Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.46.0-wmf.21 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 1393 193017 192760 2026-03-30T14:52:58Z Iketsi 3254 +Galerëjô 193017 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Rzeczpospolita Polska |miono = Pòlskô Repùblika |miono-genitiw = Pòlsczi |fana = Flag of Poland.svg |herb = Herb Polski.svg |na karce = LocationPoland.svg |mòtto = |jãzëk = [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] |stolëca = Warszawa |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 312&nbsp;696<ref>Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html]</ref><ref>Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [https://m.bankier.pl/wiadomosc/Powierzchnia-Polski-wzrosla-o-1643-ha-7603883.html]</ref> |procent-wòdë = 3.07 |lëdztwò = 38&nbsp;483&nbsp;957 | rok = 2014 |dëtk = pòlsczi złoti | kòd dëtka = PLN |czasowô cona = +1 |swiãto = [[3 maja]], [[11 lëstopadnika]] |himn = Mazurek Dąbrowskiego (Mazurk Dąbrowsczégò) <center>[[Òbrôzk:Mazurek Dabrowskiego.ogg]]</center> |kòd = PL |Internet = .pl |telefón = 48|Mònarcha=|Prezydeńt=[[Karól Nawrocczi]]|Premiéra=[[Donôld Tusk]]|kònstitucjô=Kònstitucëjô Pòlsczi Repùbliczi z 3 łżëkwiata 1997}} '''Pòlskô Repùblika''' (pòl. ''Rzeczpospolita Polska'') je państwã w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]] ë [[NATO]]. Greńczë z państwama: [[Miemieckô|Miemiecką]], [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]], [[Słowackô|Słowacką]], [[Ùkrajina|Ùkrajiną]], [[Biôłorëskô|Biôłorëską]], [[Lëtewskô|Lëtewską]] ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]). Stolecznym gardã Pòlsczi Repùbliczi je [[Warszawa]]. == Etimologijô miona państwa == Miono ''Pòlskô'' (''Polska'') wëprowôdzô sã òd [[plemiã]] [[Pòlanie|Pòlanów]], chtërné mieszkało w dzysdniowi [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]]. Słowò ''Pòlanie'' mòże dolmaczëc jakno "ti, co mieszkają na pòlach". Mòże docëgac, że przédnym zajãcym Pòlan béł òbróbk rolë, w rozszlachòwanim do jinszëch plemionów, np. [[Wislanie|Wislanów]] ë [[Mazowszanie|Mazowszanów]], chtërné zamieszkiwałë lasowaté môle. Dôwni ùżëwelë łacëńsczich mionów: ''terra Poloniae'' - Pòlskô zemia abò ''Regnum Poloniae''. Miono ''Polska'' je ùżiwóné do òpisënkù państwa ju òd XIV stolatô. Zemie Pòlanów òd XIV stolatô miałë miono ''Staropolska'' (Stôropòlskô), a pùzdni ''Wielkopolska'' (Wiôlgopòlskô). Dlô procëmnotë zemie na pôłnim miałë miono ''Małopolska'' (Môłopòlskô). Jinszé miona Pòlsczi (''Lechia'', z persczégò ''Lahestn'', z lëtewsczégò ''Lenkija'') ë Pòlôchów (rusczi ''Lach'', madżarsczi ''Lengyel'') są òd plemieniô Lãdzanów (pòl. Lędzianie), chtërny, jak sã ùznôwô, zamieszkiwelë w dzysdniowim pôłniowò-pòrénkòwim dzélu Pòlsczi. Słowò ''Rzeczpospolita'' òznôczô repùblika. == Nôrodné mërczi == Zgòdno z Kònstitucëją Pòlsczi Repùbliczi z [[3 łżëkwiata]] [[1997]] rokù nôrodnyma mërkama Pòlsczi Repùbliczi są: * Herb Pòlsczi Repùbliczi – biôłi òrzeł w krónie w czerwionym pòlim. * Fana Pòlsczi Repùbliczi – farwë białô ë czerwionô * Hymn Pòlsczi Repùbliczi – [[Mazurk Dąbrowsczegò]] == Religijô == Dominëjącą religiją w Pòlsczi Repùblice je [[Katolëcëzna|rzimskòkatolëckô]] wiara. Kòl 95% lëdztwa je [[Rëchcënë|òrechconëch]] w òbrządkù [[Rzimskòkatolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczégò Kòscoła]]. Òkróm tégò w Pòlsczi Repùblice żëją m.jin.: [[Grekòkatolëcczi Kòscół|grekòkatolëcë]], wëznôwcë [[Prawòsłôwnô christianizna|prawòsłôwny christianiznë]], [[Prostestanckô christianizna|lëtrowie (ewangelicë)]], [[Islam|mùzelmanie]], [[Agnosticëzna|agnosticë]] ë [[Atejizna|atejiscë]]. == Geògrafijô == [[Òbrôzk:Pòlscziegrańce.png|mały|right|300px|Długòta grańców Pòlsczi]] [[Òbrôzk:Wisla-kolo-Torunia.jpg|mały|right|300px|Dolëzna nôdłëgszi rzeczi Pòlsczi (Wisła), kòle [[Toruń|Torunia]]]] [[Òbrôzk:Poland-satellite.jpeg|mały|right|250px|Pòlskô na satelitarnim òdjimkù.]] [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich (od pln-wsch).jpg|mały|right|250px|[[Szczecëno]], zómk ksążëcy]] Greńce dzysdniowi Pòlsczi ùsztôłcone òstałe w [[1945]] r., pò drëdżi swiatòwi wòjnie. W przërównanim do [[1939]] rokù, greńcë òstałe przesëniãte na zôpôd, kosztã pòrénkòwich môlów. Pò 1945 miałë môl dwie teritorialné kòrektë: * [[15 gromicznika]] [[1951]] – z [[Ùkrajina|Ùkrajinską SRR]] 480&nbsp;km². Za gardë: [[Bełz]], [[Krystonopol]] ë [[Sokal]] ze zleżënama wãgla, Pòlskô dôsta [[Ustrzyki Dolne]] ë [[Lutowiska]] (tekst ùgodë pòdóné je w Dz. U. 52.11.63) ([http://pl.wikisource.org/wiki/Umowa_o_zmianie_granic Tekst ùgodë ò zjinaczenim greńców z 1951] ''w pòlsczim jãzëkù'') * [[1 stëcznika]] [[1959]] – z [[Czechosłowackô|Czechosłowacką]]. Za kòlonijã [[Tkacze]] kòl gardu [[Szklarska Poręba]], banowiszcze ë banową régã, Pòlskô dôsta ùriwk lasnégò môlu. Długòta greńców Pòlsczi je 3582&nbsp;km, w tim 528&nbsp;km to sztrãd Bôłtu. Pòlskô greńczë z: * òd zôpadu z [[Miemieckô|Miemiecką]] (467&nbsp;km), * òd pôłniégò z [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]] (790&nbsp;km) ë [[Słowackô|Słowacką]] (539&nbsp;km), * òd pòrénkù z [[Ùkrajina|Ùkrajiną]] (529&nbsp;km) ë [[Biôłorëskô]] (416&nbsp;km), * òd nordë z [[Lëtewskô|Lëtewską]] (103&nbsp;km) ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) (210&nbsp;km). Pòlskô ja na 9 môlu w Eùropie żle to jidze ò wiéchrzëznã ë na 8 żle to jidze ò wielënã lëdztwa. Z nordë na pôłnié Pòlskô rozcygô sã na długòtã 649&nbsp;km, co je 5° ë 50'. Je to przëczëną nierównoscë długòtë dnia midze nordową ë pôłniową Pòlską. Òb lato na nordze dzéń je długszi ò wicy jak gòdzënã niż na pôłnim, òb zëma na òpak. Z zôpadu na pòrénk Pòlskô rozcygô sã na 689&nbsp;km, co je 10° 01'. Całownô rozcëgô Pòlsczi (z zôpôdu na pòrénk ë z norde na pôłnie) je 15°51'. Pòlskô je w conie westrzédnoeùropejsczégò czasu, je to słuńcowi czas pôłnika 15°. Geògrafné kòordinatë skrôwnëch môlów Pòlsczi: * 49°00' [[geògrafnô szérzô|N]] – Wëszëńc [[Opołonek]], * 54°50' N – [[retk]] [[Rozewie]], * 14°07' [[geògrafnô długòtô|E]] – łëk [[Òdra|Òdrë]] kòle Dólnégò Osinowa, * 24°08' E – kòlano [[Bug (rzéka)|Buga]] kòle Zosina. Geòmétrowi westrzódk Pòlsczi je we wsë Piątek kòle gardu [[Łęczyca]]. Nôstôrszi ([[1775]]) òbrechowóny geòmétrowi westrzódk Eùropy je w Suchowolë kòl gardu [[Sokółka]], w pòdlasczim wòjewództwie. Przez Pòlskã przebiegiwô téż greńca midzë kòntinentalnym blokã Pòrénkòwi a Zôpadny Eùropë. Nôdłëgszé rzeczi w Pòlsce to: * [[Wisła]] (1047&nbsp;km) * [[Òdora]] (854&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 742&nbsp;km) * [[Warta]] (808&nbsp;km) * [[Bùg]] (772&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 587&nbsp;km) === Geòlogòwô bùdacëjô === W Pòlsce schôdzą sã 3 wiôldżé tektonowé jednotë: # [[prekambrijskô platfòrma]] pòrénkòwi Eùropë (pòrénkòwô ë nordowo-pòrénkòwô Pòlskô), tak tej [[Pòrénkòwoeùropejskô Niżawa]]. # [[peleòzojicznô platfòrma]] westrzédny ë zôpôdny Eùropë ([[Pòzaalpejskô Westrzédnô Eùropa]]). Spód ùsôdu ny platfòrmë pòkôzëją sã dzéle [[herecyńsczé górotworë|herecyńsczich]] ë [[kaledońsczé górotworë|kaledońsczich górotworów]] (Zôpadné ë Pòrénkówé Sudetë, Górë Swiãtokrziżewé). # [[alpidë]] ([[Karpatë]] z Pòdkarpacym). === Wëdrzatk plónu === Wiôldżi dzél Pòlsczi zajëmówają niżawë pòrénkòwégò dzélu Westrzédeùropejsczej Niżawy, a strzédni wëszańc je 173&nbsp;m [[n.r.m.]] Geògrafne krôje ùłożëne są równoleżnikòwo òd niżaw na nordze i w westrzédni Pòlsce do wëszaw ë gór na pôłnim. Nôwikszim môlem w Pòlsce są [[Rysy]] w [[Tatrë|Tatrach]] (2499&nbsp;m n.r.m.), nôniżej je depresejô Elbląsczie Raczki na Wislanëch Żuławach (1,8&nbsp;m&nbsp;p.r.m.). === Sprôwné pòdzelenié === Òd [[1 stëcznika]] [[1999]] rokù je w Pòlsce trzëstopniowé sprôwné pòdzelenié na [[wòjewództwò|wòjewództwa]], [[kréz|krézë]] ë [[gmina|gminë]] '''Wòjewództwa''': <!--[[Òbrôzk:Polska2002_1.png|mały|right|280px|Ùrzãdny pòdzélënk Pòlsczi òd [[1999]] r.]]--> {| * [[dólnoszląsczé wòjewództwò]] * [[kùjawskô-pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[lubelsczé wòjewództwò]] * [[lubùsczé wòjewództwò]] * [[łódzczé wòjewództwò]] * [[małopòlsczé wòjewództwò]] * [[mazowiecczé wòjewództwò]] * [[òpòlsczé wòjewództwò]] * [[pòdkarpacczé wòjewództwò]] * [[pòdlasczé wòjewództwò]] * [[pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[szląsczé wòjewództwò]] * [[swiãtokrzësczé wòjewództwò]] * [[warminskô-mazursczé wòjewództwò]] * [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò]] * [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] |} == Galerëjô == <gallery mode="packed"> Gdansk Glowne Miasto.jpg|[[Gduńsk]] Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|[[Sopòt]] Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|[[Malbórg]] Wilanów Palace.jpg|[[Wilanowò]] Wawel_(4).jpg|[[Krakòwò]] </gallery> == Lëdztwò == [[Òbrôzk:Poland-demography.png|300px|right|mały|Lëdztwò Pòlsczi w latach [[1961]]-[[2014]] (w tësącach)]] Pòlskô je zamieszkiwónô w zacht wikszoscë przez [[Pòlôsze|Pòlôchów]]. Są òni [[Słowiani|słowiańsczim lëdã]] ë mówią w [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]], jaczi słëchô do [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich]] jãzëkòw. Dlô dzéla òbiwatelów Pòlsczi rodną mòwą je krewny z nim [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] ôs jiné miészëznowé mòwë. Pòlsczi je ùrzãdnym jãzëkã państwa, le prawò dôwô [[nôrodnô miészëzna|nôrodnym miészëznóm]] mòżlëwòtã ògreńczonégò brëkòwaniô swòjëch jãzëków w gminach dze stanowią wicy jak 20% pòpùlacëji. Wedle Nôrôdnégò Òglowégò Spisënkù ([[2002]]), 97,8% mieszkańców Pòlsczi mówi na codzéń w pòlsczim jãzëkù. Nôczãstszé jãzëczi miészëznów to: [[miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]], [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorësczi]], [[cëgańsczi jãzëk|cëgańsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]], [[lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] ë [[rusynsczi jãzëk|łemkòwsczi]]. Do ùznónëch w Pòlsce [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch miészëznów]] nôleżą taczé miészëznë, jak [[Armeńskô miészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Biôłorëskô miészëzna w Pòlsce|biôłorëskô]], [[Czeskô miészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Karajimskô miészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Lëtewskô miészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Łemkòwskô miészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Miemieckô miészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Rëskô miészëznã w Pòlsce|rëskô]], [[Romskô miészëzna w Pòlsce|romskô]], [[Słowackô miészëznã w Pòlsce|słowackô]], [[Tatarskô miészëzna w Pòlsce|tatarskô]], [[Ùkrajińskô miészëznã w Pòlsce|ùkrajińskô]] ë [[Żëdowskô miészëznã w Pòlsce|żëdowskô]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{commons|Polska}} * [http://www.polska.pl/ Polska.pl] * [https://web.archive.org/web/20180717145713/http://www.prezydent.pl/ Prezydent PR] {{Eùropa}} [[Kategòrëjô:Pòlskô|*]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 1ayrkz4ecupyu6eg9fsmjaly1n06vph 193083 193017 2026-03-30T16:04:17Z Iketsi 3254 +Òbaczë téż 193083 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Rzeczpospolita Polska |miono = Pòlskô Repùblika |miono-genitiw = Pòlsczi |fana = Flag of Poland.svg |herb = Herb Polski.svg |na karce = LocationPoland.svg |mòtto = |jãzëk = [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] |stolëca = Warszawa |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 312&nbsp;696<ref>Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html]</ref><ref>Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [https://m.bankier.pl/wiadomosc/Powierzchnia-Polski-wzrosla-o-1643-ha-7603883.html]</ref> |procent-wòdë = 3.07 |lëdztwò = 38&nbsp;483&nbsp;957 | rok = 2014 |dëtk = pòlsczi złoti | kòd dëtka = PLN |czasowô cona = +1 |swiãto = [[3 maja]], [[11 lëstopadnika]] |himn = Mazurek Dąbrowskiego (Mazurk Dąbrowsczégò) <center>[[Òbrôzk:Mazurek Dabrowskiego.ogg]]</center> |kòd = PL |Internet = .pl |telefón = 48|Mònarcha=|Prezydeńt=[[Karól Nawrocczi]]|Premiéra=[[Donôld Tusk]]|kònstitucjô=Kònstitucëjô Pòlsczi Repùbliczi z 3 łżëkwiata 1997}} '''Pòlskô Repùblika''' (pòl. ''Rzeczpospolita Polska'') je państwã w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]] ë [[NATO]]. Greńczë z państwama: [[Miemieckô|Miemiecką]], [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]], [[Słowackô|Słowacką]], [[Ùkrajina|Ùkrajiną]], [[Biôłorëskô|Biôłorëską]], [[Lëtewskô|Lëtewską]] ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]). Stolecznym gardã Pòlsczi Repùbliczi je [[Warszawa]]. == Etimologijô miona państwa == Miono ''Pòlskô'' (''Polska'') wëprowôdzô sã òd [[plemiã]] [[Pòlanie|Pòlanów]], chtërné mieszkało w dzysdniowi [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]]. Słowò ''Pòlanie'' mòże dolmaczëc jakno "ti, co mieszkają na pòlach". Mòże docëgac, że przédnym zajãcym Pòlan béł òbróbk rolë, w rozszlachòwanim do jinszëch plemionów, np. [[Wislanie|Wislanów]] ë [[Mazowszanie|Mazowszanów]], chtërné zamieszkiwałë lasowaté môle. Dôwni ùżëwelë łacëńsczich mionów: ''terra Poloniae'' - Pòlskô zemia abò ''Regnum Poloniae''. Miono ''Polska'' je ùżiwóné do òpisënkù państwa ju òd XIV stolatô. Zemie Pòlanów òd XIV stolatô miałë miono ''Staropolska'' (Stôropòlskô), a pùzdni ''Wielkopolska'' (Wiôlgopòlskô). Dlô procëmnotë zemie na pôłnim miałë miono ''Małopolska'' (Môłopòlskô). Jinszé miona Pòlsczi (''Lechia'', z persczégò ''Lahestn'', z lëtewsczégò ''Lenkija'') ë Pòlôchów (rusczi ''Lach'', madżarsczi ''Lengyel'') są òd plemieniô Lãdzanów (pòl. Lędzianie), chtërny, jak sã ùznôwô, zamieszkiwelë w dzysdniowim pôłniowò-pòrénkòwim dzélu Pòlsczi. Słowò ''Rzeczpospolita'' òznôczô repùblika. == Nôrodné mërczi == Zgòdno z Kònstitucëją Pòlsczi Repùbliczi z [[3 łżëkwiata]] [[1997]] rokù nôrodnyma mërkama Pòlsczi Repùbliczi są: * Herb Pòlsczi Repùbliczi – biôłi òrzeł w krónie w czerwionym pòlim. * Fana Pòlsczi Repùbliczi – farwë białô ë czerwionô * Hymn Pòlsczi Repùbliczi – [[Mazurk Dąbrowsczegò]] == Religijô == Dominëjącą religiją w Pòlsczi Repùblice je [[Katolëcëzna|rzimskòkatolëckô]] wiara. Kòl 95% lëdztwa je [[Rëchcënë|òrechconëch]] w òbrządkù [[Rzimskòkatolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczégò Kòscoła]]. Òkróm tégò w Pòlsczi Repùblice żëją m.jin.: [[Grekòkatolëcczi Kòscół|grekòkatolëcë]], wëznôwcë [[Prawòsłôwnô christianizna|prawòsłôwny christianiznë]], [[Prostestanckô christianizna|lëtrowie (ewangelicë)]], [[Islam|mùzelmanie]], [[Agnosticëzna|agnosticë]] ë [[Atejizna|atejiscë]]. == Geògrafijô == [[Òbrôzk:Pòlscziegrańce.png|mały|right|300px|Długòta grańców Pòlsczi]] [[Òbrôzk:Wisla-kolo-Torunia.jpg|mały|right|300px|Dolëzna nôdłëgszi rzeczi Pòlsczi (Wisła), kòle [[Toruń|Torunia]]]] [[Òbrôzk:Poland-satellite.jpeg|mały|right|250px|Pòlskô na satelitarnim òdjimkù.]] [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich (od pln-wsch).jpg|mały|right|250px|[[Szczecëno]], zómk ksążëcy]] Greńce dzysdniowi Pòlsczi ùsztôłcone òstałe w [[1945]] r., pò drëdżi swiatòwi wòjnie. W przërównanim do [[1939]] rokù, greńcë òstałe przesëniãte na zôpôd, kosztã pòrénkòwich môlów. Pò 1945 miałë môl dwie teritorialné kòrektë: * [[15 gromicznika]] [[1951]] – z [[Ùkrajina|Ùkrajinską SRR]] 480&nbsp;km². Za gardë: [[Bełz]], [[Krystonopol]] ë [[Sokal]] ze zleżënama wãgla, Pòlskô dôsta [[Ustrzyki Dolne]] ë [[Lutowiska]] (tekst ùgodë pòdóné je w Dz. U. 52.11.63) ([http://pl.wikisource.org/wiki/Umowa_o_zmianie_granic Tekst ùgodë ò zjinaczenim greńców z 1951] ''w pòlsczim jãzëkù'') * [[1 stëcznika]] [[1959]] – z [[Czechosłowackô|Czechosłowacką]]. Za kòlonijã [[Tkacze]] kòl gardu [[Szklarska Poręba]], banowiszcze ë banową régã, Pòlskô dôsta ùriwk lasnégò môlu. Długòta greńców Pòlsczi je 3582&nbsp;km, w tim 528&nbsp;km to sztrãd Bôłtu. Pòlskô greńczë z: * òd zôpadu z [[Miemieckô|Miemiecką]] (467&nbsp;km), * òd pôłniégò z [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]] (790&nbsp;km) ë [[Słowackô|Słowacką]] (539&nbsp;km), * òd pòrénkù z [[Ùkrajina|Ùkrajiną]] (529&nbsp;km) ë [[Biôłorëskô]] (416&nbsp;km), * òd nordë z [[Lëtewskô|Lëtewską]] (103&nbsp;km) ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) (210&nbsp;km). Pòlskô ja na 9 môlu w Eùropie żle to jidze ò wiéchrzëznã ë na 8 żle to jidze ò wielënã lëdztwa. Z nordë na pôłnié Pòlskô rozcygô sã na długòtã 649&nbsp;km, co je 5° ë 50'. Je to przëczëną nierównoscë długòtë dnia midze nordową ë pôłniową Pòlską. Òb lato na nordze dzéń je długszi ò wicy jak gòdzënã niż na pôłnim, òb zëma na òpak. Z zôpadu na pòrénk Pòlskô rozcygô sã na 689&nbsp;km, co je 10° 01'. Całownô rozcëgô Pòlsczi (z zôpôdu na pòrénk ë z norde na pôłnie) je 15°51'. Pòlskô je w conie westrzédnoeùropejsczégò czasu, je to słuńcowi czas pôłnika 15°. Geògrafné kòordinatë skrôwnëch môlów Pòlsczi: * 49°00' [[geògrafnô szérzô|N]] – Wëszëńc [[Opołonek]], * 54°50' N – [[retk]] [[Rozewie]], * 14°07' [[geògrafnô długòtô|E]] – łëk [[Òdra|Òdrë]] kòle Dólnégò Osinowa, * 24°08' E – kòlano [[Bug (rzéka)|Buga]] kòle Zosina. Geòmétrowi westrzódk Pòlsczi je we wsë Piątek kòle gardu [[Łęczyca]]. Nôstôrszi ([[1775]]) òbrechowóny geòmétrowi westrzódk Eùropy je w Suchowolë kòl gardu [[Sokółka]], w pòdlasczim wòjewództwie. Przez Pòlskã przebiegiwô téż greńca midzë kòntinentalnym blokã Pòrénkòwi a Zôpadny Eùropë. Nôdłëgszé rzeczi w Pòlsce to: * [[Wisła]] (1047&nbsp;km) * [[Òdora]] (854&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 742&nbsp;km) * [[Warta]] (808&nbsp;km) * [[Bùg]] (772&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 587&nbsp;km) === Geòlogòwô bùdacëjô === W Pòlsce schôdzą sã 3 wiôldżé tektonowé jednotë: # [[prekambrijskô platfòrma]] pòrénkòwi Eùropë (pòrénkòwô ë nordowo-pòrénkòwô Pòlskô), tak tej [[Pòrénkòwoeùropejskô Niżawa]]. # [[peleòzojicznô platfòrma]] westrzédny ë zôpôdny Eùropë ([[Pòzaalpejskô Westrzédnô Eùropa]]). Spód ùsôdu ny platfòrmë pòkôzëją sã dzéle [[herecyńsczé górotworë|herecyńsczich]] ë [[kaledońsczé górotworë|kaledońsczich górotworów]] (Zôpadné ë Pòrénkówé Sudetë, Górë Swiãtokrziżewé). # [[alpidë]] ([[Karpatë]] z Pòdkarpacym). === Wëdrzatk plónu === Wiôldżi dzél Pòlsczi zajëmówają niżawë pòrénkòwégò dzélu Westrzédeùropejsczej Niżawy, a strzédni wëszańc je 173&nbsp;m [[n.r.m.]] Geògrafne krôje ùłożëne są równoleżnikòwo òd niżaw na nordze i w westrzédni Pòlsce do wëszaw ë gór na pôłnim. Nôwikszim môlem w Pòlsce są [[Rysy]] w [[Tatrë|Tatrach]] (2499&nbsp;m n.r.m.), nôniżej je depresejô Elbląsczie Raczki na Wislanëch Żuławach (1,8&nbsp;m&nbsp;p.r.m.). === Sprôwné pòdzelenié === Òd [[1 stëcznika]] [[1999]] rokù je w Pòlsce trzëstopniowé sprôwné pòdzelenié na [[wòjewództwò|wòjewództwa]], [[kréz|krézë]] ë [[gmina|gminë]] '''Wòjewództwa''': <!--[[Òbrôzk:Polska2002_1.png|mały|right|280px|Ùrzãdny pòdzélënk Pòlsczi òd [[1999]] r.]]--> {| * [[dólnoszląsczé wòjewództwò]] * [[kùjawskô-pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[lubelsczé wòjewództwò]] * [[lubùsczé wòjewództwò]] * [[łódzczé wòjewództwò]] * [[małopòlsczé wòjewództwò]] * [[mazowiecczé wòjewództwò]] * [[òpòlsczé wòjewództwò]] * [[pòdkarpacczé wòjewództwò]] * [[pòdlasczé wòjewództwò]] * [[pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[szląsczé wòjewództwò]] * [[swiãtokrzësczé wòjewództwò]] * [[warminskô-mazursczé wòjewództwò]] * [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò]] * [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] |} == Galerëjô == <gallery mode="packed"> Gdansk Glowne Miasto.jpg|[[Gduńsk]] Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|[[Sopòt]] Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|[[Malbórg]] Wilanów Palace.jpg|[[Wilanowò]] Wawel_(4).jpg|[[Krakòwò]] </gallery> == Lëdztwò == [[Òbrôzk:Poland-demography.png|300px|right|mały|Lëdztwò Pòlsczi w latach [[1961]]-[[2014]] (w tësącach)]] Pòlskô je zamieszkiwónô w zacht wikszoscë przez [[Pòlôsze|Pòlôchów]]. Są òni [[Słowiani|słowiańsczim lëdã]] ë mówią w [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]], jaczi słëchô do [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich]] jãzëkòw. Dlô dzéla òbiwatelów Pòlsczi rodną mòwą je krewny z nim [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] ôs jiné miészëznowé mòwë. Pòlsczi je ùrzãdnym jãzëkã państwa, le prawò dôwô [[nôrodnô miészëzna|nôrodnym miészëznóm]] mòżlëwòtã ògreńczonégò brëkòwaniô swòjëch jãzëków w gminach dze stanowią wicy jak 20% pòpùlacëji. Wedle Nôrôdnégò Òglowégò Spisënkù ([[2002]]), 97,8% mieszkańców Pòlsczi mówi na codzéń w pòlsczim jãzëkù. Nôczãstszé jãzëczi miészëznów to: [[miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]], [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorësczi]], [[cëgańsczi jãzëk|cëgańsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]], [[lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] ë [[rusynsczi jãzëk|łemkòwsczi]]. Do ùznónëch w Pòlsce [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch miészëznów]] nôleżą taczé miészëznë, jak [[Armeńskô miészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Biôłorëskô miészëzna w Pòlsce|biôłorëskô]], [[Czeskô miészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Karajimskô miészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Lëtewskô miészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Łemkòwskô miészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Miemieckô miészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Rëskô miészëznã w Pòlsce|rëskô]], [[Romskô miészëzna w Pòlsce|romskô]], [[Słowackô miészëznã w Pòlsce|słowackô]], [[Tatarskô miészëzna w Pòlsce|tatarskô]], [[Ùkrajińskô miészëznã w Pòlsce|ùkrajińskô]] ë [[Żëdowskô miészëznã w Pòlsce|żëdowskô]]. == Òbaczë téż == * [[Eùropejskô Ùnijô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{commons|Polska}} * [http://www.polska.pl/ Polska.pl] * [https://web.archive.org/web/20180717145713/http://www.prezydent.pl/ Prezydent PR] {{Eùropa}} [[Kategòrëjô:Pòlskô|*]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] har3zluffjrck07eboabehynhkeeuh7 0 1432 193015 192928 2026-03-30T14:39:23Z Iketsi 3254 Przëpisë 193015 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Gduńsk|dopełniacz=Gduńska|adjektiw_mask=gduńsczi|adjektiw_fem=gduńskô|céch=POL Gdańsk COA.svg|fana=POL Gdańsk flag.svg|karta=Pomorskie Gdańsk.png|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=|grodzki=tak|rodzaj_gminy=miejska|gmina=|miejska=tak|bùrméster=Aleksandra Dulkiewicz|adres_um=Nowé Ògardë 8/12|kod_poczt_um=80-803|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=262,0|stopniN=54|minutN=22|stopniE=18|minutE=38|wysokość=|rok=2020|lëdztwò=471 525|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 58|pòcztowi kòd=80-009 do 80-958|registracëjné tôfle=GD|TERYT=|SIMC=|www=http://www.gdansk.pl/|commons=Gdańsk|Wòjewództwò=[[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczé]]|państwò=[[Pòlskô]]|Kréz=Gduńsczi|gwôsné miono=Gdańsk}} '''Gduńsk''', ''[[Klasiczni varianjt|kv]]. '''Gdúnjsk''''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Gdańsk'', [[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''Gedania'' abò ''Dantiscum'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]. ''Danzig'', [[Néderlandzczi jãzëk|néderl]] ''Danswijk'') – je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] ôs [[Kaszëbi|kaszëbsczi miészëznë]]. Je pòłożony na pôłniowim sztrądze [[Bôłt]]u, przë ùbiedze rzeczi [[Wisła|Wisłë]]. Jegò pòrénkòwi part je na [[Wiselny Zëławë|Zëławach]] ë [[Wislónô Sztremlëzna|Wislóny Sztremlëznie]], a zôpadny na ùrzmach [[Kaszëbskô Wëżawa|Kaszëbsczi Wëżawë]]. Òd 1999-gò rokù Gduńsk mô sztatus gardu na prawach krézu ë je stolëcą [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.533 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. == Historëjô == [[Òbrôzk:Johannes Canaparius (Jan Kanapariusz) Gyddanyzc Gdańsk Danzig.jpg|mały|Gyddanyzc]] * [[VII wiek]] - pòmòrsczé plemiona przëcygłë nad pôłniowi sztrąd [[Bôłt]]u * [[X wiek]] - pòwstôł [[òbarny gard]] [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]] * [[970]]-[[980]] - [[Mieszkò I]] òpanôwôł [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwą Pòmòrską]] * [[997]] - [[Praga|prasczi]] biskùp Wòjcech zatrzimôł sã w gardze, z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò gardze ''Gyddanyzc'' w żëwòce [[Swiãti Wòjcech|swiãtégò Wòjcecha]] * [[1013]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òstało przëłączoné do [[Kùjawskô|kùjawsczégò]] [[Biskùpstwò|biskùpstwa]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òdzwëskało samòbëtnosc òd [[Pòlskô|Pòlsczi]] * [[1047]] - pòlsczi ksyżëc [[Kadzmiérz I Òdnowicél]] przëłączëł Pòrénkòwą Pòmòrską do swòjégò państwa * [[1093]] - pòlsczi ksyżëc [[Władisłôw I Herman]] wëdôł rozkôz spôleniô gardów w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczi Pòmòrsce]] * [[1120]] - [[Bòlesłôw Krzëwògãbi]] dobéł w wòjnie z Pòmòrzanama * [[1236]] - [[Lubecczé gardowé prawo]] * [[1308]] - [[Krzëżôcë]] zajãlë gard * [[1361]], [[1378]], [[1411]], [[1416]] - rëchawë procëm Krzëżôkom * [[1454]] - Gduńsk òdpòjãti przez pòwstańców [[Prëskô Zrzesz|Prësczi Zrzeszë]] * [[1457]] - Wiôldżé Privilegium pòlsczégo króla [[Kadzmiérz|Kadzmierza]] ë miono ''Królewsczi Pòlsczi Gard Gduńsk'' * [[15 séwnika]] [[1463]] - gduńskò-jelbiąskô flota (25 òkrãtów) pòbiła krzëżôcką flotã (44 òkrãtów) na Wislanim Zôlóju * [[19 rujana]] [[1466]] - znôw w Pòlsce pò [[tornsczi spòkój|tornsczim spòkòju]] * 18 czerwińca [[1568]] - 13 frajbitrów z Gduńska napadło na [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] lëdzy, a pòtemù bëło ùkôróné. W tim czasu mòcny béł tu mieszczónowi stón * [[1807]]-[[1815]] - [[Wòlny Gard Gduńsk]] Napòléòna * [[1904]] - [[Gduńskô Pòlitechnika]] * [[1920]]-[[1939]] - [[Wòlny Gard Gduńsk]] * [[1929]] rokù bëłë m.jin. tu sarcësté mrozë ([https://web.archive.org/web/20140222152410/http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=65319 s. 4 Port gdański odcięty od komunikacji] ) * [[1 séwnika]] [[1939]] - òbarna [[Westerplatte]] ë zôczątk [[II Swiatowô Wojna|II Swiatowi Wòjnë]] * [[28 strëmiannika]] [[1945]] - przejãcé Gduńska przez pòlsczé ë sowiecczé wòjskò (gard znikwiony w 60 proc.) * [[1970]] - sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]]) * [[22 séwnika]] [[1980]] - w Gduńsczi Zdrzëtni Lenina pòwsta samòstójnô samòsprôwnô warkòwô zrzesz "[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnosc]]" * [[2008]] - òb lato cuchem "Transcassubia" przëjachelë do Gduńska [[Kaszëbi]] z rozmajitich strón Nôstarszi kaszëbsczé knédżi: [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] z rokù [[1643]] bëłë wëdóné w Gduńskù. [[Bernard Zëchta]] m. jin. tu gôdôł z Kaszëbama zanim napisôł swój: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''. Tu zaczãła dzejac [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|"Solidarnosc”]], a to stało sã pierszą kùglą lawinë nikwiący kòmùnizm w Eùropie, téż tu je stolëca eùropejsczégò miészëznowégò jãzëka - [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. W [[strumiannik]]ù 2011 rokù przë drogach do Gdùńska mógł pòtkac nôpis: „Gduńsk – stolëca Kaszëb wito”. W gduńsczich szkòłach téż mòże sã ùczëc kaszëbsczégò. W 2013 r. w szesc spòdlecznëch szkòłach ùczëło sã kaszëbsczégò jãzëka 143 dzecy. Òd dłëgszégò czasu (2017) tu są bilietë ZTM z kòmùnikatã w kaszëbsczim jãzëkù. {{clear}} <center> <gallery> Image:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|Szlachòta Swiãtopôłka II Wiôldżégò Image:Gdunsk_5(30A).jpg|[[Dłudżi Tôrg]] ë [[Zelonô Bróma]] Image:Gdunsk_4.jpg|Wiôlgô Kùstrzëca (Arsenal) Image:Gdunsk_2.jpg|[[Dłudżi Ùbrzég]] ë bôt ''"Kaszubski brzeg"'' Òbrôzk:Gdunsk_1.jpg| Zrekònstruòwóné [[Wiązarka|wiązarkòwé]] spikrze nad [[Mòtława|Mòtławą]] Òbrôzk:Koscol_NMP_Gdunsk.jpg|[[Marijën Kòscół w Gduńsku]] Òbrôzk:Capilla Real, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg|[[Królewskô kaplëca]] Òbrôzk:Danzig-Neptunbrunnen.jpg|[[Fòntana Neptuna]] </gallery> </center> == Ekònomijô == * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): 1.157.854.849 [[złoty|zł]] * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): 1.097.405.739 zł Gduńsk je nôwikszim mòrsczim pòrtã w Pòlsczi<ref>http://www.gospodarkamorska.pl/Porty,Transport/raport---polskie-porty-morskie-w-pierwszym-p%C3%B3lroczu-2014-roku.html</ref>, hewò je téż wiôldżé latawiskò (Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy - kòd IATA: GDN, kòd ICAO: EPGD). == Słôwny lëdze == * [[Sambòr I]] * [[Mscëwòj I]] * ksyżã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłk II Wiôldżi]] * ksyżã [[Mscëwòj II]] * biskùp [[Moritz Ferber]] * malownik [[Vredemann de Fries]] (1527-[[1606]]) * pisôrz, teoreta lëteraturë [[Marcën Opitz]] (1597-[[1639]]) * architekta [[Ôbram van dem Block]] * architekta [[Antón van Obbergen]] * bòtanik, kùpc [[Jakùb Breyne]] (''Jacobus Breynius Gedanensis'' ùr. 1609 – ùm.[[1657]]) * astronóma [[Jan Heweliusz]] (1611-[[1687]]) * fizyk [[Gabriel Fahrenheit]] (1686-[[1736]]) * pisôrka [[Luiza Gottschedin]] (1713-1750?) * malownik [[Daniel Chodowiecki]] (1726-[[1801]]) * pisôrka [[Johanna Schopenhauer]] (1766-[[1838]]) * filozófa [[Artur Schopenhauer]] (1788-[[1860]]) * kòlekcjonéra dokôzów kùńsztu [[Lesser Giełdziński]] (1830-[[1910]]) * gazétnik, apartnik [[Fric Jaenicke]] (Poguttke) (1885-[[1945]]) * pisôrz, noblista [[Günter Grass]] (1927-[[2015]]) * pòlitikôrz, noblista [[Lech Wałęsa]] (1943) * pòlitikôrz, dzejopisôrz [[Donald Tusk]] (1957) * wërzinôrz [[Jan de Weryha-Wysoczański]] (1950) * first lady [[Jolanta Kwasniewska]] (1955) * teatrownik [[Krzysztof Kolberger]] (1950-2011) * szportówca [[Dariusz Michalczewski]] (1968) * pisôrz, dzejopisôrz [[Jerzy Samp]] (1951) * òkrãtownik [[Ludwik Prądzyński]] (1956) == Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje == === Przédny Gard === <table><tr><td valign="top"> * [[Dwór Bratnicë Swiãtégò Jerzégò]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńskù|kòscół swiãtégò Jana]] * [[Kòscół swiãtégò Miklosza w Gduńskù|Kòscół swiãtégò Niklasa]] * [[Królewskô Kapela w Gduńskù|Królewskô kapela]] * [[Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù|Rôtësz Przédnégò Gardu]] * [[Dwór Artusa w Gduńskù|Dwór Artusa]] * [[Wiôldżi Arsenal w Gduńskù|Wiôldżi Arsenal]] </td><td valign="top"> * [[Marijën Kòscół w Gduńskù|Marijën Kòscół]] * [[Fòntana Neptuna w Gduńskù|Fòntana Neptuna]] * [[Złoti Bùdink]] * [[Anielsczi Dodóm w Gduńskù|Anielsczi Dodóm]] * [[Katowniô w Gduńskù]] * bùdink Dłudżi Tôrg 20 * Dodóm Schlütera </td></tr></table> === Stôri Gard === <table><td valign="top"> * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół swiãti Brigidë * Kòscół swiãtégò Bartłominia * Kòscół swiãtégò Jakùba </td><td valign="top"> * Kòscół swiãti Jelżbiétë * Rôtësz Starégò Gardu * Wiôldżi Młin </td></tr></table> === Stôré Przedmiescé === <table><td valign="top"> * kòscół swiãti Trójcë ë klôsztor pòfrancyszkańsczi * kòscół swiãtégò Piotra ë Pawła * [[Małô Kùstrzëca w Gduńsku|Małô Kùstrzëca]] </td></tr></table> === [[Òlëwô (dzél Gduńska)|Òlëwô]] === <table><td valign="top"> * Palast Òpatów * pòcystersczi klôsztór z kòscołã Swiãti Trójcë, NMP ë swiãtégò Bernata - [[Archikatédra gduńskô]] * kùzniô </td></tr></table> === Gardowé brómë === <table><tr><td valign="top"> * [[Chlebnickô Bróma w Gduńskù|Chlebnickô Bróma]] * [[bróma Żór w Gduńsku|Żór]] * [[Marijnô Bróma w Gduńsku|Marijnô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Niskô Bróma w Gduńsku|Niskô Bróma]] * [[Zelonô Bróma w Gduńsku|Zelonô Bróma]] * [[Wësokô Bróma w Gduńskù|Wësokô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Złotô Bróma w Gduńsku|Złotô Bróma]] </td></tr></table> === Jiné === * [[Minda]] * [[Fôrwôter]] * [[Nowô Bënowô Nierzejô]] '''Przësłowié''': Nié òd razu [[Krakòwò|Kraków]] zbùdowalë, ale Gduńsk òd razu zbùrzëlë. == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu to téż: '''Gdańskò''', '''Gdańsk''', '''Gdôńsk''', '''Gdąńskò'''. We zdrojach: ''Gyddanyzc'' 1000; ''Kdanzc'' 1148; ''Danzko'' 1180; ''Gdanzc'' 1188; ''Gdantz'' 1198 (kòpijô z XIII w.); ''Danzk'', ''Gdanensis'' (adj.) 1209; ''Danzk'' 1209 (kòpijô z XIII w.), ''Danzc'' 1209 (kòpijô z XIII w.); ''Gdanizc'' kòl 1220; ''Dancek'' 1224, ''Danczk'' 1224, ''Gdanensis'' (adj.) 1224; ''Gedanensis'' (adj.) 1235, ''Gdancz'' 1235 (fals. z XIV w.); ''Gdansk'' 1235; ''Gdanzc'' 1238; ''Danzeke'' 1248; ''Danzk'' 1263; ''Danceke'' 1263; ''Gdanzke'' 1267; ''Dantzik'' 1268, ''Gedanck'' (3x) 1268; ''Gdansk'' 1268; ''Gedanensis'' (adj.) 1271; ''Danzceke'' (2x) 1272; ''Danczk'' 1279, ''Danense'' (adj.) 1279; ''Dancezc'' 1281; ''Gdanchek'' 1283 (kòpijô z XIII w.), ''Gdanchez'' 1283 (kòpijô z XIII w.); ''Danceke'' 1285; ''Gdanzeke'' 1285; ''Gedanensis'' (adj.) 1289, ''Gdancz'' 1289; ''Dantzk'' 1290, ''Gedanensis'' (adj.) 1290; ''Gdanzech'' 1291; ''Danzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Danzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.); ''Danzich'' 1294, ''Gdanensis'' (adj.) 1294; ''Gdantzik'' 1295; ''Gedansk'' 1298, ''Gdanensis'' (adj.) 1298; ''Dansk'' 1298; ''Gedanensy'' (adj.) 1298; ''Gedanensi'' (adj.) 1301; ''Gedani'' 1303; ''Gdansco'' 1310; ''Danzik'' 1310, ''Danzich'' 1310; ''Dancz'' 1323; ''Gdantczk'' 1325 (kòpijô z XV w.); ''Danth'' 1326–7; ''Gdans'' 1334 (kòpijô); ''Danzk'' 1342 (falsyfikat?); ''Danczc'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczk'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczc'' (1342, kòpijô z XV w.); ''zu Dantzke'' 1351 (kòpijô z XVII w.); ''zu Dantzigke'' 1357 (kòpijô), ''Dantzke'' 1357 (kòpijô); ''Danck'' kòl 1360; ''Danske'' 1387; ''Gdanczk'' 1434; ''Gdansk'' 1435; ''Gdansko'' 1457; ''Dantzigk'' 1471; ''w gdanszkv'' 1480; ''Gdana'' 1483; ''Gdanysk'' 1483; ''Gdanum'' 1510–29 ; ''Gdańsk'' 1565; ''do Gdańska'' 1565; ''Gedanum'' 1570; ''do Gdańska'' 1615; ''pode Gdańskiem'' 1615; ''Gedanensi'' (adj.) 1624; ''do Gdańska'' 1664; ''Danzig'' kòl 1790; ''Gdańsk, niem. ''Danzig'' 1881; ''Gdańsk, niem. ''Danzig'' 1951; ''Gdansk'' 1980; ''Gdąnsk, pòrébacku Gdunsk'' (Cenôwa); ''Gdônsk'' (Ramułt), ''Gdąnsk'' (Ramułt), ''Gdąńsk'' (Lorentz), ''Gdąńskò'' (Lorentz), ''Gdańsk'' (Lorentz), ''Gdańskò'' (Lorentz); ''Gduńskò'' (Rospond) 1984; ''Gdińsk'' (Zëchta), ''Gduńsk'' (Zëchta), ''Gdunsk'' (Zëchta), ''Gdóńsk'' (Zëchta). == Òbaczë téż == * [[Gdiniô]] * [[Sopòt]] == Lëteratura == *L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik ("Sport i Turystyka", Warszawa 1970) *John Brown Mason, The Danzig Dilemma; a Study in Peacemaking by Compromise, 1946 [http://books.google.pl/books?hl=pl&id=njEYAAAAIAAJ&dq=Swantopolk+%2Bpomerania&q=kashubian#search_anchor] *G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 289 *[[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. XI == Przëpisczi == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20170725015834/http://www.gdansk.pl/kaszebe/ Kaszëbskòjãzëkòwô domôcô starna gardu] * [https://zabytek.pl/public/upload/objects_media/5679c550a9530.pdf Gdańsk - miasto] [[Kategòrëjô:Gduńsk|*]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] {{Pòmòrsczé krézë}} 2axg1ziqrxi2huuztcvzn1r88ojpul7 0 1439 193067 190868 2026-03-30T15:36:12Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Internet]] 193067 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Firefox Screenshot Linux.PNG|mały|350px|Mozilla Firefox 48 na Linux Mint]] '''Internetowi przezérnik''' (w skrodzëni '''przezérnik''') je kòmpùtrową [[Soft-wôra|soft-wôrą]], brëkòwóną do òbzéraniô wszelejaczich zamkłoscë - przédno równak do wëskrzëwaniégò starn internetowich. Przezérnik òpisywôł na zaczątkù (''an. to browse'') blós brëkòwónié elemeńtów nawigacëji (''do przódkù, nazôd...'') do czëtaniégò tekstów. Póznié óstało rozszérzóné jegò znaczenié przez zadostanié sã hipertekstu ([[Lënk|lënkù]]), jesz póznié przez doszłô mòżnota òbzéraniô òbrôzków, jaż do dzysdniowégò znaczeniégò z jegò wielefùnkcëjnotą. Òkòma rozszérzeniégò pòdtrzëmëwónych lopkòwich fòrmatów, òstałë téż rozszérzóné fùnkcëje przezérników. Takno wspiérają dzysdniowé przezérniczi òkòma [[HTTP]] midzë jinima téż protokòłë [[FTP]] ë [[Gopher]], òb to jidze dzysô przezérnikama zladowac programë czë téż wszelejaczi lopczi. == Ôrtë przezérników == Gôdômë ò tekstowich ë graficznich przezérnikach. '''Tekstowé przezérniczi''' rozmieją przedstôwiac ë interpretowac blós prosté tekstë ë tekstowé fòrmôtë jakno [[HTML]] abò [[XML]]. Czãsto dôwają téż mòżnota zapisënkù grafik, czë téż jejich óbzéranié w bùtnowé [[Soft-wôra|soft-wôrze]]. Tekstowé przezérniczi są baro zdatne dlô slepich ë lëchò widzących brëkòwników [[Internet]]u. '''Przëmiarë''': [[Lynx]], [[Links]], [[w3m]] '''Graficzné przezérniczi''' są nóbarżé rozkòscërzóne ë brëkùją jakno spòdlé òpiartegò na [[GUI]] (''an. Graphical User Interface'') (n.p. [[Unix]] z [[X11]], [[Macintosh]], czë [[Windows]]) òperatné systemë. Pòkaziwują òne kòmpleksowë internetowé starnë, z grafikama, tekstã ë [[Plugin]]sama. '''Przemiarë''': [[Internet Explorer]], [[Mozilla]], [[Opera]], [[K-Meleon]] == Spisënk przezérników pòdług platfòrm == === Wieleplatfòrmòwé === * [[Amaya]] * [[Contiki]] (téż dlô 8-Bitowi Systemë) * [[HotJava]] * [[links]] * [[lynx]] * Microsoft [[Internet Explorer]] * [[Mozilla]] * [[Mozilla Firefox]] (przódë jakno ''Phoenix'' ë ''Firebird'') * [[NCSA Mosaic]] * [[Netscape Navigator]] * [[Opera]] * [[SeaMonkey]] === Dlô [[Unix|Unixa ë òdprowôdnych]] === * [[Dillo]] * [[Epiphany]] * [[Galeon]] * [[Konqueror]] * [[w3m]] * [[Rekonq]] * [[Midori]] === Dlô [[Microsoft Windows|Windowsa]] === * [[K-Meleon]] * [[Maia]] === Dlô [[Macintosh]]a === * [[Camino]] (przódë jakno ''Chimera'') * [[iCab]] * [[OmniWeb]] * [[Safari przezérnik|Safari]] === Dlô [[Amiga-Computer|Amidżi]] === * [[AWeb]] === Dlô [[Atari]] === * [[Crystal Atari Browser]] (CAB) * [[Wen.Suite]] == Òbaczë téż == * [[Internet]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110406103050/http://browsers.evolt.org/ Archiwa przezérników] [[Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi|*]] bxzhqz8qaxcjt02dmmn26nvsx1ez4qf 0 1448 193165 192756 2026-03-30T16:56:13Z Iketsi 3254 == Bùtnowë lënczi == {{Commons}} 193165 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CSB Flag.svg|mały|[[Fana Kaszëbsczi]]]] '''Kaszëbë''' abò '''Kaszëbskô''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Kaszuby'', [[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] ''Cassubia''<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/904 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III]</ref>, miem. ''Kaschubei'' abò ''Kaschubien'') – òbénda nad sztrądã [[Bôłt]]u, part [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] dze żëją [[Kaszëbi]] (aùtochtoniczny [[Pòmòrzónie|Pòmòrzanie]]). == Greńce Kaszëbsczi == [[Òbrôzk:Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|mały|227x227px|Kôrta Kraju Kaszëbów-aut.K.Ruda i M.Mayer]]{{Pòrtal}} Wëznaczenié greńców Kaszëbsczi je dosc problematiczną rzeczą, bò w ùszłoce Kaszëbskô nie bëła nigdë òbéńdą òkresloną administracyjno (w procëmnoce np. do Zôpadny czë Pòrénkòwi Pòmòrsczi). Drãgòscë dodôwô fakt, że greńce òbéndë zwóny "Kaszëbskô" przesëwałë sã w cygù stalatów na pòrénk. Czej w [[1238]] r. miono krôjnë "Cassubia" pòjawiło sã pierszi rôz w dokùmeńtach, òbjima òna dzél Zôpadny Pòmòrsczi. W tich czasach [[Słowiónie|Słowianie]] z Pòrénkòwi Pòmòrsczi definitiwno nie mianowelë sã "Kaszëbama". Wespólnym mionã Nadbôłtowëch Słowianów midzë [[Wisła|Wisłą]] a [[Òdora|Òdrą]] bëło "Pòmòrzanie". [[Gerard Labùda]] (1991) napisôł równak, że na Pòmòrzu utwòrzëło są le jedno miono dlô zemi i lëdzy – Kaszëbë, ''Kaszuby''. Ten autor pisze téż, że na pòrénk wãdrowa dësza kaszëbiznë (jãzëk i zwëk), a nie kaszëbsczi lëdze, chòc tak niejedni to zmiłkòwò òpisywają. W 1880 rokù [[Wejrowò]] bëło ùznóny za stolëcã Kaszëbsczi Zemi. Dejade dzysô to prawie dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je nôczãscy mianowóny "Kaszëbskô", sztërkama no miono je téż rozcygóné na pòrénkòwé zemie Zôpadny Pòmòrsczi (òkòlé [[Bëtowò|Bëtowa]], [[Lãbòrg]]a, [[Leba|Lebë]]). Dosc pòpùlarnym pòzdrzatkã je sfòrmùłowanié, że: "Kaszëbskô je tam, dze mieszkają (w grëpie) [[Kaszëbi]]". Próbë wëznaczeniô greńców Kaszëbsczi dokònôł [[Jan Mòrdawsczi]] w prôcë: "Geògrafia dzysészëch Kaszëbów" (1999). Do Kaszëbsczi zarechòwôł òn zemie, we chtërnëch wedle badérowaniów socjologów przënômni 1/3 lëdztwa są òsobë czëjącé sã Kaszëbama, abò dze mieszkô zacht wielëna Kaszëbów (je to przëtrôfk w trzech gardach: w [[Gduńsk|Gduńskù]], [[Gdiniô|Gdini]] ë [[Sopòt|Sopòtach]]). Wedle taczich kriteriów teritorium Kaszëbsczi òbjimô wiéchrzëznã kòl 6 200&nbsp;km² w [[gmina]]ch [[Wòjewództwo pòmòrsczé|pòmòrsczégò wòjewództwa]], a òsoblëwò: * '''[[Pùcczi kréz]]''': 1. Gard [[Hél]], 2. Gard [[Jastarniô]], 3. Gard [[Pùck]], 4. Gard [[Wiôlgô Wies]], 5. [[Gmina Kòsôkòwò]], 6. [[Gmina Krokòwa]], 7. [[Gmina Pùck]]. * '''[[Wejrowsczi kréz]]''': 1. Gard [[Réda]], 2. Gard [[Rëmiô]], 3. Gard [[Wejrowò]], 4. [[Gmina Chòczewò]] - part, 5. [[Gmina Gniewino]], 6. [[Gmina Lëniô]], 7. [[Gmina Lëzëno]], 8. [[Gmina Łãczëce]], 9. [[Gmina Szëmôłd]], 10. [[Gmina Wejrowò]]. * '''[[Lãbòrsczi kréz]]''' - part: 1. [[Gmina Céwice]] - part. 2. [[Nowô Wies]] 3. [[Gmina Wickò]] [[Łeba|4.Gmina Łeba]] * '''[[Bëtowsczi kréz]]''' - part: 1. Gard [[Bëtowò]] ë [[Gmina Bëtowò]], 2. [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]], 3. [[Gmina Lëpnica]], 4. [[Gmina Parchòwò]], 5. [[Gmina Tëchòmié]]. * '''[[Kartësczi kréz]]''': 1.Gard [[Kartuzë]] ë [[Gmina Kartuzë]], 2.Gard [[Żukòwò]] ë [[Gmina Żukòwò]], 3.[[Gmina Chmielno]], 4.[[Gmina Przedkòwò]], 5.[[Gmina Sëlëczëno]], 6.[[Gmina Srôkòjce]], 7.[[Gmina Somònino]]. * '''[[Kòscérsczi kréz]]''': 1. Gard [[Kòscérzëna]], 2. [[Gmina Kòscérzëna]], 3. [[Gmina Dzemiónë]], 4. [[Gmina Kôrsëno]] - part, 5. [[Gmina Lëpùsz]], 6. [[Gmina Nowô Karczma]] - part * '''[[Chònicczi kréz]]''' - part: 1. Gard [[Brusë]] ë [[Gmina Brusë]], 2. [[Gmina Chònice]] - nordowi part, 3. [[Gmina Kònarzënë]]. * [[Człëchòwsczi kréz]] - part: 1. [[Gmina Przechlewò]] - part. * '''Gard [[Gduńsk]]''', '''Gard [[Gdiniô]]''', '''Gard [[Sopòt]]''' Pòlemikã móże rodzëc sprawa teroczasnégò teritorialnégò òbjimù Kaszëbów. Òstało przëjãté, że: * drëżéń Kaszëbów robi na òbéńda Pòmòrzô, na chtërny na co dzéń, w miészim abò wikszim stãpniu, pòtrzebòwóny je [[kaszëbsczi jãzëk]]; * za Kaszëbë je przëjãtô òbéńda, na jaczi lëdze rechùjącé sã do ti spòlëznë robią przënômni trzecy dzél môlowégò lëdztwa i ten, dze nimò niewiôldżégò procenta w òbrëmienim dónégò zalëdzeniô wielota Kaszëbów je wiôlgô (np. we Gduńsku i Sopòce); No slédné kriterium pòzwòli, mòżebno, przesënąc greńce teroczasnëch Kaszëbów na zôchód, jakò że są znaczi, że w stronach pod [[Słëpsk]]iem procent [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i swiąda kaszëbskòscë nëch terenów je znaczącô.[[Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|mały|250px|Katédra w Gduńskù-Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi]][[Òbrôzk:Porenkowo_Pomorsko_1.png|mały|250px|Kôrta Pòrénkòwi Pòmòrsczi z zaznaczenim dzysdniowi kaszëbsczi òbéndë ôs dôwny zemi Słowińców]] === Pòdzélënk Kaszëbsczi na regionë === Bënë dzysdniowi Kaszëbsczi je mòżlëwé wëapartnic 5 kùlturno-jãzëkòwëch regionów: 1. '''[[Norda]]''' - tradicyjnô òbéńda nordowòkaszëbsczich dialektów (krézë: pùcczi, wejrowsczi,lãbòrsczi) 2. '''Westrzódk''' - tradicyjnô òbéńda westrzédnokaszëbsczich dialektów ([[Kartësczi kréz]]) 3. '''Pôłnié''' - tradicëjnô òbéńda pôłniowòkaszëbsczich dialektów (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) 4. '''Zôpôd''' - òbéńda chtërnô przed [[II Swiatowô Wòjna|II Swiatową Wòjną]] słëcha do Miemiecczi, a pò ny òsta przëznónô Pòlsczi Lëdowi Repùblice. Kaszëbi nie są tam procentowò tak trójną miészëzną jak na Nordze, Westrzódkù ë Pôłnim (dzélowò kréze: Lãbòrg, Bëtowò) 5. '''Trzëgard''' - aglomeracëjô Gduńska (historicznô stolëca Kaszëbów), Gdini ë Sopòtu. Jesz na zôczątkù XX-gò stolatégò jistniałë tam aùtochtoniczné dialektë kaszëbsczé: nordowòpòrénkòwé- wiôlgòkacczi, witomińsczi, sopòcczi; ë pôłniowòpòrénkòwé: òlëwsczi, brzezënsczi, matarnsczi. Dzysô w Trzëgardze Kaszëbi są nôwikszą etniczną miészëzną, chòc jãzëkòwò w zacht wikszoscë spòlaszałą. == Ekònomijô == [[Òbrôzk:Mechelinki, łódź rybacka.jpg|mały|left|Bôt]] Nôwicy lëdzy robi w sferze ùsłëgów. Wôżnéma wietwiama gòspòdarzënkù Kaszëb są: turistika, mòrskô industrëjô (òkrãtownie ë pòrtë),bùdowizna, rëbaczenié ë gbùrzëzna. Kaszëbi są téż bëlnyma stolôrzama i piekôrzama. Turistika rozwijô sã nad sztrądã [[Bôłt]]u, ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza i niechtërné gardë, np. [[Gduńsk]]. Do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców słëchają: [[Chmielno]], [[Jastarniô]], [[Leba]] i [[Sopòt]]. Niejedné rastauracëje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników kaszëbsczé smaczczi: wãgòrzową zupã, [[czarwina|czarwinã]], [[plińce]] i jin. Mòże liczëc, że w przińdnëch latach wczasowëch chëczów ë agrokwatérów bãdze na Kaszëbach wicy. == Stón i òchróniô òkrãżégò == [[Òbrôzk:Phytoplankton bloom in the Baltic Sea (July 3, 2001).jpg|mały|Planktón na Bôłce òb lato 2001 rokù]] Jesz na zôczątkù lat dzewiãcdzesątych XX wiekù, z wëszłotë dzejnotë człowieka, na mòcno zagòspòdarzonëch òbéńdach Kaszëbów i przëlégłégò do nich [[Bôłt]]u bëłë w niebezpiekù wszëtczé dzélëczi òkrążégò, a òsoblëwò: hidrosfera, atmòsfera, wiérzk zemi, roscënizna i zwiérzãcy swiat. W wszelejaczich zakładach i chëczowëch gòspòdarztwach pòwstôwało wiele jindustriowégò i kòmùnalnégò sztokù, z chtërnégò znaczny dzél nie béł òbczëszcziwóné. Szkòdzało ùżëwanié w gbùrzenim wiôldzich miôrków szutów ë pestëcydów, ale téż z wëszłotë niegwôscëwégò zabezpieczeniô kòmùnalnégò i jindustriowégò sztokù doszło do tegò, że baro lëchi béł sanitarny stón rzéków, jezór a stëdni. W Stãgłi Wisle wszëtczé pòbiéróné próbczi wòdë bëłë za klasą czëstoscë fizykòchemiczné, a w 57% biologòwi. Mòcno zaczapóné bëłë: [[Reduniô]] a [[Wisła]] (Zgniłô Wisła), chtërné dotëgòwałë kòl 7000 hm³ sztokù na rok (100% wòdów III klasë czëstoscë fizykòchemiczné i 100% wòdów pòzaklasowëch biologòwò), a z jezór – Grabòwsczé, Karczemné, Klôsztórné, Garczin, Tëchómsczé i jinszi. Sanitarny stón wòdë pòbiéróné przez lëdztwò z wòdoprowôdników i ze stëdniów béł co sztërk lëchi. Stëdnie pùbliczné bëłë zaczapóné jaż w 80%. Trójmiescé, w chtërnym mieszkô wicy jak 750 000 lëdzy i mòcno rozwity je jindustrëjô, brëkùje baro wiele wòdë. Dłudżi czas bez ògrańczeniów bëłë wëzwëskiwónë pòdzémné wòdë. Przez przezmiarã eksploatacëji bëłë òne w znacznym gradze pòwëbieróné. Narëszonô bëła równowôga hidrologòwô. Pòd [[Gduńsk|Gduńskã]] i jegò òkòlém zrobił sã głãbòczi dół òbniżëniowi ò wiéchrzëznie bez mała 300&nbsp;km². Wòdë rzéków, chtërné mają wiele związków chemicznëch i w wiele za môłym gradze biologòwò òbczëszczoné kòmùnalné sztok, docérają do mòrza. Przez to òstała mòcno zatrëtô [[Gduńskô Hôwinga]]. Wiôldżi kwantum bakcylów glótowëch,chtërné ùnôszłë sã w wòdze ùniemòżniwało branié kąpiélë. We Władisławòwie – w czerënkù pôłniowò-pòrénszim òd pòrtu, w Nowim Pòrce i w [[Gdiniô|Gdini]] Òrłowie òd 64% do 92% pòbiérónëch próbków wòdë bëło za klasą abò w III klasë czëstoscë. Wiele kąpielëszczów mùszało bëc zamkłé. Tak bëło kòl [[Bôłt]]u w [[lëpińc]]u 2018 r. Òrganicznô materëjô a téż azot i fòsfór docérają do mòrza za pòstrzédzëzną rzéków. Ta rzôdzëzna, a téż wlewë òceanicznëch wòdów do [[Bôłt]]u i zmianë temperaturë wòdë prowadzą do periodnégò spôdaniégò abò rostu biomasë roscënów i zwiérzãtów w Gduńsczi Hôwindze i w ji sąsedztwie. W ùbògaconëch przez azot i fòsfór mòrzczich wòdach òsoblewò mòcno rozwijô sã planktón. Przez to na zôczątkù rosce kwantum òrganizmów, chtërné nim sã żëwią. Równak z czasã planktón sã tak rozrodzywô, że rëbë i jiné zwiérzãta nie są w sztãdze gò w całosce skònsumòwac. Nieżëwi planktón, chtëren òpôdô, przez dëgòwanié bakcylów rozkłôdô sã. Przez tã rzôdzëznã zmiésziwô sã kwantum krzisenia, a na dnie zjawiwô sã sarkòwòdzyk, chtëren trëje i wiele ôrtów rëbów mô ùniemòżlëwioné rozrodzywanié sã, a w skrôwnëch wëpôdkach to prowadzy do jich smiercy. Znaczny òbéńda Gduńsczi Głãbi bëła fùl sarkòwòdzyka. Na skùtk tich procesów w latach sédemdzesątëch i òsemdzesątëch nôwikszi zmianë nastałë w Pùcczi Hôwindze, nôsnôdszi i nôbarżi pòdajny na cësk zgnojeniów òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. [[Pùcczi kréz]] mô przë tim wësoczi wskôzywôcz zachòrzeniô lëdzy na reka. W Pùcczi Hôwindze nazebrało sã wiele trëjącëch związków to i jidealny czedës nierzchòwiszczé dlô wiele ôrtów rëbów stracëło swòją wôżnotã. Prawie ju nie bëło [[lasfòr]]a, [[Brzóna|brzónë]], [[wãgòrz]]a abò [[łosos]]a. Ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów, do chtërnëch doprowadzało biwanié w zgnojonym òkrãżém. Wiôldzim zagrożeniém dlô mòrzczich wodów są wëcéczi sërégò òléju.Przëmiérno – 1 tona sërégò òléju pòòkriwô cenką légą wiéchrzëznã 12 km². Temù też nie dzëwi nas chùtkô jinterwencëjô przënôléżnëch mòrzczich służbów w wëpôdkù, wezmë na to awarëji przërëchtënków w bazé rzôdczëch òpôłów abò karëwôrtnégò zdrzëcaniô przez niejedné òkrãtë balastowëch wodów, w chtërnëch są resztczi sërégò òléju. W zurbanizowani conie gduńsczi krôjnë baro mòcno bëła zatrëtô atmòsféra. Przëłoziwałë sã do te wielny wërobné zakładë, a téż chëczowé gòspòdarztwa i tërlëkòwô rësznota. W pôrãdzesąt òsoblëwò ùprzikrzonëch dlô òkrążégò zakładach („Sarkòpòl”, rafinerëjô, elektrocepłowniô, cëkrowniô i jiné) pòwstôwało 264 000 ton parzënów i 59 000 ton gazowëch zaczapaniów na rok. Jindustria, gbùrzenié, transpòrt i jiné partë gòspòdarzënkù, a téż chëczowé gòspòdarztwa są pòczątkiem rozmaitégò szlachù òdpôdków, chtërné zgromadzoné w wëznaczonëch placach zajimają wiedno wikszi rëmie, a to przëłożiwô sã do degradacëji wiéchrzëznë zemi. Samé leno jindustriowé òdpôdczi, jak np. fòsfògipsë, sëpny pòpiołë ë szlaczi z energeticzi i cepłownictwa a téż mineralné parzënë nazebróné w wòjewództwie do 2003 rokù, wôżą przeszło 21 mln ton, a pòòkrëłë òbéńdã kòl 2,6&nbsp;km². Są stolemné òlérë z nalézeniém placów na wësëpiska smieców, bò na nich mòże żëc np. [[szpańsczi slënik]]. Té wësëpiska,chtërné jistnieją, są ju wnetka czësto wëzwëskóné, a na ùmôlowanié nowëch nié ma zgòdë lëdztwa, chtërno mieszkô w sąsedztwie bédowónëch môlów. Degradacëji òkrążégò, chtërna robi pòkroczi człowiek nie przëzérô sã pasywno, le podjimô corôz barzi skùtkòwné kroczi sparłãczoné z jegò óchrónią. Jinwesticjowé wëdôwczi na óchróniã òkrążégò i gòspòdarzënk wòdny pòstãpno rosną. Np. w 2005 rokù w całim pòmòrzczim wòjewództwie wëniosłë òglowò 2 329 mln zł, przë tim na óchróniã wiodra bëło przeznaczoné 34,2 mln zł, na sztokòwi gòspòdarzënk i óchróniô wòdów 1 624 mln zł,na gòspòdarzënk òdpôdkama, òchróniô i doprowadzenié wôrtnotë ùżëtny zemiów jak bëło przódë, a téż pòdzemnëch a wiéchrzëznowëch wòdów 27,7 mln zł, na wòdny gòspòdarzënk 50,6 mln zł. W latach 1990–2005 bëło rëszoné abò rozbùdwóné pôrãdzesąt kòmùnalnëch i jindustriowëch òbczëszczalniów sztokù. Jedna z nôwikszëch òbczëszczalniów – w Dãbògòrzim – zbiérô sztok z òbéńdë, na chtërné mieszkô kòl 400 000 lëdzy (z [[Gdiniô|Gdini]], [[Sopòt]]u, [[Rëmiô|Rëmi]], [[Réda|Rédë]], [[Wejrowò|Wejerowa]]). Òbczëszczalniô w [[Swôrzewò|Swôrzewie]] zbiérô i òbczëszcziwô sztok z [[Pùck]]a, [[Wiôlgô Wies|Wiôldżi Wsë]] i całégò Hélsczégò Półòstrowa. Pòdług [[Jan Mòrdawsczi|Jana Mòrdawsczégò]] (1999) òbéńda Kaszëbów je mało zatrëtô, òkòma przëmiérzno tamsamnëma jezorama i môlama, jak téż niechtërnëma kawałkama rzéków. Pòmôgô to rozwicu turisticzi. Bôczënk przërzesziwô sã tu do òchrónë przërodnégò òkrãżégò. Wërazã tegò je założenié parków i rezerwatów, ùznanié niechtërnëch òbiektów żëwy i miartwy przërodë za pamiątczi przërodë. Na Kaszëbach je cziledzesąt rezerwatów. Bliskò 1000 òbiektów pònazwóno mionama pamiątków przërodë (pòjedińczé drzewa, karna drzéw, aleje, [[Diôbli kam|eraticzi]] i jiné). === Znóny lëdze pòchôdający z Kaszëbsczi (w dzysdniowëch greńcach), abò z nią zrzeszony === * [[Witołd Bòbrowsczi]] - runita * [[Andrzej Bronk]] - filozófa z KUL *[[Jerzi Łisk]] - pòéta, mùzykańt i spiéwôk * [[Klemens Bronk]] - pòlitikôrz, zakłôdôrz TOW Gryf Kaszubski /Gryf Pomorski * [[Arnold Chrapkowszczi]] - ksądz, generał Paulinów * [[Kònstantin Dominik]] - biskùp * [[Günter Grass]] - runita * [[Sylwia Gruchała]] - florecëstka * [[Józef Jankòwsczi]] - ksądz, błogòsławiony Kòscoła rzimskòkatolëcczégò * [[Thomas Kantzow]] - runita, dzejopisôrz * [[Benedikt Karczewsczi]] - chemik, doktor jinżinéra * [[Kazimierz Klawiter]] - pòlitikôrz * [[Ryszard Krauze]] - biznesman * [[Gerard Labùda]] - dzejownik * [[Czesław Lang]] - kòłownik * [[Aleksander Majkòwsczi]] - runita, dzejopisôrz * [[Marian Majkòwsczi]] - architekta, runita * [[Maciej Miecznikowski]] - spiewôk * [[Rafał Mohr]] - aktór * [[Paul Nipkow]] - wënalôzôrz * [[Roman Paszke]] - żéglôrz * [[Janusz Reiter]] - diplomata * [[Józef Rogala Wybicki]] - ùsôdzca słowów "Mazurka Dąbrowskiego" (pòlsczégò nôrodnégò himna) * [[Jarosław Selin]] - pòlitikôrz * [[Danuta Stenka]] - aktorka * [[Abdón Strëszôk]] - profesor weterinaryjnëch nôùków * [[Bruno Synak]] - socjologa, profesor * [[Władisłôw Szulëst]] - ksądz, dzejopisôrz * [[Donald Tusk]] - pòlitikôrz * [[Edmund Wnuk-Lipiński]] - socjologa * [[Andrzéj Wrońsczi]] - biôtkôrz * [[Bernard Zëchta]] (Sëchta) - ksądz, słowôrznik * [[Marta Żmuda-Trzebiatowska]] - aktorka == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * Geograficzny atlas świata. 2 / [red. prowadz. Zofia Cukierska et al.]. Adres wydaw. Warszawa : Państ. Przedsiębiorstwo Wydaw. Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991. (Kaszuby) * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb. dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gdańsk Wydawn. Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Gduńsk 2008. * Kaszëbë : Pojezierze Kaszubskie 1:50 000 / red. Urszula Wojciechowska, Tomasz Płatek, Katarzyna Bischoff ; treść turyst. [oprac.] Michał Kucharski, Anna Dalida, Blanka Lach ; tekst Anna Klimko ; zdj. Jacek Sztolcman [et al.] ; nazewnictwo kasz. Jerzy Treder ; Pracownia Kartograficzna Carta Blanca, Warszawa 2002 (Napis: pierwsza mapa po kaszubsku). * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 145 - 146. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowë lënczi == {{Commons}} * [http://www.gdynia.kaszubi.pl/images/dodatkowe/ZKP%20Szczecin/plansza_2.pdf Kaszuby ...] * [https://web.archive.org/web/20200618041107/https://viaf.org/viaf/233813145/ VIAF] [[Kategòrëjô:Kaszëbë| ]] cz8ah9yzbbkasqqtiep5h5zfx15xzml 0 1471 193078 192974 2026-03-30T15:55:24Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193078 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Россия (Rossija) | miono = Ruskô | miono-genitiw = Rusczi | fana = Flag of Russia.svg| herb = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | na karce = Russian Federation (orthographic projection).svg | jãzëk = [[Rusczi jãzëk|rusczi]] | stolëca = Mòskwa | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 17.075.200 | lëdztwò = 143,394,458<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/russia-population/ Russia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] (<abbr>an.</abbr>).</ref> | rok = 2026 | dëtk = rusczi rubel | kòd dëtka = RUB | czasowô cona = +3 do +12 | swiãto = 9 maja, 12 czerwińca | himn = Gosudarstwiennyj gimn Rossijskoj Fiedieracyi<br> Państwòwi Himn Rusczi Federacji <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]</center> | kòd = RU | Internet = .ru .рф (.cu)| telefón = 7 |Prezydeńt=Władimir Putin|Premiéra=Michaił Miszustin|aùtowi kòd=RUS|data ùsôdzenia=26 gòdnika 1991|kònstitucjô=Kònstitucjô Rusczi}} '''Ruskô''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]: Россия) abò '''Ruskô Federacëjô''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]: Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]] ë Nordowi [[Azëjô|Azëji]] ([[Sybiriô]]). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je [[Mòskwa]]. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata. == Historiô == Zôczątki państwa sã sparłączoné z Czijewsczi Rusą. W XIII stalata pòwstało Ksãżstwò Mòskiewsczé, pòd władzã dinastëji Rurikowiczów, chtërno stało sã Wiôldżim Ksãżstwã w XIV stalata. W 1547 ksãżã Iwan IV òstał kòrónowany na cara. Po smierci Fiodora I doszło do biôtków o władzã, nôpierwi carem òstał Bòris Godunow, po jego smierci carem òstał Pòlak - Dymitr I. W 1613 kùreszce Sobòr Ziemsczi wëbrał Michôła I Romanowa, chtëren dał zôczątk nowi dinastëji. W latach 1632–1634 Ruskô toczëła wòjnã z [[Repùblika Òbu Nôrodów|Repùbliką Òbu Nôrodów]] o Smoleńsk<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rosja-Historia;4383802.html Rosja. Historia] Encyklopedia PWN [2025-09-07]</ref>. W 1689 carem òstał Pioter I<ref name=":1">[https://www.britannica.com/place/Russia/History History of Russia] Encyclopedia Britannica [2025-09-07]</ref>. Za jegò rządów doszło do umòcnienia pozycji Rusczi na midzënôrodny arenie, zreorgòwał wòjskò na mòdło jinszich eùropejsczich wòjsk, utwòrzëł też wòjnową marinarkã<ref name=":1" />. W 1721 Pioter przyjôł zôpadny titel czezera<ref name=":0" />. W XVI–XIX w. Ruskô zwëskała stolëmne òbéńda w Pòrénkòwi Eùropie, Nordowi Azëji, Westrzédni, na Kaùkazie oraz w Nordowi Americe. W 1914 Rusko dołãczëłô do I swiatowi wòjny<ref name=":2">[https://www.onet.pl/informacje/kronikidziejow/abdykacja-mikolaja-ii-swiadkowie-tego-wydarzenia-plakali-rzewnymi-lzami/p9qc7f4,30bc1058 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami] Onet [2025-09-07]</ref>. W 1917 mioły mol dwie rewolucëje, z przëczënë gromicznikowi rewolucëji slédny car Mikòłôj II abdikòwał<ref name=":2" />, a w 1918 òstał zamòrdòwany bez kòmùnistów<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/pierwsza-wojna-swiatowa/191688/mikolaj-ii-romanow-bolszewicy-zamordowali-cara-i-jego-rodzine.html Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź] [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]</ref>. W latach 1922–1991 Ruskô bëła wiôldżim dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (ZSSR). == Geògrafiô == === Pòłożenié === W Nordowi [[Azëjô|Azëji]] greńczë z Arkticznim Òceanã, rozcëga sã òd pòrénkòwi Eùropë (dzél na zôpôd òd Ùralu) do nordowégò [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 17,098,242 km² * wiéchrzëzna lądu: 16,377,742 km² * wiéchrzëzna wòdów: 720,500 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: total 1 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 22,407 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Azerbejdżan]] 338 km; [[Biôłorus]] 1,312 km; [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] (pôłniôwi pòrénk) 4,133 km ë pôłnie 46 km; [[Estoniô]] 324 km; [[Fińskô]] 1,309 km; [[Grëzóńskô]] 894 km; [[Kazachstan]] 7,644 km; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowô Koreja]] 18 km; [[Łotwa]] 332 km; [[Lëtwa]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 261 km; [[Mòngolskô|Mongolskô]] 3,452 km; [[Norweskô]] 191 km; [[Pòlskô]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 209 km; [[Ùkrajina]] 1,944 km === Brzegòwô liniô === 37,653 km === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 600 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrzé) * nôwëższi czëp: 5,642 m m. n.r.m. (Elbrus) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 13.2% (w tim 7.4% òrnëch gruńtów) * lasë 50.7% * jinsze 35.9% (wôrtoscë szacowóné na 2023) == Gardë == * [[Mòskwa]] * [[Sankt-Petersbùrg]] * [[Samara]] * [[Belgard]] * [[Niżni Nowògard]] * [[Abakan]] * [[Anadyr]] * [[Angarsk]] * [[Archangielsk]] * [[Astrachań]] * [[Barnauł]] * [[Biełgorod]] * [[Birobidżan]] * [[Błagowieszczensk]] * [[Brack]] * [[Briańsk]] * [[Bujnaksk]] * [[Chabarowsk]] * [[Chanty-Mansyjsk]] * [[Chasawjurt]] * [[Czeboksary]] * [[Czelabińsk]] * [[Czerkiessk]] * [[Czita]] * [[Derbent]] * [[Elista]] * [[Gorno-Ałtajsk]] * [[Irkuck]] * [[Iwanovo]] * [[Iżewsk]] * [[Jakuck]] * [[Jarosław (miasto w Rosji)|Jarosław]] * [[Jekaterynburg]] * [[Joszkar-Oła]] * [[Jużno-Sachalinsk]] * [[Króléwc]] abò [[Kaliningrad]] * [[Kaługa]] * [[Kaspijsk]] * [[Kazań]] * [[Kiemierowo]] * [[Kirow]] * [[Kizlar]] * [[Kostroma]] * [[Kolomna]] * [[Krasnodar]] (Jekaterinodar) * [[Krasnojarsk]] * [[Kurgan]] * [[Kursk]] * [[Kyzyl]] * [[Lipieck]] * [[Machaczkała]] * [[Magadan]] * [[Majkop]] * [[Murmańsk]] * [[Nabierieżne Czełny]] * [[Nachodka]] * [[Nalczik]] * [[Niżniekamsk]] * [[Nowokujbyszewsk]] * [[Nowosybirsk]] * [[Omsk]] * [[Orienburg]] * [[Orzeł (miasto)|Orzeł]] * [[Perm (miasto)|Perm]] * [[Pienza]] * [[Pietropawłowsk-Kamczatskij]] * [[Pietrozawodsk]] * [[Psków]] * [[Riazań]] * [[Rostów nad Donem]] * [[Salechard]] * [[Saławat]] * [[Samara]] * [[Sarańsk]] * [[Saratów]] * [[Smoleńsk]] * [[Stawropol]] * [[Syktywkar]] * [[Tambow]] * [[Tiumień]] * [[Togliatti]] * [[Tomsk]] * [[Tuła]] * [[Twer]] * [[Ufa]] * [[Uljanowsk]] (Symbirsk) * [[Ułan Ude]] * [[Władikawkaz]] * [[Władymir]] * [[Władywostok]] * [[Wołgograd]] * [[Wołogda]] * [[Wołżski]] * [[Woroneż]] == Pòliticzny system == === Wëkònôwczô władza === * prezydent Władimir Putin (òd 7 maja 2012) * premier Michaił Miszustin (òd 16 stëcznika 2020) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Państwowô Duma (450 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Rada Federacji (170 nôleżników). == Przëpisczi == <references /> == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260201235534/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ Ruskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Eùropa}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Ruskô|*]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] cknd36ja8bos36u6cycemm94r9ozo95 0 1894 193249 192093 2026-03-31T11:36:24Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193249 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:St_Basils_Cathedral-500px.jpg|mały|Sobór Wasyla Błogòsławionego]] '''Mòskwa''' ([[Rusczi jãzëk|rus.]] Москв́а [mɐˈskva]) je nôwikszi gard w [[Ruskô|Rusce]] ë ji kònstitucjowô stolëca. == Òbaczë téż == * [[Ruskô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Ruskô]] jh7xiflazfcao82z689yr30jkvnqjhg 0 1928 193077 192005 2026-03-30T15:54:53Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193077 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Kongeriket Norge | miono = Królestwò Norwesce | miono-genitiw = Norwesczi | fana = Flag of Norway.svg| herb = Coat of arms of Norway.svg | na karce = LocationNorway.svg | mòtto = Enig og tro til Dovre faller | jãzëk = [[Norwesczi jãzëk|norwesczi]] | stolëca = Oslo | fòrma państwa = mònarchiô | wiéchrzëzna = 385.207 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 5.425.270 | rok = 2022 | dëtk = Norweskô kòróna | kòd dëtka = NOK | czasowô cona = +0 | swiãto = 17 maja | himn = Ja, vi elsker dette landet, ''Kongesangen | kòd = NO, NOK | Internet = .no | telefón = 47 |Mònarcha=Harald V|Premiéra=Jonas Gahr Støre}} '''Norweskô''', '''Królestwò Norwesce''' ([[norwesczi]] ''Kongeriket Norge (Norge), Kongeriket Noreg (Noreg)'') – je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]] na [[Skandinawsczi Półòstrów|Skandinawsczim Półòstrowie]]. Stolëcznym gardã Norwesczi je [[Oslo]]. Greńczë ze [[Szwedzkô|Szwedzką]], [[Fińskô|Fińską]], ë [[Ruskô|Ruską]]. Norweskô je kònstitucyjną mònarchią. Przédnikã kraju òd 1991 je król Harald V. == Geògrafiô<ref>[https://web.archive.org/web/20260119004717/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ Norway] The World Factbook</ref> == [[Òbrôzk:Geirangerfjord (6-2007).jpg|mały|left|[[Fiord]] w Norwesce]] === Wiéchrzëzna === * całownô: 323,802 km² * wiéchrzëzna lądu: 304,282 km² * wiéchrzëzna wòdów: 19,520 km² === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,566 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Fińskô]] 709 km; [[Szwedzkô]] 1,666 km; [[Ruskô]] 191 km === Brzegòwô liniô === 25,148 km === Klimat === Ùmiarkowany na ùbrzegu, bënë chłodny<ref>[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/norway/126904.htm Norway (08/09)] US Department of State</ref>. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 460 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Norwesczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 2,469 m. n.r.m. (Galdhopiggen) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 2.7% (w tim 2.2% òrnëch gruńtów) * lasë 33.3% == Demografiô == === Pòpùlacjô === * lëdztwò: 5.627.400<ref name="ssbf">[https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning Population, january 01 2026, Statistics Norway] Accessdate=2026-02-26</ref> mieszkańców ([[2026]]) === Etniczné karna === Norwegowié 81.5% (w tim 60,000 Samów), jinszi Eùropejczëczi 8.9%, jinszi 9.6% (2021) === Jãzëczi === Òficjalne: norwesczi bokmål, norwesczi nynorsk, jãzëczi mniészosci: lapońsczi, fińsczi === Religijné karna === Kòscół Norwesczi ([[lëterstwò]]) 67.5%, [[Islam]] 3.1%, [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] 3.1%, jinsze [[Chrzescëjanizna|Chrzescëjańsczé]] wëznania 3.8%, jinsze religie 2.6%, nieòpisóne 19.9% (2021)<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/norway 2022 Report on International Religious Freedom: Norway] US Department of State</ref> === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 84% == Pòliticzny system == Norweskô je kònstitucyjną [[Mònarchiô|mònarchią]]. Przédnikã kraju je król z dinastii Glücksburgów. Przédnikã rządu je premiéra. Jednojizbowi parlament Storting mô 169 nôleżników wëbieranëch na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://www.stortinget.no/en/In-English/About-the-Storting/ The Storting] Stortinget</ref>. * Król: Harald V (òd 17 stëcznika 1991)<ref>[https://www.royalcourt.no/news/accession-of-the-new-monarch-in-1991 Accession of the new monarch in 1991] The Royal House of Norway</ref> * Premiéra: Jonas Gahr Støre (òd 14 pazdzérznika 2021)<ref>[https://www.regjeringen.no/en/dep/smk/organization-map/prime-minister-jonas-gahr-store/id2877186/ Prime MinisterJonas Gahr Støre] Government.no</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260119004717/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ Norweskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} [[Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Norweskô|*]] mwlhlvt360kxezh7y0kvv4hlrf6y8ey 0 2401 193066 159488 2026-03-30T15:35:35Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Internetowi przezérnik]] 193066 wikitext text/x-wiki '''Internet''' je swiatową systemą sparłãczonëch ze sobą kòmpùtrowëch séców. Brëkòwóny je do kòmùnikacëji ë wëmiónë infòrmacëjów midzë sparłãczonyma kòmpùtrama za pòmòcą rozmajitëch ùsztandardizowónëch protokòłów. Nôwôżniészima protokòłama Internetu są: IP (Internet Protocol) ë TCP/IP (Transmission Control Protocol/Internet Protocol). Historëjô Internetu zaczënô sã w 60-tëch latach tancow XX-tégò stolatô, czej Departament Òbarnë [[USA]] zaczął rozwijac séc [[ARPANET]]. == Òbaczë téż == * [[Internetowi przezérnik]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Internet]] 4dqjt4jthp0vpirxxuau3y3a25zfads 0 2415 193062 192830 2026-03-30T15:33:09Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] 193062 wikitext text/x-wiki === Główné robòcé jãzëczi w institucëjach EÙ === Zéńdzenia institucëjów [[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]] są nôczascy prowadzoné pò anielskù, frańcëskù abò miemieckù. Jeżlë jistnieje nótnosc mògą bëc òne prowadzoné téż w jińszëch jãzëkach. Decyzëje pòdjãté przez institucëje EÙ są dolmaczoné na wszëtczé òficjalné jãzëczi EÙ, a òbiwatele EÙ mają prawò kòntaktowac sã z nyma institucëjama w kòżdim z nich. Òbczôs ùradów [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]] ë [[Eùropejskô Radzëzna|Eùropejsczi Radzëznë]] wiedno je zagwësnioné dolmaczenié na wszëtczé òficjalné jãzëczi EÙ. === Òficjalné jãzëczi EÙ === <table><tr><td valign=top> *[[Anielsczi jãzëk|anielsczi]] *[[Frańcësczi jãzëk|frańcësczi]] *[[Łotewsczi jãzëk|łotewsczi]] *[[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] *[[Szwedzczi jãzëk|szwedzczi]] </td><td valign=top> *[[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]] *[[Czesczi jãzëk|czesczi]] *[[Grecczi jãzëk|grecczi]] *[[Madżarsczi jãzëk|madżarsczi]] *[[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]] </td><td valign=top> *[[Dëńsczi jãzëk|dëńsczi]] *[[Irlandzczi jãzëk|irlandzczi]] *[[Maltańsczi jãzëk|maltańsczi]] *[[Sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]] </td><td valign=top> *[[Estońsczi jãzëk|estońsczi]] *[[Italsczi jãzëk|italsczi]] *[[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]] <!-- niemiecczi / mniemiecczi --> *[[Słowacczi jãzëk|słowacczi]] </td><td valign=top> *[[Fińsczi jãzëk|fińsczi]] *[[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] *[[Néderlandzczi jãzëk|néderlandzczi]] *[[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] </td></tr></table> === Sztatus baskijsczégò, galicëjsczégò ë katalońsczégò === Mieszkeńcowie [[Krôj Basków|Krôju Basków]], [[Galicëjô|Galicëji]] ë [[Katalońskô|Katalońsczi]] mdą mòglë czëtac òficjalné dokùmentë ôs kòntaktowac sã z Eùropejską Ùniją w swòjëch rodnëch jãzëkach. Gwarantëje to ùchwôlënk [[Radzëzna Eùropejsczi Ùniji|Radzëznë Eùropejsczi Ùniji]] z 13-gò czerwińca [[2005]]. Ne jãzëczi nie mają òficjalnégò sztatusu w całi [[Szpańskô|Szpańsce]], równak w swòjëch regionach mają taczi sztatus. Za dolmaczenia mdze płacył szpańsczi rząd, chtëren miôł starã ò òficjalny sztatus nëch jãzëków w EÙ. === Miészëznowé ë regionalné jãzëczi EÙ === Òkróm òficjalnëch jãzëków w państwach słëchającëch do EÙ brëkòwónô je zacht wielëna miészëznowëch ë regionalnëch jãzëków. Jich sztatus je baro zróżnicowóny. === Bùtnowé lënczi === {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305172747/http://www.sjo.agh.edu.pl/dane/ESOKJ.pdf ESOKJ] == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Jãzëczi swiata]] rxkrqbmjsp96t7ry0rdz0xf2mmcvdcn 193063 193062 2026-03-30T15:33:30Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193063 wikitext text/x-wiki === Główné robòcé jãzëczi w institucëjach EÙ === Zéńdzenia institucëjów [[Eùropejskô Ùnijô|EÙ]] są nôczascy prowadzoné pò anielskù, frańcëskù abò miemieckù. Jeżlë jistnieje nótnosc mògą bëc òne prowadzoné téż w jińszëch jãzëkach. Decyzëje pòdjãté przez institucëje EÙ są dolmaczoné na wszëtczé òficjalné jãzëczi EÙ, a òbiwatele EÙ mają prawò kòntaktowac sã z nyma institucëjama w kòżdim z nich. Òbczôs ùradów [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]] ë [[Eùropejskô Radzëzna|Eùropejsczi Radzëznë]] wiedno je zagwësnioné dolmaczenié na wszëtczé òficjalné jãzëczi EÙ. === Òficjalné jãzëczi EÙ === <table><tr><td valign=top> *[[Anielsczi jãzëk|anielsczi]] *[[Frańcësczi jãzëk|frańcësczi]] *[[Łotewsczi jãzëk|łotewsczi]] *[[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] *[[Szwedzczi jãzëk|szwedzczi]] </td><td valign=top> *[[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]] *[[Czesczi jãzëk|czesczi]] *[[Grecczi jãzëk|grecczi]] *[[Madżarsczi jãzëk|madżarsczi]] *[[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]] </td><td valign=top> *[[Dëńsczi jãzëk|dëńsczi]] *[[Irlandzczi jãzëk|irlandzczi]] *[[Maltańsczi jãzëk|maltańsczi]] *[[Sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]] </td><td valign=top> *[[Estońsczi jãzëk|estońsczi]] *[[Italsczi jãzëk|italsczi]] *[[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]] <!-- niemiecczi / mniemiecczi --> *[[Słowacczi jãzëk|słowacczi]] </td><td valign=top> *[[Fińsczi jãzëk|fińsczi]] *[[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] *[[Néderlandzczi jãzëk|néderlandzczi]] *[[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] </td></tr></table> === Sztatus baskijsczégò, galicëjsczégò ë katalońsczégò === Mieszkeńcowie [[Krôj Basków|Krôju Basków]], [[Galicëjô|Galicëji]] ë [[Katalońskô|Katalońsczi]] mdą mòglë czëtac òficjalné dokùmentë ôs kòntaktowac sã z Eùropejską Ùniją w swòjëch rodnëch jãzëkach. Gwarantëje to ùchwôlënk [[Radzëzna Eùropejsczi Ùniji|Radzëznë Eùropejsczi Ùniji]] z 13-gò czerwińca [[2005]]. Ne jãzëczi nie mają òficjalnégò sztatusu w całi [[Szpańskô|Szpańsce]], równak w swòjëch regionach mają taczi sztatus. Za dolmaczenia mdze płacył szpańsczi rząd, chtëren miôł starã ò òficjalny sztatus nëch jãzëków w EÙ. === Miészëznowé ë regionalné jãzëczi EÙ === Òkróm òficjalnëch jãzëków w państwach słëchającëch do EÙ brëkòwónô je zacht wielëna miészëznowëch ë regionalnëch jãzëków. Jich sztatus je baro zróżnicowóny. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305172747/http://www.sjo.agh.edu.pl/dane/ESOKJ.pdf ESOKJ] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Jãzëczi swiata]] pw2a288fxf2psnzjqtr7n1z1fnz2xwm 0 2446 193085 192096 2026-03-30T16:10:33Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193085 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Praga|fana=Flag of Prague.svg|céch=Coat of arms of Prague.svg|karta=Map of Prague.png|bùrméster=Bohuslav Svoboda|lëdztwò=1,397,880|rok=2025|pòcztowi kòd=100 00 – 199 00|czerënkòwi numer=2|registracëjné tôfle=A|www=https://praha.eu/|commons=Category:Prague|wiéchrzëzna=496 km²|państwò=[[Czeskô Repùblika]]|stopniN=50° N|stopniE=14° 25′ 16″ E|minutN=5′ 16″ N|minutE=25′ 16″ E|gwôsné miono=Praha|dopełniacz=Pragi}}[[Òbrôzk:Praha_461.jpg|mały|250px|right|Praga - Wełtawa ë Karelów Mòst]] [[Òbrôzk:Prague Charles Bridge View-02.jpg|right|250px|mały|Hradčany]] '''Praga''' (czes. ''Praha'') – je stolëcą [[Czeskô Repùblika|Czesczi Repùbliczi]] ë nôwikszim czesczim gardã. Praga pòłożonô je nad rzeką [[Wełtawa|Wełtawą]]. Historëczné centróm gardu je wpisóné na lëstã swiatowi kùlturny spôdkòwiznë [[UNESCO]]. == Historëjô == Praga òsta założonô w drëdżi pòłowie IX-tégò stolatô a w 1085 rokù sta sã sedzbą czesczich królów. XIV-té stolaté ë panowanié [[Karel IV|Karela IV]] bëło złotim cządã dlô gardu. Karel IV zlécył m.jn. bùdacëjã Nowégò Gardu, mòstu nad Wełtawą (mianowónégò òd 1870 "Karelów mòst") ë Katédrë sw. Wita. Mô założoné téż pierszi we Westrzédny Eùropie ùniwersytet, jaczi nosy dzysô jegò miono. Za czasów Karela IV Praga bëła trzecym nôwikszim gardã w Eùropie. '''Nôwôżniészé wëdarzenia w historëji Pradżi''' * ''' 870''' &nbsp;&nbsp;założenié gardu * ''' 888''' &nbsp;&nbsp;Praga òsta przejãtô przez [[Wiôlgô Mòrawskô|Wiôlgą Mòrawską]] * ''' 983 do kòle 989 rokù''' &nbsp;&nbsp;[[Swiãti Wòjcech]] – béł tu biskùpã * '''1085''' Praga òsta szedzbą królów * '''1346-1378''' panowanié Karela IV - Praga sta sã stolëcą [[Rzimskô Imperëjô|Rzimsczi Imperëji]] * '''1348''' założenié Prasczégò Ùniwersytetu ([[Ùniwersytet Karola]]) * '''1378''' refòrmacëjô [[Jan Hus]]a * '''1583-1612''' panowanié [[Rudolf II|Rudolfa II]], Praga sta są drëdzi rôz stolëcą [[Rzimskô Imperëjô|Rzimsczi Imperëji]] * '''1648''' zôpadny ùbrzég Pradżi zajãti ë rabòwóny przez szwedzką armëjã * '''1741''' òkùpacëjô przez frańcëskò-bajersczé wòjska * '''1744''' òkùpacëjô przez prëską armëjã * '''1848''' rewolucëjné pòwstanié òstało zdëszoné przez aùstrëjackò-madżarską armëjã * '''1890''' wiôldżi pòtop * '''1918''' pò [[I swiatowô wòjna|I swiatowi wòjnie]] Praga sta sã stolëcą czeskòsłowacczégò państwa * '''1938''' pò zdradze [[Czeskòsłowackô|Czeskòsłowacczi]] przez zôpadnëch aliantów hitlerowsczé Miemcë zajëmają [[Sudetë]] a w 1939 całé państwò * '''1945''' pòwstanié procëm Miemcóm na krótkò przed zakùńczenim [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]], przëbëcé [[Czerwionô Armëjô|Czerwiony Armëji]] * '''1948''' [[Kòmùnizm|kòmùniscë]] przejëmają władzã * '''1968''' inwazëjô państw [[Warszawsczi Pakt|Warszawsczégò Paktu]] ë zdëszenié [[Prasczi zymk|prasczégò zymkù]] * '''1989''' Praga sta sã centróm [[Aksamińtnô rewolucëjô|aksamińtny rewolucëji]], ùpôdk kòmùnistnégò reżimù * '''2000''' wiôldżé protestë antiglobalëstów òbczôs zéńdzeniów [[Midzënôrodny Monetarny Fùndusz|Midzënôrodnégò Monetarnégò Fùnduszu]] (IMF) ë [[Swiatowi Bank|Swiatowégò Bankù]] * '''2002''' pòtop, nôwôżniészé stôrodôwnotë nie òstałë zniszczoné == Ekònomijô == Praga je nôbòkadniészim gardã w Westrzédny ë Pòrénkòwi Eùropie, ë bòkadniészim jak wiele zôpadnoeùropejsczich gardów. ''Per-capita'' wzątk gardu w 2002 mô wëniesłé EUR 32,357, co je 153% strzédny w [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://praha.eu Domôcô starna Gardu] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Czeskô Repùblika]] idsu56y1nqglhy582o4r4icijcykeyv 4 2489 193252 186671 2026-03-31T11:40:16Z Iketsi 3254 +2 193252 wikitext text/x-wiki {|align=center width=95% style="border: 1px solid #c6c9ff;border-collapse:collapse;" border=1 |{{[[Szablóna:Apartny_artikel|Apartny artikel]]}} |{{Apartny_artikel}} |- |{{[[Szablóna:stub|stub]]}} |{{stub}} |- |{{[[Szablóna:Kòreja-stub|Kòreja-stub]]}} |{{Kòreja-stub}} |- |{{[[Szablóna:verify|verify]]}} |{{verify}} |- |{{[[Szablóna:PD|PD]]}} |{{PD}} |- |{{[[Szablóna:GFDL|GFDL]]}} |{{GFDL}} |- |{{[[Szablóna:Cc-by-sa-2.5|Cc-by-sa-2.5]]}} |{{Cc-by-sa-2.5}} |- |{{[[Szablóna:ADR|ADR]]}} |{{ADR|nocat=1}} |- |{{[[Szablóna:Miono|Miono]]}} |{{Miono}} |- |{{[[Szablóna:Zdrzódło|Zdrzódło]]}} |{{Zdrzódło}} |- |{{[[Szablóna:Commons|Commons]]}} |{{Commons}} |} == Pòmòrskô == {|align=center width=95% style="border: 1px solid #c6c9ff;border-collapse:collapse;" border=1 |{{[[Szablóna:Pòmòrsczé krézë|Pòmòrsczé krézë]]}} |{{Pòmòrsczé krézë}} |- |{{[[Szablóna:Kartësczi kréz|Kartësczi kréz]]}} |{{Kartësczi kréz}} |- |{{[[Szablóna:Kòscérsczi kréz|Kòscérsczi kréz]]}} |{{Kòscérsczi kréz}} |- |{{[[Szablóna:Wejrowsczi kréz|Wejrowsczi kréz]]}} |{{Wejrowsczi kréz}} |- |} [[Kategòrëjô:Meta-starnë Wikipediji]] ilcrkr296uwpowcjxq2kpbwg25636z8 0 2493 193090 192160 2026-03-30T16:13:27Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193090 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Stôrgard| dopełniacz=Stôrgarda| adjektiw_mask=stôrgardzczi| adjektiw_fem=stôrgardzkô| céch=POL Stargard COA.svg| fana=POL Stargard flag.svg| karta=Stargard_Mapa.PNG| wòjewództwò=zôpadnopòmòrsczé| kréz=Stôrgard| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Rafał Zając| adres_um=ul. Czarnieckiego 17| kod_poczt_um=| tel_um=tel. 091 578-48-81| fax_um= faks 091 578-48-89| mail_um=urzad@um.stargard.pl| wiéchrzëzna=48,0 km²| stopniN=53|minutN=34|stopniE=15|minutE=04| wysokość=20 m n.p.m.| rok=2003| lëdztwò=71.367| gęstość=1476| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 91| pòcztowi kòd=73-100 - 73-110| registracëjné tôfle=ZST| TERYT=| SIMC=| www=http://www.stargard.pl| }} [[Òbrôzk:Stargard_Rynek1.JPG|mały|Rôtësz ë kòscół NMP Królewi Pòlsczi]] '''Stôrgard''' (we zdrojach: ''Stargardt'', ''Stargardia'', ''Starogard'', ''Zitarigroda'', ''Starigardt'', ''Ztaregard'', ''Staregarde'', ''Staregord'', ''Stargart'', ''Stargard an der Ihna'', ''Stargard in Pommern'', ''Starogród'', ''Starogród nad Iną'', ''Stargard Szczeciński''; pòl. ''Stargard'', łac. ''Stargardia'', miem. ''Stargard in Pommern'') – krézewi gard w [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie]], nad rzéką [[Jina|Jiną]]. Tu je kòscół NMP Królewi Swiata, a w nim w 2013 rokù bëła òdprôwiónô Mszô Sw. z liturgią słowa w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]. Pierszi dokùmeńt, w chternym bëło brëkowano miono "Kaszëbë", tikôł môla kòl Stôrgardù (19 strëmiannika 1238 - dzysô to je [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]]). === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Stargard_Collage.jpg|mały|left|Stôrgard]] Geògrafné kòòrdinatë: długòta 15°04' E, szérzô 53°34' N === Pòdôwczi === Lëdztwò gardu: 71.367 mieszkańców<br /> Wiéchrzëzna gardu: 48 km²<br /> === Historëjô === * 1124 Pierszô zmiónka o gradë ''Zitarigroda'' * 1243 Nadanié gardnëch prôw * 1292 Lubecczé gardné prawò * [[3 strëmiannika]] [[1945]] Wëzwòlenié gardu === Stôrodôwnotë === * Kòscół NMP Królewi Pòlsczi * Kòscół swiãtégò Jana * Rôtësz * Gardné brómë: ** "Wałowô" ** "Pirzëckô" ** "Pòrtowô" ** Swiãtégò Jana === Słôwny lëdze === * pòlitik [[Werner von Blomberg]] * aktór [[Hans Joachim von Werkatz]] * bard [[Przemysław Gintrowski]] * aktórka [[Ewa Kasprzyk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] 2wz4skfeeaaz9dioe1bl6mi2o4w29ha 0 2497 193016 192556 2026-03-30T14:44:22Z Iketsi 3254 - → – 193016 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Betowsczi krez.png|mały|300px|Bëtowsczi kréz]] '''Bëtowsczi kréz''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Powiat bytowski'') – je zemsczim krezã w zôpadnym parce [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]] z sedzbą w [[Bëtowò|Bëtowie]]. XVIII stalata tu bëło gôdané pò kaszëbskù, a [[Friedrich Lorentz]] ùznôł w 1919 rokù, że tu mieszkają [[Kaszëbi]] i bëło zabédowóné ùczenié dzecy w [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 7.257 lëdzy, w tim krézu, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. === Spòdlowé pòdôwczi === * Wiéchrzëzna: 2192,07 km² * Lëdztwò: 79 299 === Gminë === * [[Gmina Bòrzëtëchómié|Bòrzëtëchómié]] * [[Gmina Bëtowò|Bëtowò]] * [[Gmina Czôrnô Dãbrówka|Czôrnô Dãbrówka]] * [[Gmina Kôłczëgłowë|Kôłczëgłowë]] * [[Gmina Lëpińce|Lëpińce]] * [[Gmina Miastkò|Miastkò]] * [[Gmina Parchòwò|Parchòwò]] * [[Gmina Stëdzéńce|Stëdzéńce]] * [[Gmina Trzebielëno|Trzebielëno]] * [[Gmina Tëchómié|Tëchómié]] == Lëteratura == * Dzieje ziemi bytowskiej : praca zbiorowa / pod red. Stanisława Gierszewskiego. Poznań : Wydaw. Poznańskie, 1972, ss. 317 - 319 * [[Izabela Jost]]: Osadnictwo kaszubskie w Ontario, Lublin 1983, s. 53. == Bùtnowé lënczi == * [http://www.powiatbytowski.pl/ Starna przédnictwa krézu] * [https://web.archive.org/web/20160417095532/http://www.kurierbytowski.com.pl/kurier/wp-content/uploads/Ziemia_bytowska_niska_rozdz.pdf] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz|!]] i18bv9za7406q7e00jocq3g7z9r9h2s 0 2550 193254 166987 2026-03-31T11:43:07Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193254 wikitext text/x-wiki '''Pennywise''' je [[Punk|punk rockòwé]] karno z [[Hermosa Beach]] w [[California|Kalifòrnijë]]. Pòwstało òno w 1988 rokù z jinicjatiwë Jim Lindberg (spiôw), Fletcher'a Dragge'a (gitara), Jason'a Matthew Thirsk'a (basowô gitara) ë Byron'a McMackin'a (perkùsëjô). Swòje dokôze wëdiwają, wnet òd zôczątkù, w [[Epitaph Records]] znôjdiwôjąc sã westrzód nôlepszich karnów żôtoru [[Skate punk|skate punkòwégò]]. Miono karna pòchôdô z knédżi [[Stephen Kings|Stephen'a Kings'a]] ''It'', dzé prawie tak przeziwôła sã sztatura klauna. == Diskògrafijô == === Sztudijné platë === * [[1991]]: ''Pennywise'' (Epitaph Records) * [[1993]]: ''Unknown Road'' (Epitaph Records) * [[1995]]: ''About Time'' (Epitaph Records) * [[1997]]: ''Full Circle'' (Epitaph Records) * [[1999]]: ''Straight Ahead'' (Epitaph Records) * [[2001]]: ''Land of the Free?'' (Epitaph Records) * [[2003]]: ''From the Ashes'' (Epitaph Records) * [[2005]]: ''The Fuse'' (Epitaph Records) === EP === * [[1988]]: ''Wild Card'' (Theologian Records) * [[1989]]: ''A Word from the Wise'' (Theologian Records) === Platë live, zestôwczi, znowienia === * [[1990]]: ''Wild Card/A Word from the Wise'' (Theologian Records) * [[2000]]: ''Live @ the Key Club'' (Live) (Epitaph Records) === Filmë === * [[1995]]/[[2004]]: ''Home Movies'' (Epitaph Records) * [[2003]]: DVD ''From The Ashes'' (Epitaph Records) == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.pennywisdom.com/ Pennywise - domôcô starna] * [http://www.epitaph.com/bands/index.php?id=441 Pennywise w wëdowiznie [[Epitaph Records]]] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô: Punkòwé karna]] su7bx997iq0ie883typl27w6ala7qbe 14 2571 193009 159562 2026-03-30T14:25:43Z Iketsi 3254 {{Commons}} 193009 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô: Kùńszt]] s34fc86mao3kc8o45nnii2c1g6tfc5u 0 2653 193002 189932 2026-03-30T14:10:03Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Kaszëbòpediô]] 193002 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kashubian embroidery of Zukowo school.jpg|mały|Kaszëbsczi wësziwk żukòwsczégò sztélu na torbie]] '''Kùltura''' – ([[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] colere 'uprawa, dbac, pielãgnowac, kształcenié'), to wieloznaczeniowi pòchwôt, jaczi je różno interpretowóny w rozmajitëch ùczbach. Kùlturã mòżno w skrodzeniém òpisac jakò òglową lëdzką wërobinã, tak materialną jak i niématerialną (np. kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu). W codniowim rozmienim pòchwôt „kùltura” zamanówszë szlachùje za rozmajitima fòrmama kùńsztu: [[Téater|téatrã]], [[Mùzyka|mùzyką]], [[Film|filmã]]. Je to scësnienié tegò pòchwatu, chtëren mô wiele znaczeniów<ref name="Bùgajnô113"></ref>. Wedle Édwarda Burnetta Tylora kùltura je złożoną całownotą, jakô òbjimô wiédzã, wierzenia, kùńszt, òbëczajnotã, prawa, zwëczi i jiné szëczi i nôłożënczi zwëskóné przez lëdzy jakno nôleżników spòlëznë. W jegò definicji kùltura przërównónô òsta do cywilizacje<ref>[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 138.</ref>. Wedle Ruth Benedict kùltura je złożoną całoscą, w jaczi zebróné są nônãtë zwënégòwóné przez człowieka jakno nôleżnika spòlëznë<ref name="Pioch139">[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 139.</ref>. Bronisłôw Malënowsczi za zestôwné dzéle definicji kùlturë ùznôł nôrzãdza i zjôdné dobra, ùrôbné wskôzë spòlëznowëch karnów, lëdzczé deje i szëczi, a téż wierzenia i òbëczaje<ref name="Pioch139"></ref>. Wedle Stanisława Òssowsczégò kùltura jest gwësną parłãczą psychicznëch rozrządzënków erbòwónëch w zôkrãżim gwësny wëcmaniznë. Definicja ta dôwô cësk na psychòlogiczny pòzdrzatk w przëswòjiwanim kùlturë – wôżné tuwò są spòsobë ùczeniô sã, fòrmòwaniô kùlturowëch nônãtów, przëjimaniô normów òbrzésznëch w gwësny wespòlëznie. Wedle jegò teòrii kùltura mô wiôldżi cësk na sztôłtowanié jestë człowieka<ref name="Pioch139"></ref>. == Etimòlogiô pòzwë == Słowò „kùltura” pòchôdô z [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò jãzëka]]: ''colo'', ''colere'', ''colui'', ''cultum'' – ‘dozerac, chòwac’, chtërno bëło związóné z òbrôbianim rolë: ''cultus agri''. Na pòczątkù wic kùltura bëła związónô z [[Gbùrzëzna|gbùrstwã]], òznôczała staranié człowieka, chtëren dozérôł swòje pòle<ref name="Bùgajnô113">[[Elżbiéta Bùgajnô]], ''Na stikù historii i kùlturë'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 113. </ref>. == Nôdzë kultùry == ====== Problëm nieokreślonóści ====== Przëdłowò jest sporo nôdzë kultury, czësto różniących sã, a wrëcz sprzecznych. Słowa [[Niemieckô|niemieckiego]] [[Filozofijô|filozofa]] Johanna Herdera majã w tym przëdłowò szczególną wagã: <blockquote>Ni ma nic bardzëj nieokreślënogò niż słòwò kultura. - Johann Gottfried Herder, Myśli ô filozofii dziejów</blockquote>Badacze kulturë twórzëli nowe definicje, w każdóż razie uwzględniając jakżë wycinkowë, konkretne pùnt widzeniô na kulturã. Antropolog kultury, Ralph Linton, tak podsumowôł te starania:<blockquote>Istotą wszëtkôj definicji kultùry jã jest to, że wybiérô pewné aspekty całégò pòjãtô, co oznaczôwô ten termin i kładzie nacisk na nie kosztem innych aspektów. Ten nacisk, a w konsekwencji też wartość definicji, bãdą zalezëć od tego, jôki szczeólnie cél definujący mia ò dłużnie. Jest wiele mòżliwòści definowánia kultùry, a każdô jé użyteczna w zwiãzku z dociekaniami danégò rodzaju. - Ralph Linton, Kulturowe podstawy osobowości </blockquote>On sãm definëje jô w ten sposôb: „Kùltura to konfiguracjô wyczònycht zachowań i ich rezultataw, czëre składowe elementë sã podzielane i prziwòżone przë członkòw danego społeczeństwa.”<blockquote>Nowë informacyje pò kaszëbskù jôż wkrótce!</blockquote> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbòpediô]] == Przëpisczi == {{Przëpisë}} [[Kategòrëjô:Kùltura|*]] r77x6fmvv0nkslqhdw7lxyxe96tx3oo 193166 193002 2026-03-30T17:01:06Z Iketsi 3254 == Bùtnowë lënczi == {{Commons}} 193166 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kashubian embroidery of Zukowo school.jpg|mały|Kaszëbsczi wësziwk żukòwsczégò sztélu na torbie]] '''Kùltura''' – ([[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] colere 'uprawa, dbac, pielãgnowac, kształcenié'), to wieloznaczeniowi pòchwôt, jaczi je różno interpretowóny w rozmajitëch ùczbach. Kùlturã mòżno w skrodzeniém òpisac jakò òglową lëdzką wërobinã, tak materialną jak i niématerialną (np. kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu). W codniowim rozmienim pòchwôt „kùltura” zamanówszë szlachùje za rozmajitima fòrmama kùńsztu: [[Téater|téatrã]], [[Mùzyka|mùzyką]], [[Film|filmã]]. Je to scësnienié tegò pòchwatu, chtëren mô wiele znaczeniów<ref name="Bùgajnô113"></ref>. Wedle Édwarda Burnetta Tylora kùltura je złożoną całownotą, jakô òbjimô wiédzã, wierzenia, kùńszt, òbëczajnotã, prawa, zwëczi i jiné szëczi i nôłożënczi zwëskóné przez lëdzy jakno nôleżników spòlëznë. W jegò definicji kùltura przërównónô òsta do cywilizacje<ref>[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 138.</ref>. Wedle Ruth Benedict kùltura je złożoną całoscą, w jaczi zebróné są nônãtë zwënégòwóné przez człowieka jakno nôleżnika spòlëznë<ref name="Pioch139">[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 139.</ref>. Bronisłôw Malënowsczi za zestôwné dzéle definicji kùlturë ùznôł nôrzãdza i zjôdné dobra, ùrôbné wskôzë spòlëznowëch karnów, lëdzczé deje i szëczi, a téż wierzenia i òbëczaje<ref name="Pioch139"></ref>. Wedle Stanisława Òssowsczégò kùltura jest gwësną parłãczą psychicznëch rozrządzënków erbòwónëch w zôkrãżim gwësny wëcmaniznë. Definicja ta dôwô cësk na psychòlogiczny pòzdrzatk w przëswòjiwanim kùlturë – wôżné tuwò są spòsobë ùczeniô sã, fòrmòwaniô kùlturowëch nônãtów, przëjimaniô normów òbrzésznëch w gwësny wespòlëznie. Wedle jegò teòrii kùltura mô wiôldżi cësk na sztôłtowanié jestë człowieka<ref name="Pioch139"></ref>. == Etimòlogiô pòzwë == Słowò „kùltura” pòchôdô z [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò jãzëka]]: ''colo'', ''colere'', ''colui'', ''cultum'' – ‘dozerac, chòwac’, chtërno bëło związóné z òbrôbianim rolë: ''cultus agri''. Na pòczątkù wic kùltura bëła związónô z [[Gbùrzëzna|gbùrstwã]], òznôczała staranié człowieka, chtëren dozérôł swòje pòle<ref name="Bùgajnô113">[[Elżbiéta Bùgajnô]], ''Na stikù historii i kùlturë'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 113. </ref>. == Nôdzë kultùry == ====== Problëm nieokreślonóści ====== Przëdłowò jest sporo nôdzë kultury, czësto różniących sã, a wrëcz sprzecznych. Słowa [[Niemieckô|niemieckiego]] [[Filozofijô|filozofa]] Johanna Herdera majã w tym przëdłowò szczególną wagã: <blockquote>Ni ma nic bardzëj nieokreślënogò niż słòwò kultura. - Johann Gottfried Herder, Myśli ô filozofii dziejów</blockquote>Badacze kulturë twórzëli nowe definicje, w każdóż razie uwzględniając jakżë wycinkowë, konkretne pùnt widzeniô na kulturã. Antropolog kultury, Ralph Linton, tak podsumowôł te starania:<blockquote>Istotą wszëtkôj definicji kultùry jã jest to, że wybiérô pewné aspekty całégò pòjãtô, co oznaczôwô ten termin i kładzie nacisk na nie kosztem innych aspektów. Ten nacisk, a w konsekwencji też wartość definicji, bãdą zalezëć od tego, jôki szczeólnie cél definujący mia ò dłużnie. Jest wiele mòżliwòści definowánia kultùry, a każdô jé użyteczna w zwiãzku z dociekaniami danégò rodzaju. - Ralph Linton, Kulturowe podstawy osobowości </blockquote>On sãm definëje jô w ten sposôb: „Kùltura to konfiguracjô wyczònycht zachowań i ich rezultataw, czëre składowe elementë sã podzielane i prziwòżone przë członkòw danego społeczeństwa.”<blockquote>Nowë informacyje pò kaszëbskù jôż wkrótce!</blockquote> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbòpediô]] == Przëpisczi == {{Przëpisë}} == Bùtnowë lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kùltura|*]] k1x23dy312m5x8em3v0oivmx2fskgsi 0 2669 193222 192515 2026-03-30T18:49:36Z Iketsi 3254 https://chojniczanin.pl/bezplatna-gazeta/ 193222 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Chònice| dopełniacz=Chònic| adjektiw_mask=Chònicczi| adjektiw_fem=Chònickô| céch=POL_Chojnice_COA.svg| fana=POL Chojnice flag.svg| karta=Chojnice_location_map.png| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=chònicczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=| adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=| stopniN=|minutN=|stopniE=|minutE=| wysokość=| rok=2016| lëdztwò=| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48)| pòcztowi kòd=| registracëjné tôfle=| TERYT=| SIMC=| www=http://www.miasto.chojnice.pl| }} '''Chònice''' (téż '''Chòjnice'''; w zdrojach: ''Chojnica'', ''Choynicze'' 1454, ''civitas Choinice'' 1667, ''Konicz'' kòl 1688 (Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae TAbula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris. . .), ''Chogincze'' kòl 1688 (Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae TAbula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris. . .); ''Chojnice''; ''Chòjnjce'' (Cenôwa); pòl. ''Chojnice''; miem. ''Konitz'') - [[Chònicczi kréz|krézewi gard]] w pôłniowim dzélu [[Pòmòrzczé Wòjewództwò|Pòmòrzczégò Wòjewództwa]], pòłożony w [[Tëchòlsczé Bòrë|Tëchòlsczich Bòrach]]. Tu je [[Amatorsczi Kaszëbsczi Téater]]. == Galerëjô == <gallery> Chojnice Fontanna.jpg|Chònickô fontanna Poland_Chojnice_-_town_hall.jpg|Chònicczi rénk Konitz 1572.JPG|mały|right|270px|Chònice </gallery> == Historëjô == * 1275 - z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò Chònicach * XIV wiek - gardné prawo == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of Netherlands.svg|25px]] [[Waalwijk]] - [[Néderlandzkô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://chojniczanin.pl/bezplatna-gazeta/ * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/617 Chojnice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://web.archive.org/web/20171102101814/http://www.miasto.chojnice.pl/ Òficjalnô starna gardu] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Chònicczi kréz]] 0bx6qrjxfatwvhufg2zk6j22bkgn2us 193223 193222 2026-03-30T18:50:03Z Iketsi 3254 - → – 193223 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Chònice| dopełniacz=Chònic| adjektiw_mask=Chònicczi| adjektiw_fem=Chònickô| céch=POL_Chojnice_COA.svg| fana=POL Chojnice flag.svg| karta=Chojnice_location_map.png| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=chònicczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=| adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=| stopniN=|minutN=|stopniE=|minutE=| wysokość=| rok=2016| lëdztwò=| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48)| pòcztowi kòd=| registracëjné tôfle=| TERYT=| SIMC=| www=http://www.miasto.chojnice.pl| }} '''Chònice''' (téż '''Chòjnice'''; w zdrojach: ''Chojnica'', ''Choynicze'' 1454, ''civitas Choinice'' 1667, ''Konicz'' kòl 1688 (Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae TAbula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris. . .), ''Chogincze'' kòl 1688 (Marchionatus Brandenburgi et Ducatus Pomeraniae TAbula que est pars Septentrionalis Ciruculi Saxoniae Superioris. . .); ''Chojnice''; ''Chòjnjce'' (Cenôwa); pòl. ''Chojnice''; miem. ''Konitz'') – [[Chònicczi kréz|krézewi gard]] w pôłniowim dzélu [[Pòmòrzczé Wòjewództwò|Pòmòrzczégò Wòjewództwa]], pòłożony w [[Tëchòlsczé Bòrë|Tëchòlsczich Bòrach]]. Tu je [[Amatorsczi Kaszëbsczi Téater]]. == Galerëjô == <gallery> Chojnice Fontanna.jpg|Chònickô fontanna Poland_Chojnice_-_town_hall.jpg|Chònicczi rénk Konitz 1572.JPG|mały|right|270px|Chònice </gallery> == Historëjô == * 1275 - z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò Chònicach * XIV wiek - gardné prawo == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of Netherlands.svg|25px]] [[Waalwijk]] - [[Néderlandzkô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://chojniczanin.pl/bezplatna-gazeta/ * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/617 Chojnice w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://web.archive.org/web/20171102101814/http://www.miasto.chojnice.pl/ Òficjalnô starna gardu] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Chònicczi kréz]] pfno9nfizo2hw5823sdh1dpvtft7d12 0 3068 193169 191841 2026-03-30T18:08:32Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193169 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Slovenská republika | miono = Słowackô Repùblika | miono-genitiw = | fana = Flag of Slovakia.svg| herb = Coat of Arms of Slovakia.svg| na karce = EU-Slovakia.svg| jãzëk = [[słowacczi]]| stolëca = Bratysława | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 49 035 | procent-wòdë = 0| lëdztwò = 5 426 252 | rok = 2015 | dëtk = Euro | kòd dëtka = EUR, (€)| czasowô cona = +1 | swiãto = [[1 stëcznika]] | himn = Nad Tatrou sa blýska | kòd = SK | Internet = .sk | telefón = 421 |Premiéra=Robert Fico|Prezydeńt=Peter Pellegrini}} [[Òbrôzk:Bratislava Panorama R01.jpg|mały|Bratislava - stolëca]] '''Słowackô''', Słowackô Repùblika ([[słowacczi jãzëk|sł.]] ''Slovenská republika, Slovensko'') – państwò w westrzédnej Eùropie. Greńczë z [[Aùstriô|Aùstreją]] (91 km), [[Pòlskô|Pòlską]] (541 km), [[Czeskô Repùblika|Czeską]] (215 km), [[Ùkrajina|Ùkrajiną]] (90 km) ôs [[Madżarskô|Madżarską]] (515 km). Stolëcą tegò państwa je [[Bratisława]] (słow. Bratislava). Długòta greńców je 1355 km. Słowackô nié mô przistãpù do mòrza. Òd [[1918]] do [[1993]] béła w zrzeszë z Czeską w [[Czechosłowacëjô|Czechosłowacëji]]. Òd [[2004]] r. słëchô do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Tu je ùrzãdowi [[słowacczi jãzëk]]. Dominëjącą religiją w Słowacczi Repùblice je [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëckô]] wiara. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20070716054820/http://www-8.vlada.gov.sk/ Òficjalnô starna] {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Słowackô|*]] c4vapy63hyb0a0w8i79zdfbqhzok6me 0 3075 193065 192922 2026-03-30T15:34:22Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] 193065 wikitext text/x-wiki '''SIL International''' je niezwëskòwną chrzescëjańską ùczałą òrganizacëją, chtërnej przédnym célã je sztudérowanié ë dokôzowanié mni znónëch jãzëków bë pòszérzac lingwistną wiédzã ò nich, pòdwëszëznowac pimieniznë ë pòmògac w rozwijaniu rzôdczich jãzëków. Pierwoszne miono òrganizacëji to ''Summer Institute of Linguistics'' (z [[anielsczi jãzëk|an.]] Latny Lingwistowi Institut). Ji zôczątk je w môłich latnych kùrsach dlô misjónôrzi na témã spòdlów lingwisticzi, antropòlodżi ë dolmaczenia, w [[1934]] rokù w [[Arkansas]]. Ji załórzcą béł [[William Cameron Townsend]] ([[1896]]–[[1982]]), misjónôrz dzejący w [[Gwatemalô|Gwatemalji]]. SIL òznaczô jãzëczi trzëlëterowama kòdama (SIL code). Wëdôwk 14. z [[200]] rokù òbjëmał 7148 kòdów, chtërne zwëkòwo nie bëłë juwerne z kòdama [[ISO 639-2]]. Wëdôwk 15. z rokù [[2005]] òbjimô 7299 kòdów jãzëków, wikszim dzélã zgódnëch z ISO 639-2. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] [[Kategòrëjô:Lingwistika]] o2pd1jkeztx4r6k9nq3f5cz86kgw8le 193242 193065 2026-03-30T19:00:42Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193242 wikitext text/x-wiki '''SIL International''' je niezwëskòwną chrzescëjańską ùczałą òrganizacëją, chtërnej przédnym célã je sztudérowanié ë dokôzowanié mni znónëch jãzëków bë pòszérzac lingwistną wiédzã ò nich, pòdwëszëznowac pimieniznë ë pòmògac w rozwijaniu rzôdczich jãzëków. Pierwoszne miono òrganizacëji to ''Summer Institute of Linguistics'' (z [[anielsczi jãzëk|an.]] Latny Lingwistowi Institut). Ji zôczątk je w môłich latnych kùrsach dlô misjónôrzi na témã spòdlów lingwisticzi, antropòlodżi ë dolmaczenia, w [[1934]] rokù w [[Arkansas]]. Ji załórzcą béł [[William Cameron Townsend]] ([[1896]]–[[1982]]), misjónôrz dzejący w [[Gwatemalô|Gwatemalji]]. SIL òznaczô jãzëczi trzëlëterowama kòdama (SIL code). Wëdôwk 14. z [[200]] rokù òbjëmał 7148 kòdów, chtërne zwëkòwo nie bëłë juwerne z kòdama [[ISO 639-2]]. Wëdôwk 15. z rokù [[2005]] òbjimô 7299 kòdów jãzëków, wikszim dzélã zgódnëch z ISO 639-2. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] pq8zngm2knbcs5h64ik9f9czmdqbpwp 193243 193242 2026-03-30T19:02:33Z Iketsi 3254 +Òbrôzk 193243 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:SIL International logo (2014).svg|mały]] '''SIL International''' je niezwëskòwną chrzescëjańską ùczałą òrganizacëją, chtërnej przédnym célã je sztudérowanié ë dokôzowanié mni znónëch jãzëków bë pòszérzac lingwistną wiédzã ò nich, pòdwëszëznowac pimieniznë ë pòmògac w rozwijaniu rzôdczich jãzëków. Pierwoszne miono òrganizacëji to ''Summer Institute of Linguistics'' (z [[anielsczi jãzëk|an.]] Latny Lingwistowi Institut). Ji zôczątk je w môłich latnych kùrsach dlô misjónôrzi na témã spòdlów lingwisticzi, antropòlodżi ë dolmaczenia, w [[1934]] rokù w [[Arkansas]]. Ji załórzcą béł [[William Cameron Townsend]] ([[1896]]–[[1982]]), misjónôrz dzejący w [[Gwatemalô|Gwatemalji]]. SIL òznaczô jãzëczi trzëlëterowama kòdama (SIL code). Wëdôwk 14. z [[200]] rokù òbjëmał 7148 kòdów, chtërne zwëkòwo nie bëłë juwerne z kòdama [[ISO 639-2]]. Wëdôwk 15. z rokù [[2005]] òbjimô 7299 kòdów jãzëków, wikszim dzélã zgódnëch z ISO 639-2. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] ohjmiqfqll45mqcojik0bnw5fv370qe 0 3090 193027 185598 2026-03-30T15:04:49Z Iketsi 3254 - → – 193027 wikitext text/x-wiki '''Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi''' – jedno z trzëch karnów [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]] (króm [[zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|zôpôdno-]] ë [[pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi|pôłniowòsłowiańsczich]] jãzëków). Gôdô nima kòl 210 mln lëdzy w [[Pòrénkòwô Eùropa|Pòrénkòwi Eùropie]] ë Nordowi [[Azëjô|Azëji]]. ---- '''Régòwanié pòrénkòwòsłowiańsczich jãzëków:''' :[[jindoeùropejsczé jãzëczi]] ::[[słowiańsczé jãzëczi]] (kòl 317 mln) :::'''pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi''' (kòl 210 mln) ::::[[Krëwicze|jãzëk Krëwiczów]] &dagger; ::::[[stôrorusczi jãzëk|stôrorusczi]] &dagger; ::::[[biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]] (kòl 10 mln) ::::[[rusczi jãzëk|rusczi]] (kòl 160 mln) ::::[[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajinsczi]] (kòl 40 mln) :::::[[rusynsczi jãzëk|rusyńsczi]] '''Òznaczenia''': &dagger; - wëmarły jãzëk abò dôwnô historëcznô cządnica dzysdniowégò jãzëka {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi|Pòrénkòwòsłowiańsczé]] r5s5239snx1ey40avgmzjsgk4r1xxex 0 3094 193022 190986 2026-03-30T14:56:19Z Iketsi 3254 == Bùtnowi lënczi == {{Commons}} 193022 wikitext text/x-wiki '''Pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi''' – jedno z trzëch karnów [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]] (króm [[zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|zôpôdno-]] ë [[Pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi|pòrénkòwòsłowiańsczich]] jãzëków). Gôdô nim kòl 28 mln lëdzy przédnëm môlu w [[Balkane|Balkanach]]. ---- [[Òbrôzk:Dialectos de las lenguas eslavas meridionales.PNG|mini|right|350px|'''Pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi''': {{legendi|#F11C2F|[[sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]]}} {{legenda|#FAD000|[[chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]]}} {{legenda|#3D9956|[[bòsniany jãzëk|bòsniany]]}} {{legenda|#343C99|[[černògorczi jãzëk|černògorczi]]}} {{legenda|#368EB9|[[serbsczi jãzëk|serbsczi]]}} {{legenda|#643C99|[[macedońsczi jãzëk|macedońsczi]]}} {{legenda|#C11F3F|[[bùlgarsczi jãzëk|bùlgarsczi]]}}]] '''Régòwanié pôłniowosłowiańsczich jãzëków:''' :[[jindoeùropejsczé jãzëczi]] ::[[słowiańsczé jãzëczi]] (kòl 317 mln) :::'''pôłniowosłowiańsczé jãzëczi''' (kòl 34 mln) ::::[[stôro-cerkwiowò-słowiańsczi jãzëk|stôro-cerkwiowò-słowiańsczi (stôrosłowiańsczi)]] † ::::[[cerkwiowòsłowiańsczi jãzëk|cerkwiowòsłowiańsczi]] †* ::::[[sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]] (kòl 2 mln) :::::[[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczi]] (80 tys) :::::[[Réziansczi jãzëk|réziansczi]] (1500) ::::[[serbsczi jãzëk|serbsczi]] (kòl 9 mln) ::::[[chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]] (kòl 7 mln) :::::[[hradsczi jãzëk|hradsczi]] (70 tys) :::::[[molizansczi jãzëk|molizansczi]] (3 tys) ::::[[bòsniany jãzëk|bòsniany]] (kòl 2 mln) ::::[[macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] (kòl 1,8 mln) ::::[[bùlgarsczi jãzëk|bùlgarsczi]] (kòl 9 mln) :::::[[Banat-bùlgarsczi jãzëk|banat-bùlgarsczi]] (15 tys) '''Òznôczenia''': †* - dôwny jãzëk, ale ùtrzëmany zwëkòwò w liturgiji, nôbòżnëch, filozófowich czë ùczałich tekstach == Bùtnowi lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi|Pôłniowòsłowiańsczé]] bf2srpihmzpielxmyioagiytggzvjmb 0 3107 193245 191024 2026-03-30T20:17:04Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] 193245 wikitext text/x-wiki '''Słowiańsczé jãzëczi''' są grëpą jãzëków w òbéńdzë indoeùropejsczich jãzëków (bôłtosłowiańskô pòdrodzëzna). Mô w se trzë jãzëkòwë karna: [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadno-]], [[pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi|pòrénkòwò-]] ë [[pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi|pòłniowòsłowiańsczé]]. Nôstôrszé rãkòpisë ze słowiańsczima tekstama pòchôdają z X s. Do zapisaniô słowiańsczich jãzëków brëkòwóné bëłë abò są alfabétë: [[głagòlica|głagòlicã]], [[cyrëlica|cërëlicã]] ë [[łaceńsczi alfabét|łaceńsczi]] (w môłim dzélu téż [[arabsczi alfabét|arabsczi]]). Słowiańsczé jãzëczi pòchôdają òd prasłowiańsczégò jãzëka dôwnëch [[Słowiónie|Słowiónów]], chtëren kù resznoce zarabczeniô Słowiónów na Bałkany w VI s., rozbił sã na òbéndowé dialektë. == Régòwanié słowiańsczich jãzëków == [[Òbrôzk:Slawische sprachen.png|thumb|right|200px|Słowiańsczé jãzëczi]] :[[indoeùropejsczé jãzëczi]] ::[[bôłtosłowiańsczé jãzëczi]] :::'''słowiańsczé jãzëczi''' (kòl 317 mln) ::::[[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] (kòl 56 mln) ::::: tzw. lechickô grëpa, czëlë [[lechicczé jãzëczi]] ::::::[[pòłabsczi jãzëk]] † ::::::[[pòmòrsczi jãzëk]] (kòl 50 tys) :::::::[[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] (kòl 50 tys) :::::::[[słowińsczi jãzëk|słowińsczi]] † ::::::[[pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] (kòl 50 mln) ::::::[[sorbsczé jãzëczi]] (kòl 70 tys) :::::::[[dólnosorbsczi jãzëk|dólnosorbsczi]] (kòl 15 tys) :::::::[[górnosorbsczi jãzëk|górnosorbsczi]] (kòl 55 tys) ::::: czesko-słowackô grëpa ::::::[[czesczi jãzëk|czesczi]] (kòl 10 mln) ::::::[[słowacczi jãzëk|słowacczi]] (kòl 5 mln) ::::::[[morawsczi jãzëk|morawsczi]] † ::::::[[jãzëk knaan|knaan]] † ::::[[pôłniowosłowiańsczé jãzëczi]] (kòl 29 mln) ::::: pòrénkòwé karno (kòl 10 mln) ::::::[[stôro-cerkwiowò-słowiańsczi jãzëk|stôro-cerkwiowò-słowiańsczi (stôrosłowiańsczi)]] † ::::::[[cerkwiowòsłowiańsczi jãzëk|cerkwiowòsłowiańsczi]] †* ::::::[[bùlgarsczi jãzëk|bùlgarsczi]] (kòl 9 mln) :::::::[[Banat-bùlgarsczi jãzëk|banat-bùlgarsczi]] (15 tys) ::::::[[macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] (kòl 1,8 mln) ::::: zôpadné karno (ok. 19 mln) ::::::[[sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]] (kòl 2 mln) :::::::[[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczi]] (80 tys) :::::::[[Réziansczi jãzëk|réziansczi]] (1500) ::::::[[chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]] (kòl 6,5 mln) :::::::[[hradsczi jãzëk|hradsczi]] (70 tys) :::::::[[molizansczi jãzëk|molizansczi]] (3 tys) ::::::[[bòsniacczi jãzëk|bòsniacczi]] (kòl 2 mln) ::::::[[serbsczi jãzëk|serbsczi]] (kòl 8 mln) ::::[[pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi]] (kòl 210 mln) ::::::[[Krëwicze|jãzëk Krëwiczów]] † ::::::[[stôrorusczi jãzëk|stôrorusczi]] † ::::::[[stôrobiôłorusczi jãzëk|stôrobiôłorusczi]] † ::::::[[biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]] (kòl 10 mln) ::::::[[rusczi jãzëk|rusczi]] (kòl 160 mln) ::::::[[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajinsczi]] (kòl 40 mln) ::::::[[rusyńsczi jãzëk|rusyńsczi]] ::::[[sztëcznë słowiańsczé jãzëczi]] :::::[[nordowòsłowiańsczé jãzëczi (fikcëjné)]] ::::::[[lydnevi]] ::::::nasika ::::::sievrøsku ::::::slaveni ::::::slavisk ::::::wozgijsczi (vuozgašchai) :::::jine ::::::[[midzësłowiańsczi jãzëk]] :::::::[[glagolica]] :::::::[[mežduslavjanski jezik|mežduslavjanski]] :::::::nowoslowiańsczi jãzëk :::::::[[slovianski]] :::::::sloviosczi ::::::[[proslava]] ::::::[[slovio]] :::::::ruslavsk (szlach jãzëka slovio) '''Òznaczenia''': † - wëmiarłi jãzëk abò dôwnô historëcznô cządnica dzysdniowégò jãzëka †* - dôwny jãzëk, ale ùtrzëmóny zwëkòwò w liturgiji, nôbòżnëch, filozófowëch abò ùczałëch tekstach == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] [[Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi|*]] dpqn4kxif559u8tg4x1rlestwf2uf17 0 3183 193028 192210 2026-03-30T15:05:55Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193028 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Reino de España | miono = Królestwò Szpańsczi | miono-genitiw = Szpańsczi | fana = Flag of Spain.svg| herb = Coat of Arms of Spain.svg | na karce = LocationSpain.png| mòtto = Plus Ultra<br>(Wcąg dali) | jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]], [[Katalońsczi jãzëk|katalońsczi]], [[Baskijsczi jãzëk|baskijsczi]], [[Oksitańsczi jãzëk|oksitańsczi]], [[Galicejsczi jãzëk|galicejsczi]], [[Aragońsczi jãzëk|aragońsczi]] | stolëca = Madrit | fòrma państwa = kònstitucyjna mònarchia | wiéchrzëzna = 505.990 | procent-wòdë = 0,6 | lëdztwò = 46.300.000 | rok = 2017 | dëtk = Euro € | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = 12 paźdzerzdnika | himn = La Marcha Real<br>(Królewsczi Marsz) <center>[[Òbrôzk:Marcha Real-Royal March by US Navy Band.ogg]]</center> | kòd = ES, ESP | Internet = .es | telefón = 34 |Mònarcha=Filip VI|Premiéra=Pedro Sánchez|aùtowi kòd=E}} '''Szpańskô''' (''España'') je państwò w Zôpadny [[Eùropa|Eùropie]]. Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]] ë [[NATO]]. Aùtonomicznëmi dzélami Szpańsczi są [[Aragoniô]], [[Galicëjô]], [[Katalońskô]], [[Kraj Basków]] i [[Kanarijné Òstrowë]]. Stolëcą Szpańsczi je [[Madrit]]. Szpańskô je kònstitucyjną mònarchią, ë królã je Filip VI z dinastii Bùrbònów. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.spain.info/ Official tourism portal for Spain] * [http://eltiempo.growiktionary.org Weather forecast for Spain] {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Szpańskô| ]] mqgqcdkcxiae9vhzpvbkowk3d61ayav 0 3394 193091 184155 2026-03-30T16:14:23Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193091 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Warminsko-mazurskie (EE,E NN,N).png|right|250px]] [[Òbrôzk:Krutynia splyw.jpg|mały|Turistika]] '''Warminskô-mazursczé wòjewództwò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Województwo warmińsko-mazurskie'') – to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. Stolëcznym gardã warmińskô-mazursczégò wòjewództwa je [[Olsztyn|Òlsztin]]. Tu rozwijô sã turistika. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Warminskô-mazursczé wòjewództwò|*]] 4dwmphc122xd9ls9q4pheanbcrp4vdh 0 3553 193260 161990 2026-03-31T11:46:39Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193260 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Boňkov.jpg|right|mały|Boňkov]] '''Boňkov''' je wies w [[Czeskô Repùblika|Czesczi Repùblice]]. Mô kòl 60 mieszkańców. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Czeskô Repùblika]] lmzjer9ys5lute97yay7gya8k5qkak7 0 3565 193049 186848 2026-03-30T15:21:50Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193049 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ubuntu_11.04_(csb).png|mały|300px|Kaszëbsczi Ubuntu 11.04]] [[Òbrôzk:Ubuntu-logo-2022.svg|200px|right]] [[Òbrôzk:Ubuntu 7.04 pre alfa.png|mały|right|Wëbiérk kaszëbsczi klawiaturë w Ubuntu 7.04]] '''Ubuntu Linux''' – fùlwôrtnô distribùcëjô [[Òperacjowô systema|òperacjowi systemë]] [[Linux]], namienionô òsoblëwié dlô domôcegò ë biurowégò brëkùnkù. Ji spòdlém jë znónô ze sztabilnotë distribùcëjô [[Debian]], a spònsorowónô je òna bez frimã [[Canonical Ltd.]] Słowò '''ubuntu''' pòchôdô z jãzëków pôłniowò-afrikóńsczich plemión [[Zulu]] ë [[Xhosa]] ë òznôczô człowieczestwò dlô wszëtczich. Przédnym zgrôwã ti distribùcëji je dôwanié brëkòwniką fùlwôrtny ë òtemkłi systemë, jakô je prostô w òbsłëdze ë równoczasno téż sztabilnô ë mòdernô. Ubuntu wëchôdô w regùlarnëch rozstãpach, mòżlëwié co 6 ksãżëców. Wersëjô Ubuntu 7.04 "Feisty Fawn" ùkôza sã we łżekawiace [[2007]] rokù, zamëkô òna ju w se mòżnotą wëbierkù kaszëbsczégò ùstôwù klawiaturë. [[Kaszëbsczi jãzëk]] przistãpny je w dzélu òd wersëji 8.04. Numrë wersëjów òznôczają rok ë ksãżëc w jaczim mô sã nôslédnô ùkôzac ë tak n.p. 7.04 òznôczô tëli, że to wersëjô jakô sã pòkôza w 200'''7''' rokù we łżekwiôce ('''04'''). To dô cziles wariantów ti distribùcëji, jinszëch w brëkùnkù sztandardowégò dlô se graficznégò òkrãżégò, czë paczétów soft-wôrë, jak n.p. [[Kubuntu]], [[Xubuntu]] czë [[Edubuntu]]. Są òne równak ze sobą kòmpatibilné ë je mòżno generalno w kòżdi wersëji brëkòwac kòżdegò graficznegò òkrążą czë [[Soft-wôra|soft-wôrë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://ubuntu.com Domôcô starna Ubuntu] * [http://wiki.ubuntu.com/KashubianTeam Kaszëbsczé karno dolmôczów] [[Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra]] [[Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje]] 8e9lpdofpgg1low8hc3i4vngzx9zn7o 0 3602 193079 192043 2026-03-30T15:55:56Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193079 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Kòreji|gwôsné miono=대한민국 大韓民國<br>Daehan Minguk|fana=Flag of South Korea.svg|miono-genitiw=Pôłniowi Kòreji|herb=Emblem of South Korea.svg|mòtto=널리 인간세상을 이롭게 하라 (홍익인간)<br>(Przëniesc zwësk wszëtczim lëdzom)|himn=[[Himn Pôłniowi Kòreji|Aegukka]] (Piésniô miłotë do tatczëznë)|na karce=Locator map of South Korea.svg|jãzëk=[[Kòrejańsczi jãzëk|kòrejańsczi]]|stolëca=Seul|fòrma państwa=demokracëjô|Prezydeńt=Lee Jae-myung|Premiéra=Kim Min-seok|wiéchrzëzna=99 274|lëdztwò=48 920 00|rok=2006|dëtk=[[pôłniowòkòrejańsczi won]]|procent-wòdë=0,3|kòd dëtka=KRW|czasowô cona=+9|kòd=KR|Internet=.kr|aùtowi kòd=ROK|telefón=+82}} {{Pòrtal|Kòreja}} '''Repùblika Kòreji''' ([[kòrejańsczi jãzëk|kòr.]] 대한민국, hanja 大韓民國, MCR. Taehan Min'guk, skr. 한국; 韓國; Han'guk, Pôłniowô Kòreja, [[Media:Ko-Daehan Minguk.ogg|''ùczëjë apartną wëmòwã'']]) – państwò w [[Azëjô|Azëji]], pôłniowim dzélu [[Kòreja|Kòrejańsczégò Półòstrowa]], jaczé pòwsta pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]] na òbéńdze zajëmniãti przez wòjska [[USA]]. Pôłniowô Kòreja òficjalnie mô pretensëje do całowny òbéńdë [[Kòreja|Kòreji]]. == Historëjô == W 1910 Japońskô zaanektowała Korejańsczie Czezerstwò<ref>Kim Ji-hyung: [https://ijkh.khistory.org/upload/pdf/03._IJKH_16-2_Kim_JI-hyung.pdf The Japanese Annexation of Korea as Viewed from the British and American Press: focus on The Times and The New York Times] International Journal of Korean History</ref>. Pòd kùńc II swiatowi wòjnë, [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczé]] ë [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|sowiecczé]] wòjska òkùpòwôłe pôłniowi ë nordowi partë Kòreji, dzéląc midze sebie półòstrów zdłużą 38 równoleżnika. Nimò òbiecënkù jednegò ë zrzeszonégò kòrejańsczégò państwa, doprowadzële do pòwstania dwóch apartnëch rządów: kòmùnistny nordë ë demòkratnegò pôłnia. Rusczé zarôzkù ùsôdzelë [[Kim Il-Sung|Kim Il-Sunga]] jakno prémierã Nordowi Kòreji. Wiele Kòrejanów chcało nôrodnegò wëlowaniô przédnika całownégò państwa, kòmùnistë òdcësnële to rzãdanié ë nie ùmòżebile to blokùjąc greńce Nordowi Kòreji. W demòkratny wëbiérkù przédnikã w Pôłniowi Kòreji òstôł [[Syngman Rhee]]. Repùblika Kòreji òsta jedinym rządã Kòreji, jaczé zaaprobòwôła w tim czase [[ÒZN|Òrganizacëjô Zrzëszonëch Nôrodów]]. == Pòlitika == Pôłniowô Kòreja je [[repùblika|repùbliką]]. Kònstitucëjô państwa òsta ùchwalonô w rokù [[1988]]. Ùstawodôwcza wëszëzna przënôlégô do Nôrodnégò Zgromadzeniô. Głową państwa je prezydenta, welowóny w wòlnych wëbòrach. Wëkònawczą wëszëznã mô rząd z premiérã, chtëren je pòwòłiwóny bez prezydenta. === Partijnô systema === Wielopartijnô systema, nôwikszi cësk mają: Nôrodny Kòngres na rzecz Nowi Pòliticzi (zał. [[1995]]), Wielgô Nôrodnô Partëjô (zał [[1990]], terné miono òd [[1997]]) a téż Zrzeszenii Liberalni Demòkratowie (zał. 1995). == Ùrzãdny pòdzélk == [[Òbrôzk:Provinces of South Korea.png|thumb|right|300px|Pòdzélk Pôłniowi Kòreji]] Pôłniowô Kòreja pòdzélonô je na òsmë prowincëjów, jedną specjalną aùtonomiową prowincëjã, szesc metropòlijów ë jeden gard na specjalnëch prawach. {| border="1" class="infobox" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border-collapse: collapse; ;" ! !! Miono !! Hangeul !! Hanja |- !colspan="4"| Gard na specjalnëch prawach (''Teukbyeolsi'') |- | 1 || [[Seul]] || 서울특별시 || 서울特別市 |- !colspan="4"| Metropòlijowi gardë (''Gwangyeoksi'') |- | 2 || [[Busan]] || 부산광역시 || 釜山廣域市 |- | 3 || [[Daegu]] || 대구광역시 || 大邱廣域市 |- | 4 || [[Incheon]] || 인천광역시 || 仁川廣域市 |- | 5 || [[Gwangju]] || 광주광역시 || 光州廣域市 |- | 6 || [[Daejeon]] || 대전광역시 || 大田廣域市 |- | 7 || [[Ulsan]] || 울산광역시 || 蔚山廣域市 |- !colspan="4"| Prowincëje |- | 8 || [[Gyeonggi-do]] || 경기도 || 京畿道 |- | 9 || [[Gangwon-do]] || 강원도 || 江原道 |- | 10 || [[Chungcheongbuk-do]] || 충청북도 || 忠淸北道 |- | 11 || [[Chungcheongnam-do]] || 충청남도 || 忠淸南道 |- | 12 || [[Jeollabuk-do]] || 전라북도 || 全羅北道 |- | 13 || [[Jeollanam-do]] || 전라남도 || 全羅南道 |- | 14 || [[Gyeongsangbuk-do]] || 경상북도 || 慶尙北道 |- | 15 || [[Gyeongsangnam-do]] || 경상남도 || 慶尙南道 |- !colspan="4"| Specjalnô aùtonomiowô prowincëjô (''Teukbyeoljachi-do'') |- | 16 || [[Jeju]] || 제주특별자치도 || 濟州特別自治道 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{kòreja-stub}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Kòreja|!]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] kvysol5dbn5ss64sfporijxocms7xep 0 3668 193218 191820 2026-03-30T18:45:21Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193218 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Ísland | miono = Islandëjô | miono-genitiw = Islandëjsczi | fana = Flag of Iceland.svg| herb = Coat of arms of Iceland.svg | na karce = Europe_location_ISL.png| jãzëk = [[Islandsczi jãzëk|islandsczi]], dëńsczi | stolëca = Reykjavík | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 103.125 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 383,726 | rok = 2024 | dëtk = islandskô króna | kòd dëtka = ISK | czasowô cona = +0 | swiãto = [[17 czerwińca]]<ref>[https://reykjavik.is/en/june17 June 17th] Reykjavík [2025-08-31]</ref> | himn = Lofsöngur | kòd = IS | Internet = .is | telefón = 345 |Prezydeńt=Halla Tómasdóttir|Premiéra=Kristrún Frostadóttir}} '''Islandëjô''' (''Ísland'') je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]]. Są tu géjzerë, fiordë, a przede wszëtczim stolemné lodowé górë i baro cwiardi nôtëra. * stoleczny gard: [[Reykjavík]] * lëdztwò: 383,726 mieszkańców (2024)<ref>[https://www.statice.is/publications/news-archive/inhabitants/the-population-on-1-january-2024 The country's population was 383,726 at the beginning of 2024] Statistic Iceland [2025-08-31]</ref> * wiéchrzëzna: 103.125&nbsp;km² [[Òbrôzk:Strokkur geyser eruption, close-up view.jpg|mały|left|[[Gejzer]] w Islandie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Islandëjô]] [[Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa]] dcsyg1e6prbwmdp9balr2bp02l7rlvb 0 3788 193055 192475 2026-03-30T15:25:31Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193055 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Krakòwò| dopełniacz=Krakòwa| adjektiw_mask=krakòwsczi| adjektiw_fem=krakòwskô| céch=POL Kraków COA.svg| fana=Flag of Kraków.svg| karta=POL Kraków map.svg| wòjewództwò=małopòlsczé| kréz=| grodzki=tak| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Jacek Majchrowski| adres_um=Pl. Wszystkich Świętych 3/4 <br />31-004 Krakòwò| kod_poczt_um=| tel_um=(+48) 12 616-12-00| fax_um=(+48) 12 616-17-06| mail_um=| wiéchrzëzna=326,80| stopniN=50| minutN=03| stopniE=19| minutE=56| wysokość=| rok=2018| lëdztwò=771 069| gęstość=2359| aglomeracja=1 000 000| czerënkòwi numer=(+48) 12| pòcztowi kòd=30-023 do 31-962| registracëjné tôfle=KR| TERYT=| SIMC=| www=http://www.krakow.pl| }} '''Krakòwò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Kraków'', [[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] ''Cracovia'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Krakau'') – to je nôwikszim gardã ë stolëcą [[Małopòlsczé wòjewództwò|małopòlsczégo wòjewództwa]]. Je téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã. Do [[1596]] beł téż stolecznym gardã [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. W XIX stalata bëł stolëcã [[Wòlny Gard Krakòwò|Wòlnego Gardu Krakòwa]]. [[Òbrôzk:Kolaż Krakowa.JPG|mały|left|250px|]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] b2s168p0uuo5b95c5g9e5wpoo5i44dt 0 3818 193265 190290 2026-03-31T11:52:49Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193265 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Chełm| dopełniacz=Chełma| céch=Òbrôzk:POL Chełm COA 1.svg| fana=Òbrôzk:POL Chełm flag.svg| karta=Òbrôzk:POL Chełm map.svg| wòjewództwò=lubelsczé| kréz=| grodzki=tak| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| zarządzający=Prezydent miasta| bùrméster=Agata Fisz| mail=| adres_um=UL. Lubelska 65| kod_poczt_um=òd 22-100 do 22-118| tel_um=(0-82) 565-22-23| fax_um=(0-82) 565-22-54| mail_um=| wiéchrzëzna=35,29| stopniN=51|minutN=09|stopniE=23|minutE=29| wysokość=| rok=2006| lëdztwò=72595| gęstość=2000| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 82| pòcztowi kòd=òd 22-100 do 22-118| registracëjné tôfle=LC| TERYT=| SIMC=| miasta_partnerskie=={{flaga|UKR}} [[Kowel]]<br />{{flaga|FRA}} [[Morlaix]] <br />{{flaga|LTU}} [[Uciana|Utena]]<br />{{flaga|USA}} [[Knoxville]]<br />{{flaga|DEU}} [[Sindelfingen]]| www=http://www.chelm.pl/| założone=X w.| prawa_miejskie=[[1392]]| }} '''Chełm''' – gard na prawach krézu w [[Lubelsczé wòjewództwò|lubelsczim wòjewództwie]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] gpdn02jmr34jiyrx2ifph3hjb8drvno 0 3905 193167 192982 2026-03-30T18:04:31Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193167 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Néderlandzkô | miono = Néderlandzkô | miono-genitiw = Néderlandsczi | fana = Flag of the Netherlands.svg| herb = Royal coat of arms of the Netherlands.svg | na karce = LocationNetherlands.svg | mòtto = Je maintiendrai (Ùtrzëmam) | jãzëk = [[Néderlandczi jãzëk|néderlandczi]], flemsczi | stolëca = Amsterdam| fòrma państwa = kònstitucyjna mònarchia | wiéchrzëzna = 41.543 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 17.100.000 | rok = 2017 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = 27 łżëkwiata<ref>[https://www.amsterdamsights.com/events/koningsdag.html King's Day] amsterdamsights.com [2025-08-20]</ref>| himn = Wilhelmus van Nassouwe <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg]]</center> | kòd = NL | Internet = .nl | telefón = 31 |Premiéra=Dick Schoof|Mònarcha=Wilhelm-Aleksander|aùtowi kòd=NL}} '''Néderlandzkô''' je państwã w Zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Néderlandzkô je kònstitucyjną mònarchią. Przédnikã kraju òd 2013 je król Wilhelm-Aleksander z dinastëji Orańsczi-Nassau. * stoleczny gard: [[Amsterdam]], le sedzba rządu je w [[Haga|Hadze]]. * lëdztwò: 17.100.475 mieszkańców ([[2017]]) * wiéchrzëzna: 41.543 km² * dëtk: euro * telefón: +31 * Internet: .nl == Przëpisczi == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Eùropa}} {{Euro}} [[Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Néderlandzkô|*]] 8mbpm8z2y9ak5rdmb85bubt5vwuorsv 0 4328 193076 192794 2026-03-30T15:54:25Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193076 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Éire| miono = Irlandiô | miono-genitiw = Irlandie | fana = Flag of Ireland.svg| herb = Coat of arms of Ireland.svg | na karce = EU-Ireland.svg| jãzëk = [[Irlandzczi jãzëk|irlandzczi]]<br>[[Anielsczi jãzëk|anielsczi]]| stolëca = Dublin| fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 70 273| procent-wòdë = 2,0 | lëdztwò = 5 380 300| rok = 2024 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = 17 strëmiannika | himn = Amhrán na bhFiann<br> (Żôłnérskô spiéwa) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg]]</center> | kòd = IE | Internet = .ie | telefón = 353 |Prezydeńt=Catherine Connolly|Premiéra=Micheál Martin|aùtowi kòd=IRL}} '''Irlandiô''' – państwò w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], nôleżącé do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. Zajimô piãc szóstich òstrowù ò ti sami pòzwie. Grańczi leno z [[Nordowô Irlandiô]], chtërna je dzélã [[Wiôlgô Britanijô|Zjednónégò Królestwa]]. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Dublin]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], na òstrowie Irlandiô. Òtôczô ją [[Atlanticczi Òcean]] (Celticczé Mòrze na pôłnim, Irlandzczé Mòrze na pòrénkù). === Wiéchrzëzna === *całownô: 70,273 km² *wiéchrzëzna lądu: 68,883 km² *wiéchrzëzna wòdów: 1,390 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 121. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 443 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Wiôlgô Britaniô]] (Repùblika Irlandie grańczi leno z [[Nordowô Irlandiô|Nordową Irlandią]], chtërna je dzélã Zjednónégò Królestwa). === Brzegòwô liniô === 1,448 km === Klimat === Klimat ùmiarkòwóny nadmòrsczi, pòd wpłiwã Nordowòatlanticczégò Prądu. Łagódné zëmë, dosc chłodno òb lato. Czãsté ùblónowienié, znacznô serosc lëftu. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Cliffs of Moher bei bestem Wetter (2007).jpg|mały|Mòrsczé klifë nad Atlanticczim Òceanã]] Centralnô równizna òbrëmiónô dosc niewësoczima górama; przez òstrów bieżi czile spłôwnëch rzék. Mòrsczé klifë na zôpadnym ùbrzégù. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Ireland_physical_medium.png|mały|Fizycznô kôrta Irlandii]] *strzédnô wësokòsc: 118 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Atlanticczi Òcean) *nôwëższi czëp: 1,041 m. n.r.m. (Carrauntoohil / Corrán Tuathail) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 66,1 % (w tim 15,4 % òrnëch gruńtów) *lasë 10,9% (wôrtoscë szacowóné na 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 5,011,102 (wôrtosc szacowónô na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 121. === Etniczné karna === Irlandczicë 82,2% (w 2016) === Jãzëczi === [[Òbrôzk:Percentage stating they speak Irish daily outside the education system in the 2011 census.png|mały|Procent lëdzy, jaczi w codniowim żëcym pòsługùją sã irlandzczim jãzëkã]] Òglowò ùżiwónym jãzëkã je anielsczi, 94% pòpulacje òkresliwô gò jakò swój rodny jãzëk. 11% lëdzy pòdôwô, że jich rodnym jãzëkã je [[Irlandzczi jãzëk|irlandzczi]]. Irlandzczi dominëje w dzélu państwa pòzéwónym ''Gaeltacht'', w jaczim mieszkô 96,628 lëdzy. === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 78.3%, Kóscół Irlandie (anglikańsczi) 2.7%, [[prawòsławié]] 1.3%, mùzułmanie 1.3%, === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 63.8% *wikszé miesczé westrzódczi: Dublin (stolëca) – 1,173,179 mieszkańców; Cork – 125,622 mieszkańców. == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Irlandiô (irl. Éire) *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *czasowô cona: UTC 0 *państwowé swiãto: 17 strëmiannika – Dzéń sw. Patrika === Wëkònôwczô władza === * pezydent Catherine Connolly (òd 11 lëstopadnika 2025) * premier Micheál Martin (òd 23 stëcznika 2025) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Dáil Éireann (''Zéńdzenié Irlandie'', 158 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Seanad Éireann (''Senat Irlandie'', 60 nôleżników). == Historiô == Pierszé znôné szlachë wnożënë na môlach Irlandii szacowané są na 8000 p.n.e. i bëłë to przecążczi jachtôrzów z [[Eùropa|eùropejsczégò kòntinentu]]. Zaostałoscą pò tëch ludach są serie grobniców (np. Newgrange). Òd V wiekù òstrów béł chrystianizowóni przez swiãtégò Patrika. W VIII wiekù zaczął sã nôbiég wikingów, jaczi w 1014 w kùńcu òstôł òdparti przez armiã króla Briana Zuchternégò. Òd 1169 zaczãłë sã anielsczé wëkùstrzënczi, zaczinającë wielelatné òbsadzenié [[òstrów|òstrowa]]. W tim cządzé òdbëłë sã zwielono różné pòwstania i wòjnë procëm Anielczików. W 1542 pòwstało Królestwò Irlandie, jegò mònarchą òstał Henrik VIII, ùstało jistniec, czede òstało zjednóne z Wiôlgą Britaniją na mòcë aktu unije z 1801. W 1916 òbczas wiôlgònocnegò pòwstania obznôjmiono samòstójnotã Irlandzczi Repùbliczi<ref>''[https://cain.ulster.ac.uk/issues/politics/docs/pir24416.htm CAIN: Proclamation of the Irish Republic, 24 April 1916]'' [online], cain.ulster.ac.uk [dost. 2026-03-22]. (an.)</ref>, też w 1919 pòsélcowie Nôrôdny Gromady z partie ''Sinn Féin'' obznôjmili niezanôleżnosc repùbliczi<ref>[https://archive.is/20160331230308/http://portalwiedzy.onet.pl/22323,,,,sinn_fein,haslo.html#selection-513.0-513.9 Sinn Fein]</ref>. Na mòcë traktatu Anielsko-Irlandzczégò w 1922 ùsôdzôno Wòlne Irlandzczé Państwò, chtërëgo królã bëł mònarcha [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":0">''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/irish-free-state-proclaimed Irish Free State Is Proclaimed | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost 2025-11-02] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. W tim cządze pòwstôł pierszi irlandzczi rząd z [[Éamon de Valera|Éamonã de Valerą]] w przódkù, co sprawiło początk irlandzczi domôcy wòjnë (1922–1923<ref>[https://www.britannica.com/event/Irish-Civil-War ''Irish Civil War''] Encyclopedia Britannica [dost. 2026-03-22] (an.)</ref>). W 1937 zjinaczônô miono kraju na Irlandiô<ref name=":0" />, a w 1949 Irlandiô stała sã repùbliką<ref>Nelsson R., ''[https://www.theguardian.com/world/from-the-archive-blog/2020/apr/08/ireland-becomes-a-republic-april-1949 The day Ireland became a republic - archive, April 1949]'', „The Guardian”, 8 łżëkwiata 2020, s. -, ISSN 0261-3077 [dost. 2025-11-02] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. W 1955 rokù Irlandiô stała sã nôleżnikã [[ONZ|ONZ]], w 1973 wstąpiła do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Wspólnotë]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20190506104239/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html Irlandiô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 5hgo5xcv5lac9x7p24pldmemiuex3r7 0 4340 193170 192222 2026-03-30T18:09:14Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193170 wikitext text/x-wiki {{Verify}}{{Infobox-państwò| gwôsné miono = United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland | miono = Wiôlgô Britanijô | miono-genitiw = Wiôldżi Britanji | fana = Flag of the United Kingdom.svg| herb = Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg | na karce = Europe-UK.svg| mòtto = Dieu et mon droit<br>(Bóg i mòje prawò)| jãzëk = [[Anielsczi jãzëk|anielsczi]] | stolëca = Londin | fòrma państwa = mònarchia | wiéchrzëzna = 244.820 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 67 791 400 | rok = 2021 | dëtk = Anielsczi funt szterling ₤ | kòd dëtka = GBP | czasowô cona = +0 | swiãto = - | himn = God Save the King<br>(Bòże chroń Króla) <center>[[File:United States Navy Band - God Save the Queen.oga]]</center> | kòd = UK, GB | Internet = .uk | telefón = 44 |Mònarcha=Karól III|Premiéra=Keir Starmer}} [[Òbrôzk:Map of the countries of the United Kingdom.svg|mały|Krôje Wiôldżi Britanji:<br>niebiesczi - [[Szkòckô]]<br> czerwòny - [[Anielskô]]<br> zelony - [[Walijô]]<br>żôłti - [[Nordowô Irlandëjô]]]] '''Wiôlgô Britanijô''' ([[anielsczi jãzëk|anielsczi]]: ''Great Britain, United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland'') je państwã w [[Eùropa|Eùropie]], a do [[31 stëcznika]] 2020 rokù òna bëła dzélã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Dzysdniowò, wedle kònstitucëji Wiôldżi Britaniji w ji skłôd wchôdają 4 krôje: [[Walijô]], [[Szkòckô]], [[Anielskô]], [[Nordowô Irlandëjô]]. Wiôlgô Britanijô mô kòl cesnôscë zależnëch teritoriów, chtërne nie są fòrmalno partã państwa, ale są z nim kònstitucjonalno pòwiązóné ë administracyjno pòdległé. Należą do nich dependencje Britijsczi Kòrónë ([[Guernsey]], [[Jersey]] ë [[Man|Òstrów Man]]) ë britijsczé zamòrzsczé teritoria: Akrotiri, Anguilla, Bermuda, Britijsczé Antarkticczé Teritorium, Britijsczé Teritorium Indiancczégo Òceanu, Britijsczé Dzewicczé Òstrowë, Dhekelia, Kajmane, Falklandë, Pôłniowô Georgia ë Pôłniowi Sandwich, Gibraltar, Montserrat, Pitcairn, Turks ë Caicos ë Òstrów Swiãti Heleny, Òstrów Wniebowstąpienia ë Tristan da Cunha. Wiôlgô Britanijô je załóżcą [[Wspólnotô Nôrodów|Wspólnotë Nôrodów]], chtërna zrzesziwô bëłé kòlonie, dominia ë jinszé britijsczé włôsnoscë. Òd 1 stëcznika 1973 do 31 stëcznika 2020 rokù bëła człónkã nôprzód Eùropejsczi Wspólnotë, a pòzni [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]] (EÙ). Je stałim człónkã Radzë Bezpieczeństwa ÒNZ òd czasu ji pierszi sesji w 1946 rokù, mô prawo weta. Wchôdô téż w skłôd Radzë Eùropë, G7, G20, NATO, OECD ë WTO. Wiôlgô Britanijô je krôjã rozwiniãtym, stanowi szóstą gòspòdarkã swiata pòdle PKB nòminalnégò ë osmą gòspòdarkã swiata pòdle paritetu sëłë nabëwczi. Bëło to pierszé na swiece w pełni zindustrializowóné państwò ë nôwikszé mocarstwo swiatowé w XIX ë na pòczątkù XX wiekù. Wiôlgô Britanijô òstôwô dali mocarstwã ze znacznyma wpływami ekònomicznyma, kulturalnyma, militarnëma, naùkòwima ë pòliticznëma na midzënarodowi arenie. Britijsczé zbrojné sëłë stacjonują w 80 krôjach swiata (nôwikszé stałé garnizony są w [[Miemieckô|Miemczech]], na [[Cyper|Cyperze]], na Falklandach, w Gibraltarze ë w [[Kanada|Kanadze]]). Wësoczoscë wëdatków na wòjskòwòsc dają Wiôldżi Britaniji ósme plac na swiece (2019). Posiadô równak kòl 200 głowiców atómowëch. Wiôlgo Britanijô je kònstitucyjną mònarchią. Głową państwa je mònarcha (òd 8 séwnika 2022 na trónie zasôdô król Karól III). * stoleczny gard: [[Londin]] * lëdztwò: 67 791 400 mieszkańców ([[2021]]) * wiéchrzëzna: 244.820 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} [[Kategòrëjô:Wiôlgô Britanijô|*]] sev45pzlmdyls3vresk3kit2r79hlj4 0 4344 193168 192983 2026-03-30T18:07:26Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193168 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Republika e Shqipërisë | miono = Repùblika Albańsczi | miono-genitiw = Albańsczi | fana = Flag of Albania.svg| herb = Coat of arms of Albania.svg | na karce = Albanie_carte.png| mòtto = Ti Shqipëri, më jep nder, më jep emrin Shqipëtar| jãzëk = [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]], aromańsczi, grecczi | stolëca = Tirana | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 28.748 | lëdztwò = 2.876.591 | rok = 2017 | dëtk = Albańsczi lek | kòd dëtka = ALL | czasowô cona = +1 | swiãto = [[28 lëstopadnika|28 lëstopadnika - Swiãto Fanë]] | himn = Himni i Flamurit<br>(Himn do Fanë) | kòd = AL, ALB | Internet = .al | telefón = 355 |Prezydeńt=Bajram Begaj|Premiéra=Edi Rama|aùtowi kòd=AL}} '''Albańskô''' ([[Albańsczi jãzëk|al]]. ''Shqipëria'') je môłim państwã w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], mô przistãp do Adriaticcziégò Mòrza. * stolëca i nôwikszi gard: [[Tirana]] * lëdztwò: 2.876.591 mieszkańców ([[2017]]) * wiéchrzëzna: 28.748 km² == Przëpisczi == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Albańskô|*]] 5s5y66wn1q8mbj4f6mxe8l20uzmi1mw 0 4362 193248 189512 2026-03-31T02:32:44Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Górnosorbsczi jãzëk]] 193248 wikitext text/x-wiki '''Dólnosorbsczi jãzëk''' - jãzëk z [[zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|zôpôdnosłowiańsczégò]] karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]]. Jednim z ùsôdzców piszącëch w dólnosorbsczim - dolmôcz kaszëbsczi pòézëji [[Alojzy Nôgel|A. Nôgla]] - béł [[Mětšk Frido]]. Dólnołużëcczi jãzëk je pòdobny do [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. [[Dólné Łuzëce]] mają stolëcã w [[Chòcébùż]]u. {| class="wikitable prettytable" ! colspan="34" | Abecadło |- | a | b | c | č | ć | d | e | ě | f | g | h | ch | i | j | k | ł | l | m | n | ń | o | p | r | ŕ | s | š | ś | t | u | w | y | z | ž | ź |- | A | B | C | Č | Ć | D | E | Ě | F | G | H | Ch | I | J | K | Ł | L | M | N | Ń | O | P | R | Ŕ | S | Š | Ś | T | U | W | Y | Z | Ž | Ź |} == Òbaczë téż == * [[Górnosorbsczi jãzëk]] {{stub}} [[Kategòrëjô:Sorbsczé jãzëczi]] [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] gby55clu1ui1jjszmnjk2qlp7mbeh57 0 4363 193247 187158 2026-03-31T02:31:57Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Dólnosorbsczi jãzëk]] 193247 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Niža Wjes – wjesna tafla.jpg|thumb|right]] [[File:Frencel 1706.jpg|thumb|right]] '''Górnosorbsczi jãzëk''' - jãzëk z [[zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|zôpôdnosłowiańsczégò]] karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]]. Dzece w katolëcczëch rodzëznach jesz gôdają tim jãzëkiem. Baro znónym łużëcczim Serbem je Stanisław Tilich (pò miem. Stanislaw Tillich), ùr. 1959 rokù. To béł òd 2008 do 2017 rokù premiéra [[Saksë|Saksów]]. Pòzdrôwiôł w górnołuzëcczim jãzëkù papiéż [[Jan Paweł II]]. Ò tich łużëcczich Serbach nie zabôczëł téż papież [[Benedikt XVI]]. Tam gdze mieszkają łużëcczi katolëcë (midzë [[Bùdzyszin|Bùdzyszënã]] a [[Kamińc]]ã) je górnosorbsczi jãzëk ùziwóny przez wszëtczé pòkòlenia w codniowi mòwie (kòl 8000 lëdzy). Górnołużëcczi jãzëk szlachùje za kaszëbsczim, np. słowa: [[kana]], [[kara]], [[Domôcy kóń|kóń]], [[krosna]], [[łosos]], [[zwón]] pisze sã tak samò pò górnołużëckù i pò [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]]. == Przëmiôr ùżëcô == === Òjcze nasz === :Wótče naš, :kiž sy w njebjesach. :Swjeć so Twoje mjeno. :Přińdź Twoje kralestwo. :Stań so Twoja wola, :kaž na njebju, :tak na zemi. :Wšědny chlěb naš daj nam dźens. :Wodaj nam naše winy, :jako my tež wodawamy swojim winikam. :A njewjedź nas do spytowanja, :ale wumóž nas wot złeho. :Amen. == Òbaczë téż == * [[Dólnosorbsczi jãzëk]] == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016. * G. Stone: Upper Sorbian-English Dictionary, Bautzen/Budyšin: Domowina. 2003. == Bùtnowé lënczi == * [https://www.youtube.com/watch?v=5Oi574CYQpo film] * [http://www.boehmak.de/ Miemieckò-górnosorbsczi słowôrz] * [http://www.witaj-sprachzentrum.de/obersorbisch/sb/ WITAJ] * [http://enricu.wordpress.com/webova-kavarna/kurs-serbskeje-rece-kurz-luzicke-srbstiny/ Kurs serbskeje rěče], wšě serbske dialogi z wučbnicy ''Curs practic de limba sorabă'' * [https://web.archive.org/web/20131225003733/http://www.witaj-sprachzentrum.de/index.php/hsb/linki lënczi] [[Kategòrëjô:Sorbsczé jãzëczi]] [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] hcm9993v1cmesuwr6642cm84r03veya 0 4381 193275 160490 2026-03-31T11:58:37Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193275 wikitext text/x-wiki {| border="0" cellpadding="2" cellspacing="1" align="right" style="margin-left:1em; background:#e3e3e3;" | align="center" style="background:#e3e3e3;" colspan="2" style="border-bottom:3px solid gray;" | <font size="+1">'''Raducz''' |----- bgcolor="#FFFFFF" |----- ! colspan="2" bgcolor="#e3e3e3" | Spòdlowé pòdôwczi |----- bgcolor="#FFFFFF" | [[Wòjewództwò]]: || [[Łódzczé wòjewództwò|Łódzczé]] |----- bgcolor="#FFFFFF" | [[Kréz]]: || [[skierniewicczi kréż|skierniewicczi]] |----- bgcolor="#FFFFFF" | [[Lëdztwò]]: || 30 <small> (2006)</small> |----- bgcolor="#FFFFFF" | [[Pòcztowi kòd]]: || 96-115 |----- bgcolor="#FFFFFF" | [[Czerënkòwi numer|Czerënkòwi<br />numer]]: | (+48) 46 |----- bgcolor="#FFFFFF" | [[Pòłożenié]]: || 51° 53' nord. <br>20° 19' pòr. |----- bgcolor="#FFFFFF" | [[Registracëjné tôfle|Registracëjné<br>tôfle]]: || <code>ESK</code> |----- |} [[Òbrôzk:Raducz2V01Droga.jpg|250px|mały|left|Raducz]] '''Raducz''' je wies w [[rawsczi kréż|rawsczim krézu]], [[Łódzczé wòjewództwò|Łódzczim wòjewództwie]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Łódzczé wòjewództwò]] 0d2ufon63m852ueh1oaktoqr4eyz0c2 0 4469 193060 191914 2026-03-30T15:30:33Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193060 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Various kimchi.jpg|mały|Kimchi]] {{Kòrejańsczé miono| miono = Kimchi | pòprawionô=Gimchi| MCR=Kimch'i| hangeul=김치 | hanja=沈菜 (arch.)| IPA= Kimci | wëmòwa= Kimczi | }} [[Òbrôzk:Korean Gimchi01.jpg|thumb|250px|Kimchi]] '''Kimchi''' – je zwëkòwé, [[Kòrejańskô kùchniô|kòrejańsczé zjestkù]], w skłôd chtërnégò wchòdô zaprawionô abò kwaszonô [[ògrodowizna]], w przédnëm dzélu [[kapùsta]] ë [[paprika chili]]. Przédny skłôd to pekińskô (abò chińskô) kapùsta, japòńskô radiska, czosniôk, paprika chilli, cëbùla, zaprawioné krewetczi abò jiny brzód mòrza, jingwer, sól a téż cëczér. Nôwidzalzé kimchi (baechu kimchi) mô w se kwaszoną chińską kapùstã, je fest pòsoloné ë z dodôwkã chili, jingweru a czosniôkù. Je wiele jinëch ôrtów tegò pòdôwkù, czãsto le ò môlowim a cządowim sygù, włączając w to np. kaktugi, chtërnegò pòdspòdlém je radiska, bez dodôwkù kapùstë. Mòże téż zrobic ne zjestkù z jinëma ôrtama kapùstë, dostôwô sã téj strôwã "lżészą" a mni pikantną. ''Baechu kimchi'', nimò że je terô barô lëdóné, pòwsta dosc pózdno. Paprika chilli òsta wprowadzoné do [[Kòreja|Kòreji]] (bez [[Japòńskô|Japòńską]] na zaczątkù XVII s., a dopiérze 200 lat pózdni dóno je do robionégò kimchi. Chińskô kapùsta (kr. baechu) dotëgòwóné mô do Kòreji z Chinów, gwësno w XIX s., do tegò czasu dobierano le môlową ògrodowiznã. Dôwni trzëmano kimchi w glënianëch grôpach, ùstawionëch dali òd jinëch produktów ë domocëch (bez jintensywny pôch), w dzélu zakòpóné w zemi. Terô brëkùje sã specjalnëch lodowniców. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kòreja]] h999e32yja31qo94f6ygbcbh56m85qf 0 4486 193143 192501 2026-03-30T16:40:46Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193143 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox | Gard = Bielsko-Biała | dopełniacz = Bielska-Białej | céch = POL Bielsko-Biała COA.svg | fana = POL Bielsko Biała flag.svg | karta = POL Bielsko-Biała map.svg | wòjewództwò = szląsczé | kréz = | grodzki = tak | rodzaj_gminy = miejska | gmina = | miejska = tak | zarządzający = Prezydent | prezydent = Jarosław Klimaszewski | bùrméster = Jarosław Klimaszewski | mail = prezydent@um.bielsko.pl | adres_um = plac&nbsp;Ratuszowy&nbsp;1 | kod_poczt_um = 43-300 | tel_um = (33)&nbsp;497-14-97 | fax_um = (33)&nbsp;497-17-86,<br /> 497-17-87 | mail_um = um@um.bielsko.pl | wiéchrzëzna = 124,51 | stopniN = 49 | minutN = 49 | sekundN = 21 | stopniE = 19 | minutE = 02 | sekundE = 40 | wysokość = 262 - 1117 m n.p.m. | rok = 2017 | lëdztwò = 171 277 | gęstość = 1384,7 | aglomeracja = bielska | czerënkòwi numer =(+48) 33 | pòcztowi kòd = òd 43-300 do 43-382 | registracëjné tôfle = SB | TERYT = 246101 1 | SIMC = | miasta_partnerskie = | www = http://www.um.bielsko.pl | założone = | prawa_miejskie=1312 (Bielsko)<br />1723 (Biała) }} [[Òbrôzk:Bielsko-Biała, Rynek, Cieszyńska, Stare Miasto.JPG|mały|left|250px|Bielsko-Biała]] '''Bielsko-Biała''' – to je gard na prawach krézu w [[Szląsczé wòjewództwò|szląsczim wòjewództwie]]. Starodôwnotą je tu katédra sw. Mikòłôja. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò]] mhjqytdhdqcmp64wc4m6kdy496cxzgi 0 4578 193272 162022 2026-03-31T11:56:56Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}}; [[File:→[[Òbrôzk:; |thumb→|mały 193272 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Horní Rápotice.jpg|right|mały|Horní Rápotice]] '''Horní Rápotice''' je wies w [[Czeskô Repùblika|Czesczi Repùblice]]. Mô kòl 150 mieszkańców. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{stub}} [[Kategòrëjô:Czeskô Repùblika]] mwlik7ixwyxvo1eh4bitr44qj7kig9c 0 4579 193273 162030 2026-03-31T11:57:16Z Iketsi 3254 {{Commons|Category:Věž}} 193273 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Věž, památník na ostrově.jpg|mały|Věž]] '''Věž''' je wies w [[Czeskô Repùblika|Czesczi Repùblice]]. Mô kòl 790 mieszkańców. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Czeskô Repùblika]] h3amq22j1yr9e5gqrvk1v2wknxp8pq1 0 4581 193129 167057 2026-03-30T16:36:11Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193129 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Herálec zámek 4.jpg|right|mały|Pałac]] '''Herálec''' – to je wies w [[Czeskô Repùblika|Czesczi Repùblice]]. W ni je wicy jak 1000 mieszkańców. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Czeskô Repùblika]] ljdgc5ds5za0210wql9f16p0x1nbaeb 0 4602 193274 167492 2026-03-31T11:57:46Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193274 wikitext text/x-wiki '''Kongens Lyngby''' je gardã w [[Dëńskô|Dëńsce]]. Lëdztwò: 51 751 ([[2007]]). == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Dëńskô]] 6d6sgnypakq5r4m95wn3gsna9bewyrs 0 4625 193075 192833 2026-03-30T15:53:58Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193075 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Magyarország | miono = Madżarskô | miono-genitiw = Madżarsczi | fana = Flag of Hungary.svg| herb = Coat of arms of Hungary.svg | na karce = EU_location_HUN.png| jãzëk = [[madżarsczi jãzëk|madżarsczi]] | stolëca = Bùdapeszt | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 93.030 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 9.996.000 | rok = 2010 | dëtk = forint | kòd dëtka = HUF | czasowô cona = +0 | swiãto = [[15 strëmiannika]] | himn = Isten áldd meg a magyart | kòd = HU | Internet = .hu | telefón = +36 |Prezydeńt=Tamás Sulyok|Premiéra=Viktor Orbán|aùtowi kòd=H}} '''Madżarskô''' je państwã w [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-countries/hungary_pl Węgry - Informacje o kraju UE] Unia Europejska</ref>. Greńczë z [[Rumùńskô|Rumùńską]], [[Ùkrajina|Ùkrajiną]], [[Słowackô|Słowacką]], [[Aùstriô|Aùstrią]], [[Słoweniô|Słowenią]], [[Chòrwackô|Chòrwacką]], ë [[Serbiô|Serbią]]. == Geògrafiô == * Pòłożenié: Leżë w w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]]. * wiéchrzëzna: 93.030 km² * Grańce: ** òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,106 km ** państwa, z jaczima mô grańce: [[Aùstriô]] 321 km; [[Chòrwackô]] 348 km; [[Rumùńskô]] 424 km; [[Serbiô]] 164 km; [[Słowackô]] 627 km; [[Słoweniô]] 94 km; [[Ùkrajina]] 128 km, 2,106 == Demografiô == * Lëdztwò: 9,827,455 mieszkańców (2025)<ref name=":1">[https://web.archive.org/web/20210812150943/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/hungary/#people-and-society Hungary] The World Factbook</ref> * Religie: [[Katolëcczi Kòscół|Rzimsko-katolëcczi Kòscół]] 27.5%, Grecko-katolëcczi 1.7%, jinsze katolëcczé wëznania 0.9%, kalwinizm 9.8%, [[Lëterstwò]] 1.8%, jinsze [[Chrzescëjanizna|chrzescëjańsczé]] (w tim [[prawòsławié]]) 1.6%, jinsze 0.4%, bezbòżnictwò 16.1%, brak òdpòwiédzi w ankece 40.1%<ref name=":1" /> == Pòliticzny system == * pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika<ref name=":0" /> * Przédnik kraju: prezydent (Tamás Sulyok), reprezentacëjnô fónkcjô<ref name=":0" /> * Wëkònôwczô władza: rząd z premierã (Viktor Orbán) na przódku<ref>[https://2015-2019.kormany.hu/en/doc/the-hungarian-state/the-government-and-commissioners/the-government The Government] Hungarian Goverment</ref> * Ùstawòdôwczô władza: jednojizbowi parlament - Nôrôdnô Gromada (199 nôleżników, wëbieranëch na 4 lata<ref>[https://www.parlament.hu/en/web/house-of-the-national-assembly/election-of-the-members-of-parliament Electing Members of the National Assembly] Hungarian National Assembly</ref>) * dëtk: forint (HUF) == Historiô == [[25 gòdnika]] 1000 madżarsczi ksażã Sztefón I kòrónował sã na króla ë pòwstało [[Królestwò Madżarsczi]]. W 1526 Madżarze pòniesli klãska w bitwie pòd Mochaczem, z jej przëczënë pòrénk Madżarsczi dòstał sã pòd władzã jimperium òsmańsczégò, zôpôd pòd władzã [[Mònarchiô Habsburgów|mònarchii Habsburgów]]<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/battle-mohacs Battle of Mohács] EBSCO</ref>. Procëm Aùstrie mioły mol nôrôdne pòwstania: Rakoczego (1703–1711) ë Zymk Lëdów (1848–1849)<ref name=":2">[https://www.idegenvezetok-veszprem.org/en/history-of-hungary.html History of Hungary] Tour guides Veszprém Hungary</ref>, òstateczné w 1867 Madżarskô zwëskałô aùtonomiã ë pòwstałë [[Aùstro-Madżarskô]]<ref name=":3">[https://history.state.gov/countries/hungary A Guide to the United States’ History of Recognition, Diplomatic, and Consular Relations, by Country, since 1776: Hungary]</ref>. Po I swiatowi wòjnie (1918) wspólne państwò ùstało jistniec ë Madżarskô stałô sã repùblikã<ref>[https://theorangefiles.hu/the-first-hungarian-republic/ The First Hungarian Republic] The Orange Files</ref>. Samòstójnota òstała ùznana na mòcë traktatu z Saint-Germain-en-Laye w 1919<ref name=":3" />. W 1920 krôj znowù stał sã mònarchią, le sledny król (ë czezer Aùstrie) Karól IV nie òstał dopùszczony do władzë a państwã rządzëł regent Miklós Horthy<ref>[https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-wegry,nId,2025161 Węgry] Encyklopedia Interia</ref>. W 1920 na mòcë traktatu z Trianon krôj stracëł òk. 2/3 teritorium<ref name=":2" />. Òbczas II swiatowy wòjnie państwò biotkowało po starnie [[III Rzesza|III Rzeszy]], w 1944 przeszłë na starnã Aliantów. Po II swiatowi wòjnie mioł mol okres kòmùnizmù (m.jin. w 1956 bëłô pòwstanié lëdowe, brutalnie stłumione przez czerwòną armiã), a pò 1989 rokù stały sã demòkraticznym państwã jako Repùblika Madżarsczi<ref name=":2" />. W 2011 przëjãto nową kònstitucëję, dze mionã państwa je Madżarskô<ref>[https://www.parlament.hu/documents/125505/138409/Fundamental+law/ Art. A kònstitucji]</ref>. == Przepisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} [[Kategòrëjô:Madżarskô| ]] [[Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa]] db4ectqkk34xdcbb9n7clq62gzzin66 0 4686 193271 189321 2026-03-31T11:55:58Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193271 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+ <big><big>'''Uetersen'''</big></big>'''<br />'''Rosenstadt Uetersen'' |- | align=center widith=120px | [[Òbrôzk:DEU Uetersen COA.svg|center|80px|Herb Uetersen]] | align=center widith=130px | [[Òbrôzk:Flag of Schleswig-Holstein.svg|140px|Fana landu Schleswig-Holstein]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" | [[Herb Uetersen|Herb]] | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" | [[Fana Uetersen|Fana]] |- |[[Bùrméster]] |align=left| Andrea Hansen |- | [[Wiéchrzëzna]] | 11,43 km² |- | [[Pòłożenié]]: | 53° 41' 14" nord. 09° 40' 09" pòr. |- | [[Lëdztwò]] <small>(12 [[2006]])</small> | 17&nbsp;865 |- | [[Czerënkòwi numer]] | +49-4122 |- | [[Pòcztowi kòd]] | D-25436 |- | [[Registracëjné tôfle]] | PI |- | align="center" colspan="2" style="background:#efefef;" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:'''<br /> <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- <font size="-1">[http://www.uetersen.de/ http://www.uetersen.de/]</font><br /> |} [[Òbrôzk:Uetersen Stadtwerkehaus.jpg|mały|left|Mùzeùm w Uetersen]] '''Uetersen''' ({{IPA|ˈyːtɐzən}}) je môłim gardã w nordze [[Miemieckô|Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi]] w landze [[Schleswig-Holstein]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{stub}} [[Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi]] [[Kategòrëjô:Ùzémczi artiklów]] e74b9xnm71e6vfkhba3a0cye2bcjdbm 0 4853 193270 160666 2026-03-31T11:55:35Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193270 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Didgeridoo.jpg|mały|350px|Didgeridoo]] '''Didgeridoo''' – [[Abòridżeni|abòrigeńskô]] jinstrumenta drzewnianô. Cãżkò je òkreslëc czas stwòrzeniô didgeridoo, le pòwszechné je stwierdzenié, że je to nôstarszô jinstrumenta mùzicznô na swiece. Wedôwô charakteristiczny zwãk, co wedle Aborigenów je zwãkã wedôwónym bez [[zemia|Zemiã]]. == Miono == Miono didgeridoo nie bëło ùżëwóné przez aùtochtonicznëch mieszkańców [[Aùstralëjô (kòntinent)|Aùstralëji]]. Pòchôdô òd słowa "Dudaire Dubh" co w [[Irlandzczi jãzëk|irlandzczim jãzekù]] znaczi "czôrny trãbôcz". Abòridżeni zwą gò rozmajito, równak nôbarżi znóny westrzód nich je òpisënk "yirdaki". == Bùdowa == Bùdowa tegò nôstarszégò jinstrumentu je barô prostô. To prosti sztëk eùkalipusowégò drzewa, pùstegò bënë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Mùzyka]] mgdvrlpmckx9a7p43mnbwwzsnmfza4h 0 4916 193262 162062 2026-03-31T11:50:41Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193262 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Żabno| dopełniacz=Żabna| céch=Òbrôzk:POL Żabno COA.svg| fana=Òbrôzk:POL gmina Żabno flag.svg| karta=| wòjewództwò=małopòlsczé| kréz=tarnowszczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejsko-wiejska| gmina=| miejska=| zarządzający=Burmistrz miasta| bùrméster=Stanisław Jan Kusior| mail=| adres_um=Jagiełły 1| kod_poczt_um=33-240| tel_um=14 645-60-12| fax_um=14 645-64-20| mail_um=| wiéchrzëzna=11,12| stopniN=50|minutN=08|stopniE=20|minutE=53| wysokość=183 m n.p.m.| rok=2006| lëdztwò=4262| gęstość=383,3| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 14| pòcztowi kòd=33-240 | registracëjné tôfle=KTA| TERYT=2121516154| SIMC=| miasta_partnerskie=| www=http://www.zabno.pl| założone=| prawa_miejskie= }} '''Żabno''' – gard w [[małopòlsczé_wòjewództwò|małopòlsczim wòjewództwie]]. === Pòłożenié === Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 50° 08' N, długòta - 20° 53' E. === Pòdôwczi === Lëdztwò gardu: 4262 mieszkańców<br> === Òbaczë téż === * [http://www.zabno.pl Òficjalnô starna] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Małopòlsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] {{Ùzémk artikla}} lmttwrc8ikzms42b42vsxef90queubv 0 4953 193251 192789 2026-03-31T11:37:28Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193251 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zdroje Raduni - Aleksander Majkowski - portret.jpg|mały|Aleksander Majkòwsczi]] [[Òbrôzk:Zdroje Raduni.djvu|mały|right|''Zdroje Raduni'']] [[Òbrôzk:Gdańsk tablica Gryfa 09.07.10 pl.jpg|mały|110px|Tôblëca ò redakcëji "Gryfa" i A. Majkòwsczim na bùdinkù w [[Gduńsk]]ù (pò pòlskù)]] [[Òbrôzk:HGW Bahnhofstrasse 57 Plaque Majkowski.JPG|mały|Tôblëca w Grifii]] '''Aleksander Majkòwsczi''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Aleksander Majkowski'') ([[1876]]–[[1938]]), doktor, kaszëbsczi pisôrz, dzejôrz i wëdôwca, aùtora nôwikszi kaszëbsczi pòwiesce „[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]”. Aleksander Majkòwsczi na swiat przëszedł [[17 lëpińca]] [[1876]] r. w [[Kòscérzëna|Kòscérzënie]] w gbùrsczi familii Jana i Józefinë z Basków. Dzãka stipendium przëznónémù przez Towarzëstwò Nôùkòwi Pòmòcë mógł ùczëc sã w kòscérsczim progimnazjum i w chòjnicczim gimnazjum. Òb czas ùczbë w gimnazjum przënôlégôł do filomacczégò karna „[[Adam Mickiewicz|Mickiewicz]]”, gdze miôł leżnosc zapòznac sã z pòlską historią i pismienizną. W [[1895]] r. zdôł matùrã, pò czim wrócył do swòji domôcy [[Kòscérzëna|Kòscérzënë]]. W [[1897]] r. zaczął sztudérowac medicynã w [[Berlin]]ie. Jakno sztudéra w [[1899]] r. wëdôł we [[Gduńsk]]ù szpòrtowną pòwiôstkã pòd titlã „Jak w Koscérznie koscelnygo obrele abo Pięc kawalerów a jedna jedyno brutka”. Dokôz nen przerobiony òstôł pózni na òbrôzk na binã „Strache i zrękovjine”. W rokù [[1900]] przeniósł sã do leżący na dôwnëch słowiańsczich zemiach [[Grifiô|Grifii]]. Òstôł òn równak z henëtnégò ùniwersytetù ùsëniãti w gromicznikù [[1901]] r. za to, że przenôlégôł do sztudérsczi òrganizacji „Adelphia”, co zachãcywa robiącëch tam pòlsczich cządowëch robòtników do biôtczi ò swòje prawa. Tedë Majkòwsczi przecygnął do [[Mònachium]], gdze téż włącził sã w spòleczné, sztudérsczé dzejanié. W [[1902]] r. stwòrził tam karno pòlsczich sztudérów ò mionie „Vistula”. W sztudérsczim cządze swòjegò żëwòta włącził sã w aktiwné spòleczné dzejanié. Pò skùńczenim sztudérowaniégò medicynë wëjachôł do [[Zurich]]ù, gdze napisôł doktorską disertacjã, chtërny témą bëłë badérowania krëwi skażony òłowiã. W séwnikù [[1904]] r. òstôł doktórã medicynë. Lékarską praktikã òdbéł we [[Gduńsk]]ù jakno asystent w szpitalu Nôswiãtszi Mariji Pannë. Òb czas swòji bëtnoscë we [[Gduńsk]]ù òstôł redaktorã pismiona „Gazeta Gdańska” i dodôwku do ni, chtëren zwôł sã „Drużba. Pismo dlö polscich Kaszubów”. Ju w pierszim jegò numrze przedstawił ùdbã swòjegò dzejaniégò dlô [[Kaszëbë|Kaszëb]]. Robòta Majkòwsczégò w „Gazecie Gdańskiej” dérowa równak leno do kùńcowégò dzéla [[1905]] r. Rok [[1905]] to dlô Majkòwsczégò téż czas wëdaniô tomikù jegò wiérztów „Spiewe i frantówci”. Na zaczątkù [[1906]] r. przecygnął Majkòwsczi nazôd do [[Kòscérzëna|Kòscérzënë]], gdze òtemkł priwatną doktorską praktikã. W [[1908]] r. stwòrził jedno z nôwôżniészich pismionów w dzejach kaszëbsczi rësznotë, czëlë „[[Gryf (cządnik)|Gryfa]]”. Cządnik nen miôł wiôldżi cësk na przińdny rozwój kaszëbsczi lëteraturë i spopularizowanié kaszëbsczi dëchòwi i materialny kùlturë. W [[1909]] r. Majkòwsczi òpublikòwôł w „[[Gryf (cządnik)|Gryfie]]” articzel pòd titlã „Ruch młodokaszubski”, w chtërnym pisôł midzë jinszima, że młodô kaszëbskô jinteligencjô mô wprowôdzac swójsczé, kaszëbsczé elementë do òglowòpòlsczi kùlturë i miec starã ò nôrodną aktiwizacjã wszëtczich [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Równak w [[Kòscérzëna|Kòscérzënie]] to nie szło i pò czile latach, pò dëtkòwëch jiwrach, czedë to òstałë mù wzãté i zlicytowóné zachë, òpùscył nen gard i pòd kùńc [[1911]] rokù zamieszkôł w [[Sopòt|Sopòce]]. Do pòwstaniô kaszëbsczi òrganizacji nazwóny [[Towarzëstwò Młodokaszëbów|Towarzëstwã Młodokaszëbów]] doszło w zélnikù [[1912]] r. we [[Gduńsk]]ù. Sekretarzã ji òstôł prawie doktór Majkòwsczi. Jesz jinszim gónã, na jaczim dzejôł, bëłô [[Kaszëbsko-Pòmòrsczé Muzeum]], chtërné pòwstało w [[Sopòt|Sopòce]] w [[1913]] r. i dzejało tam do [[1914]] r. Béł to bëlny ôrt rozkòscérzaniô kaszëbiznë midzë lëdzama z bùtna ti zemi. Òkróm tegò, w [[1913]] r. Majkòwsczi wëdôł „Zdroje [[Radunia|Raduni]]. Przewodnik po tak zw. Szwajcarii Kaszubskiej”. W [[1914]] rokù Majkòwsczi, jakno doktór, òstôł wzãti do niemiecczégò wòjska i nalôzł sã m.jin. na frontach we [[Francëjô|Francji]] i [[Rumùńskô|Rumunii]]. Po wòjnie òsta mù swòjégò zortu lëterackô pamiątka — napisóny pò pòlskù „Pamiętnik z wojny europejskiej roku [[1914]]”, wëdóny dopiérkù w [[2000]] r. Czej pierszô swiatowô wòjna mia sã ju niedługò skùńczëc, wrócył Majkòwsczi do [[Sopòt]]u. Zôs pò skùńczenim wòjnë włącził sã aktiwno w przëłączenié jak nôwikszégò dzéla kaszëbsczi zemi do [[Pòlskô|Pòlsczi]]. Rëchtowôł òn m.jin. próbã zbrojnégò pòwstaniégò, do jaczégò równak nie doszło. W [[1920]] r. jakno półkòwnik pòlsczégò wòjska béł nôleżnikã Graniczny Kòmisji, chtërna wëznôcza nową grańcã midzë [[Pòlskô|Pòlską]] a [[Miemieckô|Miemcama]]. Na zaczątkù lat 20-tëch béł przédnikã Radë Pòmòrsczi w [[Grëdządz]]u, dzãka chtërny pòwstałë tedë m.jin. Teatr Pòlsczi w [[Toruń|Toruniu]] i Towarzëstwò Pòmòrsczich Artistów. Z wiôlgą zmianą w żëcym A. Majkòwsczégò sparłãczony béł rok [[1921]]. Tej to prawie przecygnął òn do [[Kartuzë|Kartuz]] i òżenił sã. Białką jegò òsta Aleksandra z Kòmòrowsczich hrabinô Starzińskô. Dzecama jich bëlë: Damroka, Mestwin, Barbara i Witosława. Pò skùńczenim wòjnë Majkòwsczi wrócył do warkù doktóra. Òkróm tegò zaczął na nowò wëdôwac „Gryfa”. Pò jegò ùpôdkù òstôł redaktorã wëchôdającégò w [[Kòscérzëna|Kòscérzënie]] pismiona „[[Pomorzanin]]”. Zôs w [[1925]] r. jesz rôz wrócył do swòji deji, bë na nowò wëdôwac „[[Gryf (cządnik)|Gryfa]]”. Pismiono to (chtërné wëszło tedë blós w jednym numrze) ni mògło równak nalezc zrozmieniô westrzód spòlëznë, do jaczi bëło sczerowóné. Tedë Majkòwsczi barżi ògrańcziwôł swój ùdzél w spòleznowym a pòliticznym dzejanim, „zasziwôł sã” w swòjim kartësczim dodómie zwónym „Eremã” i zajimôł sã swòją lëteracką, kaszëbską robòtą. W [[1929]] r., czej pòwstało [[Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów]], Majkòwsczi òstôł jegò przédnikã. Wespółdzejôł téż z czile cządnikama. Pisôł téż m.jin. do „[[Zrzesz Kaszëbskô|Zrzeszë Kaszëbsczi]]”. Pòd kùńc żëcégò skùńcził kùreszce Majkòwsczi pisac swój nôwikszi dokôz, chtëren na wiedno zagwësnił mù pòczestny môl w dzejach całi kaszëbsczi pismieniznë, czëlë „[[Żëcé i przigodë Remusa|Żëce i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji]]”. Nie dożdôł sã równak wëdaniô wszëtczich dzélów ny pòwiescë, chtërné òdbëło sã dopiérze pòd kùńc 1938 r. Tak samò wëzdrza sprawa z wëdanim jinszégò wôżnégò dokôzu A. Majkòwsczégò, czëlë ''Historii Kaszubów''. Ùkôza sã òna ju pò smiercë pisôrza, òb lato 1938 r. Z kaszëbsczégò "Żëcé i przigodë Remusa" przedolmacził na [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] [[Lech Bądkòwsczi]]. Niejedne jegò usôdzczi bëłë dolmaczoné na [[Czesczi jãzëk|czesczi]]. Jesz za żëcégò òdznaczony bëł Majkòwsczi Òficersczim Krziżã Òrdera Òdrodzeniegò Pòlsczi, Złotim Krziżã Zasłëdżi [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WMP19300330055] i Strzébrznym Wawrzinã Akademicczim Pòlsczi Akademii Lëteratùrë. Ale dopiérkù dosc długò pò jego smiercë ùkazałë sã pòstãpné dokôzë ùtwórcë. W [[1973]] r. wëszła napisónô pò pòlskù (i nie dokùńczonô) pòwiesc pòd titlã „[[Pomorzanie]]”, zôs trzë lata pózni ùkôzôł sã trzëaktowi òbrôz na binã „Strachë i zrękovjinë. Frantówka w trzech aktach”. A. Majkòwsczi ùmarł w szpitalu w [[Gdiniô|Gdini]] [[10 gromicznika]] [[1938]] r. Na jegò trëmie bëła pòłożonô kaszëbskô stanica (czôrny [[Grif]] na złotim spòdli). Chòc chcôł bëc pòchòwóny w [[Żukòwò|żukòwsczim]] kòscele, tej równak pògrzebóny òstôł na smãtôrzu w [[Kartuzë|Kartuzach]]. Pògrzéb jegò béł wiôlgą manifestacją i leżnoscą dlô òkôzaniô tczë dlô jegò dzejaniégò na kaszëbsczim gónie, jaczé wëpełniło mu wnetka całé żëcé. == Ùsôdztwò (wëjimczi) == * ''Pamiętnik z wojny europejskiej roku 1914'' (Tadeusz Linkner), Wejherowo : Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie ; Pelplin : Wydawn. Diecezji Pelplińskiej "Bernardinum", 2000. * ''Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji'', [[Toruń]] [[1938]], [https://literat.ug.edu.pl/remus/index.htm#spis Pòwiesc w internece w kaszëbsczim pisenkù z lat 30. XX stalata] == Lëteratura == * [[Józef Bòrzëszkòwsczi]], ''Aleksander Majkowski ([[1876]]-[[1938]]). Biografia historyczna'', [[Gduńsk]]: [[Kaszëbsczi Institut]]; [[Wejrowò]]: [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Runitwë ë Mùzyczi]], [[2000]]. * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999. * G. Stone, Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 287. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20180920095330/http://www.kartuzy.pl/stolica_kaszub/pliki/obrazy/zakladki_obrazy/dod-atr-rozn-16.JPG grób] * [http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-nr88008436 WorldCat] {{DEFAULTSORT:Majkòwsczi Aleksander}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi tołmôcze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô lëteratura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Medicyna]] b0um103ro8axduhtvpe8bcc3nrxisqq 0 5050 193255 189670 2026-03-31T11:44:13Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 193255 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kubuntu 10.10 main menu.png|mały|Kubuntu 10.10]] [[Òbrôzk:Kubuntu logo and wordmark.svg|200px|right]] '''Kubuntu''' je òficjalną sostrną ùdbą [[Linuksowô distribùcëjô|distribùcëji]] [[Ubuntu Linux|Ubuntu]] brëkùjącą [[Graficzné òkrãżé|graficznegò òkrãżô]] [[KDE]], w placu ùżëwónegò w [[Ubuntu Linux|Ubuntu]] [[GNOME]]. Òd wersëji 6.06 Dapper platczi z Kubuntu mòże zamôwiac darmôk na starnie [https://web.archive.org/web/20070926231007/https://shipit.kubuntu.org/ shipit.kubuntu.org]. == Òpisënk == Distribùcëjô Kubuntu zamëkô w se graficzné òkrãżé KDE, ë m.jin. aplikacëje: biurowé ([[OpenOffice.org]], [[KOffice]]), internetowé ([[Mozilla Suite]], [[Evolution softwôra|Evolution]], [[KMail]], [[GNU Gadu]], [[TleenX]]), multimedialné ([[xine]], [[MPlayer]]), edukacjowé (KGeo, Dr Genius), graficzné ([[GIMP]]), organizacjowé (Planner, GNU Terminôrz Ùcznia), do grë (Pingus, Tux Racer, FreedroidRPG) itd. Innowacëją w systemie je wprowadzenié programë ''Wireless Assistant'' – ùżłëżnotë òbsłużënkù [[Sécowô kôrta|sécowich bezkablowich kôrtów]], chtërnô jesz nie je przëstãpnô w wikszoscë distribùcëjów. == Kaszëbsczi jãzëk w Kubuntu == Kubuntu je distribùcëją, chtërnô jakô pierszô zamëkała w se króm [[Kaszëbsczi ùstôw klawiaturë|kaszëbsczégò ùstôwù klawiaturë]] téż mòżnotã winstalowaniô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczegò jãzëka]] jakno domëslnegò jãzëka dlô [[Òperacjowô systema|òperacjowi systemë]]. Je òb bëtny w ni òd rujana 2007 rokù, t.j. wersëji Kubutu 7.10 dzãka robòce kaszëbsczégò karna dolmôczów przë KDE <ref>[http://l10n.kde.org/team-infos.php?teamcode=csb Kashubian Team przë KDE]</ref>ë [[Ubuntu Linux|Ubuntu]]<ref> [https://launchpad.net/~ubuntu-l10n-csb Ubuntu Kashubian Translators]</ref>. W 2009 rokù ùprzëstãpniło kaszëbsczé karno dolmôczów [[Linux|Linuksa]] do zladënkù òbrôz ISO platczi ò mionie ''Kaszëbsczi Remix Kubuntu 9.10''<ref>[https://web.archive.org/web/20160310185539/http://linuxcsb.org/kde/kaszebsczi-remix-kubuntu-9-10 Kaszëbsczi Remix Kubuntu 9.10]</ref> z nastôwiony prosto z dodomù kaszëbsczim jãzëkã, dzãka chtërny mògą brëkòwnicë zapòznac sã z pierszą kaszëbską òperacjową systemą. Kubuntu je nôbarżi zdolmaczoną na kaszëbsczi jãzëk distribùcëją Linuksa. == Òbôczë téż == * [[Ubuntu Linux|Ubuntu]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kubuntu.org Domôcô starna Kubuntu] * [https://wiki.ubuntu.com/Kubuntu Kubuntu Wiki] * [http://distrowatch.com/kubuntu Kubuntu na Distrowatch] * [https://web.archive.org/web/20070926231007/https://shipit.kubuntu.org/ ShipIt] – darmôk platë CD z Kubuntu [[Kategòrëjô:Wòlnô soft-wôra]] [[Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje]] oeu8su1cx7i32a9dqiv1bw5kl1az08y 0 5070 193054 191202 2026-03-30T15:24:32Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193054 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Swantopolk II, Duke of Pomerania.PNG|mały|200px|right]] [[Òbrôzk:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|mały|left|Szlachòta Swiãtopôłka II Wiôldżégò w [[Gduńsk]]ù]] [[Òbrôzk:Zwantepolc.png|mały|200px|Sztãpel Swiãtopôłka II]] [[Òbrôzk:CMM - Sygnet pieczętny filtered.jpg|mały|right|200px|Piestrziń Swiãtopôłka - ''Anulus Svant (epolocus)'']] '''Swiãtopôłk II Wiôldżi''' (ùr. przed [[1195]] – ùm. [[11 stëcznika]] [[1266]]) – ksążã [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|pòrénkòwi Pòmòrzczi]] 1220<ref>F. Cenôwa: Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena, Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850, s. 6 -7 [http://ebooks.library.ualberta.ca/local/trzerospravecprz00ceynuoft]</ref>-1266. Kòle 1226 rokù òn [[Gduńsk]]òwi nadôł lubecczé gardowé prawò. W 1227 rokù ten ksążã dôł pòstawic klôsztór dominikónów w [[Gduńsk]]ù. W 1231 [[papiéż Grégòr IX]] òbjimnął gò ë jegò sëna [[Mscëwòj II|Mscëwòja II]] protekcëją Apòstolsczi Stolecë (''personas et terras vestra sub beati Petri et nostra protectione suscipimus'')[https://books.google.pl/books?redir_esc=y&hl=pl&id=iNgaAgAAQBAJ&q=pomerania#v=snippet&q=pomerania&f=false]. W latach 1238-1253 Swiãtopôłk II wòjowôł z Krzëżôkama[https://books.google.pl/books?id=cG1VAAAAcAAJ&pg=PA131&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwjzqrOV-7nPAhXLKywKHY6lCuE4RhDoAQghMAE#v=onepage&q=kaszubi&f=false]. W „Krónice wiôlgòpòlsczi” je napisóné, że w 1258 rokù [[Wartësłôw III]], „ksyżã Kaszëbów wëcygnął procëm Swiãtopôłkòwi, ksyżëcu Pòmòrzô, z wòjskã Wiôlgòpòlónów, chtërné ksyżã wiôlgòpòlsczi Bòlesłôw przësłôł na pòmòc, i z biskùpã kamiéńsczim. I czej przëszedł w òkòlé [[Słëpsk]]a, co sã jinaczi zwôł Stolp, òstawił biskùpa i jegò wòjskò (...), sóm [znôw] z wiôldżim wòjskã dzyrzkò rénowôł zemie Swiãtopôłka”. Nimò to dobiwcą òstôł Swiãtopôłk II. Jegò białką bëła Eufrozyna - sostra wiôlgòpòlsczégò ksąża. Wierã jegò córecznica - Eùfemiô bëła królewą w [[Norweskô|Norwesce]]. [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] pòstawiło szlachòtã tegò ksąża w [[Gduńsk]]ù, je ona wialdżim dokôzem artistë W. Sampa, chtëren zrobił snôzą robòtã. W niedzelã 22 zélnika 2010 rokù, òb czas [[dominikańsczi jôrmark|dominikańsczégò jôrmarkù]] przëjachalë ricerze z [[Bëtowò|Bëtowa]] i bëło ùroczëznowé òdkrëcé négò pomnika, na chtërnégò pòstamence je nôpis "Zrzeszonëch naju nicht nie złómie". === Swiãtopôłk w kaszëbsczi lëteraturze i kùńszce === O pòstacëje ksyżëca [[Jan Trepczik]] mô nadczidnioné w drëdżi zwrotce [[Zemia Rodnô|kaszëbsczégò himnu]] - "Sambòrów miecz i Swiãtopôłka biôtczi. W spòsobie ce dlô nas ùchòwałe...", co pòkazywô, że dobëtné wòjnë z Krzëżôkama są dzélã nôrodny spôdkòwiznë [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Ksążã Swiãtopôłk pòjôwiô sã kòl [[Hieronim Derdowsczi|H. Derdowsczégò]], a téż w dokôzu D. Majkòwsczégò "Bùdzta spiącëch. Kaszëbsczé zwiercadło", chtëren dobéł w kònkùrsu m. [[Jan Drzéżdżón|Jana Drzéżdżona]] w dzélu prozë. H. Derdowsczi napisôł: "Jegò wiecznie pamniãtałë bãdą nasze dzecë, Bò granice Kaszëb rozcygł dalek do Notecë.", a [[Aleksander Majkòwsczi]] w pòwiesce „Żëcé i przigòdë Remùsa” mô napisóne: "Wezta sobie przikłôd z tich prãtów - rzekł ksąże Swiãtopôłk. - Zrzeszonych waju nicht nie złómie, ale w pòjedinkã waju zniszczą!" === Dopisënczi === <references/> === Lëteratura === * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów,; pòd red. Jana Mòrdawsczégò, tołmaczënk Jerzi Tréder, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999[https://lccn.loc.gov/99225737] * Kaszubi : dzieje i kultura : przewodnik po wystawie = Kaszëbi : historëjô ë kultura : prowadnik / [tekst i scenariusz Maria Babnis, Edmund Kamiński, Anna Kwaśniewska ; red. Tadeusz Bolduan]. Gdańsk-Oliwa ; Wejherowo, 1992. * [[Gerard Labùda]] Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. == Òbaczë téż == * [[Òlëwsczi Park]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://pl.wikisource.org/wiki/Encyklopedia_staropolska/Ca%C5%82o%C5%9B%C4%87/Tom_I Augustjanie] * [https://archive.org/stream/pommerellisches00gescgoog#page/n52/mode/2up Pommerellisches Urkundenbuch, II, 18, p. 16.] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] 9e5syg86q55ufya6c3bvczubk10b8xx 0 5121 193029 191018 2026-03-30T15:06:35Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193029 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jezoro Òstrzëcczé (21).JPG|mały|240px|left|Òstrzëcczé Jezoro]] [[Òbrôzk:Cicha woda.JPG|mały|]] '''Kaszëbsczi Krôjòbrazny Park''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Kaszubski Park Krajobrazowy'') - park krajòbrazny ò wiéchrzëznie 332.02 km² (założony w 1983 rokù) òbrëmiô wiele jezor ë lasów na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]]. W parkù są: Rëna Pòtãgòwskô, Rëna Brodnickò-Kartëskô, Rëna Redëni, Rëna Dąbrowskò-Òstrzëckô i jin. Tu jesz czasã rosce [[kaszëbskô wika]] i [[kąkel]]. Tu je dwanôsce rezerwatów i żëje wiele ptôchów, w tim [[Klatatô sowa|klataté sowë]], [[mùcnica|mùcnice]] i [[trulôcz|trulôcze]]. Reczi wëdżinãłë w nim wierã w latach 60. XX stalata. W tim parkù je m. jin. [[Wieżëca]] i wôżnô - òsoblëwie - dlô turistów [[Kaszëbskô Droga]]. Rezerwatë to m.jin.: * [[Rezerwat Kùrzé Grzãdë]] * [[Trulôczowé Błota]] == Lëteratura == * Czajkowski M.: Powiat Kartuski : Szwajcaria Kaszubska / Kaszëbskô Szwajcarëjô. Bydgoszcz 2003 * PRZEWOŹNIAK, M. (Red.): Materiały do monografii przyrodniczej regionu gdańskiego, T. 2, Kaszubski Park Krajobrazowy : walory - zagrożenia - ochrona : praca zbiorowa. Gdańsk : "Marpress", 2000 ISBN 83-87291-87-0. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20240808181416/https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/download/pdf/PL.ZIPOP.1393.PK.10.pdf ''Kaszubski Park Krajobrazowy''] * [http://edziennik.gdansk.uw.gov.pl/WDU_G/2011/66/Nr_66_z_dnia_02.06.2011r..pdf poz. 1462] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 9a7fmltrk731h2284pe8pka7g8rfhhe 193030 193029 2026-03-30T15:06:50Z Iketsi 3254 - → – 193030 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jezoro Òstrzëcczé (21).JPG|mały|240px|left|Òstrzëcczé Jezoro]] [[Òbrôzk:Cicha woda.JPG|mały|]] '''Kaszëbsczi Krôjòbrazny Park''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Kaszubski Park Krajobrazowy'') – park krajòbrazny ò wiéchrzëznie 332.02 km² (założony w 1983 rokù) òbrëmiô wiele jezor ë lasów na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w òbéńdze [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]]. W parkù są: Rëna Pòtãgòwskô, Rëna Brodnickò-Kartëskô, Rëna Redëni, Rëna Dąbrowskò-Òstrzëckô i jin. Tu jesz czasã rosce [[kaszëbskô wika]] i [[kąkel]]. Tu je dwanôsce rezerwatów i żëje wiele ptôchów, w tim [[Klatatô sowa|klataté sowë]], [[mùcnica|mùcnice]] i [[trulôcz|trulôcze]]. Reczi wëdżinãłë w nim wierã w latach 60. XX stalata. W tim parkù je m. jin. [[Wieżëca]] i wôżnô - òsoblëwie - dlô turistów [[Kaszëbskô Droga]]. Rezerwatë to m.jin.: * [[Rezerwat Kùrzé Grzãdë]] * [[Trulôczowé Błota]] == Lëteratura == * Czajkowski M.: Powiat Kartuski : Szwajcaria Kaszubska / Kaszëbskô Szwajcarëjô. Bydgoszcz 2003 * PRZEWOŹNIAK, M. (Red.): Materiały do monografii przyrodniczej regionu gdańskiego, T. 2, Kaszubski Park Krajobrazowy : walory - zagrożenia - ochrona : praca zbiorowa. Gdańsk : "Marpress", 2000 ISBN 83-87291-87-0. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20240808181416/https://crfop.gdos.gov.pl/CRFOP/download/pdf/PL.ZIPOP.1393.PK.10.pdf ''Kaszubski Park Krajobrazowy''] * [http://edziennik.gdansk.uw.gov.pl/WDU_G/2011/66/Nr_66_z_dnia_02.06.2011r..pdf poz. 1462] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 7jzij05yv8iiinx01wl4o4u8ww0ul44 0 5158 193269 189744 2026-03-31T11:55:15Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193269 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bazylika mariacka gdansk ubt.jpeg|mały|Bazylika p.w. Wniebòwzãcô Nôswiãtszi Marii Panienczi w Gduńskù]] [[Òbrôzk:Gdańsk (DerHexer) 2010-07-12 059.jpg|mały|Zégar w tim kòscele]] '''Marijën Kòscół w Gduńskù''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Bazylika Mariacka w Gdańsku'') – bazylika p.w. Wniebòwzãcô Nôswiãtszi Marii Panienczi, kònkatédra [[Gduńsk|gduńsczi]] archidiecezji. Je to wierã nôwikszi kòscół z cegłë na swiece, nôprzód òn miôł niższą wieżą. Gò zaczãle bùdowac w [[1343]] rokù. W II swiatowi wòjnie - w [[1945]] ròku - òn béł baro zniszczoné. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://bazylikamariacka.gdansk.pl/ Domôcô starna bazyliczi w pòlsczim i anielsczim jãzëkù] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] 7owur2tlitktneerk89q5rfi84jtw4x 0 5206 193259 187232 2026-03-31T11:46:06Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193259 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk-kosciolSwJana-2009-5.JPG|mały|Figurë z kòscoła swiãtégò Jana w [[Gduńsk]]ù]] [[Òbrôzk:Church of St.John in Gdansk.JPG|mały|Kòscół i jegò òkòlé w 2009 rokù]] '''Kòscół swiãtégò Jana w Gduńskù''' je z drëdzi pòłowë XIV stalata. W przëkòscelny kaplëce òdprôwiónô je w drëgą niedzelã ksãżëca Mszô Sw. w [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20171214024436/http://arch.sw-jan.vn.pl/liturgia.html http://arch.sw-jan.vn.pl/liturgia.html] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] jnd91gd3mkjwg1smojpbm063hw1e2y1 0 5215 193256 172484 2026-03-31T11:44:43Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193256 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk_BramaWyzynna_2006.jpg|mały|Wësokô Bróma w 2006 r.]] '''Wësokô Bróma''' to je bróma w Gduńskù bùdowóné do 1588 rokù przez Willem'a van den Blocke. W II swiatowi wòjnie (1945) òna nie bëła baro zniszczoné. Ksądz [[Agùstin Wòrzałła]] gôdôł ò ti brómie do [[Stefan Ramułt|Stefana Ramułta]], a jegò je ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', w chtërnym mòże przeczëtac co pòwiedzôł. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://polona.pl/item/274007/78/ 1886 (pl)] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] mqwi4f72xvckvy3unzotfu8j3oa84sg 0 5217 193053 192411 2026-03-30T15:23:53Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193053 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Biblioteka UG 30-04-2007.jpg|mały|right|320px|Bibloteka Gduńsczégò Ùniwersytetu]] '''Gduńsczi Ùniwersytet''' (''Universitas Gedanensis''), [[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Uniwersytet Gdański'' – wëższô ùczbòwniô, założonô w [[1970]] rokù, z sedzbą rektora w [[Gduńsk|Gduńskù]]. Ùniwersytet prowadzy wëdzélë: * Wëdzél Biologiji ([[Gdiniô]]) * Wëdzél Chemiji ([[Gduńsk]]) * Wëdzél Ekònomiczny ([[Sopòt]]) * Wëdzél Historiczny ([[Gduńsk]]) * Wëdzél Filologòwi ([[Gduńsk]]) * Wëdzél Spòlëznowëch Nôùków ([[Gduńsk]]) * Wëdzél Prawa i Administracje ([[Gduńsk]], [[Kòszalëno]]) i jin. Na Wëdzélu Filologòwim tegò Ùniwersytetu są robioné m.jin. badérowania [[Kaszëbistika|kaszëbisticzné]] [https://web.archive.org/web/20140801160406/http://fil.ug.edu.pl//rekrutacja/studia/kierunki_studiow/20142015/etnofilologia_kaszubska-stacjonarne-stopnia]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20130812092047/http://katalog.bg.ug.edu.pl/ Bibloteka - Chamo BUG] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Ùniwersytetë]] tgvqn7v1ba35u5dqjk5dw4o9isk9mg5 0 5222 193268 192424 2026-03-31T11:54:53Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193268 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Edyta Górniak 03.jpg|mały|Edyta Górniak.]] '''Edyta Anna Górniak''' (ùr. [[14 lëstopadnika]] [[1972]], [[Ziębice]]) je pòlską spiéwôrką. == Diskògrafijô == * 1995 - ''Dotyk'' * 1997 - ''Edyta Górniak'' * 1999 - Live '99 * 2002 - ''Perła'' * 2003 - ''Invisible'' * 2007 - ''E.K.G.'' * 2008 - ''Kolędy (Zakochaj się na Święta w kolędach)'' == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20180815032453/http://www.edytagorniak.com/ edytagorniak.com] * [http://e-gorniak.com e-gorniak.com] {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Górniak Edyta}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] l4wys6r1j7neftaygsykg23w3efb2nk 0 5276 193072 188388 2026-03-30T15:50:56Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193072 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Swiónowsczé Jezoro.JPG|mały|250px|left|Swiónowsczé Jezoro]] '''Kaszëbsczé Pòjezerzé''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Pojezierze Kaszubskie'') – To zajimô westrzédny pas [[Kaszëbë|Kaszëbów]]. Je tu wiôlgô, jak na niżawné òbéńdë, wiżô krôjnë n.r.m. i ùrozmajiconô rzezba terenu, przede wszëtczim w conie pòjezérnégò pùkla. Òd nôwëższich Szimbarzczich Grzëpów (329 m n.r.m.) teren pòstãpno òpôdô w stronã nordë, pôłnia i wschòdu. To dô tu wiele jezór, a westrzód nich wiôlgòscą wëapartniają sã: Reduńsczé Jezora (Dólné i Górné), [[Òstrzëcczé Jezoro|Òstrzëcczé]], [[Gòwidlińsczé Jezoro|Gòwidlińsczé]] i [[Môùsz]]. Na klimat wërazny cësk mô wiôldżé zjinaczenié wiże. Razã z ji rostã òpôdô wiżô temperaturë lëftu, a zwikszô sã sëma atmòsferowëch òpadów. Długò mòże tu leżëc sniég. Nôtërné roscëznowé ruchno sparłãczoné je z wiele dzejnikama, westrzód chtërnëch do nôwôżniészich nôleżi zarechòwac klimat, òksëpòwy spódk, ùsztôłcenié wiéchrzëznë i wòdné òdnieseniô. Dzysdniowé roscëznowé ruchno pòkôzywô mòcny zrzeszënk z gòspòdarzczim dzejanim człowieka. Nôczãscé spòtikónym drzewã òpisywóny òbéńdë je [[sosna]], rosnącô abò w jednorodnëch drzéwiãcëznach (bòrë sosnowé) abò miészónëch - z [[bùk]]ã abò [[dana|daną]]. Òsoblëwò czãsto spòtikómë jã na piôszczëstëch òbéńdach sandrowëch. Corôz czãscy spòtikóny je [[skòwrónk]], colemało sadzony w lasowym zbiérkù z bùkã, [[dãb]]ã i sosną. Znóné są bùkòwé lasë kòl [[Szimbark]]a. Zdłużą strëgów i nad jezorama wëstãpywają łãdżi. Tu pierszima drzewama są: [[szarô òlszô]], [[wierzba]] (jerzbina) i [[papla]]. Tipòwym roscëznowym zbiérkã sparłãczonym z fùchtnym spódkã są nisczé torfòwiszcza, pòdskôcóné gruńtowëma wòdama. Pòrôstają je pierszim dzélã [[strzëna|strzënë]], [[charzt]] i mechë. Tamsam wëstãpywają wrzosowiszcza pòrosłé czerzkama, chtërnëch nôwôżniészim elementã są [[wrzos]]ë, jak téż wielelatné roscënë, trôwë, mechë i narwë. Môlama spòtikómë tu sosnë, brzozë i [[jałówc]]e. Grad lasowatoscë je tu wiôldżi, òsoblëwie na sandrowëch òbéńdach. Mało lasów mô wsowô [[gmina Chmielno]] i miasto [[Żukòwò]]. W ùprawach wërazno panëją tu [[żëto]], pszéńżëto i [[bùlwa|bùlwë]]. Bëlną wiéchrzëznã zabiérają téż pôsné roscënë. Chòwa bëdła je nôbarżi rozwitô na terenach bòkadnëch w łączi i pastwiszcza, swiniô chòwa je za to sparłãczonô z ùprawą bùlew i spòsobã zdobëcô relatiwno tónëch kôrmów socznëch. Ta òbéńda je znónô z plantacji [[Ògardowô pòtrôwnica|pòtrôwniców]] ("kaszëbsczich malënów"). Tu warô zasedzałi òd wieków kaszëbsczi lud, chtëren mô swój [[Kaszëbsczi jãzëk|jãzëk]] i zwëczi. Je téż [[kaszëbskô lëteratura]]. Tu w [[Kartuzë|Kartuzach]] je [[Kaszëbsczé Mùzeum miona Frãcëszka Trédra]]. == Lëteratura == * Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, ISBN 83-04-00363-5 * [[Encyklopedia powszechna PWN]], Warszawa 1974, s. 433 * Pojezierze Kaszubskie, Baranowski, Jerzy (teksty [[Donald Tusk]]) - Warszawa : Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1985, Wyd. 1. * Pojezierze Kaszubskie / Piotrowska H., Sławomir Kadulski S. Warszawa : "Wiedza Powszechna", 1985. ISBN 83-214-0376-X == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/451 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX] (pl) * [https://web.archive.org/web/20160306133516/http://agris.fao.org/agris-search/search/display.do?f=1990/SE/SE90004.xml%3BSE9000005 agris.fao.org] (en) [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] {{Ùzémk artikla}} 55c8r2yousk4s3p9e0ylyja4dhxxg0z 193073 193072 2026-03-30T15:51:46Z Iketsi 3254 – t 193073 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Swiónowsczé Jezoro.JPG|mały|250px|Swiónowsczé Jezoro]] '''Kaszëbsczé Pòjezerzé''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Pojezierze Kaszubskie'') – to zajimô westrzédny pas [[Kaszëbë|Kaszëbów]]. Je tu wiôlgô, jak na niżawné òbéńdë, wiżô krôjnë n.r.m. i ùrozmajiconô rzezba terenu, przede wszëtczim w conie pòjezérnégò pùkla. Òd nôwëższich Szimbarzczich Grzëpów (329 m n.r.m.) teren pòstãpno òpôdô w stronã nordë, pôłnia i wschòdu. To dô tu wiele jezór, a westrzód nich wiôlgòscą wëapartniają sã: Reduńsczé Jezora (Dólné i Górné), [[Òstrzëcczé Jezoro|Òstrzëcczé]], [[Gòwidlińsczé Jezoro|Gòwidlińsczé]] i [[Môùsz]]. Na klimat wërazny cësk mô wiôldżé zjinaczenié wiże. Razã z ji rostã òpôdô wiżô temperaturë lëftu, a zwikszô sã sëma atmòsferowëch òpadów. Długò mòże tu leżëc sniég. Nôtërné roscëznowé ruchno sparłãczoné je z wiele dzejnikama, westrzód chtërnëch do nôwôżniészich nôleżi zarechòwac klimat, òksëpòwy spódk, ùsztôłcenié wiéchrzëznë i wòdné òdnieseniô. Dzysdniowé roscëznowé ruchno pòkôzywô mòcny zrzeszënk z gòspòdarzczim dzejanim człowieka. Nôczãscé spòtikónym drzewã òpisywóny òbéńdë je [[sosna]], rosnącô abò w jednorodnëch drzéwiãcëznach (bòrë sosnowé) abò miészónëch - z [[bùk]]ã abò [[dana|daną]]. Òsoblëwò czãsto spòtikómë jã na piôszczëstëch òbéńdach sandrowëch. Corôz czãscy spòtikóny je [[skòwrónk]], colemało sadzony w lasowym zbiérkù z bùkã, [[dãb]]ã i sosną. Znóné są bùkòwé lasë kòl [[Szimbark]]a. Zdłużą strëgów i nad jezorama wëstãpywają łãdżi. Tu pierszima drzewama są: [[szarô òlszô]], [[wierzba]] (jerzbina) i [[papla]]. Tipòwym roscëznowym zbiérkã sparłãczonym z fùchtnym spódkã są nisczé torfòwiszcza, pòdskôcóné gruńtowëma wòdama. Pòrôstają je pierszim dzélã [[strzëna|strzënë]], [[charzt]] i mechë. Tamsam wëstãpywają wrzosowiszcza pòrosłé czerzkama, chtërnëch nôwôżniészim elementã są [[wrzos]]ë, jak téż wielelatné roscënë, trôwë, mechë i narwë. Môlama spòtikómë tu sosnë, brzozë i [[jałówc]]e. Grad lasowatoscë je tu wiôldżi, òsoblëwie na sandrowëch òbéńdach. Mało lasów mô wsowô [[gmina Chmielno]] i miasto [[Żukòwò]]. W ùprawach wërazno panëją tu [[żëto]], pszéńżëto i [[bùlwa|bùlwë]]. Bëlną wiéchrzëznã zabiérają téż pôsné roscënë. Chòwa bëdła je nôbarżi rozwitô na terenach bòkadnëch w łączi i pastwiszcza, swiniô chòwa je za to sparłãczonô z ùprawą bùlew i spòsobã zdobëcô relatiwno tónëch kôrmów socznëch. Ta òbéńda je znónô z plantacji [[Ògardowô pòtrôwnica|pòtrôwniców]] ("kaszëbsczich malënów"). Tu warô zasedzałi òd wieków kaszëbsczi lud, chtëren mô swój [[Kaszëbsczi jãzëk|jãzëk]] i zwëczi. Je téż [[kaszëbskô lëteratura]]. Tu w [[Kartuzë|Kartuzach]] je [[Kaszëbsczé Mùzeum miona Frãcëszka Trédra]]. == Lëteratura == * Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, ISBN 83-04-00363-5 * [[Encyklopedia powszechna PWN]], Warszawa 1974, s. 433 * Pojezierze Kaszubskie, Baranowski, Jerzy (teksty [[Donald Tusk]]) - Warszawa : Wydawnictwo Sport i Turystyka, 1985, Wyd. 1. * Pojezierze Kaszubskie / Piotrowska H., Sławomir Kadulski S. Warszawa : "Wiedza Powszechna", 1985. ISBN 83-214-0376-X == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/451 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom IX] (pl) * [https://web.archive.org/web/20160306133516/http://agris.fao.org/agris-search/search/display.do?f=1990/SE/SE90004.xml%3BSE9000005 agris.fao.org] (en) [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] {{Ùzémk artikla}} njoexghzmuu5e4o8xaa23b5cy0anhou 0 5285 192995 190429 2026-03-30T13:53:29Z Iketsi 3254 Przëpis 192995 wikitext text/x-wiki '''Józef Chełmòwsczi''' (ùr. [[26 gromicznika]] [[1934]] rokù w [[Brusë|Brusach]], ùm. [[6 lëpinca]] 2013 rokù) – artista malôrz, rzezbiôrz i wënalôzôrz.<ref>{{kaszubopedia.pl|chelmowski-jozef}}</ref> W swòjim ùsôdztwie nawlékôł do [[Materialnô kùltura Kaszëb|fòlkloru rodnëch Kaszëb]]. Jegò robòtë wëstawióny są m. jin. w [[Zôpadno-Kaszëbsczé Mùzeùm w Bëtowie|Zôpadno-Kaszëbsczim Mùzeùm w Bëtowie]]. Òn béł wëprzédniony za swòją robòtã m. jin. medalã „Zasłużony Kùlturze ''Gloria Artis''”(w 2006<ref>[http://www.nck.org.pl/pl/wydarzenie/354/medale-zasluzony-kulturze-gloria-artis Józef Chełmowski – biografiô òpùblikòwónô z leżnoscë dostaniô medalu „Gloria Artis”]</ref>) i [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] (w 1996<ref>Jan Antonowicz, ''Medale Stolema przydzielono'', „Norda” 1996, nr 6, s. 4.</ref>). == Lëteratura == * Dzieje Brus i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, ss. 495 - 496. == Przëpisczi == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == * [https://web.archive.org/web/20220816081849/https://www.nagrodakolberg.pl/laureaci-jozef_chelmowski nôdgroda m. Òskara Kòlberga] * [https://web.archive.org/web/20160305001118/http://www.zaborypark.eco.pl/foto/galeria/dziedzictwo/index.htm Òdjimczi robòtów] * [https://web.archive.org/web/20130818200904/http://ninateka.pl/film/sztuka-ludowa-i-naiwna-jozef-chelmowski Film ò artisce na starnie ninateka.pl] * [https://web.archive.org/web/20200807214049/https://etnomuzeum.eu/zbiory/praca-na-wsi Rzezba „Praca na wsi'”] * [https://web.archive.org/web/20200102103359/https://viaf.org/viaf/259489008/ Józef Chełmòwsczi VIAF] {{DEFAULTSORT:Chełmòwsczi Józef}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] f3bsair94w0beokue9ehi6l60ch2erk 0 5433 193031 189225 2026-03-30T15:07:46Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193031 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:XN Cytisus scoparius 00.jpg|mały|Brem — jak òn żôłto kwitnie]] '''Diôbli ògón''' abò '''jurk''' abò '''brëm''' (''Sarothamnus scoparius'' syn. ''Cytisus scoparius'') – roscëna, czerz z rodzëznë bòbòwatëch. Czedës [[Kaszëbi]] robilë z niegò miotłë. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òn kwitnie np. w [[czerwińc]]u. == Lëteratura == * [[Eùgeniusz Gòłąbk|Gołąbk E.]]: Knéga psalmów / na pòdstawie Biblii Tysiąclecia (Wyd. IV, 1989) skaszëbił Eugeniusz Gołąbk. Gdańsk 1999, s. 224 *Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s.118. * [[Bernard Zëchta]], ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 67. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20221009041542/http://www.park.borytucholskie.info/rosliny_w_wierzeniach_i_zwyczajach-157 Jurk w [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë|Nôrodnym Parkù Tëchòlsczé Bòrë]]] [[Kategòrëjô:Bibliowé roscënë‎]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] o2xddh7wh1c5t3l6dcjnep9ybl8g8ep 0 5534 193204 180368 2026-03-30T18:38:40Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193204 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Artemisia_vulgaris_-_Köhler–s_Medizinal-Pflanzen-016.jpg|mały|Bëlëca]] '''Bëlëca''' abò '''pszczeli ùkropnik''' (''Artemisia vulgaris'' L.) – wielelatny roscëna z rodzëznë astrowatëch. To je zeleskò na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Rozmajitoscë == [[Aleksander Majkòwsczi]] w swòi ksążce "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji" pisôł, że m. jin. bëlëca bëła dóné do pòswiãceniô w [[Matczi Bòsczi Zélny|Matkã Bòską Zelną]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 198. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://alergia.org.pl/lek/index2.php?option=com_content&do_pdf=1&id=359 Bëlëca w miesce] [[Kategòrëjô:Bòtanika]] mx5lpizhoqzqy7rdqjwinnd7j1np9zz 0 5541 193123 178970 2026-03-30T16:34:44Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193123 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:PICT0246-1.JPG|mały|Òstrzëca]] '''Òstrzëca''' (''Gasterosteus aculeatus'') – to je rëba z rodzëznë òstrzëcowatëch. Żëje m. jin. w rzékach na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òstrzëce zjôdają m.jin. [[Lodôk|lodôczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.pomorskie.eu/res/BIP/Somonino/Ochrona_srodowiska/decyzje/2009/3_2009/ekspertyza_termomodernizacja.pdf (pl)] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Rëbë]] n5sq6ae7clcz797i1mp6dwrj79x6v5s 0 5545 193130 186680 2026-03-30T16:36:29Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193130 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dactylorhiza maculata P24.jpg|270px|mały|Srokôcz]] '''Srokôcz''' (''Dactylorhiza maculata'' syn. ''Orchis maculata'' L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë srokôczowatëch. Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i je tu òbjimniãti dzélową òchrónią. == Lëteratura == [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 143 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WDU20140001409 ''Rozporządzenie Ministra Środowiska z dnia 9 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej roślin'', s. 31 - ''Dactylorhiza maculata''] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 7mg67p2912pnahvyp9ruun5doc15pjs 0 5584 193207 183523 2026-03-30T18:39:23Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193207 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Vaccinium vitis-idaea at stump of Pinus sylvestris.jpg|mały|left|Bòrówczi]] '''Bòrówka''' (''Vaccinium vitis-idaea'' L.) - to je ôrt wielelatny roscënë z rodzëznë wrzosowatëch (''Ericaceae''). Wiele bòrówków rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òne mają czerwioné jagòdë, a je [[Kaszëbi]] zbiérają. Wietewczi bòrówków są brëkwóné do òzdobë. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 88. * [[Bernard Zëchta|B. Sychta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 57 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 2l9alhyhr2nzh8kfj3e2fc5ybz8ism7 193208 193207 2026-03-30T18:39:31Z Iketsi 3254 -left 193208 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Vaccinium vitis-idaea at stump of Pinus sylvestris.jpg|mały|Bòrówczi]] '''Bòrówka''' (''Vaccinium vitis-idaea'' L.) - to je ôrt wielelatny roscënë z rodzëznë wrzosowatëch (''Ericaceae''). Wiele bòrówków rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òne mają czerwioné jagòdë, a je [[Kaszëbi]] zbiérają. Wietewczi bòrówków są brëkwóné do òzdobë. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 88. * [[Bernard Zëchta|B. Sychta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 57 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] q0uydz3nkwefm5bgtd4g9evxvgs6sy1 0 5587 193257 184823 2026-03-31T11:45:04Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193257 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Salix caprea8.jpg|mały|Wierzbòwô palma]] '''Wierzbòwô palma''' (''Salix caprea'' L.) – to je czerz abò drzéwiã z rodzëznë wierzbòwatëch. Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] ë mòże tu ju w [[strumiannik]]ù kwitnąc. Jak kôże stôri zwëk[http://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%92br%C3%B4zk:Zdroje_Raduni.djvu&page=55] w [[Palmòwô Niedzela|Palmòwą Niedzelã]] katolëcczi [[Kaszëbi]] niosą wiétewczi ti wierzbë do kòscoła, a ksądz je swiãcy. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 64. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] bk964sew60flk3mztipuyyfeyc0fa97 0 5588 193199 187378 2026-03-30T18:36:55Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193199 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Betula pendula Finland.jpg|mały|Bardówkòwaté brzózczi - las]] '''Bardówkòwatô brzózka''' (''Betula pendula'' Roth. abò ''Betula verrucosa'' Ehrh.) – to je drzéwiã z rodzëznë brzózkòwatëch (''Betulaceae'' Gray). Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òb [[zymk]] mòże z ti brzózczi zbierac sok. [[Kaszëbi]] ją bierzą do strojeniô na [[Bòżé Cało]]. To mùszi bëc stôri zwëk, bò ju w 1767 rokù ni miałë bëc wycynóné młodé brzózczi do òbstrojeniô chëczów. == Lëteratura == *Dzieje gminy Sierakowice : oprac. zbiorowe / pod red. Andrzeja Grotha ; oprac. Józef Borzyszkowski [et al.].Gdańsk : Wydawnictwo "Marpress", 2008, str. 92. *Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 50. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.igipz.pan.pl/tl_files/igipz/ZGiK/projekty/UHI/Zmiany_klimatu.pdf m.jin. brzózczi] * [http://www.rpdp.hostingasp.pl/Trees/UI/TreeFormRO.aspx?tID=600] [[Kategòrëjô:Brzózkòwaté]] [[Kategòrëjô:Bòtanika]] fsz84a7w1gva9hajnctqbeqwd55fhh7 0 5596 193198 182415 2026-03-30T18:36:42Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193198 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ledum palustre - Skalee vel crensh.jpg|mały|Bagnowiczé]] '''Bagnowiczé''' abò '''mòtownik''' (''Rhododendron tomentosum'') - to je roscëna z rodzëznë wrzosowatëch (''Ericaceae''). Òno rosce m. jin. w błotach na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] np. w [[Stajszewsczé Błoto|Stajszewsczich Błotach]]. Np. z jegò lëstów wëdzélają sã eterowé òléjczi, co mòcno pôchną i òd nich mòże sã zakrącëc w głowie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] dwh740zbg3ss1ik6lq7vgt9ocvdz259 0 5686 193197 165779 2026-03-30T18:36:32Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193197 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Illustration_Pimpinella_anisum0.jpg|mały|Biedrzón anys]] '''Anëż''' abò '''[[biedrzón]] anys''' (''Pimpinella anisum'' L.) – to je roscëna z rodzëznë zelerowatëch. [[Kaszëbi]] achtnąle anëż. Z jegò semionów sã robi [[anisowi òléjk]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] n0v47s36i1zosqngcwqxfe4aj6exbto 0 5706 193124 184655 2026-03-30T16:35:02Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193124 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rubus saxatilis02.jpg|mały|Skórcowô jagódka]] '''Skórcowô jagódka''' (''Rubus saxatilis'') – to je môłi czierz z rodzëznë różowatëch. Òna rosła w rezerwace [[Wiłóz Reduni]]. Te jagòdë mòże jesc. == Lëteratura == * Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk, t.V (1972), s. 57. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] drfl4zsf0ridow1bjwl8rm6s5s59am9 0 5722 193158 171163 2026-03-30T16:51:21Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193158 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chanterelle Cantharellus cibarius.jpg|mały|Peperlëszczi]] '''Peperlëszka''' (''Cantharellus cibarius'') – to je grzib z rodzëznë peperlëszkòwatëch. Dosc wiele peperlëszków rosce m. jin. w kaszëbsczich stronach òb lato. [[Kaszëbi]] je jedzą. Jich szmaka je pikantnô, stąd téż nazwa pieprznik. To je grzib, chtëren mô miãsati, bezsklący kapelusz żôłti farwë (do 12cm przemiarë). Nôprzód ten kapelusz je wëbrzëszóny, pòtemù sã rozszerzô i ùrôbiô we westrzódkù zagłãbienié,knąpkòwi, a pòtemù ledłowati. Jegò zbérk je wëdãti ë pòdwiniãty. Wiôrzta miąższu ùsôdzô fałdë co przëpòminają blaszczi, chtërne są téż żôłti farwë. Niżi òn przechòdzy w trzon chtëren je miãsati i nie różni sã farwą òd resztë grzëba 3-7 cm dłudżi. Òn je dosc twardi i czasem zdżiãti. Jegò farwa nié mùszi bëc jinô òd resztë grzëba, ale mòże bëc jasniszô. Peperlëszczi roscą w lëscatëch ë jiglënowëch lasach, w grëpach ë są rozmaiti wiôlgòscë. Razem z pólnicą nôleżi do nôbarżi znônëch w naszim òkòlim grzëbów. Leno szkòda że corôz trudni gò mòżna nalézc. === Òdmiany === Cantharellus cibarius var. albipes Peck (1903)[14], Cantharellus cibarius var. atlanticus Romagn. (1995) - holotyp nalazłi we Francji, na plantacji sosny nadmòrsczé (Pinus pinaster Aiton)[15]. Cantharellus cibarius var. carneoalbus (R. Heim) Corner (1966)[16], Cantharellus cibarius var. inodorus Velen. (1939)[17], Cantharellus cibarius var. latifolius Heinem. (1966)[16] Cantharellus cibarius var. longipes Peck (1904)[13] Cantharellus cibarius var. multiramis Peck (1901)[18], Cantharellus cibarius var. pallens Gerhardt (2001), Cantharellus cibarius var. pallidifolius A.H. Sm. (1968)[19], Cantharellus cibarius var. roseocanus, Redhead, Norvell & Danell (1997)[20], Cantharellus cibarius var. rufescens Cetto (1991), Cantharellus cibarius var. rufipes (Gillet) Cooke (1883), Cantharellus cibarius var. squamosus Pöll ex J. Murr (1916) - òdmiana co wëróżniô sã cwiardym trzonem, i kapeluszem pòkrytim cemnymi łuskami, wyzdrzi jak pieprznik pòmarańczowi (Cantharellus friesii Welw. & Curr.)[21], Cantharellus cibarius var. tenuis Romagn. (1995) - holotyp nalazłi we Francji, westrzód bielistczi sewé (Leucobryum glaucum) pòd sosnó nadmorskô (Pinus pinaster Aiton)[22], Cantharellus cibarius var. umbrinus R. Heim ex Eyssart. & Buyck (2000) - holotyp nalazłi we Francji, na glebie, westrzód bluszczu (Hedera L.) pod dãbami (Quercus L.)[23]. Bazonimem dlô té òdmiany béł pòdgatunek Cantharellus cibarius subsp. umbrinus R. Heim (1960). === Fòrmy === Cantharellus cibarius f. cibarius Fr. (1821)[12], Cantharellus cibarius f. pallidus R. Schulz (1924)[24]. === Synonimy === Agaricus alectorolophoides Schaeff. (1774) Agaricus chantarellus L. (1753) Agaricus chantarellus Bolton (1788) Alectorolophoides cibarius (Fr.) Earle (1909) Cantharellus alborufescens (Malençon) Papetti & S. Alberti (1999) Cantharellus cibarius f. neglectus M. Souché (1904) Cantharellus cibarius subsp. flavipes R. Heim (1960) Cantharellus cibarius subsp. nanus R. Heim (1960) Cantharellus cibarius subsp. umbrinus R. Heim (1960) Cantharellus cibarius var. albidus Maire (1937) Cantharellus cibarius var. alborufescens Malençon (1975) Cantharellus cibarius var. albus Fr. (1937) Cantharellus cibarius var. bicolor Maire (1937) Cantharellus cibarius var. cibarius Fr. (1821) Cantharellus cibarius var. flavipes (R. Heim) Corner (1966) Cantharellus cibarius var. flavipes R. Heim ex Eyssart. & Buyck (2000) Cantharellus cibarius var. nanus (R. Heim) Corner (1966) Cantharellus cibarius var. neglectus (M. Souché) Sacc. (1905) Cantharellus cibarius var. pallidus R. Schulz (1924) Cantharellus cibarius var. salmoneus L. Corb. (1929) Cantharellus cibarius var. umbrinus (R. Heim) Corner (1966) Cantharellus edulis Sacc. (1916) Cantharellus neglectus (M. Souché) Eyssart. & Buyck (2000) Cantharellus pallens Pilát (1959) Cantharellus rufipes Gillet (1874) Cantharellus vulgaris Gray (1821) Chanterel alectorolophoides (Schaeff.) Murrill (1910) Chanterel chantarellus (L.) Murrill (1910) Craterellus cibarius (Fr.) Quél. (1888) Merulius alectorolophoides (Schaeff.) J.F. Gmel. (1792) Merulius chantarellus (L.) Scop. (1772) Merulius cibarius (Fr.) Westend. (1857) == Biografiô == Eisenreich Wilhelm, Handel Alfred, Zimmer Ulte. E., Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce, Warszawa 2000, s.36. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Grzëbë]] dubioj03ikwr203o567zxo5nbjp07md 0 5740 193202 186398 2026-03-30T18:37:47Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193202 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lamium album (flowers).jpg|mały|Biôłô głëszka]] '''Biôłô głëszka''' (''Lamium album'' L.) - to je wielelatnô roscëna z rodzëznë głëszkòwatëch (''Lamiaceae''). [[Kaszëbi]] gôdają na nią téż głëszka i dzëwô pòkrzëwa, a òna mòże kwitnąc w [[Łżëkwiat|łżëkwiace]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 96. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] fn4osaeji2wt2mie583vvb2ss9ualgo 0 5767 193203 185733 2026-03-30T18:38:03Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193203 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Trifolium repens inflorescence - Niitvälja.jpg|mały|Biôłô kòniczëna]] '''Biôłô kòniczëna''' (''Trifolium repens'' L.) – to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce ji wiele np. na łąkach. == Rozmajitoscë == [[Aleksander Majkòwsczi]] w swòi ksążce "Żëcé i przigodë Remusa. Zvjercadło kaszubskji" pisôł, że m. jin. biôłô kòniczëna bëła dóné do pòswiãceniô w Matkã Bòską Zelną. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 80. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Léczné roscënë]] [[Kategòrëjô:Bòtanika]] dzwqhkckwgzqg8fprzbejljnlmdp35s 0 5839 193131 176617 2026-03-30T16:36:34Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193131 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Solidago virgaurea var. leiocarpa 02-2.jpg|mały|''Solidago virgaurea'']] '''Szczotecznik''' (''Solidago'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë astrowatëch. Jak napisôł [[Bernard Zëchta]] dlô [[Kaszëbi|Kaszëbów]] to mòże bëc téż ôrt ''Solidago serotina''. == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, tom V, s. 240 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 1zam7j9k17yvubi5oifsbevga9ntcz5 0 5852 193178 187783 2026-03-30T18:18:14Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczie == {{Commons}}; 193178 wikitext text/x-wiki {{verify}} [[Òbrôzk:Corvus_frugilegus_2.jpg|mały|Krëczk]] '''Krëczk''' (''Corvus frugilegus'') – strzédny ptôch z rodzëznë krëkòwatëch. Òn żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Krëczk to je ptôch wikszi jak [[gòłąb]]. Je wielgòscë [[warna|warnë]], le censzi. Mô czôrnolilewé pióra, chtërné w słuńcu baro sã łiszczą. Krëczk wëzdrzi jak [[krëk]] i mòżna gò z nim pómilëc. Mô czôrné nodżi, dłudżi òstri dzób. Krëczk je baro towarzësczi, chòc òstróżny. Zëmą w miastach, czedë lëdze dają mù jestkù, wcale nie ùcekô. Krëczczi zrzeszają sã w wiôldżé, wielotësãczné karna. Të ptôchë mają wiele mòcë w skrzidłach i mògą dosc chùtkò pòderwac sã w lëft. Są baro mądré i rozmieją pòsługiwać sã nôrzãdzama (np. czãsto kładzą [[òrzechë]] pòd kòła aùtów). Pòjôwiają sã nôczãscy tam, gdze je wiele jedzeniégò. Òkòło pajicznika do Pòlsczi przëlatywąją ze wschòdu wiôldżé stada krëczków i òstają na zëmã. Niechtërné z nich lecą jesz dali na zapôd. Òb zëmã lëdze czãsto dają jim jestkù np. orzechë czë semiona. == Miara == * Dłëgòsc cała- ók. 42- 48 cm * Szerokość skrzidłów- Ok. 99 cm * Wôga- Ok. 450- 600 g == Wëzdrzatk == Samc wëzdrzi tak samò jak samnica, a przënômni lëdzczé oko nie móże widzec ti różnicë. == Wëstãpòwanié == Krëczczi żëją wetka w całi Pòlsce. Òstatno òbserwùje sã spôdk lëczebnoscë krëczków w westrzédnëch dzélnicach wiôldżich gardów. == Głos == Krëczczi wcyg głosno krzëczą: „kra, kra”, abò cëchłò: „grab, grab” === Linki zewnętrzne === * [https://web.archive.org/web/20160303184213/http://www.scricciolo.com/eurosongs/Corvus.frugilegus.wav głos gawrona, format .wav ''Copyright by Alberto Masi – www.scricciolo.com''] == Gniôdza krëczków == Kò krëczczi żëją w karnach, gniôzda bùdują téż w karnach, wësok na drzéwach, jedno kòle drëdżiégò. W gardach na bùdinkach. Gniôzda bùdują przede wszëtczim z wietewków, sëchi trôwë, glënë. [[Òbrôzk:Wikiroekenkolonie.jpg|mały|Gniôzda krëczków]] [[Òbrôzk:Corvus frugilegus MHNT.ZOO.2010.11.174.1.jpg|mały|''Corvus frugilegus '']] == Co lubi jesc krëczk? == Krëczczi jedzą wszëtkò. Nôbarżi rôd jedzą semiona, orzechë, òdpôdczi. Òb jeséń i zëmã jedzą przede wszëtczim roscënë, zërenka i kiełczi zbóż. Òb lato krëczk zjada pònarewë [[chrząszcz|chrząszczy]] i [[mòtil|mòtili]], [[grëzôk|grëzôczi]], [[wieszczórka|wieszczórczi]], [[żaba|żaby]], pizglãta i jôjka jinszich ptôchów. Na zymkù sznëkrëją jestkù na przeòranëch pólach. [[Òbrôzk:Corvus 2007-11-1.gif]] == Rozmnażanié == Samnice krëczków od strëmiannika do łżëkwiata skłôdô 2- 5 zelono- mòdrëch jaj z bruno- żôłtima kropkama. Na jajach sedzy do 18 dni. Pizglãta w gniezdze przebywają 4- 5 tidzéniów. Nawetka czedë młodi krëczk zrobi sã sóm dlô se dali sëdzy krótkò swòjégò gniazda i wraca tam na noc i jedzenié. == Òchrona == Na óbszarze całé Pólsczi krëczczi są pód scësłą óchroną póza gardama. Pópùlacjô krëczków w Pólsce je óbjãtô mónitoringã w ramach programù Monitoring Flagowych Gatunków Ptaków. Program ten wëkónëwô [[Stacja Ornitologiczna Muzeum i Instytutu Zoologii PAN]] na zlecenié [[GIOŚ]]. Òb dzesãc lat óbserwacji (2001–2010) zaóbserwówóno że je jich corôz mni. *Domena - eurokarioty *Królestwò – zwierzęta *Tip – strunowce *Pòdtip – kręgowce *Karno – ptaki *Podgromada – Neornithes *Nadrząd – neognatyczne *Réga – wróblowce *Pòdréga – śpiewające *Familiô – krukowate *Òrt – Corvus *Zort- gawron == Bibliografia == * Pavel Vasak: Ptaki leśne. Warszawa: Delta, 1993. ISBN 83-85817-28-X. * Klaus Richarz: Ptaki - Przewodnik. Warszawa: MUZA, 2009. ISBN 978-83-7495-018-3. == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} * http://www2.gazeta.pl/edukacja/1,28378,26743.html — strona o Gawronie Adama Wajraka [[Kategòrëjô:Krëkòwaté]] 0dfqbvkspwav1ce8fn3suonppubol0h 0 5863 193205 187119 2026-03-30T18:38:56Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193205 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ranunculus acris niittyleinikki.jpg|mały|Bòlëòczë]] '''Bòlëòczë''' (''Ranunculus acris'' L.) - są roscëną z rodzëznë jastrownikòwatëch (''Ranunculaceae''). Òne roscą m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 112. == Bùtnowé lënczi == * [https://web.archive.org/web/20190701132603/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc4_02.pdf Przyroda projektowanego rezerwatu „Dolina Mirachowskiej Strugi” na Pojezierzu Kaszubskim s. 53 ''Ranunculus acris''] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] p835j0jfy9o91p1oxzys80c10dc0408 0 5873 193201 161116 2026-03-30T18:37:23Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193201 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sambucus nigra-fruit001.jpg|mały|Brzôd czôrnégò besu]] [[Òbrôzk:Elder flowers, Sambucus nigra - geograph.org.uk - 841561.jpg|mały|Kwiatë czôrnégò besu]] '''Bes''' (''Sambucus'' L. ) – to je szlach roscënów z rodzëznë besowatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce [[czôrny bes]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] rhvg8dwvejgkk3l4x6imv0c56zv5c37 0 5884 193195 184902 2026-03-30T18:35:36Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193195 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Geranium robertianum.jpg|300px|mały|''Geranium robertianum'']] '''Smierdzący bòcónk''' (''Geranium robertianum'' L.) – to je jednorocznô abò dwalatnô roscëna z rodzëznë bòcónkòwatëch. Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Galerëjô == <gallery mode=packed> (MHNT) Geranium robertianum - Leafs and buds.jpg| (MHNT) Geranium robertianum - blossom.jpg| (MHNT) Geranium robertianum - buds.jpg| (MHNT) Geranium robertianum - fruit.jpg| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Léczné roscënë]] [[Kategòrëjô:Bòcónkòwaté]] ezw0veh6u2m6wlnnlkj9wp9tme1s0wb 0 5936 193035 184369 2026-03-30T15:10:08Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193035 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wszystkich swietych cmentarz.jpg|mały|300px|Ùstrojoné grobë òb noc z 1. na 2. lëstopadnika (Zôdëszny Dzéń)]]'''Zôdëszny Dzéń''' – je [[2 lëstopadnika]], a na ten Dzéń są ùstrojoné grobë znitama i wiele razy [[Chrizantema|chrizantemama]]. Czedës na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] bëłë robioné wińce ze słomë, okrëté z wiérzchù [[Zôdësznik|strzébrznym mechã]]. Dzys na grobach pôli sã wiele znitów na wdôr tich, chtërny òdeszlë z tegò swiata. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] mlkxqhj1z5ak15u5ddkj18r83u9iyox 0 6079 193144 177917 2026-03-30T16:41:09Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193144 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Fałat Julian, Popielec.jpg|mały|Ksądz sëpie lëdzóm pòswiãcony pòpiół na głowë - XIX w.]] '''Pòpielnô Strzoda''' – to je pierszi dzéń [[Wiôldżi Pòst|Wiôldżigò Pòstu]]. W tã strzodã ksądz w [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczim kòscele]] sëpie lëdzóm pòswiãcony pòpiół na głowë. == Lëteratura == * Malicki L.: Rok obrzędowy na Kaszubach, Wojewódzki Ośrodek Kultury, Gdańsk 1986[https://books.google.pl/books?id=6dhBAAAAYAAJ&q=Popielec&dq=malicki&hl=pl&source=gbs_word_cloud_r&cad=4] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] cmbt5gjy5p8an6c10nkskmmadjgmclk 0 6144 193196 172630 2026-03-30T18:36:00Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193196 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:SpringSnowflake.jpg|mały|Zymkòwô sniegòwica]] '''Zymkòwô sniegòwica''' (''Leucojum vernum'') – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë amarilkòwatëch (''Amaryllidaceae''). Òna mòże rosc m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] w ògródkù i np. w [[strumiannik]]ù kwitnie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 5zbjo4em2kvmwqlzgm6fehwhi7s3ngk 0 6386 193200 162095 2026-03-30T18:37:09Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193200 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Begonia Semperflorens Mendel.jpg|mały|Begonijô]] '''Begonijô''' – to je szlach roscënów z rodzëznë begonijowatëch. Òne są czasem pòsadzoné na grobach [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 9idu8raof98u7jyav2de0kt37vwes89 0 6515 193081 192232 2026-03-30T16:02:42Z Orbitminis 18250 pisënk 193081 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = ‏جمهوريّة مصر العربيّة‎ Dżumhurijjat Masr al-Arabijja |miono = Arabskô Repùblika Egiptu |miono-genitiw = Egiptu |fana = Flag of Egypt.svg |herb = Coat_of_arms_of_Egypt_(Official).svg |na karce = Egypt in its region (undisputed).svg |jãzëk = Arabsczi, arabskoegipsczi dialekt, anielsczi |stolëca = Kairo |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1.010.408 |procent-wòdë = |lëdztwò = 94.798.827 | rok = 2018 |dëtk = Egipsczi funt E£| kòd dëtka = EGP |czasowô cona = +3 |swiãto = |himn = "بلادي، بلادي، بلادي" (Bilady, Bilady, Bilady)<br>Mój krôj, mój krôj, mój krôj <center>[[File:Bilady, Bilady, Bilady.ogg]]</center> |kòd = EG |Internet = .eg |telefón = 20|Prezydeńt=Abd al-Fattah as-Sisi|Premiéra=Mustafa Madbuli|aùtowi kòd=ET}} '''Egipt''' (arab. ‏مصر‎, ''Miṣr''; egipsczi dialekt ''Máṣr''; łac. ''Aegyptus''; stgr. ''Αίγυπτος'') - to je wiôldżé państwò na Nilem w nordòwo-pòrénkòwi [[Afrika|Africe]] i dzélòwo w [[Azëjô|Azëji]] przez [[Sinaj|Sinajsczi półòstrów]], ze stolëcą i nôwikszim gardã w [[Kairo]]. Jine wôżne gardë to [[Aleksandria]], [[Luksor]], Giza, Karnak, Abydos, Aswan, Abu Simbel, Port Said, Suez i Fajum. Egipt leżi nad [[Nil|Nilem]], nôwikszą rzéką swiata i Africzi. W Nilu roscą papirusë, lotosë i żëją rzeczne zwiérze jakno krokodilë i hipopotamë. Egipt ma grańcã na nordze ze [[Strzódzemné_Mòrze|Strzódzemném Mòrzem]], na pòrénkù Egiptu je [[Czerwióne Mòrze]] z hôwingą Suezu i hôwingą Akaba, na zôpadze Egipt mô dzél pustini [[Sahara]], chtërna grańczë z Libia, i na pôłnim Egipt mô grańce z [[Sudan|Sudanem]]. Kòl 4000-6000 lat temù nad Nilem òstała ùsôdzona stolemnô ciwilizacëjô Stôrożëtnégò Egiptu, znôna z piramid, chtërna warôwała wicy jak 3000 lat. [[Òbrôzk:All_Gizah_Pyramids.jpg|thumb|left|Piramide w Gizie, Egipt]] [[Òbrôzk:Egypt-region-map-cities-2.gif|thumb|left|Karta Egiptu z gardama]] [[Stôrożëtni Egipt]] to bëła jedno z nôstarszich ciwilizacëji swiata, dzélona na predinasticzni cząd, Stôre Państwò, Strzódne Państwò i Nowe Państwò. W predinasticznim cządze ni kraj to bëłë 2 stolemne, apartne kraje: Górni Egipt na nordze kòl delty Nilu i Dólni Egipt na pôłnim zdłużą Nilu. Przednicë Stôrożëtnego Egiptu mielë miono ''faraon'' (jakno faraón Ramzes, faraón [[Cheops]], faraonka [[Hatszepsut]] abò faraonka [[Kleopatra]]). Pierszi faraón [[Narmer]] sparłãczeł Spódny i Górny Egipt w jedne państwò i ùsôdzył pierszą faraónską dinastiã Egiptu. Dzys historëjô Stôrégò Egiptu dzelona je téż na cządë dinasticzne, jaknò cząd dinastii XII abò cząd dinastii VII. Egipsczé faraónë bùdowalë stolemne piramidë i swiãtnice dlô baro wielu egipsczich bògów i bòżën egipsczi religie jak Izida, Amon-Ra, Bastet, Maat, Oziris, Szemet, Hathor, Thot, Anubis, Chnum i jin. W stôrożëtnim Egipce brëkòwano hieroglifë do pisaniô na papirusach i mùmifikòwano lëdzë pò smiercë. Do dzys w Egipce mòże òbôczëc na dôwne piramidë, nekropolie faraonów i swiãtnice, a egipsczé mùmie, papirusë, szlachotë i jine egipsczé stôrodôwnotë mòże òbôczëc w egipsczich muzeach, a téż w muzeach na całim swiece jaknò w Parizu, Bërlënie i w Pòlsce. == Galerëjô Egiptu == <gallery> Tutmask.jpg|Faraon [[Tutanchamon]] Nofretete_Neues_Museum.jpg|[[Nefretete]], białka faraona Achenatena Philae_temple_aswan.jpg|Swiãtnica bòżëne Izidy w Philae SFEC_EGYPT_ABUSIMBEL_2006-003.JPG|Szlachota faraona Ramzesa II w Abu Simbel Ramses-Station.jpg|Stacëjô Ramzesa w kairsczim metrze Cairotower.jpg|Stolemnô wieżô Borg Al-Qāhira w Kairo Luxor_R07.jpg|Gard Luksor w Egipce Esna_Temple_R02.jpg|Swiãtnica bòga Chnuma w Esna %D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B2%D9%87.jpg|Gard Giza z piramidama Hatschepsuttempel.jpg|Grobowa swiãtnica faraonki Hatszepsut w Egipce </gallery>{{stub}} {{commons|Category:Egypt}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Egipt]] aekrwemwia7jvpqetvkaey1np3xfti5 193179 193081 2026-03-30T18:20:28Z Iketsi 3254 310px 193179 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = ‏جمهوريّة مصر العربيّة‎ Dżumhurijjat Masr al-Arabijja |miono = Arabskô Repùblika Egiptu |miono-genitiw = Egiptu |fana = Flag of Egypt.svg |herb = Coat_of_arms_of_Egypt_(Official).svg |na karce = Egypt in its region (undisputed).svg |jãzëk = Arabsczi, arabskoegipsczi dialekt, anielsczi |stolëca = Kairo |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1.010.408 |procent-wòdë = |lëdztwò = 94.798.827 | rok = 2018 |dëtk = Egipsczi funt E£| kòd dëtka = EGP |czasowô cona = +3 |swiãto = |himn = "بلادي، بلادي، بلادي" (Bilady, Bilady, Bilady)<br>Mój krôj, mój krôj, mój krôj <center>[[File:Bilady, Bilady, Bilady.ogg]]</center> |kòd = EG |Internet = .eg |telefón = 20|Prezydeńt=Abd al-Fattah as-Sisi|Premiéra=Mustafa Madbuli|aùtowi kòd=ET}} '''Egipt''' (arab. ‏مصر‎, ''Miṣr''; egipsczi dialekt ''Máṣr''; łac. ''Aegyptus''; stgr. ''Αίγυπτος'') - to je wiôldżé państwò na Nilem w nordòwo-pòrénkòwi [[Afrika|Africe]] i dzélòwo w [[Azëjô|Azëji]] przez [[Sinaj|Sinajsczi półòstrów]], ze stolëcą i nôwikszim gardã w [[Kairo]]. Jine wôżne gardë to [[Aleksandria]], [[Luksor]], Giza, Karnak, Abydos, Aswan, Abu Simbel, Port Said, Suez i Fajum. Egipt leżi nad [[Nil|Nilem]], nôwikszą rzéką swiata i Africzi. W Nilu roscą papirusë, lotosë i żëją rzeczne zwiérze jakno krokodilë i hipopotamë. Egipt ma grańcã na nordze ze [[Strzódzemné_Mòrze|Strzódzemném Mòrzem]], na pòrénkù Egiptu je [[Czerwióne Mòrze]] z hôwingą Suezu i hôwingą Akaba, na zôpadze Egipt mô dzél pustini [[Sahara]], chtërna grańczë z Libia, i na pôłnim Egipt mô grańce z [[Sudan|Sudanem]]. Kòl 4000-6000 lat temù nad Nilem òstała ùsôdzona stolemnô ciwilizacëjô Stôrożëtnégò Egiptu, znôna z piramid, chtërna warôwała wicy jak 3000 lat. [[Òbrôzk:All_Gizah_Pyramids.jpg|thumb|left|Piramide w Gizie, Egipt]] [[Òbrôzk:Egypt-region-map-cities-2.gif|thumb|310px|left|Karta Egiptu z gardama]] [[Stôrożëtni Egipt]] to bëła jedno z nôstarszich ciwilizacëji swiata, dzélona na predinasticzni cząd, Stôre Państwò, Strzódne Państwò i Nowe Państwò. W predinasticznim cządze ni kraj to bëłë 2 stolemne, apartne kraje: Górni Egipt na nordze kòl delty Nilu i Dólni Egipt na pôłnim zdłużą Nilu. Przednicë Stôrożëtnego Egiptu mielë miono ''faraon'' (jakno faraón Ramzes, faraón [[Cheops]], faraonka [[Hatszepsut]] abò faraonka [[Kleopatra]]). Pierszi faraón [[Narmer]] sparłãczeł Spódny i Górny Egipt w jedne państwò i ùsôdzył pierszą faraónską dinastiã Egiptu. Dzys historëjô Stôrégò Egiptu dzelona je téż na cządë dinasticzne, jaknò cząd dinastii XII abò cząd dinastii VII. Egipsczé faraónë bùdowalë stolemne piramidë i swiãtnice dlô baro wielu egipsczich bògów i bòżën egipsczi religie jak Izida, Amon-Ra, Bastet, Maat, Oziris, Szemet, Hathor, Thot, Anubis, Chnum i jin. W stôrożëtnim Egipce brëkòwano hieroglifë do pisaniô na papirusach i mùmifikòwano lëdzë pò smiercë. Do dzys w Egipce mòże òbôczëc na dôwne piramidë, nekropolie faraonów i swiãtnice, a egipsczé mùmie, papirusë, szlachotë i jine egipsczé stôrodôwnotë mòże òbôczëc w egipsczich muzeach, a téż w muzeach na całim swiece jaknò w Parizu, Bërlënie i w Pòlsce. == Galerëjô Egiptu == <gallery> Tutmask.jpg|Faraon [[Tutanchamon]] Nofretete_Neues_Museum.jpg|[[Nefretete]], białka faraona Achenatena Philae_temple_aswan.jpg|Swiãtnica bòżëne Izidy w Philae SFEC_EGYPT_ABUSIMBEL_2006-003.JPG|Szlachota faraona Ramzesa II w Abu Simbel Ramses-Station.jpg|Stacëjô Ramzesa w kairsczim metrze Cairotower.jpg|Stolemnô wieżô Borg Al-Qāhira w Kairo Luxor_R07.jpg|Gard Luksor w Egipce Esna_Temple_R02.jpg|Swiãtnica bòga Chnuma w Esna %D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B2%D9%87.jpg|Gard Giza z piramidama Hatschepsuttempel.jpg|Grobowa swiãtnica faraonki Hatszepsut w Egipce </gallery>{{stub}} {{commons|Category:Egypt}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Egipt]] rcv3nr8owbesyor617rjlpthxug5c16 0 6520 193086 187233 2026-03-30T16:11:12Z Iketsi 3254 <br /> 193086 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Koszalin katedra (01).jpg|mały|right|Kòszalëńskô katédra]] [[Òbrôzk:POL Koszalin COA.svg|mały|100px|left|Kòszalëńsczi herb]] [[Òbrôzk:Wappen_K%C3%B6slin1.png|mały|100px|left|Stôri kòszalëńsczi herb]] [[Òbrôzk:Koszalin Herb1.gif|mały|100px|left|Nôstarszi kòszalëńsczi herb (jaczim béł baro krótkò)]] '''Kòszalëno''' (we zdrojach: ''Kòszaléno'' (Cenôwa); pòl. ''Koszalin'', miem. ''Köslin'') – gard w [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|Zôpadnopòmòrsczim wòjewództwie]]. * Nadanié gardzczich prôw: 1266 * Wiéchrzëzna: 98.33 km² * Lëdztwò: 107146 mieszkańców (2009) == Bùtnowé lënczi == * [http://www.koszalin.pl Domôcô starna gardu] * [http://koszalin7.pl/img/historia/mapy/1654_pomorze.jpg Cassuben, 1654] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IV/480 Koszalin w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://web.archive.org/web/20130123184209/http://www.przyjaciele.koszalin.pl/pl/historia-miasta/czasy-zamierzche/85-kaszubi-w-dziejach-pomorza-zachodniego.html Kaszëbi (pl)] * [http://papiez.wiara.pl/doc/379842.Homilia-wygloszona-w-czasie-mszy-sw-w-Koszalinie/5 Związkowi Kaszubów] == Òbaczë téż == * [[Kaszëbi]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] 5g3ln6l4a0zimgi6gztf53djqctdbpf 0 6585 193082 191745 2026-03-30T16:02:51Z Iketsi 3254 <gallery mode="packed"> 193082 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Lãbórg| dopełniacz=Lãbórga| adjektiw_mask=lãbòrsczi| adjektiw_fem=lãbòrskô| céch=Òbrôzk:POL Lębork COA.svg| fana=Òbrôzk:POL Lębork flag.svg| karta=Òbrôzk:Lębork_location_map.svg| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=lãbòrsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=jo| bùrméster=Jarosłôw Litwin| adres_um=ùl. Armii Krajowej 14| kod_poczt_um=84-300| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=20,86 km²| stopniN=55|minutN=44|stopniE=11|minutE=22| wysokość=0 - 20| rok=2026| lëdztwò=35 161| gęstość=1684 òs./km²| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 59| pòcztowi kòd=84-300| registracëjné tôfle=GLE| TERYT=| SIMC=| www=http://www.lebork.pl| commons=Category:Lębork| }} '''Lãbórg-[[Norda|Norda kaszëbsczi]]''' (téż: '''Łebno''', '''Lãbórch''', we zdrojach: ''*Łebno'' (E. Breza), ''Lebenporg'', ''LEBĒPORG'' 1507, ''Lewenborch'', ''Lauenburg'', ''Lębórg'' (Cenôwa); pòl. ''Lębork'', miem. ''Lauenburg i. Pom.'') je [[Lãbòrzczi Kréz|krézewim gardã]] w [[Pòmòrzczé Wòjewództwò|Pòmòrzczim Wòjewództwie]]. Czedës wôżny gard w [[Lãbòrzkò-Bëtowskô Zemia|Lãbòrzkò-Bëtowsczi Zemi]]. W 2004 rokù bëło tu 35154 mieszkeńców. Lãbórg òpisywôł wiele w swòjim ùsôdztwie kaszëbsczi pisôrz [[Sztefan Fikùs|Sztefón Fikùs]]. W tëch starnach mòże bëc pòd zemią dosc tëli széfrowégò gazu.<ref> [http://www.bloomberg.com/apps/news?pid=20601085&sid=a0PZ7A5zkBjM Articzel w anielsczi mòwie]</ref> == Galerëjô == <gallery mode="packed"> Lębork mury obronne.jpg|Fòrtifikacëjô w Lãbòrgù Lębork kościół 2.jpg|Rzëmskòkatolëckô Cerczew Sw. Jakùba w Lãbòrgù Zamek krzyżacki Lębork.jpg|Krzëżôcczi zómk w Lãbòrgù </gallery> == Deklinacëjô == * Nazéwôcz: '''Lãbórg''' * Rodzôcz: '''Lãbòrga''' * Dôwôcz: '''Lãbòrgòwi''' * Winowôcz: '''Lãbórg''' * Narzãdzôcz: '''Lãbòrgã''' * Môlnik: '''Lãbòrgù''' * Wòłiwôcz: '''Lãbòrgù!''' == Gard == * Lëdztwò gardu: 34 500 (2026) * Wiéchrzëzna gardu: 17,86 km² == Historëjô == Lãbórg bëł czedës wôżnym gardã w [[Lãbòrzkò-bëtowskô Zemia|Lãbòrzkò-Bëtowsczi Zemi]], chtërna béła lennã Pòlsczégò Królewstwa, a w pachce to mielë pòmòrzczi ksyżëcë ë [[Brambòrzkô|brambòrzcy]] jelechtorzë. === Słôwny lëdze === * [[Sztefan Fikùs|Sztefón Fikùs]] === Stôrodôwnotë === * Krzëżôcczi zómk * Fòrtifikacëjô * Rzimskòkatolëcczi Kòscół Sw. Jakùba == Kùltura == * Bibloteka * Mùzejô === Jinszô wëdowiédzô === * Partnersczima gardama Lãbòrga są: [[:lb:Diddeleng|Diddeleng]] w [[Luksembùrskô|Luksembùrsce]] ë jin. == Òbaczë téż == * [[Pòmòrsczé wòjewództwò]] == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; dolmaczënk: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]], ISBN 978-83-87258-13-9 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.lebork.pl Domôcô starna gardu] * [https://web.archive.org/web/20051229150209/http://www.library.ucla.edu/yrl/reference/maps/blaeu/germania.jpg ''Leweborch'' ë Cassubia na kôrce kòl 1600 rokù] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/198 Lębork w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Lãbòrzczi Kréz]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrzczé Wòjewództwò]] 59rk1cur7wrqe6rl1xg21mpzpto9dl5 0 6610 193087 184400 2026-03-30T16:11:48Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193087 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wejscie do Gryfa.jpg|mały|Bunker zrobiony pòdług stôrégò mòdła]] [[Òbrôzk:Redkowice12.JPG|mały|]] '''Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô "Pòmòrsczi Grif" (''[[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] Tajna Organizacja Wojskowa Gryf Pomorski'')''' – to bëła wòjskòwô òrganizacëjô òb czas [[II Swiatowi Wòjna|II Swiatowi Wòjnë]]. W rësznoce zatôrczënkù òna bëła na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] nômòcniészą òrganizacją i bëło w ni wiele [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Z pòczątkù òna zwała sã [[Krëjamnô Wòjskòwô Òrganizacëjô "Kaszëbsczi Grif"|„Kaszëbsczi Grif”]], a pòtemù „Pòmòrsczi Grif”. Ji ùtwórcą béł szkólny Józef Dambek, a prowôdnikã ks. płk [[Józef Wrëcza]]. Pò II swiatowi wòjnie z „Pòmòrsczégò Grifa” mógł jidz np. do [[Òbëwatelskô Milicjô|Òbëwatelsczi Milicje]]. Ò ùcemiãgach żëcô i biôtczi Kaszëbów, wcygniątëch do Rzeszë, a chtërny miele - w krótczim czasu - bëc zgermanizowóny, w całoscë zeswiôdczô to, że wiele, żebë retac żëcé, ucékało do Generalnégò Gùbernatorztwa abo bënë [[Miemieckô|Miemców]]. W òstatnym czãdze wòjnë Kaszëbów òbjimnãłë colemało tragedie sparłãczoné z wmaszérowanim Czerwiony Armie, w nym gwôłtë i wëwôżanié bënë [[Ruskô|Rusczi]], czasã za Ùral, na [[Sybiriô|Sybiriã]], skądka wiele ju nie przëszło nazôt. Trôfiało sã to òsoblëwie młodim lëdzóm, w tim téż bëtnikóm rësznotë zatôrczënkù. W 1949 rokù Ùrząd do sprawów Pùblicznégò Bezpiekù w Gdinie jinteresowało co robią dôwny nôleżnicë „Pòmòrsczégò Grifa". == Rozmajitoscë == Ò "Grifie" i [[Stutthof]]ie napisôł [[Francyszk Grucza]] tak: "..., czej w akcji "Grifa" szedł w lëft jeden z wòjnowëch òkrãtów pòdwòdnëch (...). Za to wiele lëdzy pòzamklë." == Lëteratura == *F. Grëcza: Rëbacczi syn [w]:E. Pryczkowski, "Kaszubski Kordecki. Życie i twórczość ks. prałata Franciszka Gruczy", Banino 2008, s. 145 *G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] ho57m0fire9q0mop90hpca6815aze0e 0 6628 193148 192522 2026-03-30T16:42:38Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193148 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Czérskò| dopełniacz=Czérska| adjektiw_mask=Czérsczi| adjektiw_fem=Czérskô| céch=POL_Czersk_COA.svg| fana=POL Czersk flag.svg| karta=Czersk_location_map.svg| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=chònicczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=Przemysław Biesek-Talewski| adres_um= ul. Kościuszki 27| kod_poczt_um= 89-650 | tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=9,73| stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29| wysokość=| rok=2016| lëdztwò=10.008| gęstość=1028,6| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 52| pòcztowi kòd=89-650| registracëjné tôfle=GCH| TERYT=2202044| SIMC=0928920| www=http://www.czersk.pl| }}'''Czérskò''' (téż: '''Czérsk''', w zdrojach: ''des dorfis Czirsk'' 1330, ''czu Czirske'' 1350, ''Czyrske'' 1399-1431, ''Czirsk'' 1414-38, ''Czersk'' 1534, ''Czersk'' 1584, ''Czersk'' 1648; ''Czersko'' 1749, ''Czersk'', ''Polnisch Czersk''; [[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Czersk'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Czersk'', 1942-1945 ''Heiderode'') - to je gard w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]], we [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], nad rzéką [[Czérnica|Czérnicą]]. * Lëdztwò gardu: 9.802 ([[2010]]) * Wiéchrzëzna gardu: 9,73 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/835 1) ''Czersk'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://sp1.czersk.pl/sp1/pobieralnia/uploads/pso/pzo_jezyk_kaszubski_4-8.pdf szkòła] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] fo1uyh16s11teh0c2hvw7yhwqi31m30 0 6882 193018 192156 2026-03-30T14:54:41Z Iketsi 3254 == Bùtnowi lënczi == {{Commons}} 193018 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Collage_of_views_of_Poznań,_Poland.jpg|mały|left|Poznań]] {{Gard-infobox| Gard=Pòznóń| dopełniacz=Pòznóń| adjektiw_mask=Pòznóńsczi| adjektiw_fem=Pòznóńskô| céch=POL Poznań COA.svg| fana=Flaga_Poznan_Nowa.PNG| karta=Poznan_Mapa1.png| wòjewództwò=wiôlgòpòlsczé| kréz=pòznóńsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Jacek Jaśkowiak| adres_um=plac Kolegiacki 17| kod_poczt_um=61-841| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=261,91| stopniN=52|minutN=24|stopniE=16|minutE=56| wysokość=50–154| rok=2018| lëdztwò=536.438| gęstość=2048| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 61| pòcztowi kòd=60-001 do 61-890| registracëjné tôfle=PO, PY| TERYT=3064011| SIMC=0969400| www=http://www.poznan.pl| commons=Poznań| }} '''Pòznóń''' (''pòl.'' Poznań, ''miem.'' Posen, ''jidisz'' פּױזן Poyzn) - je nôwikszim miastã ë historëczną stolëcą Wiôldżi Pòlsczi. Je téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã. Poznań mô sztatus miasta na prawach krézu ë je stolëcą [[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|wiôlgòpòlsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowi lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò‎]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] payn3jgua38wqfi58k8xe7j9raovxkk 193024 193018 2026-03-30T14:57:11Z Iketsi 3254 - → – 193024 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Collage_of_views_of_Poznań,_Poland.jpg|mały|left|Poznań]] {{Gard-infobox| Gard=Pòznóń| dopełniacz=Pòznóń| adjektiw_mask=Pòznóńsczi| adjektiw_fem=Pòznóńskô| céch=POL Poznań COA.svg| fana=Flaga_Poznan_Nowa.PNG| karta=Poznan_Mapa1.png| wòjewództwò=wiôlgòpòlsczé| kréz=pòznóńsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Jacek Jaśkowiak| adres_um=plac Kolegiacki 17| kod_poczt_um=61-841| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=261,91| stopniN=52|minutN=24|stopniE=16|minutE=56| wysokość=50–154| rok=2018| lëdztwò=536.438| gęstość=2048| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 61| pòcztowi kòd=60-001 do 61-890| registracëjné tôfle=PO, PY| TERYT=3064011| SIMC=0969400| www=http://www.poznan.pl| commons=Poznań| }} '''Pòznóń''' (''pòl.'' Poznań, ''miem.'' Posen, ''jidisz'' פּױזן Poyzn) – je nôwikszim miastã ë historëczną stolëcą Wiôldżi Pòlsczi. Je téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã. Poznań mô sztatus miasta na prawach krézu ë je stolëcą [[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò|wiôlgòpòlsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowi lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò‎]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] ootqglrstkeyb7yvac9wiyz9iiffcms 0 7178 193025 179346 2026-03-30T14:57:31Z Iketsi 3254 == Bùtnowi lënczi == {{Commons}} 193025 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL gmina Wicko COA.svg|mały|Herb gminë Wickò]] '''Gmina Wickò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Wicko'') – je wieską gminą w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Bùtnowi lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gmina Wickò|!]] [[Kategòrëjô:Lãbòrsczi kréz]] jyw0ly7xz7cpnntycb92iz4nh8jk9ig 0 7273 193023 184921 2026-03-30T14:56:46Z Iketsi 3254 == Bùtnowi lënczi == {{Commons}} 193023 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:DSC00733 Notre Dame Paris from east.jpg|mały|Katédra ''Notre Dame'' w Parizu]] [[Òbrôzk:Paris - Eiffelturm und Marsfeld2.jpg|mały|right|Pariz - widzënk]] '''Pariz''' – je stolëcą [[Francëjô|Francji]], ze znónym ùniwersytetem [[Sorbóna]]. Tu je archikatédra, chtërnã zaczãlë bùdowac w 1163 rokù. * lëdztwò: 2 233 818 (2008) * wiéchrzëzna: 105,4 km² == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 288 == Bùtnowi lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gardë w Francji]] fx2g9sz797flmoahwocban4yu8xjmn8 0 7330 193051 191125 2026-03-30T15:22:26Z Iketsi 3254 <!--Interwikis--> 193051 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Istanbul collage 5555.jpg|right|mały|260px|Sztambùl]] [[Òbrôzk:Byzantinischer Mosaizist um 1000 002.jpg|left|mały|200px|Kònstantin]] '''Sztambùl''' ([[tërecczi jãzëk|tër.]] İstanbul [isˈtanbuɫ]) je nôwikszi gard w [[Tëreckô|Tërece]]. Przódë Kònstantinopol lub Bizancjum. Òstał stolëcą rzimsczego czezerstwa w IV stalata n.e. czedë czezer Kònstantin zmienił gard, ôd 395 bëł stolëcą wschòdnorzimsczego czezerstwa, w 1453 pòdbity bez Tërków i stał sã stolëcą jimperium òsmańsczégò<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/constantinople-founded Constantinople Is Founded] EBSCO</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Tëreckô]] r74wv4yetczv2u8vttajrjseiwrfz5u 0 7331 193267 180371 2026-03-31T11:53:39Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193267 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kocatepe Mosque.jpg|mały|]] '''Ankara''' je stolëcą [[Tëreckô|Tëreczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Tëreckô]] bm8318kzvm5sk4c29c3d4oqcxd64ltu 0 7436 193128 182435 2026-03-30T16:36:02Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193128 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sequoiadendron giganteum Oliwa.JPG|260px|mały|Bòtaniczny Ògród w Òlëwie]] '''Bòtaniczny Ògród w Òlëwie''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Ogród Botaniczny w Oliwie'') – to je dzélem [[Òlëwsczi Park|Òlëwsczégò Parkù]] z kòlekcją kwiatów (np. magnolie) ë jinëch roscënów jaczé mają rozmajité swòjiznë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] b8jki3cfyhstg9sub9r7ztczi3wm2gu 0 7443 193033 172466 2026-03-30T15:09:12Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193033 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk kościół Najświętszego Serca Jezusowego.JPG|260px|mały|Gduńskô Kòlegiata p.w. Nôswiãtszégò Serca Jezësowégò we [[Wrzészcz]]u]] '''Gduńskô Kòlegiata p.w. Nôswiãtszégò Serca Jezësowégò we Wrzészczu''' - je kòscołã - òd pòczątkù katolëcczim - wëbùdowónym w latach 1909-1911 na neogòticczé mòdło. Tu we [[Wrzészcz]]u je parafiô òd 1910 rokù, a jak ji probòszczã béł ksądz Walter Wienke, to òn òrechcył m. jin. przińdnégò noblistã - [[Günter Grass|G. Grassa]]. Ten pisôrz czasã ò tim kòscele pisôł. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] 5loyxvz4ihm96q1am8ay7xta50ys7gq 193034 193033 2026-03-30T15:09:35Z Iketsi 3254 - → – 193034 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdańsk kościół Najświętszego Serca Jezusowego.JPG|260px|mały|Gduńskô Kòlegiata p.w. Nôswiãtszégò Serca Jezësowégò we [[Wrzészcz]]u]] '''Gduńskô Kòlegiata p.w. Nôswiãtszégò Serca Jezësowégò we Wrzészczu''' – je kòscołã — òd pòczątkù katolëcczim — wëbùdowónym w latach 1909–1911 na neogòticczé mòdło. Tu we [[Wrzészcz]]u je parafiô òd 1910 rokù, a jak ji probòszczã béł ksądz Walter Wienke, to òn òrechcył m. jin. przińdnégò noblistã - [[Günter Grass|G. Grassa]]. Ten pisôrz czasã ò tim kòscele pisôł. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] fxni4dq18dducji0drfiyugzr69fjb9 0 7530 193099 187096 2026-03-30T16:23:17Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193099 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:(MHNT) Vicia sativa.jpg|mały|Vicia sativa]] [[Òbrôzk:Starr 030418-0078 Vicia sativa.jpg|mały|Vicia sativa]] '''Zwëczajnô wika''' (''Vicia sativa'') – to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] gbùrze ją selë np. z ówsã na zymkù, żebë miec zeloné dlô chòwë. Wierã dlô nich jak pisze [[Bernard Zëchta]] zwëczajnô wika i [[kaszëbskô wika]] to bëło jedno. == Lëteratura == [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1976, tom VII, s. 360. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf Zróżnicowanie florystyczne zachodniego obrzeża Zatoki Puckiej (północna Polska) s. 14 ''Vicia sativa''] * http://www.zaborskipark.pl/biura/zpk/uploaddata/Lista_roslin_naczyniowych.pdf {{Ùzémk artikla}} {{Commons|Category:Vicia sativa}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] na8l2719h22n3j1zrcj6kiml5wrb3u5 193241 193099 2026-03-30T18:58:39Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193241 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:(MHNT) Vicia sativa.jpg|mały|Vicia sativa]] [[Òbrôzk:Starr 030418-0078 Vicia sativa.jpg|mały|Vicia sativa]] '''Zwëczajnô wika''' (''Vicia sativa'') – to je roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] gbùrze ją selë np. z ówsã na zymkù, żebë miec zeloné dlô chòwë. Wierã dlô nich jak pisze [[Bernard Zëchta]] zwëczajnô wika i [[kaszëbskô wika]] to bëło jedno. == Lëteratura == [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1976, tom VII, s. 360. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf Zróżnicowanie florystyczne zachodniego obrzeża Zatoki Puckiej (północna Polska) s. 14 ''Vicia sativa''] * http://www.zaborskipark.pl/biura/zpk/uploaddata/Lista_roslin_naczyniowych.pdf {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 8gszyt62vyesq68kp4wdui24jj6l5g9 0 7586 193209 181446 2026-03-30T18:39:43Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193209 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Golëbie (bòtaniczny ògród).JPG|mały|Bòtaniczny Ògród w Gòlëbiu]] '''Bòtaniczny Ògród w Gòlëbiu''' - to je priwatny bòtaniczny ògród w [[Gòlëbié|Gòlëbiu]] z lat 1971-1983. Jegò wiéchrzëzna je 2,12 ha, a w kòlekcji mòże òbezdrzec np. [[òkrãgłolëstny rosnik]], [[òstropùs]], [[wilczô jagòda|wilczą jagòdã]], [[wòdny kòblunk]], a nawetka ceder, ale to drzéwkò lëchò sobie radzy z mrozama na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == * [http://www.polskaniezwykla.pl/web/place/13944,golubie-prywatny-ogrod-botaniczny.html ''Prywatny Ogród Botaniczny''] * [http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49711/44 ''Powiat kartuski''] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gmina Stãżëca]] [[Kategòrëjô:Bòtanika]] mg4peao4r9khj1f5b2uokvu69sqsjqv 0 7731 193125 169632 2026-03-30T16:35:21Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193125 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bank Pocztowy Bydgoszcz 2012.jpg|mały|240px|]] '''Bank Pocztowy''' – to je bank w [[Pòlskô|Pòlsce]]. Òn je òd 1990 rokù. Ten bank słëchô w wiôldzòm dzélu do Pòlsczi Pòcztë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.pocztowy.pl {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Banczi w Pòlsce]] hqeq355bgd73pt1xpdawwnk2h63k9ki 193126 193125 2026-03-30T16:35:31Z Iketsi 3254 -240px 193126 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bank Pocztowy Bydgoszcz 2012.jpg|mały|]] '''Bank Pocztowy''' – to je bank w [[Pòlskô|Pòlsce]]. Òn je òd 1990 rokù. Ten bank słëchô w wiôldzòm dzélu do Pòlsczi Pòcztë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.pocztowy.pl {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Banczi w Pòlsce]] o3xmr54zu31oz5wlrj00dtmn9mjvq0l 0 7799 193147 172087 2026-03-30T16:42:24Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193147 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Oslonino60.JPG|mały|]] '''Òsłónino''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Pùck|gminie Pùck]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/642 Osłanin {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] bljm4o340x3grn31mp2h24vs5x84bji 0 7834 193240 169263 2026-03-30T18:58:24Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193240 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Neptun Monument and Main Town Hall in Gdańsk (at night).jpg|mały|"Krësztof" ë jegò widłë - [[Fòntana Bóżka Mòrza w Gduńskù]]]] [[Òbrôzk:Haying.jpg|mały|]] '''Widłë''' – rãczné nôrzãdzé, chtërno brëkùją czasã np. gbùrze do rozdrzëcaniô gnoju czë przë robòcë z sanã. W [[Gduńsk]]ù mòże òbezdrzec widłë "Krësztofa" == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] rgpc9locl0juke0ii61rira36ymjy0f 0 7838 193239 169060 2026-03-30T18:58:02Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193239 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Shimogamo-Broom-M1625.jpg|mały|Chróstowô miotła]] [[Òbrôzk:Champion des dames Vaudoises.JPG|mały|Czarownica na miotłach pòdług stôri ksãdżi]] '''Miotła''' – prosté nôrzãdzé, chtërno je brëkòwóné np. do zamiôtaniô smieców z pòdłogów. Miotła - mòże bëc zrobioné: chróstowô z wietewków brzózczi, jurkòwô z [[diôbli ògón|bremù]], a wrzosowô z wrzosu. == Miotła w kùlturze == * Chróstowô miotła mùszi miec dëszã (w pòstacji kawałka czija, chtëren sã w nią wkłôdô), żebë czarownica ni mògła na ni jezdzëc. * Brzózka nie je pewnô przed złim. == Lëteratura == *Bernard Sychta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej t. III, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1969, ss. 174-175. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Higiena]] alqkvy3u3md205l7ehgthp26udvj3xo 0 7897 193132 181091 2026-03-30T16:36:41Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193132 wikitext text/x-wiki '''Slédny Sąd''' – to je triptik (trzëdzélowy òbrôz) néderlandzczégò malownika. Ten òbrôz namalowôł kòl 1467-1471 rokù [[Hans Memling]], a terô òn je w [[Nôrodné Mùzeum w Gduńskù|Nôrodnym Mùzeum w Gduńskù]]. <center> <div style="border-collapse:collapse;border:1px solid lightgrey; padding:10px;width:490px;text-align:center"> [[Òbrôzk:Hans Memling 016.jpg|73px]] [[Òbrôzk:Hans Memling 017.jpg|75px]] [[Òbrôzk:Hans Memling 018.jpg|169px]] [[Òbrôzk:Hans Memling 021.jpg|75px]] [[Òbrôzk:Hans Memling 020.jpg|72px]] ''Slédny Sąd'', kòl 1467-1471 rokù. [[Nôrodné Mùzeum w Gduńskù]] </div> </center> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Néderlandzkô]] 3vwk45518c6ui7lzfp8gen913921e4i 0 7900 193008 189939 2026-03-30T14:24:23Z Iketsi 3254 Òbrôzk 193008 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Psautier de Paris, MSS. gr. 139, fol. 1v.jpg|mały|]] '''Mùzyka''' – to je [[kùńszt]] ùkłôdanió zwãków w kòmpòzycje i wëkònywanié tich kòmpòzycji na mùzycznëch jinstrumentach abò lëdzczim głosã. {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Mùzyka|*]] ggucme1s7pmqo0bso9pj7stcnyxzyv0 0 7901 193032 187839 2026-03-30T15:08:25Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193032 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+ <big><big>'''Lubeka'''</big></big>'''<br />''' |- | align="center" colspan="2" style="background:#efefef;" style="border-bottom:3px solid gray;" widith=120px | [[Òbrôzk:Wappen Lübeck.svg|center|80px|Herb Lëbëki]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" | [[Herb Lëbëki|Herb]] |- |[[Bùrméster]] |align=left| Jan Lindenau |- | [[Wiéchrzëzna]] | 214,14 km² |- | [[Lëdztwò]] <small>(12 [[2011]])</small> | 210.577 |- | [[Czerënkòwi numer]] | (+49) 0451 |- | [[Pòcztowi kòd]] | òd 23501 do 23570 |- | [[Registracëjné tôfle]] | HL |- | align="center" colspan="2" style="background:#efefef;" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:'''<br /> <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- <font size="-1">[http://www.luebeck.de/ www.luebeck.de]</font><br /> |} [[Òbrôzk:Haupthandelsroute Hanse.png|mały|Hańdlowé szlachë hanzeatycczich gardów]] '''Lubeka''' ([[miemiecczi jãzëk|mie.]] ''Lübeck'', [[pòłabsczi jãzëk|pòł.]] ''Ljubice'', [[dólnomiemiecczi jãzëk|dólnomiem.]] ''Lübeck, Lübeek'') – je gardã i mòrsczim pòrtã na nordze [[Miemieckô|Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi]] w związkòwym kraju [[Szlezwik-Hòlsztyn]] nad sztrądã [[Bôłt]]u. To béł wôżny hanzeatycczi gard. Òd Lubeczi je kòl 65 kilometrów do [[Hambùrg]]a. Tu béł ksãdzã [[Hermann Lange]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gardë w Miemiecczi]] hfqyfdhghetcj9nzku1png5rxy2mjoa 0 8084 193127 181353 2026-03-30T16:35:48Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193127 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk district Srodmieście.svg|mały|Westrzódgardzé - dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] [[Òbrôzk:Gdańsk (DerHexer) 2010-07-12 016.jpg|left|mały|Przédné [[banowiszcze]] w Westrzódgardzu]] '''Westrzódgardzé''' – to je dzél [[Gduńsk]]a. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] lgvmslvmxhodh3gqp1fa5ceghkiiclw 0 8560 193266 185067 2026-03-31T11:53:11Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193266 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Monumento Neptuno, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 06.jpg|mały|Dwór Artusa w Gduńskù]] '''Dwór Artusa w Gduńskù''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Dwór Artusa w Gdańsku'') – to przódë béł môl zéńdzeniów kùpców w [[Gduńsk]]ù. Tu je zala ò wiéchrzëznie 450 kwadratnëch métrów. Je tu wierã nôwikszi piéck swiata zbùdowany z 250 kachlów. W II swiatowi wòjnie - w 1945 ròku - òn béł kąsk zniszczony, a 28 strëmiannika pòlsczi żôłniérzë nałożëlë na nim pòlską fanã. Dzysô tu je muzeum. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://polona.pl/item/274007/102/ 1886 (pl)] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] nraqfpdrq6nsgvw0jpwsgrcazgufmpe 0 8645 193136 187596 2026-03-30T16:37:39Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193136 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bookmobile.jpg|mały|Knégòbùs w [[Kanada|Kanadze]]]] '''Knégòbùs''' – to je bibloteka na kòłach. [[Kaszëbi]] latos (2014) mają taczi strzédné auto z ksążkama. Ta bibloteka, czët­nica i ksążnica mô òbjachac [[Kaszëbë]]. Przédną témą pòtkaniów w nim mô bëc [[kaszëbskô lëteratura]]: ji bòkadnosc, ùróbk, znaczënk kaszëbskòjãzëkòwégò czëtaniégò dlô kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.facebook.com/knegobus Knégòbùs] * [https://web.archive.org/web/20140914005009/http://www.lustrobiblioteki.pl/2013/07/8-rowerowych-bibliotek-z-caego-swiata.html] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] 5b4ljrcgx5bp2mu5lbz4fzzd5b0k9zv 0 8674 193110 187688 2026-03-30T16:27:58Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193110 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Polish-Natl-Library-reading-room-01.jpg|right|mały|Czët­nica]] [[Òbrôzk:Warszawa-Biblioteka Narodowa.jpg|left|mały|Nôrodnô Bibloteka]] '''Nôrodnô Bibloteka''' (pòl ''Biblioteka Narodowa'') – to je wôżnô bibloteka w Pòlsce. Òna je we Warszawie òd 1928 (1732) rokù. [[Kaszëbi]] mają téż tu kaszëbskòjãzëkòwé ksążczi. Dzél z nich to je [[kaszëbskô lëteratura]] do [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwégò]] czëtaniégò, a kąsk z nich je do kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.bn.org.pl/ Nôrodnô Bibloteka] * [https://web.archive.org/web/20110624022527/http://www.commonwealth.pl/] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] 8qjchrrfa9p5bi6rw3fguybsa0hgcas 0 8676 193006 190391 2026-03-30T14:23:20Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Chùrë]] 193006 wikitext text/x-wiki '''Stowôra "DISCANTUS"''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]:''Stowarzyszenie "DISCANTUS"'') – to je chùr z [[Gòwidlëno|Gòwidlëna]]. Òni spiéwelë nawetka w [[Praga|Pradze]] i zajimają są m.jin. kaszëbsczima piesniama. == Bùtnowé lënczi == * [https://web.archive.org/web/20130825005231/http://discantus.pl/index.php?option=com_content&view=article&id=57&Itemid=28&lang=pl] * [http://www.youtube.com/user/discantusgowidlino m.jin csb]. {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Chùrë]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] kfdicmnup4eqwp4z7dxp7hohc1psc02 0 8677 193038 187649 2026-03-30T15:17:16Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193038 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flag of the United States Library of Congress.png|mały|Fana]] [[Òbrôzk:Library of Congress, Washington, D.C. - c. 1902.jpg|left|mały|Nôwôżniészi dzél bùdinków Bibloteczi Kòngresu]] '''Bibloteka Kòngresu''' (''Library of Congress'') – je w Waszingtonie D.C. òd 1800 rokù. Òna mô m.jin. baro wiele ksążków. To je nôwôżniészô bibloteka swiata. [[Kaszëbi]] mają téż tu kaszëbskòjãzëkòwé ksążczi. Dzél z nich to je [[kaszëbskô lëteratura]] do [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwégò]] czëtaniégò, a kąsk z nich je do kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie. Stądka je midzënôrodny kòd ISO 639-2 dlô kaszëbsczégò jãzëka - "csb". == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.loc.gov/index.html Bibloteka] * [http://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/code_list.php ISO 639-2 ''csb''] * [http://catalog.loc.gov/cgi-bin/Pwebrecon.cgi?DB=local&Search_Arg=kashubian&Search_Code=SUBJ%40&CNT=100&hist=1&type=quick Kashubian (Kaszëbsczi)] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Biblioteczi]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] m184c8c8tgduuzsi8q5h64z7bbnoyp8 0 8722 193037 187531 2026-03-30T15:11:09Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193037 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:New York Public Library May 2011.JPG|mały|Nowòjorskô Bibloteka Pùblicznô]] '''Nowòjorskô Bibloteka Pùblicznô''' (''New York Public Library'') – je w Nowim Jorkù òd 1895 rokù. Òna mô m.jin. baro wiele ksążków. To je jedna z nôwôżniészëch bibloteków swiata. [[Kaszëbi]] mają téż tu kaszëbskòjãzëkòwé ksążczi. Dzél z nich to je [[kaszëbskô lëteratura]] do [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskòjãzëkòwégò]] czëtaniégò, a kąsk z nich je do kaszëbsczi edukacji na ùniwersytecczi rówiznie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://nypl.bibliocommons.com/search?custom_query=anywhere%3A%28language%29%20%20%20language%3A%22csb%22&suppress=true&custom_edit=false Kashubian (Kaszëbsczi)] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] hj1uvmxmnt1jombubk3fiy0bb4fs9nf 0 8813 193101 169042 2026-03-30T16:25:00Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193101 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lubuczewo997.JPG|mały|]] '''Lëbùczewò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Lubuczewo'') – to je wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Stołpskò|gminie Stołpskò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò]] hrn3enl7qmhuuz5h70ofxnzr892j0gq 0 8821 193105 166144 2026-03-30T16:26:53Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193105 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Karzcino79.JPG|mały|]] '''Karzcëno''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Karzcino'') – to je wies w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[stôłpsczi kréz|stołpsczim krézu]], w [[gmina Stołpskò|gminie Stołpskò]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gmina Stołpskò]] nizfzxnk85hq9gojgunr523pfi5hqko 0 8892 193258 184562 2026-03-31T11:45:19Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193258 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ioannes XXIII, by De Agostini, 1958–1963.jpg|mały|Papiéż Jón XXIII]] [[Òbrôzk:John 23 coa.svg|mały|50px|Herb papiéża Jana XXIII]] '''Papiéż Jón XXIII''' (swiecczé miono '''Angelo Giuseppe Roncalli'''; ùr. [[25 lëstopadnika]] 1881, ùm. [[3 czerwińca]] 1963 w [[Watikan]]ie) – swiãti [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczégò Kòscoła]], papiéż (midzë 28 rujana 1958 a 3 czerwińca 1963). Za knôpiczëch lat mieszkôł z òjcã i mëmką, chtërni pachtowalë sztëk zemi i bëlë dosc biédni. Òn béł sztudérą teòlogie. W 1904 rokù òn béł wëswiãcony na ksãdza. Kąsk rëchli òn òbronił swój doktorsczi dokôz z teòlogie. W 1925 rokù òn dostôł biskùpié swiãcenia. W 1953 rokù òn béł ju [[kardinôł|kardinałã]]. Òd pòczątkù jegò pòntifikatu baro wôżnô bëła dlô niegò sprawa miru w swiece ë jednota midzë chrzescëjónama. Òn zaczął [[Sobór Watikańsczi II]]. Òd 1965 rokù dérowała sprawa jegò [[Beatifikacjô|beatifikacji]]. [[3 séwnika]] [[2000]] ròkù dokònôł ji papiéż [[Jan Paweł II]]. Òd [[27 łżëkwiata]] 2014 rokù to je swiãti. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Jón XXIII}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]] [[Kategòrëjô:Papiéże]] d8n0ucuk5tfjwqh9bw49blxyqevvlyr 0 9201 193012 187319 2026-03-30T14:27:02Z Iketsi 3254 Òbrôzk 193012 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dębki 1a.jpg|mały]] '''Dãbczi''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Dębki'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Dembeck'') - to je starô kaszëbskô wnożëna w [[Gmina Krokòwa|gminie Krokòwa]]. Kòl Dãbk w dôwnëch czasach bëła pòzwa Miodowô Góra, a XVIII stalata szedł na dno britańsczi òkrãt "General Carleton". == Lëteratura == *"Polsko-Kaszubski Słownik Nazw Miejscowych i Fizjograficznych" / "Pòlskò-Kaszëbsczi Słowôrz Miestnëch ë fizjografnëch Mión", s. 29, ISBN 978-83-87258-86-3 wydanie I, Gdańsk 2006 Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie pod redakcją Andrzeja Chludzińskiego == Bùtnowé lënczi == * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/13 Dębek] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] nzxybulc384ir2idlgqdbpaag4ujtzx 193013 193012 2026-03-30T14:27:10Z Iketsi 3254 - → – 193013 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dębki 1a.jpg|mały]] '''Dãbczi''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Dębki'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Dembeck'') – to je starô kaszëbskô wnożëna w [[Gmina Krokòwa|gminie Krokòwa]]. Kòl Dãbk w dôwnëch czasach bëła pòzwa Miodowô Góra, a XVIII stalata szedł na dno britańsczi òkrãt "General Carleton". == Lëteratura == *"Polsko-Kaszubski Słownik Nazw Miejscowych i Fizjograficznych" / "Pòlskò-Kaszëbsczi Słowôrz Miestnëch ë fizjografnëch Mión", s. 29, ISBN 978-83-87258-86-3 wydanie I, Gdańsk 2006 Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie pod redakcją Andrzeja Chludzińskiego == Bùtnowé lënczi == * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/13 Dębek] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] hk87j37cce7eh0df1c2jlz2t69rcwnf 0 9372 193011 189037 2026-03-30T14:26:28Z Iketsi 3254 - → – 193011 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mapa de la estensión de la llingua asturiana-lleonesa.png|300px|mały|Òbéńda asturijsczégò jãzëka]] [[Òbrôzk:Map Iberian Peninsula 910-es.svg|300px|mały|Asturiô kòl 910 rokù]] '''Asturijsczi jãzëk''' (''asturianu'') – je brëkòwóny w nordowim dzélu [[Szpańskô|Szpańsczi]]. Òn dłudżi lata béł ùznówóny za dialekt szpańsczegò jãzëka. XVIII stalata béł ùsadzony słowôrz i gramatika tegò jãzëka. Jegò rewitalizacjô zaczãła sã w latach 70. XX stalatégò. == Bùtnowé lënczi == * [http://www.academiadelallingua.com/diccionariu/index.php Asturijsczi słowôrz] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Romańsczé jãzëczi]] eezsgk86bnk7is1uzikcsl66006jez2 0 9558 193194 169095 2026-03-30T18:34:47Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193194 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rogatywka-polowa.JPG|mały|Wòjskòwô nórtnica]] '''Nórtnica''' – to je sztërënórtnô czôpka noszonô np. w [[Pòlskô|pòlsczim]] wòjskù. == Lëteratura == * Zdzisław Żygulski jun, Henryk Wielecki: Polski mundur wojskowy. Kraków: 1988. ISBN 83-03-01483-8 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òbùca]] 891dd02vofmyq7i4ry63pdox5l65nyr 0 9562 193141 181258 2026-03-30T16:40:01Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193141 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:SiberiaMap.png|mały|255px|Sybiriô - wedle geògrafie]] [[Òbrôzk:Wrangel Island tundra.jpg|mały|150px|Tundra na Sybirie]] '''Sybiriô''' (rus. Сибирь) - to je geògrafnô krôjna w nordowi [[Azëjô|Azje]], w [[Ruskô|Rusczi]]. Gardã je tu m.jin. [[Tomsk]]. [[Kaszëbi]] mùszowò biwele w sybirsczich stronach. Lëdztwò tam je rozmajité. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Ruskô]] ek5ogrp2pp8ijo982zs9fy4ev2ff4lt 193142 193141 2026-03-30T16:40:16Z Iketsi 3254 - → – 193142 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:SiberiaMap.png|mały|255px|Sybiriô - wedle geògrafie]] [[Òbrôzk:Wrangel Island tundra.jpg|mały|150px|Tundra na Sybirie]] '''Sybiriô''' (rus. Сибирь) – to je geògrafnô krôjna w nordowi [[Azëjô|Azje]], w [[Ruskô|Rusczi]]. Gardã je tu m.jin. [[Tomsk]]. [[Kaszëbi]] mùszowò biwele w sybirsczich stronach. Lëdztwò tam je rozmajité. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Ruskô]] 3df2wh7ep3t1ah2rqaym6ysgazhcmif 0 9563 193047 169367 2026-03-30T15:20:50Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193047 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gragil.jpg|mały|200px|Wieselnô fòtografiô (òdjimkòwi papiór)]] [[Òbrôzk:Wedding photographer at work.jpg|mały|left|Robiené ódjimka na wieselu]] '''Wieselnô fòtografiô''' - je procesã twòrzeniégò òdjimków na wieselim w rozmajitëch technikach z pòmòcą [[wid]]u. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.europeana.eu/portal/record/09404/id_oai_bibliotekacyfrowa_eu_31589.html?start=39&query=what%3Akaszubi+1918+1939+r&startPage=25&qt=false&rows=24 Europeana] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Fòtografijô]] ld33ivz3fvc2e5xwjc0i6y4vf1dho7x 193048 193047 2026-03-30T15:20:59Z Iketsi 3254 - → – 193048 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gragil.jpg|mały|200px|Wieselnô fòtografiô (òdjimkòwi papiór)]] [[Òbrôzk:Wedding photographer at work.jpg|mały|left|Robiené ódjimka na wieselu]] '''Wieselnô fòtografiô''' – je procesã twòrzeniégò òdjimków na wieselim w rozmajitëch technikach z pòmòcą [[wid]]u. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.europeana.eu/portal/record/09404/id_oai_bibliotekacyfrowa_eu_31589.html?start=39&query=what%3Akaszubi+1918+1939+r&startPage=25&qt=false&rows=24 Europeana] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Fòtografijô]] fdhhuma43outk5d9007ff5qhzm4loni 0 9582 193264 187430 2026-03-31T11:52:32Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193264 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Paris-Saint-Jean-de-Montmartre148.JPG|mały|]] '''Loretańskô lëtaniô''' abò '''Litaniô Loretańskô do Nôswiãtszi Mariji Pannë''' (''Litaniae Lauretanae'') – to je katolëckô mòdlëtwa z XII stalata na Nôswiãtszi Mariji Pannë pòczestnosc, chtërną mòże mòwic ksądz przemieniwno z wiérnyma. == Lëteratura == * [[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gòłąbk]], [[Eugeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]: ''Më trzimómë z Bògã'', [[Gduńsk]] 1998, s. 49 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] [[Kategòrëjô:Marija Panna‎]] 4v7ii08zasgcendldkx6zpmw9v31spj 0 9684 193236 187494 2026-03-30T18:56:33Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193236 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Fotothek df tg 0007252 Ständebuch ^ Beruf ^ Handwerk ^ Holzverarbeitung.jpg|mały|left|Ceslowie przë robòce, a dwùch z nich żôgùje [[Przécznô zôga|przéczną zôgą]]]] [[Òbrôzk:Millais - Christus im Hause seiner Eltern.jpg|mały|200px|1850 rok]] '''Cesla''' – rzemiãsnik, chteren zajimó sã zwiksza robieniém kònstrukcji bùdowni. Czedës béł òkrãtowi cesla. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Rzemiãsné warczi]] tmnjf1ytjek8gsfwab0ntvex5l3ff82 0 9688 193235 171006 2026-03-30T18:56:20Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193235 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Windpocken.jpg|mały|Wietrzné gòscëje ù dzecka]] '''Wietrzné gòscëje''' (''varicella'') – są chòroscą ù lëdzy, w dzecyjnëch latach. Jich lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy [[wirus]] VZV. Pò wietrznëch gòscëjach wirus je dali w człowiekù i w starszich latach òn mòże doprowadzëc do różë w pasu. Ta chòrosc je m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] kag8k3ag43gxweufq7cqm9rmqsh97nf 0 9695 193234 187389 2026-03-30T18:55:54Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193234 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:StationXII.JPG|mały|STACJÔ XII - Pón Jezës ùmiérô na krziżu]] '''Droga Krziżewô''' (abò '''Darga Krziżewô''')– to są w [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcczim Kòscele]] pòspólné mòdletwë przë ji stacjach: *STACJÔ I Pón Jezës na smierc przez Piłata skôzóny *STACJÔ II Pón Jezës krziż bierze na remiona *STACJÔ III Pón Jezës pierszi rôz upôdô pòd krziża *STACJÔ IV Pón Jezës spotikô sã ze Swòją Nôswiãtszą Matką *STACJÔ V Szimón z Cyrenë pòmôgô Jezësowi niesc krziż *STACJÔ VI Sw. Werónika océrô Twôrz Panu Jezësowi *STACJÔ VII Pón Jezës drëdżi rôz upôdô *STACJÔ VIII Pón Jezës pòcészô płaczącé niastë *STACJÔ IX Pón Jezës trzecy rôz upôdô *STACJÔ X Pón Jezës z ruchnów wëzeblokłi *STACJÔ XI Pón Jezës przëbiti do krziża *STACJÔ XII Pón Jezës ùmiérô na krziżu *STACJÔ XIII Pón Jezës zjãti z krziża *STACJÔ XIV Pón Jezës do grobù złożony Przë kòżdi Stacji sã mówi: *Ksądz (abo Prowadnik): Tobie kłóniómë sã Christe i błogòsławimë Cebie. *Lëdze: Bò przez swiãti krziż Twój môsz swiat òdkùpiony. *Të, co renë cerpiôł za nas, Jezë Christe zmiłuj sã nad nama! Dzysô wiele razy je jesz: *STACJÔ XV Pón Jezës zmartwëchwstôł == Lëteratura == * [[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gòłąbk]], [[Eugeniusz Prëczkòwsczi|E. Prëczkòwsczi]]: ''Më trzimómë z Bògã'', [[Gduńsk]] 1998, ss. 83 - 97 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] ikw4z5vmql6ktrhphiedo1kfaw6uqdt 0 9698 193233 187629 2026-03-30T18:55:39Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193233 wikitext text/x-wiki '''Andżelika Cëchòckô''' (pòl. ''Angelika Cichocka'') - ùr. [[15 strëmiannika]] 1988 rokù, to je strzébrznô medalëstka halowëch mésterstwów swiata [http://www.domtel-sport.pl/statystykaLA/personal.php?page=profile&nr_zaw=13971&r=1] Òna biegô wnetka jak skra ògnia, a ùrodza sã w [[Kartuzë|Kartuzach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Cëchòckô, Andżelika}} [[Kategòrëjô:Szpòrt]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] f57mjt4owdx2gkumgaucvig4p607uoq 193237 193233 2026-03-30T18:56:50Z Iketsi 3254 - → – 193237 wikitext text/x-wiki '''Andżelika Cëchòckô''' (pòl. ''Angelika Cichocka'') – ùr. [[15 strëmiannika]] 1988 rokù, to je strzébrznô medalëstka halowëch mésterstwów swiata [http://www.domtel-sport.pl/statystykaLA/personal.php?page=profile&nr_zaw=13971&r=1] Òna biegô wnetka jak skra ògnia, a ùrodza sã w [[Kartuzë|Kartuzach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Cëchòckô, Andżelika}} [[Kategòrëjô:Szpòrt]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] krj0iqoyi2k8testgedvmn8cm2tnk1c 0 9845 193159 187466 2026-03-30T16:51:39Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193159 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2015 Zaćmienie słońca 20.03.2015.jpg|mały|Dzélowé zacmienié Słuńca widzënk z [[20 strëmiannika]] 2015 rokù]] [[Òbrôzk:Geometry of a Total Solar Eclipse.svg|mały|]] '''Zacmienié Słuńca''' – to je astronomicznô rzôdzëzna, chtërna je jak [[Miesądz]] naléze sã midzë Słuńcã a [[Zemia|Zemią]] i temù zacygnie słuneczny wid. [[Kaszëbi]] mògle wiedzec dzélowé zacmienié Słuńca 20 strëmiannika 2015 [[rok]]ù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Astronomijô]] 36pxnzbu9xfckw1vfez5yosd1k1zd5v 0 9846 193140 180376 2026-03-30T16:39:47Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193140 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Water snail Rex 2.jpg|mały|Stôwkòwô swòrka]] '''Stôwkòwô swòrka''' (''Lymnaea stagnalis'') - to je ôrt [[smôrzcz]]a z rodzëznë swòrkòwatëch (''Lymnaeidae''). Òna żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 214. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Mitkôcze]] d7184hjhd5643tvia3gk4qtsj2nfc9l 0 9854 193115 187069 2026-03-30T16:28:47Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193115 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bombus terrestris - Tilia cordata - Keila-crop.jpg|mały|Zemny pszmiél]] [[Òbrôzk:Zinnia elegans with Bombus 01.JPG|mały|Zemny pszmiél]] '''Zemny pszmiél''' (''Bombus terrestris'') – to je ôrt òwadów z rodzëznë pszczołowatëch (''Apidae''). Òn mô dosc dłudżi sysôcz, a żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i je tu òbjimniãti dzélową òchrónią. == Lëteratura == * Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s.208 ISBN 83-04-00363-5 * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 250. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pszmiéle]] d5hw5pqurccf4mmhe2ck0qcm3oj7hjo 0 10089 193043 172029 2026-03-30T15:19:08Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193043 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:RougeoleDP.jpg|mały|Wësëpnica ù dzecka]] '''Wësëpnica''' (''morbili'') - je chòroscą ù lëdzy. Òna mòże bëc w dzecyjnëch latach. Do chòroscë doprowôdzy [[wirus]]. Ta chòrosc mòże bëc m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] ncllsntzuey3ml1e06lxattgu9e0sog 193046 193043 2026-03-30T15:20:31Z Iketsi 3254 - → – 193046 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:RougeoleDP.jpg|mały|Wësëpnica ù dzecka]] '''Wësëpnica''' (''morbili'') – je chòroscą ù lëdzy. Òna mòże bëc w dzecyjnëch latach. Do chòroscë doprowôdzy [[wirus]]. Ta chòrosc mòże bëc m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] fqxdso88hmxyb477evri1xf324gabix 0 10091 193232 171912 2026-03-30T18:54:25Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193232 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Olea europaea subsp europaeaOliveTree.jpg|mały|]] '''Òliwka''' (''Olea'' L. ) – to je szlach òliwkòwëch drzéwiãtów z rodzëznë òliwkòwatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òne nie roscą. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] q96q3gzfllyu4ara0g8pe74asg6xfl1 0 10106 193231 184108 2026-03-30T18:54:12Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193231 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Geranium1.JPG|mały|Pôchnącô pelargoniô]] [[Òbrôzk:Pelargonium 'Lady Plymouth'.JPG|mały|Pôchnącô pelargoniô]] '''Pôchnącô pelargoniô''' (''Pelargonium graveolens'' L'Hér.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë bòcónkòwatëch (''Geraniaceae''). [[Kaszëbi]] mògą na niã gadac òrãżé, a jak kùdżelkã z ji lësta włożi snôdkò w ùchò to òno mô òprzestac bòlec. Ò òrãżim w òknach napisôł [[Frãcëszk Grëcza]]. == Lëteratura == * F. Grëcza: Swiãtô Anna [w]:E. Pryczkowski, "Kaszubski Kordecki. Życie i twórczość ks. prałata Franciszka Gruczy", Banino 2008, s. 148 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.everydayme.pl/dom-i-ogrod/ogrod/artykul/ogrod-15-leczniczych-ziol ''Pelargonium graveolens''] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòcónkòwaté]] 9pppyw9ymf7xepdagbdf18oosyu0058 0 10117 193230 191097 2026-03-30T18:53:49Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193230 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:ING Bank Slaski in Katowice.JPG|mały|]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.ingbank.pl/ Bank] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Banczi w Pòlsce]] 8jktgpeuu8biai6ri6ho63myf8smyjb 0 10123 193229 187413 2026-03-30T18:53:23Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193229 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Salix viminalis 001.jpg|mały|Pùjczi wierzbë]] '''Wierzba''' (''Salix'' L.) – to je szlach drzéwiãtów, krzów abò czerzków z rodzëznë wierzbòwatëch (''Salicaceae''). Dosc tëli òrtów z tegò szlachù rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * [[Eùgeniusz Gòłąbk|Gołąbk E.]]: Knéga psalmów / na pòdstawie Biblii Tysiąclecia (Wyd. IV, 1989) skaszëbił Eugeniusz Gołąbk. Gdańsk 1999, s. 241 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bibliowé roscënë‎]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] gtuax8mczzqsesz3tfp9dvd6wvp2s67 0 10126 193014 188335 2026-03-30T14:30:11Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193014 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cinnamomum verum vs Cinnamomum burmanni.jpg|thumb|Cynamón – z lewi stronë z ôrtu ''Cinnamomum verum'']] '''Cynamón''' (téż: '''cymt''', '''kanél'''<ref>[http://skarbnicakaszubska.pl/wp-content/uploads/2016/11/Slownik_1-1.pdf Eùgeniusz Gòłąbk, ''Słowôrz pòlskò-kaszëbsczi'']</ref>) – to je òbrobiónô kóra cynamònówca (nôczãscy ôrtu ''Cinnamomum verum''). Kóra zbiérónô je 2-3 razë w rokù òb czas deszczowégò cządu. Sërowina krótkò fermentëje i je czëszczónô. Pòwstôwają pasyczi, jaczé trzeba obsëszëc w słuńcu. Òb czas tegò procesu pasyczi stają sã żôłtobruné i zwijają sã z obùch strón – twòrzą sã dwie sparłãczoné rérczi. Tak przërëchtowónô sërowina trôfiô do hańdlu pòd pòzwą „cynamón”<ref>Zofia Włodarczyk, ''Rośliny biblijne. Leksykon.'' Kraków 2011.</ref>. == Przëpisczi == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://news.bbc.co.uk/2/shared/spl/hi/picture_gallery/07/south_asia_sri_lanka0s_spice_of_life/html/1.stm {{stub}} [[Kategòrëjô:Przëprawa]] [[Kategòrëjô:Léczné roscënë]] pmq1hbivzggmiaom3cgb5gp1we1up4p 0 10137 193096 176271 2026-03-30T16:21:30Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193096 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bombus hortorum - Linaria vulgaris - Valingu.jpg|mały|Ògardowi pszmiél]] '''Ògardowi pszmiél''' (''Bombus hortorum'') – to je ôrt òwada z rodzëznë pszczołowatëch (''Apidae''). Òn mô dosc dłudżi sysôcz, a żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s.208 ISBN 83-04-00363-5 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{stub}} [[Kategòrëjô:Pszmiéle]] shqmdxlougizatmw673mei5xihnbwqa 0 10144 193190 172214 2026-03-30T18:32:45Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} 193190 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Augentrost.jpg|mały|Łąkòwi lubùszk]] '''Łąkòwi lubùszk''' (''Euphrasia rostkoviana'') – to je ôrt roscënë z rodzëznë ''Orobanchaceae''. [[Kaszëbi]] mògą na niã gadac lubùszk. == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] anu05bdoefy54b0yhdpk3x9seg03sia 0 10145 193191 187134 2026-03-30T18:33:12Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} 193191 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Erysimum cheiranthoides3.jpg|mały|Drobnokwiatowi tuj]] '''Drobnokwiatowi tuj''' (''Erysimum cheiranthoides'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë kapùstowatëch ''Brassicaceae''. [[Kaszëbi]] mògą na niã gadac tuj. == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, ss. 408 - 409 == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 08nd8b7st5d9umaq3deyel6rfwgz1hv 0 10146 193154 187665 2026-03-30T16:50:02Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193154 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pink Caraway Carum carvi H5255 VI08 C.jpg|mały|Zwëczajny kmink]] '''Zwëczajny kmink''' (''Carum carvi'') – to je dwalatnô roscëna z rodzëznë zelerowatëch (''Apiaceae''). [[Kaszëbi]] mògą na niego gadac kmink. == Lëteratura == * [[Adam Riszard Sykòra|Adam Ryszard Sikora]].: Nowi Testameńt : Ewanielie pò kaszëbskù / z greczi na kaszëbsczi jãzëk przeł. ò Adam Ryszard Sikora OFM, Gduńsk : Polskapresse. Oddział Prasa Bałtycka, 2014, s. 79 ISBN 978-83-60203-24-8[http://alpha.bn.org.pl/search~S5*pol/?searchtype=i&searcharg=9788360203248&searchscope=5&sortdropdown=-&SORT=D&extended=0&SUBMIT=Szukaj&searchlimits=&searchorigarg=i8391280934] * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, s. 176. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] [[Kategòrëjô:Bibliowé roscënë]] sgs76s47w27kz4rlhuq7cls0vn4msiv 0 10147 193138 187484 2026-03-30T16:38:17Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193138 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Coriandrum sativum 003.JPG|mały|Kwiatë séwnégò kòlãdra]] [[Òbrôzk:Biene auf Koriander 001.jpg|mały|]] '''Séwny kòlãder''' (''Coriandrum sativum'') – to je ôrt roscënë z rodzëznë zelerowatëch (''Apiaceae''). [[Kaszëbi]] mògą na niego gadac kòlãder. == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 178 - 187 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Léczné roscënë]] [[Kategòrëjô:Bòtanika]] k4tyf29w3e8k01r1udwnqnvgpdmj2o8 0 10148 193215 187123 2026-03-30T18:42:34Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193215 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Equisetum palustre kz1.jpg|thumb|Błotnô chòszczka]] '''Błotnô chòszczka''' abò '''rozkòscérz''' (''Equisetum palustre'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë chòszczkòwatëch (''Equisetaceae''). Ta chòszczka rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190701132603/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc4_02.pdf Przyroda projektowanego rezerwatu „Dolina Mirachowskiej Strugi” na Pojezierzu Kaszubskim s. 53 ''Equisetum palustre''] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] r6ozfxc9l4fis8g64w927u438m0j691 0 10154 193102 187166 2026-03-30T16:25:14Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193102 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Campanulaceae - Campanula rapunculoides-4.JPG|mały|left|Jednostronowi zwónk]] '''Jednostronowi zwónk''' (''Campanula rapunculoides'' L.) – to je roscëna z rodzëznë zwónkowatëch (''Campanulaceae'' Juss.). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce dosc wiele jednostronowëch zwónków. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] bylwekp1mzsgakxon6llcm0a0oc22bm 0 10155 193114 187120 2026-03-30T16:28:34Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193114 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Juncus balticus - Botanical Garden in Kaisaniemi, Helsinki - DSC03516.JPG|mały|Bôłtowô sycëna]] '''Bôłtowô sycëna''' (''Juncus balticus'' Willd.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë sycënowatëch (''Juncaceae''). Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} *[https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 6uegpsus60l5sfg116fyd6o14655v7m 0 10156 193121 187137 2026-03-30T16:34:07Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193121 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Juncus bufonius.jpeg|mały||Dwadzéleniowô sycëna]] '''Dwadzéleniowô sycëna''' (''Juncus bufonius'' L.) – to je jednorocznô roscëna z rodzëznë sycënowatëch (''Juncaceae''). Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 3ms5iw80k2rsnyidet75w2cqxcq74qh 0 10158 193104 187125 2026-03-30T16:26:41Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193104 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jute 002 lvp.jpg|mały|Cenkô sycëna]] '''Cenkô sycëna''' (''Juncus tenuis'' Willd.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë sycënowatëch (''Juncaceae''). Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] bm4p6z9dc921mgupfqbcho3rva4bqsj 0 10159 193156 187089 2026-03-30T16:50:32Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193156 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Juncus conglomeratus - Oslo botanical garden - IMG 8916.jpg|mały|Cenkô sycëna]] '''Zebrónô sycëna''' (''Juncus conglomeratus'' L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë sycënowatëch (''Juncaceae''). Òna rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] pjv1ypnqfzp76gy91763gju7taxoir9 0 10160 193137 172138 2026-03-30T16:37:56Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193137 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ile du Diable depuis île Royale.jpg|mały|Diôbli Òstrów]] '''Diôbli Òstrów''' (''Île du Diable'') – to je òstrów w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Dzysdniowò òn słëchô do [[Francëjô|Francëje]]. * lëdztwò: bezlëdzny * wiéchrzëzna: 0,14 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] [[Kategòrëjô:Francëjô]] jaucbzkc58t8ib5aozhi5wke420isnd 0 10162 193042 188392 2026-03-30T15:18:51Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193042 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Epidemic typhus Burundi.jpg|mały|Plachcowi tifùs ù człowieka]] '''Plachcowi tifùs''' (''typhus exanthematicus'') – je chòroscą ù lëdzy. Jegò lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy ''Rickettsia prowazekii'', ale wôżny mògą bëc téż wszë. Przë ti chòroscë je gòrączka i błądzenié. Z plachcowim tifùsã m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] béł jiwer pò II swiatowi wòjnie. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] tdihqallikmey76slq8lk70ptpkjqkp 0 10180 193039 172210 2026-03-30T15:17:57Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193039 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cataracts due to Congenital Rubella Syndrome (CRS) PHIL 4284 lores.jpg|mały|Blészcz ù dzecka]] '''Blészcz''' (''cataracta'') – je chòroscą òczów ù lëdzy. Òn mòże bëc na stôré lata. Ta chòrosc je m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] ecpi1hlxl7brgiszutyzluhiju6b54x 0 10182 193139 187495 2026-03-30T16:38:28Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193139 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Catgut.jpg|mały|Katgut]] '''Katgut''' – to je flakòwô nitka, chtërnã brëkùją chirurdzë. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] mògą téż gò ùżëwac. Katgut mòże bëc z flaków [[Domôcô kòza|kòzë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] [[Kategòrëjô:Kòzë]] 2i5z6f5m6jgrvtilq45fwc25w1ntbcy 0 10184 193192 177414 2026-03-30T18:33:35Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} 193192 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Capreolus capreolus 2 Jojo.jpg|200px|mały|Eùropejskô sarna - òn i òna]] '''Eùropejskô sarna''' (''Capreolus capreolus'') – to je ôrt lądowëch susków z rodzëznë jeléniowatëch (''Cervidae''). Òna żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Rozmajitoscë == Czasem [[Kaszëbi]] gôdelë dzecóm: "Znajesz të sarnią nogã?" == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, tom V, s. 18 == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Susczi]] 1yvnh71yihym41rrk94whyiptgyxu5o 0 10189 193108 177662 2026-03-30T16:27:38Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193108 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Haeckel Chiroptera.jpg|mały|Szãtopiérze]] '''Szãtopiérze''' (''Chiroptera'') – to je rząd [[suskë|susków]], chtërne lôtają. Òne żëją m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Susczi]] ai367i34ek9mzt5zkogjemlk9jr8f5t 0 10195 193149 187589 2026-03-30T16:43:44Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193149 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kilometerstein Göhlen 2.JPG|mały|Rozdarżny stołp]] '''Rozdarżny stołp''' – to je òbrobiony kam, na chërnym je napisóné gdze prowadzą drodżi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Architektura]] 5i3eqcqd8dcl4cz96qoqkadk0tt6o8n 193150 193149 2026-03-30T16:47:41Z Iketsi 3254 [[Òbrôzk:Kilometerstein Göhlen 2.JPG]] → [[Òbrôzk:Kilometerstein Göhlen 2 (cropped).JPG]] 193150 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kilometerstein Göhlen 2 (cropped).JPG|mały|Rozdarżny stołp]] '''Rozdarżny stołp''' – to je òbrobiony kam, na chërnym je napisóné gdze prowadzą drodżi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Architektura]] jnbbb9plqu6lfkxh9dtcpup5eauer84 0 10200 193106 187661 2026-03-30T16:27:13Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193106 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Boxing Tournament in Aid of King George's Fund For Sailors at the Royal Naval Air Station, Henstridge, Somerset, July 1945 A29806.jpg|mały|Piscowanié]] '''Piscowanié''' – to je dyscyplina szpòrtowi biôtczi, w chtërny dwóch piscowników prowadzy pistną biôtkã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://id.ndl.go.jp/auth/ndlsh/00565624 NDL] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Szpòrt]] mk881hwz5qozzva5uvo34a6di9et38a 0 10202 193117 187182 2026-03-30T16:29:17Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193117 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:RumexMaritimus.jpg|mały|Kòlmòrskô szczawa]] '''Kòlmòrskô szczawa''' (''Rumex maritimus'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë dërdestowatëch (''Polygonaceae''). M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òna rosce. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Dërdestowaté]] 4yjuoqosdy52vjvulgbxop1l3afv5x5 0 10204 193116 172307 2026-03-30T16:29:04Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193116 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Entoloma sinuatum group.JPG|mały|Trëjącé bełtczi]] '''Trëjący bełtk''' (''Entoloma sinuatum'') – to je grzib z rodzëznë ''Entolomataceae''. Òn je trëjący. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Trëjącé grzëbë]] bqqpr8mrx6csusy2yt0xsdq33zcewna 0 10206 193109 172306 2026-03-30T16:27:48Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193109 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Solidago canadensis 20050815 248.jpg|mały|Kanadny szczotecznik]] [[Òbrôzk:Solidago3.jpg|mały|A - S. gigantea; B - S. canadensis]] '''Kanadny szczotecznik''' (''Solidago canadensis'' L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë astrowatëch. Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] r5xfspuya1cm0dm5p7ryg9p8ixuee6s 0 10207 193152 187093 2026-03-30T16:49:39Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193152 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Solidago virgaurea PR5.jpg|mały|Zwëczajny szczotecznik]] [[Òbrôzk:Solidago virgaurea-IMG 8619.jpg|mały|Zwëczajny szczotecznik]] '''Zwëczajny szczotecznik''' (''Solidago virgaurea'' L.) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 1gls1g2z52r6n754ixxi69qab9zvz07 0 10217 193161 178846 2026-03-30T16:52:04Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193161 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Syringe.jpg|mały|Strzikówka - 12 cm³]] [[Òbrôzk:Zestaw pojemników do gotowania strzykawek i igieł.jpg|mały|Strzikówka i jigłë z 1965 rokù]] '''Strzikówka''' – to je mediczny jintrument ze zbiérnikiem z dzelëną i tłokiem. Òna je do robieniô wstrzików abò braniô ceków z òrganizmù (np. krew). Strzikówka mòże bëc zrobionô z [[pòlipropëlen]]u. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òna je wiele ùziwónô. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] gfhc7ri0598m4wbkedyj7se0j9c8a2m 0 10223 193187 172347 2026-03-30T18:25:54Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} 193187 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Hoe 1.jpg|mały|Haka]] '''Haka''' – to je rãczné [[nôrzãdo]], chtërno brëkùją czasã np. gbùrze do hakòwaniô zemi. == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gbùrzëzna]] gi7tav594i0omf5a6ulwliqswhvmv97 0 10224 193089 191700 2026-03-30T16:12:51Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193089 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cleric, Knight, and Workman representing the Three Classes.jpg|mały|Òbrôzk z XIII stalata]] [[Òbrôzk:Kościół pw. WNMP Żukowo.jpg|mały|[[Krziż]] z kùńca XIV stalata na [[Kaszëbi|Kaszëbach]]]] '''Strzédnowiek''' – to je w [[Eùropa|Eùropie]] dzél czasë òd V do XV stalata. W strzédnëch stalatach bëło pisóné m. jin. ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]]. Nie bëło tegò równak wiele, a pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło [[19 strëmiannika]] [[1238]] ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża [[Papiéż Grégòr IX|Grzegòrza IX]], gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb [[Bògùsłôw I|Bògùsłôw]] ''duce Cassubie''. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło ''dux Slavorum et Cassubie''. [[Barnim III]] (1320-1368) miôwôł w titlù ''dux Cassuborum'' (ksyzã Kaszëbów - lëdzy, chtërny gôdelë pò kaszëbskù). == Lëteratura == * ''Historia Kaszubów w dziejach Pomorza'' t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} *[https://pl.wiktionary.org/wiki/strz%C3%A9dnowiek] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Eùropa]] naohv6qjotdj7f92ur32wjcl0lmyo4a 0 10308 193084 172629 2026-03-30T16:09:52Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193084 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Martinique in France.svg|mały|Martinika]] '''Martinika''' (''Martinique'') – to je òstrów kòl Americzi. Dzysdniowò òn słëchô do [[Francëjô|Francëje]]. * lëdztwò: 386486 * wiéchrzëzna: 1128 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Francëjô]] rlosbsd4k70kcw6vetyw0kielp44240 0 10320 193044 172690 2026-03-30T15:19:36Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193044 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gonococcal lesion on the skin PHIL 2038 lores.jpg|mały|Tripel na skórze]] [[Òbrôzk:Gonococcal ophthalmia neonatorum.jpg|mały|]] '''Tripel''' (''Gonorrhoea'') – je chòroscą ù lëdzy. Jegò lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy [[bakteria]] '' Neisseria gonorrhoeae''. Ta chòrosc biwô m.jin. w [[Afrika|Africe]], ale mòże bëc na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] r646kcd4giyqwwomrf259c57xcp9cyu 0 10321 193093 172674 2026-03-30T16:19:48Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193093 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Shark tooth stalactites.jpg|mały|Stalaktitë]] [[Òbrôzk:Groty mechowskie.jpg|mały|left|[[Mechòwa|Mechòwsczé]] grotë]] '''Stalaktit''' – to je kamnô pipa, chtërna mòże bëc w jómie. == Òbaczë téż == * [[Stalagmit]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geòlogiô]] hml65jihqv1yajkyjgwetpv23c0she9 0 10323 193092 189770 2026-03-30T16:18:44Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193092 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Novoafonskaya peshera.jpg|mały|200px|left|Stalagmit]] [[Òbrôzk:Witch's Finger, Main Corridor, Carlsbad Cavern (51336948311).jpg|mały|Stalagmit]] '''Stalagmit''' – to je nalecałi kam, chtëren mòże bëc w jómie. W nim mòże bëc [[kalcyt]]. == Òbaczë téż == * [[Stalaktit]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geòlogiô]] gbmce3fgkzhrq7tbyvdai92n2vp7sm2 0 10324 193186 172688 2026-03-30T18:25:42Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} 193186 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Papaver somniferum field in France.jpg|mały|[[Lékarsczi mak]]]] '''Mak''' (''Papaver'' L.) – to je szlach roscënow z rodzëznë makòwatëch (''Papaveraceae''). [[Kaszëbi]] mògą gadac mak na [[lékarsczi mak]]. Padëmak to je zelëskò w pòlu. Przerobioné zôrna lékarsczégò makù są w ùpiekłim [[makówc]]u - kùchù == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] dcos59ld6at21a6uge4lk1ri4anxd4n 0 10326 193185 186118 2026-03-30T18:25:21Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} 193185 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Schaeleisen.jpg|mały|Prosti smëdlës - skòblenié]] '''Smëdlës''' – to je rãczné [[nôrzãdło]], chtërno lëdze brëkùją czasã np. do skòbleniô drewna. Słowò „smëdlës” zanotowôł w swòjim słowôrzu [[Bernard Zëchta]]. Jakò przikłôd ùżëcô negò jistnika pòdôł słowôrz Sëchtë zdanié: „Ten smëdlis to je dobré nôrzãdło, ten tnie drzewò jak wrëka”. == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 192 * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 96 == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Nôrzãdła]] c9s7m4xiolx0yt7thh65vmn7vdzkwi8 0 10329 193228 187196 2026-03-30T18:52:57Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193228 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Poppy flower, Torcello, Italy.jpg|mały|Pólny mak]] [[Òbrôzk:Fischland06.jpg|mały|Pólni maczi - zelëskò w pòlu]] '''Pólny mak''' (''Papaver rhoeas'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë makòwatëch (''Papaveraceae'' Juss.). [[Kaszëbi]] mògą gadac na niegò padëmak i to mòże bëc zelëskò w pòlu. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 142. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf [[Kategòrëjô:Bòtanika]] fu3sbkvkcnuku4mogoabciwhg593k27 0 10330 193111 187124 2026-03-30T16:28:07Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193111 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Myosotis scorpioides - Niitvälja bog.jpg|200px|mały|Błotnô niezabôtka]] '''Błotnô niezabôtka''' (''Myosotis palustris'' (L.) L. em. Rchb.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë wòdrôkòwatëch (''Boraginaceae''). Ji semiona roznôszają mrówczi. Te niezabôtczi roscą m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190701132603/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc4_02.pdf Przyroda projektowanego rezerwatu „Dolina Mirachowskiej Strugi” na Pojezierzu Kaszubskim s. 53 ''Myosotis palustris''] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] erdk9r0wubxbtm1u7rbfqhpuanr6zyj 0 10332 193162 172716 2026-03-30T16:52:16Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193162 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flag of Galicia.svg|right|mały|Flaga Galicie]] '''Galicia''' (''Galiza'') – to je krôjna ze swòjim jãzëkiem w [[Szpańskô|Szpańsce]] - w Eùropie. Stolëcą Galicie je [[Santiago de Compostela]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.xunta.gal Xunta de Galicia] (gl) {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Szpańskô]] 4t4jx1812h0putnqmbu6hnnp0w5mne4 193163 193162 2026-03-30T16:54:00Z Iketsi 3254 , 193163 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flag of Galicia.svg|right|mały|Flaga Galicie]] '''Galicia''' (''Galiza'') – to je krôjna ze swòjim jãzëkiem w [[Szpańskô|Szpańsce]], w Eùropie. Stolëcą Galicie je [[Santiago de Compostela]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.xunta.gal (gl) {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Szpańskô]] 3g4xnxbq018n2fvfiw1uweslnmab1a7 0 10335 193095 187142 2026-03-30T16:21:00Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193095 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Talpa europaea MHNT.jpg|mały|Eùropejsczi kret]] [[Òbrôzk:Mole-hills.jpg|mały|Kretowiszcza]] '''Eùropejsczi kret''' (''Talpa europaea'') – to je ôrt môłégò suska z rodzëznë kretowatëch (''Talpidae''). Òn żëje i robi [[Kretowiszcze|kretowiszcza]] m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190701132603/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc4_02.pdf kret s. 109] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Susczi]] 9bg14qim5u37i8oe64vq1799eqoppdy 0 10343 193052 173155 2026-03-30T15:23:15Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193052 wikitext text/x-wiki {{verify}} [[Òbrôzk:Bartolomeo Montagna - Saint Paul - Google Art Project.jpg|mały|right|Swiãti Paweł]] [[Òbrôzk:Conversion of Saint Paul (Michelangelo Buonarroti).jpg|mały|Nawrócenié Swiãtégò Pawła]] '''Swiãti Paweł''' (''Παῦλος Paulos''; ùr. kòle 8 rokù w [[Tars|Tarsu]], ùm. kòle 67 wierã w [[Rzim]]ie) – béł Apòsztoła Nôrodów, a pòchòdzył z żëdowsczi rodzëznë. Pò swòjim nawrócenim òn nawrócył na chrzescëjaństwò wiele lëdzy w rozmajitëch placach.Paweł z Tarsu, Paweł Apòstoł, Szaweł, Saul, Szaul, [[heb.]] שאול התרסי Szaul ha-Tarsi == Żëwòt swiãtégò == Miona Szawłowëch starszëch nie są znóné, równak je wiedzec, że òn pòchòdzył z rodzëznë żëdowsczi, z pokoleniégò Beniamina (Rdz 11,1; Flp 3,5). Ojc Szawła béł téż rzimsczim krajewiónę. Jednak nie wiémë, cziej i w jaczi sposób poprzédcowie Szawła dostelë to krajewióństwo (Dz 16,37n; 22,25-29; 23-27). Pierwszą nôukę młodi Szaweł odebrôł w Jeruzalemie u Gamalijela (Dz 22,3; 26,4n; Ga 1,14; Flp 3,5), jednégo z nôgłosniészëch wnenczas rabbich. Më nie wiémë, w jaczi sposób Szaweł zetkł se z notejszą kulturą grecką. Ale wiémë, że ob dłudżi czas on béł ostrim ustëgownikę chrzescëjanów, o czim sóm wspominô (Ga 1,13; Flp 3,6; 1 Tm 1,13). Poswiôdcziwają to téż Dzeje Aposztołów, w jaczich Szaweł wëstępuje pierwszi rôz przë leżnoce męczélstwa Szczepana, nié leno jako bezczinny swiôdk ti smiercë (Dz 7,58; 22,20; 26,10). Obczas jedyny z taczich udtëgownëch rézów, kòle 36 r. zdarził sę przëtrôfk, jaczi sczierowôł żëcową drogę Szawła w czësto jiną stronę: hewo zmartwichwstóny Jezës Christus ukôzôł sę Szawłowi pod Damaszkę ë kôzôł mu przëjimnąc chrzest swięti, do te, żebë z niego zrobic wëbróny statk, to je wiôldżiégo aposztoła poganów. (Dz 9,3-16; Ga 1,12.15n; Ef 3,2n). === Pòczątk dzejani === Po krótczim przebiwanim na Arabsczi Pustyni Szaweł zaczinô głoszenié Ewanielëji w Damaszku (Ga 1,17; Dz 9,20), po czim jidze wespół z Barnabą do Jeruzalemu, żebë sę potkac z niechtërnyma spomidzë dwanôsce Aposztołów, a osoblëwie z Piotrę (Ga 1,18; Dz 9,26-29). Kòle roku 39 Szaweł przëbiwô do swégo rodnégo miasta Tarsu (Ga 1,21; Dz 9,30). Ponemu prôcëje ob jaczis czas z Barnabą w Antiochëji (Dz 11,25n) i szëkuje sę téż do pierwszi misyjny rézë. === Pierwszô misyjnô réza === Pierwszô misyjnô réza przëpôdô na lata 45-49 i obijmó, okróm Cypru, westrzédny dzéł dzysészny Azji Mniészi, tj. Pamfilëją, Pizydiją i Likaóniją. Towarzą tam Pawłowi Barnaba ë Jan Mark. Nen drëdżi, nie je wiedzec czemu, odłącziwô sę od Pawła w Pamfilëji i wrôcô do Antiochëji. Prawie obczas ny rézë, w Pafos na Cyprze, Paweł nawrôcô na chrzescëjaństwo prokónsula Pawła Sergiusza i czarzińca Elimasa, nimo jego oprzéczaniô sę. Od tego sztërku aposztół wëstępuje w Dzejach Aposztołów ju nié jako Szaweł, le Paweł. Jego aposztolsczié dzejanié natikało sę wszędze na żëcznotę poganów i na niechęc Żëdów. === Sobór w Jeruzalemie === Po ti pierwszi misyjny rézë, sztërnôsce lat do swégo nawróceniô (kòle 49 r.) Paweł udôł sę w towarzësztwie Barnabë do Jeruzalemu na „aposztolsczi Sobór” (Ga 2,1), jaczi usejmikowôł, że Prawo Móżeszowé – okróm pôrë osoblëwëch przëpadków (klauzule Jakuba) – ni mô ju obowiązywac chrzescëjanów nawróconëch z pogaństwa (Dz 1dzlk 15; Ga 2,3-6). === Drëgô misyjnô réza === Na lata 50-52 przëpôdô drëgô misyjnô réza, co sygnęła dalek poza grańce dzysészny Azji Mniészi. Ten tu rôz Pawłowi towarzi z początku leno Sylas, potem Timoteusz (Dz 16,1-3) i, wierę od Troadë, Łukôsz (Dz 16,10). Obczas ny prawie rézë, bodôj kòle roku 50-51 w Korince bëlë napisóné obadwa Lëstë do Tesalomiczanów. === Trzecô misyjnô réza === Trzecô misyjnô réza bawiła nôdłeżi (53-58) i objimala obéńdę mni wicy tak wiôlgą jak réza drëgô. Môlę, dze pode drogą Paweł sę zatrzimôł na dłëgszi czas, béł Efez. Tu powstôł lëst do Korintczików, zwóny przedkanonicznym, tu téż wierę béł napisóny Lëst do Galatczików, choc możlëwé, że no pismię bëło ułożoné ju po wëjachaniu z Efezu, w jaczims z miast Macedoniji. Tam téż choba béł napisóny, gdzes pod kuńc roku 57, Drëdżi Lëst do Korintczików. Wiele wskazëje na to, że obczas ti dłudżi bëtnoscë w Efezu béł téż napisóny Lëst do Rzimianów pisôł Paweł w Korince, ob zëmę 57/58 rok, cziej ju béł w drodze nazôd do Palestinë (wiózł on ze sobą tej darë dlô ubodżich chrzescëjanów w Jeruzalemie). Prawie z Lëstu do Rzimianów, midzë jinszima (Rdz 15,33n; przër. 1 Kor 16,3-6; Dz 19,21; 20,3), dowiadiwómë sę o zamëslony przez Pawła podróżë do Szpaniji, choc nie wiémë, czë z te zamëslënku cos potemu wëszło, czë on tam zajachôł. === Aresztowôni === Cziej Paweł przëjachôł nazôd z ti trzecy rézë misyjny i zawiózł do Jeruzalemu darë dlô ubodżich tego Koscoła (Dz 21,1-26), na zymku, kòle 58 r. tam, w Jeruzalemie, jego aresztowelë (21,27-36). Po krótczich przesłëchach u arcykapłana Ananijasza i przed Sanhedrinę (22,1-23,11) Paweł je przewiozłi do Cézareji ë z wolë wiôlgorządcë Féliksa zamkłi w sôdzę (23,23-35), dze przebiwô kòle 2 lat (58-60). W roku 60, jako rzimsczi krajewión, żądô od wiôlgorządcë Festusa, żebë jego sprawa bëła rozezdrzónô przed césôrzę, na co Festus sę godzy (25,1-12). Tej na jeséń, po niespokójnym o tim czasu Morzu Strzódzemnym (27,9-38), Paweł udôwô sę okrętę do Rzimu (27,1-28,16). Potemu wnetk tzrë lata (61-63; Dz 28,30) ostôwôł on w Rzimie jako sôdzewi. Równak tam Paweł miôł jaką taką swobodę tak, że mógł so pozwolëc na dosc rëszné dzejanié aposztolsczié (28,30n). I tam, ze sôdzë, napisôł swoje trzë Lëste: do Kolosanów, do Efezjanów, so Filemóna (téż, pg udbë niejednëch, dopiérë tedë béł napisóny Lëst do Filëpianów). === Òstatni lata === W 63 r. Paweł, po sprawie sądowi uniewinniony, wëchôdô ze sôdzë i jedze do Szpaniji (co nie je czësto pewné), a potemu do Efezu (1 Tm 1,3), odwiédzô Kretę (Tt 1,5), po czim przebiwô ob jaczis czas w Macedoniji, gdze redaguje Pierwszi Lëst do Timoteusza ë Lëst do Titusa. === Mãczeńskô smierc === Kòle 67 r. Paweł je zôs zamkłi w rzimsczi sôdzë, skądka pisze Drëdżi Lëst do Timoteusza. Jesz wierę w tim samim roku Paweł je usmiercony przez zetnienié w Rzimie. == Lëstë swiãtégò Pawła == * Lëst do Rzimianów * 1. Lëst do Korintczików * 2. Lëst do Korintczików * Lëst do Galatczików * Lëst do Efezjanów * Lëst do Filëpianów * Lëst do Kolosanów * 1. Lëst do Tesaloniczanów * 2. Lëst do Tesaloniczanów * 1. Lëst do Timoteusza * 2. Lëst do Timoteusza * Lëst do Titusa * Lëst do Filemóna == Kùlt == === Ikònografiô === W ikònografii przedstôwióny je nôczãscy z mieczem, bò òstół nim usmiercony przez zetnienié. === Dzéń òbchòdów === Jegò liturgiczné wspòmnienié w [[katolëcczim Kòscele]] obchôdô sã 29 czerwinca. == Zdroje wiédze ò Pawle == Wiédzô o żëcym i dzejanim miesjónarzko-lëteracczim sw. Pawła je brónô z Lëstów i z Dzejów Aposztołów. == Òbaczë téż == * [[mãczennice wczaschrzescijańsczi]] * [[swiãti ë błogòsławieni katolëccziégò Kòscoła]] * [[Swiãtô Barbara]] * [[Swiãtô Cecyliô]] * [[Swiãti Florión]] * [[Swiãti Francëszk z Asëżu]] * [[Swiãti Mikòłôj]] == Lëteratura == * Bosak P. Cz., "Postacie Nowego Testamentu. Słownik-konkordancja", Poznań – Pelplin 1996, s. 527-589. * [[Eùgeniusz Gòłąbk]] (tołmaczenié): "Swiãté Pismiona Nowégo Testameńtu", Gduńsk-Pelplin 1993, ss. 267 - 268. * Zaleski W., "Święci na każdy dzień", red. nowego wydania i autor ponad 100 nowych biogramów Paweł Janowski, Warszawa 2008, s. 535-539. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]] r2ygre81bu33z01t6xg5r9rcsu4xqvf 0 10350 193021 185737 2026-03-30T14:55:36Z Iketsi 3254 == Bùtnowi lënczi == {{Commons}} 193021 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mediterranean Sea political map-en.svg|mały|220px|Strzódzemné Mòrzé]] [[Òbrôzk:Locatie Middellandse Zee.PNG|mały|220px]] [[Òbrôzk:MEDCURR.GIF|mały|220px|]] '''Strzódzemné Mòrze''' – midzëkòntinentalné mòrze, jaczé leżi midzë [[Eùropa|Eùropą]], [[Afrika|Afriką]] i [[Azëjô|Azją]], ò wiéchrzëznie kòl 2,5 mln km². Łączi sã z [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]] == Miono == Pòzwa Strzódzemnégò Mòrza wza sã òd [[łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò]] ''mediterraneus'' i znaczi: w westrzódkù zemi” abò „midzë lądama”. == Pòłożenié == Strzódzemné Mòrze leżi midzë Europą, Afriką i Azją. Na zapôdze je sparłãczoné Gibraltarską Cesniną z Atlanticczim Òceanã, na wschòdze przez Cesninã Dardanele parłãczi sã z Morzã Marmara, przez Cesninę Bòsfòr z [[Czôrné Mòrze|Czôrnym Mòrzã]], a przez Suesczi Kanał z Czerwònym Morzã ë dali z Jindijsczim Òceanã. Strzódzemné Mòrze jakno jediné na swiece òtoczoné je kòntinentama nôleżącëma do trzech dzélów swiata. Pòłożoné midzë 3 dzélama swiata Strzódzemné Mòrze mô òsoblëwé znaczenié dlô przewòzënkù- je hańdlowim traktã przez Gibraltarską Cesninã (kòl 75 tës. wôrnëch statków òb rok). Nad Strzódzemnym Mòrzã leżą (zgòdno z rëchã zégara): [[Gibraltar]], [[Szpańskô]], [[Francëjô|Francjô]], [[Mònakò]], [[Italskô]], [[Malta]], [[Sloweńskô]], [[Chòrwackô]], [[Bòsnijô ë Hercegòwina]], [[Czôrnogóra]], [[Albańskô]], [[Greckô]], [[Cyper]], [[Tëreckô]], [[Syrëjô]], [[Liban]], [[Izrael|Jizrael]], [[Egipt]], [[Libiô]], [[Tunezjô]], [[Algieriô]], [[Marokò]]. Wikszosc nëch krajów wespółrobi w ramach „Eùropejsczégò Partnerstwa”. == Pòrtë == Wôżniészé przeladënkòwé pòrtë to m.jin.: Marsylia (téż pasażersczi i rëbacczi), Genewa, Triest (jeden z nôwôżniészich eùropejsczich przeladënkòwëch pòrtów), Wenecjô (téż pasażersczi), Neapòl, Kartagena (téż wòjenny), Barcelona, Saloniki, Izmir, Split, Rijeka, Tunis, Walencja, Hajfa, Antaba, Bejrut, Palermo, Tel-Awiw-Jaffa. == Klimat == Strzódzemné Mòrze leżi w ùmiarkowanym klimace (klimat strzódzemnomòrsczi). Są tuwò cepłé lata i zëmë, môłé zachmùrzenié i atmosfericzné òpadë (òsoblëwie òb lato), môłô mòkrzëzna pòwietrzô i mòcné parowanié. Strzédnô cepłota lëftu w stëcznikù òd 7- 10˚C na nordze, do 14- 30˚C na pôłnim. W zelnikù òd 22- 24˚C na nordze i òd 25- 30˚C na pôłnim. == Wòdë == Wòdë Strzódzemnégò Mòrza nôleżą do nôceplészich (strzédno 13˚C) i nôbarżi zasolonëch (strzédno 38,4 ‰) Ceplëzna pòwiérzchniowi wòdë je w zëmie òd 9˚C na eùropejsczich przëmòrzach, do 16˚C w pôłniowo- wschòdnim dzélu, w lece òdpòwiednio òd 22- 26˚C i òd 26- 28˚C. * Strzédnô głãbòkòsc: 1438 m; * Nôwikszô głãbòkòsc: 5267 m; * Ceplëzna: 7˚C- 30 ˚C. == Òstrowë == Wôżniészé òstrowë (òd zôpadu): * [[Balearë]] (kòl 200 òstrowów ò pòwiérzchni 5014 km²) * [[Ibiza]] (571 km²) * [[Majorka]] (3600 km²) * [[Minorka]] (668 km²) * [[Fòrmentera]] (82 km²) * [[Sardiniô]] (24 090 km²) * [[Kòrsyka]] (8680 km²) * [[Sycyliô]] (25 710 km²; nôwikszi òstrow Strzódzemnégò Mòrza) * [[Liparijsczi Òstrowë]] (17 òstrowów ò pòw. 117 km²) * [[Malta]] (246 km²) * [[Kreta]] (8336 km²) * [[Rodos]] (1401 km²) * [[Cyper]] (9251 km²). Midzë Kòrsyką i Apenińszczim Półòstrówã nalôzają sã m.jin. Elba (224 km²) Pianosa (10,3 km²) Gorgona (2,25 km²) Montecristo (10,4 km²). == Bùtnowi lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Mòrza]] 42g4c923in94gk7zpidl5mm9d7xm8ds 0 10364 193059 176110 2026-03-30T15:29:42Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193059 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sardinia in Italy.svg|mały|Sardiniô (zamalowónô na kôrce na czerwiono )]] [[Òbrôzk:Sardegna - Lago Omodeo.JPG|mały|Zapòrowé jezoro na Sardinii]] '''Sardiniô''' (''Sardegna'' abò ''Sardigna'') – to je òstrów kòl [[Italskô|Italsczi]], drëdżi pòdle wialgòscë òstrów [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnégò Mòrza]]. Òd 1 do 1,5 mln mieszkańców òstrowù ùżiwô apartnégò [[Sardińsczi jãzëk|sardińsczégò jãzëka]]. Dzysdniowò Sardiniô słëchô do Italsczi. == Spòdlowé pòdôwczi == * lëdztwò: kòl 1663000 * wiéchrzëzna: 24 090 km² == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Italskô]] 64l7hj3ohjoy7cg0lxk4r0rt1kov04i 0 10371 193160 183995 2026-03-30T16:51:55Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193160 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flag of Aragon.svg|right|mały|200px|Flaga Aragonie]] [[Òbrôzk:Localización de Aragón.svg|right|mały|200px|Aragoniô (czerwiony) na kôrce Szpańsczi]] '''Aragoniô''' (''Aragón'') – to je krôjna w nordowò-pòrénkòwi [[Szpańskô|Szpańsce]]. Lëdze mògą tu gôdac swòjim jãzëkã. * Wiéchrzëzna: 47 719 km² * Lëdztwò: 1 376 654 * Stolëca: [[Zaragoza]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.aragon.es/] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Szpańskô]] 8di2v3ty4wxx9o5kyvwl6almflwsklq 193164 193160 2026-03-30T16:54:30Z Iketsi 3254 -[] 193164 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flag of Aragon.svg|mały|Flaga Aragonie]] [[Òbrôzk:Localización de Aragón.svg|right|mały|200px|Aragoniô (czerwiony) na kôrce Szpańsczi]] '''Aragoniô''' (''Aragón'') – to je krôjna w nordowò-pòrénkòwi [[Szpańskô|Szpańsce]]. Lëdze mògą tu gôdac swòjim jãzëkã. * Wiéchrzëzna: 47 719 km² * Lëdztwò: 1 376 654 * Stolëca: [[Zaragoza]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.aragon.es {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Szpańskô]] c3xqneq33e79bsb4tp5skfqawd8xtuz 0 10433 193119 173457 2026-03-30T16:29:49Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193119 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Platanus orientalis tree.JPG|mały|left|Wschòdnô platana]] [[Òbrôzk:Fruits of Platanus orientalis.jpg|mały|Wschòdnô platana]] '''Wschòdnô platana''' (''Platanus orientalis'' L.) – to je drzéwiã z rodzëznë platanowatëch (''Platanaceae''). Ta platana rosce 30 m i wicy w górã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] rkmvjyhl50gyxnskocd5jaooac2u0r5 0 10461 193227 173743 2026-03-30T18:52:29Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193227 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:20150604Berteroa incana.jpg|mały|Zwëczajnô pielniczka]] '''Zwëczajnô pielniczka''' (''Berteroa incana'' (L.) DC.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë kapùstowatëch ''Brassicaceae''. [[Kaszëbi]] mògą na niã gadac pielniczka. == Lëteratura == * Jan Trepczyk: Słownik polsko-kaszubski t. 2, s. 129; Gdańsk 1994 ISBN 83-85011-73-0 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc5_02.pdf {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] ogkq3h8tpxghci7ex8vr91kahwl97dm 0 10462 193225 180615 2026-03-30T18:51:43Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193225 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kweek Elytrigia repens.jpg|thumb|Prôwdzëwô òszoc]] [[Òbrôzk:Kweek rizomen Elytrigia repens.jpg|thumb|Prôwdzëwô òszoc]] '''Prôwdzëwô òszoc''' (''Elymus repens'' (L.) Gould) – to je ôrt roscënë z rodzëznë ''Poaceae''. [[Kaszëbi]] mògą na niã gadac òszoc i np. òszeca. Mòże bëc zaòszocowóné pòle. Biédni lëdze zbiérelë òszoc, kłedlë ją na jeden wiôdżi kam, a drëdżim tłëklë, żebë mielë co jesc. == Lëteratura == *Jan Trepczyk: Słownik polsko-kaszubski t. 2, s. 16; Gdańsk 1994 ISBN 83-85011-73-0 *[[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 341 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc5_02.pdf] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] cds8jqxb05io4bmfsf302j5keh21loh 193226 193225 2026-03-30T18:52:05Z Iketsi 3254 http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc5_02.pdf 193226 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kweek Elytrigia repens.jpg|thumb|Prôwdzëwô òszoc]] [[Òbrôzk:Kweek rizomen Elytrigia repens.jpg|thumb|Prôwdzëwô òszoc]] '''Prôwdzëwô òszoc''' (''Elymus repens'' (L.) Gould) – to je ôrt roscënë z rodzëznë ''Poaceae''. [[Kaszëbi]] mògą na niã gadac òszoc i np. òszeca. Mòże bëc zaòszocowóné pòle. Biédni lëdze zbiérelë òszoc, kłedlë ją na jeden wiôdżi kam, a drëdżim tłëklë, żebë mielë co jesc. == Lëteratura == * Jan Trepczyk: Słownik polsko-kaszubski t. 2, s. 16; Gdańsk 1994 ISBN 83-85011-73-0 * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1969, tom III, s. 341 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc5_02.pdf {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] nv9bfdf9u6i9re4w7bi9t7jcclukpzx 0 10464 193213 187121 2026-03-30T18:41:55Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}}; |thumb→|mały 193213 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cirsium palustre inflorescence - Niitvälja.jpg|mały|Błotny kagùlc]] '''Błotny kagùlc''' (''Cirsium palustre'' (L.) Scop.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], a [[Kaszëbi]] mògą na niegò gadac kagùlc. == Bùtnowé lënczi == *[https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf ''Zróżnicowanie florystyczne zachodniego obrzeża Zatoki Puckiej (północna Polska)''] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 1r3k7jh7858zltdihaxcajowrnbg8ug 0 10478 193238 187567 2026-03-30T18:57:43Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193238 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:F101-7a Privilegium by Casimir IV Jagiellon 1465.jpg|450px|mały|Pismò z 1465 rokù]] '''Kaligrafiô''' – kùńszt starownégò pisma. Òna bëła w [[Pòlskô|Pòlsce]] ùczoné w spòdleczny szkòle do kòl 1960 rokù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô: Kaligrafiô]] 02zxnb91bdqxjfbyaijlo5iuj3lu6pz 0 10509 193261 187187 2026-03-31T11:50:15Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193261 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Katkujuur.jpg|mały|Lékarsczi kòpëtnik]] '''Lékarsczi kòpëtnik''' (''Petasites hybridus'', syn. ''Petasites officinalis'') – to je ôrt wielelatny roscënë z rodzëznë astrowatëch. [[Kaszëbi]] mògą na niegò gadac kòpëtnik. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] Zróżnicowanie florystyczne zachodniego obrzeża Zatoki Puckiej * [http://wanoga.eu/201203/lepieznik/ Kòpëtnik] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] dkjtsbz1im6qqgusev256ddifzw5nxz 193263 193261 2026-03-31T11:51:39Z Iketsi 3254 ] 193263 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Katkujuur.jpg|mały|Lékarsczi kòpëtnik]] '''Lékarsczi kòpëtnik''' (''Petasites hybridus'', syn. ''Petasites officinalis'') – to je ôrt wielelatny roscënë z rodzëznë astrowatëch. [[Kaszëbi]] mògą na niegò gadac kòpëtnik. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf Zróżnicowanie florystyczne zachodniego obrzeża Zatoki Puckiej] * [http://wanoga.eu/201203/lepieznik/ Kòpëtnik] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] qfljjfmzwap2k5c9i4p714ube6pug17 0 10554 193080 174077 2026-03-30T15:59:02Z Iketsi 3254 <ref>{{RKJ|2012|38}}</ref> 193080 wikitext text/x-wiki '''Rodzôcz''' (abò '''genetiw'''<ref>{{RKJ|2012|38}}</ref>; [[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] ''genitivus'', ''genetivus'') – jeden òd zanôleżnëch [[przëpôdk]]ów, chtëren w jãzëkach swiata òznôczô na ògle stósënczi przënôleżnoscë. Òprócz tegò zjiscywô téż régã jinëch fùnkcji, co òdróżniô gò òd [[possessivus]]a (jinégò pòdóbnégò przëpôdkù, chtëren wërôżô równak leno przënôleżnosc). W [[Słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich]] i bôłtëcczich jãzëkach rodzôcz pòjawił sã w rezultace sparłãczeniô indoeùropejsczégò genetiwa i [[ablatiw]]a i zachòwôł tak jegò [[Fleksyjny kùnôszk|kùnôszk]], jak i fùnkcjã (brëkòwóny je w znaczeniu pòczątkòwégò pùnktu ruchù, z taczima [[Przëmiónk|przëmiónkama]], jak „z” abò „òd”). Rodzôcz je m.jin. jednym òd sétmë przëpôdków [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Przëpisczi == {{Przëpisë}} [[Kategòrëjô:Gramatika]] 3fic65rlx3vtks7fmzj55g895vjubli 0 10615 193214 187122 2026-03-30T18:42:22Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193214 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:555 Sonchus palustris.jpg|mały|Błotny mléczôk]] '''Błotny mléczôk''' (''Sonchus palustris'' L.) – to je ôrt roscënë z rodzëznë astrowatëch (''Asteraceae''). Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160304213840/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc79_03.pdf] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] tf3jkxjzegg02g4pw3pw5ooz5rvskc6 0 10632 193211 174278 2026-03-30T18:41:15Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193211 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Scrophularia nodosa8.jpg|mały|''Scrophularia nodosa'']] '''Bùlwica''' (''Scrophularia'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë bùlwicowatëch (''Scrophulariaceae''). M. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] òne roscą. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 4ow2zpap53fvuv103c7nxljd28pt8w8 0 10735 193153 187486 2026-03-30T16:49:52Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193153 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:UptownGutterBridgeMarble23Dec05.jpg|mały|Darżnô rëna]] '''Darżnô rëna''' – to je wgłãbienié midzë darżëcą a deptownikã, w nim sã zbiérô wòda jak padô deszcz, a czedës biwało wiele kòmùnalnégò sztokù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Architektura]] ad7ty6nfvhvza5a57f855578p1198me 0 10743 193094 175516 2026-03-30T16:20:31Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193094 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Calcit 2.jpg|mały|Kalcyt]] '''Kalcyt''' – to je minerał. Òn mô chemiczny wzór CaCO3. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://d-nb.info/gnd/4121076-1 {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] ixeynb6nlvjjncsv8tneisj9wf65t5k 0 10745 193122 175546 2026-03-30T16:34:17Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193122 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gneiss.jpg|mały|Gnejs]] '''Gnejs''' – to je tip [[òksëp]]ù. Òn je np. w Sowich Górach. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://id.ndl.go.jp/auth/ndlsh/00563106 {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geòlogiô]] 0lrz4ienw2bncj6r18r5l1o5ly1lwdo 0 10746 193097 175515 2026-03-30T16:21:58Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193097 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Calomel-mf04b.jpg|mały|Kalomel]] '''Kalomel''' – to je mineral. Òn mô chemiczny wzór Hg2Cl2. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://webmineral.com/data/Calomel.shtml#.VzWGSvkg0pQ {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] dwzx42gd50o5xlq47og6lc4p6crg5uz 0 10749 193103 187290 2026-03-30T16:25:33Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193103 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:TopazUSGOV.jpg|mały|230px|Topaz]] [[Òbrôzk:Large Topaz Gemstones.jpg|mały|230px|Drodżé kamienie z topazu]] '''Topaz''' abò '''topôz''' – to je mineral. Òn mô chemiczny wzór Al2SiO4(F,OH)2. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160919104114/http://www.gemstone.org/index.php?option=com_content&view=article&id=100:sapphire&catid=1:gem-by-gem&Itemid=14] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] atlf2lz7s92hohwpfkkhma3rq9yvwtu 0 10750 193155 187051 2026-03-30T16:50:21Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193155 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Amethyst. Magaliesburg, South Africa.jpg|mały|230px|Ametist]] [[Òbrôzk:Amethyst close cropped.jpg|mały|230px|Drodżi kam z ametistu]] '''Ametist''' – to je mineral. Òn mô chemiczny wzór SiO2. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20140403094900/http://www.gemstone.org/index.php?option=com_content&view=article&id=98:sapphire&catid=1:gem-by-gem&Itemid=14] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] 0n2iccq8lj4g7468rs8o3926c9f2xzh 0 10751 193145 175544 2026-03-30T16:41:40Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193145 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chalcedony geode.JPG|mały|230px|Chalcedon]] '''Chalcedon''' abò '''chalcedón''' – to je mineral. Òn mô chemiczny wzór SiO2. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.mindat.org/min-960.html] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] jioittvbyy1qa3ymjehxgpozx6vd0oy 193146 193145 2026-03-30T16:41:49Z Iketsi 3254 mindat.org 193146 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chalcedony geode.JPG|mały|230px|Chalcedon]] '''Chalcedon''' abò '''chalcedón''' – to je mineral. Òn mô chemiczny wzór SiO2. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.mindat.org/min-960.html {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] a04vdvaiygl34wkz89qcagefnea9qeh 0 10752 193113 175543 2026-03-30T16:28:24Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193113 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Jasper.pebble.600pix.bkg.jpg|mały|230px|Jaspis]] [[Òbrôzk:Egyptian - Finger Ring with a Representation of Ptah - Walters 42387 - Side A.jpg|mały|230px|Stôri piestrzéń z jaspisã]] '''Jaspis''' – to je mineral. W nim je wiele [[chalcedon]]u. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://en.wikisource.org/wiki/The_Encyclopedia_Americana_%281920%29/Jasper] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] rqm0vvr6bejkcm07yjz7v8s82o48f28 0 10753 193107 175542 2026-03-30T16:27:26Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193107 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Karneol2.jpg|mały|130px|Krwawnik]] [[Òbrôzk:Korwin signet-ring1.PNG|mały|Piestrzéń z herbã w krwawnikù]] '''Krwawnik''' – to je mineral. Òn je zortã [[chalcedon]]u. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.mindat.org/min-9333.html] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] 08jxkgiz9uugwvdv6sjbroe79xbwac2 0 10754 193120 175541 2026-03-30T16:33:58Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193120 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Agate banded 750pix.jpg|mały|130px|Sardoniks]] [[Òbrôzk:Kameja iz Slavkovice.jpg|mały|]] '''Sardoniks''' – to je mineral. Òn je zortã [[chalcedon]]u. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://mindraw.web.ru/mineral1.htm] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] ozv420ac9f9u5sbl57lxrogy1wm4tiu 0 10755 193118 175540 2026-03-30T16:29:26Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193118 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chryzopras Polsko.jpg|mały|130px|Chrizoprôz]] [[Òbrôzk:Chryzopraz4.jpg|mały|230px|Chrizoprôz]] '''Chrizoprôz''' – to je mineral. Òn je zortã [[chalcedon]]u. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.mineralienatlas.de/lexikon/index.php/MineralData?lang=en&language=english&mineral=Chrysopras] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] 2rlylzh3tf6zmuscf5wh3wbjelponv4 0 10756 193157 187283 2026-03-30T16:50:43Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193157 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Emerald crystal muzo colombia.jpg|mały|130px|Szmaragd]] [[Òbrôzk:Beryl emeralds cut XH.jpg|mały|Szmaragdë]] '''Szmaragd''' – to je mineral. Òn mô chemiczny wzór Be3Al2(SiO3)6. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160522034208/http://www.gemstone.org/index.php?option=com_content&view=article&id=84:sapphire&catid=1:gem-by-gem&Itemid=14] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] s89gwuhzjwfiuh0i5eylptwyi2ge8mb 0 10757 193088 175557 2026-03-30T16:12:10Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193088 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Beryl golden beryl rough XH.jpg|mały|130px|Beril]] [[Òbrôzk:Beryll.2200.png|mały|230px|Beril]] '''Beril''' – to je mineral. Òn mô chemiczny wzór Be3Al2(Si O3)6. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://d-nb.info/gnd/4144822-4] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] d0n31c7egdjzo57ujfh2i0iq3hp7u0z 0 10758 193074 187804 2026-03-30T15:52:25Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193074 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Saphir .jpg|mały|130px|Szafir]] [[Òbrôzk:Sapphire ring.jpg|mały|230px|Piestrzéń z szafirã]] '''Szafir''' - to je mineral mòdri farwë. Òn mô chemiczny wzór Al₂O₃. Gò je mało. Jeslë òn je czerwiony, to je nie szafir, le [[rubin]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.mindat.org/min-3529.html] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] 79eleml3abuskn81i2vs6fck3zmezn5 0 10759 193100 175555 2026-03-30T16:24:45Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193100 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:TourmalineUSGOV.jpg|mały|130px|Turmalin]] [[Òbrôzk:Elbaite Nampula.jpg|mały|Turmalinë]] '''Turmalin''' – to je mineral. Òn mô chemiczny wzór XY3Z6[(OH)4(BO3)3(Si6O18)]. Turmalinów je wicy zortów. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.mindat.org/min-4003.html] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] j9k98oy9fc11fj95syimrcw0ee5q2p3 0 10760 193151 175554 2026-03-30T16:49:09Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193151 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zirkon-P1120644.jpg|mały|130px|Hiacynt]] [[Òbrôzk:Schatzkammer Wien 5215649163 0f6f352da9.jpg|mały|230px|Hiacynt jakno òzdoba]] '''Hiacynt''' – to je mineral. Òn mô chemiczny wzór ZrSiO4. Hiacyntë mają rozmajité farbë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://webmineral.com/data/Zircon.shtml#.Vza02_kg0pQ] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] dedks88f8inokerfzfzbxu04vo3qa8m 0 10761 193112 175553 2026-03-30T16:28:18Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193112 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Forsterite on Sanidine - Ochtendung, Eifel, Germany.jpg|mały|230px|Chrizolit]] '''Chrizolit''' – to je mineral. Òn mô chemiczny wzór Mg2SiO4. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.mindat.org/show.php?id=1584&ld=1#themap] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] 3xlndbzdeqd0uzln7e0oaio967kp9ox 0 10767 193098 187803 2026-03-30T16:22:35Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193098 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ruby - Winza, Tanzania.jpg|mały|Rubin]] [[Òbrôzk:Glass filled Red ruby.jpg|mały|Szkło z rubinã]] '''Rubin''' – to je mineral czerwiony farwë. Òn mô chemiczny wzór Al₂O₃:Cr. Jeslë òn je mòdri, to je nie rubin, le [[szafir]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160524202306/http://gemstone.org/index.php?option=com_content&view=article&id=85:ruby&catid=1:gem-by-gem&Itemid=14] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Minerałë]] tnrf2o36cq3a834am6tzcb5cdknjcx3 0 10769 193182 176302 2026-03-30T18:24:15Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} 193182 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:BnF Ms Fr. 28, Cité de Dieu Fol. 33, Péché originel.jpg|mały|prawo|Adam i Jewa]] '''Adam i Jewa''' – pòstacje, jaczé w abrahamicznëch religiach ùwôżóné są za pierszëch lëdzy na zemi (i [[Starszi (rodzëzna)|starszich]] wszëtczich wespółczasnëch ji mieszkańców). W Biblii historiô Adama i Jewë zawiartô je w [[Knéga Zôczątków|Knédze Zôczątków]] (rozdzél 1-5). Przebëwalë òni w ògrodze w Edenie, ale nie bëło jima wòlno jesc z brzadu drzewa pòznaniô dobrotë i zła. Wąż òbiecôł Jewie, że czej zjédzą z z tegò drzewa, to mdą jak Bòg. Skùszonô Jewa wzãła z tegò brzadu i zjadła, a dała téż Adamòwi i òn zjódł. Nen lëchi ùczink sprawił, że Pón Bóg wënëkôł człowieka z raju i pòstawił na pòrénk òd ògroda Eden cherubinów i ògnisti miecz sklący. == Adam i Jewa w kaszëbsczi kùlturze == Nadczidka ò pierszich lëdzach pòjôwiô sã w pòwiescë „[[Żëcé i przigòdë Remùsa]]” [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] we fragmeńce: ::''Nobarżij jô lgnął do historeji Starigo Zokonu. Beła to moja pjerszô ksążka z wobrozkami, chdze na pjerszi stronje sedzoł Bog Wojc na tędze, a na zemji '''Jadom i Jeva''' vestrzod vszeternoskjich zvjerząt.''<ref>[http://literat.ug.edu.pl/remus/0006.htm ''VI – Jak Remus szukoł Straszka na pustkovju a v gromadze z Martą zaczął chodzëc na nowukę.'']</ref> == Lëteratura == * ''Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] przełożił ò [[Adam Riszard Sykòra|Adam Ryszard Sikora OFM]]'', Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, ss. 27 – 30. == Przëpisczi == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Knéga Zôczątków]] 3vo39cipzn2yywnr90wi4hbxi767mj5 0 10782 193040 175714 2026-03-30T15:18:16Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193040 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Facial erysipelas.jpg|mały|Róża na skórze]] [[Òbrôzk:Erysipelas in a foot.jpg|mały|]] '''Róża''' (''Erysipelas'') - je chòroscą ù lëdzy. Ji lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy [[bakteria]] ''Streptococcus pyogenes'' abò ''Streptococcus agalactiae''. Ta chòrosc biwô m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] io0c4h62hk6be5ovpm0v6awzyx26rvt 193045 193040 2026-03-30T15:20:19Z Iketsi 3254 - → – 193045 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Facial erysipelas.jpg|mały|Róża na skórze]] [[Òbrôzk:Erysipelas in a foot.jpg|mały|]] '''Róża''' (''Erysipelas'') – je chòroscą ù lëdzy. Ji lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy [[bakteria]] ''Streptococcus pyogenes'' abò ''Streptococcus agalactiae''. Ta chòrosc biwô m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] 3ocp807tlxnyvmuxplp4ml72mawtik5 0 10784 193183 175718 2026-03-30T18:24:31Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} 193183 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Guebwiller NotreDame80.jpg|mały|prawo|Melchizedek, Ôbram i jiny]] '''Melchizedek''' (מַלְכִּי־צֶדֶֿק) – to je pòstacjô z [[Knéga Zôczątków|Knédżi Zôczątków]] (Zo 14,18-20). Òn béł kapłanã Bòga Nôwëższégò i królã Szalemù. Òn przëniósł chléb i wino, a pòbłogòsławił [[Ôbram]]a pò bitwie i Bòga Nôwëższégò. Ôbram dôł jemù dzesąti dzél z wszëtczégò. == Lëteratura == * ''Knéga Zôczątków, z hebrajsczégò jãzëka na [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] przełożił ò [[Adam Riszard Sykòra|Adam Ryszard Sikora OFM]]'', Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, Gdańsk 2015, ss. 46 – 47. == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Knéga Zôczątków]] 1u3mjf8isfn0aa4iv3617lzik0ojo22 0 10812 193184 187496 2026-03-30T18:24:51Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} 193184 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Electrician installing outdoor connections on multifamily house.JPG|mały|left|Elektrik przë robòce]] [[Òbrôzk:Electrician in Tallinn.JPG|mały|200px|]] '''Elektrik''' – zajimó sã zwiksza robieniém mòntażë i ùprôwianim elektriszowi jinstalacje. Czedës elektrifikacjô bëła dlô niégò wôżną robòtą. == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Warczi]] b8r38uga1aycfg14gu05m7wovx8mnip 0 10825 193212 175894 2026-03-30T18:41:41Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193212 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Arctostaphylos uva-ursi 25924.JPG|mały|Lékarskô błotnica]] '''Błotnica''' (''Arctostaphylos'' Adans.) – to je szlach roscënów z rodzëznë wrzosowatëch (''Ericaceae'' Juss.). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce ôrt - [[lékarskô błotnica]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] pclor8bay6x82a55fabf7ubuo6md86e 0 10851 193041 175983 2026-03-30T15:18:36Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193041 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Leprosy.jpg|mały|Trąd ù chłopa w 1886 rokù]] [[Òbrôzk:Church of Leprosy Museum.jpg|mały|Kòscół - Mùzeùm Trądu]] '''Trąd''' (''Lepra'') – je chòroscą zwiksza ù lëdzy. Ji lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy [[bakteria]] ''Mycobacterium leprae'' i ''Mycobacterium lepromatosis''. Ta chòrosc biwô m.jin. w [[Afrika|Africe]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] qbq7702payszibr2ww90amozen0mji4 0 10876 193193 191065 2026-03-30T18:34:14Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193193 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rosemary bush.jpg|mały|Lékarsczi rozmarión]] [[Òbrôzk:Salvia rosmarinus MHNT.BOT.2023.13.45.jpg|mały|''Salvia rosmarinus'']] '''Lékarsczi rozmarión''' (''Rosmarinus officinalis'' L.) - to je ôrt krza z rodzëznë głëszkòwatëch (''Lamiaceae''). Jegò [[Kaszëbi]] ùżiwają do léczeniô lëchi pamiãcë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.agroturysta.kaszuby.pl/tag/agroturystyka-kaszuby/ Rozmaryn (Rosmarinus L)] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] iuytin3umt6xi0oapxd4hwhjmqs2sz9 0 10882 193036 176463 2026-03-30T15:10:29Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193036 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:LizzieVanZyl.jpg|mały|Brzëszny tifùs ù dzecka]] '''Brzëszny tifùs''' (''Typhus abdominalis'') – je chòroscą ù lëdzy. Jegò lékarzenié je mòżlëwi. Do chòroscë doprowôdzy ''Salmonella typhi'', ale wôżny mòże bëc wiselnô wòda. Przë ti chòroscë zwiksza je gòrączka. Z brzësznym tifùsã m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] béł jiwer. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] 7flu8b59e1sopez2hfm6jv0ug9qbpan 0 10908 193253 191624 2026-03-31T11:42:33Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193253 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Antarctica (orthographic projection).svg|mały|250px|right|Antarktida]] [[Òbrôzk:Antarctica relief map with locations.jpg|mały|250px|right|Antarktida - kôrta]] '''Antarktida''' – je nôbarżi pôłniowim kòntinentã na [[Zemia|Zemi]]. Tu je pôłniowi zemsczi dżib, a żëją np. [[pingwin|pingwinë]]. Òna je kòl [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]]. == Pòdôwczi == * Wiéchrzëzna: 14 miliónów km² [[Òbrôzk:Daniel Burton at the South Pole.jpg|mały|250px|right|]] == Galerëjô == <gallery> File: 061212-nordkapp.jpg File:GletscherMM.jpg File:Fryxellsee Opt.jpg File:Mount Erebus Aerial 2.jpg File:Aurore australe - Aurora australis.jpg </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Antarktida|*]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] 546v4r9wiahokjfzjl9goqaxtjyy0k7 0 10912 193206 176161 2026-03-30T18:39:09Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193206 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pyrola chlorantha 260507.jpg|mały|''Pyrola chlorantha'' Sw.]] '''Bòrownik''' (''Pyrola'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë wrzosowatëch (''Ericaceae'' Juss.). Dlô [[Kaszëbi|Kaszëbów]] to mòże òznôczac ôrt ''Pyrola chlorantha''. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] ijnxwd59hjaf0vrnx51vxo0zqpgjhvw 0 11065 193070 189837 2026-03-30T15:46:14Z Iketsi 3254 KÒl → Kòl; <gallery mode="packed"> 193070 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kairo_001.jpg|mały|Kairo]] '''Kairo''' – to je stolëca [[Egipt|Egiptu]]. Òno je nôwikszim gardã [[Egipt]]u. W [[Stôrożëtni Egipt|Stôrożëtnim Egipce]] gard miôł miono ''"Mn Nefr"'' w stôroegipsczim jãzëku i ''"Memphis"'' w grecczim jãzëku. Kòl Kairu je gard Giza, czej są egipscze piramidë. == Galerëjô == <gallery mode="packed"> CairoTalaatHarbToEast.jpg|Skwer Tala'at Harb w Kairze Muizz_Street_-_Egypt.jpg|ul. Muizz w Kairze Cairo_Nile_River.jpg|Botë na Nilu w Kairze View_of_the_Nile_from_Hilton.jpg|Widzënk Nilu w Kairze Baron_Palace.jpg|Palast w Kairze Qalaa_from_Azhar_Park.jpg|Widzënk z Parkù Azhar Panocairo1.jpg|Panorama Kairu z Nilu, wieżô Borg Al-Qāhira na lewo </gallery> == Lëteratura == * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]], t. I, s. 225 {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Egipt]] 01dwmagyviafojdgp03hp248zlav3nr 0 11373 193181 179059 2026-03-30T18:23:49Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} 193181 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ash flower.JPG|mały|Kwiatë jasóna]] '''Jasón''' (''Fraxinus'' L. ) – to je szlach drzéwiãtów i krzów z rodzëznë òliwkòwatëch. Jich je kòl 60 ôrtów. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] rosce ''Fraxinus excelsior''. == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 4sq9cw3d2uk9l3xoge58o1lgugbpsed 0 11384 193004 188595 2026-03-30T14:20:19Z Iketsi 3254 +[[Kategòrëjô:Słowôrze]] 193004 wikitext text/x-wiki '''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''' ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz.]] ''Słowôrz kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë''<ref>Róża Wòszôk-Slëwa, ''Ò czim gôdają kaszëbsczé słowarzowé zéwiszcza tikającé sã pòzwów alkòhòlowégò wëpitkù?'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2009, s. 217.</ref>) – sétmëtomòwi [[słowôrz]] ksãdza [[Bernat Sëchta|Bernata Sëchtë]], jaczi wëdôwóny béł w latach 1967–1976. [[Òbrôzk:Tablica na pomniku ks. Bernarda Sychty w Sierakowicach.jpg|thumb|Tôblëca na pòmnikù Bernata Sëchtë w [[Serakòjce|Serakòjcach]] z nadczidką ò „Słowarzu kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë” ]] Je to zbiérk lëdowi słowiznë, a téż kaszëbsczich rzeklënów, òpòwiôstków, pòdaniów, bôjków, anegdotów i rozmajitëch pòzwów (miast i wsy, pòlów i łąk, gór, jezór i stawów itd.). Gromadzy bògatą słowiznã z całëch Kaszëb (kòl 61 tës. leksemów, w tim 8 tës. frazeòlogiznów i 4 tës. przësłow), chtërną Sëchta spisywôł razã z [[Fòlklor|fòlklorã]]. Słowôrz pòwstôwôł na spòdlim materiału zebrónégò przez aùtora prosto òd Kaszëbów przë leżnoscë wielënë swòjich rézów i gôdków z mieszkańcama kaszëbsczich môlëznów. Zapisywô słowarzowé i etnograficzné zbiéżnotë Kaszëb z [[Kòcéwskô|Kòcewim]], rzôdzy z [[Tëchòlsczé Bòrë|Bòrama]]. Wedle [[Eùgeniusz Gòłąbk|Eùgeniusza Gòłąbka]] słownik Bernarda Zëchtë zawiérô przede wszëtczim aùtenticzną mòwã Kaszëbów z terenów, na jaczich przetrwelë w XX wiekù. Gòłąbk pòdkresliwô, że nie je to kaszëbizna tipù „zrzeszińsczégò”, znónô ze słownika [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]], a to temù, że ksądz Zëchta dosc kriticzno zdrzôł na słowòtwórstwò tzw. [[Zrzeszéńcowie|zrzeszińców]] (przede wszëtczim [[Aleksander Labùda|A. Labùdë]], J. Trepczika), tim barżi, że jich [[neòlogiz|neòlogizmë]] bëłë czãsto òdpòwiednikama słów jistniejącëch w kaszëbiznie ju òd dôwna<ref>Eùgeniusz Gòłąbk, ''Mòje zastrzedżi do kaszëbsczi słowiznë ùżiwóny w „Pòmeranii”'' [w:] „Pomerania” 2022 nr 12, s. 54.</ref>. Ùwôżóny je za jeden z nôlepszich słowarzów westrzód [[Słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich]] prôc leksykograficznëch. Òd samégò zôczątkù mô stolemné znaczenié dlô baderowaniô kaszëbsczi słowiznë i kùlturë i zwóny je czãsto „encyklopedią lëdowi kùlturë Kaszëb”. Donenczas pòwstałé pòstãpné słowarze i òpracowania òpiérają sã wnetk wiedno na bòkadnym zdrójnym materiale zebrónym i òpùblikòwónym bez Sëchtã. „Słowôrz kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë” stał sã spòdlim wiele pòdrobnëch prôc jinëch aùtorów i òstôł zwëskòny m.jin. w AJK („Atlas Językowy Kaszubszczyzny”)<ref>[[Jerzi Tréder]], ''Spòdlowô wiédza ò kaszëbiznie'', Gduńsk 2009, s. 18.</ref>. Zebrónyma w słowarzu przësłowiama zajął sã w òsóbny ksążce prof. [[Jerzi Tréder]]<ref>J. Treder, ''Kaszubi. Wierzenia i twórczość. Ze słownika Sychty'', Gdańsk 2002.</ref>. Słowôrz Sëchtë béł téż wôżnym zdrojã wiédzë ò frazeologiznach w przëtrôfkù jiny nôùkòwi prôcë Trédra „Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na tle porównawczym)<ref>J. Treder, ''Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na tle porównawczym)'', Wejherowo 1989.</ref>. [[Grégòr Schramke]] zajął sã zredagòwanim we współczasnym pisënkù kaszëbsczim i adaptacją w [[pòlsczi jãzëk|jãzëkù pòlsczim]] wëzwëskónëch ze Słowarza òpòwiôstków, pòdaniów, bôjków i anegdotów<ref>[[Bòżena Ùgòwskô]], ''Tłómaczenia na kaszëbsczi jãzëk i z jãzëka kaszëbsczégò'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o16, s. 187.</ref><ref>G. J. Schramke, ''W wieczornej mgle. Niesamowite opowieści z Kaszub ze Słownika Sychty'' // ''W wieczórny dôce. Niestwòrzoné pòwiôstczi z Kaszëbsczi ze Słowôrza Zëchtë'', Gdynia – Pelplin 2004; G. J. Schramke, ''W świetle dnia. Anegdoty i bajki z Kaszub ze Słownika Sychty'' // ''W widze dnia. Gôdczi i bôjczi z Kaszëbsczi ze Słowôrza Zëchtë'', Gdynia – Pelplin 2006.</ref>. == Przëpisczi == {{przëpisë}} [[Kategòrëjô:Słowôrze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] 0jgscwxx9jiudq4k1rmgh50r5l5lje2 193005 193004 2026-03-30T14:20:39Z Iketsi 3254 Òbrôzk 193005 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tablica na pomniku ks. Bernarda Sychty w Sierakowicach.jpg|mały|Tôblëca na pòmnikù Bernata Sëchtë w [[Serakòjce|Serakòjcach]] z nadczidką ò „Słowarzu kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë” ]] '''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''' ([[Kaszëbsczi jãzëk|kasz.]] ''Słowôrz kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë''<ref>Róża Wòszôk-Slëwa, ''Ò czim gôdają kaszëbsczé słowarzowé zéwiszcza tikającé sã pòzwów alkòhòlowégò wëpitkù?'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2009, s. 217.</ref>) – sétmëtomòwi [[słowôrz]] ksãdza [[Bernat Sëchta|Bernata Sëchtë]], jaczi wëdôwóny béł w latach 1967–1976. Je to zbiérk lëdowi słowiznë, a téż kaszëbsczich rzeklënów, òpòwiôstków, pòdaniów, bôjków, anegdotów i rozmajitëch pòzwów (miast i wsy, pòlów i łąk, gór, jezór i stawów itd.). Gromadzy bògatą słowiznã z całëch Kaszëb (kòl 61 tës. leksemów, w tim 8 tës. frazeòlogiznów i 4 tës. przësłow), chtërną Sëchta spisywôł razã z [[Fòlklor|fòlklorã]]. Słowôrz pòwstôwôł na spòdlim materiału zebrónégò przez aùtora prosto òd Kaszëbów przë leżnoscë wielënë swòjich rézów i gôdków z mieszkańcama kaszëbsczich môlëznów. Zapisywô słowarzowé i etnograficzné zbiéżnotë Kaszëb z [[Kòcéwskô|Kòcewim]], rzôdzy z [[Tëchòlsczé Bòrë|Bòrama]]. Wedle [[Eùgeniusz Gòłąbk|Eùgeniusza Gòłąbka]] słownik Bernarda Zëchtë zawiérô przede wszëtczim aùtenticzną mòwã Kaszëbów z terenów, na jaczich przetrwelë w XX wiekù. Gòłąbk pòdkresliwô, że nie je to kaszëbizna tipù „zrzeszińsczégò”, znónô ze słownika [[Jón Trepczik|Jana Trepczika]], a to temù, że ksądz Zëchta dosc kriticzno zdrzôł na słowòtwórstwò tzw. [[Zrzeszéńcowie|zrzeszińców]] (przede wszëtczim [[Aleksander Labùda|A. Labùdë]], J. Trepczika), tim barżi, że jich [[neòlogiz|neòlogizmë]] bëłë czãsto òdpòwiednikama słów jistniejącëch w kaszëbiznie ju òd dôwna<ref>Eùgeniusz Gòłąbk, ''Mòje zastrzedżi do kaszëbsczi słowiznë ùżiwóny w „Pòmeranii”'' [w:] „Pomerania” 2022 nr 12, s. 54.</ref>. Ùwôżóny je za jeden z nôlepszich słowarzów westrzód [[Słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich]] prôc leksykograficznëch. Òd samégò zôczątkù mô stolemné znaczenié dlô baderowaniô kaszëbsczi słowiznë i kùlturë i zwóny je czãsto „encyklopedią lëdowi kùlturë Kaszëb”. Donenczas pòwstałé pòstãpné słowarze i òpracowania òpiérają sã wnetk wiedno na bòkadnym zdrójnym materiale zebrónym i òpùblikòwónym bez Sëchtã. „Słowôrz kaszëbsczich gwarów na tle lëdowi kùlturë” stał sã spòdlim wiele pòdrobnëch prôc jinëch aùtorów i òstôł zwëskòny m.jin. w AJK („Atlas Językowy Kaszubszczyzny”)<ref>[[Jerzi Tréder]], ''Spòdlowô wiédza ò kaszëbiznie'', Gduńsk 2009, s. 18.</ref>. Zebrónyma w słowarzu przësłowiama zajął sã w òsóbny ksążce prof. [[Jerzi Tréder]]<ref>J. Treder, ''Kaszubi. Wierzenia i twórczość. Ze słownika Sychty'', Gdańsk 2002.</ref>. Słowôrz Sëchtë béł téż wôżnym zdrojã wiédzë ò frazeologiznach w przëtrôfkù jiny nôùkòwi prôcë Trédra „Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na tle porównawczym)<ref>J. Treder, ''Frazeologia kaszubska a wierzenia i zwyczaje (na tle porównawczym)'', Wejherowo 1989.</ref>. [[Grégòr Schramke]] zajął sã zredagòwanim we współczasnym pisënkù kaszëbsczim i adaptacją w [[pòlsczi jãzëk|jãzëkù pòlsczim]] wëzwëskónëch ze Słowarza òpòwiôstków, pòdaniów, bôjków i anegdotów<ref>[[Bòżena Ùgòwskô]], ''Tłómaczenia na kaszëbsczi jãzëk i z jãzëka kaszëbsczégò'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o16, s. 187.</ref><ref>G. J. Schramke, ''W wieczornej mgle. Niesamowite opowieści z Kaszub ze Słownika Sychty'' // ''W wieczórny dôce. Niestwòrzoné pòwiôstczi z Kaszëbsczi ze Słowôrza Zëchtë'', Gdynia – Pelplin 2004; G. J. Schramke, ''W świetle dnia. Anegdoty i bajki z Kaszub ze Słownika Sychty'' // ''W widze dnia. Gôdczi i bôjczi z Kaszëbsczi ze Słowôrza Zëchtë'', Gdynia – Pelplin 2006.</ref>. == Przëpisczi == {{Przëpisë}} [[Kategòrëjô:Słowôrze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk]] rzb1lkxvums4pkc5dv7yk4js4c8yxcu 0 11404 193071 181180 2026-03-30T15:48:03Z Iketsi 3254 <gallery mode="packed"> 193071 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Piotrowice | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=Mazowiecczé | kréz= | gmina=Karczew | szôłtëstwò=Piotrowice | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=52 | minutëN=0 | sekùndëN=13 | gradëE=21 | minutëE=16 | sekùndëE=31 | wiżô= | rok= | lëdztwò= | gãscëzna= | nr_czér=22 | pòcztowi_kòd=05-480 | reg_tôfla=WOT | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk= Znak Piotrowice i krzyż.jpg | galerëjô_commons= Category:Piotrowice (powiat otwocki) |}} '''Piotrowice''' – [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]], pòłożonô w [[mazowiecczé wòjewództwò|mazowiecczim wòjewództwie]]. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi [[Òbrôzk:Tabliczka DW801.svg|25px]]. == Galerëjô == <gallery mode="packed"> Widok Piotrowic.jpg|Szasé w Piotrowicach Jezioro w Piotrowicach.jpg|Jezoro w Piotrowicach Krzyż w centrum Piotrowic.jpg|Krziż westrzódkù wsë Panorama jeziora w Piotrowicach.jpg|Dłudżi òbrôzk jezora w Piotrowicach </gallery> [[Kategòrëjô:Mazowiecczé wòjewództwò]] 7fp2bjqax1ad3ojfrbdhx0t903udzvk 0 11469 193177 188410 2026-03-30T18:15:52Z Iketsi 3254 Linki zewnętrzne → Bùtnowé lënczi 193177 wikitext text/x-wiki {{verify}} {{Ùzémk artikla}} [[Òbrôzk:TIFF 2019 jlo (1 of 1)-2 (48696671561) (cropped).jpg|mały|Lopez, [[2019]]]] '''Jennifer Lynn Lopéz''' (ùr. [[24 lëpińca]] [[1969]]), znónô téż jakno '''J.Lo''', w [[Nowi Jork|Nowim Jorkù]] – amerikańskô aktórka, spiéwôczka pòpòwô, tancérka, projektantka mòdë, biznesménka. Ùrodzëła sã i spãdzëła dzëcinné lata w [[Bronksù|Bronksu]], dzélnicë Nowigò Jorkù, a czedë bëła sedemnôscë lat stôrô wëstãpiła w piérszim filmie ''Mòja môłô dzéwczënka''. Pózni jisz grała w jinszëch, mniészich produkcëjach. W 1997 rokù òdegrała pierszôplanową rolã w filmie [[''Selena|Selena'']] i òtrzimała za nią nominacjã do [[''Złotégò Globù''|''Złotégò Globù'']]. Òd négò czasu ji kariera artisticznô sã chùtkò rozpãdzëła i nabrała mòcë. W 1999 rokù aktórka piérszi rôz wëstãpiła w rolë spiéwôczczi albùmem ''on the 6'' i òdniosła wiôldźi zwënéga. W pòstãpnëch latach ji spiéwónczi bëłë na piérszich môlach swiatowëch lëstów nôwiãkszich hitów. Lopéz sedzy w kòmisji amerikańsczigò [[Idola|Idola]]. Ùtworë Lopéz sprzedônô na całim swiece w òkòlim 75 milinów egzemplôrzy. Òtrzimała nôdgrodë taczi jak: * '''[[American Music Award|American Music Award]]''' * '''[[MTV video Music Award|MTV video Music Award]]''' * '''dwa razë nominowônô do [[Grammy|Grammy]]''' Lopéz [[:en:Lopez]] nie je blós spiéwóczką, aktórką i tancérką, ale téż biznesmenką. Mô swòją kòlëkcjã òblëczenków i parfumów i wiele ùmòwów na reklamë. Jennifer je znônô jakno przédniczka mòdë i nôlëpi òpòcônô aktórka latinoskô w Hollywood. '''W 2011 rokù zdobëła titél nôpëszniszy białczi na całim swiece wedlë magazynu ''People'', a rok pózni ''Forbes'' pòzwôł ją nôbarżi òsôblëwą i bòkadną gwiôzdą.''' Òna zbiła majątk zrëchòwôny na òkòlim 150 milinów dolarów. Lëdzë interesëją sã ji sprawama priwatnëma. Lopéz mia trzech chłopów, a przez dwa lata ji chłopem bëł aktór [[''Ben Affleck|Ben Aflleck'']]. Pózni òzëniła sã z [[''Marcem Anthony'm|Marcem Anthony'm'']], a w 2008 ùrodzëła blëzniôczi. Pò sedmë latach òni sã rozeszlë, a w 2014 wzãlë rozdënk. == Filmògrafiô == {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan="2"|Rok ! rowspan="2"|titelw ! colspan="2"|Warczi ! class="unsortable" rowspan="2"|Rola ! class="unsortable" rowspan="2"|Dodatkòwé informacëje |- ! class="unsortable"|<div title="Aktorka" style="text-decoration: none; border-bottom:1px dotted;">A</div> ! class="unsortable"|<div title="Producentkô" style="text-decoration: none; border-bottom:1px dotted;">P</div> |- | 1986 | ''Mòja môłô dzéwczënka'' | | | Myra | |- | 1993 | ''Sostrë w akcji'' | | | Myra | |- | rowspan=2|1995 | ''[[Mòja rodzëna (film 1995)|Mòja rodzëna]]'' | | | María Sánchez | |- | ''[[Bana z piéniãdzama]]'' | | | Grace Santiago | |- | rowspan=2|1996 | ''[[Jack (film)|Jack]]'' | | | Wastna Márquez | |- | ''[[Krew i winò]]'' | | | Gabriella | |- | rowspan=3|1997 | ''[[Selena (film)|Selena]]'' | | | [[Selena|Selena Quintanilla]] | |- | ''[[Anakonda (film)|Anakonda]]'' | | | Terri Flores | |- | ''[[Wanoga przez piekło]]'' | | | Grace McKenna | |- | rowspan=2|1998 | ''[[Co z òczu, to z sérca]]'' | | | Karen Sisco | |- | ''[[Mrówka Z]]'' | | | Azteca | [[dubbing]] w jãzëkù anielsczim |- | 2000 | ''[[Sôdzewô cela (film)|Sôdzewô cela]]'' | | | Catherine Deane | |- | rowspan=2|2001 | ''[[Pòwiédz jo]]'' | | | Mary Fiore | |- | ''[[Oczë anioła]]'' | | | Sharon Pogue | |- | rowspan=2|2002 | ''[[Nigdë wiãcy (film)|Nigdë wiãcy]]'' | | | Slim Hiller | |- | ''[[Pokojówka na Manhattanie (film)|Pokojówka na Manhattanie]]'' | | | Marisa Ventura | |- | 2003 | ''Gigli'' | | | Ricki | |- | rowspan=2|2004 | ''[[Dzéwczã z Jersey (film 2004)|Dzéwczã z Jersey]]'' | | | Gertrude Steiney | |- | ''[[Zatańcuj ze mną (film 2004)|Zatańcuj ze mną]]'' | | | Paulina | |- | rowspan=2|2005 | ''[[Ôrt na starkã]]'' | | | Charlotte Cantilini | |- | ''[[Nieskuńczoné żëcé]]'' | | | Jean Gilkyson | |- | rowspan=2|2006 | ''[[Gard smiércë (film 2006)|Gard smiércë ]]'' | | | Lauren Adrian | |- | ''Spiéwôk'' | | | Puchi | |- | 2007 | ''Czëc ritm'' | | | òna sôma | |- | 2010 | ''[[Plan B (film 2010)|Plan B]]'' | | | Zoe | |- | rowspan=2|2012 | ''[[Jak urodzić i nie zwariować]]'' | | | Holly | |- | ''[[Epòka lodówcowô 4: Wanoga kòntinentów]]'' | | | Shira | |- | 2013 | ''Parker'' | | | Leslie Rodgers | |- | rowspan=3|2015 | ''Knôp òd sąsadów'' | | | Claire Peterson | |- | ''Lila & Eve'' | | | Eve Rafael | |- | ''[[Chëcz (film 2015)|Chëcz]]'' | | | Lucy Tucci | |- | 2016 | ''[[Epòka lodówcowô 5: Mòcné ùderzenié]]'' | | | Shira | dubbing w jãzëku anielsczim |- | rowspan=2|2018 | ''Second Act'' | | | Maya | |- | ''Bye Bye Birdie Live!'' | | | Rosie Alvarez | |} === Seriale === {| class="wikitable sortable" |- ! rowspan="2"|Rok ! rowspan="2"|Titël ! colspan="2"|Warczi ! class="unsortable" rowspan="2"|Rola ! class="unsortable" rowspan="2"|Dodôwk |- ! class="unsortable"|<div title="Aktorka" style="text-decoration: none; border-bottom:1px dotted;">A</div> ! class="unsortable"|<div title="Producentka wykonawcza" style="text-decoration: none; border-bottom:1px dotted;">P</div> |- | 1991–1993 | ''In Living Color'' | | | Fly Girl | 61 sztreków |- | 1993 | ''[[Ùsmiéwk kawlu (serial telewizyjny)|Ùsmiéwk kawla]]'' | | | Melinda Lopez | 6 sztreków |- | rowspan=2|1994 | ''South Central'' | | | Lucille | 4 sztreczi | ''Hotel Malibu'' | | | Melinda Lopez | 6 sztreków |- | 2004 | ''[[Will & Grace]]'' | | | òna sôma | 3 sztreczi |- | 2006 | ''[[South Beach]]'' | | | — | 8 sztreków |- | 2010 | ''[[Jak jô pòznôł waji mëmkã]]'' | | | Anita Appleby | |- | 2013– | ''[[The Fosters]]'' | | — | 85 sztreków |- | 2016– | ''[[Uwikłana]]'' | | | Harlee Santos | 26 sztreków |- | 2018 | ''Will & Grace'' | | | òna sôma / Harlee Santos | |} == Nominaceje == * 1998: [[Selena (film)|Selena]] MTV Movie Award nôblëpszô aktórka * 1998: [[Selena (film)|Selena]] Złoty Glob nôblëpszô aktórka , * 1998: [[Anakonda (film)|Anakonda]] Saturn nôblëpszô aktórka, * 1999: American Music Awards – nôblëpszô spiéwôczka Latinoamerykańskô, nôblëpszô nowô artistkô, * 1999: [[If You Had My Love]] MTV Video Music Awards za nôblëpszi teledysk * 1999: [[Co z òczu, to z sérca]] MTV Movie Award nôblëpszô białogòwskô rola, * 2001: [[Cela (film)|Cela]] MTV Movie Award nôblëpszô białogòwskô rola, * 2001: [[Let's Get Loud]] Grammy Award nôblëpszi dokôz Dancebiałogłowsczi, * 2001: American Music Awards nôblëpszô spiéwôczka Pop / Rock, * 2001: [[Cela (film)|Cela]] Saturn najlepsza aktórka, * 2001: [[Waiting for Tonight]] Grammy Award nôblëpszi dokôz Dance, * 2002: American Music Awards nôblëpszô spiéwôczka Hip-Hop / R&B, * 2002: I’m Glad MTV Video Music Awards dlô nôblëpszi spiéwôczczi pop, * 2003: [[Nigdë wiãcy (film)|Nigdy więcej]] Złota Malina nógòrszô aktórka, * 2011: MTV EMA dlô nôblëpszi wokalistczi * 2012: ALMA AWARDS dlô nôblëpszi wokalistczi == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} * [http://www.jenniferlopez.com/ Oficjalna strona Jennifer Lopez] * [https://web.archive.org/web/20121105215924/http://www.jenniferlopezonline.com/Default.aspx Jennifer Lopez Online] {{DEFAULTSORT:Lopez, Jennifer}} [[Kategòrëjô:Lëdzë|Lopez, Jennifer]] [[Kategòrëjô:Mùzycë|Lopez, Jennifer]] [[Kategòrëjô:Film|Lopez, Jennifer]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] kno1g5gcgds6rurvs7f6esamraqhzde 0 11550 193174 181977 2026-03-30T18:14:03Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193174 wikitext text/x-wiki '''Anita Włodarczyk''' (ùr. [[8 zélnika]] [[1985]] rokù) - [[Pòlskô|pòlskô]] letkòatlétka (szmërgniãcé mlotã). Dwùkrotnô méstrzëni jigrzisk òlimpijsczich ([[2012]], [[2016]]), sztërëkrotnô méstrzëni mésterstwów swiata ([[2009]], [[2013]], [[2015]], [[2017]]), sztërëkrotnô méstrzëni mésterstwów Europy ([[2012]], [[2014]], [[2016]], [[2018]]). Anita Włodarczyk ùrodza sã w Rawiczù. Wychòwëwôła sã w spòrtòwi rodzënie. W 2017 òstôła wybrôna Sportowcã Rokù 2016 w plebiscycie Przeglądu Spòrtowègò. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{verify}} {{DEFAULTSORT:Włodarczyk, Anita}} [[Kategòrëjô:Szpòrt]] pem0cfq5pbjn2ey3v70v12c9y9z0qno 0 11686 193019 191509 2026-03-30T14:54:51Z Iketsi 3254 == Bùtnowi lënczi == {{Commons}} 193019 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Kalaallit Nunaat |miono = Grenlandzkô/Grenlandëjô |miono-genitiw = Grenlandëji |fana = Flag of Greenland.svg |herb = Coat of arms of Greenland.svg |na karce = LocationGreenland.svg |mòtto = ''fëlëje òficjalné rzëczenié''<br />''Nieòficjalnô:'' |jãzëk = grenlandsczi |stolëca = Nuuk |fòrma państwa = mònarchia |wiéchrzëzna = 2.166.086 |procent-wòdë = 81.7 |lëdztwò = 55.877 |rok = 2018 |dëtk = dëńskô krone | kòd dëtka = DKK |czasowô cona = +0 do +4 |swiãto = [[21 czerwińca]] |himn = Nunarput utoqqarsuanngoravit |- = - |kòd = GL, GRL |Internet = .gl |telefón = 299|Mònarcha=Fridrik X|Premiéra=Jens-Frederik Nielsen|Prezydeńt=}} {{commons|Category:Greenland}} '''Grenlandzkô''', '''Grenlandiô''' abò '''Grenlandëjô''' (grenlandsczi: ''Kalaallit Nunaat'', dënsczi: ''Grønland'') - je teritorium na stolemnim òstrowe polarnim kol Nordowi Kanade. Stolëcznym gardã je [[Nuuk]]. Òstrów je zamieszkóni òd 4.500 lat przez eskimosczé plemiona Inuitów, chtërni przecygli z Kanade. Grenlandzkô bëła [[Dëńskô|dënskô]] koloniją òd 1814 do 1953 roku, i bëła dali dënsczim protektoratã, z dzélową autonomijã od 1979 roku. 21 czerwińca 2009 rokù Grenlandzkô dostôła dzélowa samòstójnotã, le kraj wcyg słëcha do Deńsczi w butnowëch sprawëch midzënôrodnich, monetarnich i dla wòjskòwi obarnë. == Galerëjô == <gallery> Greenland_42.74746W_71.57394N.jpg|Satelitarni odjimek Grenlandzczi </gallery> == Bùtnowi lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Grenlandzkô|*]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] hkhdr50sbkv3vtsx2dg26epb7150gf3 193020 193019 2026-03-30T14:55:05Z Iketsi 3254 - → – 193020 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Kalaallit Nunaat |miono = Grenlandzkô/Grenlandëjô |miono-genitiw = Grenlandëji |fana = Flag of Greenland.svg |herb = Coat of arms of Greenland.svg |na karce = LocationGreenland.svg |mòtto = ''fëlëje òficjalné rzëczenié''<br />''Nieòficjalnô:'' |jãzëk = grenlandsczi |stolëca = Nuuk |fòrma państwa = mònarchia |wiéchrzëzna = 2.166.086 |procent-wòdë = 81.7 |lëdztwò = 55.877 |rok = 2018 |dëtk = dëńskô krone | kòd dëtka = DKK |czasowô cona = +0 do +4 |swiãto = [[21 czerwińca]] |himn = Nunarput utoqqarsuanngoravit |- = - |kòd = GL, GRL |Internet = .gl |telefón = 299|Mònarcha=Fridrik X|Premiéra=Jens-Frederik Nielsen|Prezydeńt=}} {{commons|Category:Greenland}} '''Grenlandzkô''', '''Grenlandiô''' abò '''Grenlandëjô''' (grenlandsczi: ''Kalaallit Nunaat'', dënsczi: ''Grønland'') – je teritorium na stolemnim òstrowe polarnim kol Nordowi Kanade. Stolëcznym gardã je [[Nuuk]]. Òstrów je zamieszkóni òd 4.500 lat przez eskimosczé plemiona Inuitów, chtërni przecygli z Kanade. Grenlandzkô bëła [[Dëńskô|dënskô]] koloniją òd 1814 do 1953 roku, i bëła dali dënsczim protektoratã, z dzélową autonomijã od 1979 roku. 21 czerwińca 2009 rokù Grenlandzkô dostôła dzélowa samòstójnotã, le kraj wcyg słëcha do Deńsczi w butnowëch sprawëch midzënôrodnich, monetarnich i dla wòjskòwi obarnë. == Galerëjô == <gallery> Greenland_42.74746W_71.57394N.jpg|Satelitarni odjimek Grenlandzczi </gallery> == Bùtnowi lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Grenlandzkô|*]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] ram70aty52i3o0hibtm0534zvlm4dd7 193026 193020 2026-03-30T14:57:57Z Iketsi 3254 -{{commons|Category:Greenland}} 193026 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Kalaallit Nunaat |miono = Grenlandzkô/Grenlandëjô |miono-genitiw = Grenlandëji |fana = Flag of Greenland.svg |herb = Coat of arms of Greenland.svg |na karce = LocationGreenland.svg |mòtto = ''fëlëje òficjalné rzëczenié''<br />''Nieòficjalnô:'' |jãzëk = grenlandsczi |stolëca = Nuuk |fòrma państwa = mònarchia |wiéchrzëzna = 2.166.086 |procent-wòdë = 81.7 |lëdztwò = 55.877 |rok = 2018 |dëtk = dëńskô krone | kòd dëtka = DKK |czasowô cona = +0 do +4 |swiãto = [[21 czerwińca]] |himn = Nunarput utoqqarsuanngoravit |- = - |kòd = GL, GRL |Internet = .gl |telefón = 299|Mònarcha=Fridrik X|Premiéra=Jens-Frederik Nielsen|Prezydeńt=}} '''Grenlandzkô''', '''Grenlandiô''' abò '''Grenlandëjô''' (grenlandsczi: ''Kalaallit Nunaat'', dënsczi: ''Grønland'') – je teritorium na stolemnim òstrowe polarnim kol Nordowi Kanade. Stolëcznym gardã je [[Nuuk]]. Òstrów je zamieszkóni òd 4.500 lat przez eskimosczé plemiona Inuitów, chtërni przecygli z Kanade. Grenlandzkô bëła [[Dëńskô|dënskô]] koloniją òd 1814 do 1953 roku, i bëła dali dënsczim protektoratã, z dzélową autonomijã od 1979 roku. 21 czerwińca 2009 rokù Grenlandzkô dostôła dzélowa samòstójnotã, le kraj wcyg słëcha do Deńsczi w butnowëch sprawëch midzënôrodnich, monetarnich i dla wòjskòwi obarnë. == Galerëjô == <gallery> Greenland_42.74746W_71.57394N.jpg|Satelitarni odjimek Grenlandzczi </gallery> == Bùtnowi lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Grenlandzkô|*]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 8vihfdgfnfy6ru69h2vapzc7aeczifx 0 11801 193220 192780 2026-03-30T18:46:28Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193220 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tetramorium caespitum casent0010669 profile 1.jpg|mały|Narwówka dzarnówc]] '''Narwówka dzarnówc'''{{Zdrzódło}} (''Tetramorium caespitum'') – to je ôrt mrówczi z rodzëznë mrówkòwatëch (''Formicidae''). Jich [[Mrowiszcze|mrowiszcza]] są m. jin. na Kaszëbach. Òne mògą bëc pòd kamieniama. Narwówka dzarnówc, chtërna je dosc małô mòże równak szkòdzëc [[Miodnô pszczoła|miodnym pszczołóm]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20170506162549/http://czlowiekiprzyroda.eu/wyd/34.pdf#page=34 m.jin. ''Tetramorium caespitum''] Krzysztofiak L., Krzysztofiak A.: Mrówki środowisk leśnych Polski – przewodnik terenowy. 2004. {{Jãz.|pl}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] ocdszbp5lcr7h0kqcwhdzi2b68y9hba 0 11854 193221 185299 2026-03-30T18:47:09Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193221 wikitext text/x-wiki '''Ana Stës''' (''Anna Styś'') – z dodomù Rudnik (ùrodzëła sã [[24 lëpińca]] 1908 rokù w [[Zôpcéń|Zôpcéniu]] kòl [[Lëpińce|Lëpińców]] - ùmarła [[1 lëpińca]] 2020 rokù), a  bëła wierã nôstarszą Kaszëbką. Ji chłop béł [[lesny]], a òn ùmarł w 1941 rokù. Òna robiła m. jin. w biórze, a mieszka dlëgszi czas w [[Chònice|Chònicach]]. Lëdzóm òna pòmôga w pisaniu lëstów pò [[Niemiecczi jãzëk|niemieckù]] i w tołmaczniu pismionów. Òna szëła i wësziwa. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.chojniczanin.pl/pozegnalismy-nasza-mame-i-babcie/ ''Pożegnaliśmy naszą Mamę i Babcię''] {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT: Stës Ana}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] hav1y2spe73kcdcvjtbtp01t6ah8x6j 0 11855 193219 190023 2026-03-30T18:46:06Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193219 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Formański Witold.JPG|mały|Fòrmańsczi w 1980 rokù]] '''Witóld Fòrmańsczi''' (''Witold Formański'', ùr. [[22 lëstopadnika]] 1913 r. w [[Pelplin|Pelplinie]] – ùm. [[25 czerwińca]] 1998 r.) – pòlsczi sãdza Nôwëższégò Sądu. Skùńcził prawò na Ùniwersytece w [[Pòznóń|Pòznaniu]]. Òn jakno przédnik z dwùma sãdzama w Nôwëższim Sądze we Warszawie zarejestrowôł [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Samòstójną Samòsprôwną Warkòwą Zrzesz "Solidarnosc"]]. To bëło [[10 lëstopadnika]] 1980 r. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20210513101711/https://viaf.org/viaf/101958476/ VIAF] {{DEFAULTSORT:Fòrmańsczi, Witóld}} [[Kategòrëjô:Pòlskô]] [[Kategòrëjô:Lëdzë|Fòrmańsczi, Witóld]] pjgr9z9hc5le6qy5npdx53ai1npc7ci 0 11878 193000 190022 2026-03-30T14:07:40Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Kaszëbòpediô]] 193000 wikitext text/x-wiki '''Wiesława Witosława Frankòwskô''' (pòl. ''Witosława Frankowska'') – kameralistka, etnomùzykòlożka, szkólna na Mùzyczny Akademie w Gduńskù, aütoritet kaszëbsczi mùzyczi. == Biografiô == Wechòwónô òsta we familie ò wióldżich kaszëbsczich i mùzycznëch tradicjach (je wnuczką [[Léòkadia Trepczik|Léòkadii]] i [[Jan Trepczik|Jana Trepczików]], a ji òjcã je kaszëbsczi dzejôrz [[Édmùnd Kamińsczi]]<ref>[https://web.archive.org/web/20211020214145/https://wejherowo.naszemiasto.pl/wejherowo-witoslawa-frankowska-otrzymala-medal-stolema/ar/c13-6400329 ''Wejherowo. Witosława Frankowska otrzymała Medal Stolema'']</ref>). Ùkùńcziła z wëprzédnienim Fakùltet Teorii i Kómpòzycje gduńsczi Mùzyczny Akademie. W latach 1982-1992 robiła jakò mùzyk kameralista w karnie Cappella Gedanensis. Òd 1993 związónô z Wòkalno-Aktorsczim Fakùltetã Mùzyczny Akademie w Gduńskù. Jakò achtniony realizatora ''basso continuo'' kòncertowa w całi Eùropie i Zjednónëch Stanach. Òd 2013 mô nadóny nôùkòwi stãpiéń doktora hùmanisticzny nôùk, a òd 2018 – doktora habilitowanégò mùzycznëch kùńsztów. == Dzejanié dlô kaszëbsczi kùlturë == Z ji inicjatiwë na zôczątku lat 90. na Kaszëbach pòjawił sã cyczel kòncertów òpiartich ò kómpòzycje i tekstë pisarzów i kómpòzytorów z tegò regionu (przede wszëtczim [[Jan Trepczik]], [[ Alojzy Nôgel]], [[Marión Selin]]). Òd 2002 cyczel kòncertów pòd pòzwą „Pòtkania z mùzyką Kaszëb” òdbiwô sã w [[Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi]] w Wejrowie. Pòd ji redakcją wëszłë ksążczi: * leksykón ''Muzyka Kaszub. Materiały encyklopedyczne'' (2005); * zbiérk ''Melodie z Kaszub'' (2014); * ''Kaszubski śpiewnik domowy'' (2014); * ''Kaszubski śpiewnik bożonarodzeniowy'' (2015); * mònografiô '' Kolędowanie na Kaszubach: Dzieje kolęd na Pomorzu od XVI do XXI wieku'' (2015); * ''Kaszubski śpiewnik szkolny'' (2016); * wëdowniczô seria ''Biblioteka Orkiestrowa Kaszub, Kociewia i Powiśla'' (2014-2016). Witosława Frankòwskô przëczëniła sã téż do òpracowaniô i wëdaniô rédżi kaszëbsczich platków: *''Mòrze'' 2004; *''Ptôszkòwie na lëpie'' 2006; *''Gdze mòja chëcz'' 2006; *''Kaszuby w pieśni artystycznej'', 2015 (razã z [[Aleksandra Kùcharskô-Szefler|Aleksandrą Kùcharską-Szefler]]). W 2006 wëprzédnionô [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za zasłudżi dlô rozwiju profesjonalny kaszëbsczi mùzyczi. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbòpediô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20210629052009/http://www2.amuz.gda.pl/witoslawa-frankowska/ ''Dr hab. Witosława FRANKOWSKA''] * Adam Hintzka, ''Z miłotë do mùzyczi'', „Pomerania” 2006 nr 6, s. 41. == Bùtnowi lënczi == * [https://web.archive.org/web/20210924124356/https://viaf.org/viaf/46508022/ VIAF] {{DEFAULTSORT:Frankòwskô, Witosława}} [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] mh5i8fvrcl7te7cnci1h3sh64kavpsa 0 11895 192999 187175 2026-03-30T14:07:00Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Kaszëbòpediô]] 192999 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Józef Borzyszkowski.JPG|mały|Józef Bòrzëszkòwsczi]] '''Józef Bòrzëszkòwsczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Józef Borzyszkowski''; ùr. 6 gromicznika [[1946]] rokù w [[Kôrsëno|Kôrsënie]]) - historik, profesór hùmanisticznëch nôùk, w latach 1986-1992 przédnik Òglowégò Zarządu [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]. Profesór [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Uniwersytetu]], do 2016 sparłãczony z Historicznym Fakùltetã UG. Ùsôdzca wiele ùczbòwëch robòtów, tikającëch sã przede wszëtczim historie Kaszëbów i Pòmòrzô, m.jin. ''Z dziejów pracy organicznej na Pomorzu'' (1979), ''Inteligencja polska Prus Zachodnich 1848–1920'' (1986), ''Aleksander Majkowski 1876–1938. Biografia historyczna'' (2002). Dzejôrz [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]] (béł przédnikã [[Karno Sztudérów „Pòmòrania”|Karna Sztudérów „Pòmòrania”]], przédnikã gduńsczégò partu K-PZ, a téż w latach 1986-1992 przédnikã Òglowégò Zarządu K-PZ). Je wespółzałóżcą i przédnikã nôùkòwi stowôrë Kaszëbsczi Institut, a téż redaktorã rocznika „Acta Cassubiana”. W latach 90. dzejôł w pòliticzi jakò gduńsczi wicewòjewoda (1990-1996), w latach 1991-1993 béł senatorã Rzeczpòspòliti Pòlsczi (òtrzimôł 155 694 głosë). W 1978 wëprzédniony [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] (1978). == Òbaczë téż == * [[Kaszëbòpediô]] == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20211022132627/https://historia.ug.edu.pl/search/content/prof.%20dr%20%20hab.%20J%C3%B3zef%20Borzyszkowski ''Prof. Borzyszkowski, prof. Kaleciński i dr Kulczykowski nominowani w plebiscycie Osobowość Roku 2020''] * [https://web.archive.org/web/20211024132644/https://www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=BORZYSZKOWSKI_J%C3%93ZEF Biografiô w encyklopedie Gedanopedia] {{DEFAULTSORT:Bòrzëszkòwsczi Józef}} [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] a0r48l1rb4km2v0cmt4l5xtxtddy5p4 0 11898 193224 185940 2026-03-30T18:50:57Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193224 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Motoki Nomachi.jpg|mały|Motoczi Nomachi]] '''Motoczi Nomachi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Motoki Nomachi'') (ùr. [[1976]]) – to je jãzëkòznajôrz, [[Kaszëbistika|kaszëbista]], profesor w [[Japòńskô|Japòńsce]]. Ùsôdzca wiele ùczbòwëch robòtów, w tim dosc wiele ò kaszëbiznie. To je [[Ricerz Witosława]] za przëczënienié sã do rozwiju [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Jegò są wôżné socjolingwisticzné badérowania. === Ùsôdztwò (wëjimk) === * (z Yumi Nakajima) ニューエクスプレスセルビア語・クロアチア語 /Nyū ekusupuresu serubiago kuroachiago [New Express Textbook of Serbo-Croatian]. 2010. Tokyo: Hakusuisha, 149pp. == Lëteratura == * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie - [[Gduńsk]] 2014, s. 44. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://id.loc.gov/authorities/names/no2012030894 LC] * [https://www.journals.polon.uw.edu.pl/index.php/pf/article/view/470] {{DEFAULTSORT:Nomachi Motoczi}} [[Kategòrëjô:Kaszëbisce‎]] g86kuzwurva6bwz2g3sszy2tbfznyt4 0 11940 193134 186411 2026-03-30T16:37:06Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193134 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Bombus lapidarius01.jpg|mały|Kamianny pszmiél]] [[Òbrôzk:Bombus lapidarius queen - Echium vulgare - Keila.jpg|mały|Matka kamiannégò pszmiéla]] '''Kamianny pszmiél''' (''Bombus lapidarius'') – to je ôrt òwadów z rodzëznë pszczołowatëch (''Apidae''). Òn mô dosc dłudżi sysôcz, a żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i je tu òbjimniãti dzélową òchrónią. Kamianny pszmiél mòże miec gniôzdo pòd kamieniama. == Lëteratura == * Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s. 208 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pszmiéle]] g67skr0i5jbrrux4y6i4g806ks5buze 0 11941 193133 186417 2026-03-30T16:36:50Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193133 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Carabus coriaceus1.jpg|mały|Skórowô szczipówka]] [[Òbrôzk:Carabus coriaceus a2.jpg|mały|Skórowô szczipówka - òna]] '''Skórowô szczipówka''' (''Carabus coriaceus'') – to je dosc wiôldżi bączk rabùszny z rodzëznë szczipówkòwatëch (''Carabidae''). Òna żëje np. w lasach m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] i je tu òbjimniãti òchrónią. Skórowô szczipówka ni mòże latac. Òna jachtuje przë bieganiu. == Lëteratura == * Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s. 208 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] fpn3eys6bm7pn51kf4tmizkhs57nmev 0 11946 193217 192979 2026-03-30T18:44:42Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193217 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republica Moldovenească Nistreană <br>(Република Молдовеняскэ Нистрянэ) <br>Приднестровская Молдавская Республика <br>Придністровська Молдавська Республіка|lëdztwò=469 000|telefón=373|Internet=felënk|kòd=felënk|himn=Мы славим тебя, Приднестровье (Më sławimë cã, Pòdniéstrze)|swiãto=[[2 séwnika]] ë [[5 gòdnika]]|kòd dëtka=RUP, PRB,|dëtk=pòdniéstrowsczi rubel|rok=2018|procent-wòdë=2,35%|miono=Pòdniéstrze|wiéchrzëzna=4 163 km2|fòrma państwa=repùblika|stolëca=Tiraspol|jãzëk=[[Mołdawsczi]], [[Rusczi jãzëk|rusczi]], [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]]|na karce=Transnistria in Europe.svg|herb=Transnistria-coa.svg|fana=Flag of Transnistria (state).svg|miono-genitiw=Pòdniéstrowsczi|Prezydeńt=Wadim Krasnosielsczi|Premiéra=Aleksandr Rozenberg|Mònarcha=|aùtowi kòd=PMR}} '''Pòdniéstrze''' ([[Rumùńsczi jãzëk|rum]]./mòłd. ''Transnistria''; [[Rusczi jãzëk|rus]]. Приднестровье, trb. ''Pridniestrowie''; [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkr]]. Придністров’я, trb. ''Prydnistrowia''), òficjanié '''Pòdniéstrzańskô Mołdawskô Repùblika''' (rum./mołd. ''Republica Moldovenească Nistreană'' (mołd. cër. Република Молдовеняскэ Нистрянэ, trb. ''Riepublika Mołdowieniaske Nistriane''), ros. Приднестровская Молдавская Республика, trb. ''Pridniestrowskaja Mołdawskaja Riespublika''; ukr. Придністровська Молдавська Республіка, trb. ''Prydnistrowśka Mołdawśka Respublika''). De iure aùtonomiczny región w pòrénkòwej [[Mòłdawiô|Mołdawji]], de facto nieùznawône państwò ze stolecą w Tiraspòlu, na lewim sztrądze [[Dniéster|Dniésterù]] ë prawòsztrądòwi gard [[Bender]] (''Tighina''). Krôj òderwôł sã òd Mołdawji 2 séwnika 1990 rokù, déklarując òstanié w ZSRR. Samòstójnotã zadéklarowało 5 gòdnika tégò rokù. Je ùznônë blós bez [[Abchazja|Abchazjã]] ë [[Półniowa Òsetja|Półniową Òsetjã]], le òne ni są ùznanë przez ÒNZ. Fana Pòdniéstrza pòzbawionô bëła rôdzécczégò céchòwaniô w latach 1990-2000. Òd 2017 rokù rusczié nôrôdné céchë są trôktòwané tak samò jak pòdniéstrowsczié.<ref>https://wyborcza.pl/7,75399,21444578,naddniestrze-bedzie-uzywalo-rosyjskiej-flagi-na-rowni-z-wlasnymi.html</ref> == Demografiô == === Lëdztwò === Demògraficzné datë ticzące Pòdniéstrza są ze spisënków w latach 1989, 2004 ë 2015. W rokù 1989 ni ùwzglãdniono gardu Bender. {| class="wikitable" !Nôródnota !1989 |- | align="center" |Mołdawianié | align="center" |39,9% |- | align="center" |Rusczë | align="center" |25,5% |- | align="center" |Ùkrajińcë | align="center" |28,3% |- | align="center" |Jinsze nôródnotë | align="center" |6,4% |- !Lëdztwò w całoscë !546 400 |} {| class="wikitable" !Nôródnota !2004 |- | align="center" |Mołdawianié | align="center" |31,9% |- | align="center" |Rusczë | align="center" |30,3% |- | align="center" |Ùkrajińcë | align="center" |28,8% |- | align="center" |Bułgarë | align="center" |2% |- | align="center" |Pòlochë | align="center" |2% |- | align="center" |Gagauzë | align="center" |1,5% |- | align="center" |Jinsze nôródnotë | align="center" |3,4% |- !Lëdztwò w całoscë !555 500 |} {| class="wikitable" !Nôródnota !2015 |- | align="center" |Mołdawiônë | align="center" |28,6% |- | align="center" |Rusczë | align="center" |29,1% |- | align="center" |Ùkrajińcë | align="center" |22,9% |- | align="center" |Bułgarë | align="center" |2,4% |- | align="center" |Gagauzë | align="center" |1,1% |- | align="center" |Pòdniéstrzanë | align="center" |0,2% |- | align="center" |Jinsze nôródnotë | align="center" |1,9% |- | align="center" |Felënk nôródnotë | align="center" |14% |- !Lëdztwò w całoscë !475,373 |} Do lat 60 XX w. Mołdawiônë szlachùwali nôwinkszi òdsétk lëdztwa. Reprejé jãzëkòwé ë nôródnotòwé, szparłatnioné przesëlniômë do ZSRR ë téż jindustrializacjô ë jimigracjô z ZSRR zmniészëłë jich lëczbã w òpòzëcjô do Rusjôn ë Ùkrajińców. Nen trend ni zmieniôł sã pò ùpadkłù ZSRR dzë w 1989 Mołdawiôn bëło 40%, le w 2004 ju 32%. Wedle spsënkù z 2015 r. lëdztwò Pòdniéstrza zmôlało ò 80 000 lëdzë ë Rusczë są nôwinkszą nôródnotą (29,1%). === Jãzëczi === Ùrzãdnymi jãzëkami są mołdawsczi (je to môlowi rumùńsczi pisôny cërëlicą), rusczi ë ùkrajińsczi. Rusczi je jãzëczém administracji ë lingua franca. === Religjô === Wedle statystik, 91% lëdzë Pòdniéstrza szlachùje do cérkwi prawòsławnéj, a 4% do katolicczégò kòscóła. Katolëcë to przednô norda, dzë mieszkôją Pòlochë. == Sprôwné pòdzélenié == [[Òbrôzk:Naddniestrze-administracja.png|mały|Sprôwné rajony Pòdniéstrza]] Pòdniéstrze je pòdzélone na 7 rajonów (w tim dwa gardowe): # Rajon Kamjankô (złoti) # Rajon Rëbnicô (zeloni) # Rajon Dubasari (czerwioni) # Rajon Grigoriopol (żółti) # Rajon Słobodja (liliewi) # Gard Bender (apfelzynowi) # Gard Tiraspol (jasnozeloni) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} phpjkfe8xj9jdiscpmgrjiqenp58ajg 0 11980 193135 186558 2026-03-30T16:37:21Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193135 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lasius.flavus.jpg|mały|Zwëczajnô pòdzemnica]] '''Zwëczajnô pòdzemnica''' (''Lasius flavus'') – to je ôrt dosc môłi mrówczi z rodzëznë mrówkòwatëch (''Formicidae''). Òna żëje np. w ògrodach m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jich [[Mrowiszcze|mrowiszcza]] mògą miec sztôłt môłëch piôskòwëch kòpców. == Lëteratura == * Augustowski B. (red.): Pojezierze Kaszubskie (praca zbiorowa), Gdańsk : GTN, 1979, s. 207 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20170506162549/http://czlowiekiprzyroda.eu/wyd/34.pdf m.jin. ''Lasius flavus''] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] 5heog4tqjsbn3z92voze0x18kreuved 0 12020 193216 186844 2026-03-30T18:43:32Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193216 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Chojnicki Klub Żeglarski - panoramio.jpg|mały|Charzëkòwë]] '''Charzëkòwë''' (pò pòlskù ''Charzykowy'') – są wsą w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Chònicczi kréz|chònicczim krézu]], w gminie Chònice. Wies je nad [[Charzëkòwsczé Jezoro|Charzëkòwsczim Jezorã]]. Tu w 2011 rokù mieszkało 1492 lëdzy. W Charzëkòwach rosce [[kaszëbskô wika]]. == Lëteratura == * Marian Biskup, Andrzej Tomczak, Mapy województwa pomorskiego w drugiej połowie XVI w., Toruń, 1955, s. 81 *"Polsko-Kaszubski Słownik Nazw Miejscowych i Fizjograficznych" / "Pòlskò-Kaszëbsczi Słowôrz Miestnëch ë fizjografnëch Mión", wydanie I, Gdańsk 2006 Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie pod redakcją Andrzeja Chludzińskiego == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/549 ''Charzykowy'' w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] [[Kategòrëjô:Gmina Chònice]] kzmizz1us7zowcl59aif8g1t1ms7qn5 0 12052 193175 188513 2026-03-30T18:14:48Z Iketsi 3254 Linki zewnętrzne → Bùtnowé lënczi 193175 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rafael Orozco 1992.jpg|mały|right|Rafael Orozco Maestre]] '''Rafael José Orozco Maestre''' (ùr. [[24 strëmiannika]] [[1954]] - ùm. [[11 czerwińca]] [[1992]]) béł [[Kolumbiô]] spiéwôrzã. == Diskògrafijô == * 1975：'''Adelante''' * 1975：'''Con emoción''' * 1977 - '''Binomio de oro''' * 1977 - '''Por lo alto''' * 1978 - '''Enamorado como siempre''' * 1978 - '''Los Elegidos''' * 1979 - '''Súper vallenato''' * 1980 - '''Clase aparte''' * 1980 - '''De caché''' * 1981 - '''5 años de oro''' * 1982 - '''Festival vallenato''' * 1982 - '''Fuera de serie''' * 1983 - '''Mucha calidad''' * 1984 - '''Somos vallenato''' * 1985 - '''Superior''' * 1986 - '''Binomio de oro''' * 1987 - '''En concierto''' * 1988 - '''Internacional''' * 1989 - '''De Exportación''' * 1990 - '''De fiesta con binomio de oro''' * 1991 - '''De américa''' * 1991 - '''Por siempre''' == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} * [https://www.discogs.com/artist/5121026 Discogs] * [https://musicbrainz.org/artist/51821023-677b-4705-9611-beb722065057 MusicBrainz] * [https://www.allmusic.com/artist/mn0001394527 Allmusic] * [https://www.elvallenato.com/artista_biografia/69/Rafael%20Orozco.htm Biography Rafael Orozco] [[Kategòrëjô:Mùzycë]] 88vx83tp68ql9b8gevimibq3p5vg5mo 0 12084 193250 191354 2026-03-31T11:36:48Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193250 wikitext text/x-wiki {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Króléwc'''</big></big><br><big><big>'''Калининград'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:Coat_of_arms_of_Kaliningrad.svg|centruj|140x140px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Flag_of_Kaliningrad.svg|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |Herb | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" |Fana |- | colspan="2" align="center" |[[Òbrôzk:Kaliningrad_05-2017_img10_aerial_view.jpg|centruj|250x250px]] |- |Państwò |[[Ruskô]] |- |Òbwód |[[Królewiecczi òbwód|Królewiecczi]] |- |Òficjalné ùsôdzenié |1255 |- |[[Bùrméster]] | align="left" |Jewgienij Lubiwy |- |Wiéchrzëzna |224,7 km² |- |Pòłożenié: |54°42′N 20°30′E |- |Lëdztwò <small>([[2021]])</small> |493 256 |- |[[Pòcztowi kòd]] |236000 |- |[[Registracëjné tôfle]] |39 |- | colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:''' <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- |} '''Króléwc''' [[Klasiczni varianjt|kv''.'']] ''Królévc'' ([[Rusczi jãzëk|rus.]] Калининград'', Kaljinjingrad,'' [[Miemiecczi jãzëk|miem''.'']] ''Königsberg,'' [[Lëtewsczi jãzëk|lët]]''. Karaliaučius'') - gard w [[Ruskô|Rusczi]] przë mùni [[Pregoła|Pregołi]] do [[Swiéżi Zôlój|Swieżégò Zôlója]]. Stolëca królewiecczégò òbwodu. W latach 1993 - 2022 Króléwc bëł partnersczim gardã [[Gduńsk|Gduńska]]. == Pòłożenié == Króléwc leżi na Sambésczim Półòstrowie. 35 km òd pòlsczé grańcy, 75 km do lëtewsczé grańcy ë 1289 km òd [[Mòskwa|Mòskwy]]. Histrorëcznié lëżi w [[Prësowie|Prësach]] ë Sambji. == Miono == Pierszô prësczi miono bëło ''Tuwangste.'' W 1255 Krziżacë zdôbëli gard ë wëbùdowali zômk ''Regiomontium.'' Co òznoczi ''Królewskô Góra'' pò miemieckù ''Königsberg'' Königs - Króla, Berg - Góra. W czasach rządów miemiecczich òficjalne miono bëło ''Königsberg.'' Òd tégò miona pòchodzą òdpòwiedniczi w jinszich jãzëkach: pòl. ''Królewiec'', [[Prësczi jãzëk|prës.]] ''Kunnegsgarbs,'' [[Czesczi jãzëk|cz''.'']] ''Královec,'' [[Lëtewsczi jãzëk|lët.]] ''Karaliaučius.'' Stôre rësczé miono bëło zôpisëwane jakò Королевец (tr. ''Koroljewjec''). Pò zdôbëcu gardù przez Czérwoną Armjã do 4 lëpińca 1946 ùżiwano miemieczégò miona zôpisëwanégò w [[Cërëlica|cërëlicy]] Кёнигсберг (tr. ''Kjonigsberg'') czëj (4 lëpińca) ùchwalono òficjalne rusczé miono Калининград (tr. Kaliningrad) na tczã sowiecczégò przesprôwca [[Michaił Kalinin|Michaiła Kalinina]] - chtëri pòdpisôł rozkôz wëkoniania mòdrù pòlsczé jinteligencji ë generałów w Katyniu. Miono Kaliningrad bëło òficjalnym miona w pòlsczim jãzëkù do 9 maja 2023 czëj Kòmisjô Standarizacji Mion pòza Grańcami Pòlsczé Repùbliczi (pòl. ''Komisja Standaryzacji Nazw Geograficznych poza Granicami Rzeczypospolitej Polskiej'') ùchwaliła, że zalécô sã ùżiwanié miona ''Królewiec'', a miono ''Kaliningrad'' je niezalécane. Dzél miészkańców Króléwca je za pówrotã do starégò miona Кёнигсберг. W 2012 karno aktywstów ''Amberkant'' stworziło peticjã bë pòwrócëc do miemieczégò miona. Peticjã pòdpisało kòl 400 tës. lëdzë w Rusczi. Bùrméster ë Guwernator pòwiedzeli, że nie są procëm zmianie le nié terô. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Króléwc]] azi2b1c7fkdth2t8g1nunzetykp4tpl 2 12315 193069 192537 2026-03-30T15:40:58Z Orbitminis 18250 193069 wikitext text/x-wiki {| class="wikitable" !<div align="center" class="usermessage">[[Òbrôzk:Blocked_proxy.svg|lewo|45x45px]]Informujemy, że od 31.03/1.04.2026 r., postanowiłem zawiesić moją aktywność w kaszubskiej Wikipedii. Mimo tego, nadal możesz przeglądać moją stronę, wkład i wszystkiego, co stworzyłem przez wiele miesięcy. Oby wszystko w kaszubskiej Wikipedii było jasne i nowoczesne. Dziękujemy za uwagę. Dzãkùjemë za bôczënk. </div>{{#babel:pl|en-2|de-1|csb-0}} == CSB [[Òbrôzk:Icons-flag-csb.png|bezramki]] == [[Òbrôzk:Kashubiaball.PNG|lewo|bezramki|94x94px]]Mójn! Nazéwóm sã Adóm. Jô nie ùmiã bëlno gadac pò kaszëbskù :( Ga jô robiã edicëje w górnosorbsczi Wikipediji, pòstrzegł, że w kaszëbsczi Wikipediji mô mni artiklów, za bëlno krótczich artiklów ë zacht jinszëch. Wiãc pòstanowił ju robic, ùlepszëc ë zbògacëc kaszëbską Wikipediją. Òd 26 gromicznika 2026 r. jem dolmôczą kaszëbsczégò jãzëka w TranslateWiki. [https://translatewiki.net/wiki/User:Orbitminis] == PL [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|bezramki|24x24px]] == Cześć! Nazywam się Adam. Ja nie umiem dobrze gadać po kaszubsku :( Gdy ja robię edycje w górnołużyckiej Wikipedii, zauważyłem, że w kaszubskiej Wikipedii ma mniej artykułów, za dużo krótkich artykułów i wiele innych. Więc postanowiłem już pracować, ulepszyć i wzbogacić kaszubską Wikipedię. Od 26 lutego 2026 r. jestem tłumaczem języka kaszubskiego w TranslateWiki. <blockquote>Kòżdi je geniuszã, ale jeżlë òbsądzôsz rëbã pò ji mòcë wdrapëwaniô sã na bómie, sprôwi nédżã żëcô wierzącë, że je głëpô. – [[Albert Einstein]] </blockquote>[[Òbrôzk:HILLBLU lente.png|bezramki|26x26px]] UserScan''':''' <span class="plainlinks"> [https://xtools.wmflabs.org/pages/csb.wikipedia.org/Orbitminis ùsôdzoné] • [https://xtools.wmflabs.org/ec/?user=Orbitminis&project=csbwiki lëcznik] • [{{fullurl:Specjalna:Rejestr|type=block&page=Wikipedysta:{{urlencode:{{{1}}}}}}} blokadë] • [https://guc.toolforge.org/?user={{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}}}|globalny wkłôd] • [https://commons.wikimedia.org/w/index.php?title=Special%3ALog&type=upload&user={{urlencode:{{{1|{{BASEPAGENAME}}}}}}}&hide_thanks_log=1 wësłané lopczi]</span> ----'''<big>Artikle: 11 (csb) 100+ (swiat)</big>''' ----[[Zrzesznica Samòstójnëch Państw]], [[Wełtawa]], [[NATO]], [[Sedzëba]], [[Rzéka]], [[Bòsniacczi jãzëk]], [[II swiatowô wòjna]], [[Prezydeńt]], [[Kòsowò je serbsczé]], [[Friderik Chòpin]], [[United Artists]] ----'''<big>Kategòrie: 2 (csb) 10+ (swiat)</big>''' ----[[:Kategòrëjô:Rzéczi|Rzéczi]], [[:Kategòrëjô:Historiô|Historiô]] ----'''<big>Szablónë: 2 (csb) 10+ (swiat)</big>''' ----[[Szablóna:User ru-3]], [[Szablóna:Gduńsczi kréz]] ----[[Brëkòwnik:Orbitminis/Zapisownik|Mój Zapisownik]] [[Òbrôzk:Traditional kashubian design example.png|bezramki|212x212px]] == Mòje brëkòkôstczë == {{Brëkòkôstka|[[Òbrôzk:Firefox logo, 2019.svg|35px]]|Hewòtny brëkòwnik kòrzësta z [[Mozilla Firefox|Firefoxa]].|tło1=#2584A1|tło2=#F58E27}}{{Brëkòkôstka|{{NUMBEROFARTICLES}}|Hewòtny brëkòwnik mëslë, że w kaszëbsczi Wikipedie mómë za mało artiklów.|tło1=#7E7CF2|tło2=#4CEB3F}}{{Brëkòkôstka|[[File:Adminmop-no.gif|35px]]|Hewòtny brëkòwnik nie je administratorã kaszëbsczi Wikipedie, ale jeżlë chcesz, zalecóm ti pòmòcë.}}[[Òbrôzk:Wikipedia-logo-transparent-cropped.png|lewo|bezramki]] |} oja0mq61nlxemlp8qg02lyfbgrb7t9v 2 12317 193050 192545 2026-03-30T15:22:20Z Orbitminis 18250 193050 wikitext text/x-wiki <div style="float: center; border: 1px solid #000; margin: 1px;"> {| cellspacing="0" style=" background: #EFFFFF" | style="font-size: 10pt; padding: 4pt; line-height: 1.25em; color: black; text-align: left;" | '''Witómë w mojim zapisowniku! Bôczënk: Hewòtny zapisownik służë sã do napisaniô nadchòdzącëch artiklów ë szablónów. Proszã ni editowac mojégò zapisownika! (ni jo)''' |}</div> [[Òbrôzk:Arvid_Liljelund_-_Man_Singing_Hymn_-_A_I_187_-_Finnish_National_Gallery.jpg|mały|''"Człowiek'' ''spiéwô himn"'' aùtorstwa Arvida Liljelunda (1884)]] '''Himn''' ({{Jãz.|gr}}. ὕμνος ''hýmnos'' – ''piesń pòchwalnô'') – ùroczëstô ë pòdniosłô piesń pòchwalnô, zwëczajno ò apòsztroficznym charakterze, kòmpònowanô na czesc bóżstwa, òsoblëwi òsobë, wëdarzeniô, tatczëznë (kraju), a negò téż ideji. == Historiô == W kòle eùropejsczi kùlturë himnë znóne były w basenie Morza Śródziemnego już w starożytności. Na stałe weszły do kanonów kulturowych wraz z rozwojem chrześcijaństwa, który uczynił swoim ten rodzaj literacki wzorując się na hebrajskim Starym Testamencie i judeochrześcijańskim Nowym Testamencie. gzlo58unjs7gyjcp41l05rszr1uxhub 0 12396 193068 191580 2026-03-30T15:37:39Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 193068 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox|gmina=Żukòwò|rok=2022|SIMC=0177106|www=|kréz=kartësczi|wòjewództwò=pómòrsczé|szôłtëstwò=Babi Dół|szôłtës=Mónika Hinc|Wies=Babi Dół|reg_tôfla=GKA|nr_czér=58|pòcztowi_kòd=83-330|lëdztwò=280|galerëjô_commons=Category:Babi Dół|kôrta_wsë=Żukowo (gmina)|gradëN=54|minutëN=17|sekùndëN=57|gradëE=18|minutëE=18|sekùndëE=36}} '''Babi Dół''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Babi Dół'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[Gmina Żukòwò|gminie Żukòwò]], kòl [[Krôjowô darga nr 20 (Pòlskô)|krôjowi szasëji nr 20]] [[Stôrgard]] – [[Szczecinek]] – [[Gdiniô]]. W môleznie je zamkłé banowiszcze [[Babi Dół (banowi pòżdôwk)|Babi Dół]], òdemkłé w 1932 rokù w ramach [[Wãglowi magistrala|wãglowi magistrali]]. == Historiô == Miemiecką òkùpacjã Babiegò Dołu zakùńczëło 9 stëmiannika 1945 rokù zôjãcy môlëznë bez wòjska 49 Armii Biôłorusczégò Frontu Czerwióny Armië. W latach 1975-1998 môlëzna administracjowò przënôlëga do gduńsczégò wòjewództwa. Òd 28 rujana 2011 je samòstójnym szołtestwã (chùdzy nôleża do szołtestwa [[Glincz]]). W pòrënkòwim dzélu wsë są zôòstałoscë wòjskòwi jednostczi, jakô òsta znikwionô na zôczątkù 90 latów XX stalatégò. W greńcach Babiegò Dołu je znóny [[Wiłóz Reduni|rezerwat przirodë „Wiłóz Reduni”]]. == Òbaczë téż == * [[Babidół]] * [[Babié Dołë|Babié Dołë (dzél Gdini)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * Bolesław Dolata: Wyzwolenie Polski 1944-1945. Warszawa: 1971. == Bùtnowé pòwrózczi == [[Kategòrëjô:Babi Dół]] 97lp18ysp10r3f3cxl8sxo2co0tr2wx 0 12406 193173 191570 2026-03-30T18:12:58Z Iketsi 3254 {{Commons}} 193173 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ack_UMCS_Chatka_Żaka_.jpg|mały|ACK, Chëczëszczkò Żaka]] [[Òbrôzk:Wejście_głowne_ACK_UMCS.jpg|mały|Przindné wejsce do ACK]] [[Òbrôzk:Koczan.jpg|mały|ACK, kòncert karna "Scianka".]] [[Òbrôzk:Teatr_Napięcie,_Lewa_Strona_Prawa_Strona_,_Lublin_2008_(004).JPG|mały|ACK, wëstãp łódzczégò Téatru Nôpiãcy òbczas ''Kòntestacjë 2008''.]] '''Akademicczé Centrum Kùlturë ë Mediów ÙMCS Chëczëszczkò Żaka''' (pòl. ''Chatka Żaka'', ''Akademickie Centrum Kultury i Mediów UMCS Chatka Żaka'') w [[Lublin|Lublënie]] pòwsta w [[1965]] rokù kòl Ùniwersytetu [[Maria Skłodowska-Curie|Marii Curie-Skłodowsczé]]. Ùniwersytet Marii Curie-Skłodowsczé w Lublënie je jedną z nielëcznëch ùczbòwniów w Pòlsce, jakô mô gwôsné Akademicczé Centrum Kùlturë – òsoblëwi môl z bokadną tradicëją, jaczi stwòrziwô sztudéróm doskònałé warënczi nie leno do nôùkòwégò rozwiju, ale przede wszëtczim do nôlëżnictwa w akademicczé kùlturze – zarówno bez ji aktiwny òdbiór, jak téż cësk na ji realny sztôłt. Dzëjalnota ACKëM ÙMCS Chëczëszczkò Żaka pòdzelónô je na 6 programòwëch lëniów (ruch, zwãk, kadr, słowò, lifestyle, visual art), w ramach chtërnych òrganizowóné są rozmajite wëdarzeniô. Regùlarno òdbiwają sã filmòwe seanse òpatrzóné kòmeńtarzã personów ze swiata kina, wernisaże, dokazë na binã sztudérsczich karnów, cyrkòwé przedstôwczi, kòncertë nôwikszich gwiôzdów a téż fanowé festiwale, taczé jak kùltowé Folkòwé Mikòłôjczi i Bakcynalia a téż nieco młodszé fòrmatë jak Bez Swiat. Zeńdzenia z pòdróżą a téż Jinszi Wëmiôr. Reaktiwùą téż festiwale z tradicją, taczé jak Sztudérsczi Téatralni Zymk. Dzãka karnu Òrkestra sw. Miklosza i wëdôwónémù bez nią cządnikòwi [[Gadki z Chatki|Folkòwé Pismiono]] (chùdzy pòd pòzwą Gadki z Chatki), je mòckłim òstrzódkã folkòwi mùzyczi w Pòlsce. Célã dzejalnoscë Akademicczégò Centrum Kùlturë ë Mediów ÙMCS Chëczëszczkò Żaka je intelektualno-kùlturalnô jintegracjô akademiczégò strzodowiszcza i zôgwësnienié môlu dlô realizacjë artisticznëch dzejaniów. Jednym ze spòdlëcznëch zôłożeniów fùnkcjonowaniô ACKëM ÙMCS Chëczëszczkò Żaka je wspieranié kùlturalné dzejalnoscë, m.jin. bez òkòlenié òpieką ùtwórców i animatorów kulturë sznëkrującëch mòżebnosców zrealizowaniégò swòich ùdbów. Nôlepszé z nich mògą terôczasno zwënégòwac wspiarcy Chëczëszczka Żaka, òbjimùjące ùdëtkòwienié projechtu, medialną promòcjã a téż fùlné techniczné i lokalowé zôplecze. W ACKëM ÙMCS Chëczëszczkò Żaka dzejają: * Akademicczé Radio Centrum * Akademickô Zdrzëlnik - TV ÙMCS; * Diskùsyjny Filmòwi Klub "Bariera"; * Akademicczi Chùr ÙMCS miona Jadwidżi Czerwińsczé; * Karno Lëdowégò Tuńca ÙMCS miona Stanisława Leszczińsczégò; * Téater Tuńca zMYsł; * Téater Imperialny; * Téater Fatum; * Téatralnô grëpa Barter; * Karno "W Ritmie Chëczëszczka"; == Historiô ACKëM ÙMCS Chëczëszczkò Żaka == Jedną z pòdjimiznów podjãtëch w ramach rozbùdowë Akademicczégò Gardeczka w Lublënie bëła bùdowa Spòlënowò-Ùsługòwégò Dodomù. Òbiekt w mòdernisticznym szëkù zaprojechtowóny béł bez Kristinã Różëską z krakòwsczé Pòdjimiznë Projektòwaniô MIASTOPROJEKT w latach 1958-1960. Bùdink ùsadzono w sąsedztwie akademickich chëczë, kòl przidnégò kòmùnikacjowégò cygù parłãczącym akademiczi z wëdzëłowima bùdinkama. Uplacowienié przidnégò wejsca od nordowi starnë umòżëbniło swòbòdny przistãp do placówczi od starnë akademików, jak i w nazôdni wanodze z zajmów. Dziãka temù założeniu, Spòlënowò-Ùsługòwi Dodóm béł wiedno „po dardze”. W zamierzenim ùdbòdawców, nowi òbiekt miôł pełnic fùńkcje: sztudérsczé jôdnicë, téatru z widownią a téż jizbów dlô sómòrządu i młodzëznowëch òrganizacjów. '''Bùdink òddawano w czilu etapach. Nôchùdzy, bò w stëcznikù 1962 r., oddana do ùżëtkù òstô jódnicowi dzél.''' W rujanie 1962 r. skùńczono pòstãpny dzél placówczi, w chtërny miesciłë sã administracyjno-ùsługòwé jizbë. Na nym etapie Òkrãgòwô Radzëzna Związku Pòlsczich Sztudérów ògłosa kònkùrs na pòzwã placówczi, zôs termin nôdsëłaniô propòzycjów ùstalono na 1 smùtana jistnégò rokù. Wëstrzód nadesłónëch robót, bôczënk jurorów przëkùła pòzwa''' „Chëczëszczkò Żaka”''', jakô dobëła w slédnym wëlowaniém. Uroczëzna nadaniô, wëłonióné w kònkursu pòzwë '''„Chëczëszczkò Żaka”''', òdbëła sã w sobòtã '''9 stëmiannika 1963 rokù''', z ùdzélã władzów Ùniwersytetu. W swiãto 20-leca Ùczbòwni 23 rujana 1964 r., òddano do ùżëtkù slédny dzél òbiektu – kinowo-estradową zalã, jakô mògła pòmiescëc wicy jak 400 òbzérôczów. '''Òd 1965 rokù bùdink pòczął òficjalno pełnic fùnkcjã Akademicczégo Centrum Kùlturë.''' W 2018 rokù pòczął sã remònt bùdinkù. Wëremòntowóna òsta elewacjô òbiektu, a téż dzél bùdinkù, czëdes zajmòwóny bez jôdnicã, a pòstãpnô bez mùzyczny klub, gdze terôzka miescy się Môłô Widowiskòwô Zala, Karno Zdrzélnikòwégò Studia a téż Akademicczé Radio Centrum. 23 séwnika 2020 r., pò wicy jak dwùch latach remòntu òdbëła sã ùroczëzna òdbioru bùdinkù Akademicczégò Centrum Kùlturë ÙMCS - Chëczëszczka Żaka.W wëdarzenim ùczãstniczëlë przedstôwcë władzów ÙMCS i cawny akademicczé spòlëznë, Lublëna a téż wòjewództwa. Òbczas ùroczëznë òdbéł sã kòncert Natalii Wilk i Tómka Mòmòta. == Òbôczë téż == * [[Centrum Kùlturë w Lublënie]] * [[Zôòstałoscë Lublëna]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [http://ack.lublin.pl/ Òficjalnô starna lubelsczégò ACK] * [http://pl.wikinews.org/wiki/Lublin:_40-lecie_Akademickiego_Centrum_Kultury Wikinowinë – Lublën: 40-lece Akademicczégò Centrum Kùlturë]  [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Turistika]] [[Kategòrëjô:Lubelsczé wòjewództwò]] do7yret33lmojwadqftxedempzwqzh3 0 12412 193172 191599 2026-03-30T18:12:25Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193172 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Vltava river in Prague.jpg|mały|Rzéka Wełtawa w Pradze]] '''Wełtawa''' ([[Czesczi jãzëk|cze]]. {{Audio|Cs-Vltava.ogg|Vltava}}, [[Niemiecczi jãzëk|niem]]. ''Moldau'') – nôdłëgszô [[rzéka]] w grańcach [[Czeskô Repùblika|Czesczi]], lewi, nôwiãkszi dopłiw [[Łaba|Łabë]]. Długòsc – 430 km, wiéchrzëzna [[Zlewniô|zlewni]] – 28 tës. km². Pòwstaje z pòłączeniô Ceplej (''Teplá Vltava'') ë [[Studená Vltava|Zëmnej Wełtawë]] (''Studená Vltava''), chtërne môją zdrój w Szumawë. Zdrój Ceplej Wełtawë sã znajdëje na wësokòscë òk. 1175 m n.p.m., ù wschòdnëch pòdnóżk wtopù Černá hora (1316 m n.p.m.), tóż pòd głównym eùropejsczim krzeptem wòdodzelnym. Òbô ceki zdrzódłowi parłãczają sã w stréfle mòkradeł zwónëch ''Mokrý luh'' (ok. 730 m n.p.m.), na terenie [[Nôrodny Park Szumawa|Nôrodnégò Parkù Szumawa]], na zude òd môlù [[Volarë]]. Główne dopłiwë: * Lužnice (prawi) * Otava (lewi) * Sázava (prawi) * Berounka (lewi) Gardë nód Wełtawą: * Český Krumlov * Czesczé Bùdzédzice * Hluboká nad Vltavou * Týn nad Vltavou * [[Praga]] z dzélnicama Zbraslav i Chuchle * Kralupy nad Vltavou == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Rzéczi w Czesczi]] [[Kategòrëjô:Dorzéczé Wełtawë]] elmn2jo84t9inw8b264r5ych1vafru9 0 12413 193171 191613 2026-03-30T18:12:11Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193171 wikitext text/x-wiki {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ <big>'''{{{1|{{PAGENAME}}}}}'''</big> |- | align="center" colspan="2" style="background:#f9f9f9;" | [[Òbrôzk:Flag_of_NATO.svg|250px|]] |- | align="center" colspan="2" style="background:#f9f9f9;" | [[Òbrôzk:North Atlantic Treaty Organization (orthographic projection).svg|280px|]] |- |align="center" colspan="2" | |} '''Organizacjô Nordoatlanticczégò Traktatu''' ([[Anielsczi jãzëk|ani]]. ''North Atlantic Treaty Organization'' – NATO; [[Francësczi jãzëk|fr]]. ''Organisation du traité de l’Atlantique'' ''nord'' – '''OTAN''', zwëkòwi '''NATO''' abò '''Zdrëszëna Nordoatlanticczi''') – midzënôrodnô organizacjô pòliticzno-wòjskòwô ùsadzonô na mòcë pòdpisano 4 łżëkwiata 1949 r. [[Traktat nordoatlanticczi|Traktatu Nordoatlanticczégò]], òbrëszny òd 24 zélnika 1949 rokù. Przédnym cilã jistnieniô NATO w sztóce ùsadzëniô bëłô barń militarnô przed mòżlëwim atakiem ze stronë [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSRR]] ë jegò [[Wschòdny blok|satelicczich krajów]], òd 1955 rokù zorganizowónëch w strëkturã [[Warszawsczi Ukłôd|Warszawsczégò Ukłôdu]]. Pò [[Rozpôd ZSRR|rozpôdze Związkù Radzecczégò]] ë rozrzeszeniu Warszawsczégò Ukłôdu w 1991 rokù, pôłni rolã stabilizacëjną, bierząc sã za dzejania, co barnią przed rozprzestrzenianim sã regionalnëch kònfliktów. Pôłni téż rolã gwaranta bezpiecznoscë bùtnowégò nôleżnikòwich państw. Zdrëszëna òpiéra sã na zasadzë òbronë kòlektiwny, zgódno z jegò spòdlecznim założenim, eż napasc zbrojnô jednégò z nôleżników ùważanô je za atak naprzék wszëtczim nôleżnikom. == Nôleżnicë NATO == * [[Albańskô]] * [[Belgijskô]] * [[Bùlgarskô]] * [[Chòrwackô]] * [[Czeskô Repùblika]] * [[Czôrnogóra]] * [[Dëńskô]] * [[Estóńskô]] * [[Fińskô]] * [[Francëjô]] * [[Greckô]] * [[Islandëjô]] * [[Italskô]] * [[Kanada]] * [[Lëtewskô]] * [[Luksembùrskô]] * [[Łotewskô]] * [[Madżarskô]] * [[Miemieckô]] * [[Néderlandzkô]] * [[Nordowô Macedoniô]] * [[Norweskô]] * [[Pòlskô]] * [[Pòrtugalskô]] * [[Rumùńskô]] * [[Sloweńskô]] * [[Słowackô]] * [[Szpańskô]] * [[Szwedzkô]] * [[Tëreckô]] * [[Wiôlgô Britanijô]] * [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Pòdôwczi == * Wiéchrzëzna - 25 000 000 km² * Lëdztwò - 950-980 000 000 * Sedzëba - [[Bruksela]] * Sëła militarnô - 3,4 mln wòjôrzów * Przédnik - Mark Rutte == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.nato.int Domôcô starna] {{NATO}} [[Kategòrëjô:NATO]] fplbs8l07nnjmhfbv9kczcfyv4day1j 0 12417 193180 191703 2026-03-30T18:22:57Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} 193180 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nile R02.jpg|mały|[[Nil]]]] '''Rzéka''' – nôtëralny, wiéchrzëznowy [[cek]], płënący w wëżłobionym bez [[Erozjô|erozjã]] rzéczną [[Kòrëto rzéczi|kòrëce]], cządowò zaléwający [[Dolëna|dolënã]] rzéczną. W [[Pòlskô|Pòlsce]] przëjimô sã, że rzékã stanowi cek ò wiéchrzëzni [[Dorzéczé|dorzécza]] pòwiżé 100 km². == Etimòlogiô == Kaszëbsczé słowò ''rzéka'' mô swoje òdpòwiedniczi w jinszich [[Słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëkach]] ([[Rusczi jãzëk|rus]]. река, [[Bułgarsczi jãzëk|bułg]]. река, [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serb.-chòrw]]. ''река/reka'' itd.) Słowama witnyma, wëstãpującëma w jinszich indoeùropejsczich jãzëkach, spòkrewnione m.jin. z ind. rïti, starnoind. rayas, łac. rivus, [[Francësczi jãzëk|franc]]. rivière, [[Anielsczi jãzëk|ani]]. river, morfemë rdzénné wëmienionëch słowów to kòntinuantë praindoeùropejsczégò jãzëka rdzénia rei-, wëstãpującégò równowôrtnie z roi- (płënąc, cec), etimòlogiczné łączą sã z słowama rojic sã i zdrój. == Bibliografiô == * Bajkiewicz-Grabowska E., Mikulski Z., ''Hydrologia ogólna'', 2007. * Winfried Lampert, Ulrich Sommer, ''Ekologia wód śródlądowych''. * ''Poradnik badania jakości wód'', NFOŚ, Warszawa 1996, ISBN 83-85908-29-3. * Tomasz Urbański, ''Ekologia. Środowisko. Przyroda'', WSiP, Warszawa 1996, ISBM 83-02-05649-9. * ''Encyklopedia powszechna PWN'', Warszawa 2007. * Stanisław Bernatowicz, ''Zasady ekologii środowiska wodnego'', Suwałki 1990. == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Rzéczi]] 651s5g3ixqpv0sn2lqk8pjvi5ra8jwg 0 12425 193176 191927 2026-03-30T18:15:10Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} 193176 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Infobox collage for WWII.PNG|mały|Drëgô swiatowô wòjna]] '''Drëgô swiatowô wòjna''' – nôwiãkszi òbrojony kònflikt w [[Historiô|historie]] swiata, chtëren dérowôł òd 1 séwnika [[1939]] do 2 séwnika [[1945]] (w [[Eùropa|Eùropie]] do 8 môja 1945) ë òbjimôł swòjim dzejaniã całô Eùropã, wschòdną i pôłniowò-wschòdną [[Azëjô|Azjã]], nordową [[Afrika|Afrikã]], dzélë [[Blisczi Pòrénk|Blisczégò Pòrénkù]] i wszëtczé òceanë. Niechtërne dzélë wòjnë rëchòwały sã nawetka w [[Arktika|Arktice]] i [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]]. Òprócz nie dżibnąwszy wszëtczich eùropejsczich państwów, brałë w ni udziél głowné państwa Nordowi i [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]], [[Aùstralëjô (kòntinent)|Aùstraliô]] i Azji. Głownëma strónama kònfliktu bëłë państwa òsy i państwa Ficëpòstawnëch Aliansów (alijancë). == Bùtnowé lënczie == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Historiô]] [[Kategòrëjô:Drëgô swiatowô wòjna]] kyruhcoqxh05csgnrof5msws4tj33mc 0 12443 193056 192205 2026-03-30T15:26:34Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193056 wikitext text/x-wiki {{Verify}} [[Òbrôzk:Herb Archidiecezja Gdanska.png|mały|Herb Archidiecezji Gduńsczi]] [[Òbrôzk:Plaque with Lord's Prayer in Kashubian language in Oliva Cathedral in Gdańsk.jpg|thumb|250px|[[Òjcze Nasz]] pò kaszëbskù na pamiątkòwi tôfli w katédrze w Òlëwie]] '''Archidiecezjô gduńskô''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Archidiecezja gdańska'', [[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''Archidioecesis Gedanensis''; [[Niemiecczi jãzëk|miem]]. ''Erzbistum Danzig'') – bëła nôprzód òd 1925 rokù jakno [[diecezjô gduńskô]] [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczégò kòscòła]]. Tu béł biskùpã wiele lat [[Tadeùsz Gòcłowsczi]]. 17 lëstopadnika 1993 rokù òn wëdôł dëszpastersczé wskôzë w sprawie kaszëbsczégò jãzëka w liturgie ë w żëcym Archidiecezji Gduńsczi. Wëdôł òn zgòdã, żebë òb czas Mszë swiãtëch na jaczich są [[Kaszëbi]], bëło mòżno ùżëwac czëtaniów bibliowëch w kaszëbsczim jãzëkù, a téż ùżëwac tégò jãzëka w mòdlëtwie wiérnëch. Zachãcywôł téż do spiéwù nôbòżnëch piesniów w kaszëbsczim jãzëkù. Béł téż razã z kaszëbsczima pielgrzimama w Zemi Swiãti na òdkrëcym tôflë z mòdlëtwą [[Òjcze Nasz]] w Jerozolëmie. Òn pòwiedzôł, że to nie je nick òsoblëwégò, że òn wspòmôgô kaszëbiznã. To je skôrb ti zemi ë chòc òn nie je tu ùrodzony, téj òn chce gò wspòmòc. Wedle nie to je jakbë òbòwiązk miec dbã ò tak wiôlgą kùlturã jak nasza. W kòscelnym spiéwnikù „Dlô Was Panie” (2006) òn mô napisóné: "Kultura Kaszubska napotyka dodatkowe trudności. Ona zmagała się przez wieki z próbą eliminacji przez wrogów i to w różnych okresach naszej historii." Òd Kaszëbów òn dostôł Medal Stolema w 2001 rokù. Terô arcëbiskùpã òrdinariuszã je [[Tadeùsz Wòjda]]. Tu w kòscołach dali czasã mòże czëc [[kaszëbsczi jãzëk]]. == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999, s. 73. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://press.vatican.va/content/salastampa/it/bollettino/pubblico/2020/08/13/0415/00946.html Rinunce e nomine, 13.08.2020] [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] 16ri5zpaevqxuuhspvl8s6qnqcw0dgc 0 12444 193057 192212 2026-03-30T15:26:44Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193057 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Barnisłôw Komorowsczi|gwôsné jimiã=Bronisław Komorowski|Òbrôzk=Bronisław Komorowski (2).jpg|Data_ùrodzeniô=4 czerwińca 1952|Mol_ùrodzeniô=Szląsczé Òbòrniczi|Data_smierci=|Mol_smierci=|1. fónkcjô=Prezydent Pòlsczi Repùbliczi|1. Òd=6 zélnika 2010|1. Do=6 zélnika 2015|1. Pòprzédca=[[Lech Kaczyńsczi]]|1. Pierszô_dama=Anna Komorowskô|1. Nastãpnik=[[Andrzéj Duda]]|1. Patrio=[[Òbëwatelskô Platfòrma]]|2. fónkcjô=Timczasowy przédnik kraju|2. Òd=10 łżëkwiata 2010|2. Do=8 lëpińca 2010|2. Nastãpnik=Bògdón Borusewicz|2. Patrio=[[Òbëwatelskô Platfòrma]]|3. fónkcjô=Marszôłk Sejmu Pòlsczi Repùbliczi|3. Òd=5 lëstopadnika 2007|3. Do=8 lëpińca 2010|3. Pòprzédca=Ludwik Dorn|3. Nastãpnik=Grzegórz Schetyna|3. Patrio=[[Òbëwatelskô Platfòrma]]|4. fónkcjô=Wicemarszôłk Sejmu V kadencje|4. Òd=26 pazdzérznika 2005|4. Do=4 lëstopadnika 2007|4. Patrio=[[Òbëwatelskô Platfòrma]]|5. fónkcjô=Minister Nôrôdny Òbrony|5. Òd=16 czerwińca 2000|5. Do=19 pazdzérznika 2001|5. Nastãpnik=Jerzi Szmajdzińsczi|5. Pòprzédca=Janusz Onyszkiewicz|5. Patrio=SKL|òpis=Prezydencczi pòrtret Barnisława Komorowsczégò (2013)}} '''Barnisłôw''' '''Mariô Komorowsczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Bronisław Maria Komorowski'') (ùr. [[4 czerwińca]] 1952 w [[Szląsczé Òbòrniczi|Szląsczich Òbòrnikach]]) je [[Pòlskô|pòlsczim]] pòlitikã ë historikã. Òd 6 zélnika 2010 do 6 zélnika 2015 bëł [[Prezydeńt|prezydentã]] Pòlsczi Repùbliczi. Je absolwentã XXIV Òglowôsztôłcącégò Liceùm jim. Cypriana Norwida w [[Warszawa|Warszawie]], bëł zaangażowóny w dzejanié antikòmùnisticzną<ref name=":0">[https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-bronislawa-komorowskiego/prezydent/biografia-bronislawa-komorowskiego Biografia Bronisława Komorowskiego] Prezydent.pl [2026-03-15]</ref>. W 1971 rozpòczął sztudia na wëdzéle historicznym Warszawsczégò Ùniwersytetu, dze pò pierszim zatrzëmaniu bez wëszëzna òstał rëmniãti z lëstë sztudérów, w 1973 znowa przëjãty na sztudia. W 1977 zwëskał warkòwi tituł magistra<ref name=":1">[https://wydarzenia.interia.pl/tematy-bronislaw-komorowski,gsbi,1500 Bronisław Komorowski] Interia Wydarzenia [2026-03-15]</ref>. W 1989 zaangażowół sã w dzejanié pòliticzną. Bëł direktorã gabinetu Aleksandra Halla do 1990. Bëł cywilnym wiceministrã nôrôdny òbrony ds. wëchòwawczo-spòlëznëch w rządach [[Tadeùsz Mazowiecczi|Tadeùsza Mazowiecczégò]], Jacka Krësztof Bielecczégò ë [[Hana Suchockô|Hannë Suchocczi]]<ref name=":0" /><ref name=":1" />. W 1991 ë 1993 zwëskał pòselsczé pełnomòcnictwò jako bezpartijny kanditat Demokratny Ùnii. W 1997 zwëskał pòselsczé pełnomòcnictwò jako kanditat Welowny Akcji „Solidarnosc”<ref name=":0" />. W latach 2000–2001 bëł ministrã nôrôdny òbrony w rządze [[Jerzi Buzek|Jerzégò Buzka]]<ref name=":1" />. Òd 2001 bëł nôleżnikã [[Òbëwatelskô Platfòrma|Òbëwatelsczi Platfòrmë]], z jaczi òstał wëbróny na pòsélca Sejmu V kadencje<ref name=":1" />. [[26 pazdzérznika]] 2005 òstał wicemarszôłkã Sejmu, a [[5 lëstopadnika]] 2007 marszôłka Sejmu<ref name=":1" />. Czede prezydent Lech Kaczyńsczi zdżinął w lotniczy katastrofé w 2010, Komorowsczi bëł timczasowã przédnika kraju òd [[10 łżëkwiata]] 2010 do [[8 lëpińca]] 2010<ref name=":0" />. 4 lëpińca 2010 wëgrôł prezydencczé wëbòrë a 6 zélnika 2010 złożëł przësëgã przed Nôrôdny Gromadą<ref name=":0" />. W 2013 bëł na XV [[Swiatowy Zjôzd Kaszëbów|Swiatowy Zjezdze Kaszëbów]] we [[Wiôlgô Wies|Wiôldżi Wsë]], dze pògratulowôł Kaszëbom ''bùdowaniô harmònijny jednoscë pòmiedzë pòlsczim patriotizmã a bùchą, z tegò, że je sã Kaszëbã''<ref>[https://www.prezydent.pl/kancelaria/archiwum/archiwum-bronislawa-komorowskiego/aktualnosci/wizyty-krajowe/gratuluje-kaszubom-budowania-harmonijnej-jednosci,16034 "Gratuluję Kaszubom budowania harmonijnej jedności"] Prezydent.pl [2026-03-15]</ref>. W 2015 przerznął prezydencczé wëbòrë a prezydentã Pòlsczi òstał [[Andrzéj Duda]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Prezydencë Pòlsczi]] 40fmwfl4i59inv9r6fk3la3cz1hasw8 0 12498 193058 192403 2026-03-30T15:27:54Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193058 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Donkervoort D8 Wide Track.jpg|mały|Donkervoort D8]] [[Òbrôzk:DonkervoortD8270.jpg|mały|Donkervoort D8 270]] [[Òbrôzk:DonkervoortD8GT270.jpg|mały|Donkervoort D8GT]] '''Donkervoort Automobilen''' to je [[néderlandzkô]] aùtowô pòdjimizna, założënô w 1978 bez [[Joop Donkervoort|Joopa Donkervoorta]]. Zajmùje sã wëtwarzanã spòrtówëch aùtów, opartëch na licencji znônégò britijsczégò aùta Lotus Seven. Pierszą seriã òznôczôno S8, dzysdnia wëtwarzana je seriô D8. Sedzëba firmë nachôdô sã w Lelystad ë prôcuje w ni òkòło 50 òsób. Firmą dzysdnia czeruje syn Joopa, Denis Donkervoort<ref>[https://motohigh.pl/2020/06/21/donkervoort-d8-gto-jd70-waga-przeciazenie/ Donkervoort pokazał swojego nowego potworka. Robi wrażenie – VIDEO] motohigh.pl, 21 czerwińca 2020 [dost. 2020-08-01] (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.donkervoort.com/en/ Domôcô starna donkervoort.com] {{Jãz.|en}} nfm3ykku9m03o8x8fmt10nalllu5x36 10 12513 193244 192934 2026-03-30T20:03:39Z Iketsi 3254 +svg/png 193244 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="plainlinks">[[Òbrôzk:Open Access logo green alt2.svg|8px|alt=""|link=]] {{#invoke:RKJ|get|author1|{{{1}}}|{{{2}}}}} [{{RKJ/url|{{{1}}}}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|{{{1}}}|{{{2}}}}} „{{#invoke:RKJ|get|title|{{{1}}}|{{{2}}}}}”][[Òbrôzk:Icon pdf file (smaller).png|16px|alt=PDF|link=]], <nowiki>[w:]</nowiki> [[Òbrôzk:Csb-rjk.svg|40px|link=]] ''[[Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka]]'' ({{{1}}}), [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Gduńsk {{{1}}}, s.&nbsp;{{#invoke:String|replace|{{{2}}}|-|–}}. {{#if:{{#invoke:RKJ|get|lang|{{{1}}}|{{{2}}}}}| ({{Jãz.|{{#invoke:RKJ|get|lang|{{{1}}}|{{{2}}}}}}}) | [[Kategòrëjô:RKJ:Bez jãzëka]]}}</span></includeonly><noinclude> <small>Moduł:[[Moduł:RKJ|RKJ]][[Moduł:RKJ/pòdôwczi|/pòdôwczi]]</small> <pre> {{RKJ |1|edicjô = RRRR ← 2008, 2014, 2025 itp. |2|starna = #/#-# ← 1 albo 1-33 (Moduł:RKJ/pòdôwczi) }} </pre> ---- <code><nowiki><ref>{{RKJ|2014|118}}</ref></nowiki></code> :{{RKJ|2014|118}} ---- <code><nowiki><ref>{{RKJ|2014|153-162}}</ref></nowiki></code> :{{RKJ|2014|153-162}} ---- <code><nowiki><ref>{{RKJ|2014|153-154}}</ref></nowiki></code> :{{RKJ|2014|153-154}} ---- <code><nowiki><ref>{{RKJ|2016|25}}</ref></nowiki></code> :{{RKJ|2016|25}} ---- <code><nowiki><ref>{{RKJ|2025|235}}</ref></nowiki></code> :{{RKJ|2025|235}} ---- <code><nowiki><ref>{{RKJ|2016|365}}</ref></nowiki></code> :{{RKJ|2016|365}} ---- <code><nowiki><ref>{{RKJ|2018|71}}</ref></nowiki></code> :{{RKJ|2018|71}} ---- <code><nowiki><ref>{{RKJ|2012|343}}</ref></nowiki></code> :{{RKJ|2012|343}} ---- </noinclude> 814q8ntw4yobyk0jsp40hp20zamgzkp 2 12516 192997 192933 2026-03-30T13:57:07Z Iketsi 3254 +[[Kaszëbòpediô]] 192997 wikitext text/x-wiki == Przëpisë <nowiki><ref></nowiki>== * [[Szablóna:RKJ]]—Moduł:[[Moduł:RKJ|RKJ]][[Moduł:RKJ/pòdôwczi|/pòdôwczi]]—''[[Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka]]'' * [[Szablóna:SGKP]]—Moduł:[[Moduł:SGKP|SGKP]]—''[[Słownik geograficzny Królestwa Polskiego]]'' * [[Szablóna:kaszubopedia.pl]]—''[[Kaszëbòpediô]]'' [[:pl:Otomin|Otomin]] (2), [w:] Słownik geograficzny Królestwa Polskiego, t. VII: Netrebka – Perepiat, Warszawa 1886, s. 760. http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_VII/760 == + == * '''RKJ/url,$1=2012''' {{RKJ/url|2012}} * '''RKJ/url,$1=2016''' {{RKJ/url|2016}} * '''RKJ/strona,$1=2016,$2=22''' {{RKJ/strona|2016|22}} * '''RKJ/strona,$1=2016,$2=366''' {{RKJ/strona|2016|366}} * '''RKJ/artikel,$1=2012,$2=365''' {{RKJ/artikel|2012|365}} * '''RKJ/artikel,$1=2016,$2=365''' {{RKJ/artikel|2016|365}} * '''RKJ/artikel,$1=2016,$2=366''' {{RKJ/artikel|2016|366}} --- * '''RKJ,$1=2016,$2=365''' {{RKJ|2016|365}} * '''RKJ,$1=2016,$2=366''' {{RKJ|2016|366}} 3ekw35pe9ciauy5ho8m3jkfdq5wb1e3 0 12520 193061 192803 2026-03-30T15:32:38Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] 193061 wikitext text/x-wiki Hewòtną starną je lëstą jãzëków swiata. {| class="wikitable" |- ! width="150" | [[Słowiańsczé jãzëczi]] ![[Bôłtëcczé jãzëczi]] ![[Germańsczé jãzëczi]] ![[Romańsczé jãzëczi]] ![[Celtycczé jãzëczi]] ![[Azjatëcczé jãzëczi]] |- |[[kaszëbsczi jãzëk]] |[[lëtewsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170" /> |[[anielsczi jãzëk]] |[[katalońsczi jãzëk]] |[[irlandzczi jãzëk]] |[[arabsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-161">{{RKJ|2014|161}}</ref> |- |[[pòlsczi jãzëk]] |[[łotewsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2016-185">{{RKJ|2016|185}}</ref> |[[niemiecczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170">{{RKJ|2014|170}}</ref> |[[francësczi jãzëk]] |[[walijsczi jãzëk]] |[[chińsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-159">{{RKJ|2014|159}}</ref> |- |[[biôłorusczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170"/> | |jãzëk jidisz |[[łacyńsczi jãzëk]] |[[bretońsczi jãzëk]] |[[hebrajsczi jãzëk]] |- |[[bułgarsczi jãzëk]] | | |[[pòrtugalsczi jãzëk]] |[[szkocczi gaelicczi jãzëk]] |[[japóńsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-161" /> |- |[[czesczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-158">{{RKJ|2014|158}}</ref> | | |[[szpańsczi jãzëk]] |[[kòrnyjsczi jãzëk]] |[[kòrejańsczi jãzëk]] |- |[[łemkòwsczi jãzëk]] | | | |[[Jãzëk manx|manx]] |[[persczi jãzëk]] |- | [[serbòchòrwacczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-159" /> ([[chòrwacczi jãzëk]], [[Bòsniacczi jãzëk|bòszniacczi jãzëk]], [[serbsczi jãzëk]]) | | | | |[[wietnamsczi jãzëk]] |- | [[słowacczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-158" /> | | | | |[[zazaki]] |- |[[słoweńsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2016-185"/> | | | | | |- |[[szląsczi jãzëk]] (gwara, etnolekt) | | | | | |- |[[rusczi jãzëk]] | | | | |[[karajimsczi jãzëk]] |- |[[ùkrajińsczi jãzëk]] | | | | |[[òrmiańsczi jãzëk]] |- |łużëcczé jãzëczi ([[górnosorbsczi jãzëk]], [[dólnosorbsczi jãzëk]]) | | | | |[[romsczi jãzëk]] |- | | | | | |[[tatarsczi jãzëk]] |} == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Jãzëczi swiata| ]] 354ix3m15eq42p9kqekru0f1r2fcfv1 193064 193061 2026-03-30T15:34:08Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[SIL International]] 193064 wikitext text/x-wiki Hewòtną starną je lëstą jãzëków swiata. {| class="wikitable" |- ! width="150" | [[Słowiańsczé jãzëczi]] ![[Bôłtëcczé jãzëczi]] ![[Germańsczé jãzëczi]] ![[Romańsczé jãzëczi]] ![[Celtycczé jãzëczi]] ![[Azjatëcczé jãzëczi]] |- |[[kaszëbsczi jãzëk]] |[[lëtewsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170" /> |[[anielsczi jãzëk]] |[[katalońsczi jãzëk]] |[[irlandzczi jãzëk]] |[[arabsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-161">{{RKJ|2014|161}}</ref> |- |[[pòlsczi jãzëk]] |[[łotewsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2016-185">{{RKJ|2016|185}}</ref> |[[niemiecczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170">{{RKJ|2014|170}}</ref> |[[francësczi jãzëk]] |[[walijsczi jãzëk]] |[[chińsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-159">{{RKJ|2014|159}}</ref> |- |[[biôłorusczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170"/> | |jãzëk jidisz |[[łacyńsczi jãzëk]] |[[bretońsczi jãzëk]] |[[hebrajsczi jãzëk]] |- |[[bułgarsczi jãzëk]] | | |[[pòrtugalsczi jãzëk]] |[[szkocczi gaelicczi jãzëk]] |[[japóńsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-161" /> |- |[[czesczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-158">{{RKJ|2014|158}}</ref> | | |[[szpańsczi jãzëk]] |[[kòrnyjsczi jãzëk]] |[[kòrejańsczi jãzëk]] |- |[[łemkòwsczi jãzëk]] | | | |[[Jãzëk manx|manx]] |[[persczi jãzëk]] |- | [[serbòchòrwacczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-159" /> ([[chòrwacczi jãzëk]], [[Bòsniacczi jãzëk|bòszniacczi jãzëk]], [[serbsczi jãzëk]]) | | | | |[[wietnamsczi jãzëk]] |- | [[słowacczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-158" /> | | | | |[[zazaki]] |- |[[słoweńsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2016-185"/> | | | | | |- |[[szląsczi jãzëk]] (gwara, etnolekt) | | | | | |- |[[rusczi jãzëk]] | | | | |[[karajimsczi jãzëk]] |- |[[ùkrajińsczi jãzëk]] | | | | |[[òrmiańsczi jãzëk]] |- |łużëcczé jãzëczi ([[górnosorbsczi jãzëk]], [[dólnosorbsczi jãzëk]]) | | | | |[[romsczi jãzëk]] |- | | | | | |[[tatarsczi jãzëk]] |} == Òbaczë téż == * [[SIL International]] * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Jãzëczi swiata| ]] ex17yo0pg7k4aema21vi2g0uqo10akr 193246 193064 2026-03-30T20:22:04Z Iketsi 3254 +6 193246 wikitext text/x-wiki Hewòtną starną je lëstą jãzëków swiata. {| class="wikitable" |- ! width="150" | [[Słowiańsczé jãzëczi]] ![[Bôłtëcczé jãzëczi]] ![[Germańsczé jãzëczi]] ![[Romańsczé jãzëczi]] ![[Celtycczé jãzëczi]] ![[Azjatëcczé jãzëczi]] |- |[[kaszëbsczi jãzëk]]<ref name=":0">ISBN 978-83-62137-37-4</ref> |[[lëtewsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170" /> |[[anielsczi jãzëk]] |[[katalońsczi jãzëk]] |[[irlandzczi jãzëk]] |[[arabsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-161">{{RKJ|2014|161}}</ref> |- |[[pòlsczi jãzëk]] |[[łotewsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2016-185">{{RKJ|2016|185}}</ref> |[[niemiecczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170">{{RKJ|2014|170}}</ref> |[[francësczi jãzëk]] |[[walijsczi jãzëk]] |[[chińsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-159">{{RKJ|2014|159}}</ref> |- |[[biôłorusczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170"/> |jãzëk żmùdzczi<ref name=":0" /> |jãzëk jidisz |[[łacyńsczi jãzëk]] |[[bretońsczi jãzëk]] |[[hebrajsczi jãzëk]] |- |[[bułgarsczi jãzëk]] | |[[jãzëk frizyjsczi]]<ref name=":0" /> |[[pòrtugalsczi jãzëk]] |[[szkocczi gaelicczi jãzëk]] |[[japóńsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-161" /> |- |[[czesczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-158">{{RKJ|2014|158}}</ref> | | |[[szpańsczi jãzëk]] |jãzëk kòrnijsczi<ref name=":0" /> |[[kòrejańsczi jãzëk]] |- |[[łemkòwsczi jãzëk]] | | |[[katalońsczi jãzëk]]<ref name=":0" /> |[[Jãzëk manx|manx]] |[[persczi jãzëk]] |- | [[serbòchòrwacczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-159" /> ([[chòrwacczi jãzëk]], [[Bòsniacczi jãzëk|bòszniacczi jãzëk]], [[serbsczi jãzëk]]) | | | | |[[wietnamsczi jãzëk]] |- | [[słowacczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-158" /> | | | | |[[zazaki]] |- |[[słoweńsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2016-185"/> | | | | | |- |[[szląsczi jãzëk]] (gwara, etnolekt) | | | | | |- |[[rusczi jãzëk]] | | | | |[[karajimsczi jãzëk]] |- |[[ùkrajińsczi jãzëk]] | | | | |[[òrmiańsczi jãzëk]] |- |łużëcczé jãzëczi / łużëcczi<ref name=":0" /> ([[górnosorbsczi jãzëk]], [[dólnosorbsczi jãzëk]]) | | | | |[[romsczi jãzëk]] |- | | | | | |[[tatarsczi jãzëk]] |} == Òbaczë téż == * [[SIL International]] * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Jãzëczi swiata| ]] rkgrm3hedcvsejhbz9ust2jhxt5l4ly 10 12522 192990 192741 2026-03-30T13:45:21Z Iketsi 3254 en=an. 192990 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#switch: {{{1|}}}<!----> |csb|kaszëbsczi=kasz.<!--{{RKJ|2014|153}}--> |de|niemiecczi=niem.<!--{{RKJ|2014|187}}--> |en=an. |la=łac.<!--{{RKJ|2014|154}}--> |pl=pòl.<!--{{RKJ|2014|149}}--> |#default={{{1|}}} }}<!-- Skrócënczi i symbòle stosowóné w słowarzu Ramùłta (RKJ 2015 187) dniem. – dolnoniemiecki; niem. – niemiecki pom.-niem. – pomorsko-niemieckie pr.-niem. – prusko-niemiecki śr.-łac. – średniołacińskie --></includeonly><noinclude> <pre> {{Jãz. |1|jãzëk = XX ← kod ISO 639 }} </pre> ---- <code><nowiki>{{Jãz.|csb}}</nowiki></code> :{{Jãz.|csb}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|pl}}</nowiki></code> :{{Jãz.|pl}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|de}}</nowiki></code> :{{Jãz.|de}} ---- <code><nowiki>{{Jãz.|la}}</nowiki></code> :{{Jãz.|la}} ---- </noinclude> 4hdxrmpesnpbch31e03iwa695rc1brl 4 12528 193188 192988 2026-03-30T18:27:13Z Iketsi 3254 +Rozmajitoscë 193188 wikitext text/x-wiki *2026-03-27 <code>pl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|pl|N}}; {{/S+|Galerija|31162|pl}}; {{/S+|Zobacz też|213589|pl}}; {{/S+|Przypisy|1161185|pl}}; {{/S+|Linki zewnętrzne|2438|pl}}; {{/S+|\{\{Commons|12760|pl}}; *2026-03-27 <code>szl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|szl|N}}; {{/S+|Galeryjŏ|322|szl}}; ; {{/S+|Przipisy|1400|szl}}; {{/S+|Linki zewnyntrzne|126|szl}}; {{/S+|\{\{Commons|362|szl}}; *2026-03-27 <code>hsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|hsb|N}}; {{/S+|Galerija|66|hsb}}; ; {{/S+|Nóžki|3191|hsb}}; {{/S+|Žórła|6156|hsb}}; {{/S+|Wotkazaj|2297|hsb}}; {{/S+|\{\{Commons|5798|hsb}}; *2026-03-27 <code>dsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|dsb|N}}; {{/S+|Galerija|428|dsb}}; ; {{/S+|Žrědła|538|dsb}}; {{/S+|Wótkaze|387|dsb}}; {{/S+|\{\{Commons|1362|dsb}}; *2026-03-27 <code>'''csb'''</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|csb|N}}; {{/S+|Galerëjô|43|csb}}; {{/S+|Òbaczë téż|128|csb}}; {{/S+|\{\{Przëpisë|120|csb}}; {{/S+|Bùtnowé lënczi|1473|csb}}; {{/S+|\{\{Commons|223|csb}}; ---- * {{/S+|Rozmajitoscë|37|csb}} 5jgm6m8a1xscojtvong7o0c8xkdestu 193189 193188 2026-03-30T18:30:52Z Iketsi 3254 +2026-03-30 193189 wikitext text/x-wiki *2026-03-27 <code>pl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|pl|N}}; {{/S+|Galerija|31162|pl}}; {{/S+|Zobacz też|213589|pl}}; {{/S+|Przypisy|1161185|pl}}; {{/S+|Linki zewnętrzne|2438|pl}}; {{/S+|\{\{Commons|12760|pl}}; *2026-03-27 <code>szl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|szl|N}}; {{/S+|Galeryjŏ|322|szl}}; ; {{/S+|Przipisy|1400|szl}}; {{/S+|Linki zewnyntrzne|126|szl}}; {{/S+|\{\{Commons|362|szl}}; *2026-03-27 <code>hsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|hsb|N}}; {{/S+|Galerija|66|hsb}}; ; {{/S+|Nóžki|3191|hsb}}; {{/S+|Žórła|6156|hsb}}; {{/S+|Wotkazaj|2297|hsb}}; {{/S+|\{\{Commons|5798|hsb}}; *2026-03-27 <code>dsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|dsb|N}}; {{/S+|Galerija|428|dsb}}; ; {{/S+|Žrědła|538|dsb}}; {{/S+|Wótkaze|387|dsb}}; {{/S+|\{\{Commons|1362|dsb}}; * 2026-03-29 <code>'''csb'''</code> '''Art:''' 5536; '''Galerëjô:''' 43 (0.78%); '''Òbaczë téż:''' 128 (2.31%); '''\{\{Przëpisë:''' 120 (2.17%); '''Bùtnowé lënczi:''' 1473 (26.61%); '''\{\{Commons:''' 223 (4.03%); ---- *2026-03-30 <code>'''csb'''</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|csb|N}}; {{/S+|Galerëjô|45|csb}}; {{/S+|Òbaczë téż|138|csb}}; {{/S+|\{\{Przëpisë|146|csb}}; {{/S+|Bùtnowé lënczi|1543|csb}}; {{/S+|\{\{Commons|259|csb}}; ---- * {{/S+|Rozmajitoscë|37|csb}} 81ccjn8p2a18yqyb9ksvwznto94b4y8 193210 193189 2026-03-30T18:40:26Z Iketsi 3254 +Dopisënczi 193210 wikitext text/x-wiki *2026-03-27 <code>pl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|pl|N}}; {{/S+|Galerija|31162|pl}}; {{/S+|Zobacz też|213589|pl}}; {{/S+|Przypisy|1161185|pl}}; {{/S+|Linki zewnętrzne|2438|pl}}; {{/S+|\{\{Commons|12760|pl}}; *2026-03-27 <code>szl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|szl|N}}; {{/S+|Galeryjŏ|322|szl}}; ; {{/S+|Przipisy|1400|szl}}; {{/S+|Linki zewnyntrzne|126|szl}}; {{/S+|\{\{Commons|362|szl}}; *2026-03-27 <code>hsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|hsb|N}}; {{/S+|Galerija|66|hsb}}; ; {{/S+|Nóžki|3191|hsb}}; {{/S+|Žórła|6156|hsb}}; {{/S+|Wotkazaj|2297|hsb}}; {{/S+|\{\{Commons|5798|hsb}}; *2026-03-27 <code>dsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|dsb|N}}; {{/S+|Galerija|428|dsb}}; ; {{/S+|Žrědła|538|dsb}}; {{/S+|Wótkaze|387|dsb}}; {{/S+|\{\{Commons|1362|dsb}}; * 2026-03-29 <code>'''csb'''</code> '''Art:''' 5536; '''Galerëjô:''' 43 (0.78%); '''Òbaczë téż:''' 128 (2.31%); '''\{\{Przëpisë:''' 120 (2.17%); '''Bùtnowé lënczi:''' 1473 (26.61%); '''\{\{Commons:''' 223 (4.03%); ---- *2026-03-30 <code>'''csb'''</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|csb|N}}; {{/S+|Galerëjô|45|csb}}; {{/S+|Òbaczë téż|138|csb}}; {{/S+|\{\{Przëpisë|146|csb}}; {{/S+|Bùtnowé lënczi|1543|csb}}; {{/S+|\{\{Commons|259|csb}}; ---- * {{/S+|Rozmajitoscë|37|csb}} * {{/S+|Dopisënczi|39|csb}} g950hhadd94fou3uxcutx5xdz96p9b1 0 12534 192989 2026-03-30T13:44:10Z Iketsi 3254 N 192989 wikitext text/x-wiki '''Kaszubopedia''' – je encyklopediô.<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/czym-jest-kaszubopedia/?lang=kk</ref> {| class="wikitable" |+ Zéwiszcza ({{Jãz.|csb}}) |- ! ! Link |- | rowspan="3" |A | [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/alkohol-i-pijacy/?lang=kk Alkòhól i pijôcë] |- | [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/aniol-kaszeb/?lang=kk Aniół Kaszëb] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/arkona/?lang=kk Arkóna] |- | rowspan="12" |B |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bemblowanie/?lang=kk Bãblowanié] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/baszka/?lang=kk Baszka] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bylacy-bylaczenie/?lang=kk Bëlôcë i bëlaczenié] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bene-e-buten-oraz-vjerni-naszinc/?lang=kk Bënë ë buten i Vjérni Naszińc] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biblioteka-pisarzy-kaszubskich/?lang=kk Biblioteka Kaszëbsczich Pisarzów] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bieszk-stefan/?lang=kk Bieszk Sztefón] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biuletyn-rady-jezyka-kaszubskiego/?lang=kk Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bosy-antek/?lang=kk Bòsy Antk] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bowka/?lang=kk Bówka] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruski-jozef/?lang=kk Brusczi Józef] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk Brusë] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bukowski-andrzej/?lang=kk Bùkòwsczi Andrzéj] |- | rowspan="5" |C |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/centrum-edukacji-i-promocji-regionu-w-szymbarku/?lang=kk Centrum Edukacji i Promòcji Regionu w Szimbarkù] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/chelmowski-jozef/?lang=kk Chełmòwsczi Józef] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/csb/?lang=kk csb] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czesi-i-kaszubi/?lang=kk Czechòwie i Kaszëbi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czorlinsczi/?lang=kk Czôrlińsczi] |- | rowspan="3" |D |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/darlowo/?lang=kk Darłowò] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dobrogost-i-miloslawa/?lang=kk Dobrogòst i Miłosława] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/druzba/?lang=kk Drużba] |- |F |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/fenikowski-franciszek/?lang=kk Fenikòwsczi Frãcëszk] |- | rowspan="2" |G |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gasawa/?lang=kk Gąsawa] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gryf-pismo/?lang=kk Gryf - pismiono] |- |H |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/huta/?lang=kk Hëta] |- | rowspan="3" |J |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jasiek-z-knieji/?lang=kk Jasiek z Knieji] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jasnoch-kazimierz/?lang=kk Jasnoch Kazmiérz] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jan-z-kolna/?lang=kk Jón z Czelna] |- | rowspan="17" |K |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kabarety/?lang=kk Kabaretë] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kamienne-kregi/?lang=kk Kamiané krãdżi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/mapy-kaszub/?lang=kk Kartë Kaszëb] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubi-gina/?lang=kk Kaszëbi dżiną] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubienie-konstytutywna-cecha-kaszubszczyzny/?lang=kk Kaszëbienié] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czasopisma-kaszubskie-w-ameryce/?lang=kk Kaszëbsczé cządniczi w Americe] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dyktando-kaszubskie-krolewionka-w-palacu/?lang=kk Kaszëbsczé diktando Królewiónka w pałacu] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/koledy-kaszubskie/?lang=kk Kaszëbsczé kòlãdë] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biskupi-kaszubscy/?lang=kk Kaszëbsczi biskùpòwie] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubski-uniwersytet-ludowy/?lang=kk Kaszëbsczi Lëdowi Ùniwersytet] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/haft-kaszubski/?lang=kk Kaszëbsczi wësziw] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/droga-kaszubska/?lang=kk Kaszëbskô droga] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/katylina/?lang=kk Katilina] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/klabaternik/?lang=kk Klabaternik] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kolibki/?lang=kk Kòlibczi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/krofey-szemon/?lang=kk Krofey Szëmón] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/krol-kaszubow/?lang=kk Król Kaszëbów] |- | rowspan="3" |L |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kapele-ludowe/?lang=kk Lëdowé kapele] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/legendaa-baltyku/?lang=kk Legenda Bałtyku] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/lemani/?lang=kk Lemanowie] |- | rowspan="5" |M |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/nitka-glodkowski-mack-nitka-glodkowsczi-z-glodnice/?lang=kk Mack Nitka Głódkowsczi z Głodnicë] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/merki/?lang=kk Merczi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/mlyny-i-wiatraki/?lang=kk Młënë i wietrzniczi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/muzeum-pismiennictwa-i-muzyki-kaszubsko-pomorskiej-w-wejherowie/?lang=kk Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/muzeum-hymnu-narodowego-w-bedominie/?lang=kk Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie] |- |N |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/neureiter-ferdinand/?lang=kk Neùreiter Ferdinand] |- |Ô |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/abraham-antoni/?lang=kk Ôbram Tóna] |- |Ò |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/skra-ormuzdowa/?lang=kk Òrmùzdowô Skra] |- | rowspan="7" |P |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pankowie/?lang=kk Pankòwie] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/papiernie/?lang=kk Papiérnie] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pielgrzym/?lang=kk Pielgrzym] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/truskawka-kaszebsko-malena/?lang=kk Pòtrôwnica (malëna)] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/premier-z-kaszub/?lang=kk Premiéra z Kaszëb] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/przydomki/?lang=kk Przëtómczi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pusto-noc/?lang=kk Pùstô noc] |- | rowspan="3" |R |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/radio-po-kaszubsku-radia-kaszubskie/?lang=kk Radio pò kaszëbskù / Kaszëbsczé radia] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/rodlo/?lang=kk Rodło] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/rozewie/?lang=kk Rozewié] |- | rowspan="5" |S |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/sanktuaria-na-kaszubach/?lang=kk Sanktuaria na Kaszëbach] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/sculteti-bernard/?lang=kk Sculteti Bernat] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swietopelk-ii-wielki/?lang=kk Swiãtopôłk Wiôldżi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/syberia/?lang=kk Syberiô] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/slazacy-a-kaszubi/?lang=kk Szlązôcë a Kaszëbi] |- |T |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trojanowska-izabella/?lang=kk Trojanowskô Izabella] |- |V |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/verba-sacra/?lang=kk Verba Sacra] |- | rowspan="2" |W |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/organizacja-wojskowa-pomorza/?lang=kk Wòjskòwô Òrganizacjô Pòmòrzô] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/worzala-augustyn/?lang=kk Wôrzałła Aùgùst] |- | rowspan="2" |Z |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zabytki-jezyka-kaszubskiego/?lang=kk Zabëtczi kaszëbsczégò jãzëka] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/spotkania-z-muzyka-kaszub/?lang=kk Zéńdzenia z mùzyką Kaszëb] |} == Òbaczë téż == * [[Wikipedia]] * [[Gedanopedia]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/?lang=kk kaszubopedia.pl – Zéwiszcza] {{Jãz.|csb}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ kaszubopedia.pl – Hasła] {{Jãz.|pl}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ kaszubopedia.pl – Entries] {{Jãz.|en}} [[Kategòrëjô:Encyklopedije]] 4ymxv71i2tzxgiztro89g4w830v6p21 192991 192989 2026-03-30T13:47:31Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kaszubopedia]] do [[Kaszëbòpediô]]: pl → csb 192989 wikitext text/x-wiki '''Kaszubopedia''' – je encyklopediô.<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/czym-jest-kaszubopedia/?lang=kk</ref> {| class="wikitable" |+ Zéwiszcza ({{Jãz.|csb}}) |- ! ! Link |- | rowspan="3" |A | [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/alkohol-i-pijacy/?lang=kk Alkòhól i pijôcë] |- | [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/aniol-kaszeb/?lang=kk Aniół Kaszëb] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/arkona/?lang=kk Arkóna] |- | rowspan="12" |B |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bemblowanie/?lang=kk Bãblowanié] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/baszka/?lang=kk Baszka] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bylacy-bylaczenie/?lang=kk Bëlôcë i bëlaczenié] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bene-e-buten-oraz-vjerni-naszinc/?lang=kk Bënë ë buten i Vjérni Naszińc] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biblioteka-pisarzy-kaszubskich/?lang=kk Biblioteka Kaszëbsczich Pisarzów] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bieszk-stefan/?lang=kk Bieszk Sztefón] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biuletyn-rady-jezyka-kaszubskiego/?lang=kk Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bosy-antek/?lang=kk Bòsy Antk] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bowka/?lang=kk Bówka] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruski-jozef/?lang=kk Brusczi Józef] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk Brusë] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bukowski-andrzej/?lang=kk Bùkòwsczi Andrzéj] |- | rowspan="5" |C |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/centrum-edukacji-i-promocji-regionu-w-szymbarku/?lang=kk Centrum Edukacji i Promòcji Regionu w Szimbarkù] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/chelmowski-jozef/?lang=kk Chełmòwsczi Józef] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/csb/?lang=kk csb] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czesi-i-kaszubi/?lang=kk Czechòwie i Kaszëbi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czorlinsczi/?lang=kk Czôrlińsczi] |- | rowspan="3" |D |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/darlowo/?lang=kk Darłowò] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dobrogost-i-miloslawa/?lang=kk Dobrogòst i Miłosława] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/druzba/?lang=kk Drużba] |- |F |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/fenikowski-franciszek/?lang=kk Fenikòwsczi Frãcëszk] |- | rowspan="2" |G |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gasawa/?lang=kk Gąsawa] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gryf-pismo/?lang=kk Gryf - pismiono] |- |H |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/huta/?lang=kk Hëta] |- | rowspan="3" |J |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jasiek-z-knieji/?lang=kk Jasiek z Knieji] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jasnoch-kazimierz/?lang=kk Jasnoch Kazmiérz] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jan-z-kolna/?lang=kk Jón z Czelna] |- | rowspan="17" |K |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kabarety/?lang=kk Kabaretë] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kamienne-kregi/?lang=kk Kamiané krãdżi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/mapy-kaszub/?lang=kk Kartë Kaszëb] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubi-gina/?lang=kk Kaszëbi dżiną] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubienie-konstytutywna-cecha-kaszubszczyzny/?lang=kk Kaszëbienié] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czasopisma-kaszubskie-w-ameryce/?lang=kk Kaszëbsczé cządniczi w Americe] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dyktando-kaszubskie-krolewionka-w-palacu/?lang=kk Kaszëbsczé diktando Królewiónka w pałacu] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/koledy-kaszubskie/?lang=kk Kaszëbsczé kòlãdë] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biskupi-kaszubscy/?lang=kk Kaszëbsczi biskùpòwie] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubski-uniwersytet-ludowy/?lang=kk Kaszëbsczi Lëdowi Ùniwersytet] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/haft-kaszubski/?lang=kk Kaszëbsczi wësziw] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/droga-kaszubska/?lang=kk Kaszëbskô droga] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/katylina/?lang=kk Katilina] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/klabaternik/?lang=kk Klabaternik] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kolibki/?lang=kk Kòlibczi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/krofey-szemon/?lang=kk Krofey Szëmón] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/krol-kaszubow/?lang=kk Król Kaszëbów] |- | rowspan="3" |L |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kapele-ludowe/?lang=kk Lëdowé kapele] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/legendaa-baltyku/?lang=kk Legenda Bałtyku] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/lemani/?lang=kk Lemanowie] |- | rowspan="5" |M |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/nitka-glodkowski-mack-nitka-glodkowsczi-z-glodnice/?lang=kk Mack Nitka Głódkowsczi z Głodnicë] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/merki/?lang=kk Merczi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/mlyny-i-wiatraki/?lang=kk Młënë i wietrzniczi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/muzeum-pismiennictwa-i-muzyki-kaszubsko-pomorskiej-w-wejherowie/?lang=kk Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/muzeum-hymnu-narodowego-w-bedominie/?lang=kk Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie] |- |N |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/neureiter-ferdinand/?lang=kk Neùreiter Ferdinand] |- |Ô |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/abraham-antoni/?lang=kk Ôbram Tóna] |- |Ò |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/skra-ormuzdowa/?lang=kk Òrmùzdowô Skra] |- | rowspan="7" |P |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pankowie/?lang=kk Pankòwie] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/papiernie/?lang=kk Papiérnie] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pielgrzym/?lang=kk Pielgrzym] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/truskawka-kaszebsko-malena/?lang=kk Pòtrôwnica (malëna)] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/premier-z-kaszub/?lang=kk Premiéra z Kaszëb] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/przydomki/?lang=kk Przëtómczi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pusto-noc/?lang=kk Pùstô noc] |- | rowspan="3" |R |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/radio-po-kaszubsku-radia-kaszubskie/?lang=kk Radio pò kaszëbskù / Kaszëbsczé radia] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/rodlo/?lang=kk Rodło] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/rozewie/?lang=kk Rozewié] |- | rowspan="5" |S |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/sanktuaria-na-kaszubach/?lang=kk Sanktuaria na Kaszëbach] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/sculteti-bernard/?lang=kk Sculteti Bernat] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swietopelk-ii-wielki/?lang=kk Swiãtopôłk Wiôldżi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/syberia/?lang=kk Syberiô] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/slazacy-a-kaszubi/?lang=kk Szlązôcë a Kaszëbi] |- |T |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trojanowska-izabella/?lang=kk Trojanowskô Izabella] |- |V |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/verba-sacra/?lang=kk Verba Sacra] |- | rowspan="2" |W |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/organizacja-wojskowa-pomorza/?lang=kk Wòjskòwô Òrganizacjô Pòmòrzô] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/worzala-augustyn/?lang=kk Wôrzałła Aùgùst] |- | rowspan="2" |Z |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zabytki-jezyka-kaszubskiego/?lang=kk Zabëtczi kaszëbsczégò jãzëka] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/spotkania-z-muzyka-kaszub/?lang=kk Zéńdzenia z mùzyką Kaszëb] |} == Òbaczë téż == * [[Wikipedia]] * [[Gedanopedia]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/?lang=kk kaszubopedia.pl – Zéwiszcza] {{Jãz.|csb}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ kaszubopedia.pl – Hasła] {{Jãz.|pl}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ kaszubopedia.pl – Entries] {{Jãz.|en}} [[Kategòrëjô:Encyklopedije]] 4ymxv71i2tzxgiztro89g4w830v6p21 192993 192991 2026-03-30T13:48:42Z Iketsi 3254 Kaszubopedia → Kaszëbòpediô 192993 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbòpediô''' – je encyklopediô kaszëbsczich symbòlów, pamiãcë i tradicje kùlturë.ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/czym-jest-kaszubopedia/?lang=kk</ref> {| class="wikitable" |+ Zéwiszcza ({{Jãz.|csb}}) |- ! ! Link |- | rowspan="3" |A | [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/alkohol-i-pijacy/?lang=kk Alkòhól i pijôcë] |- | [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/aniol-kaszeb/?lang=kk Aniół Kaszëb] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/arkona/?lang=kk Arkóna] |- | rowspan="12" |B |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bemblowanie/?lang=kk Bãblowanié] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/baszka/?lang=kk Baszka] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bylacy-bylaczenie/?lang=kk Bëlôcë i bëlaczenié] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bene-e-buten-oraz-vjerni-naszinc/?lang=kk Bënë ë buten i Vjérni Naszińc] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biblioteka-pisarzy-kaszubskich/?lang=kk Biblioteka Kaszëbsczich Pisarzów] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bieszk-stefan/?lang=kk Bieszk Sztefón] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biuletyn-rady-jezyka-kaszubskiego/?lang=kk Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bosy-antek/?lang=kk Bòsy Antk] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bowka/?lang=kk Bówka] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruski-jozef/?lang=kk Brusczi Józef] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk Brusë] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bukowski-andrzej/?lang=kk Bùkòwsczi Andrzéj] |- | rowspan="5" |C |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/centrum-edukacji-i-promocji-regionu-w-szymbarku/?lang=kk Centrum Edukacji i Promòcji Regionu w Szimbarkù] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/chelmowski-jozef/?lang=kk Chełmòwsczi Józef] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/csb/?lang=kk csb] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czesi-i-kaszubi/?lang=kk Czechòwie i Kaszëbi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czorlinsczi/?lang=kk Czôrlińsczi] |- | rowspan="3" |D |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/darlowo/?lang=kk Darłowò] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dobrogost-i-miloslawa/?lang=kk Dobrogòst i Miłosława] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/druzba/?lang=kk Drużba] |- |F |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/fenikowski-franciszek/?lang=kk Fenikòwsczi Frãcëszk] |- | rowspan="2" |G |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gasawa/?lang=kk Gąsawa] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gryf-pismo/?lang=kk Gryf - pismiono] |- |H |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/huta/?lang=kk Hëta] |- | rowspan="3" |J |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jasiek-z-knieji/?lang=kk Jasiek z Knieji] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jasnoch-kazimierz/?lang=kk Jasnoch Kazmiérz] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jan-z-kolna/?lang=kk Jón z Czelna] |- | rowspan="17" |K |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kabarety/?lang=kk Kabaretë] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kamienne-kregi/?lang=kk Kamiané krãdżi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/mapy-kaszub/?lang=kk Kartë Kaszëb] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubi-gina/?lang=kk Kaszëbi dżiną] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubienie-konstytutywna-cecha-kaszubszczyzny/?lang=kk Kaszëbienié] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czasopisma-kaszubskie-w-ameryce/?lang=kk Kaszëbsczé cządniczi w Americe] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dyktando-kaszubskie-krolewionka-w-palacu/?lang=kk Kaszëbsczé diktando Królewiónka w pałacu] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/koledy-kaszubskie/?lang=kk Kaszëbsczé kòlãdë] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biskupi-kaszubscy/?lang=kk Kaszëbsczi biskùpòwie] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubski-uniwersytet-ludowy/?lang=kk Kaszëbsczi Lëdowi Ùniwersytet] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/haft-kaszubski/?lang=kk Kaszëbsczi wësziw] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/droga-kaszubska/?lang=kk Kaszëbskô droga] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/katylina/?lang=kk Katilina] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/klabaternik/?lang=kk Klabaternik] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kolibki/?lang=kk Kòlibczi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/krofey-szemon/?lang=kk Krofey Szëmón] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/krol-kaszubow/?lang=kk Król Kaszëbów] |- | rowspan="3" |L |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kapele-ludowe/?lang=kk Lëdowé kapele] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/legendaa-baltyku/?lang=kk Legenda Bałtyku] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/lemani/?lang=kk Lemanowie] |- | rowspan="5" |M |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/nitka-glodkowski-mack-nitka-glodkowsczi-z-glodnice/?lang=kk Mack Nitka Głódkowsczi z Głodnicë] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/merki/?lang=kk Merczi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/mlyny-i-wiatraki/?lang=kk Młënë i wietrzniczi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/muzeum-pismiennictwa-i-muzyki-kaszubsko-pomorskiej-w-wejherowie/?lang=kk Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/muzeum-hymnu-narodowego-w-bedominie/?lang=kk Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie] |- |N |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/neureiter-ferdinand/?lang=kk Neùreiter Ferdinand] |- |Ô |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/abraham-antoni/?lang=kk Ôbram Tóna] |- |Ò |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/skra-ormuzdowa/?lang=kk Òrmùzdowô Skra] |- | rowspan="7" |P |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pankowie/?lang=kk Pankòwie] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/papiernie/?lang=kk Papiérnie] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pielgrzym/?lang=kk Pielgrzym] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/truskawka-kaszebsko-malena/?lang=kk Pòtrôwnica (malëna)] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/premier-z-kaszub/?lang=kk Premiéra z Kaszëb] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/przydomki/?lang=kk Przëtómczi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pusto-noc/?lang=kk Pùstô noc] |- | rowspan="3" |R |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/radio-po-kaszubsku-radia-kaszubskie/?lang=kk Radio pò kaszëbskù / Kaszëbsczé radia] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/rodlo/?lang=kk Rodło] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/rozewie/?lang=kk Rozewié] |- | rowspan="5" |S |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/sanktuaria-na-kaszubach/?lang=kk Sanktuaria na Kaszëbach] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/sculteti-bernard/?lang=kk Sculteti Bernat] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swietopelk-ii-wielki/?lang=kk Swiãtopôłk Wiôldżi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/syberia/?lang=kk Syberiô] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/slazacy-a-kaszubi/?lang=kk Szlązôcë a Kaszëbi] |- |T |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trojanowska-izabella/?lang=kk Trojanowskô Izabella] |- |V |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/verba-sacra/?lang=kk Verba Sacra] |- | rowspan="2" |W |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/organizacja-wojskowa-pomorza/?lang=kk Wòjskòwô Òrganizacjô Pòmòrzô] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/worzala-augustyn/?lang=kk Wôrzałła Aùgùst] |- | rowspan="2" |Z |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zabytki-jezyka-kaszubskiego/?lang=kk Zabëtczi kaszëbsczégò jãzëka] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/spotkania-z-muzyka-kaszub/?lang=kk Zéńdzenia z mùzyką Kaszëb] |} == Òbaczë téż == * [[Wikipedia]] * [[Gedanopedia]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/?lang=kk kaszubopedia.pl – Zéwiszcza] {{Jãz.|csb}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ kaszubopedia.pl – Hasła] {{Jãz.|pl}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ kaszubopedia.pl – Entries] {{Jãz.|en}} [[Kategòrëjô:Encyklopedije]] nawnbhuhxg7xmsq3ejwcpnf91sgbs3k 192994 192993 2026-03-30T13:49:13Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} 192994 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbòpediô''' – je encyklopediô kaszëbsczich symbòlów, pamiãcë i tradicje kùlturë.<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/czym-jest-kaszubopedia/?lang=kk</ref> {| class="wikitable" |+ Zéwiszcza ({{Jãz.|csb}}) |- ! ! Link |- | rowspan="3" |A | [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/alkohol-i-pijacy/?lang=kk Alkòhól i pijôcë] |- | [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/aniol-kaszeb/?lang=kk Aniół Kaszëb] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/arkona/?lang=kk Arkóna] |- | rowspan="12" |B |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bemblowanie/?lang=kk Bãblowanié] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/baszka/?lang=kk Baszka] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bylacy-bylaczenie/?lang=kk Bëlôcë i bëlaczenié] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bene-e-buten-oraz-vjerni-naszinc/?lang=kk Bënë ë buten i Vjérni Naszińc] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biblioteka-pisarzy-kaszubskich/?lang=kk Biblioteka Kaszëbsczich Pisarzów] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bieszk-stefan/?lang=kk Bieszk Sztefón] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biuletyn-rady-jezyka-kaszubskiego/?lang=kk Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bosy-antek/?lang=kk Bòsy Antk] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bowka/?lang=kk Bówka] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruski-jozef/?lang=kk Brusczi Józef] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk Brusë] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bukowski-andrzej/?lang=kk Bùkòwsczi Andrzéj] |- | rowspan="5" |C |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/centrum-edukacji-i-promocji-regionu-w-szymbarku/?lang=kk Centrum Edukacji i Promòcji Regionu w Szimbarkù] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/chelmowski-jozef/?lang=kk Chełmòwsczi Józef] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/csb/?lang=kk csb] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czesi-i-kaszubi/?lang=kk Czechòwie i Kaszëbi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czorlinsczi/?lang=kk Czôrlińsczi] |- | rowspan="3" |D |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/darlowo/?lang=kk Darłowò] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dobrogost-i-miloslawa/?lang=kk Dobrogòst i Miłosława] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/druzba/?lang=kk Drużba] |- |F |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/fenikowski-franciszek/?lang=kk Fenikòwsczi Frãcëszk] |- | rowspan="2" |G |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gasawa/?lang=kk Gąsawa] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gryf-pismo/?lang=kk Gryf - pismiono] |- |H |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/huta/?lang=kk Hëta] |- | rowspan="3" |J |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jasiek-z-knieji/?lang=kk Jasiek z Knieji] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jasnoch-kazimierz/?lang=kk Jasnoch Kazmiérz] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jan-z-kolna/?lang=kk Jón z Czelna] |- | rowspan="17" |K |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kabarety/?lang=kk Kabaretë] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kamienne-kregi/?lang=kk Kamiané krãdżi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/mapy-kaszub/?lang=kk Kartë Kaszëb] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubi-gina/?lang=kk Kaszëbi dżiną] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubienie-konstytutywna-cecha-kaszubszczyzny/?lang=kk Kaszëbienié] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czasopisma-kaszubskie-w-ameryce/?lang=kk Kaszëbsczé cządniczi w Americe] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dyktando-kaszubskie-krolewionka-w-palacu/?lang=kk Kaszëbsczé diktando Królewiónka w pałacu] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/koledy-kaszubskie/?lang=kk Kaszëbsczé kòlãdë] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biskupi-kaszubscy/?lang=kk Kaszëbsczi biskùpòwie] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubski-uniwersytet-ludowy/?lang=kk Kaszëbsczi Lëdowi Ùniwersytet] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/haft-kaszubski/?lang=kk Kaszëbsczi wësziw] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/droga-kaszubska/?lang=kk Kaszëbskô droga] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/katylina/?lang=kk Katilina] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/klabaternik/?lang=kk Klabaternik] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kolibki/?lang=kk Kòlibczi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/krofey-szemon/?lang=kk Krofey Szëmón] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/krol-kaszubow/?lang=kk Król Kaszëbów] |- | rowspan="3" |L |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kapele-ludowe/?lang=kk Lëdowé kapele] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/legendaa-baltyku/?lang=kk Legenda Bałtyku] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/lemani/?lang=kk Lemanowie] |- | rowspan="5" |M |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/nitka-glodkowski-mack-nitka-glodkowsczi-z-glodnice/?lang=kk Mack Nitka Głódkowsczi z Głodnicë] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/merki/?lang=kk Merczi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/mlyny-i-wiatraki/?lang=kk Młënë i wietrzniczi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/muzeum-pismiennictwa-i-muzyki-kaszubsko-pomorskiej-w-wejherowie/?lang=kk Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/muzeum-hymnu-narodowego-w-bedominie/?lang=kk Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie] |- |N |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/neureiter-ferdinand/?lang=kk Neùreiter Ferdinand] |- |Ô |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/abraham-antoni/?lang=kk Ôbram Tóna] |- |Ò |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/skra-ormuzdowa/?lang=kk Òrmùzdowô Skra] |- | rowspan="7" |P |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pankowie/?lang=kk Pankòwie] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/papiernie/?lang=kk Papiérnie] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pielgrzym/?lang=kk Pielgrzym] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/truskawka-kaszebsko-malena/?lang=kk Pòtrôwnica (malëna)] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/premier-z-kaszub/?lang=kk Premiéra z Kaszëb] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/przydomki/?lang=kk Przëtómczi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pusto-noc/?lang=kk Pùstô noc] |- | rowspan="3" |R |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/radio-po-kaszubsku-radia-kaszubskie/?lang=kk Radio pò kaszëbskù / Kaszëbsczé radia] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/rodlo/?lang=kk Rodło] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/rozewie/?lang=kk Rozewié] |- | rowspan="5" |S |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/sanktuaria-na-kaszubach/?lang=kk Sanktuaria na Kaszëbach] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/sculteti-bernard/?lang=kk Sculteti Bernat] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swietopelk-ii-wielki/?lang=kk Swiãtopôłk Wiôldżi] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/syberia/?lang=kk Syberiô] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/slazacy-a-kaszubi/?lang=kk Szlązôcë a Kaszëbi] |- |T |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trojanowska-izabella/?lang=kk Trojanowskô Izabella] |- |V |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/verba-sacra/?lang=kk Verba Sacra] |- | rowspan="2" |W |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/organizacja-wojskowa-pomorza/?lang=kk Wòjskòwô Òrganizacjô Pòmòrzô] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/worzala-augustyn/?lang=kk Wôrzałła Aùgùst] |- | rowspan="2" |Z |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zabytki-jezyka-kaszubskiego/?lang=kk Zabëtczi kaszëbsczégò jãzëka] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/spotkania-z-muzyka-kaszub/?lang=kk Zéńdzenia z mùzyką Kaszëb] |} == Òbaczë téż == * [[Wikipedia]] * [[Gedanopedia]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/?lang=kk kaszubopedia.pl – Zéwiszcza] {{Jãz.|csb}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ kaszubopedia.pl – Hasła] {{Jãz.|pl}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ kaszubopedia.pl – Entries] {{Jãz.|en}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Encyklopedije]] 7t85d9u0uw107qc5v0t7gj10p0ns3m8 192996 192994 2026-03-30T13:55:40Z Iketsi 3254 +[[Józef Chełmòwsczi]] 192996 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbòpediô''' – je encyklopediô kaszëbsczich symbòlów, pamiãcë i tradicje kùlturë.<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/czym-jest-kaszubopedia/?lang=kk</ref> {| class="wikitable" |+ Zéwiszcza ({{Jãz.|csb}}) |- ! ! Kaszëbòpediô !Wikipedijô |- | rowspan="3" |A | [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/alkohol-i-pijacy/?lang=kk Alkòhól i pijôcë] | |- | [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/aniol-kaszeb/?lang=kk Aniół Kaszëb] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/arkona/?lang=kk Arkóna] | |- | rowspan="12" |B |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bemblowanie/?lang=kk Bãblowanié] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/baszka/?lang=kk Baszka] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bylacy-bylaczenie/?lang=kk Bëlôcë i bëlaczenié] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bene-e-buten-oraz-vjerni-naszinc/?lang=kk Bënë ë buten i Vjérni Naszińc] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biblioteka-pisarzy-kaszubskich/?lang=kk Biblioteka Kaszëbsczich Pisarzów] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bieszk-stefan/?lang=kk Bieszk Sztefón] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biuletyn-rady-jezyka-kaszubskiego/?lang=kk Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bosy-antek/?lang=kk Bòsy Antk] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bowka/?lang=kk Bówka] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruski-jozef/?lang=kk Brusczi Józef] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk Brusë] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bukowski-andrzej/?lang=kk Bùkòwsczi Andrzéj] | |- | rowspan="5" |C |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/centrum-edukacji-i-promocji-regionu-w-szymbarku/?lang=kk Centrum Edukacji i Promòcji Regionu w Szimbarkù] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/chelmowski-jozef/?lang=kk Chełmòwsczi Józef] |[[Józef Chełmòwsczi]] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/csb/?lang=kk csb] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czesi-i-kaszubi/?lang=kk Czechòwie i Kaszëbi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czorlinsczi/?lang=kk Czôrlińsczi] | |- | rowspan="3" |D |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/darlowo/?lang=kk Darłowò] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dobrogost-i-miloslawa/?lang=kk Dobrogòst i Miłosława] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/druzba/?lang=kk Drużba] | |- |F |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/fenikowski-franciszek/?lang=kk Fenikòwsczi Frãcëszk] | |- | rowspan="2" |G |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gasawa/?lang=kk Gąsawa] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gryf-pismo/?lang=kk Gryf - pismiono] | |- |H |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/huta/?lang=kk Hëta] | |- | rowspan="3" |J |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jasiek-z-knieji/?lang=kk Jasiek z Knieji] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jasnoch-kazimierz/?lang=kk Jasnoch Kazmiérz] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jan-z-kolna/?lang=kk Jón z Czelna] | |- | rowspan="17" |K |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kabarety/?lang=kk Kabaretë] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kamienne-kregi/?lang=kk Kamiané krãdżi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/mapy-kaszub/?lang=kk Kartë Kaszëb] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubi-gina/?lang=kk Kaszëbi dżiną] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubienie-konstytutywna-cecha-kaszubszczyzny/?lang=kk Kaszëbienié] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czasopisma-kaszubskie-w-ameryce/?lang=kk Kaszëbsczé cządniczi w Americe] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dyktando-kaszubskie-krolewionka-w-palacu/?lang=kk Kaszëbsczé diktando Królewiónka w pałacu] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/koledy-kaszubskie/?lang=kk Kaszëbsczé kòlãdë] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biskupi-kaszubscy/?lang=kk Kaszëbsczi biskùpòwie] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubski-uniwersytet-ludowy/?lang=kk Kaszëbsczi Lëdowi Ùniwersytet] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/haft-kaszubski/?lang=kk Kaszëbsczi wësziw] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/droga-kaszubska/?lang=kk Kaszëbskô droga] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/katylina/?lang=kk Katilina] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/klabaternik/?lang=kk Klabaternik] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kolibki/?lang=kk Kòlibczi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/krofey-szemon/?lang=kk Krofey Szëmón] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/krol-kaszubow/?lang=kk Król Kaszëbów] | |- | rowspan="3" |L |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kapele-ludowe/?lang=kk Lëdowé kapele] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/legendaa-baltyku/?lang=kk Legenda Bałtyku] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/lemani/?lang=kk Lemanowie] | |- | rowspan="5" |M |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/nitka-glodkowski-mack-nitka-glodkowsczi-z-glodnice/?lang=kk Mack Nitka Głódkowsczi z Głodnicë] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/merki/?lang=kk Merczi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/mlyny-i-wiatraki/?lang=kk Młënë i wietrzniczi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/muzeum-pismiennictwa-i-muzyki-kaszubsko-pomorskiej-w-wejherowie/?lang=kk Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/muzeum-hymnu-narodowego-w-bedominie/?lang=kk Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie] | |- |N |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/neureiter-ferdinand/?lang=kk Neùreiter Ferdinand] | |- |Ô |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/abraham-antoni/?lang=kk Ôbram Tóna] | |- |Ò |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/skra-ormuzdowa/?lang=kk Òrmùzdowô Skra] | |- | rowspan="7" |P |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pankowie/?lang=kk Pankòwie] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/papiernie/?lang=kk Papiérnie] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pielgrzym/?lang=kk Pielgrzym] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/truskawka-kaszebsko-malena/?lang=kk Pòtrôwnica (malëna)] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/premier-z-kaszub/?lang=kk Premiéra z Kaszëb] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/przydomki/?lang=kk Przëtómczi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pusto-noc/?lang=kk Pùstô noc] | |- | rowspan="3" |R |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/radio-po-kaszubsku-radia-kaszubskie/?lang=kk Radio pò kaszëbskù / Kaszëbsczé radia] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/rodlo/?lang=kk Rodło] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/rozewie/?lang=kk Rozewié] | |- | rowspan="5" |S |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/sanktuaria-na-kaszubach/?lang=kk Sanktuaria na Kaszëbach] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/sculteti-bernard/?lang=kk Sculteti Bernat] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swietopelk-ii-wielki/?lang=kk Swiãtopôłk Wiôldżi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/syberia/?lang=kk Syberiô] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/slazacy-a-kaszubi/?lang=kk Szlązôcë a Kaszëbi] | |- |T |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trojanowska-izabella/?lang=kk Trojanowskô Izabella] | |- |V |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/verba-sacra/?lang=kk Verba Sacra] | |- | rowspan="2" |W |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/organizacja-wojskowa-pomorza/?lang=kk Wòjskòwô Òrganizacjô Pòmòrzô] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/worzala-augustyn/?lang=kk Wôrzałła Aùgùst] | |- | rowspan="2" |Z |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zabytki-jezyka-kaszubskiego/?lang=kk Zabëtczi kaszëbsczégò jãzëka] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/spotkania-z-muzyka-kaszub/?lang=kk Zéńdzenia z mùzyką Kaszëb] | |} == Òbaczë téż == * [[Wikipedia]] * [[Gedanopedia]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/?lang=kk kaszubopedia.pl – Zéwiszcza] {{Jãz.|csb}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ kaszubopedia.pl – Hasła] {{Jãz.|pl}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ kaszubopedia.pl – Entries] {{Jãz.|en}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Encyklopedije]] rjg895qq6w818o6tlsdtktspfgecoya 192998 192996 2026-03-30T14:06:00Z Iketsi 3254 Ùtwórcë kaszëbòpedie 192998 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbòpediô''' – je encyklopediô kaszëbsczich symbòlów, pamiãcë i tradicje [[Kùltura|kùlturë]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/czym-jest-kaszubopedia/?lang=kk</ref>. {| class="wikitable" |+ Zéwiszcza ({{Jãz.|csb}}) |- ! ! Kaszëbòpediô !Wikipedijô |- | rowspan="3" |A | [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/alkohol-i-pijacy/?lang=kk Alkòhól i pijôcë] | |- | [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/aniol-kaszeb/?lang=kk Aniół Kaszëb] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/arkona/?lang=kk Arkóna] | |- | rowspan="12" |B |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bemblowanie/?lang=kk Bãblowanié] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/baszka/?lang=kk Baszka] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bylacy-bylaczenie/?lang=kk Bëlôcë i bëlaczenié] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bene-e-buten-oraz-vjerni-naszinc/?lang=kk Bënë ë buten i Vjérni Naszińc] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biblioteka-pisarzy-kaszubskich/?lang=kk Biblioteka Kaszëbsczich Pisarzów] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bieszk-stefan/?lang=kk Bieszk Sztefón] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biuletyn-rady-jezyka-kaszubskiego/?lang=kk Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bosy-antek/?lang=kk Bòsy Antk] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bowka/?lang=kk Bówka] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruski-jozef/?lang=kk Brusczi Józef] |[[Józef Brusczi]] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk Brusë] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bukowski-andrzej/?lang=kk Bùkòwsczi Andrzéj] | |- | rowspan="5" |C |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/centrum-edukacji-i-promocji-regionu-w-szymbarku/?lang=kk Centrum Edukacji i Promòcji Regionu w Szimbarkù] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/chelmowski-jozef/?lang=kk Chełmòwsczi Józef] |[[Józef Chełmòwsczi]] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/csb/?lang=kk csb] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czesi-i-kaszubi/?lang=kk Czechòwie i Kaszëbi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czorlinsczi/?lang=kk Czôrlińsczi] | |- | rowspan="3" |D |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/darlowo/?lang=kk Darłowò] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dobrogost-i-miloslawa/?lang=kk Dobrogòst i Miłosława] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/druzba/?lang=kk Drużba] | |- |F |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/fenikowski-franciszek/?lang=kk Fenikòwsczi Frãcëszk] | |- | rowspan="2" |G |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gasawa/?lang=kk Gąsawa] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gryf-pismo/?lang=kk Gryf - pismiono] | |- |H |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/huta/?lang=kk Hëta] | |- | rowspan="3" |J |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jasiek-z-knieji/?lang=kk Jasiek z Knieji] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jasnoch-kazimierz/?lang=kk Jasnoch Kazmiérz] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jan-z-kolna/?lang=kk Jón z Czelna] | |- | rowspan="17" |K |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kabarety/?lang=kk Kabaretë] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kamienne-kregi/?lang=kk Kamiané krãdżi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/mapy-kaszub/?lang=kk Kartë Kaszëb] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubi-gina/?lang=kk Kaszëbi dżiną] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubienie-konstytutywna-cecha-kaszubszczyzny/?lang=kk Kaszëbienié] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czasopisma-kaszubskie-w-ameryce/?lang=kk Kaszëbsczé cządniczi w Americe] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dyktando-kaszubskie-krolewionka-w-palacu/?lang=kk Kaszëbsczé diktando Królewiónka w pałacu] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/koledy-kaszubskie/?lang=kk Kaszëbsczé kòlãdë] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biskupi-kaszubscy/?lang=kk Kaszëbsczi biskùpòwie] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubski-uniwersytet-ludowy/?lang=kk Kaszëbsczi Lëdowi Ùniwersytet] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/haft-kaszubski/?lang=kk Kaszëbsczi wësziw] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/droga-kaszubska/?lang=kk Kaszëbskô droga] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/katylina/?lang=kk Katilina] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/klabaternik/?lang=kk Klabaternik] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kolibki/?lang=kk Kòlibczi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/krofey-szemon/?lang=kk Krofey Szëmón] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/krol-kaszubow/?lang=kk Król Kaszëbów] | |- | rowspan="3" |L |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kapele-ludowe/?lang=kk Lëdowé kapele] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/legendaa-baltyku/?lang=kk Legenda Bałtyku] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/lemani/?lang=kk Lemanowie] | |- | rowspan="5" |M |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/nitka-glodkowski-mack-nitka-glodkowsczi-z-glodnice/?lang=kk Mack Nitka Głódkowsczi z Głodnicë] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/merki/?lang=kk Merczi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/mlyny-i-wiatraki/?lang=kk Młënë i wietrzniczi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/muzeum-pismiennictwa-i-muzyki-kaszubsko-pomorskiej-w-wejherowie/?lang=kk Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/muzeum-hymnu-narodowego-w-bedominie/?lang=kk Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie] | |- |N |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/neureiter-ferdinand/?lang=kk Neùreiter Ferdinand] | |- |Ô |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/abraham-antoni/?lang=kk Ôbram Tóna] | |- |Ò |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/skra-ormuzdowa/?lang=kk Òrmùzdowô Skra] | |- | rowspan="7" |P |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pankowie/?lang=kk Pankòwie] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/papiernie/?lang=kk Papiérnie] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pielgrzym/?lang=kk Pielgrzym] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/truskawka-kaszebsko-malena/?lang=kk Pòtrôwnica (malëna)] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/premier-z-kaszub/?lang=kk Premiéra z Kaszëb] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/przydomki/?lang=kk Przëtómczi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pusto-noc/?lang=kk Pùstô noc] | |- | rowspan="3" |R |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/radio-po-kaszubsku-radia-kaszubskie/?lang=kk Radio pò kaszëbskù / Kaszëbsczé radia] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/rodlo/?lang=kk Rodło] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/rozewie/?lang=kk Rozewié] | |- | rowspan="5" |S |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/sanktuaria-na-kaszubach/?lang=kk Sanktuaria na Kaszëbach] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/sculteti-bernard/?lang=kk Sculteti Bernat] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swietopelk-ii-wielki/?lang=kk Swiãtopôłk Wiôldżi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/syberia/?lang=kk Syberiô] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/slazacy-a-kaszubi/?lang=kk Szlązôcë a Kaszëbi] | |- |T |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trojanowska-izabella/?lang=kk Trojanowskô Izabella] | |- |V |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/verba-sacra/?lang=kk Verba Sacra] | |- | rowspan="2" |W |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/organizacja-wojskowa-pomorza/?lang=kk Wòjskòwô Òrganizacjô Pòmòrzô] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/worzala-augustyn/?lang=kk Wôrzałła Aùgùst] | |- | rowspan="2" |Z |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zabytki-jezyka-kaszubskiego/?lang=kk Zabëtczi kaszëbsczégò jãzëka] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/spotkania-z-muzyka-kaszub/?lang=kk Zéńdzenia z mùzyką Kaszëb] | |} == Ùtwórcë kaszëbòpedie == <ref>https://web.archive.org/web/20260330132512/https://kaszubopedia.pl/index.php/tworcy-kaszubopedii/?lang=kk</ref> * [[Agniészka Bednark-Bòhdzewicz]] * [[Miłosława Bòrzëszkòwskô-Szewczik]] * [[Józef Bòrzëszkòwsczi]] * [[Bògùsłôw Breza]] * [[Witosława Frankòwskô]] * [[Joana Ginter]] * [[Michôł Hinc]] * [[Daniél Kalinowsczi]] * [[Katarzëna Kùlikòwskô]] * [[Aleksandra Kùrowskô-Susdorf]] * [[Ana Kwasniewskô]] * [[Magdaléna Lemańczik]] * [[Dark Majkòwsczi]] * [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi]] * [[Justina Pòmierskô]] * [[Tomôsz Rembalsczi]] * [[Miloš Řezník]] * [[Magdaléna Sacha]] * [[Danuta Stanulewicz]] == Òbaczë téż == * [[Wikipedia]] * [[Gedanopedia]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/?lang=kk kaszubopedia.pl – Zéwiszcza] {{Jãz.|csb}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ kaszubopedia.pl – Hasła] {{Jãz.|pl}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ kaszubopedia.pl – Entries] {{Jãz.|en}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Encyklopedije]] he8kanx4yajhqgqtkegjz2gt9g80a7t 193001 192998 2026-03-30T14:09:01Z Iketsi 3254 Zéwiszcza 193001 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbòpediô''' – je encyklopediô kaszëbsczich symbòlów, pamiãcë i tradicje [[Kùltura|kùlturë]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/czym-jest-kaszubopedia/?lang=kk</ref>. == Zéwiszcza == {| class="wikitable" |+ Zéwiszcza ({{Jãz.|csb}}) |- ! ! Kaszëbòpediô !Wikipedijô |- | rowspan="3" |A | [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/alkohol-i-pijacy/?lang=kk Alkòhól i pijôcë] | |- | [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/aniol-kaszeb/?lang=kk Aniół Kaszëb] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/arkona/?lang=kk Arkóna] | |- | rowspan="12" |B |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bemblowanie/?lang=kk Bãblowanié] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/baszka/?lang=kk Baszka] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bylacy-bylaczenie/?lang=kk Bëlôcë i bëlaczenié] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bene-e-buten-oraz-vjerni-naszinc/?lang=kk Bënë ë buten i Vjérni Naszińc] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biblioteka-pisarzy-kaszubskich/?lang=kk Biblioteka Kaszëbsczich Pisarzów] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bieszk-stefan/?lang=kk Bieszk Sztefón] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biuletyn-rady-jezyka-kaszubskiego/?lang=kk Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bosy-antek/?lang=kk Bòsy Antk] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bowka/?lang=kk Bówka] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruski-jozef/?lang=kk Brusczi Józef] |[[Józef Brusczi]] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk Brusë] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bukowski-andrzej/?lang=kk Bùkòwsczi Andrzéj] | |- | rowspan="5" |C |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/centrum-edukacji-i-promocji-regionu-w-szymbarku/?lang=kk Centrum Edukacji i Promòcji Regionu w Szimbarkù] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/chelmowski-jozef/?lang=kk Chełmòwsczi Józef] |[[Józef Chełmòwsczi]] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/csb/?lang=kk csb] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czesi-i-kaszubi/?lang=kk Czechòwie i Kaszëbi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czorlinsczi/?lang=kk Czôrlińsczi] | |- | rowspan="3" |D |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/darlowo/?lang=kk Darłowò] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dobrogost-i-miloslawa/?lang=kk Dobrogòst i Miłosława] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/druzba/?lang=kk Drużba] | |- |F |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/fenikowski-franciszek/?lang=kk Fenikòwsczi Frãcëszk] | |- | rowspan="2" |G |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gasawa/?lang=kk Gąsawa] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gryf-pismo/?lang=kk Gryf - pismiono] | |- |H |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/huta/?lang=kk Hëta] | |- | rowspan="3" |J |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jasiek-z-knieji/?lang=kk Jasiek z Knieji] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jasnoch-kazimierz/?lang=kk Jasnoch Kazmiérz] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jan-z-kolna/?lang=kk Jón z Czelna] | |- | rowspan="17" |K |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kabarety/?lang=kk Kabaretë] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kamienne-kregi/?lang=kk Kamiané krãdżi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/mapy-kaszub/?lang=kk Kartë Kaszëb] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubi-gina/?lang=kk Kaszëbi dżiną] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubienie-konstytutywna-cecha-kaszubszczyzny/?lang=kk Kaszëbienié] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czasopisma-kaszubskie-w-ameryce/?lang=kk Kaszëbsczé cządniczi w Americe] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dyktando-kaszubskie-krolewionka-w-palacu/?lang=kk Kaszëbsczé diktando Królewiónka w pałacu] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/koledy-kaszubskie/?lang=kk Kaszëbsczé kòlãdë] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biskupi-kaszubscy/?lang=kk Kaszëbsczi biskùpòwie] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubski-uniwersytet-ludowy/?lang=kk Kaszëbsczi Lëdowi Ùniwersytet] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/haft-kaszubski/?lang=kk Kaszëbsczi wësziw] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/droga-kaszubska/?lang=kk Kaszëbskô droga] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/katylina/?lang=kk Katilina] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/klabaternik/?lang=kk Klabaternik] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kolibki/?lang=kk Kòlibczi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/krofey-szemon/?lang=kk Krofey Szëmón] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/krol-kaszubow/?lang=kk Król Kaszëbów] | |- | rowspan="3" |L |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kapele-ludowe/?lang=kk Lëdowé kapele] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/legendaa-baltyku/?lang=kk Legenda Bałtyku] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/lemani/?lang=kk Lemanowie] | |- | rowspan="5" |M |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/nitka-glodkowski-mack-nitka-glodkowsczi-z-glodnice/?lang=kk Mack Nitka Głódkowsczi z Głodnicë] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/merki/?lang=kk Merczi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/mlyny-i-wiatraki/?lang=kk Młënë i wietrzniczi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/muzeum-pismiennictwa-i-muzyki-kaszubsko-pomorskiej-w-wejherowie/?lang=kk Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/muzeum-hymnu-narodowego-w-bedominie/?lang=kk Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie] | |- |N |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/neureiter-ferdinand/?lang=kk Neùreiter Ferdinand] | |- |Ô |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/abraham-antoni/?lang=kk Ôbram Tóna] | |- |Ò |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/skra-ormuzdowa/?lang=kk Òrmùzdowô Skra] | |- | rowspan="7" |P |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pankowie/?lang=kk Pankòwie] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/papiernie/?lang=kk Papiérnie] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pielgrzym/?lang=kk Pielgrzym] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/truskawka-kaszebsko-malena/?lang=kk Pòtrôwnica (malëna)] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/premier-z-kaszub/?lang=kk Premiéra z Kaszëb] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/przydomki/?lang=kk Przëtómczi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pusto-noc/?lang=kk Pùstô noc] | |- | rowspan="3" |R |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/radio-po-kaszubsku-radia-kaszubskie/?lang=kk Radio pò kaszëbskù / Kaszëbsczé radia] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/rodlo/?lang=kk Rodło] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/rozewie/?lang=kk Rozewié] | |- | rowspan="5" |S |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/sanktuaria-na-kaszubach/?lang=kk Sanktuaria na Kaszëbach] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/sculteti-bernard/?lang=kk Sculteti Bernat] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swietopelk-ii-wielki/?lang=kk Swiãtopôłk Wiôldżi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/syberia/?lang=kk Syberiô] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/slazacy-a-kaszubi/?lang=kk Szlązôcë a Kaszëbi] | |- |T |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trojanowska-izabella/?lang=kk Trojanowskô Izabella] | |- |V |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/verba-sacra/?lang=kk Verba Sacra] | |- | rowspan="2" |W |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/organizacja-wojskowa-pomorza/?lang=kk Wòjskòwô Òrganizacjô Pòmòrzô] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/worzala-augustyn/?lang=kk Wôrzałła Aùgùst] | |- | rowspan="2" |Z |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zabytki-jezyka-kaszubskiego/?lang=kk Zabëtczi kaszëbsczégò jãzëka] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/spotkania-z-muzyka-kaszub/?lang=kk Zéńdzenia z mùzyką Kaszëb] | |} == Ùtwórcë kaszëbòpedie == <ref>https://web.archive.org/web/20260330132512/https://kaszubopedia.pl/index.php/tworcy-kaszubopedii/?lang=kk</ref> * [[Agniészka Bednark-Bòhdzewicz]] * [[Miłosława Bòrzëszkòwskô-Szewczik]] * [[Józef Bòrzëszkòwsczi]] * [[Bògùsłôw Breza]] * [[Witosława Frankòwskô]] * [[Joana Ginter]] * [[Michôł Hinc]] * [[Daniél Kalinowsczi]] * [[Katarzëna Kùlikòwskô]] * [[Aleksandra Kùrowskô-Susdorf]] * [[Ana Kwasniewskô]] * [[Magdaléna Lemańczik]] * [[Dark Majkòwsczi]] * [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi]] * [[Justina Pòmierskô]] * [[Tomôsz Rembalsczi]] * [[Miloš Řezník]] * [[Magdaléna Sacha]] * [[Danuta Stanulewicz]] == Òbaczë téż == * [[Wikipedia]] * [[Gedanopedia]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/?lang=kk kaszubopedia.pl – Zéwiszcza] {{Jãz.|csb}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ kaszubopedia.pl – Hasła] {{Jãz.|pl}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ kaszubopedia.pl – Entries] {{Jãz.|en}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Encyklopedije]] 5vbyomm5eq8rod16x01glwfvh5dq168 193003 193001 2026-03-30T14:19:26Z Iketsi 3254 + 193003 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbòpediô''' – je encyklopediô kaszëbsczich symbòlów, pamiãcë i tradicje [[Kùltura|kùlturë]]<ref>https://kaszubopedia.pl/index.php/czym-jest-kaszubopedia/?lang=kk</ref>. == Zéwiszcza == {| class="wikitable" |+ Zéwiszcza ({{Jãz.|csb}}) |- ! ! Kaszëbòpediô !Wikipedijô |- | rowspan="3" |A | [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/alkohol-i-pijacy/?lang=kk Alkòhól i pijôcë] | |- | [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/aniol-kaszeb/?lang=kk Aniół Kaszëb] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/arkona/?lang=kk Arkóna] | |- | rowspan="12" |B |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bemblowanie/?lang=kk Bãblowanié] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/baszka/?lang=kk Baszka] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bylacy-bylaczenie/?lang=kk Bëlôcë i bëlaczenié] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bene-e-buten-oraz-vjerni-naszinc/?lang=kk Bënë ë buten i Vjérni Naszińc] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biblioteka-pisarzy-kaszubskich/?lang=kk Biblioteka Kaszëbsczich Pisarzów] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bieszk-stefan/?lang=kk Bieszk Sztefón] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biuletyn-rady-jezyka-kaszubskiego/?lang=kk Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka] |[[Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka]] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bosy-antek/?lang=kk Bòsy Antk] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bowka/?lang=kk Bówka] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruski-jozef/?lang=kk Brusczi Józef] |[[Józef Brusczi]] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bruse/?lang=kk Brusë] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/bukowski-andrzej/?lang=kk Bùkòwsczi Andrzéj] | |- | rowspan="5" |C |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/centrum-edukacji-i-promocji-regionu-w-szymbarku/?lang=kk Centrum Edukacji i Promòcji Regionu w Szimbarkù] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/chelmowski-jozef/?lang=kk Chełmòwsczi Józef] |[[Józef Chełmòwsczi]] |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/csb/?lang=kk csb] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czesi-i-kaszubi/?lang=kk Czechòwie i Kaszëbi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czorlinsczi/?lang=kk Czôrlińsczi] | |- | rowspan="3" |D |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/darlowo/?lang=kk Darłowò] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dobrogost-i-miloslawa/?lang=kk Dobrogòst i Miłosława] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/druzba/?lang=kk Drużba] | |- |F |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/fenikowski-franciszek/?lang=kk Fenikòwsczi Frãcëszk] | |- | rowspan="2" |G |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gasawa/?lang=kk Gąsawa] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/gryf-pismo/?lang=kk Gryf - pismiono] |[[Gryf (cządnik)]] |- |H |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/huta/?lang=kk Hëta] | |- | rowspan="3" |J |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jasiek-z-knieji/?lang=kk Jasiek z Knieji] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jasnoch-kazimierz/?lang=kk Jasnoch Kazmiérz] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/jan-z-kolna/?lang=kk Jón z Czelna] | |- | rowspan="17" |K |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kabarety/?lang=kk Kabaretë] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kamienne-kregi/?lang=kk Kamiané krãdżi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/mapy-kaszub/?lang=kk Kartë Kaszëb] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubi-gina/?lang=kk Kaszëbi dżiną] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubienie-konstytutywna-cecha-kaszubszczyzny/?lang=kk Kaszëbienié] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/czasopisma-kaszubskie-w-ameryce/?lang=kk Kaszëbsczé cządniczi w Americe] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/dyktando-kaszubskie-krolewionka-w-palacu/?lang=kk Kaszëbsczé diktando Królewiónka w pałacu] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/koledy-kaszubskie/?lang=kk Kaszëbsczé kòlãdë] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/biskupi-kaszubscy/?lang=kk Kaszëbsczi biskùpòwie] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kaszubski-uniwersytet-ludowy/?lang=kk Kaszëbsczi Lëdowi Ùniwersytet] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/haft-kaszubski/?lang=kk Kaszëbsczi wësziw] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/droga-kaszubska/?lang=kk Kaszëbskô droga] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/katylina/?lang=kk Katilina] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/klabaternik/?lang=kk Klabaternik] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kolibki/?lang=kk Kòlibczi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/krofey-szemon/?lang=kk Krofey Szëmón] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/krol-kaszubow/?lang=kk Król Kaszëbów] | |- | rowspan="3" |L |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/kapele-ludowe/?lang=kk Lëdowé kapele] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/legendaa-baltyku/?lang=kk Legenda Bałtyku] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/lemani/?lang=kk Lemanowie] | |- | rowspan="5" |M |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/nitka-glodkowski-mack-nitka-glodkowsczi-z-glodnice/?lang=kk Mack Nitka Głódkowsczi z Głodnicë] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/merki/?lang=kk Merczi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/mlyny-i-wiatraki/?lang=kk Młënë i wietrzniczi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/muzeum-pismiennictwa-i-muzyki-kaszubsko-pomorskiej-w-wejherowie/?lang=kk Mùzeùm Kaszëbskò-Pòmòrsczi Pismieniznë i Mùzyczi we Wejrowie] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/muzeum-hymnu-narodowego-w-bedominie/?lang=kk Mùzeùm Nôrodnégò Himnu w Bãdominie] | |- |N |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/neureiter-ferdinand/?lang=kk Neùreiter Ferdinand] | |- |Ô |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/abraham-antoni/?lang=kk Ôbram Tóna] | |- |Ò |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/skra-ormuzdowa/?lang=kk Òrmùzdowô Skra] | |- | rowspan="7" |P |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pankowie/?lang=kk Pankòwie] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/papiernie/?lang=kk Papiérnie] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pielgrzym/?lang=kk Pielgrzym] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/truskawka-kaszebsko-malena/?lang=kk Pòtrôwnica (malëna)] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/premier-z-kaszub/?lang=kk Premiéra z Kaszëb] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/przydomki/?lang=kk Przëtómczi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/pusto-noc/?lang=kk Pùstô noc] | |- | rowspan="3" |R |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/radio-po-kaszubsku-radia-kaszubskie/?lang=kk Radio pò kaszëbskù / Kaszëbsczé radia] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/rodlo/?lang=kk Rodło] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/rozewie/?lang=kk Rozewié] | |- | rowspan="5" |S |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/sanktuaria-na-kaszubach/?lang=kk Sanktuaria na Kaszëbach] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/sculteti-bernard/?lang=kk Sculteti Bernat] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/swietopelk-ii-wielki/?lang=kk Swiãtopôłk Wiôldżi] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/syberia/?lang=kk Syberiô] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/slazacy-a-kaszubi/?lang=kk Szlązôcë a Kaszëbi] | |- |T |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/trojanowska-izabella/?lang=kk Trojanowskô Izabella] | |- |V |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/verba-sacra/?lang=kk Verba Sacra] | |- | rowspan="2" |W |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/organizacja-wojskowa-pomorza/?lang=kk Wòjskòwô Òrganizacjô Pòmòrzô] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/worzala-augustyn/?lang=kk Wôrzałła Aùgùst] | |- | rowspan="2" |Z |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/zabytki-jezyka-kaszubskiego/?lang=kk Zabëtczi kaszëbsczégò jãzëka] | |- |[https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/spotkania-z-muzyka-kaszub/?lang=kk Zéńdzenia z mùzyką Kaszëb] | |} == Ùtwórcë kaszëbòpedie == <ref>https://web.archive.org/web/20260330132512/https://kaszubopedia.pl/index.php/tworcy-kaszubopedii/?lang=kk</ref> * [[Agniészka Bednark-Bòhdzewicz]] * [[Miłosława Bòrzëszkòwskô-Szewczik]] * [[Józef Bòrzëszkòwsczi]] * [[Bògùsłôw Breza]] * [[Witosława Frankòwskô]] * [[Joana Ginter]] * [[Michôł Hinc]] * [[Daniél Kalinowsczi]] * [[Katarzëna Kùlikòwskô]] * [[Aleksandra Kùrowskô-Susdorf]] * [[Ana Kwasniewskô]] * [[Magdaléna Lemańczik]] * [[Dark Majkòwsczi]] * [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi]] * [[Justina Pòmierskô]] * [[Tomôsz Rembalsczi]] * [[Miloš Řezník]] * [[Magdaléna Sacha]] * [[Danuta Stanulewicz]] == Òbaczë téż == * [[Wikipedia]] * [[Gedanopedia]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/?lang=kk kaszubopedia.pl – Zéwiszcza] {{Jãz.|csb}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ kaszubopedia.pl – Hasła] {{Jãz.|pl}} * [https://kaszubopedia.pl/index.php/hasla/ kaszubopedia.pl – Entries] {{Jãz.|en}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Encyklopedije]] kj0lqbf4nnfa8ayp5i4nxmdacmdfwyk 0 12535 192992 2026-03-30T13:47:32Z Iketsi 3254 Iketsi przeniós starnã [[Kaszubopedia]] do [[Kaszëbòpediô]]: pl → csb 192992 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Kaszëbòpediô]] drclq2d7t9ys92mtye20fz4vaaolw1z 14 12536 193007 2026-03-30T14:23:41Z Iketsi 3254 N 193007 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Mùzyka]] emstd1v8qykrpa8q50vq8fa5oamfknx 193010 193007 2026-03-30T14:25:51Z Iketsi 3254 {{Commons}} 193010 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Mùzyka]] pyx509umyixmtcrf8qt7ty1b35izrbu