтосьці 13041 cite thesis → cite report 243611 wikitext text/x-wiki Bu, bir esabat atıf etmek içün şablon. O, ingliz Vikipediyasından -{[[:en:Template:Cite report|Template:Cite report]]}- kopiyalandı. Şimdiki vaqıtta qırımtatar tilinde tasvir yoq. Lütfen, başqa tillerde oquñız: * inglizce: -{[[:en:Template:Cite report|Template:Cite report]]}-, * rusça: -{[[:ru:Template:Cite report|Template:Cite report]]}-. rbka0wv7ckxvdg7w4e9117sglv7uv8t 10 60125 243609 2026-04-21T08:20:04Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-06]] saifesinden (qısmiy) ingliz metnini tercime etip baqtım: «Flower buds of a (Hypericum androsaemum) Focus stack of 25 photos» → «Boya sadef otunıñ (Hypericum androsaemum) gönceleri. 25 çeşit fokuslı fotoresmini birleştirüv.»Hypericum androsaemum: [[ru:Зверобой красильный]]-nı kalkaladım. 243609 wikitext text/x-wiki Boya sadef otunıñ (-{Hypericum androsaemum}-) gönceleri. 25 çeşit fokuslı fotoresmini birleştirüv. slagvleznq2y12y24zuu92d0urf9ton 10 60126 243610 2026-04-21T08:20:25Z Хтосьці 13041 [[commons:Template:Potd/2026-06]] saifesinden kopiyaladım 243610 wikitext text/x-wiki Bloemknoppen van een hertshooi (Hypericum). 13-06-2025 (d.j.b.).jpg popf2h74921q15bezojuzfrpl53ags7 10 60127 243612 2026-04-21T08:32:25Z Хтосьці 13041 [[Cakarta]] maqalesindeki atıf içün [[en:Template:Citation]] şablonını kopiyaladım 243612 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:citation/CS1|citation |CitationClass=citation }}</includeonly><noinclude> {{doc}} </noinclude> rwtseesoe1ltkjlcrg8gcopwxfp40n0 10 60128 243613 2026-04-21T08:33:48Z Хтосьці 13041 Yañı saife yaratıldı. Mündericesi: 'Bu, atıf içün şablon. O, ingliz Vikipediyasından -{[[:en:Template:Citation|Template:Citation]]}- kopiyalandı. Şimdiki vaqıtta qırımtatar tilinde tasvir yoq. Lütfen, başqa tillerde oquñız: * inglizce: -{[[:en:Template:Citation|Template:Citation]]}-, * romence: -{[[:ro:Template:Citation|Template:Citation]]}-, * ukraince: -{[[:uk:Template:Citation|Template:Citation]]}-, * rusça: -{[[:ru:Template:Citation|Template:Citation]]}-.' 243613 wikitext text/x-wiki Bu, atıf içün şablon. O, ingliz Vikipediyasından -{[[:en:Template:Citation|Template:Citation]]}- kopiyalandı. Şimdiki vaqıtta qırımtatar tilinde tasvir yoq. Lütfen, başqa tillerde oquñız: * inglizce: -{[[:en:Template:Citation|Template:Citation]]}-, * romence: -{[[:ro:Template:Citation|Template:Citation]]}-, * ukraince: -{[[:uk:Template:Citation|Template:Citation]]}-, * rusça: -{[[:ru:Template:Citation|Template:Citation]]}-. 42uq2o8sp2e6wkyl1uj6cukuh636nba 0 60129 243615 2026-04-21T08:38:07Z Хтосьці 13041 Хтосьці adlı qulanıcı [[Martin Luther]] saifesiniñ adını [[Martin Lüter]] dep deñiştirildi.: çünki kiril elifbesinde Luther = Лутхер, Lüter = Лютер; korpus https://app.sketchengine.eu/#concordance?corpname=preloaded%2Fcrh_national_corpus&tab=basic&keyword=L%C3%BCter*&structs=s%2Cg&refs=doc&showresults=1&operations=%5B%7B%22name%22%3A%22iquery%22%2C%22arg%22%3A%22L%C3%BCter*%22%2C%22active%22%3Atrue%2C%22query%22%3A%7B%22queryselector%22%3A%22iqueryrow%22%2C%22iquery%22%3A%22L%C3%BCter*%22%7D%... 243615 wikitext text/x-wiki #YÖNLENDİRME [[Martin Lüter]] r6xoh32m1fr77ixzp8qtdpd7l4mhwse