Pòlskô

Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia Pòlskô 0 1393 193691 193369 2026-04-03T16:50:01Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193691 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Rzeczpospolita Polska |miono = Pòlskô Repùblika |miono-genitiw = Pòlsczi |fana = Flag of Poland.svg |herb = Herb Polski.svg |na karce = LocationPoland.svg |mòtto = |jãzëk = [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] |stolëca = Warszawa |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 312 696<ref>Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html]</ref><ref>Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [https://m.bankier.pl/wiadomosc/Powierzchnia-Polski-wzrosla-o-1643-ha-7603883.html]</ref> |procent-wòdë = 3.07 |lëdztwò = 38 483 957 | rok = 2014 |dëtk = pòlsczi złoti | kòd dëtka = PLN |czasowô cona = +1 |swiãto = [[3 maja]], [[11 lëstopadnika]] |himn = Mazurek Dąbrowskiego (Mazurk Dąbrowsczégò) <center>[[Òbrôzk:Mazurek Dabrowskiego.ogg]]</center> |kòd = PL |Internet = .pl |telefón = 48|Mònarcha=|Prezydeńt=[[Karól Nawrocczi]]|Premiéra=[[Donôld Tusk]]|kònstitucjô=Kònstitucëjô Pòlsczi Repùbliczi z 3 łżëkwiata 1997}} '''Pòlskô Repùblika''' (pòl. ''Rzeczpospolita Polska'') je państwã w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]] ë [[NATO]]. Greńczë z państwama: [[Miemieckô|Miemiecką]], [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]], [[Słowackô|Słowacką]], [[Ùkrajina|Ùkrajiną]], [[Biôłorëskô|Biôłorëską]], [[Lëtewskô|Lëtewską]] ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]). Stolecznym gardã Pòlsczi Repùbliczi je [[Warszawa]]. == Etimologijô miona państwa == Miono ''Pòlskô'' (''Polska'') wëprowôdzô sã òd [[plemiã]] [[Pòlanie|Pòlanów]], chtërné mieszkało w dzysdniowi [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]]. Słowò ''Pòlanie'' mòże dolmaczëc jakno "ti, co mieszkają na pòlach". Mòże docëgac, że przédnym zajãcym Pòlan béł òbróbk rolë, w rozszlachòwanim do jinszëch plemionów, np. [[Wislanie|Wislanów]] ë [[Mazowszanie|Mazowszanów]], chtërné zamieszkiwałë lasowaté môle. Dôwni ùżëwelë łacëńsczich mionów: ''terra Poloniae'' - Pòlskô zemia abò ''Regnum Poloniae''. Miono ''Polska'' je ùżiwóné do òpisënkù państwa ju òd XIV stolatô. Zemie Pòlanów òd XIV stolatô miałë miono ''Staropolska'' (Stôropòlskô), a pùzdni ''Wielkopolska'' (Wiôlgopòlskô). Dlô procëmnotë zemie na pôłnim miałë miono ''Małopolska'' (Môłopòlskô). Jinszé miona Pòlsczi (''Lechia'', z persczégò ''Lahestn'', z lëtewsczégò ''Lenkija'') ë Pòlôchów (rusczi ''Lach'', madżarsczi ''Lengyel'') są òd plemieniô Lãdzanów (pòl. Lędzianie), chtërny, jak sã ùznôwô, zamieszkiwelë w dzysdniowim pôłniowò-pòrénkòwim dzélu Pòlsczi. Słowò ''Rzeczpospolita'' òznôczô repùblika. == Nôrodné mërczi == Zgòdno z Kònstitucëją Pòlsczi Repùbliczi z [[3 łżëkwiata]] [[1997]] rokù nôrodnyma mërkama Pòlsczi Repùbliczi są: * Herb Pòlsczi Repùbliczi – biôłi òrzeł w krónie w czerwionym pòlim. * Fana Pòlsczi Repùbliczi – farwë białô ë czerwionô * Hymn Pòlsczi Repùbliczi – [[Mazurk Dąbrowsczegò]] == Religijô == Dominëjącą religiją w Pòlsczi Repùblice je [[Katolëcëzna|rzimskòkatolëckô]] wiara. Kòl 95% lëdztwa je [[Rëchcënë|òrechconëch]] w òbrządkù [[Rzimskòkatolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczégò Kòscoła]]. Òkróm tégò w Pòlsczi Repùblice żëją m.jin.: [[Grekòkatolëcczi Kòscół|grekòkatolëcë]], wëznôwcë [[Prawòsłôwnô christianizna|prawòsłôwny christianiznë]], [[Prostestanckô christianizna|lëtrowie (ewangelicë)]], [[Islam|mùzelmanie]], [[Agnosticëzna|agnosticë]] ë [[Atejizna|atejiscë]]. == Geògrafijô == [[Òbrôzk:Pòlscziegrańce.png|mały|right|300px|Długòta grańców Pòlsczi]] [[Òbrôzk:Wisla-kolo-Torunia.jpg|mały|right|300px|Dolëzna nôdłëgszi rzeczi Pòlsczi (Wisła), kòle [[Toruń|Torunia]]]] [[Òbrôzk:Poland-satellite.jpeg|mały|right|250px|Pòlskô na satelitarnim òdjimkù.]] [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich (od pln-wsch).jpg|mały|right|250px|[[Szczecëno]], zómk ksążëcy]] Greńce dzysdniowi Pòlsczi ùsztôłcone òstałe w [[1945]] r., pò drëdżi swiatòwi wòjnie. W przërównanim do [[1939]] rokù, greńcë òstałe przesëniãte na zôpôd, kosztã pòrénkòwich môlów. Pò 1945 miałë môl dwie teritorialné kòrektë: * [[15 gromicznika]] [[1951]] – z [[Ùkrajina|Ùkrajinską SRR]] 480 km². Za gardë: [[Bełz]], [[Krystonopol]] ë [[Sokal]] ze zleżënama wãgla, Pòlskô dôsta [[Ustrzyki Dolne]] ë [[Lutowiska]] (tekst ùgodë pòdóné je w Dz. U. 52.11.63) ([http://pl.wikisource.org/wiki/Umowa_o_zmianie_granic Tekst ùgodë ò zjinaczenim greńców z 1951] ''w pòlsczim jãzëkù'') * [[1 stëcznika]] [[1959]] – z [[Czechosłowackô|Czechosłowacką]]. Za kòlonijã [[Tkacze]] kòl gardu [[Szklarska Poręba]], banowiszcze ë banową régã, Pòlskô dôsta ùriwk lasnégò môlu. Długòta greńców Pòlsczi je 3582 km, w tim 528 km to sztrãd Bôłtu. Pòlskô greńczë z: * òd zôpadu z [[Miemieckô|Miemiecką]] (467 km), * òd pôłniégò z [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]] (790 km) ë [[Słowackô|Słowacką]] (539 km), * òd pòrénkù z [[Ùkrajina|Ùkrajiną]] (529 km) ë [[Biôłorëskô]] (416 km), * òd nordë z [[Lëtewskô|Lëtewską]] (103 km) ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) (210 km). Pòlskô ja na 9 môlu w Eùropie żle to jidze ò wiéchrzëznã ë na 8 żle to jidze ò wielënã lëdztwa. Z nordë na pôłnié Pòlskô rozcygô sã na długòtã 649 km, co je 5° ë 50'. Je to przëczëną nierównoscë długòtë dnia midze nordową ë pôłniową Pòlską. Òb lato na nordze dzéń je długszi ò wicy jak gòdzënã niż na pôłnim, òb zëma na òpak. Z zôpadu na pòrénk Pòlskô rozcygô sã na 689 km, co je 10° 01'. Całownô rozcëgô Pòlsczi (z zôpôdu na pòrénk ë z norde na pôłnie) je 15°51'. Pòlskô je w conie westrzédnoeùropejsczégò czasu, je to słuńcowi czas pôłnika 15°. Geògrafné kòordinatë skrôwnëch môlów Pòlsczi: * 49°00' [[geògrafnô szérzô|N]] – Wëszëńc [[Opołonek]], * 54°50' N – [[retk]] [[Rozewie]], * 14°07' [[geògrafnô długòtô|E]] – łëk [[Òdra|Òdrë]] kòle Dólnégò Osinowa, * 24°08' E – kòlano [[Bug (rzéka)|Buga]] kòle Zosina. Geòmétrowi westrzódk Pòlsczi je we wsë Piątek kòle gardu [[Łęczyca]]. Nôstôrszi ([[1775]]) òbrechowóny geòmétrowi westrzódk Eùropy je w Suchowolë kòl gardu [[Sokółka]], w pòdlasczim wòjewództwie. Przez Pòlskã przebiegiwô téż greńca midzë kòntinentalnym blokã Pòrénkòwi a Zôpadny Eùropë. Nôdłëgszé rzeczi w Pòlsce to: * [[Wisła]] (1047 km) * [[Òdora]] (854 km, w Pòlsczim dzélu 742 km) * [[Warta]] (808 km) * [[Bùg]] (772 km, w Pòlsczim dzélu 587 km) === Geòlogòwô bùdacëjô === W Pòlsce schôdzą sã 3 wiôldżé tektonowé jednotë: # [[prekambrijskô platfòrma]] pòrénkòwi Eùropë (pòrénkòwô ë nordowo-pòrénkòwô Pòlskô), tak tej [[Pòrénkòwoeùropejskô Niżawa]]. # [[peleòzojicznô platfòrma]] westrzédny ë zôpôdny Eùropë ([[Pòzaalpejskô Westrzédnô Eùropa]]). Spód ùsôdu ny platfòrmë pòkôzëją sã dzéle [[herecyńsczé górotworë|herecyńsczich]] ë [[kaledońsczé górotworë|kaledońsczich górotworów]] (Zôpadné ë Pòrénkówé Sudetë, Górë Swiãtokrziżewé). # [[alpidë]] ([[Karpatë]] z Pòdkarpacym). === Wëdrzatk plónu === Wiôldżi dzél Pòlsczi zajëmówają niżawë pòrénkòwégò dzélu Westrzédeùropejsczej Niżawy, a strzédni wëszańc je 173 m [[n.r.m.]] Geògrafne krôje ùłożëne są równoleżnikòwo òd niżaw na nordze i w westrzédni Pòlsce do wëszaw ë gór na pôłnim. Nôwikszim môlem w Pòlsce są [[Rysy]] w [[Tatrë|Tatrach]] (2499 m n.r.m.), nôniżej je depresejô Elbląsczie Raczki na Wislanëch Żuławach (1,8 m p.r.m.). === Sprôwné pòdzelenié === Òd [[1 stëcznika]] [[1999]] rokù je w Pòlsce trzëstopniowé sprôwné pòdzelenié na [[wòjewództwò|wòjewództwa]], [[kréz|krézë]] ë [[gmina|gminë]] '''Wòjewództwa''':  {| * [[dólnoszląsczé wòjewództwò]] * [[kùjawskô-pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[lubelsczé wòjewództwò]] * [[lubùsczé wòjewództwò]] * [[łódzczé wòjewództwò]] * [[małopòlsczé wòjewództwò]] * [[mazowiecczé wòjewództwò]] * [[òpòlsczé wòjewództwò]] * [[pòdkarpacczé wòjewództwò]] * [[pòdlasczé wòjewództwò]] * [[pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[szląsczé wòjewództwò]] * [[swiãtokrzësczé wòjewództwò]] * [[warminskô-mazursczé wòjewództwò]] * [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò]] * [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] |} == Galeriô == <gallery mode="packed"> Gdansk Glowne Miasto.jpg|[[Gduńsk]] Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|[[Sopòt]] Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|[[Malbórg]] Wilanów Palace.jpg|[[Wilanowò]] Wawel_(4).jpg|[[Krakòwò]] </gallery> == Lëdztwò == [[Òbrôzk:Poland-demography.png|300px|right|mały|Lëdztwò Pòlsczi w latach [[1961]]-[[2014]] (w tësącach)]] Pòlskô je zamieszkiwónô w zacht wikszoscë przez [[Pòlôsze|Pòlôchów]]. Są òni [[Słowiani|słowiańsczim lëdã]] ë mówią w [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]], jaczi słëchô do [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich]] jãzëkòw. Dlô dzéla òbiwatelów Pòlsczi rodną mòwą je krewny z nim [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] ôs jiné miészëznowé mòwë. Pòlsczi je ùrzãdnym jãzëkã państwa, le prawò dôwô [[nôrodnô miészëzna|nôrodnym miészëznóm]] mòżlëwòtã ògreńczonégò brëkòwaniô swòjëch jãzëków w gminach dze stanowią wicy jak 20% pòpùlacëji. Wedle Nôrôdnégò Òglowégò Spisënkù ([[2002]]), 97,8% mieszkańców Pòlsczi mówi na codzéń w pòlsczim jãzëkù. Nôczãstszé jãzëczi miészëznów to: [[miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]], [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorësczi]], [[cëgańsczi jãzëk|cëgańsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]], [[lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] ë [[rusynsczi jãzëk|łemkòwsczi]]. Do ùznónëch w Pòlsce [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch miészëznów]] nôleżą taczé miészëznë, jak [[Armeńskô miészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Biôłorëskô miészëzna w Pòlsce|biôłorëskô]], [[Czeskô miészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Karajimskô miészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Lëtewskô miészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Łemkòwskô miészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Miemieckô miészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Rëskô miészëznã w Pòlsce|rëskô]], [[Romskô miészëzna w Pòlsce|romskô]], [[Słowackô miészëznã w Pòlsce|słowackô]], [[Tatarskô miészëzna w Pòlsce|tatarskô]], [[Ùkrajińskô miészëznã w Pòlsce|ùkrajińskô]] ë [[Żëdowskô miészëznã w Pòlsce|żëdowskô]]. == Òbaczë téż == * [[Eùropejskô Ùnijô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.polska.pl/ Polska.pl] * [https://web.archive.org/web/20180717145713/http://www.prezydent.pl/ Prezydent PR] {{Eùropa}} [[Kategòrëjô:Pòlskô|*]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] j9r9b859bfig8end6fmkh5xc3z361f7 Fizyka 0 1428 193556 185491 2026-04-03T14:28:28Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}}; [[File:→[[Òbrôzk:; |thumb→|mały 193556 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CollageFisica.jpg|mały|]] '''Fizyka''' (òd grecczégo φυσικός - nôtërny, òd φύσις - nôtëra) – je nôtërną ùczbą chtërnô zajimô sã badérowanim swòjiznów ë przemianów [[materëjô|materëje]] ë [[energijô|energije]]. == Òbaczë téż == * [[Matematika]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{stub}} [[Kategòrëjô:Fizyka| ]] lc5lx8076elvise80zynk0goo1yvjir Kaszëbë 0 1448 193690 193165 2026-04-03T16:49:55Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193690 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CSB Flag.svg|mały|[[Fana Kaszëbsczi]]]] '''Kaszëbë''' abò '''Kaszëbskô''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Kaszuby'', [[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] ''Cassubia''<ref>[http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/904 Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich, Tom III]</ref>, miem. ''Kaschubei'' abò ''Kaschubien'') – òbénda nad sztrądã [[Bôłt]]u, part [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] dze żëją [[Kaszëbi]] (aùtochtoniczny [[Pòmòrzónie|Pòmòrzanie]]). == Greńce Kaszëbsczi == [[Òbrôzk:Kôrta Kraju Kaszëbów.jpg|mały|227x227px|Kôrta Kraju Kaszëbów-aut.K.Ruda i M.Mayer]]{{Pòrtal}} Wëznaczenié greńców Kaszëbsczi je dosc problematiczną rzeczą, bò w ùszłoce Kaszëbskô nie bëła nigdë òbéńdą òkresloną administracyjno (w procëmnoce np. do Zôpadny czë Pòrénkòwi Pòmòrsczi). Drãgòscë dodôwô fakt, że greńce òbéndë zwóny "Kaszëbskô" przesëwałë sã w cygù stalatów na pòrénk. Czej w [[1238]] r. miono krôjnë "Cassubia" pòjawiło sã pierszi rôz w dokùmeńtach, òbjima òna dzél Zôpadny Pòmòrsczi. W tich czasach [[Słowiónie|Słowianie]] z Pòrénkòwi Pòmòrsczi definitiwno nie mianowelë sã "Kaszëbama". Wespólnym mionã Nadbôłtowëch Słowianów midzë [[Wisła|Wisłą]] a [[Òdora|Òdrą]] bëło "Pòmòrzanie". [[Gerard Labùda]] (1991) napisôł równak, że na Pòmòrzu utwòrzëło są le jedno miono dlô zemi i lëdzy – Kaszëbë, ''Kaszuby''. Ten autor pisze téż, że na pòrénk wãdrowa dësza kaszëbiznë (jãzëk i zwëk), a nie kaszëbsczi lëdze, chòc tak niejedni to zmiłkòwò òpisywają. W 1880 rokù [[Wejrowò]] bëło ùznóny za stolëcã Kaszëbsczi Zemi. Dejade dzysô to prawie dzél Pòrénkòwi Pòmòrsczi je nôczãscy mianowóny "Kaszëbskô", sztërkama no miono je téż rozcygóné na pòrénkòwé zemie Zôpadny Pòmòrsczi (òkòlé [[Bëtowò|Bëtowa]], [[Lãbòrg]]a, [[Leba|Lebë]]). Dosc pòpùlarnym pòzdrzatkã je sfòrmùłowanié, że: "Kaszëbskô je tam, dze mieszkają (w grëpie) [[Kaszëbi]]". Próbë wëznaczeniô greńców Kaszëbsczi dokònôł [[Jan Mòrdawsczi]] w prôcë: "Geògrafia dzysészëch Kaszëbów" (1999). Do Kaszëbsczi zarechòwôł òn zemie, we chtërnëch wedle badérowaniów socjologów przënômni 1/3 lëdztwa są òsobë czëjącé sã Kaszëbama, abò dze mieszkô zacht wielëna Kaszëbów (je to przëtrôfk w trzech gardach: w [[Gduńsk|Gduńskù]], [[Gdiniô|Gdini]] ë [[Sopòt|Sopòtach]]). Wedle taczich kriteriów teritorium Kaszëbsczi òbjimô wiéchrzëznã kòl 6 200 km2 w [[gmina]]ch [[Wòjewództwo pòmòrsczé|pòmòrsczégò wòjewództwa]], a òsoblëwò: * '''[[Pùcczi kréz]]''': 1. Gard [[Hél]], 2. Gard [[Jastarniô]], 3. Gard [[Pùck]], 4. Gard [[Wiôlgô Wies]], 5. [[Gmina Kòsôkòwò]], 6. [[Gmina Krokòwa]], 7. [[Gmina Pùck]]. * '''[[Wejrowsczi kréz]]''': 1. Gard [[Réda]], 2. Gard [[Rëmiô]], 3. Gard [[Wejrowò]], 4. [[Gmina Chòczewò]] - part, 5. [[Gmina Gniewino]], 6. [[Gmina Lëniô]], 7. [[Gmina Lëzëno]], 8. [[Gmina Łãczëce]], 9. [[Gmina Szëmôłd]], 10. [[Gmina Wejrowò]]. * '''[[Lãbòrsczi kréz]]''' - part: 1. [[Gmina Céwice]] - part. 2. [[Nowô Wies]] 3. [[Gmina Wickò]] [[Łeba|4.Gmina Łeba]] * '''[[Bëtowsczi kréz]]''' - part: 1. Gard [[Bëtowò]] ë [[Gmina Bëtowò]], 2. [[Gmina Czôrnô Dãbrówka]], 3. [[Gmina Lëpnica]], 4. [[Gmina Parchòwò]], 5. [[Gmina Tëchòmié]]. * '''[[Kartësczi kréz]]''': 1.Gard [[Kartuzë]] ë [[Gmina Kartuzë]], 2.Gard [[Żukòwò]] ë [[Gmina Żukòwò]], 3.[[Gmina Chmielno]], 4.[[Gmina Przedkòwò]], 5.[[Gmina Sëlëczëno]], 6.[[Gmina Srôkòjce]], 7.[[Gmina Somònino]]. * '''[[Kòscérsczi kréz]]''': 1. Gard [[Kòscérzëna]], 2. [[Gmina Kòscérzëna]], 3. [[Gmina Dzemiónë]], 4. [[Gmina Kôrsëno]] - part, 5. [[Gmina Lëpùsz]], 6. [[Gmina Nowô Karczma]] - part * '''[[Chònicczi kréz]]''' - part: 1. Gard [[Brusë]] ë [[Gmina Brusë]], 2. [[Gmina Chònice]] - nordowi part, 3. [[Gmina Kònarzënë]]. * [[Człëchòwsczi kréz]] - part: 1. [[Gmina Przechlewò]] - part. * '''Gard [[Gduńsk]]''', '''Gard [[Gdiniô]]''', '''Gard [[Sopòt]]''' Pòlemikã móże rodzëc sprawa teroczasnégò teritorialnégò òbjimù Kaszëbów. Òstało przëjãté, że: * drëżéń Kaszëbów robi na òbéńda Pòmòrzô, na chtërny na co dzéń, w miészim abò wikszim stãpniu, pòtrzebòwóny je [[kaszëbsczi jãzëk]]; * za Kaszëbë je przëjãtô òbéńda, na jaczi lëdze rechùjącé sã do ti spòlëznë robią przënômni trzecy dzél môlowégò lëdztwa i ten, dze nimò niewiôldżégò procenta w òbrëmienim dónégò zalëdzeniô wielota Kaszëbów je wiôlgô (np. we Gduńsku i Sopòce); No slédné kriterium pòzwòli, mòżebno, przesënąc greńce teroczasnëch Kaszëbów na zôchód, jakò że są znaczi, że w stronach pod [[Słëpsk]]iem procent [[Kaszëbi|Kaszëbów]] i swiąda kaszëbskòscë nëch terenów je znaczącô.[[Òbrôzk:Gdunsk_5.jpg|mały|250px|Katédra w Gduńskù-Òlëwie, môl pòchòwaniô ksyżeców Pòrénkòwi Pòmòrsczi]][[Òbrôzk:Porenkowo_Pomorsko_1.png|mały|250px|Kôrta Pòrénkòwi Pòmòrsczi z zaznaczenim dzysdniowi kaszëbsczi òbéndë ôs dôwny zemi Słowińców]] === Pòdzélënk Kaszëbsczi na regionë === Bënë dzysdniowi Kaszëbsczi je mòżlëwé wëapartnic 5 kùlturno-jãzëkòwëch regionów: 1. '''[[Norda]]''' - tradicyjnô òbéńda nordowòkaszëbsczich dialektów (krézë: pùcczi, wejrowsczi,lãbòrsczi) 2. '''Westrzódk''' - tradicyjnô òbéńda westrzédnokaszëbsczich dialektów ([[Kartësczi kréz]]) 3. '''Pôłnié''' - tradicëjnô òbéńda pôłniowòkaszëbsczich dialektów (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) 4. '''Zôpôd''' - òbéńda chtërnô przed [[II Swiatowô Wòjna|II Swiatową Wòjną]] słëcha do Miemiecczi, a pò ny òsta przëznónô Pòlsczi Lëdowi Repùblice. Kaszëbi nie są tam procentowò tak trójną miészëzną jak na Nordze, Westrzódkù ë Pôłnim (dzélowò kréze: Lãbòrg, Bëtowò) 5. '''Trzëgard''' - aglomeracëjô Gduńska (historicznô stolëca Kaszëbów), Gdini ë Sopòtu. Jesz na zôczątkù XX-gò stolatégò jistniałë tam aùtochtoniczné dialektë kaszëbsczé: nordowòpòrénkòwé- wiôlgòkacczi, witomińsczi, sopòcczi; ë pôłniowòpòrénkòwé: òlëwsczi, brzezënsczi, matarnsczi. Dzysô w Trzëgardze Kaszëbi są nôwikszą etniczną miészëzną, chòc jãzëkòwò w zacht wikszoscë spòlaszałą. == Ekònomijô == [[Òbrôzk:Mechelinki, łódź rybacka.jpg|mały|left|Bôt]] Nôwicy lëdzy robi w sferze ùsłëgów. Wôżnéma wietwiama gòspòdarzënkù Kaszëb są: turistika, mòrskô industrëjô (òkrãtownie ë pòrtë),bùdowizna, rëbaczenié ë gbùrzëzna. Kaszëbi są téż bëlnyma stolôrzama i piekôrzama. Turistika rozwijô sã nad sztrądã [[Bôłt]]u, ale wiele turistów przëcygają téż pòjezérza i niechtërné gardë, np. [[Gduńsk]]. Do nôbarżi znónëch kùrortów ë wëpòczinkòwëch môlowòsców słëchają: [[Chmielno]], [[Jastarniô]], [[Leba]] i [[Sopòt]]. Niejedné rastauracëje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników kaszëbsczé smaczczi: wãgòrzową zupã, [[czarwina|czarwinã]], [[plińce]] i jin. Mòże liczëc, że w przińdnëch latach wczasowëch chëczów ë agrokwatérów bãdze na Kaszëbach wicy. == Stón i òchróniô òkrãżégò == [[Òbrôzk:Phytoplankton bloom in the Baltic Sea (July 3, 2001).jpg|mały|Planktón na Bôłce òb lato 2001 rokù]] Jesz na zôczątkù lat dzewiãcdzesątych XX wiekù, z wëszłotë dzejnotë człowieka, na mòcno zagòspòdarzonëch òbéńdach Kaszëbów i przëlégłégò do nich [[Bôłt]]u bëłë w niebezpiekù wszëtczé dzélëczi òkrążégò, a òsoblëwò: hidrosfera, atmòsfera, wiérzk zemi, roscënizna i zwiérzãcy swiat. W wszelejaczich zakładach i chëczowëch gòspòdarztwach pòwstôwało wiele jindustriowégò i kòmùnalnégò sztokù, z chtërnégò znaczny dzél nie béł òbczëszcziwóné. Szkòdzało ùżëwanié w gbùrzenim wiôldzich miôrków szutów ë pestëcydów, ale téż z wëszłotë niegwôscëwégò zabezpieczeniô kòmùnalnégò i jindustriowégò sztokù doszło do tegò, że baro lëchi béł sanitarny stón rzéków, jezór a stëdni. W Stãgłi Wisle wszëtczé pòbiéróné próbczi wòdë bëłë za klasą czëstoscë fizykòchemiczné, a w 57% biologòwi. Mòcno zaczapóné bëłë: [[Reduniô]] a [[Wisła]] (Zgniłô Wisła), chtërné dotëgòwałë kòl 7000 hm³ sztokù na rok (100% wòdów III klasë czëstoscë fizykòchemiczné i 100% wòdów pòzaklasowëch biologòwò), a z jezór – Grabòwsczé, Karczemné, Klôsztórné, Garczin, Tëchómsczé i jinszi. Sanitarny stón wòdë pòbiéróné przez lëdztwò z wòdoprowôdników i ze stëdniów béł co sztërk lëchi. Stëdnie pùbliczné bëłë zaczapóné jaż w 80%. Trójmiescé, w chtërnym mieszkô wicy jak 750 000 lëdzy i mòcno rozwity je jindustrëjô, brëkùje baro wiele wòdë. Dłudżi czas bez ògrańczeniów bëłë wëzwëskiwónë pòdzémné wòdë. Przez przezmiarã eksploatacëji bëłë òne w znacznym gradze pòwëbieróné. Narëszonô bëła równowôga hidrologòwô. Pòd [[Gduńsk|Gduńskã]] i jegò òkòlém zrobił sã głãbòczi dół òbniżëniowi ò wiéchrzëznie bez mała 300 km². Wòdë rzéków, chtërné mają wiele związków chemicznëch i w wiele za môłym gradze biologòwò òbczëszczoné kòmùnalné sztok, docérają do mòrza. Przez to òstała mòcno zatrëtô [[Gduńskô Hôwinga]]. Wiôldżi kwantum bakcylów glótowëch,chtërné ùnôszłë sã w wòdze ùniemòżniwało branié kąpiélë. We Władisławòwie – w czerënkù pôłniowò-pòrénszim òd pòrtu, w Nowim Pòrce i w [[Gdiniô|Gdini]] Òrłowie òd 64% do 92% pòbiérónëch próbków wòdë bëło za klasą abò w III klasë czëstoscë. Wiele kąpielëszczów mùszało bëc zamkłé. Tak bëło kòl [[Bôłt]]u w [[lëpińc]]u 2018 r. Òrganicznô materëjô a téż azot i fòsfór docérają do mòrza za pòstrzédzëzną rzéków. Ta rzôdzëzna, a téż wlewë òceanicznëch wòdów do [[Bôłt]]u i zmianë temperaturë wòdë prowadzą do periodnégò spôdaniégò abò rostu biomasë roscënów i zwiérzãtów w Gduńsczi Hôwindze i w ji sąsedztwie. W ùbògaconëch przez azot i fòsfór mòrzczich wòdach òsoblewò mòcno rozwijô sã planktón. Przez to na zôczątkù rosce kwantum òrganizmów, chtërné nim sã żëwią. Równak z czasã planktón sã tak rozrodzywô, że rëbë i jiné zwiérzãta nie są w sztãdze gò w całosce skònsumòwac. Nieżëwi planktón, chtëren òpôdô, przez dëgòwanié bakcylów rozkłôdô sã. Przez tã rzôdzëznã zmiésziwô sã kwantum krzisenia, a na dnie zjawiwô sã sarkòwòdzyk, chtëren trëje i wiele ôrtów rëbów mô ùniemòżlëwioné rozrodzywanié sã, a w skrôwnëch wëpôdkach to prowadzy do jich smiercy. Znaczny òbéńda Gduńsczi Głãbi bëła fùl sarkòwòdzyka. Na skùtk tich procesów w latach sédemdzesątëch i òsemdzesątëch nôwikszi zmianë nastałë w Pùcczi Hôwindze, nôsnôdszi i nôbarżi pòdajny na cësk zgnojeniów òbéńdze Gduńsczi Hôwindżi. [[Pùcczi kréz]] mô przë tim wësoczi wskôzywôcz zachòrzeniô lëdzy na reka. W Pùcczi Hôwindze nazebrało sã wiele trëjącëch związków to i jidealny czedës nierzchòwiszczé dlô wiele ôrtów rëbów stracëło swòją wôżnotã. Prawie ju nie bëło [[lasfòr]]a, [[Brzóna|brzónë]], [[wãgòrz]]a abò [[łosos]]a. Ù wiele rëbów bëło widzec znanczi chòrobów, do chtërnëch doprowadzało biwanié w zgnojonym òkrãżém. Wiôldzim zagrożeniém dlô mòrzczich wodów są wëcéczi sërégò òléju.Przëmiérno – 1 tona sërégò òléju pòòkriwô cenką légą wiéchrzëznã 12 km². Temù też nie dzëwi nas chùtkô jinterwencëjô przënôléżnëch mòrzczich służbów w wëpôdkù, wezmë na to awarëji przërëchtënków w bazé rzôdczëch òpôłów abò karëwôrtnégò zdrzëcaniô przez niejedné òkrãtë balastowëch wodów, w chtërnëch są resztczi sërégò òléju. W zurbanizowani conie gduńsczi krôjnë baro mòcno bëła zatrëtô atmòsféra. Przëłoziwałë sã do te wielny wërobné zakładë, a téż chëczowé gòspòdarztwa i tërlëkòwô rësznota. W pôrãdzesąt òsoblëwò ùprzikrzonëch dlô òkrążégò zakładach („Sarkòpòl”, rafinerëjô, elektrocepłowniô, cëkrowniô i jiné) pòwstôwało 264 000 ton parzënów i 59 000 ton gazowëch zaczapaniów na rok. Jindustria, gbùrzenié, transpòrt i jiné partë gòspòdarzënkù, a téż chëczowé gòspòdarztwa są pòczątkiem rozmaitégò szlachù òdpôdków, chtërné zgromadzoné w wëznaczonëch placach zajimają wiedno wikszi rëmie, a to przëłożiwô sã do degradacëji wiéchrzëznë zemi. Samé leno jindustriowé òdpôdczi, jak np. fòsfògipsë, sëpny pòpiołë ë szlaczi z energeticzi i cepłownictwa a téż mineralné parzënë nazebróné w wòjewództwie do 2003 rokù, wôżą przeszło 21 mln ton, a pòòkrëłë òbéńdã kòl 2,6 km². Są stolemné òlérë z nalézeniém placów na wësëpiska smieców, bò na nich mòże żëc np. [[szpańsczi slënik]]. Té wësëpiska,chtërné jistnieją, są ju wnetka czësto wëzwëskóné, a na ùmôlowanié nowëch nié ma zgòdë lëdztwa, chtërno mieszkô w sąsedztwie bédowónëch môlów. Degradacëji òkrążégò, chtërna robi pòkroczi człowiek nie przëzérô sã pasywno, le podjimô corôz barzi skùtkòwné kroczi sparłãczoné z jegò óchrónią. Jinwesticjowé wëdôwczi na óchróniã òkrążégò i gòspòdarzënk wòdny pòstãpno rosną. Np. w 2005 rokù w całim pòmòrzczim wòjewództwie wëniosłë òglowò 2 329 mln zł, przë tim na óchróniã wiodra bëło przeznaczoné 34,2 mln zł, na sztokòwi gòspòdarzënk i óchróniô wòdów 1 624 mln zł,na gòspòdarzënk òdpôdkama, òchróniô i doprowadzenié wôrtnotë ùżëtny zemiów jak bëło przódë, a téż pòdzemnëch a wiéchrzëznowëch wòdów 27,7 mln zł, na wòdny gòspòdarzënk 50,6 mln zł. W latach 1990–2005 bëło rëszoné abò rozbùdwóné pôrãdzesąt kòmùnalnëch i jindustriowëch òbczëszczalniów sztokù. Jedna z nôwikszëch òbczëszczalniów – w Dãbògòrzim – zbiérô sztok z òbéńdë, na chtërné mieszkô kòl 400 000 lëdzy (z [[Gdiniô|Gdini]], [[Sopòt]]u, [[Rëmiô|Rëmi]], [[Réda|Rédë]], [[Wejrowò|Wejerowa]]). Òbczëszczalniô w [[Swôrzewò|Swôrzewie]] zbiérô i òbczëszcziwô sztok z [[Pùck]]a, [[Wiôlgô Wies|Wiôldżi Wsë]] i całégò Hélsczégò Półòstrowa. Pòdług [[Jan Mòrdawsczi|Jana Mòrdawsczégò]] (1999) òbéńda Kaszëbów je mało zatrëtô, òkòma przëmiérzno tamsamnëma jezorama i môlama, jak téż niechtërnëma kawałkama rzéków. Pòmôgô to rozwicu turisticzi. Bôczënk przërzesziwô sã tu do òchrónë przërodnégò òkrãżégò. Wërazã tegò je założenié parków i rezerwatów, ùznanié niechtërnëch òbiektów żëwy i miartwy przërodë za pamiątczi przërodë. Na Kaszëbach je cziledzesąt rezerwatów. Bliskò 1000 òbiektów pònazwóno mionama pamiątków przërodë (pòjedińczé drzewa, karna drzéw, aleje, [[Diôbli kam|eraticzi]] i jiné). === Znóny lëdze pòchôdający z Kaszëbsczi (w dzysdniowëch greńcach), abò z nią zrzeszony === * [[Witołd Bòbrowsczi]] - runita * [[Andrzej Bronk]] - filozófa z KUL *[[Jerzi Łisk]] - pòéta, mùzykańt i spiéwôk * [[Klemens Bronk]] - pòlitikôrz, zakłôdôrz TOW Gryf Kaszubski /Gryf Pomorski * [[Arnold Chrapkowszczi]] - ksądz, generał Paulinów * [[Kònstantin Dominik]] - biskùp * [[Günter Grass]] - runita * [[Sylwia Gruchała]] - florecëstka * [[Józef Jankòwsczi]] - ksądz, błogòsławiony Kòscoła rzimskòkatolëcczégò * [[Thomas Kantzow]] - runita, dzejopisôrz * [[Benedikt Karczewsczi]] - chemik, doktor jinżinéra * [[Kazimierz Klawiter]] - pòlitikôrz * [[Ryszard Krauze]] - biznesman * [[Gerard Labùda]] - dzejownik * [[Czesław Lang]] - kòłownik * [[Aleksander Majkòwsczi]] - runita, dzejopisôrz * [[Marian Majkòwsczi]] - architekta, runita * [[Maciej Miecznikowski]] - spiewôk * [[Rafał Mohr]] - aktór * [[Paul Nipkow]] - wënalôzôrz * [[Roman Paszke]] - żéglôrz * [[Janusz Reiter]] - diplomata * [[Józef Rogala Wybicki]] - ùsôdzca słowów "Mazurka Dąbrowskiego" (pòlsczégò nôrodnégò himna) * [[Jarosław Selin]] - pòlitikôrz * [[Danuta Stenka]] - aktorka * [[Abdón Strëszôk]] - profesor weterinaryjnëch nôùków * [[Bruno Synak]] - socjologa, profesor * [[Władisłôw Szulëst]] - ksądz, dzejopisôrz * [[Donald Tusk]] - pòlitikôrz * [[Edmund Wnuk-Lipiński]] - socjologa * [[Andrzéj Wrońsczi]] - biôtkôrz * [[Bernard Zëchta]] (Sëchta) - ksądz, słowôrznik * [[Marta Żmuda-Trzebiatowska]] - aktorka == Lëteratura == * J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, [[Gduńsk]] 1999. * Geograficzny atlas świata. 2 / [red. prowadz. Zofia Cukierska et al.]. Adres wydaw. Warszawa : Państ. Przedsiębiorstwo Wydaw. Kartograficznych im. Eugeniusza Romera, 1991. (Kaszuby) * [[Jan Mòrdawsczi]]: Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb. dolmaczënk: Ida Czajinô, Róman Drzéżdżón, Marian Jelińsczi, Karól Rhode, Gdańsk Wydawn. Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego, Gduńsk 2008. * Kaszëbë : Pojezierze Kaszubskie 1:50 000 / red. Urszula Wojciechowska, Tomasz Płatek, Katarzyna Bischoff ; treść turyst. [oprac.] Michał Kucharski, Anna Dalida, Blanka Lach ; tekst Anna Klimko ; zdj. Jacek Sztolcman [et al.] ; nazewnictwo kasz. Jerzy Treder ; Pracownia Kartograficzna Carta Blanca, Warszawa 2002 (Napis: pierwsza mapa po kaszubsku). * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 145 - 146. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.gdynia.kaszubi.pl/images/dodatkowe/ZKP%20Szczecin/plansza_2.pdf Kaszuby ...] * [https://web.archive.org/web/20200618041107/https://viaf.org/viaf/233813145/ VIAF] [[Kategòrëjô:Kaszëbë| ]] 5b2bua3b2o6zhb4amqz57klampo94si Kaszëbi 0 1467 193689 193323 2026-04-03T16:49:40Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193689 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|mały|Kaszëbskô fana]] [[Òbrôzk:Coat of arms of Kaszubians.png|200px|mały|Kaszëbsczi Grif]] [[Òbrôzk:POL województwo pomorskie COA.svg|mały|200px|Kaszëbsczi herb]] '''Kaszëbi''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Kaszubi'', [[miemiecczi jãzëk|mie.]] ''Kaschuben'') są zôpadnosłowiańską etniczną grëpã, aùtochtonicznym lëdztwã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. W dzysdniowim czasu Kaszëbi są jedurnyma bezpòstrzédnyma òtrokama [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]]. Przédną òrganizacëją, zrzeszającą Kaszëbów w [[Pòlskô|Pòlsce]] je [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]. Dzysdniowi Kaszëbi mieszkają przede wszëtczim w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]], w krézach [[pùcczi kréz|pùcczim]], [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim]], [[kartësczi kréz|kartësczim]], [[lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim]], [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim]], [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim]], nordowim dzélu [[Chònicczi kréz|chònicczégò krézu]] zôs pòrénkòwim dzélu [[stôłpsczi kréz|stôłpsczégò krézu]]. W krézach lãbòrsczim, bëtowsczim ë stôłpsczim na wnożëna mô pòwtórzny charakter - pò II swiatowi wòjnie Kaszëbi zamieszkale na môlach swòji pierwoszny wnożëny, po wëwiezeniu z ni miemiecczégò lëdztwa przez wëszëznë [[Pòlskô Lëdowô Repùblika|Pòlsczi Lëdowi Repùbliczi]]. Dzél Kaszëbów mieszkô téż na emigracëji, òsoblëwò w [[Kanada|Kanadze]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Miemieckô|Miemiecce]], [[Brazylskô|Brazylëji]]. Kaszëbi są w prosti rédze òtrokama [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] - wczasnych [[Słowiónie|słowiańsczich]] plemion z òbéndë [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]], chtërnech miono wzã sã òd miona zemi (słowiańsczé ''Pomore'' - ''pò mòrze''). Ùznaje sã, że przódkòwie Kaszëbów zjawile sã w ti òbéńdze midze [[Òdra|Òdrã]] a [[Wisła|Wisłą]] wicy jak 1500 lat nazôt. Nôstarsze zapisënczki miona są z XIII s. w sztãplu ksyża Pòmòrsczi [[Barnim I|Barnima I]], czéde panowale òni w òkòlim [[Sztetëno|Sztetëna]]. [[Òbrôzk:Kaszebsko familejo leba 200.jpg|left|mały|Kaszëbskô familëjô na Zéńdzeniém Kaszëbów w [[Leba|Lebie]] w 2005 r.]] [[Òbrôzk:Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|left|mały|Dzewùs w kaszëbsczich ruchnach]] W òglowim spisënkù lëdzy, chtëren sã òdbëł w Pòlsce w [[2002]] rokù, blós 5100 òsób zdeklarowało swòją apartną kaszëbską nôrodnosc, ale 51 000 pòdało [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] jakò swòj rodny jãzëk. Wielu Kaszëbów chcało pòdac pòlską nôrodnosc ë przënôleżnotã do kaszëbsczégò etnicznegò karna, trzëmając sã za równo Pòlôchów ë Kaszëbów. Nié bëło równak taczi mòżnotë bë deklarowac jiną nôrodnosc ë przënôleżnotã do etnicznegò karna abò wicy nigle jedną nôrodnosc. Bëłë głosë, że spisënk bëł sfalszowany a wiele lëdzy nie mògło pòdac kaszëbsczi nôrodnoscë. Równak, blós pôrã taczich przëpôdków òsta ùdokôzanëch. W [[2011]] rokù 16 000 òsób pòdało blós kaszëbską nôrodnosc ë 228 000 za równo kaszëbską ë pòlską. Kaszëbi są gwësnym lëdztwã przëgrańcza, chtëren w cządze stalat żëł w môlu zmieniającym krajową przënależnotã. Wielu z nich pòddôło sã germanizacëji czë pòlonizacëji, prawò to miało mùszowi abò nôtërny charakter. Wielu znónych prusczich czë miemiecczich wòjskòwich miało kaszëbsczi pòchòdzënk, ale nié czële sã do parłãczë z domôcą kùlturą abò pòddôwale sã òni całownemu zarwaniu w zôstnym pòkòleniu. Dlôte drãgò akùrôtno definiowac, chtërną z historëcznych sztatur mòże ùznac za Kaszëba, a chtërną za Miemca abò Pòlôcha kaszëbsczégò pòchòdzënkù. [[Òbrôzk:Leba 2005 przemorsz.jpg|mały|Przemôrsz Kaszëbów na Zéńdzeniém w [[Leba|Lebie]], 2005]] Dzél Kaszëbów ùtrzëmôł apartną kùlturã ë jãzëk. Dzysdniowò w socjologiji ë historëji panuje dba, że Kaszëbi są etnicznym karnã pòlsczégò nôrodu. Wikszosc Kaszëbów mô dëbeltną identifikacëjã - nôrodną pòlską ë etniczną kaszëbską. Wielu nôrodnëch dzejôrzy w Pòmòrsczi w czasie zarabczeniô zôs nôleżników samòstójnoscowiégò pòdzemiô miało kaszëbsczi pòchòdzënk. Kaszëbskô nôrodnô rësznota, choc nié nôleżi do przédnégò żochù w kaszëbsko-pòmòrsczé rësznoce, mô równak wielelatną zwëcz. [[Florian Cenôwa]] bëł dbë, że Kaszëbi są apartnym słowiańsczim nôrodã. W midzewòjnowym cządze jegò ùdbã prowadzële dali dzejôrze z karna tzw. "Zrzeszeńców", chtërni w PRL bëlë represjonowani òb [[UB]] a pózdni przez [[SB]] ë zepchniãcy na zberk òglowi dzejnotë. Pò [[1989]] rokù ną samą dbã w kaszëbsczi rësznoce reprezentowało pismiono ''[[Tatczëzna (pismiono)|Tatczëzna]]'', a pò nim ''[[Kaszëbskô Òdroda]]''. W ùszłoce dzelelë sã òni na wiele etnicznëch pòdkarnów, zjinaczonëch jãzëkòwò ë kùlturowò, midzë jinszima: [[Mòrzanie]], [[Rëbôcë]], [[Bëlôcë]], [[Lesôcë]], [[Józcë]] (jinaczi [[Mùcnicë]]), [[Gôchë]], [[Krëbanie]], [[Zabòrôcë]]. Za wëjimkã Bëlôków ë Gôchów rolô nëch bënowëch pòdzélënków je wiele miészô jak cziledzesąt lat nazôd. Stolëcą Kaszëbów nazëwô sã [[Gduńsk]], le wiôldżim gardã z nôwikszim jich procentã je [[Gdiniô]]. [[Òbrôzk:Porenkowo Pomorsko 1.png|mały|Òbjim kaszëbiznë kòl kùńca XX wiekù]] == Historëjô == [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich plyta Barnima XI.jpg|mały|left|Tôblëca z herbem pòmòrsczégò ksyżëca Barnima XI (1501–1573)]] Pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło 19 strëmiannika [[1238]] ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża [[Papiéż Grégòr IX|Gregòra IX]], gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb [[Bògùsłôw I|Bògùsłôw]] ''dux Cassubie''. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło ''dux Slavorum et Cassubia''. [[Barnim III]] ([[1320]]-[[1368]]) nadôł so miono ''dux Cassuborum'' ("ksyżã Kaszëbów"). Na spòdlim mirni ùgòdë z Westfaliji w 1648 r., pò trzëdzestolatny wòjnie, dzél Zôpôdni Pòmòrsczi òstôł Szwecczi a szwecczi król ód 1648 do lat 20. XVIII s. titelowôł sã jakno "Ksyż Kaszëbów". Jak pisôł [[Aleksander Hilferding]] prësczi parlament (''Landtag'') w [[Króléwc]]u (''Königsberg'') w [[1843]] ùdbôł, bë zmienic jãzëk w kòscółach na miemiecczi, bo pò kaszëbsku nie je pisóné. Nen rozsądzënk nie béł równak długò w mòcë. Òd [[1846]] nôùka w kòscele mògła bëc w rodny mòwie (''Muttersprache''). W latach 50. XIX s. czileset Kaszëbów wëwanożiło do [[Kanada|Kanadë]] dze założëlë jistniejącą do dzys kòloniã [[Wilno (Ontario)|Wilno]] w grôfiznié (an. ''county'') Renfrew w Ontario. W lata 70. XIX s. Kaszëbi ë Miemce założëlë rëbacką wies na Òstrowie Jones w Milwaukee. Nie mieli równak prawa miectwa do ti zemi, tej przédnicë Milwaukee eksmitowalë jich jakno bezprawnëch mieszkańców ë w latach 40. XX stalata zjinaczelë ną zemiã w jindurtriową òbéndã. Pierszim pismionã w całosce pò [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] bëł katézmùs Lutera z 1643 rokù (dalszi edicëje w 1752 ë 1828). Ùczałô ùsadzelë kaszëbiznã Mrongovius w [[1823]] ë [[1828]], rusczi ùczałi [[Aleksander Hilferding|A. Hilferding]], a pózdni téż [[Léón Biskùpsczi|Biskupski]] (1883, 1891), [[Gotthelf Bronisch|G. Bronisch]] ([[1896]], [[1898]]), Mikkola ([[1897]]) ë Nitsch ([[1903]]). Wôżny ùsôdzk to słôwórz [[Stefan Ramùłt|Stefana Ramùłta]] ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'' z 1893 a téż [[Friedrich Lorentz]] ''Slovinzische Grammatik'', 1903, ''Slovinzische Texte'', [[1905]], ë ''Slovinzisches Wörterbuch'', [[1908]]. Pierszim rësznikã kaszëbsko-pòmòrsczé nôrodowi rësznotë béł [[Florian Cenôwa]]. Òn zabédowôł kaszëbsczi alfabét, òpisôł kaszëbską gramatikã ([[1879]]), opùblikòwôł etnograficzną ë historëczną lëteraturã ò żëcim Kaszëbow (''Skórb kaszébsko-slovjnskjé mòvé'', [[1866]]-[[1868]]) a téż jinsze knéżczi. Jinym kaszëbsczim ùsôdzcą béł [[Hieronim Derdowsczi]]. Pózdni bëli ''Młodokaszëbi'' prowadzoni przez [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] ë ùsôdzcë piszącë w pismionie ''Zrzësz Kaszëbskô'' (grëpa ''Zrzëszincë''), chtërni wnioslë wiôldżi wkłôd w rozwicé kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka. Do 1989 rokù mało Kaszëbów bëło w prowôdnëch stanach. W [[2005]] r. [[kaszëbsczi jãzëk]] pierszi rôz szło wëbrac na maturowim ekzaminie. Nie zdrzącë na môłe tim zainteresowanié (kaszëbszczi wëbrało blós 23 ùczniów), to je wôżny dzél òchróni kaszëbsczi kùlturë. [[Òbrôzk:Jezyk kaszubski w gminach NSP2011.png|mały|right|200px|[[Kaszëbsczi jãzëk]] w gminach]] == Kaszëbskô kùchnia == Kaszëbsczé smaczczi to mòga bëc: [[brzadowô zupa]], [[czarwina]], [[plińce]], [[prażnica]] i jin. Niejedné restauracje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników np.: [[wãgòrz]]ową zupã. == Lëteratura == * [[Gerard Labùda]]: O Kaszubach, [[Gdiniô]] [[1991]], str. 18. * [[Gerard Labùda]]: Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. * [[Aleksander Majkòwsczi]]: Przewodnik po Szwajcarji Kaszubskiej. Polskie Tow. Krajoznawcze, [[Warszawa]] [[1924]]. * Cezari Obracht-Prondzyńsczi: Kaszëbi dzys : kùltura, jãzëk, tożsamòsc [skaszëbił Eugeniusz Gòłąbk]. [[Gduńsk]]: Institut Kaszëbsczi, 2007. * Kamińska K., Kwiatkowska A.: "Jesteśmy tacy sami. Sztuka w edukacji międzykulturowej" (Kaszubi), 2009,s. 57 [http://books.google.pl/books?id=EEypDZU6Uu0C&pg=PA57&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ei=rso6U62WKdTwhQemuoHICA&ved=0CEsQ6AEwBjge#v=onepage&q=kaszubi&f=false] * Kazimierz Kleina; Cezary Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * S. Orgelbranda Encyklopedyja Powszechna (1863), 14 tom, Warszawa, ss. 353-362 "Kaszuby". * [[Stefan Ramułt]]: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk 2003 * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 144 - 145. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbë]] * [[Lësta słôwnëch Pòmòrzanów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.youtube.com/watch?v=WWKeJ1vQxCE Kaszubi * https://mac.gov.pl/wp-content/uploads/2011/12/Wykaz-gmin.pdf Gminë 2011r. * http://www.youtube.com/watch?v=QShOKIvG_B8 (pl) * http://www.thedailyobserver.ca/2015/05/20/kashubian-exchange-program-in-the-works — [[Kanada]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi|*]] [[Kategòrëjô:Słowiónie]] drqyl6pqzwgtn42o1aikdlq9qznw4mb Matematika 0 2404 193557 192631 2026-04-03T14:29:20Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193557 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Euclid.jpg|thumb]] '''Matematika''' (z [[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] mathematicus, od [[Grëckòszë jãzëk|gr.]] μαθηματικός ''mathēmatikós, od μαθηματ-, μαθημα, mathēmat-, mathēma, „ùczba, lekcjô, poznanié”, od μανθάνειν manthánein)'' – je ùczbą jakô wëewoluòwa z mierzeniô, rechòwaniô ë analizë geòmetricznëch figùrów. Do dzysô nie jistnieje jednô, òglowò akceptowónô definicëjô matematiczi. Nôczãscy matematika je òkreslónô jakno ùczba chtërnô analizëje stwòrzoné przez nią abstraktné sztrukturë ë jich swòjiznë. == Òbaczë téż == * [[Fizyka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Matematika]] emehr0ae0wtha9nx6sh3hqt1e0ablcn 193558 193557 2026-04-03T14:29:41Z Iketsi 3254 +[[Kùńszt]] 193558 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Euclid.jpg|thumb]] '''Matematika''' (z [[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] mathematicus, od [[Grëckòszë jãzëk|gr.]] μαθηματικός ''mathēmatikós, od μαθηματ-, μαθημα, mathēmat-, mathēma, „ùczba, lekcjô, poznanié”, od μανθάνειν manthánein)'' – je ùczbą jakô wëewoluòwa z mierzeniô, rechòwaniô ë analizë geòmetricznëch figùrów. Do dzysô nie jistnieje jednô, òglowò akceptowónô definicëjô matematiczi. Nôczãscy matematika je òkreslónô jakno ùczba chtërnô analizëje stwòrzoné przez nią abstraktné sztrukturë ë jich swòjiznë. == Òbaczë téż == * [[Kùńszt]] * [[Fizyka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Matematika]] 18a5mrpjfkwga4onbf8hxfygidy93ve Architektura 0 2405 193564 176687 2026-04-03T14:33:06Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193564 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:חטיבת ביניים כפר כמא - אדיגה - Middle school Kfar Kama (56).JPG|mały|Architektura]] Szerok rozmianô '''Architektura''' – je [[Kùńszt|kùńsztã]] ë [[Ùczba|ùczbą]] jakô zajimô sã projektowanim bùdinków, równak ji definicëjô nié je, òsoblewie òd zôczątkù [[XX stolaté|XX stolata]], klôrownô. Architekturã je nôt dzysô òpisiwac blós w sparłączeniem z kònkretną diskùsëją ò ji zamkłosc, pòdjimiznã ë znaczenié. == Òbaczë téż == * [[Kùńszt]] * [[Ùczba]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Architektura]] demt7fjpud34kmrcum36xgucciaf8vu Szablóna:Infobox-państwò 10 2448 193755 192693 2026-04-03T22:42:00Z DawnyTest 14843 do 15 razy sztuka 193755 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {| align=right | {| border="1" align=right padding="2" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" !colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;"|<big>{{{miono}}}</big> ''{{{gwôsné miono}}}'' {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{lata jistnienia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>{{{lata jistnienia}}}</center> |reźka=style="background:var(--background-color-base, white); color:var(--color-base, black); text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa;" }} {{#if: {{{fana|}}}{{{herb|}}} | {{#if: {{{fana|}}} | |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Òbrôzk:{{{fana}}}|border|125px|Fana {{{miono-genitiw}}}]] [[Fana {{{miono-genitiw}}}|Fana]] }} {{#if: {{{herb|}}} | |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Òbrôzk:{{{herb}}}|75px|Herb {{{miono-genitiw}}}]] [[Herb {{{miono-genitiw}}}|Herb]] }} }} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{mòtto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>''[[Mòtto]]: {{{mòtto}}}''</center> |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{himn<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>''[[Himn]]: {{{himn}}}''</center> |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- style="background:#efefef;" align="center" |colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;" |[[Òbrôzk:{{{na karce}}}|250px|{{{miono}}} na karce]] |- {{Infobox réżka dodaj|{{{jãzëk<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]| {{{jãzëk}}}}} |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Stolëca]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[{{{stolëca}}}]] |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Fòrma państwa]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[{{{fòrma państwa}}}]] |- {{Infobox réżka dodaj|{{{kònstitucjô<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Kònstitucjô]]| {{{kònstitucjô}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Mònarcha<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|{{Infobox-państwò/mònarcha}}| {{{Mònarcha}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Prezydeńt<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|{{Infobox-państwò/prezydeńt}}| {{{Prezydeńt}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Premiéra<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Premiéra]]| {{{Premiéra}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{data ùsôdzenia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Data ùsôdzenia| {{{data ùsôdzenia}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{data lëkwidacji<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Data lëkwidacji| {{{data lëkwidacji}}}}} |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|Wiéchrzëzna {{#if:{{{procent-wòdë|}}}|% wòdë}} |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{{wiéchrzëzna}}} km² {{#if:{{{procent-wòdë|}}}|{{{procent-wòdë}}}%}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{lëdztwò<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|({{{rok}}}}})| {{{lëdztwò}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{dëtk<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Dëtk]]| {{{dëtk}}} {{#if:{{{kòd dëtka|}}}|({{{kòd dëtka}}})}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{czasowô cona<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Czasowô cona]]| [[UTC]] {{{czasowô cona}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{swiãto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Nôrodné swiãto]]| {{{swiãto}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[ISO 3166-1|Kòd ISO 3166]]| {{{kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Internet<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[TLD|Internet]]| {{{Internet}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{aùtowi kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Aùtowi kòd]]| {{{aùtowi kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{telefón<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Telefón| {{{telefón}}}}} |} |} hx2u2w74rzejeplucaw1pzjmyrfoh4m 193756 193755 2026-04-03T22:42:32Z DawnyTest 14843 Anulowanié wersje [[Special:Diff/193755|193755]] aùtora [[Special:Contributions/DawnyTest|DawnyTest]] ([[User talk:DawnyTest|diskùsjô]]) 193756 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {| align=right | {| border="1" align=right padding="2" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" !colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;"|<big>{{{miono}}}</big> ''{{{gwôsné miono}}}'' {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{lata jistnienia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>{{{lata jistnienia}}}</center> |reźka=style="background:var(--background-color-base, white); color:var(--color-base, black); text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa;" }} |- style="background:#efefef;" align="center" |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Òbrôzk:{{{fana}}}|border|125px|Fana {{{miono-genitiw}}}]] [[Fana {{{miono-genitiw}}}|Fana]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Òbrôzk:{{{herb}}}|75px|Herb {{{miono-genitiw}}}]] [[Herb {{{miono-genitiw}}}|Herb]] {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{mòtto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>''[[Mòtto]]: {{{mòtto}}}''</center> |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{himn<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>''[[Himn]]: {{{himn}}}''</center> |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- style="background:#efefef;" align="center" |colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;" |[[Òbrôzk:{{{na karce}}}|250px|{{{miono}}} na karce]] |- {{Infobox réżka dodaj|{{{jãzëk<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]| {{{jãzëk}}}}} |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Stolëca]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[{{{stolëca}}}]] |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Fòrma państwa]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[{{{fòrma państwa}}}]] |- {{Infobox réżka dodaj|{{{kònstitucjô<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Kònstitucjô]]| {{{kònstitucjô}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Mònarcha<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|{{Infobox-państwò/mònarcha}}| {{{Mònarcha}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Prezydeńt<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|{{Infobox-państwò/prezydeńt}}| {{{Prezydeńt}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Premiéra<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Premiéra]]| {{{Premiéra}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{data ùsôdzenia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Data ùsôdzenia| {{{data ùsôdzenia}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{data lëkwidacji<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Data lëkwidacji| {{{data lëkwidacji}}}}} |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|Wiéchrzëzna {{#if:{{{procent-wòdë|}}}|% wòdë}} |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{{wiéchrzëzna}}} km² {{#if:{{{procent-wòdë|}}}|{{{procent-wòdë}}}%}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{lëdztwò<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|({{{rok}}}}})| {{{lëdztwò}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{dëtk<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Dëtk]]| {{{dëtk}}} {{#if:{{{kòd dëtka|}}}|({{{kòd dëtka}}})}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{czasowô cona<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Czasowô cona]]| [[UTC]] {{{czasowô cona}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{swiãto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Nôrodné swiãto]]| {{{swiãto}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[ISO 3166-1|Kòd ISO 3166]]| {{{kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Internet<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[TLD|Internet]]| {{{Internet}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{aùtowi kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Aùtowi kòd]]| {{{aùtowi kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{telefón<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Telefón| {{{telefón}}}}} |} |} gv99zahshgafithg0nrwroidj6ki1qp 193758 193756 2026-04-03T22:46:44Z DawnyTest 14843 utc 193758 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {| align=right | {| border="1" align=right padding="2" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" !colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;"|<big>{{{miono}}}</big> ''{{{gwôsné miono}}}'' {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{lata jistnienia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>{{{lata jistnienia}}}</center> |reźka=style="background:var(--background-color-base, white); color:var(--color-base, black); text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa;" }} |- style="background:#efefef;" align="center" |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Òbrôzk:{{{fana}}}|border|125px|Fana {{{miono-genitiw}}}]] [[Fana {{{miono-genitiw}}}|Fana]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Òbrôzk:{{{herb}}}|75px|Herb {{{miono-genitiw}}}]] [[Herb {{{miono-genitiw}}}|Herb]] {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{mòtto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>''[[Mòtto]]: {{{mòtto}}}''</center> |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{himn<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>''[[Himn]]: {{{himn}}}''</center> |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- style="background:#efefef;" align="center" |colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;" |[[Òbrôzk:{{{na karce}}}|250px|{{{miono}}} na karce]] |- {{Infobox réżka dodaj|{{{jãzëk<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]| {{{jãzëk}}}}} |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Stolëca]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[{{{stolëca}}}]] |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Fòrma państwa]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[{{{fòrma państwa}}}]] |- {{Infobox réżka dodaj|{{{kònstitucjô<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Kònstitucjô]]| {{{kònstitucjô}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Mònarcha<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|{{Infobox-państwò/mònarcha}}| {{{Mònarcha}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Prezydeńt<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|{{Infobox-państwò/prezydeńt}}| {{{Prezydeńt}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Premiéra<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Premiéra]]| {{{Premiéra}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{data ùsôdzenia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Data ùsôdzenia| {{{data ùsôdzenia}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{data lëkwidacji<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Data lëkwidacji| {{{data lëkwidacji}}}}} |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|Wiéchrzëzna {{#if:{{{procent-wòdë|}}}|% wòdë}} |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{{wiéchrzëzna}}} km² {{#if:{{{procent-wòdë|}}}|{{{procent-wòdë}}}%}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{lëdztwò<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|({{{rok}}}}})| {{{lëdztwò}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{dëtk<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Dëtk]]| {{{dëtk}}} {{#if:{{{kòd dëtka|}}}|({{{kòd dëtka}}})}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{czasowô cona<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Czasowô cona]]| {{#if:{{{czasowô cona|}}}|[[UTC]]}} {{{czasowô cona}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{swiãto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Nôrodné swiãto]]| {{{swiãto}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[ISO 3166-1|Kòd ISO 3166]]| {{{kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Internet<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[TLD|Internet]]| {{{Internet}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{aùtowi kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Aùtowi kòd]]| {{{aùtowi kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{telefón<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Telefón| {{{telefón}}}}} |} |} 4lyc9a95s0vekh0aoio0pnkd860te49 193763 193758 2026-04-04T00:59:30Z Iketsi 3254 @[[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]]: Proszę bardzo! 193763 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {| align=right | {| border="1" align=right padding="2" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" !colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;"|<big>{{{miono}}}</big> ''{{{gwôsné miono}}}'' {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{lata jistnienia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>{{{lata jistnienia}}}</center> |reźka=style="background:var(--background-color-base, white); color:var(--color-base, black); text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa;" }} |- style="background:#efefef;" align="center" |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{#if:{{{fana|}}}|{{#if:{{{miono-genitiw|}}}|[[Òbrôzk:{{{fana}}}|border|125px|Fana {{{miono-genitiw}}}]] [[Fana {{{miono-genitiw}}}|Fana]]|miono-genitiw?}}|🏁}} |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{#if:{{{herb|}}}|{{#if:{{{miono-genitiw|}}}|[[Òbrôzk:{{{herb}}}|border|75px|Fana {{{miono-genitiw}}}]] [[Herb {{{miono-genitiw}}}|Herb]]|miono-genitiw?}}|🛡️}} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{mòtto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>''[[Mòtto]]: {{{mòtto}}}''</center> |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{himn<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>''[[Himn]]: {{{himn}}}''</center> |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- style="background:#efefef;" align="center" |colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;" |[[Òbrôzk:{{{na karce}}}|250px|{{{miono}}} na karce]] |- {{Infobox réżka dodaj|{{{jãzëk<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]| {{{jãzëk}}}}} |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Stolëca]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[{{{stolëca}}}]] |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Fòrma państwa]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[{{{fòrma państwa}}}]] |- {{Infobox réżka dodaj|{{{kònstitucjô<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Kònstitucjô]]| {{{kònstitucjô}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Mònarcha<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|{{Infobox-państwò/mònarcha}}| {{{Mònarcha}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Prezydeńt<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|{{Infobox-państwò/prezydeńt}}| {{{Prezydeńt}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Premiéra<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Premiéra]]| {{{Premiéra}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{data ùsôdzenia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Data ùsôdzenia| {{{data ùsôdzenia}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{data lëkwidacji<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Data lëkwidacji| {{{data lëkwidacji}}}}} |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|Wiéchrzëzna {{#if:{{{procent-wòdë|}}}|% wòdë}} |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{{wiéchrzëzna}}} km² {{#if:{{{procent-wòdë|}}}|{{{procent-wòdë}}}%}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{lëdztwò<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|({{{rok}}}}})| {{{lëdztwò}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{dëtk<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Dëtk]]| {{{dëtk}}} {{#if:{{{kòd dëtka|}}}|({{{kòd dëtka}}})}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{czasowô cona<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Czasowô cona]]| {{#if:{{{czasowô cona|}}}|[[UTC]]}} {{{czasowô cona}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{swiãto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Nôrodné swiãto]]| {{{swiãto}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[ISO 3166-1|Kòd ISO 3166]]| {{{kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Internet<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[TLD|Internet]]| {{{Internet}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{aùtowi kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Aùtowi kòd]]| {{{aùtowi kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{telefón<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Telefón| {{{telefón}}}}} |} |} p7wuqhqt150wpozu13otxg7686pzdsl 193764 193763 2026-04-04T01:00:51Z Iketsi 3254 Herb 193764 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {| align=right | {| border="1" align=right padding="2" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" !colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;"|<big>{{{miono}}}</big> ''{{{gwôsné miono}}}'' {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{lata jistnienia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>{{{lata jistnienia}}}</center> |reźka=style="background:var(--background-color-base, white); color:var(--color-base, black); text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa;" }} |- style="background:#efefef;" align="center" |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{#if:{{{fana|}}}|{{#if:{{{miono-genitiw|}}}|[[Òbrôzk:{{{fana}}}|border|125px|Fana {{{miono-genitiw}}}]] [[Fana {{{miono-genitiw}}}|Fana]]|miono-genitiw?}}|🏁}} |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{#if:{{{herb|}}}|{{#if:{{{miono-genitiw|}}}|[[Òbrôzk:{{{herb}}}|border|75px|Herb {{{miono-genitiw}}}]] [[Herb {{{miono-genitiw}}}|Herb]]|miono-genitiw?}}|🛡️}} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{mòtto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>''[[Mòtto]]: {{{mòtto}}}''</center> |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{himn<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>''[[Himn]]: {{{himn}}}''</center> |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- style="background:#efefef;" align="center" |colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;" |[[Òbrôzk:{{{na karce}}}|250px|{{{miono}}} na karce]] |- {{Infobox réżka dodaj|{{{jãzëk<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]| {{{jãzëk}}}}} |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Stolëca]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[{{{stolëca}}}]] |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Fòrma państwa]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[{{{fòrma państwa}}}]] |- {{Infobox réżka dodaj|{{{kònstitucjô<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Kònstitucjô]]| {{{kònstitucjô}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Mònarcha<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|{{Infobox-państwò/mònarcha}}| {{{Mònarcha}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Prezydeńt<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|{{Infobox-państwò/prezydeńt}}| {{{Prezydeńt}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Premiéra<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Premiéra]]| {{{Premiéra}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{data ùsôdzenia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Data ùsôdzenia| {{{data ùsôdzenia}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{data lëkwidacji<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Data lëkwidacji| {{{data lëkwidacji}}}}} |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|Wiéchrzëzna {{#if:{{{procent-wòdë|}}}|% wòdë}} |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{{wiéchrzëzna}}} km² {{#if:{{{procent-wòdë|}}}|{{{procent-wòdë}}}%}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{lëdztwò<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|({{{rok}}}}})| {{{lëdztwò}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{dëtk<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Dëtk]]| {{{dëtk}}} {{#if:{{{kòd dëtka|}}}|({{{kòd dëtka}}})}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{czasowô cona<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Czasowô cona]]| {{#if:{{{czasowô cona|}}}|[[UTC]]}} {{{czasowô cona}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{swiãto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Nôrodné swiãto]]| {{{swiãto}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[ISO 3166-1|Kòd ISO 3166]]| {{{kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Internet<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[TLD|Internet]]| {{{Internet}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{aùtowi kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Aùtowi kòd]]| {{{aùtowi kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{telefón<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Telefón| {{{telefón}}}}} |} |} b9ln3nw3bd5cj1e6mdhm14804l34es6 193769 193764 2026-04-04T10:39:30Z DawnyTest 14843 usuwam ramkę 193769 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {| align=right | {| border="1" align=right padding="2" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" !colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;"|<big>{{{miono}}}</big> ''{{{gwôsné miono}}}'' {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{lata jistnienia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>{{{lata jistnienia}}}</center> |reźka=style="background:var(--background-color-base, white); color:var(--color-base, black); text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa;" }} |- style="background:#efefef;" align="center" |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{#if:{{{fana|}}}|{{#if:{{{miono-genitiw|}}}|[[Òbrôzk:{{{fana}}}|border|125px|Fana {{{miono-genitiw}}}]] [[Fana {{{miono-genitiw}}}|Fana]]|miono-genitiw?}}|🏁}} |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{#if:{{{herb|}}}|{{#if:{{{miono-genitiw|}}}|[[Òbrôzk:{{{herb}}}|75px|Herb {{{miono-genitiw}}}]] [[Herb {{{miono-genitiw}}}|Herb]]|miono-genitiw?}}|🛡️}} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{mòtto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>''[[Mòtto]]: {{{mòtto}}}''</center> |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{himn<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>''[[Himn]]: {{{himn}}}''</center> |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- style="background:#efefef;" align="center" |colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;" |[[Òbrôzk:{{{na karce}}}|250px|{{{miono}}} na karce]] |- {{Infobox réżka dodaj|{{{jãzëk<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]| {{{jãzëk}}}}} |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Stolëca]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[{{{stolëca}}}]] |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Fòrma państwa]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[{{{fòrma państwa}}}]] |- {{Infobox réżka dodaj|{{{kònstitucjô<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Kònstitucjô]]| {{{kònstitucjô}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Mònarcha<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|{{Infobox-państwò/mònarcha}}| {{{Mònarcha}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Prezydeńt<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|{{Infobox-państwò/prezydeńt}}| {{{Prezydeńt}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Premiéra<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Premiéra]]| {{{Premiéra}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{data ùsôdzenia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Data ùsôdzenia| {{{data ùsôdzenia}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{data lëkwidacji<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Data lëkwidacji| {{{data lëkwidacji}}}}} |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|Wiéchrzëzna {{#if:{{{procent-wòdë|}}}|% wòdë}} |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{{wiéchrzëzna}}} km² {{#if:{{{procent-wòdë|}}}|{{{procent-wòdë}}}%}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{lëdztwò<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|({{{rok}}}}})| {{{lëdztwò}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{dëtk<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Dëtk]]| {{{dëtk}}} {{#if:{{{kòd dëtka|}}}|({{{kòd dëtka}}})}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{czasowô cona<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Czasowô cona]]| {{#if:{{{czasowô cona|}}}|[[UTC]]}} {{{czasowô cona}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{swiãto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Nôrodné swiãto]]| {{{swiãto}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[ISO 3166-1|Kòd ISO 3166]]| {{{kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Internet<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[TLD|Internet]]| {{{Internet}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{aùtowi kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Aùtowi kòd]]| {{{aùtowi kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{telefón<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Telefón| {{{telefón}}}}} |} |} gw8ut11nky6i9leo8dqaehd5ydcb19w 193774 193769 2026-04-04T11:10:35Z DawnyTest 14843 wiéchrzëzna 193774 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {| align=right | {| border="1" align=right padding="2" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" !colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;"|<big>{{{miono}}}</big> ''{{{gwôsné miono}}}'' {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{lata jistnienia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>{{{lata jistnienia}}}</center> |reźka=style="background:var(--background-color-base, white); color:var(--color-base, black); text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa;" }} |- style="background:#efefef;" align="center" |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{#if:{{{fana|}}}|{{#if:{{{miono-genitiw|}}}|[[Òbrôzk:{{{fana}}}|border|125px|Fana {{{miono-genitiw}}}]] [[Fana {{{miono-genitiw}}}|Fana]]|miono-genitiw?}}|🏁}} |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{#if:{{{herb|}}}|{{#if:{{{miono-genitiw|}}}|[[Òbrôzk:{{{herb}}}|75px|Herb {{{miono-genitiw}}}]] [[Herb {{{miono-genitiw}}}|Herb]]|miono-genitiw?}}|🛡️}} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{mòtto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>''[[Mòtto]]: {{{mòtto}}}''</center> |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{himn<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>''[[Himn]]: {{{himn}}}''</center> |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- style="background:#efefef;" align="center" |colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;" |[[Òbrôzk:{{{na karce}}}|250px|{{{miono}}} na karce]] |- {{Infobox réżka dodaj|{{{jãzëk<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]| {{{jãzëk}}}}} |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Stolëca]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[{{{stolëca}}}]] |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Fòrma państwa]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[{{{fòrma państwa}}}]] |- {{Infobox réżka dodaj|{{{kònstitucjô<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Kònstitucjô]]| {{{kònstitucjô}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Mònarcha<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|{{Infobox-państwò/mònarcha}}| {{{Mònarcha}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Prezydeńt<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|{{Infobox-państwò/prezydeńt}}| {{{Prezydeńt}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Premiéra<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Premiéra]]| {{{Premiéra}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{data ùsôdzenia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Data ùsôdzenia| {{{data ùsôdzenia}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{data lëkwidacji<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Data lëkwidacji| {{{data lëkwidacji}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{wiéchrzëzna<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Wiéchrzëzna]] {{#if:{{{procent-wòdë|}}}|% wòdë}}| {{{wiéchrzëzna}}} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}|km&sup2}} {{#if:{{{procent-wòdë|}}}|{{{procent-wòdë}}}%}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{lëdztwò<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|({{{rok}}}}})| {{{lëdztwò}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{dëtk<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Dëtk]]| {{{dëtk}}} {{#if:{{{kòd dëtka|}}}|({{{kòd dëtka}}})}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{czasowô cona<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Czasowô cona]]| {{#if:{{{czasowô cona|}}}|[[UTC]]}} {{{czasowô cona}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{swiãto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Nôrodné swiãto]]| {{{swiãto}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[ISO 3166-1|Kòd ISO 3166]]| {{{kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Internet<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[TLD|Internet]]| {{{Internet}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{aùtowi kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Aùtowi kòd]]| {{{aùtowi kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{telefón<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Telefón| {{{telefón}}}}} |} |} agv99ykgssmzm1o63qae3bqxtgup964 193775 193774 2026-04-04T11:14:24Z DawnyTest 14843 km² 193775 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {| align=right | {| border="1" align=right padding="2" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" !colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;"|<big>{{{miono}}}</big> ''{{{gwôsné miono}}}'' {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{lata jistnienia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>{{{lata jistnienia}}}</center> |reźka=style="background:var(--background-color-base, white); color:var(--color-base, black); text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa;" }} |- style="background:#efefef;" align="center" |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{#if:{{{fana|}}}|{{#if:{{{miono-genitiw|}}}|[[Òbrôzk:{{{fana}}}|border|125px|Fana {{{miono-genitiw}}}]] [[Fana {{{miono-genitiw}}}|Fana]]|miono-genitiw?}}|🏁}} |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{#if:{{{herb|}}}|{{#if:{{{miono-genitiw|}}}|[[Òbrôzk:{{{herb}}}|75px|Herb {{{miono-genitiw}}}]] [[Herb {{{miono-genitiw}}}|Herb]]|miono-genitiw?}}|🛡️}} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{mòtto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>''[[Mòtto]]: {{{mòtto}}}''</center> |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{himn<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>''[[Himn]]: {{{himn}}}''</center> |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- style="background:#efefef;" align="center" |colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;" |[[Òbrôzk:{{{na karce}}}|250px|{{{miono}}} na karce]] |- {{Infobox réżka dodaj|{{{jãzëk<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]| {{{jãzëk}}}}} |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Stolëca]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[{{{stolëca}}}]] |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Fòrma państwa]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[{{{fòrma państwa}}}]] |- {{Infobox réżka dodaj|{{{kònstitucjô<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Kònstitucjô]]| {{{kònstitucjô}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Mònarcha<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|{{Infobox-państwò/mònarcha}}| {{{Mònarcha}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Prezydeńt<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|{{Infobox-państwò/prezydeńt}}| {{{Prezydeńt}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Premiéra<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Premiéra]]| {{{Premiéra}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{data ùsôdzenia<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Data ùsôdzenia| {{{data ùsôdzenia}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{data lëkwidacji<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Data lëkwidacji| {{{data lëkwidacji}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{wiéchrzëzna<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Wiéchrzëzna]] {{#if:{{{procent-wòdë|}}}|% wòdë}}| {{{wiéchrzëzna}}} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}|km²}} {{#if:{{{procent-wòdë|}}}|{{{procent-wòdë}}}%}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{lëdztwò<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|({{{rok}}}}})| {{{lëdztwò}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{dëtk<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Dëtk]]| {{{dëtk}}} {{#if:{{{kòd dëtka|}}}|({{{kòd dëtka}}})}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{czasowô cona<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Czasowô cona]]| {{#if:{{{czasowô cona|}}}|[[UTC]]}} {{{czasowô cona}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{swiãto<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Nôrodné swiãto]]| {{{swiãto}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[ISO 3166-1|Kòd ISO 3166]]| {{{kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Internet<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[TLD|Internet]]| {{{Internet}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{aùtowi kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Aùtowi kòd]]| {{{aùtowi kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{telefón<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Telefón| {{{telefón}}}}} |} |} 2ny4f04w5vhlee12tcl6egeyk5ag21i Wiki:Szablónë 4 2489 193716 193252 2026-04-03T18:56:21Z Iketsi 3254 +[[Szablóna:Nôpiérwi pò kaszëbskù|Nôpiérwi pò kaszëbskù]] 193716 wikitext text/x-wiki {|align=center width=95% style="border: 1px solid #c6c9ff;border-collapse:collapse;" border=1 |{{[[Szablóna:Apartny_artikel|Apartny artikel]]}} |{{Apartny_artikel}} |- |{{[[Szablóna:stub|stub]]}} |{{stub}} |- |{{[[Szablóna:Kòreja-stub|Kòreja-stub]]}} |{{Kòreja-stub}} |- |{{[[Szablóna:verify|verify]]}} |{{verify}} |- |{{[[Szablóna:PD|PD]]}} |{{PD}} |- |{{[[Szablóna:GFDL|GFDL]]}} |{{GFDL}} |- |{{[[Szablóna:Cc-by-sa-2.5|Cc-by-sa-2.5]]}} |{{Cc-by-sa-2.5}} |- |{{[[Szablóna:ADR|ADR]]}} |{{ADR|nocat=1}} |- |{{[[Szablóna:Miono|Miono]]}} |{{Miono}} |- |{{[[Szablóna:Zdrzódło|Zdrzódło]]}} |{{Zdrzódło}} |- |{{[[Szablóna:Commons|Commons]]}} |{{Commons}} |- |{{[[Szablóna:Nôpiérwi pò kaszëbskù|Nôpiérwi pò kaszëbskù]]}} |{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} |} == Pòmòrskô == {|align=center width=95% style="border: 1px solid #c6c9ff;border-collapse:collapse;" border=1 |{{[[Szablóna:Pòmòrsczé krézë|Pòmòrsczé krézë]]}} |{{Pòmòrsczé krézë}} |- |{{[[Szablóna:Kartësczi kréz|Kartësczi kréz]]}} |{{Kartësczi kréz}} |- |{{[[Szablóna:Kòscérsczi kréz|Kòscérsczi kréz]]}} |{{Kòscérsczi kréz}} |- |{{[[Szablóna:Wejrowsczi kréz|Wejrowsczi kréz]]}} |{{Wejrowsczi kréz}} |- |} [[Kategòrëjô:Meta-starnë Wikipediji]] cgo7r1elkvn5o2peha9a869xxs2byt9 193717 193716 2026-04-03T18:58:35Z Iketsi 3254 link=Kategòrëjô:Nôpiérwi pò kaszëbskù 193717 wikitext text/x-wiki {|align=center width=95% style="border: 1px solid #c6c9ff;border-collapse:collapse;" border=1 |{{[[Szablóna:Apartny_artikel|Apartny artikel]]}} |{{Apartny_artikel}} |- |{{[[Szablóna:stub|stub]]}} |{{stub}} |- |{{[[Szablóna:Kòreja-stub|Kòreja-stub]]}} |{{Kòreja-stub}} |- |{{[[Szablóna:verify|verify]]}} |{{verify}} |- |{{[[Szablóna:PD|PD]]}} |{{PD}} |- |{{[[Szablóna:GFDL|GFDL]]}} |{{GFDL}} |- |{{[[Szablóna:Cc-by-sa-2.5|Cc-by-sa-2.5]]}} |{{Cc-by-sa-2.5}} |- |{{[[Szablóna:ADR|ADR]]}} |{{ADR|nocat=1}} |- |{{[[Szablóna:Miono|Miono]]}} |{{Miono}} |- |{{[[Szablóna:Zdrzódło|Zdrzódło]]}} |{{Zdrzódło}} |- |{{[[Szablóna:Commons|Commons]]}} |{{Commons}} |- |{{[[Szablóna:Nôpiérwi pò kaszëbskù|Nôpiérwi pò kaszëbskù]]}} | [[Òbrôzk:Paris transit icons - Métro 1.svg|20px|link=Kategòrëjô:Nôpiérwi pò kaszëbskù]] |} == Pòmòrskô == {|align=center width=95% style="border: 1px solid #c6c9ff;border-collapse:collapse;" border=1 |{{[[Szablóna:Pòmòrsczé krézë|Pòmòrsczé krézë]]}} |{{Pòmòrsczé krézë}} |- |{{[[Szablóna:Kartësczi kréz|Kartësczi kréz]]}} |{{Kartësczi kréz}} |- |{{[[Szablóna:Kòscérsczi kréz|Kòscérsczi kréz]]}} |{{Kòscérsczi kréz}} |- |{{[[Szablóna:Wejrowsczi kréz|Wejrowsczi kréz]]}} |{{Wejrowsczi kréz}} |- |} [[Kategòrëjô:Meta-starnë Wikipediji]] 0772tidc7dx0bmfyxar7sy0nivd7yf6 Wiki:Karczma 4 2499 193704 193358 2026-04-03T17:11:41Z MediaWiki message delivery 6827 /* Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) */ nowa sekcja 193704 wikitext text/x-wiki {{Archiwum-Karczma}} __NEWSECTIONLINK__ == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 stë 2026 (CET)  == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]  [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 14:20, 18 stë 2026 (CET)  == Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 22:01, 19 stë 2026 (CET)  == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[User:Kirsan]] (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Brëkòwnik:EPIC|EPIC]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:EPIC|diskùsëjô]]) 18:23, 14 gro 2026 (CET) == [[Szari zelińt]] = [[Szarô foka]]? == [[Szari zelińt]] = [[Szarô foka]]? [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 16:17, 18 str 2026 (CET) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div>  == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:''' Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:''' To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:''' We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 19:11, 3 łżë 2026 (CEST)  34z2rfffveozuomzlke341lj92ge0nf 193705 193704 2026-04-03T17:38:48Z Iketsi 3254 /* Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) */ Odpowiedź 193705 wikitext text/x-wiki {{Archiwum-Karczma}} __NEWSECTIONLINK__ == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 stë 2026 (CET)  == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]  [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 14:20, 18 stë 2026 (CET)  == Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 22:01, 19 stë 2026 (CET)  == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[User:Kirsan]] (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Brëkòwnik:EPIC|EPIC]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:EPIC|diskùsëjô]]) 18:23, 14 gro 2026 (CET) == [[Szari zelińt]] = [[Szarô foka]]? == [[Szari zelińt]] = [[Szarô foka]]? [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 16:17, 18 str 2026 (CET) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div>  == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:''' Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:''' To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:''' We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 19:11, 3 łżë 2026 (CEST)  :👍—[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 19:38, 3 łżë 2026 (CEST) jufozk98faegig2sc8uag5e218qlloj Lingwistika 0 2518 193688 193482 2026-04-03T16:49:19Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé; 193688 wikitext text/x-wiki '''Lingwistika''' je ùczbą ò [[jãzëk|jãzëkù]] (mòwie). Zajimô sã pòwstôwanim, rozwijã ë sztrukturą jãzëków. Badérëje téż relacëje midzë apartnyma jãzëkama ôs dokònëje jejich klasyfikacëji. == Òbôczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Kaszëbsczi jãzëk]] * [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Lingwistika|!]] goe7jf883b1mizxufyg4npmm4cp5moh Toy Dolls 0 2625 193687 181221 2026-04-03T16:49:10Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193687 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:ToyDolls-Olga_Wiesbaden2005-04-01.jpg|thumb|"Olga" Algar na kòncercé w [[Miemieckô]] w 2005 rokù]] '''Toy Dolls''' je [[Funpunk|funpùnkòwé]] karno z [[Anielskô|Anielsczi]]. Pòwstało òno w [[1979]] rokù w [[Sunderland (Durham)|Sunderland]] ë grô do dzysô, chòc skłôd sã co sztërk zmieniwôł, blós le Michael "Olga" Algar (spiôw ë gitara) òstôł sã z zakłôdôrzów. Toy Dolls grô chùtczégò ë melodicznégò [[Punk|pùnka]], jich tekstë sã wiesołi ë czãsto baro banalne, spiéwôné wësoczim głósã. Nôwikszim jich "szladżérã" bëł titel z [[1983]] rokù "Nellie The Elephant" - dzécnô frantówka jakô w tim czasu bëła na czwiôrtim palcu anielsczi lëstë szladżérów, zrëchtowónô na ôrt [[Funpunk|funpùnka]] . == Skłôd w 1979 rokù == * Pete Zulu (Peter Robson) – spiôw * Olga (Michael Algar) – gitara * Flip (Philip Dugdale) – basowô gitara * Mr Scott (Colin Scott) – perkùsëjô == Diskògrafijô (platë)== * [[1983]] ''Dig that groove baby'' * [[1985]] ''A far out disc'' * [[1986]] ''Idle gossip'' * [[1987]] ''Bare faced cheek'' * [[1989]] ''Ten years of toys'' * [[1989]] ''Wakey wakey'' * [[1990]] ''22 tunes live from Tokyo'' * [[1990]] ''Fat bobs feet'' * [[1993]] ''Absurd ditties'' * [[1995]] ''Orcastrated'' * [[1997]] ''One more megabyte'' * [[1999]] ''On stage in stuttgart'' * [[2000]] ''Anniversary anthems'' * [[2004]] ''Our Last Album?'' == Bùtnowé lënczi == * [http://www.thetoydolls.com Domôcô starna] [[Kategòrëjô: Punkòwé karna]] song7hz24phnsozthn7g1en9k8q79kc Technika 0 2644 193553 159586 2026-04-03T14:26:52Z Iketsi 3254 {{Commons}} 193553 wikitext text/x-wiki '''Technika''' ([[Stôrogrecczi jãzëk|gr.]]: τεχνη [techne] - "kùńszt, trim, mésternosc") je prakticznym zastosowanim [[Nôtërné ùczbë|nôtërnëch ùczbów]] dlô produkcëji z nieòżëwiony [[Materëjô|materëji]] wôrów przëdatnëch [[Człowiek|człowiekòwi]]. [[Òbrôzk:Steam_locomotive_work.gif|mały|491px|center|Ropny mòtor stosowóny m.jn. w lokòmòtiwach béł przełomòwim wënalôzkã w historëji techniczi]] == Òbaczë téż == * [[Fizyka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Technika|*]] 5gbgudpz6ufnu7d5b777hqmtgmpb0q1 193619 193553 2026-04-03T16:01:01Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Maszina do szëcô]] 193619 wikitext text/x-wiki '''Technika''' ([[Stôrogrecczi jãzëk|gr.]]: τεχνη [techne] - "kùńszt, trim, mésternosc") je prakticznym zastosowanim [[Nôtërné ùczbë|nôtërnëch ùczbów]] dlô produkcëji z nieòżëwiony [[Materëjô|materëji]] wôrów przëdatnëch [[Człowiek|człowiekòwi]]. [[Òbrôzk:Steam_locomotive_work.gif|mały|491px|center|Ropny mòtor stosowóny m.jn. w lokòmòtiwach béł przełomòwim wënalôzkã w historëji techniczi]] == Òbaczë téż == * [[Fizyka]] * [[Maszina do szëcô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Technika|*]] qvqene1prvn05b6zdlrjbe7c0cfrw64 Kùltura 0 2653 193686 193166 2026-04-03T16:49:08Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193686 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kashubian embroidery of Zukowo school.jpg|mały|Kaszëbsczi wësziwk żukòwsczégò sztélu na torbie]] '''Kùltura''' – ([[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] colere 'uprawa, dbac, pielãgnowac, kształcenié'), to wieloznaczeniowi pòchwôt, jaczi je różno interpretowóny w rozmajitëch ùczbach. Kùlturã mòżno w skrodzeniém òpisac jakò òglową lëdzką wërobinã, tak materialną jak i niématerialną (np. kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu). W codniowim rozmienim pòchwôt „kùltura” zamanówszë szlachùje za rozmajitima fòrmama kùńsztu: [[Téater|téatrã]], [[Mùzyka|mùzyką]], [[Film|filmã]]. Je to scësnienié tegò pòchwatu, chtëren mô wiele znaczeniów<ref name="Bùgajnô113"></ref>. Wedle Édwarda Burnetta Tylora kùltura je złożoną całownotą, jakô òbjimô wiédzã, wierzenia, kùńszt, òbëczajnotã, prawa, zwëczi i jiné szëczi i nôłożënczi zwëskóné przez lëdzy jakno nôleżników spòlëznë. W jegò definicji kùltura przërównónô òsta do cywilizacje<ref>[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 138.</ref>. Wedle Ruth Benedict kùltura je złożoną całoscą, w jaczi zebróné są nônãtë zwënégòwóné przez człowieka jakno nôleżnika spòlëznë<ref name="Pioch139">[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 139.</ref>. Bronisłôw Malënowsczi za zestôwné dzéle definicji kùlturë ùznôł nôrzãdza i zjôdné dobra, ùrôbné wskôzë spòlëznowëch karnów, lëdzczé deje i szëczi, a téż wierzenia i òbëczaje<ref name="Pioch139"></ref>. Wedle Stanisława Òssowsczégò kùltura jest gwësną parłãczą psychicznëch rozrządzënków erbòwónëch w zôkrãżim gwësny wëcmaniznë. Definicja ta dôwô cësk na psychòlogiczny pòzdrzatk w przëswòjiwanim kùlturë – wôżné tuwò są spòsobë ùczeniô sã, fòrmòwaniô kùlturowëch nônãtów, przëjimaniô normów òbrzésznëch w gwësny wespòlëznie. Wedle jegò teòrii kùltura mô wiôldżi cësk na sztôłtowanié jestë człowieka<ref name="Pioch139"></ref>. == Etimòlogiô pòzwë == Słowò „kùltura” pòchôdô z [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò jãzëka]]: ''colo'', ''colere'', ''colui'', ''cultum'' – ‘dozerac, chòwac’, chtërno bëło związóné z òbrôbianim rolë: ''cultus agri''. Na pòczątkù wic kùltura bëła związónô z [[Gbùrzëzna|gbùrstwã]], òznôczała staranié człowieka, chtëren dozérôł swòje pòle<ref name="Bùgajnô113">[[Elżbiéta Bùgajnô]], ''Na stikù historii i kùlturë'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 113. </ref>. == Nôdzë kultùry == ====== Problëm nieokreślonóści ====== Przëdłowò jest sporo nôdzë kultury, czësto różniących sã, a wrëcz sprzecznych. Słowa [[Niemieckô|niemieckiego]] [[Filozofijô|filozofa]] Johanna Herdera majã w tym przëdłowò szczególną wagã: <blockquote>Ni ma nic bardzëj nieokreślënogò niż słòwò kultura. - Johann Gottfried Herder, Myśli ô filozofii dziejów</blockquote>Badacze kulturë twórzëli nowe definicje, w każdóż razie uwzględniając jakżë wycinkowë, konkretne pùnt widzeniô na kulturã. Antropolog kultury, Ralph Linton, tak podsumowôł te starania:<blockquote>Istotą wszëtkôj definicji kultùry jã jest to, że wybiérô pewné aspekty całégò pòjãtô, co oznaczôwô ten termin i kładzie nacisk na nie kosztem innych aspektów. Ten nacisk, a w konsekwencji też wartość definicji, bãdą zalezëć od tego, jôki szczeólnie cél definujący mia ò dłużnie. Jest wiele mòżliwòści definowánia kultùry, a każdô jé użyteczna w zwiãzku z dociekaniami danégò rodzaju. - Ralph Linton, Kulturowe podstawy osobowości </blockquote>On sãm definëje jô w ten sposôb: „Kùltura to konfiguracjô wyczònycht zachowań i ich rezultataw, czëre składowe elementë sã podzielane i prziwòżone przë członkòw danego społeczeństwa.”<blockquote>Nowë informacyje pò kaszëbskù jôż wkrótce!</blockquote> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbòpediô]] == Przëpisczi == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kùltura|*]] 08zgtvtjm1ewxbac232oy45h0cqeqnf 193697 193686 2026-04-03T16:51:43Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] 193697 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kashubian embroidery of Zukowo school.jpg|mały|Kaszëbsczi wësziwk żukòwsczégò sztélu na torbie]] '''Kùltura''' – ([[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] colere 'uprawa, dbac, pielãgnowac, kształcenié'), to wieloznaczeniowi pòchwôt, jaczi je różno interpretowóny w rozmajitëch ùczbach. Kùlturã mòżno w skrodzeniém òpisac jakò òglową lëdzką wërobinã, tak materialną jak i niématerialną (np. kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu). W codniowim rozmienim pòchwôt „kùltura” zamanówszë szlachùje za rozmajitima fòrmama kùńsztu: [[Téater|téatrã]], [[Mùzyka|mùzyką]], [[Film|filmã]]. Je to scësnienié tegò pòchwatu, chtëren mô wiele znaczeniów<ref name="Bùgajnô113"></ref>. Wedle Édwarda Burnetta Tylora kùltura je złożoną całownotą, jakô òbjimô wiédzã, wierzenia, kùńszt, òbëczajnotã, prawa, zwëczi i jiné szëczi i nôłożënczi zwëskóné przez lëdzy jakno nôleżników spòlëznë. W jegò definicji kùltura przërównónô òsta do cywilizacje<ref>[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 138.</ref>. Wedle Ruth Benedict kùltura je złożoną całoscą, w jaczi zebróné są nônãtë zwënégòwóné przez człowieka jakno nôleżnika spòlëznë<ref name="Pioch139">[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 139.</ref>. Bronisłôw Malënowsczi za zestôwné dzéle definicji kùlturë ùznôł nôrzãdza i zjôdné dobra, ùrôbné wskôzë spòlëznowëch karnów, lëdzczé deje i szëczi, a téż wierzenia i òbëczaje<ref name="Pioch139"></ref>. Wedle Stanisława Òssowsczégò kùltura jest gwësną parłãczą psychicznëch rozrządzënków erbòwónëch w zôkrãżim gwësny wëcmaniznë. Definicja ta dôwô cësk na psychòlogiczny pòzdrzatk w przëswòjiwanim kùlturë – wôżné tuwò są spòsobë ùczeniô sã, fòrmòwaniô kùlturowëch nônãtów, przëjimaniô normów òbrzésznëch w gwësny wespòlëznie. Wedle jegò teòrii kùltura mô wiôldżi cësk na sztôłtowanié jestë człowieka<ref name="Pioch139"></ref>. == Etimòlogiô pòzwë == Słowò „kùltura” pòchôdô z [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò jãzëka]]: ''colo'', ''colere'', ''colui'', ''cultum'' – ‘dozerac, chòwac’, chtërno bëło związóné z òbrôbianim rolë: ''cultus agri''. Na pòczątkù wic kùltura bëła związónô z [[Gbùrzëzna|gbùrstwã]], òznôczała staranié człowieka, chtëren dozérôł swòje pòle<ref name="Bùgajnô113">[[Elżbiéta Bùgajnô]], ''Na stikù historii i kùlturë'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 113. </ref>. == Nôdzë kultùry == ====== Problëm nieokreślonóści ====== Przëdłowò jest sporo nôdzë kultury, czësto różniących sã, a wrëcz sprzecznych. Słowa [[Niemieckô|niemieckiego]] [[Filozofijô|filozofa]] Johanna Herdera majã w tym przëdłowò szczególną wagã: <blockquote>Ni ma nic bardzëj nieokreślënogò niż słòwò kultura. - Johann Gottfried Herder, Myśli ô filozofii dziejów</blockquote>Badacze kulturë twórzëli nowe definicje, w każdóż razie uwzględniając jakżë wycinkowë, konkretne pùnt widzeniô na kulturã. Antropolog kultury, Ralph Linton, tak podsumowôł te starania:<blockquote>Istotą wszëtkôj definicji kultùry jã jest to, że wybiérô pewné aspekty całégò pòjãtô, co oznaczôwô ten termin i kładzie nacisk na nie kosztem innych aspektów. Ten nacisk, a w konsekwencji też wartość definicji, bãdą zalezëć od tego, jôki szczeólnie cél definujący mia ò dłużnie. Jest wiele mòżliwòści definowánia kultùry, a każdô jé użyteczna w zwiãzku z dociekaniami danégò rodzaju. - Ralph Linton, Kulturowe podstawy osobowości </blockquote>On sãm definëje jô w ten sposôb: „Kùltura to konfiguracjô wyczònycht zachowań i ich rezultataw, czëre składowe elementë sã podzielane i prziwòżone przë członkòw danego społeczeństwa.”<blockquote>Nowë informacyje pò kaszëbskù jôż wkrótce!</blockquote> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbòpediô]] * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] == Przëpisczi == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kùltura|*]] 7sdian3auifknyv8i2up0wzwfnz51bb Lubin 0 2754 193685 193365 2026-04-03T16:49:05Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193685 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Lubin| dopełniacz=Lubina| adjektiw_mask=Lubinsczi| adjektiw_fem=Lubinskô| céch=Òbrôzk:POL_Lubin_COA.svg| fana=Òbrôzk:POL Lubin flag.svg| karta=Òbrôzk:POL_Lubin_map.svg| wòjewództwò=dólnoszląsczé| kréz=lubinsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Robert Raczyński| adres_um=ul.Jana Kilińskiego 10| kod_poczt_um=59-300| tel_um=+48 (76) 74 68 100| fax_um=+48 (76) 74 68 267| mail_um=kontakt@um.lubin.pl| wiéchrzëzna=40| stopniN=51|minutN=24|stopniE=16|minutE=12| wysokość=| rok=2005| lëdztwò=79716| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 76| pòcztowi kòd=59-300| registracëjné tôfle=DLU| TERYT=| SIMC=| www=http://www.lubin.pl| commons=Lubin| }} '''Lubin''' (miem. ''Lüben'') - gard w [[Dólnoszląsczé wòjewództwò|dólnoszląsczim wòjewództwie]]. Lubin je stolëcą [[Lubinszczi kréz|lubinsczégò krézu]]. Lubin mô apartné ùrzãdë dlô [[gard]]u ë [[wsowô gmina|wsowi gminë]]. W Lubinie je stolemne kòpôlnictwo [[Kòper|kòpru]] i produkcëjô kòpru od r. 1960. Pòlsczi państwówi Kombinat Górownô-Hëtowë Kòpru, dzys z mionã KGHM Pòlsczi Kòper S. A., ma w Lubinie sedzbã direkcëji. Od 1945 r. je tu achtnione karno balôrzów "Zagłębie Lubin". Lëdztwò gardu: 79.716 mieszkańców. === Òbaczë téż === * [http://www.lubin.pl Òficjalnô starna Lubina] === Galeriô === <gallery> Òbrôzk:Lubin_Rynek_Ratusz.jpg|Rôtësz w Lubinie Òbrôzk:Lubin30.JPG|Kòpôlniô kòpru w Lubinie, KGHM Pòlsczi Kòper Òbrôzk:Lubin_Baszta_Głogowska.jpg|Głogòwskô Baszta w Lubinie Òbrôzk:Lubin,_Pałac_Ślubów_-_fotopolska.eu_(232193).jpg|Gardowô biblioteka w Lubinie Òbrôzk:Cuprum_Arena.jpg|Handlowô galerëjô "Cuprum Arena" w Lubinie Òbrôzk:Dialog_arena_3.jpg|Sztadion "Dialog Arena" klubu balôrzów "Zagłębie Lubin" Òbrôzk:Lubin02.JPG| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Dólnoszląsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] mxvv9klk7cz3nub0zf9vuop1jt8imp0 Altocumulus 0 3009 193578 159650 2026-04-03T14:41:37Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193578 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Altocumulus s.jpg|mały|Altocumulus òbczôs formòwania, je widac zawirowania ùdostôwane przez waiater]] '''Altocumulus''' (Ac - strzédna bôłdowana [[blóna]]) zrobiona z biôłëch czë szarich fôłtów (téż légów). Zesôdzô sã z wòdnëch kroplów, le nié je to òpôdowô blôna. Je na wiżë òd 2 400 do 6 100 [[m]]. == Òbaczë téż == * [[Cumulus]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] a642if4o8f5b60x8qoefdu2w4ypqy5e Altostratus 0 3010 193575 159651 2026-04-03T14:39:29Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193575 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sun through Altostratus.JPG|mały|Widzënk na [[słuńce]] òb altostratus]] '''Altostratus''' (As - strzédna légówa [[blóna]]) je w sztôłce grëbi ë gãsti niebiesczéj abò szari lédze òb chtërną [[słuńce]] abò [[miesądz]] je widac jak przez nieprzezérne skło. Zesôdzô sã z wòdnëch kroplów ë téż krisztalków [[lód|lodu]]. Czãsto òbcëgô cawne niebò a czasã wëstãpòwô z ópôdënkã [[deszcz|mżëcczi]] czë [[sniég|sniégù]]. Je na wiżë òd 2 000 do 5 000 [[m]]. == Òbaczë téż == * [[Nimbostratus]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] lt2w9s73lqgl1s8azl9svvnv8ysv2p2 193584 193575 2026-04-03T14:44:25Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ Stratus 193584 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sun through Altostratus.JPG|mały|Widzënk na [[słuńce]] òb altostratus]] '''Altostratus''' (As - strzédna légówa [[blóna]]) je w sztôłce grëbi ë gãsti niebiesczéj abò szari lédze òb chtërną [[słuńce]] abò [[miesądz]] je widac jak przez nieprzezérne skło. Zesôdzô sã z wòdnëch kroplów ë téż krisztalków [[lód|lodu]]. Czãsto òbcëgô cawne niebò a czasã wëstãpòwô z ópôdënkã [[deszcz|mżëcczi]] czë [[sniég|sniégù]]. Je na wiżë òd 2 000 do 5 000 [[m]]. == Òbaczë téż == * [[Stratus]] * [[Nimbostratus]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] mehhn0yx5sk2zawnjzurrjqxg39cm3i Kaszëbsczi jãzëk 0 3013 193684 193528 2026-04-03T16:49:01Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193684 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=0000ff| farba=ffffff| apartne miono=kaszëbsczi jãzëk| kraj, òbénda1= [[Pòlskô]], [[Kanada]]| lëczba=87600 (wedle nôrodnégò spisënkù 2021)| môl=-| rodzëzna=[[Jindoeùropejsczé jãzëczi]] * [[Słowiańsczé jãzëczi]] ** [[Zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi]] *** [[Lechicczi jãzëk]] **** [[Pòmòrsczi jãzëk]] ***** Kaszëbsczi jãzëk| alfabét=[[łacëzniany alfabét|łacëzniany]]| kraj, òbénda2=Òd 2005 rokù w [[Pòlskô|Pòlsce]] [[òbéndowi jãzëk]], wprowadzony do 5 ùrzãdów gminë jakno [[pòmòcny jãzëk]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]| agencëjô= [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]][http://www.kaszubi.pl/o/rjk/]| iso1=-| iso2=[http://www.loc.gov/standards/iso639-2/php/langcodes-keyword.php?SearchTerm=csb&SearchType=ALL&Submit=Go] csb| iso3=[http://www.sil.org/iso639-3/codes.asp?order=639_3&letter=c csb]| sil=CSB [http://www.sil.org/iso639-3/documentation.asp?id=csb]| kòd=csb| znankównik=Kaszëbskô| jãzëk=kaszëbsczi|znankòwnik2=kaszëbsczégò }} [[Òbrôzk:Jerozolëma, kòscel Pater noster, "Òjcze nasz" pò kaszëbskù.JPG|mały|[[Jerozolëma]], [[Òjcze Nasz|Òjcze nasz]] pò kaszëbskù]] '''Kaszëbsczi jãzëk''' – jãzëk z [[zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|zôpôdnosłowiańsczégò]] karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]], chtërnym gôdô wiãcy jak 50 000 [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Kaszëbsczi je jednym z pòmòrsczich jãzëków – ò apartnym jãzëkù mòżna rzec ju w XIV stolace. Nôstarszi kaszëbsczé knédżi to ''Duchowe piesnie Dra Marcina Luthera i inszich naboznich męzow'' [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż z rokù [[1643]] [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] ''Mały Catechism Niemiecko Wándalski abo Slowięski''. Dzysdniowò lëterackô kaszëbizna je ewòlucëją zabédowóny przez [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwe]], wprzód w 1848 (?) – na òsta òdnalazłô w rusczich archiwach kòl kùńca XX stalata – ë w [[1879]] rokù w ''Zarés do grammatikj kasebsko-slovjnskjé mòvé'', wëdóny w [[Pòznóń|Pòznaniu]]. Badéra kaszëbiznë [[Friedrich Lorentz]] wëapartnił w kaszëbsczim jãzëkù 47 zwãków, chtërne są dzysdniowò pisóne 34 lëterama, jich dzél (''ch, cz, dz, dż, rz, sz'') przez sparłãczenie dwóch lëterów. W kaszëbsczim jãzëkù wëapartniómë trzë przédné dialektë, jakno: * nordowòkaszëbsczi (krézë: pùcczi, wejrowsczi, [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczi]],) * westrzédnokaszëbsczi (krézë: [[Kartësczi kréz|kartësczi]], dzélowò bëtowsczi) * pôłniowòkaszëbsczi (dzélowò krézë: kòscersczi, chònicczi, tëchòlsczi) == Miono == Kaszëbizna czãstô je wëmieniownô zwónô pòmòrsczim jãzëkã, chòc ''de facto'' je òna le karnã słëchających do niegò dialektów. Bëtnosc wielu mionów na òpisanié jednégò jãzëka a téż jidentifikacëjô całownégò jãzëka z jegò nômòcnészim dialektã mô czasã môl w przëmiôrze mniészoscowëch jãzëków, jaczé sã mòcno zjinaczoné ë jaczé na skùtk nieżëcznëch, pòliticznëch dzejników nie bëłë w sztądzë ùsôdzëc òglowégò, sztandardowégò jãzëka ë dobéc mòcny lëżnoscë w państwie, w jaczim są brëkòwóné. Kaszëbizna wiedno bëła bënnowò zjinaczonô, a wicy wiédzë ò tim mómë òd czasów [[Florian Cenôwa|Floriana Cenôwë]]. [[Aleksander Hilferding|Hilferding]] w pòłowie XIX w. pòdzelił kaszëbiznã na: 1. gwarã pòmerańsczich Słowińców i Kaszëbów, 2. gwarã pòmerańskich Kaszëbów, 3. gwarã kaszëbską w Zôchódnëch Prësach. Dzelnotã tã na zôczątkù XX stalata ùnowił Lorentz, chtëren w òbrëmienim 2 przédnëch òbéńdów: norda i pôłnié (jinëch wedle iloczasu), i tak "równoleżnikòwò", wëdzelił 21 gromadów, a w nich 70 gwar. ''Atlas językowy kaszubszczyzny i dialektów sąsiednich'' (1964-1978) – òddôwô stón z pòłowë XX w. i wëapartniô: 1. archaiczniészą nordã: a) Pùcczé (Mòrzanie i òsóbno półòstrów Hél – Rëbôcë); b) Pùcczé i Wejrowsczé; pas wëstrzódkòwy to – Lesôcë; 2. innowacyjny westrzódk, m.jin. Józcë (òkòlé Strzépcza, Mirochòwa i Srôkòjc); 3. spòlaszałé pôłnié, òsoblëwò wschódné. Juwernô stojizna jakno w pòmòrsczim jãzëkù ma môl np. w òkcytańsczim ë dolnomiemieczim jãzëkù. Òkcytańsczi czãstô biwô zwóny prowansalsczim jãzëkã, chò dialektë prowansalsczé są blos dzélã òkcytańsczégò, leno mają nômòcnészi lëteracczi zwëk. Dolnomiemiecczi (Nederdüütsch, Plattdüütsch) je czãstô zeszlachòwóny z jegò dolnosaksońsczim dialektã (Nedersassisch, Low Saxon), ga mô òn wiele mòcniészi môl òd resztë. Pò wëmiarcém słowianiznë a téż wszëtczéch jinëch pòmòrsczich dialektów, króm kaszëbiznë w przerównaniém do jãzëka Pòmòrzanów dzysô nôczãsczi je brëkòwóny termin "kaszëbsczi jãzëk". Rodowizna mionów "Kaszëbi" ë "kaszëbsczi" a téż ôrt, na jaczi òne przëszłë òb stalata z òkrãżégò Kòszalëna na Pòrénkòwi Pòmòrskô są wcyg wëzgôdką dlô ùczałich. Niżódnô z dotëchczasnych teòrëjów nie pòtkała sã z òglowym akceptã. Nie mô równak dokôzów na to, żebë doszło do wanogów Pòmòrzanów z òkrãżégò Kòszalëna w pòrénkòwim czérënkù. == Brëkòwanié == [[Òbrôzk:Garcz.jpg|mały|Dwamòwnô tôfla pòlskò-kaszëbskô]] Zwiksza wëższé sferë Prësôków mało dbałë ò kaszëbsczi jãzëk w XIX w. Syg kaszëbiznë òd kùli lat bezùstankòwò sã zmiészô. W latach 50. XX w. [[Kaszëbi]] równo żelë jidze ò starszich, jak i starków, a téż dzece – przed jidzenim do szkòłë – na co dzéń nié miôlë leżnoscë wiele razy przëstôwaniô z pòlsczim jãzëkã. Chòc kòscół béł tej môlã, gdze szło czëc [[Pòlsczi jãzëk|ten]] jãzëk. W szkòle na paùzach dzece gôdałë pò kaszëbskù. W latach 70. XX w. kaszëbizna òglowò bëła ùznôwónô za jãzëk lëdzy mało wësztôłconëch. Wiele wstidzało sã tedë kaszëbsczégò jãzëka, a w wiele szkòłach na Kaszëbach bëło robioné wnet wszëtkò, żebë dzecë nie gôdałë w rodny mòwie. Do niedôwna westrzódk pòlsczich mòwnoùczałich panowała ùdba, że kaszëbsczi je blós dialektã [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczégò jãzëka]]. W [[2003]] rokù béł dóny kaszëbiznié trzëlëterowi midzënôrodny kòd ''CSB'' wedle normë ISO 639-2. W krajach [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnii]] pierszą rolą w wiele rëmiach pùblicznégò żëcô państwa òdgriwają samòrządné krôjné, chtërnëch zastãpiną są naje wòjewództwa. W krãgù krôjnowy pòliticzi, jaką robią wòjewództwa, wiôldżi znaczënk mô edukacjô i kùltura. W państwach EÙ przëwiãzywô sã stolemną wôgã do krôjnowégò sztôłceniô i chòwaniô, do fùlniészégò pòznaniô historii spôdkòwiznë kùlturë nôblëższich strón, a w tim jãzëka. Jidze przece ò zakòrzenianié młodégò pòkòleniô w tradicji domôcégò kraju, ò ùswiądnienié nôrodny i eùropejsczi bòkadnoscë w rozmajitoscë, ò sztôłcenié sztaturë młodëch lëdzy jakno òbëwatelów swiądnëch swòjich mòżlëwòtów i òbòwiązków wedle tatczëznë, ale òtemkłëch na lëdzy i spòlëznë jinëch kùlturów. Dlô kaszëbsczégò jãzëka w Pòlsce òd 1 czerwińca 2009 rokù wôżnô je [[Eùropejskô Kôrta Regionalnëch abò Miészëznowëch Jãzëków]]. Dzysdniowò w [[Pòlskô|Pòlsce]], a òsoblëwie na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] je kòl 200 szkòłów, w chtërnëch dzecë ùczą sã kaszëbsczégò. 30 [[séwnik]]a 2010 rokù jãzëka kaszëbsczégò ùczëło sã 10 543 młodëch lëdzy, a z tegò 8 883 w 197 spòdlecznëch szkòłach. Òd 2013 rokù zaczinô są nowi przedmiot „Włôsnô historiô i kùltura”, jaczi wchôdô do szkòłów òd [[séwnik]]a. To je dodôwkòwi przedmiot dlô ùczniów zapisónëch na kaszëbsczi w piąti klasë spòdleczny szkòłë, w drëdżi klasë gimnazjum a téż w drëdżi klasë wëżigimnazjalny. Òcenã z niegò liczi sã do strzédny. Òd [[2005]] rokù je mòżnota skłôdaniô maturowégò egzaminu z negò jãzëka. W kaszëbsczim wëdôwóné są knéżczi, cządniczi a téż nadôwóné programë w radiu czë telewizëji. Wedle ùstawë ò nôrodnëch ë etnicznëch miészëznach i òbéndowim jãzëkù z [[6 stëcznika]] [[2005]] rokù je mòżebnota brëkòwania przed ùrzãdama gminów, kòl ùrzãdniégò jãzëka, kaszëbsczëgò jakno pòmòcnégò jãzëka. Pierszą gminą jakô wprowadzeła kaszëbsczi jãzëk jakno pòmòcny bëła [[Gmina Parchòwò]], pò ni [[Srôkòjce]], [[Gmina Lëniô]], [[Gmina Żukòwò]], a pózni [[Gmina Lëzëno]]. W [[2005]] r. kaszëbsczi jãzëk pierszi rôz szło bëło wëbrac na maturowim ekzaminie (kaszëbszczi wëbrało 23 ùczniów). Kaszëbizna mia swój plac w Pólsczi Òbéńdowi Telewizëji [[Gduńsk]] ([[Rodnô zemia (telewizjowô programa)|''Rodnô Zemia'']], ''Tedë jo''), a mô w [[Radio Gduńsk|Radiu Gduńsk]] (''Na bôtach ë w bòrach'') ë w [[Radio Kaszëbë|Radiu Kaszëbë]] òd 18 gòdnika 2004 (ùstawòwò zazychrowóné 25% czasu). UNESCO ùznôwô, że kaszëbsczi jãzëk je we wiôldżim niebezpiekù [http://www.unesco.org/culture/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-370.html], bò pò kaszëbskù prawie wcale nie gôdają dzece. Dzysdnia kaszëbsczi jãzëk brëkòwóny je òd 90-tëch lat téż w liturgiji [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczégò kòscoła]]. Przëstãpnëch je czile dolamczënków Nowégò Testamentu, w tim [[Kaszëbskô lëteratura|kaszëbsczich runitów]]: [[Eùgeniusz Gòłąbk|Eùgeniusza Gòłąbka]] i [[Francyszk Grucza|Francyszka Gruczë]], a téż òjca prof. dr hab. [[Adam Riszard Sykòra|Adama Riszarda Sykòrë]] z Pòznania – przełożił z greczi Ewanielëje. Kròm tegò przëstãpné sã téż kazaniô ks. [[Marión Miotk|Mariana Miotka]] ''Swiãtim turã starków'' (1991) i ùsôdzk ks. profesora [[Jan Walkùsz|Jana Walkùsza]] ''Sztrądã słowa'' (1996). === Gramatika === {|border=1 style="text-align:center" !Przëpôdczi (csb)||Przypadki (pol)||Pòjedinczô lëczba||Wielnô lëczba |- | [[nazéwôcz]] || mianownik || Kaszëba || Kaszëbi |- | [[rodzôcz]] || dopełniacz || Kaszëbë || Kaszëbów |- | [[dôwôcz]] || celownik || Kaszëbie || Kaszëbóm |- | [[winowôcz]] || biernik || Kaszëbã || Kaszëbów |- | [[Nôrzãdzôcz|narzãdzôcz]] || narzędnik || Kaszëbą || Kaszëbama |- | [[môlnik]] || miejscownik || Kaszëbie || Kaszëbach |- | [[Wòłôcz|wòłiwôcz]] || wołacz || Kaszëbò || Kaszëbi |} Ùszłi prosti czas {|class=wikitable |- |colspan=3 align=center |'''Pòjedinczô lëczba''' |colspan=3 align=center |'''Wielnô lëczba''' |- !Chłopsczi ôrt !Białczi ôrt !Dzecny ôrt !Chłopskòpersónowi ôrt !Niechłopskòpersónowi ôrt |- |jô bé'''ł''' të bé'''ł''' òn bé'''ł''' |jô bë'''ła''' të bë'''ła''' òna bë'''ła''' | - - òno bë'''ło''' |më bë'''lë''' (ma<ref>T. Slobodchikoff, 2014, The Role of Morphosyntactic Feature Economy in the Evolution of Slavic Number [http://www.lingref.com/cpp/wccfl/31/paper3045.pdf]</ref> bë'''ła''') wa bë'''ła''' òni bë'''lë''' |më bë'''łë''' wa bë'''ła''' òne bë'''łë''' |} == Dialektë == [[Òbrôzk:Kaszuby - dialekty wg F.Lorentza.png|mały|right|220px|Kaszëbsczé dialektë pg Friedricha Lorentza (pòczątk XX w.)]] Pòdług [[Friedrich Lorentz|Friedricha Lorentza]] na pòczątku XX stalata to dało trzë dialektë kaszëbsczégò jãzëka: [[nordowòkaszëbsczi dialekt]], [[westrzédnokaszëbsczi dialekt]] i [[pôłniowòkaszëbsczi dialekt]].<ref>J. Borzyszkowski, J. Mordawski, J. Treder: Historia, geografia, język i piśmiennictwo Kaszubów; J. Bòrzëszkòwsczi, J. Mòrdawsczi, J. Tréder: Historia, geògrafia, jãzëk i pismienizna Kaszëbów, Wëdowizna M. Rôżok przë wespółrobòce z Institutã Kaszëbsczim, Gduńsk 1999, s. 128</ref> == Dopisënczi == {{Przëpisë}} == Lëteratura == [[Òbrôzk:Powiat Pucczi 2 ubt.jpeg|mały|Wëdowiédnô tablëca w dwóch jãzëkach: [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim]] ë kaszëbsczim]] * [[Florión Cenôwa|Florian Ceynowa]]: ''Kurze Betrachtungen über die kaßubische Sprache als Entwurf zur Gramatik''; hrsg., eingel. und kommentiert von Aleksandr Dmitrievič Duličenko und Werner Lehfeldt. Göttingen : Vandenhoeck & Ruprecht, 1998 ISBN 3-525-82501-3. * [[Eùgeniusz Gòłąbk]]: Wskôzë kaszëbsczégò pisënkù. Oficyna Czec [[1997]] ISBN 83-87408-02-6. * [[Aleksander Labùda]]: ''Słownik polsko-kaszubski/Słowôrz kaszëbskò-pòlsczi'' [[Gduńsk]] [[1981]] * [[Friedrich Lorentz|Fridrich Lorentz]]: ''Gramatyka pomorska'' t. 1-3 [[Wrocław]] [[1958]]-[[1962]] * [[Bernard Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej.'' t. 1-7 [[Wrocław]] – [[Warszawa]] – [[Krakòwò]] [[1967]]-[[1976]] * [[Gustaw Pobłocki]]: ''Słownik kaszubski z dodatkiem idyotyzmów chełmińskich i kociewskich'', [[Chełmno]] [[1887]] * Adam Ryszard Sikora OFM, Wpoczątku bylo Slowo... Najstarsze kaszubskie teksty biblijne, Oficyna Czec, Kartuzy [[2009]] * [[Hanna Popowska-Taborska]], [[Wiesław Boryś]]: ''Słownik etymologiczny kaszubszczyzny'' t.1-4 [[Warszawa]] [[1994]]-[[2002]] (Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy ) ISBN 83-901394-9-9, ISBN 83-86619-81-3, ISBN 83-86619-28-7, ISBN 83-86619-74-0 * [[Stefan Ramułt]]: ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', [[Krakòwò]] [[1893]] * Sztrategijô òchronë ë rozwiju kaszëbsczégò jãzëka ë kùlturë, [[Gduńsk]] [[2006]] * [[Jerzi Tréder]]: Spòdlowô wiédzô ò kaszëbiznie, [[Gduńsk]] [[2014]] * [[Jerzi Tréder|Jerzy Treder]]: ''Język kaszubski. Poradnik encyklopedyczny.'' [[Gduńsk]] [[2002]] ISBN 83-7326-037-4 * [[Jan Trepczik]]: ''Słownik polsko-kaszubski'' t. 1-2 [[Gduńsk]] [[1994]] ISBN 83-85011-73-0 === Zaòstałoscë kaszëbsczi (pòmòrsczi) pismieniznë === * [[1536]] Kronika T. Kantzowa o wendyjskich ludach zwanych Wendami a między nimi Kaszuby. ''Chronik von Pommern in Hohdeutscher, hrsg. v. G. Gaebel, [[Sztetëno]] [[1897]].'' * [[1586]] ''Duchowne piesnie D. Marcina Luthera y ynßich naboznich męzow. Zniemieckiego w Slawięsky ięzik wilozone Przes Szymana Krofea... w Gdainsku: przes Jacuba Rhode'', [[Franz Tetzner]] [[1896]]: z dolmaczënkù bëtowsczégò pastora [[Szymon Krofej|S. Krofeja]], Słowińca (?) rodã z Dąbia. * [[1643]] ''Mały Catechism D. Marciná Lutherá Niemiecko-Wándalski ábo Slowięski to jestá z Niemieckiego języká w Słowięski wystáwiony na jáwnosc wydan..., w Gdaińsku przes Jerzego Rhetá'', [[Gduńsk]] [[1643]]. Pastor smołdziński [[Michał Mostnik|M. Mostnika]] ''(Michał Pontanus)'', rodem ze Słupska. * ''Die Schmolsiner Perikopen'' (''Smòłdzëńsczé perikòpë''), òpracowóné ë wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinze]], [[Berlëno]] ''(pòrénkòwé)'' [[1967]] * ''Altkaschubisches Gesangbuch'' (''Stôrokaszëbsczi spiéwnik''), òpracowóné ë wëdóné przez [[Friedhelm Hinze|Friedhelma Hinze]], [[Berlëno]] ''(pòrénkòwé)'' [[1967]] * ''Przysięgi słowińskie z Wierzchocina [w:] Szkice z kaszubszczyzny: Dzieje, zabytki, słownictwo: Hanna Popowska-Taborska, Wejherowo'' [[1987]], s. 65-82 == Òbôczë téż == * [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] * [[Dëchòwô kùltura Kaszëb]] * [[Kaszëbienié]] * [[Kaszëbistika]] * [[Kaszëbskô lëteratura]] * [[Pòlaszenié]] * [[Palatalizacjô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.endangeredlanguages.com/lang/csb Endangered Languages] * [http://id.ndl.go.jp/auth/ndla/?qw=%E4%BD%8E%E5%9C%B0%E3%83%89%E3%82%A4%E3%83%84%E8%AA%9Ekashubian&g=all NDL] * [https://wals.info/languoid/lect/wals_code_ksu WALS] * [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/search?query=advanced%28%28LANGUAGE%2Ccsb%29%29# European Library] * [http://glosbe.com/csb/pl/ Glosbe – Słowôrz kaszëbskò-pòlsczi] * [http://multitree.org/codes/csb Kaszëbsczi] * [https://web.archive.org/web/20140826201403/http://www.skarbnicakaszubska.pl/slawistyka-w-xix-wieku-o-kaszebiznie#_ftn6 ò kaszëbiznie] * [http://isap.sejm.gov.pl/DetailsServlet?id=WDU20140000263&min=1 (pl)] * [[wikt:Przédnô starna|Kaszëbsczi Wikisłowôrz]] * [https://web.archive.org/web/20210201131848/http://www.cassubia-dictionary.com/ Kaszëbsczi słowôrz] * [https://web.archive.org/web/20240107175219/https://orka.sejm.gov.pl/Biuletyn.nsf/0/B0851E4076228E55C1257249003DA323?OpenDocument Sejm – ochrona i rozwój języka i kultury kaszubskiej] * [http://www.youtube.com/watch?v=msuLr02oOEo pl] * [http://wiadomosci.sierakowice.pl/?a=1&id=1341&arch=1 pl] * [http://id.loc.gov/authorities/subjects/sh85071708 LC] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi jãzëk| ]] [[Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi]] [[Kategòrëjô:Zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] 0owchbgth5i6rb60kcclpjepan1cdan Stôłpsk 0 3025 193683 193443 2026-04-03T16:48:54Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193683 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Stôłpsk| dopełniacz=Stôłpska| adjektiw_mask=stôłpsczi| adjektiw_fem=stôłpskô| céch=POL Słupsk COA.svg| fana=POL Słupsk flag (urzędowa).svg| karta=POL Słupsk map.svg| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=| grodzki=tak| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Krystyna Danilecka-Wojewódzka| adres_um=pl. Zwycięstwa 1| kod_poczt_um=76-200| tel_um=(59) 848 84 44| fax_um=| mail_um=urzad@um.slupsk.pl| wiéchrzëzna=43,15| stopniN=54|minutN=28|stopniE=17|minutE=02| wysokość=22| rok=2018| lëdztwò=91 225| gęstość=2114,1| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 59| pòcztowi kòd=76-200 - 76-210, 76-215, 76-216, 76-218, 76-280| registracëjné tôfle=GS| TERYT=| SIMC=| www=http://www.slupsk.pl| commons=Słupsk| }} '''Stôłpsk''' (téż '''Stôłpskò''', '''Stôłp''', '''Słupszcze''', '''Stolpskò''', '''Słëpsk''', '''Słëpskò''', '''Miasto'''; we zdrojach: ''Stolp'' 1180, ''Stolpensis'' 1180, ''Ztulp'' 1180, ''Stulp'' 1180, ''Slupsk'' 1180, ''castellania Slupensis'' 1180, ''Sulpensis'' 1180, ''Stolp'' 1227, ''Slupsko'' 1236, ''Slupcz'' 1236, ''Slupc'' 1236, ''Slupsch'' 1238-1248, ''Stolp'' 1240, ''Stolpe'' 1243, ''Slupe'' 1252, ''Slupc'' 1257, ''Slupsc'' 1275, ''castro Stolpz'' 1276, ''Slupzk opido'' 1277, ''Slupsczhe'' 1288, ''Schlupische'' 1288, ''Stolpzk'' 1294, ''Stolptzk'' 1295, ''Stolp'' 1535, 1539, 1545, 1554, ''Stolpen'' 1575 (1579), ''Stolpin'' 1575, ''Stolpe'' 1618, ''Stolp'' 1789, ''Słupsk'' 1889, ''Słépsk'' (Cenôwa), ''Słëpsk'' (Lorentz), ''Stołpsk'' (Kętrzyński); pòl. ''Słupsk'', miem. ''Stolp'', sz. ''Stölpe'') - krézewi gard w [[Pòmòrskô|Pòmòrsce]], stolëca stôłpsczégò gardnégò ë zemsczégò krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Tu w Spòdleczny Szkòle nr 2 dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Historëjô == Ju w IX wiekù béło tu [[Kaszëbi|kaszëbsczé]] sedlëszcze. Kòle 1236 rokù włączony do Pòrénkòwi Pòmòrsczi. Gardné prawa mô ód 1265 rokù òd [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]]. == Słôwny lëdze == * [[Anna Łajming]] == Stôrodôwnotë == Pòklôsztórny kòscół Dominikanów. Pomnik zamòrdowónëch lagrowich z lagru [[Stutthof]]. W jednym kòscele je tu czasem w niedzelã Mszô Sw. dlô Kaszëbów, téj mòże ùczëc [[kaszëbsczi jãzëk]]. == Jinszô wëdowiédzô == * Tôfla [[Anna Łajming|Annie Łajming]] na wdôr, ùl. ''Anny Łajming'' * [[Mùzeum Westrzédnégò Pòmòrzégò w Słëpskù]] * Partnersczima gardama Stôłpska są:[[:pl:Buchara|Bùchara]], [[miemiecczi]] [[:de: Flensburg|Flensbórg]] i jin. == Galeriô == <gallery> Kościół św. Jacka Słupsk.JPG|<center>Kòscół</center> Zamek Ksiazat Pomorskich Slupsk MG 5463.JPG|<center>Zómk</center> Stolpsk_3.jpg|<center>Stôłpsczi rôtësz</center> Stolpsk_2.jpg|<center>Stôrodôwny elektrisz</center> </gallery> == Lëteratura == * Róża Ostrowska, Izabella Trojanowska: Bedeker kaszubski, Wydawnictwo Morskie, Gdańsk 1974, ss. 393 - 395 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XV_cz.2/597 Słupsk w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://kanal6.pl/2019/09/23/dyktando-kaszubskie/ Szkòła] {{Pòmòrsczé krézë}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] 53o14pndf12z32zjey15notivuw20wy Kòrejańsczi jãzëk 0 3167 193767 190162 2026-04-04T02:59:03Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 193767 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=eeeeee| farba=| apartne miono=한국말 / 조선말| kraj, òbénda1= [[Kòreja]], [[Chinë]], [[Ruskô]], [[Japòńskô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]|, [[Brazylëjô]]| lëczba=78 milionów| môl=13.| rodzëzna=[[Izolowóne jãzëczi]] *Kòrejańsczi jãzëk| alfabét=[[hangeul]]| kraj, òbénda2=[[Kòreja]]| agencëjô=Rząd Nordowi Kòreji, Rząd Pôłniowi Kòreji| iso1=ko| iso2=kor| iso3=kor | sil=KOR | kod=ko| znankównik=Kòrejańskô| jãzëk=kòrejańsczi|znankòwnik2=kòrejańsczégò }} '''Kòrejańsczi jãzëk''' (한국말/조선말) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]] ë [[Nordowô Kòreja|Nordowi]]. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji [[Yanbian]] w [[Chinë|Chinach]]. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w [[Ruskô|Rusczi]], Chinach, [[Aùstralëjô|Aùstralëji]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Kanada|Kanadze]], [[Brazylëjô|Brazylëji]], [[Japòńskô|Japòńsczi]] a slédnio téż na [[Filipinë|Filipinach]]. Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy [[ałtajsczé jãzëczi|ałtajsczich jãzëków]], jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu [[jãzëk ôrtu SOV|SOV]] w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z [[chińsczi jãzëk|chińsczégò jãzëka]] abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów. == Miona == Kòrejańsczé miono jãzëka wëprowadzô sã òd miona Kòreji brëkòwónej w gwësnëch òbéndach negò kraju. Tedë w Nordowi Kòreji, jãzëk zwie sã ''Chosŏnmal'' (조선말), abò ''Chosŏnŏ'' (조선어) a w Pôłniowi nôczãsci zwie sã ''Hangungmal'' (한국말), abò ''Hangugeo'' (한국어) czë ''Gugeo'' (국어, nôrodowi abò domòcy jãzëk). Czasã zwëczajno zwie sã gò ''Urimal'' ("naji jãzëk"; 우리말 jakò jedno słowò w Pôłniowi Kòreji, 우리 말 ze spacją w Nordowi). == Òbôczë téż == * [[Japòńsczi jãzëk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk|Kòrejańsczi jãzëk]] 12le99snyn75rtor2bm2yx4sdrco20m 193768 193767 2026-04-04T03:01:10Z Iketsi 3254 /* Òbôczë téż */ * [[Jãzëczi swiata]] 193768 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=eeeeee| farba=| apartne miono=한국말 / 조선말| kraj, òbénda1= [[Kòreja]], [[Chinë]], [[Ruskô]], [[Japòńskô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]|, [[Brazylëjô]]| lëczba=78 milionów| môl=13.| rodzëzna=[[Izolowóne jãzëczi]] *Kòrejańsczi jãzëk| alfabét=[[hangeul]]| kraj, òbénda2=[[Kòreja]]| agencëjô=Rząd Nordowi Kòreji, Rząd Pôłniowi Kòreji| iso1=ko| iso2=kor| iso3=kor | sil=KOR | kod=ko| znankównik=Kòrejańskô| jãzëk=kòrejańsczi|znankòwnik2=kòrejańsczégò }} '''Kòrejańsczi jãzëk''' (한국말/조선말) je ùrzãdnym jãzëkã òbëdwóch Kòrejów: [[Repùblika Kòreji|Pôłniowi]] ë [[Nordowô Kòreja|Nordowi]]. Je téż jednym z dwóch òficjalnëch jãżëków w prowincëji [[Yanbian]] w [[Chinë|Chinach]]. Na całownym swiece je kòl 78 milionów lëdzy, chtërni gôdôją w nym jãzëkù, wrechòwując w to wiôldżé grëpë w [[Ruskô|Rusczi]], Chinach, [[Aùstralëjô|Aùstralëji]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Kanada|Kanadze]], [[Brazylëjô|Brazylëji]], [[Japòńskô|Japòńsczi]] a slédnio téż na [[Filipinë|Filipinach]]. Genealogòwi régòwanié kòrejańsczégò je dzysdniowò diskùtowane. Wiele mòwòùczałich daje nen jãzëk do grëpy [[ałtajsczé jãzëczi|ałtajsczich jãzëków]], jinszi do jãzëków izolowónëch. Kòrejańsczi je aglunatiwny w mòrfologiji ë òrtu [[jãzëk ôrtu SOV|SOV]] w syntakse. Czile słów bëło wimpòrtowónëch z [[chińsczi jãzëk|chińsczégò jãzëka]] abò zrobionëch na ôrt chińsczich słów. == Miona == Kòrejańsczé miono jãzëka wëprowadzô sã òd miona Kòreji brëkòwónej w gwësnëch òbéndach negò kraju. Tedë w Nordowi Kòreji, jãzëk zwie sã ''Chosŏnmal'' (조선말), abò ''Chosŏnŏ'' (조선어) a w Pôłniowi nôczãsci zwie sã ''Hangungmal'' (한국말), abò ''Hangugeo'' (한국어) czë ''Gugeo'' (국어, nôrodowi abò domòcy jãzëk). Czasã zwëczajno zwie sã gò ''Urimal'' ("naji jãzëk"; 우리말 jakò jedno słowò w Pôłniowi Kòreji, 우리 말 ze spacją w Nordowi). == Òbôczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Japòńsczi jãzëk]] * [[Hangeul]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kòrejańsczi jãzëk|Kòrejańsczi jãzëk]] dsy2i31l3vqymtbocqunbz0mopolnmf Niemieckô 0 3189 193682 193325 2026-04-03T16:48:50Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193682 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò | gwôsné miono = Bundesrepublik Deutschland | miono = Federalnô Repùblika Niemiec | miono-genitiw = Miemiecczégò | fana = Flag of Germany.svg | herb = Coat of arms of Germany.svg | na karce = Germany_in_European_Union.svg | mòtto = Einigkeit und Recht und Freiheit | jãzëk = Niemiecczi | stolëca = Berlëno | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 357 050 | procent-wòdë = 2,42 | lëdztwò = 82 175 684 | rok = 2015 | dëtk = Eùro € | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 | swiãto = | himn = Das Lied der Deutschen | kòd = DE | Internet = .de | telefón = 49 |Prezydeńt=Frank Walter Steinmeier|Premiéra=Friedrich Merz }} '''Niemieckô'''<ref>[https://sloworz.org/word/19537/meaning/22112 Niemieckô], Internetowi Słowôrz Kaszëbsczégò Jãzëka.</ref>, '''Niemcë''' abò '''Miemcë''', Federalnô Repùblika Niemiec ([[Niemiecczi jãzëk|niem.]] ''Deutschland, Bundesrepublik Deutschland, BRD'') je państwã w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]] ë dzélã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Miemcë przez stalata bëlë zgrôwny do rozrëmieniô. Ich sparłãczëł w 1871 rokù [[Otto von Bismarck]]. == Historiô<ref>Wszëtczé jinfòrmacëje bez przëpisów pòchòdzã z: [https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Niemcy-Historia;4270159.html Niemcy. Historia] Encyklopedia PWN</ref> == * 843 – traktat w Verdun, pòwstanié Pòrénkòwòfrankijsczégò Państwa * 962 – król Niemiecczi Otton I òstał kòrónowany na czezera rzimsczégò, pòwstało Swiãté Rzimsczé Césarstwò * 1226 – polsczi ksążã [[Kónrôd I Mazowiecczi]] sprowadza Krzëżôków do Chełmińsczi Zemie<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/konrad-mazowiecki-zaprosil-do-polski-krzyzakow-i-byc-moze-popelnil-najwiekszy-blad-w-historii/ Konrad Mazowiecki zaprosił do Polski Krzyżaków. Popełnił największy błąd w historii naszego kraju] National Geographic</ref>. * 1525 – hołd prësczi, slédny Wiôldżi Méster Albrecht Hohenzollern òstaje ksążã Prës<ref>[https://media.muzeumgdansk.pl/wydarzenia/850945/spotkanie-z-mistrzem-nauki-prof-janusz-mallek-hold-pruski-1525-kontekst-skutki-pamiec Spotkanie z Mistrzem Nauki: prof. Janusz Małłek. Hołd pruski 1525. Kontekst – skutki – pamięć] Biuro prasowe Muzeum Gdańska</ref> * 1701 – ksążã Fridrik I je kòrónowany na króla Prës<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Prusy;3963067.html Prusy] Encyklopedia PWN</ref> * 1804 – césôrz Francëszk II Habsburg kòrónuje sã na césarza [[Aùstriô|Aùstrie]] (czedë Napoleon kòrónowoł sã na césarza Francësczi) * 1806 – likwidacëjô Rzimsczégò Césarstwa przez Napoleona * 1815 – pòwstanié Niemiecczégò Związku, pòd kòntrolą Aùstrie, po wòjnach Napoleońsczich * 1848 – Zymk Lëdów, parlameńt Frankfurcczi chcëł zjednóć Niemcë i wëbrac Fridrika Wilhelma IV na césarza, ale ten òdmówił<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Fryderyk-Wilhelm-IV;3902986.html Fryderyk Wilhelm IV] Encyklopedia PWN</ref> * 1866 – wòjna austriacko-prëskô<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Niemcy-Historia;4270159.html Niemcy. Historia] Encyklopedia PWN</ref>, pòwstaje Związk Nordowoniemiecczi, pòd kòntrolą Prës * 1870 – wòjna francësko-prëskô, pòwstaje zjednóné Niemiecczi Czezerstwò, czezerem òstał Wilhelm I * 1914 – Niemcë biorą ùdzél w [[I swiatowô wòjna|I swiatowy wòjnie]] * 1918 – rewolucëjô lëstopadnikowô, òbalenie césarza Wilhelma II, pòwstanié Weimarsczi Repùbliki * 1922 – krëjamny ùkłôd midze Ruską a Niemcami w Rapallo<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/2939123,uklad-w-rapallo-niemcy-i-rosjanie-rozpoczynaja-wspolprace Układ w Rapallo. Niemcy i Rosjanie rozpoczynają współpracę] Polskie Radio</ref> * 1925 – ùkłôd w Locarno z [[Francëjô|Francëją]], [[Belgijskô|Belgijską]], [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgą Britaniją]] i [[Italskô|Italską]] w sprawie nienarëszalnosci zôpadny grańcy Niemiecczégò<ref>[https://www.focus.pl/artykul/konferencja-w-locarno-czego-dotyczyla-i-jakie-bylo-jej-znaczenie-dla-polski Miała ustanowić porządek w Europie. Wygrani i przegrani konferencji w Locarno] Focus</ref> * 1933 – [[Adolf Hitler]] òstał kanclerzem Niemiecczégò, pòwstanié III Rzeszy, pòwstały kòncentracëjne lagry, pierszy w Dachau<ref>[https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/dachau Dachau] Holocaust Encyclopedia</ref> * 1934 – Hitler òstał ''Führerem'', wódcą i kanclerzem Rzeszy * 1938: ** 12 strëmiannika – Anschluss Aùstrie<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/2916846,anschluss-austrii-nazistowskie-wilki-w-austriackiej-owczarni Anschluss Austrii - nazistowskie wilki w austriackiej owczarni] Polskie Radio</ref> ** 30 séwnika – ùkłôd w München w sprawie [[Czechosłowacëjô|Czechosłowacëji]], chtërna mioła òddac Pas Sudetów<ref>[https://dzieje.pl/aktualnosci/75-lat-temu-zostal-podpisany-uklad-monachijski 80 lat temu został podpisany układ monachijski] Dzieje.pl</ref>. ** 10 lëstopadnika – ''Noc kriształowa'' mòrd Żydów w nocy z 9 na 10 lëstopadnika * 1939 – zajãcé całej Czechosłowacëji. Pakt Ribbentrop-Mołotow, midze Niemcami a Związkiem Sowiecczim ** [[1 séwnika]] – agresjô na Polskã, zôczątk [[II swiatowô wòjna|II Swiatowi Wòjnë]]. * 1941 – òperacjô Barbarossa - niemieckô jinwazjô na ZSRR Pò wiele biôtkach i samòbójstwã Hitlera Niemcë skapitulowały [[8 maja]] 1945. * 1949 – pòdzôł na [[Niemieckô Demòkratycznô Repùblika|Niemieckô Demòkratycznô Repùblikã]] i Federalnô Repùblikã Niemiec<ref name=":1">[https://wiadomosci.onet.pl/nrd NRD] Onet wiadomości</ref> * 1961 – pòstawienié Berlënsczi scany<ref name=":1" /> * 1989 – ùpôdk Berlënsczi scany<ref>[https://dzieje.pl/wiadomosci/mur-w-berlinie-byl-symbolem-powojennego-podzialu-niemiec-i-europy-na-dwa-bloki Mur w Berlinie był symbolem powojennego podziału Niemiec i Europy na dwa bloki] Dzieje.pl</ref> * 1990 – Zjednónie Niemiecczégò<ref name=":1" /> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Miemieckô|*]] dmswo1kusxvkcg75la7gltla3ocwb23 Szablóna:Ùzémk artikla 10 3560 193550 193347 2026-04-03T14:12:54Z Iketsi 3254 __NOTOC__ 193550 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ :[[Òbrôzk:Wiki letter w cropped.svg]] ''To je blós [[Wiki:Ùzémk artikla|ùzémk artikla]]. Rôczimë do jegò [{{SERVER}}{{localurl:{{PAGENAME}}|action=edit}} rozwicégò.]''  371jlvt3xc1cgg2zsyyf2t406qiieuk Czesczi jãzëk 0 3789 193681 192683 2026-04-03T16:48:45Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193681 wikitext text/x-wiki {{Jãzëk| farwa=0000ff| farba=ffffff| apartne miono=Čeština| kraj, òbénda1= [[Czeskô Repùblika]], [[Słowackô]]| lëczba=12 milionów| môl=-| rodzëzna=[[Jindoeùropejsczé jãzëczi]] *[[Słowiańsczé jãzëczi]] **[[Zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|Zôpôdnosłowiańsczi jãzëk]] ***'''czesczi jãzëk'''| alfabét=[[Łacyńsczi alfabét|łacëzniany]]| kraj, òbénda2=[[Czeskô Repùblika]]| agencëjô=?| iso1=cs| iso2=cze/ces| iso3=ces| sil=CES| kòd=czc| znankównik=Czeskô Repùblika| jãzëk=czesczi|znankòwnik2=czesczégò }} [[Òbrôzk:Map of Czech language.svg|mały|Czesczi jãzëk]] '''Czesczi jãzëk'''<ref>{{RKJ|2014|158|2026-03-23}}</ref> – jãzëk z [[zôpôdnosłowiańsczé jãzëczi|zôpôdnosłowiańsczégò]] karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]]. == Òbaczë téż == * [[Słowacczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://cs.wikipedia.org/ Czeskô Wikipedijô] * [https://en.wikibooks.org/wiki/False_Friends_of_the_Slavist/Kashubian-Czech Kashubian-Czech] * [http://www.persee.fr/doc/rbph_0035-0818_2010_num_88_3_7799?q=kashubian Czech] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Czesczi jãzëk]] p7fketedmxrhpq48nirr0pgj3ekhhu5 Italskô 0 4323 193772 191821 2026-04-04T11:03:24Z DawnyTest 14843 dofùlowanié 193772 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Repubblica Italiana | miono = Repùblika Italsczi | miono-genitiw = Italsczi | fana = Flag of Italy.svg| herb = Emblem_of_Italy.svg | na karce = EU-Italy.svg| jãzëk = [[Italsczi jãzëk|italsczi]] | stolëca = Rzim | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 301.300 | lëdztwò = 60.599.936 | rok = 2016 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 – zëma [[UTC]] +2 – lato | swiãto = [[2 czerwińca]], [[25 łżëkwiata]] | himn = Il Canto degli Italiani (Piesń Włochów) <center>[[File:National anthem of Italy - U.S. Navy Band (long version).ogg]]</center> | kòd = IT, ITA | Internet = .it | telefón = 39 |Prezydeńt=Sergio Matarella|Premiéra=Giorgia Meloni|aùtowi kòd=I|kònstitucjô=Kònstitucjô Italsczi}} '''Italskô''' je państwã w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Dzél tegò kraju òbtôczô [[Westrzódzemné Mòrzé]]. W Italsce w 2013 rokù bëła [[gòspòdarzeniowô kriza]]. Italskô przez stalata bëłô zgrôwny do rozrëmieniô. Ją sparłãczëł w 1861 rokù Giuseppe Garibaldi<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/italian-unification-risorgimento Italian unification (Risorgimento) | History | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-04-04] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. 2 czerwińca 1946 z przëczënë referendum Italskô ùstałô bëc mònarchią ë stałô sã repùbliką<ref>''[https://www.difesa.it/eng/primo-piano/towards-2-june/32062.html Towards 2 June]'' [online], www.difesa.it [dost. 2026-04-04].</ref>. * stoleczny gard: [[Rzim]] * lëdztwò: 60.599.936 mieszkańców ([[2016]]) * wiéchrzëzna: 301.300 km² * dëtk: euro * telefón: +39 * Internet: .it {{stub}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{commons|Category:Italy}} [[Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Italskô| ]] q1c5mvu3a9hp6pdtxhhlkonihampeax 193773 193772 2026-04-04T11:03:45Z DawnyTest 14843 193773 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Repubblica Italiana | miono = Repùblika Italsczi | miono-genitiw = Italsczi | fana = Flag of Italy.svg| herb = Emblem_of_Italy.svg | na karce = EU-Italy.svg| jãzëk = [[Italsczi jãzëk|italsczi]] | stolëca = Rzim | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 301.300 | lëdztwò = 60.599.936 | rok = 2016 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 – zëma [[UTC]] +2 – lato | swiãto = [[2 czerwińca]], [[25 łżëkwiata]] | himn = Il Canto degli Italiani (Piesń Włochów) <center>[[File:National anthem of Italy - U.S. Navy Band (long version).ogg]]</center> | kòd = IT, ITA | Internet = .it | telefón = 39 |Prezydeńt=Sergio Matarella|Premiéra=Giorgia Meloni|aùtowi kòd=I|kònstitucjô=Kònstitucjô Italsczi}} '''Italskô''' je państwã w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Dzél tegò kraju òbtôczô [[Westrzódzemné Mòrzé]]. W Italsce w 2013 rokù bëła [[gòspòdarzeniowô kriza]]. Italskô przez stalata bëłô zgrôwny do rozrëmieniô. Ją sparłãczëł w 1861 rokù Giuseppe Garibaldi<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/italian-unification-risorgimento Italian unification (Risorgimento) | History | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-04-04] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. 2 czerwińca 1946 z przëczënë referendum Italskô ùstałô bëc mònarchią ë stałô sã repùbliką<ref>''[https://www.difesa.it/eng/primo-piano/towards-2-june/32062.html Towards 2 June]'' [online], www.difesa.it [dost. 2026-04-04].</ref>. * stoleczny gard: [[Rzim]] * lëdztwò: 60.599.936 mieszkańców ([[2016]]) * wiéchrzëzna: 301.300 km² * dëtk: euro * telefón: +39 * Internet: .it == Przëpisë == {{Przëpisë}} {{stub}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{commons|Category:Italy}} [[Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Italskô| ]] 88u37nrokkayw07hkx9az5lca40hmss Nordowô Amerika 0 4420 193541 190699 2026-04-03T13:53:25Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193541 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Location North America.svg|mały|250px|Nordowô Amerika]] '''Nordowô Amerika''' – to je dzél swiata. Ma lądowë sparłãczenie z kòntinenta [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowej Ameriki]] przez Strzédamerike (''Mesoamerica''). W Nordowej Americe je 23 [[Państwò|państwów]] ë zanôléżnych òbéńdów. 3 nôwiksze państwa - [[Kanada]], [[USA]] i [[Meksyk]] - to cołka wiéchrzëzna nordowego kontinentu. 20 baro mniészéch państwów na pôłniu to państwa strzédamerikanscze i òstrowë Karaibsczégò Mòrza. Od Nordowi Americzi òddzéleni je téż polarni òstrów Grenlandëjô na nordzie, chtërni je dënsczim protektoratã. == Kraje Nordowi Americzi == {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%" ! Fana ! Państwò ! Nôrodné miono kraju ! Stolëca ! Ùrzãdny jãzëk ! Dëtkòwô jednota |- | [[Òbrôzk:Flag of Antigua and Barbuda.svg|center|50px|border]] | [[Antigua i Barbuda]] | Antigua and Barbuda | [[St. John's]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of the Bahamas.svg|center|50px|border]] | [[Bahamë]] | Commonwealth of The Bahamas | [[Nassau]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Bahamsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Barbados.svg|center|50px|border]] | [[Barbadós]] | Barbados | [[Bridgetown]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Barbadosczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Belize.svg|center|50px|border]] | [[Belize]] | Belize | [[Belmopan]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Belizejsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|center|50px|border]] | [[Kanada]] | Canada | [[Ottawa]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Kanadejsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Costa Rica.svg|center|50px|border]] | [[Kòstarika]] | Costa Rica | [[San José]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Kostaricańsczi colón |- | [[Òbrôzk:Flag of Cuba.svg|center|50px|border]] | [[Kùba]] | Cuba | [[Hawana]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Kùbańscze peso |- | [[Òbrôzk:Flag of Dominica.svg|center|50px|border]] | [[Dominika]] | Commonwealth of Dominica | [[Roseau]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of the Dominican Republic.svg|center|50px|border]] | [[Dominikańskô Repùblika]] | República Dominicana | [[Santo Domingo]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Dominikańscze peso |- | [[Òbrôzk:Flag of El Salvador.svg|center|50px|border]] | [[Salwadór]] | El Salvador | [[San Salvador]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Amerikańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Grenada.svg|center|50px|border]] | [[Grenada]] | Grenada | [[St George's]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Guatemala.svg|center|50px|border]] | [[Gwatemala]] | Guatemala | [[Gwatemala (gard)]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Gwatemalańsczi quetzal |- | [[Òbrôzk:Flag of Haiti.svg|center|50px|border]] | [[Haiti]] | Haiti | [[Port-au-Prince]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Haitiańscze gourde |- | [[Òbrôzk:Flag of Honduras (2022–present).svg|center|50px|border]] | [[Hònduras]] | Honduras | [[Tegucigalpa]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Hondurańskô lempira |- | [[Òbrôzk:Flag of Jamaica.svg|center|50px|border]] | [[Jamajka]] | Jamaica | [[Kingston]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Jamajsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|center|50px|border]] | [[Meksyk]] | Mexico | [[Meksyk (gard)]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Meksykańscze peso |- | [[Òbrôzk:Flag of Nicaragua.svg|center|50px|border]] | [[Nikaragua]] | Nicaragua | [[Managua]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Nicaraguanskô córdoba |- | [[Òbrôzk:Flag of Panama.svg|center|50px|border]] | [[Panama]] | Panamá | [[Panama (gard)]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Panamskô balboa, amerikańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|center|50px|border]] | [[Saint Kitts i Nevis]] | Saint Kitts and Nevis | [[Basseterre]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Saint Lucia.svg|center|50px|border]] | [[Saint Lucia]] | Saint Lucia | [[Castries]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|center|50px|border]] | [[Saint Vincent i Grenadyny]] | Saint Vincent and the Grenadines | [[Kingstown SVG]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dollar |- | [[Òbrôzk:Flag of Trinidad and Tobago.svg|center|50px|border]] | [[Trynidad i Tobago]] | Trinidad and Tobago | [[Port of Spain]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Trynidadzczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|center|50px|border]] | [[Zjednóné_Kraje_Americzi|USA]] | United States of America | [[Waszington]] (okrãżé Kòlumbii) | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Amerikańsczi dolar |} == Òbaczë téż == * [[Pôłniowô Amerika]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika|*]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] 3ujwb9m6l8rt8xpbgeikr507tek27ew Ecser 0 4813 193680 193388 2026-04-03T16:48:29Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193680 wikitext text/x-wiki '''Ecser''' – je [[wies]] w [[Madżarskô|Madżarsczi Repùblice]], pòłożóné w òbéńdze [[Bùdapeszt]]u, blëżnô pòrtu lotniczégò Ferihegy ë aùtodardżi M0 ë namòlnégò bana 120a (Budapest-Újszász-Szolnok). Bliscze jemù wsë są to Mglód, Vecsés, Gyömrő a Üllő. Lëdztwò gardu to 3272 mieszkańców. Wies mô baro dłëgô historëjô. Z 1315 rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò wsë, leno Ecser bëł tam ju òd 896, czedë najachôł jen nôrod madżarsczi. == Galeriô == <center> <gallery> File:Ecseri 151.jpg| File:Ecseri 154.jpg| File:Ecseri 158.jpg| File:Ecseri 171.jpg| File:Ecseri 159.jpg| File:Ecseri 156.jpg| File:Ecseri 168.jpg| File:Ecseri 175.jpg| File:Ecseri 178.jpg| File:Ecseri 180.jpg| File:Ecseri 173.jpg| File:Ecseri 166.jpg| </gallery> </center> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Madżarskô]] dsyjwqfyd9c8levt5ulwspe1dn5saj9 Ida Czajinô 0 5031 193722 190061 2026-04-03T19:03:52Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 193722 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Ida Czajinô''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] '''Ida Czaja'''; ùr. 1968 w [[Kamiéńca Szlacheckô|Kamiéńcë Szlachecczi]]) – kaszëbskô pòétka i szkólnô. == Biografiô == Ùrodza sã w [[Kamiéńca Szlacheckô|Szlachecczi Kamiéńcë]] w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[Gmina Stãżëca|gminie Stãżëca]]. Henë téż chòdzëła do spòdleczny szkòłë. Pòtemù ucziła sã w Òglowòsztôłcącym Liceùm miona H. Derdowsczégò w [[Kartuzë|Kartuzach]]. W 1998 skùńcziła pòlską filologiã na [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczim Ùniwersytece]]. Robiła jakò szkólnô pòlsczégò i kaszëbsczégò jãzeka. Mô diplóm ùkùńczeniô pòdiplomòwégò studium na [[Gduńsczi Ùniwersytet|UG]] (2001), jaczé dało ji fòrmalno prawò do ùczeniô kaszëbsczégò jãzëka w szkòłach. Ji debiut ukôzôł sã w „Tatczëznie” w 1990. Ji dokôzama zaczekawiła sã gazétniczka [[Izabella Trojanowskô]] i ùdba so wëdac w 1994 pierszi tómiczk pòezji Idë Czajinë ''Mòjim mùlkã je kam...''. W 1999 rokù béł pòstãpny tómiczk, „Przechlastłô idila". Dolmaczonô na [[fińsczi jãzëk]] przez Kirsti Siraste-Suda. == Recytacjô i pòezjô == [[Òbrôzk:Indeks_2.jpg|mały|Kropla Krëwi.Dërgnienié]] Òna dobiwa pierszé môle na recytatorsczim kònkùrsu Rodnô Mòwa w [[Chmielno|Chmielnie]], m.jin. na 13. kònkùrsu w 1984. Próbë ji òsoblëwi na nen czas kaszëbsczi deklamacji mòże pòsłëchac i jã samą ùzdrzëc tańcëjącą w filmie-dokùmence pt. „Kaszubi” (reż. L. Niedbalskô, 1991),czej wëgłôszô wiérztã [[Jón Karnowsczi|Jana Karnowszczégò]] ''Jadamòwi rôj''. Niewiele pózni w antologii ''Domôcé słowo zwãczné'' (1994), adresowóny do recytatorów, nalazłë są ji dwie wiérztë ''Jak kam z bùrsztinu'' i ''Marija Magdaléna''. Jakno pòétka debiutowa w pismionie „Tatczëzna” (1990), a samòstójnym tomikã z jaż 36 miłostnyma wiérztama pt. ''Mòjim mùlkã je kam'' (1994), gdze czëtómë m.jin.: „Nalazła jô kam ò lëdzczich sztôłtach / przëcësnã do piersë:/ naucza gò miłoë bò to je ksążã zarzekłi/ Kuszkama krësza dotkniącym ògrzéwa/Gdze je no serce kamianégò mùlka?” (1989). Tak ò miłoce – Bòsczi i lëdzczi, nôwicy ze sobą sparłãcznëch – dotądka mało chto pisôł pò kaszëbskù, a gwësno pierszi rôz pisa tak białka, Kaszëbka. Ne wiérztë na fińsczi jãzëk mô tołmaczoné Kirsti Siraste. Téż w wiérztach ji drëdżégò tomikù pt. ''Przechlastłô idila'' (1999) przewôżają ne miłotné czëca i colemało nen kam, czej zôs w trzecym pt. ''Kropla krëwi. Dërgnienié'' (2007) dochôdają dosc wòbòdné tolmaczenia blësczé ji pòétny wizje i formë wiérzté Bòlesława Lesmióna, na przëmiôr pt. ''Òblek'', ''Alcabón'', ''Smiercë''. W wiérzce ''Dërgnienié'' z delikatnyma aluzjama òpisywô czëcową miłotã : „…blôskã są twoje lëpë/ w ùsmiéchach/spiéwą wëtesknioną / czej wszepcą / kòchôj/ w mòje lëpë/lëtëpelką [=piesnią] mòją są /twòje pôlce /czej malëją / w mòje cało/szcescé”. == Mòtiwë i dolmaczenczi == Ida Czajinô w swòji pòezji wcyg próbùje òdpòwiedzec na drãdżé ùniwersalné problemë i narôzka codniowégò żëcô, na jawernotã miłotë z zdrzódłów niezgarë. Òdwòłiwô sã òna colemało do [[Biblëjô|Biblie]] (pò kasz. Knéga), jakno téż do kaszëbsczi rodë, mitologie, wierzeniów i zwëków, nadpòmikô téż znónëch lëdzy (np. [[Izabelô Trojanowskô]]) i kaszësczé lëteracczé dokazë m. jin. w wiérztach pt. ''[[Remùs]]'', ''Marta'', ''Królewiónkò'', ''Stôri zédżer zaczął bic gòdzënã''. Wszëtczé ji wiérztë, nierôzka sparłãczoné w wikszą całotã (np. ''Dialog I'' i ''Dialog II''), są czekawé, pòétno ùdałé i rozmajité, ale colemało tzw. wolne. Znankùje je nowi i bògati w metaforę jãzëk, w chtërnym widzec je zmiészanié żëwi i codniowé mòwë z lëteracką. Na nen ôrt swòjima dokazama ùrôbiô òglowi kaszëbsczi jãzëk, a jegò òna téż ùczi dzôtczi i młódzeznã, w szkole i doma. W jedny wiérzce napisa òna: „Jô cë dóm gôdkã/ò chtërny gôdają: skażonô/ bë jes jã wëmùjkôł/ jak mùjkô sã bùrsztin/ w pôlcach mòrza/ bë jes jã kòchôł” (Dôrënk, wiérzta dedikòwónô: Timòteùszowi). Napisa téż bôjkã ''Òpòwiôstczi mirochòwsczi pùszczë'' („Pòmerania” 2002) i pòwiôstczi, np. ''Szabelbónk'', ''Skòczk'' („Pòmerania” 2003), nadto prozã ò dëchòwi przejinace młodi białeczczi pt. ''Mija'' (2004); łôtwie mógłbë z ni zdzejac dokôz na binã. Prawie téż ùsôdzô òna widzawiszcza: Òbrôzczi na binã (2005), np. ''Drama ò Bòżim Narodzenim''; ''Jak mailinczi spiéwôk kaszëbsczi do nieba sã dostôł''; ''Za co bòcón béł ùkôrôny'', a w nym je adaptacja na binã H.Ch. Andersena ''Dzéwczã ze sztrëchôlcama'' (przër. „Pòmerania” 1996) i ''Brzëdczi kaczélc'', tołmaczenié na kaszëbsczi widzawiszcza A. Marianowicza wedle H.Ch. Andersena. Z pòzdrzatkù zamkłoscë, lëteracczi formë i jãzëka czekawé są ji familijné wspòminczi, pòwstałé na spòdlim gôdk ji tatka, szkólnégò, spisóné w proze pt. ''Òtroczëzna'' (2007, drëk 2008). Napisa téż tołmaczenié dokazu ''Rômeò i Julia'' [[William Szekspir|Williama Szekspira]] (2013). == Nôdgrodë == Wiele razy dobëła deklamatorsczé kònkùrsë „Rodnô Mòwa" w Chmielnie. W 1992 dosta Nôdgrodã miona R. Wróblewsczégò w 1992, a téż òsta òdznaczónô Póòeticczim Laùrã miona I. Trojanowsczi (1996). W 2007 dosta I nôdgrodã w Prozatorsczim Kònkòrsu miona Jana Drzéżdżóna za òpòwiôstkã „Òtroczëzna". W 2009 wëprzédnionô [[Medal Stolema|Medalã Stolema]]. == Dokôzë == * ''Mòjim mùlkã je kam'' (1994) * ''Przechlastłô idila'' (1999) * ''Przechlastłô idila'' (1999) * ''Òpòwiôstczi mirochòwsczi pùszczë'' („ Pòmerania” 2002) * ''Òbrôzczi na binã'' (2005) * ''Òtroczëzna (2007'', drëk 2008). * ''Rômeò i Julia Williama Szekspira''. (2013) == Zdroje == * Karolëna Serkòwskô, ''Z głową w blónach'', „Pomerania” 2009 nr 7-8, s. 35-36. * [[Jerzi Tréder|J. Tréder]], Pòsłowie do „Rómeò i Julia” w tołmaczenim I. Czajinë, Gduńsk 2013. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20210928074141/https://viaf.org/viaf/101704131/ VIAF] {{DEFAULTSORT:Czajinô Ida}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] ppcdz8m5bc8290ojxyl9d3gpa8rouay Gmina Parchòwò 0 5079 193679 181563 2026-04-03T16:48:08Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193679 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL gmina Parchowo COA.svg|mały|]] '''Gmina Parchòwò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Parchowo'') to wieskò gmina w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. === Lëteratura === * [[Jan Mordawski]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]], ISBN 978-83-87258-13-9 == Bùtnowé lënczi == * [http://europa.eu/citizens-2013/sites/default/files/content/131115_PL_FoY_Franz_Becker_PL.pdf radzëcel] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] tlhy1275nn5w5r26sxzda3ym4pbarz4 Kaszëbsczi wësziwk 0 5089 193621 189295 2026-04-03T16:02:47Z Iketsi 3254 {{Commons}} 193621 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Żukowo COA.svg|mały|right|120px|[[Niezabôtka|Niezabôtczi]] w céchù [[Żukòwò|Żukòwa]]]] [[Òbrôzk:Detalj, patina - Livrustkammaren - 67305.tif|mały|right|320px|Złoti wësziwczi XVII w.]] '''Kaszëbsczi wësziwk''' je colemało sétmëfarwny. Nitczi są: czerwòné, żôłté, zeloné, jasnomòdré, mòdré, cemnomòdré ë czôrné. Kòlibką kaszëbsczégò wësziwkù je [[Żukòwò]]. Przódë na czepcach bëłë złoti wësziwczi, a dzys je złotnicowi wësziwk. W [[Kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu|żukòwsczim wësziwkù]] są midzë jinyma farwné: pszczółczi, [[Mòdrôk|mòdrôczi]], [[Niezabôtka|niezabôtczi]], [[Tëlpa|tëlpë]], lelije, [[Kòniczëna|kòniczënë]], [[Kolinc|kòlince]], [[Żółtô knąpka|malbrónczi]], [[Słuńcownik|słuńcowniczi]], mòrsczé gwiôzdë, pawié òczka, [[Pãczk|pãczczi]], płómczi, serca ë wąsë. Colemało farwnyma nitkama na [[Len|lnianym]] płótnie są mésterno wëszëté kwiatë, lëstë, a téż chłądë i jiné. W Żukòwie wiele w tëlpach je wëszëté [[Plaskati rąb|plaskatim rąbã]], ale wôżnô je téż żukòwskô cedżełka. Kùńsztu wësziwkù ùczą sã colemało dzéwczãta. Òne nim przëstrojiwają szërtuszczi, [[Òbrësk|òbrësczi]], [[Sëknia|sëknie]], pãczczi do jigłów i wiele jinszich rzeczi. Òd wiele lat rok w [[rok]] je kònkùrs kaszëbsczégò wësziwkù òrganizowóny w [[Lëniô|Lëni]]. Żukòwsczi wësziwk je znóny téż w [[Kanada|Kanadze]]. Wiele dlô kaszëbsczégò wësziwkù zrobia [[Jadwiga Ptôch]], chtërnã wësziwaniô ùcza [[Zofiô Ptôch]], a jã ji starka z Żukòwa. == Zdrzë téż == * [[Złotnica]] == Lëteratura == * Wojciech Błaszkowski: Haft kaszubski : [katalog] : Wojewódzki Dom Kultury w Gdańsku i Zrzeszenie Kaszubsko - Pomorskie; Gdańsk, 1965 * Wojciech Błaszkowski: Hafty regionalne na Pomorzu Gdańskim, Gdańsk : WOK, Warszawa : "Cepelia", Sopot : "Art-Region" 1983 * Jacek Leski: "Kaszuby" (Haft), 2013, ISBN 8363625051 [http://books.google.pl/books?id=nXkdAgAAQBAJ&pg=PT6&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ei=rso6U62WKdTwhQemuoHICA&ved=0CFQQ6AEwCDge#v=onepage&q=kaszubi&f=false] * Wzory haftu kaszubskiego : szkoła żukowska. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział Gdański, [[2007]], ISBN 978-83-925340-0-6 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20191210202007/http://niematerialne.nid.pl/Dziedzictwo_niematerialne/Krajowa_inwentaryzacja/Krajowa_lista_NDK/ Hafciarstwo kaszubskie szkoły żukowskiej / Kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu] * [http://www.unesco.pl/kultura/dziedzictwo-kulturowe/dziedzictwo-niematerialne/ Hafciarstwo kaszubskie szkoły żukowskiej] * [http://spbierkowo.pl/25558/kaszebsczi-wesziwk/ Kaszëbsczi wësziwk] * [http://kartuzy.naszemiasto.pl/artykul/haft-zukowski-zgloszony-na-liste-niematerialnego,3475607,artgal,t,id,tm.html Żukòwsczi wësziwk] * [http://mojadebnica.pl/?p=2980#more-2980 Kaszëbsczé wësziwczi] * [https://books.google.pl/books?hl=pl&id=mLQrAQAAIAAJ&dq=Trojanowska+ostrowska&focus=searchwithinvolume&q=ptach Ptach] * [https://books.google.pl/books?id=4_tRAQAAIAAJ&q=w%C3%ABsziw&dq=w%C3%ABsziw&hl=pl&sa=X&ved=0ahUKEwiIwZvIu_PQAhUIXiwKHcKaA_gQ6AEIHDAA Ptôch] *[http://magazynkaszuby.pl/16/07/haft-kaszubski-nim-jakas-przyszlosc/ wësziwczi (pl)] *[https://web.archive.org/web/20160305010510/http://www.szwajcaria-kaszubska.pl/dziedzictwo-kulturowe/category/30-haft-kaszubski wësziwczi z Kaszëb] *[http://www.wilno.org/culture/embroidery.html Wësziwczi (embroidery)] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi wësziwk|!]] ctuo8adc5gumhbufdcqnomy7tig7ome Stutthof 0 5239 193678 184005 2026-04-03T16:47:49Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193678 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:KL Stutthof 01.jpg|mały|Stutthof - kòncentracyjny lager]] [[Òbrôzk:N0741 kl stutthof.jpg|right|mały|Piec w krematorëji (môl pôleniô trupów) w KL Stutthof]] [[Òbrôzk:Rudolf Spanner tablet (1).JPG|mały|Tôblëca o KL Stutthof w [[Gduńsk]]ù]] '''Stutthof''' – niemiecczi kòncentracëjny lager, chtëren béł zbùdowóny we wsë [[Sztutowò]]. Dzejôł òbczas II swiatowi wòjnë (òd 2 séwnika 1939 do 9 maja 1945). Bëło w nim wiele Kaszëbów, Pòlôchów, Żëdów i jinëch lëdzy. Ten lager pòchłonãł tësące òfiarów, w tim wiele kaszëbsczi jinteligencëji. Òd 1944 rokù do ùsmiercaniô lëdzy służił tu gaz. Wiele lagrowëch zdżinãło téż w "marszu smiercë" z tego lagru w 1945 rokù. Òfiarów bë bëło wicy, ale kąsk lepi bëło òd [[Niestãpòwò|Niestãpòwa]], bò [[Kaszëbi]] w dardze dôwale lagrowim jesc i òni miele miszi głód. Grobë lagrowëch są m. jin. w [[Lëzëno|Lëzënie]], [[Łãczëce|Łãczëcach]], [[Strzépcz]]u, [[Żukòwò|Żukòwie]], a nawetka na òstrowie w [[Dëńskô|Dëńsce]], bò tam trafia barka z nima. W tim lagrze bëlë m. jin. [[Francyszk Grucza]], [[Jan Rómpsczi|Jón Rómpsczi]] i [[Lubòmir Szopińsczi]]. Smierc w lagrze Stutthof nalezlë m. jin. [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczi]] ksãża: * [[Kònstantin Krefft]] (ùm. [[11 czerwińca]] [[1940]]); * [[Władisłôw Szëmańsczi]] (ùm. [[11 stëcznika]] 1940); * [[Bernhard von Wiecki]] (ùm. 11 stëcznika 1940) . == Lëteratura == * Ùmiérelë z głodu jak mùchë. Z Alfónksã Blockã z Bólszewa gôdôł [[Eugeniusz Prëczkòwsczi|Eùgeniusz Prëczkòwsczi]]. „Pomerania” z 2013 r. nr 7-8, ss. 16-17. * [http://www.schuelerundjugendbegegnung.de/ag01.htm ''Geschichte der Kaschuben''] * Stasys Yla: A priest in Stutthof: human experiences in the world of subhuman, Manyland Books, 1971[https://books.google.pl/books?id=1peEAAAAIAAJ&q=Kashubian&dq=grucza+stutthof&hl=pl&source=gbs_word_cloud_r&cad=4] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://stutthof.org/projekty/zeszyty/6/3.pdf Stutthof] [[Kategòrëjô:Stutthof]] [[Kategòrëjô:Miemiecczé kòncentracjowé lagrë]] 974d1rq89je80ja893cc7tjdyidvoz6 Chile 0 5248 193677 193386 2026-04-03T16:47:22Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193677 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Chile |miono = Czile |miono-genitiw = Czile |fana = Flag of Chile.svg |herb = Coat of arms of Chile.svg |na karce = LocationChile.svg |mòtto = Por la razón o la fuerza |jãzëk = [[Szpańsczi_jãzëk|Szpańsczi]], keczua, rapanui |stolëca = Santiago de Chile |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = |procent-wòdë = |lëdztwò = | rok = 2018 |dëtk = Chilijscze peso | kòd dëtka = |czasowô cona = - |swiãto = |himn = Puro, Chile, es tu cielo azulado |- = - |kòd = CL |Internet = .cl |telefón = 56|Mònarcha=|Premiéra=|Prezydeńt=Gabriel Boric }} '''Chile''' (wëmòwa: Czile) je stolemnim, dłudżim państwã w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Stolëca i nôwikszi gard to [[Santiago de Chile]]. Chile mô baro dłudżi ubrzég nad Spokojnim Òceanã, 4300 km òd Peru do pôłniowégò kùńca kontinentù. Do Chile słëchô wiela òstrówów w Òceanie, jakò òstrowina Juan Fernandez i pòlinezejsczi [[Rapa Nui]] - Jastrowi Òstrów, 3200 km na zôchòd od chilejsczégò ubrzéża. Dërżeniowé lëdze Mapuche i Aracuanë gôdôja jãzëkama mapudungun i [[keczua]], a na Jastrowim Òstrówie lëdze môją jãzëk rapanui. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Mapuche_woman_chile.jpg|Białka z lede Mapuche Isabel_Allende_-_001.jpg|[[Isabel Allende]] Sephanoides_fernandensis.jpg|Sephanoides fernandensis </gallery> <gallery mode="packed"> Ahu_Tongariki.jpg|Maoi na Rapa Nui Gabriela_Mistral_1945.jpg|[[Gabriela Mistral]] Araucaria_araucana_-_Parque_Nacional_Conguillío_por_lautaroj_-_001.jpg|Norodni park Conquillio </gallery> <gallery mode="packed"> Salvador_Allende_Gossens-.jpg|[[Salvador Allende]] Colca-condor-c07.jpg|Andejsczi kòndór Pablo_Neruda.jpg|[[Pablo Neruda]] </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110725011020/http://www.thisischile.cl/Articles.aspx?id=1213&sec=416&itz=interface-acerca-gente-historia&eje=acerca&idioma=2&t=pre-hispanic-chile ThisisChile.cl - Domôcô starna Chile w anielsczim ë szpańsczim jãzëkù] {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] pbozc23ywl8sksy25ejyt5irpurlg5a Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach 0 5272 193613 190083 2026-04-03T15:35:58Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193613 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:WdzydzeKiszewskie-skansen7.jpg|mały|Widzënk z Parkù miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach]] [[Òbrôzk:WdzydzeKiszewskie-skansen4.jpg|mały|Kaplëczka]] '''Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich''' we [[Wdzydze|Wdzydzach]]. Nôprzód Gùlgòwscë ùrządzelë w stôri chëczi mùzeùm. Dzys we wdzydzczim skansenie je kaszëbsczi dwór z XIX stalata, wiele stôrëch bùdinków, kòscółk, wietrzni młin, stôri szkòła i jin. [[Kaszëbsczi wësziwk]] mô we Wdzydzach swòją apartnosc. Tu w mùzeùm mòże zamówic lekcjã [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. [[Òbrôzk:Wdzydze zagroda 7.jpg|mały|left]] [[Òbrôzk:Wdzydze skansen kufer.jpg|mały|left|]] [[Òbrôzk:Wdzydze strach.jpg|mały|left|[[Strôszk]]]] == Òbaczë téż == * [[Kaszëbi]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeum-wdzydze.gda.pl/ Domôcô starna Mùzeùm] * [https://web.archive.org/web/20230717131334/https://viaf.org/viaf/124877027/ VIAF] * [http://www.pbc.rzeszow.pl/publication/9256 Acta Scansenologica. 1980, T. 1, s. 190] * [http://www.youtube.com/watch?v=9-aPkA3Px-U ''Skansen na Kaszubach''] * [http://katalogznaczkow.net/index.php?pokaz=znaczki/szczegoly&id=1596 ''Kaszubska chałupa podcieniowa'' 1986] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna]] [[Kategòrëjô:Mùzeùm]] fuabrmcdujd7o2eop9sl7z7dg20k7nn 193615 193613 2026-04-03T15:56:51Z Iketsi 3254 Galeriô 193615 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:WdzydzeKiszewskie-skansen7.jpg|mały|Widzënk z Parkù miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach]] '''Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich''' we [[Wdzydze|Wdzydzach]]. Nôprzód Gùlgòwscë ùrządzelë w stôri chëczi mùzeùm. Dzys we wdzydzczim skansenie je kaszëbsczi dwór z XIX stalata, wiele stôrëch bùdinków, kòscółk, wietrzni młin, stôri szkòła i jin. [[Kaszëbsczi wësziwk]] mô we Wdzydzach swòją apartnosc. Tu w mùzeùm mòże zamówic lekcjã [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Wdzydze zagroda 7.jpg| Òbrôzk:Wdzydze skansen kufer.jpg| </gallery> <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Wdzydze strach.jpg|[[Strôszk]] Òbrôzk:WdzydzeKiszewskie-skansen4.jpg|Kaplëczka </gallery> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbi]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeum-wdzydze.gda.pl/ Domôcô starna Mùzeùm] * [https://web.archive.org/web/20230717131334/https://viaf.org/viaf/124877027/ VIAF] * [http://www.pbc.rzeszow.pl/publication/9256 Acta Scansenologica. 1980, T. 1, s. 190] * [http://www.youtube.com/watch?v=9-aPkA3Px-U ''Skansen na Kaszubach''] * [http://katalogznaczkow.net/index.php?pokaz=znaczki/szczegoly&id=1596 ''Kaszubska chałupa podcieniowa'' 1986] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna]] [[Kategòrëjô:Mùzeùm]] i9f4k246un20clg13ef5it3nivt48mp 193616 193615 2026-04-03T15:57:07Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Mùzeùm]] 193616 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:WdzydzeKiszewskie-skansen7.jpg|mały|Widzënk z Parkù miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach]] '''Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich''' we [[Wdzydze|Wdzydzach]]. Nôprzód Gùlgòwscë ùrządzelë w stôri chëczi mùzeùm. Dzys we wdzydzczim skansenie je kaszëbsczi dwór z XIX stalata, wiele stôrëch bùdinków, kòscółk, wietrzni młin, stôri szkòła i jin. [[Kaszëbsczi wësziwk]] mô we Wdzydzach swòją apartnosc. Tu w mùzeùm mòże zamówic lekcjã [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Wdzydze zagroda 7.jpg| Òbrôzk:Wdzydze skansen kufer.jpg| </gallery> <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Wdzydze strach.jpg|[[Strôszk]] Òbrôzk:WdzydzeKiszewskie-skansen4.jpg|Kaplëczka </gallery> == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm]] * [[Kaszëbi]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.muzeum-wdzydze.gda.pl/ Domôcô starna Mùzeùm] * [https://web.archive.org/web/20230717131334/https://viaf.org/viaf/124877027/ VIAF] * [http://www.pbc.rzeszow.pl/publication/9256 Acta Scansenologica. 1980, T. 1, s. 190] * [http://www.youtube.com/watch?v=9-aPkA3Px-U ''Skansen na Kaszubach''] * [http://katalogznaczkow.net/index.php?pokaz=znaczki/szczegoly&id=1596 ''Kaszubska chałupa podcieniowa'' 1986] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna]] [[Kategòrëjô:Mùzeùm]] 6kiup8zd37f3k1rrbjwor6qngr3e4a2 Józef Ceynowa 0 5318 193724 178920 2026-04-03T19:07:38Z Iketsi 3254 {{[[:Category:Nôpiérwi pò kaszëbskù|Nôpiérwi pò kaszëbskù]]}} 193724 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Józef Ceynowa''' (1905–1991) z Pôłczëna. W II swiatowi wòjnie òn béł w lagrze dlô òficérów II-C ''Woldenberg''. Dozérôł pòezjã zaangażowóną i prozã, np. ''Urënamle. Powiôstczi z komudnëch lat'' (1982), m.jin. dlô dzôtk i młodzëznë, np. ''Skarb i moc. Bajki puckie'' (1975) i jin. Pisôł téż pò pòlskù. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://id.loc.gov/authorities/names/n83318977 LC] * [https://viaf.org/viaf/75008089/#Ceynowa,_J%C3%B3zef_1905-1991 VIAF] * [http://www.worldcat.org/search?q=au%3ACeynowa%2C+Jo%CC%81zef%2C&qt=hot_author Worldcat] {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Ceynowa Józef}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 1xobi8er5eqa4k96p8c1yf98sennv6d Wanda Lew-Czedrowskô 0 5319 193723 190093 2026-04-03T19:06:01Z Iketsi 3254 {{[[:Category:Nôpiérwi pò kaszëbskù|Nôpiérwi pò kaszëbskù]]}} 193723 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Wanda Lew-Czedrowskô''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Wanda Lew-Kiedrowska'') – szkólnô kaszëbsczégò jãzëka, jedna z pionierów w gałãzë ùczbë rodnégò jãzëka na Kaszëbach. Pòétka, jinicjatorka kaszëbsczich òrtograficznëch diktandów<ref>Róża Wòszôk-Slëwa, ''Robòta Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka nad normalizacją kaszëbiznë'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o08, s. 85.</ref>. W pierszi kadencje [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka|Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka]] (do 2008) bëła kòòrdinatorką ji Edukacjowi Kòmisje <ref>Róża Wòszôk-Slëwa, ''Robòta Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka nad normalizacją kaszëbiznë'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o08, s. 87.</ref>. Założiła i przez czile lat prowadzëła dzecné kaszëbsczé karno „Niezabôtczi” w [[Stãżëca|Stãżëcë]]. Przez czile kadencjów òbjima téż fùnkcjã przédniczczi stãżëcczégò partu Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. W 1998 nalôzła sã w karnie pierszich 12 szkólnëch z ùprawnieniama do ùczbë kaszëbsczégò w szkòle<ref>Wanda Lew-Czedrowskô, ''Òkòłoedukacyjné dzejanié w kaszëbiznie'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o16, s. 95.</ref>. W slédnym czasu szkólnô w I Òglowòsztôłcącym Liceùm w [[Kòscérzna|Kòscérznie]]. Aùtorka zbiérkù ''Jich troje... Wiersze wybrane'' (1993; do grëpë z Dorotą Ùlenberg i Janã Szutenbergã). Wiérzta Czedrowsczi ''Naji chléb'' je pòétnym szkicã historii lëteraturë. W 1996 wëprzédniònô [[Medal Stolema|Medalã Stolema]] za długòlatné promòwanié i naùczanié kaszëbszczégò jãzëka westrzód dzecë i szkòłowi młodzëznë<ref>Jan Antonowicz, ''Medale Stolema przydzielono'', „Norda” 1996, nr 6, s. 4.</ref>. Wanda Lew-Czedrowskô je téż nôdgrodzônô midzë jinyma Perłą Kaszëb. Je recenzentã taczich ùczbòwników do nôùczi [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] D. Pioch jak: * Kaszëbë : zemia i lëdze : podręcznik języka kaszubskiego z ćwiczeniami. Cz. 1, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Zarząd Główny, 2005; Wydanie III popr. * Żëcé codniowé na Kaszëbach : ùczbòwnik do nôùczi kaszëbsczégò jãzëka. Dzél 2, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko Pomorskie, 2005; Wydanie II. * Najô domôcëzna : ùczbòwnik z cwiczënkama do nôùczi kaszëbsczégò jãzëka. Dzél 3, Banino-Pelplin, 2005. * Òjczëstô mòwa : ùczbòwnik do nôùczi kaszëbsczégò jãzëka w I klase gimnazjum. [[Gduńsk]] : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Zarząd Główny, 2007. == Przëpisczi == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20220412123712/https://viaf.org/viaf/164014277/ VIAF] {{DEFAULTSORT:Czedrowskô Wanda}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] kgm6hco81o08d4tonn07vc9lok62otx Stanisłôw Rejter 0 5387 193715 192270 2026-04-03T18:45:56Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 193715 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Stanisłôw Rejter''' (ùr. [[13 strëmiannika]] [[1937]] – ùm. 2000 rokù) – béł aùtorã rozmajitëch wiérzt. Pò sztudiach robił w pòrce w [[Gdiniô|Gdini]]. To béł kaszëbsczi pòéta. {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Rejter Stanisłôw}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] 7cp9mrqs8bq0umlq69znhpk4cjjaqdq Wrzos 0 5453 193676 181362 2026-04-03T16:46:30Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193676 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CallunaVulgaris.jpg|mały|Wrzos]] [[Òbrôzk:Lüneburger Heide 080.jpg|left|mały|Wrzosë]] '''Wrzos''' (''Calluna vulgaris'' (L.) Hull) – wielelatnô roscëna z rodzëznë wrzosowatëch (''Ericaceae'' Juss.). Òn roscë na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], ale rôz czedës bëło gò wicy. Z wrzosu je miód - wrzosnik. Czedës [[Kaszëbi]] na [[zymk]]ù wrzos pôlelë. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 174. == Bùtnowé lënczi == * [https://archive.org/details/archivfrslavis20berluoft/page/570 wrzosz] [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 6ay6su6kq4ic28acpxar8y2icc6o56e Żëto 0 5459 193675 193385 2026-04-03T16:46:21Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193675 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Secale cereale MHNT.BOT.2015.2.40.jpg|mały|Kłosë żëta ''Secale cereale'']][[Òbrôzk:Secale_cereale.jpg|mały|Żëto]] '''Żëto''' (''Secale cereale'') – ôrt zbòżô zëmòwégò abò jôrczi. == Mòrfòlogiô == * chłąd – stebło pùsté, ok. 1,5 m. * pòkòrzëna – bùńtnô; * kwiatë – kłos dwùkwiatowi, szczeżlowati; * [[brzôd]] – zôrniôk pòdłużny, farwa szarozelonô Brzôd ùżiwô sã do produkòwaniô: mączi (na przëmiar rżanô mąka na [[chléb]]), szpirtusu, charnë. Słomã ze stebłów bierze sã do wërobinë słomianych daków (strzech) jak téż służi jakò scelëna dlô chòwë. == Systematika == ; Synonimë<ref name=A>[http://botany.si.edu/ing/ ''Index Nominum Genericorum'']</ref>: ''Gramen'' Séguier ; Pozycjô systematicznô wedle [[Angiosperm Phylogeny Website|APweb]] (aktualizowóny system APG III z 2009): Zort nôleżący do rodzënë [[wiéchlinowaté|wiéchlinowatëch]] (''Poaceae''), rzãdu [[wiéchlinowce|wiechlinowców]] (''Poales'')<ref>[http://www.mobot.org/MOBOT/research/APweb/ ''Angiosperm Phylogeny Website'']</ref>. W òbrãbie rodzënë nôleżi do pòdrodzënë [[wiéchlinowé|wiéchlinowëch]] (''Pooideae''),<ref>[http://www.ncbi.nlm.nih.gov/Taxonomy/Browser/wwwtax.cgi?lin=s&p=has_linkout&id=4479 ''Poaceae (grass family)'']</ref>. ; Gatënczi pòlsczi florë: * ''Secale cereale'' L. ; Jinszé gatënczi<ref name="tpl">[https://web.archive.org/web/20120418034340/http://www.theplantlist.org/browse/A/Poaceae/Secale/ ''Secale'']</ref>: * ''Secale africanum'' Stapf * ''Secale anatolicum'' Boiss. * ''Secale ciliatiglume'' (Boiss.) Grossh. * ''Secale montanum'' Guss. * ''Secale segetale'' (Zhuk.) Roshev. * ''Secale sylvestre'' Host * ''Secale vavilovii'' Grossh. Midzëgatënkòwi mieszańc: * ''Secale × derzhavinii'' Tzvelev == Galeriô == <gallery> Rogge plant Secale cereale.jpg Oortjes rogge Secale cereale auricles.jpg Rogge aar Secale cereale.jpg Kafje met kafnaald rogge Secale cereale.jpg </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografia == * Stanisław Tołpa, Jan Radomski, ''Botanika. Podręcznik dla techników rolniczych'', wyd. dziesiąte, Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne, Warszawa 1975, s.319-322, 327. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 709wzbmal01g2nl7e7ruv6vfoe6i294 Wiłóz Reduni 0 5480 193673 193384 2026-04-03T16:45:22Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193673 wikitext text/x-wiki '''Wiłóz Reduni''' to je krajòbrazny rezerwat na pòrénkòwim kraju [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]] ò wiéchrzëznie 84,24 ha (założony w 1972 rokù), òbrëmiô terenë kòl Babiégò Dołu. Tu nad brzegama [[Reduniô|Reduni]] rosce wiele drzéwiãtów np. [[drobnolëstnô lëpa]], [[sosna]] i dosc tëli krzów, a téż żëją np. [[Wëdra|wëdrë]]. == Charakteristikô == Rezerwat òbjimô stolemny dzél przełomu [[Reduniô|Rëduni]], zwónégò Babidolsczim Przełomã, bez mòrenowé grzëpë (zjawiszcze erozjë) z pòrosniãtima grądã i łãgã stokama. Je to jedno z nôbògatniszich na niżu stanowiszczów florë i roscënnoscë ò charakterze pòdgórsczim. Wiłóz Reduni bëł fragmeńtã turisticznégò szlachù czółnowich spłiwów (decyzją Regionalné Direkcjë Òchronë Strzodowiszcza we Gduńsku, zgodno z òbòwiązującym planã òchronë: „Czółnowi ruch rzeką Rëdunią w dzélu pòkriwającëm sã z obrëmienim rezerwatu Wiłóz Rzeki Raduni jest niedozwòlóny”). Nôblëższé môlëznë to Babi Dół, [[Bòrowò (Gmina Kartuzë)|Bòrowò]] i [[Bòrkòwò]]. Znajduje sã na turisticznym szlachu Kartësczim. * Òbrëmienié: 84,24 ha * Minimalny wësok 122 m n.p.m. * Maksymalny wësok 172 m n.p.m. * Klasë sedlisków i % pòkrëcô: iglasté lasë 24%; miészané lasë 76% == Galeriô == <gallery> Image:DW211 Bòròwò - Wiłóz Reduni.JPG| Image:Wiłóz_Reduni_(23).JPG| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49735/198] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Żukòwò]] fzhztz28wdjynyvfg46tn5ag53jpgg7 193674 193673 2026-04-03T16:45:36Z Iketsi 3254 -[] 193674 wikitext text/x-wiki '''Wiłóz Reduni''' to je krajòbrazny rezerwat na pòrénkòwim kraju [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczégò Pòjezerzô]] ò wiéchrzëznie 84,24 ha (założony w 1972 rokù), òbrëmiô terenë kòl Babiégò Dołu. Tu nad brzegama [[Reduniô|Reduni]] rosce wiele drzéwiãtów np. [[drobnolëstnô lëpa]], [[sosna]] i dosc tëli krzów, a téż żëją np. [[Wëdra|wëdrë]]. == Charakteristikô == Rezerwat òbjimô stolemny dzél przełomu [[Reduniô|Rëduni]], zwónégò Babidolsczim Przełomã, bez mòrenowé grzëpë (zjawiszcze erozjë) z pòrosniãtima grądã i łãgã stokama. Je to jedno z nôbògatniszich na niżu stanowiszczów florë i roscënnoscë ò charakterze pòdgórsczim. Wiłóz Reduni bëł fragmeńtã turisticznégò szlachù czółnowich spłiwów (decyzją Regionalné Direkcjë Òchronë Strzodowiszcza we Gduńsku, zgodno z òbòwiązującym planã òchronë: „Czółnowi ruch rzeką Rëdunią w dzélu pòkriwającëm sã z obrëmienim rezerwatu Wiłóz Rzeki Raduni jest niedozwòlóny”). Nôblëższé môlëznë to Babi Dół, [[Bòrowò (Gmina Kartuzë)|Bòrowò]] i [[Bòrkòwò]]. Znajduje sã na turisticznym szlachu Kartësczim. * Òbrëmienié: 84,24 ha * Minimalny wësok 122 m n.p.m. * Maksymalny wësok 172 m n.p.m. * Klasë sedlisków i % pòkrëcô: iglasté lasë 24%; miészané lasë 76% == Galeriô == <gallery> Image:DW211 Bòròwò - Wiłóz Reduni.JPG| Image:Wiłóz_Reduni_(23).JPG| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://powiatkartuski.wkraj.pl/#/49735/198 [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Żukòwò]] 2jbn45ig7x7o0knlyuzcot04il20o1z Szerszéń 0 5485 193735 184718 2026-04-03T21:00:42Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193735 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:European hornet lateral view.jpg|130px|mały|left|Szerszéń grëze kòrã]] '''Szerszéń''' abò '''Eùropejsczi szerszéń''' (''Vespa crabro'') – to je ôrt òwada z rodzëznë łasëcowatëch. Matka szerszénia mòże bëc nawetka 3,5 cm długô. Szerszénie żëją m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Z jich żągłem człowiek może miec kłopòt. == Òbaczë téż == * [[Przezdrzélnikòwaté]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] roxsal24tpudsp91dpn175iqp02rhys 193736 193735 2026-04-03T21:00:53Z Iketsi 3254 Òbrôzk 193736 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:European hornet lateral view.jpg|mały|Szerszéń grëze kòrã]] '''Szerszéń''' abò '''Eùropejsczi szerszéń''' (''Vespa crabro'') – to je ôrt òwada z rodzëznë łasëcowatëch. Matka szerszénia mòże bëc nawetka 3,5 cm długô. Szerszénie żëją m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Z jich żągłem człowiek może miec kłopòt. == Òbaczë téż == * [[Przezdrzélnikòwaté]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] rc6cikf8nbjycuzmjd5n7o51dhxabav 193737 193736 2026-04-03T21:01:10Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Łasëca]] 193737 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:European hornet lateral view.jpg|mały|Szerszéń grëze kòrã]] '''Szerszéń''' abò '''Eùropejsczi szerszéń''' (''Vespa crabro'') – to je ôrt òwada z rodzëznë łasëcowatëch. Matka szerszénia mòże bëc nawetka 3,5 cm długô. Szerszénie żëją m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Z jich żągłem człowiek może miec kłopòt. == Òbaczë téż == * [[Łasëca]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] 09wdak76kyomilqto84hdbdpbx7m03r Bùlwa 0 5504 193754 188466 2026-04-03T21:18:47Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193754 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Solanum tuberosum (Aardappelplant) Nicola.jpg|thumb|Bùlwë]] [[Òbrôzk:Potatoe peeling.jpg|thumb|left|180px|Skrobanié bùlwë]] [[File:Groene aardappels 'Doré' (Solanum tuberosum 'Doré').jpg|thumb|left|180px|Taczé zelonawé bùlwë nie są dobré do jedzeniô]] '''Bùlwa''' (''Solanum tuberosum'' L.) – to je roscëna z rodzëznë lilkòwatëch (''Solanaceae'' L.), baro wôżnô dlô [[Kaszëbë|kaszëbsczich]] gbùrów. Òna pòchòdzy z [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]]. Do òpriskiwaniô bùlew jak òne roscą mòże brac [[sark]] [[Kòper|kòpru]](II) - to je taczi chróniowi spòsób. [[Kaszëbi]] czedës wëbiéralë je z zemi na kòlanach. Pò wëbiéraniu bùlwë mòże mitowac. Kaszëbi jesz dzys jedzą wiele gòtowónëch bùlew, a czasã pùlków. Kaszëbczi m. jin. z bùlew piekłë [[plińce]]. Z nima mòże robic bùlwòwé miónczi np. cëskac nima w kòsz abò nëkac z bùlwą na łëżce. == Òbaczë téż == * [[Skrobajk]] == Lëteratura == * Dzieje [[Brusë|Brus]] i okolicy : praca zbiorowa / pod red. Józefa Borzyszkowskiego ; [aut. Krzysztof Walenta et al.].Chojnice ; Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, 1984, s. 141. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110126033808/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Pulki-kaszubskie Pùlczi] * [http://www.agrobiotest.pl/ ò zdrów żëwnoce] * [http://www.europotato.org/display_description.php?variety_name=Kaszubskie Zort bùlew: Kaszëbsczé - Kaszubskie] [[Kategòrëjô:Bòtanika]] [[Kategòrëjô:Ògardowizna]] bs73h0qqwwpqjrpuf0ssdyk4ephvabb Tëlpa 0 5602 193531 192755 2026-04-03T13:23:14Z Iketsi 3254 Flowers - (PL) Tulipan (26369314572).jpg 193531 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flowers - (PL) Tulipan (26369314572).jpg|mały|right|Kwiat tëlpë bënë]] [[Òbrôzk:Tulipe des jardins - Tulipa gesneriana.jpg|mały|right|]] '''Tëlpa''' (''Tulipa'' L. 1753) – to je szlach roscënów z rodzëznë [[leljowaté|leljowatëch]] (''Liliaceae''). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] tëlpa rosce colemało w ògródkù. {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 8ilvnpr1ps5malnty2feoi7dtw7485n Augùstin Chrabkòwsczi 0 5653 193721 190048 2026-04-03T19:03:15Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 193721 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Agùstin Chrabkòwsczi''' – przëszedł na swiat 16 [[gromicznik]]a [[1900]] rokù w [[Łebno|Łebnie]], a ùmarł w 1984 rokù. Jegò grób je w [[Banino|Baninie]]. Jakno Andrisów Gùst pisywôł felietónë. Òn napisôł ksążeczkã "Jak jô béł bògati” (2007), ISBN 9788360640135, a w ni stoi m .jin. tak: "Tatk lubił wëpic, le czej przëszło, żebë za swòje, tej òn ni miôł aptitu." == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20221206130201/https://viaf.org/viaf/315241813/ VIAF] {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Chrabkòwsczi Augùstin}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] 22wm49rf5ffie3gvxhlk899y48z1lg3 Dzëk 0 5815 193597 189389 2026-04-03T14:54:41Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193597 wikitext text/x-wiki {{verify}} [[Òbrôzk:WildZwijn cropped.jpg|małynail|Dzëk]] '''Dzëk''' abò '''dzëkô swinia''' (''Sus scrofa'') – lądowi susk z rodzëznë swiniowatëch (''Suidae''). Òń żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òd niegò są domôcé swinie. === Rozmajitoscë === Dzëk je pòpùlarnym łownym zwierzã i jakno taczi dożdôł sã w jãzëkù jachtôrzów wiele òsoblëwëch pòzwów, chtërne pòzwôlają w krótczich słowach gò òpisac. Ò [[jachta|jachce]] i dzëkù napisôł [[Augùstin Dominik]] tak: "..., że béł to nówikszi zwiérz zastrzeloni tegò dnia, pò skończony jachce łowczi òmòczoną w krëwi dzëka chòjnową wietewką zatknął mù w czôpk ë ògłosził gò królã jachtë."<ref>A.Dominik, ''Tóna z pustk'', Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski w Pucku, Puck 1983, s. 45</ref> Nôprzód dzëk wëstãpòwôł w [[Europa|Europë]], nordowi [[Afrika|Africe]] i [[Azëjô|Azëjë]]. Wëstãpòwanié zanôleżi òd klimatë i lëdzy. Jesz w pòczątkach XX wiekù ùwôżony był za szkòdnika dlô gbùrów i jegò robòtë na pòlu. Nie bëło żódnéch zasadów òchronë i dzëki nie bëłë dokôrmióné. == Zmôdżi == Nôlepszim zmôgã je cknienié, le téż maklënk, szmakã i słëch. Wzérny zmôg téż mô dobré, chòc bez to, że òczë mô rozłożoné pò bòkach głowë nié widzy tegò co dzeje sã z przódkù. == Rozrôdzanié == Nôczãscy rodzë sã òd szterech do òsmë sztëk môłëch. Czasã sã zdôrzô nawet dwanôsce sztëk. == Òbaczë téż == * [[Dzëk]] == Lëteratura == * [[Augùstin Dominik]]. Tóna z pustk, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski w Pucku, Puck 1983, s. 45 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Susczi]] fjtsnk44hhhaa1xpfmlerpjxqiej3ei 193598 193597 2026-04-03T14:55:03Z Iketsi 3254 [[Domôcô swinia]] 193598 wikitext text/x-wiki {{verify}} [[Òbrôzk:WildZwijn cropped.jpg|mały|Dzëk]] '''Dzëk''' abò '''dzëkô swinia''' (''Sus scrofa'') – lądowi susk z rodzëznë swiniowatëch (''Suidae''). Òń żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òd niegò są domôcé swinie. === Rozmajitoscë === Dzëk je pòpùlarnym łownym zwierzã i jakno taczi dożdôł sã w jãzëkù jachtôrzów wiele òsoblëwëch pòzwów, chtërne pòzwôlają w krótczich słowach gò òpisac. Ò [[jachta|jachce]] i dzëkù napisôł [[Augùstin Dominik]] tak: "..., że béł to nówikszi zwiérz zastrzeloni tegò dnia, pò skończony jachce łowczi òmòczoną w krëwi dzëka chòjnową wietewką zatknął mù w czôpk ë ògłosził gò królã jachtë."<ref>A.Dominik, ''Tóna z pustk'', Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski w Pucku, Puck 1983, s. 45</ref> Nôprzód dzëk wëstãpòwôł w [[Europa|Europë]], nordowi [[Afrika|Africe]] i [[Azëjô|Azëjë]]. Wëstãpòwanié zanôleżi òd klimatë i lëdzy. Jesz w pòczątkach XX wiekù ùwôżony był za szkòdnika dlô gbùrów i jegò robòtë na pòlu. Nie bëło żódnéch zasadów òchronë i dzëki nie bëłë dokôrmióné. == Zmôdżi == Nôlepszim zmôgã je cknienié, le téż maklënk, szmakã i słëch. Wzérny zmôg téż mô dobré, chòc bez to, że òczë mô rozłożoné pò bòkach głowë nié widzy tegò co dzeje sã z przódkù. == Rozrôdzanié == Nôczãscy rodzë sã òd szterech do òsmë sztëk môłëch. Czasã sã zdôrzô nawet dwanôsce sztëk. == Òbaczë téż == * [[Domôcô swinia]] == Lëteratura == * [[Augùstin Dominik]]. Tóna z pustk, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski w Pucku, Puck 1983, s. 45 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Susczi]] qutczo4zfane2htiagtzs9d1whrl7ry 193599 193598 2026-04-03T14:55:29Z Iketsi 3254 {{Ùzémk artikla}} 193599 wikitext text/x-wiki {{verify}} [[Òbrôzk:WildZwijn cropped.jpg|mały|Dzëk]] '''Dzëk''' abò '''dzëkô swinia''' (''Sus scrofa'') – lądowi susk z rodzëznë swiniowatëch (''Suidae''). Òń żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òd niegò są domôcé swinie. === Rozmajitoscë === Dzëk je pòpùlarnym łownym zwierzã i jakno taczi dożdôł sã w jãzëkù jachtôrzów wiele òsoblëwëch pòzwów, chtërne pòzwôlają w krótczich słowach gò òpisac. Ò [[jachta|jachce]] i dzëkù napisôł [[Augùstin Dominik]] tak: "..., że béł to nówikszi zwiérz zastrzeloni tegò dnia, pò skończony jachce łowczi òmòczoną w krëwi dzëka chòjnową wietewką zatknął mù w czôpk ë ògłosził gò królã jachtë."<ref>A.Dominik, ''Tóna z pustk'', Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski w Pucku, Puck 1983, s. 45</ref> Nôprzód dzëk wëstãpòwôł w [[Europa|Europë]], nordowi [[Afrika|Africe]] i [[Azëjô|Azëjë]]. Wëstãpòwanié zanôleżi òd klimatë i lëdzy. Jesz w pòczątkach XX wiekù ùwôżony był za szkòdnika dlô gbùrów i jegò robòtë na pòlu. Nie bëło żódnéch zasadów òchronë i dzëki nie bëłë dokôrmióné. == Zmôdżi == Nôlepszim zmôgã je cknienié, le téż maklënk, szmakã i słëch. Wzérny zmôg téż mô dobré, chòc bez to, że òczë mô rozłożoné pò bòkach głowë nié widzy tegò co dzeje sã z przódkù. == Rozrôdzanié == Nôczãscy rodzë sã òd szterech do òsmë sztëk môłëch. Czasã sã zdôrzô nawet dwanôsce sztëk. == Òbaczë téż == * [[Domôcô swinia]] == Lëteratura == * [[Augùstin Dominik]]. Tóna z pustk, Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski w Pucku, Puck 1983, s. 45 == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Susczi]] 9qonk87mueurpond08rhc3vak2op85d Łasëca 0 5850 193738 176158 2026-04-03T21:01:30Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193738 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Wasp on a branch.jpg|mały|Łasëca]] '''Łasëca''' (''Vespula'') - to je szlach òwadów colemało żôłto-czôrnëch z rodzëznë łasëcowatëch. Łasëce żëją m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], np. [[dakòwô łasëca]] (''Vespula germanica''). == Òbaczë téż == * [[Szerszéń]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] pjy2s65rshelq7f1u2fz6oos9ocjy3t Lës 0 5981 193546 192294 2026-04-03T14:05:27Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 193546 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacëji}} [[Òbrôzk:Portrait of a red fox in Rautas fjällurskog (cropped).jpg|mały]] '''Lës''' (''Vulpes vulpes'') – to je susk z rodzëznë psowatëch (''Canidae'').Charakteristny wëzdrzatk: dł.50-90, dł.òg. 30-50 cm., wys.35-45cm. wôga 2,5-10 kg. grëbi, miętczi futro, òd żółtorudigò do rudbrunigò, spôd jasnoszari do biôłigò, kùńc òguna biôłi, mòdi òd lësa sã szaromòdri.<ref>Heiko Bellman, Rodzinny atlas przyrody,warszawa 2008, ISBN 978-83-7243-606</ref> Wëstôpiwô w Eurazji, Afryce, nordowi Ameryce. W Polsce rozszérzoné je w całim krôjù. Zamieszkiwô lasaë, pòela i łãczié a nôbarżi lùbi lasë wewestrzôdku pôla. Żëje raczi sôm. Łǜczi sã w Prôrë le na sezo. Je zwierzãcem wszëtkòżerném.<ref>http://www.lowiecki.pl/biologia/lis.php</ref> == Òbaczë téż == * [[Tósz]] * [[Złocësti szakal]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Susczi]] g6ivp8du9b8nl7yo8ifu18bs1ogxq2n Dzéń Jednotë Kaszëbów 0 6116 193696 190436 2026-04-03T16:51:27Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193696 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.jpg||thumb|]] '''Dzéń Jednotë Kaszëbów''' - swiãto ùsôdzoné dlô pamiãcë ò pierszi zmiónce ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]]. [[Papiéż Grégòr IX]] [[19 strëmiannika]] [[1238]] rokù wëdôł pierszi dokùmeńt z mionã Kaszëbë - "ksyżã Kaszëb" (''duce Cassubie''). Pòtemù ksyżëc [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadny Pòmòrsczi]] nôsy titel ''dux Slauorum et Cassubie'' tj. ''ksyżëc Słowiónów ë Kaszëb''. Negò titla brëkòwôł jesz ksyżëc [[Barnim I]] (1210 – 1278). Pierwszi Dzéń Jednotë Kaszëbów òdbéł sã [[19 strëmiannika]] [[2004]] rokù we [[Gduńsk]]ù, a w nôslédnëch latach przédné òbchòdë bëłë òrganizowóné w taczich môlach jak: * [[2005]] - [[Gduńsk]] * [[2006]] - [[Tëchómie]] * [[2007]] - [[Kramarzënë]] * [[2008]] - [[Miastkò]] * [[2009]] - [[Bëtowò]] * [[2010]] - [[Kartuzë]] * [[2011]] - [[Słëpsk]] * [[2012]] - [[Brusë]] * [[2013]] - [[Kòscérzna]] * [[2014]] - [[Srôkòjce|Serakòjce]] * [[2015]] - [[Sëlëczëno]] * [[2016]] - [[Bòjano]] * [[2017]] - [[Chmielno]] * [[2018]] - [[Gmina Kòsôkòwò|Kòsôkòwò]] * [[2019]] - [[Żukòwò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.facebook.com/dzien.jednoscikaszubow Dzéń Jednotë Kaszëbów] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] k8o1yqqdgx14v6wgcqxtkjxdxp71rbn 193699 193696 2026-04-03T16:56:46Z Iketsi 3254 - → – 193699 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.jpg||thumb|]] '''Dzéń Jednotë Kaszëbów''' – swiãto ùsôdzoné dlô pamiãcë ò pierszi zmiónce ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]]. [[Papiéż Grégòr IX]] [[19 strëmiannika]] [[1238]] rokù wëdôł pierszi dokùmeńt z mionã Kaszëbë - "ksyżã Kaszëb" (''duce Cassubie''). Pòtemù ksyżëc [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadny Pòmòrsczi]] nôsy titel ''dux Slauorum et Cassubie'' tj. ''ksyżëc Słowiónów ë Kaszëb''. Negò titla brëkòwôł jesz ksyżëc [[Barnim I]] (1210 – 1278). Pierwszi Dzéń Jednotë Kaszëbów òdbéł sã [[19 strëmiannika]] [[2004]] rokù we [[Gduńsk]]ù, a w nôslédnëch latach przédné òbchòdë bëłë òrganizowóné w taczich môlach jak: * [[2005]] - [[Gduńsk]] * [[2006]] - [[Tëchómie]] * [[2007]] - [[Kramarzënë]] * [[2008]] - [[Miastkò]] * [[2009]] - [[Bëtowò]] * [[2010]] - [[Kartuzë]] * [[2011]] - [[Słëpsk]] * [[2012]] - [[Brusë]] * [[2013]] - [[Kòscérzna]] * [[2014]] - [[Srôkòjce|Serakòjce]] * [[2015]] - [[Sëlëczëno]] * [[2016]] - [[Bòjano]] * [[2017]] - [[Chmielno]] * [[2018]] - [[Gmina Kòsôkòwò|Kòsôkòwò]] * [[2019]] - [[Żukòwò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.facebook.com/dzien.jednoscikaszubow Dzéń Jednotë Kaszëbów] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] 7x2db2y5jxzeq6bdzj14j3gfuq1n35l Brazylskô 0 6201 193671 193412 2026-04-03T16:43:41Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé; 193671 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Brasil |miono = Brazylskô |miono-genitiw = Brazylsczi |fana = Flag_of_Brazil.svg |herb = Coat_of_arms_of_Brazil.svg |na karce = LocationBrazil.svg |mòtto = Ordem e Progresso |jãzëk = [[Pòrtugalsczi_jãzëk|Pòrtugalsczi]], guarani |stolëca = Brasilia |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 8.511.965 |procent-wòdë = |lëdztwò = 196.343.000 | rok = 2018 |dëtk = Brazilsczi real R$ | kòd dëtka = BRL |czasowô cona = -2 -5 |swiãto = |himn = Hino à Bandeira Nacional |- = - |kòd = BR |Internet = .br |telefón = 55|Mònarcha=|Premiéra=|Prezydeńt=Luiz Inácio Lula da Silva }} '''Brazylskô''' abò '''Brazylëjô''' (''Brasil, República Federativa do Brasil'') – je nôwikszim państwã w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Dzys stolëca to [[Brasilia]], a dôwndôw stolëca to [[Rio de Janeiro]]. Nôwikszi gard to [[São Paulo]]. Dzysdniowò Brazylskô skłôdô z wiele krôjów. Je piątim co do wiôlgòscë państwã swiata. Tu je stolemnô rzeka Amazonka i stolemnô Amazonskô Pùszczô, dze żëją jagùarë, papùgë, ocelotë, pancernikë, tapirë, zgniłozwiérzë, môłpczi, pirane i jine apartne zwiérzãta. * stoleczny gard: Brasilia * lëdztwò: 196.343.000 mieszkańców * wiéchrzëzna: 8.511.965 km² Dzél òtroków [[Kaszëbi|Kaszëbów]] mieszkô w Brazylsczi na emigracëji m.jin. w gardze Kùritiba ([[Curitiba]]). <gallery mode="packed" caption="Galeriô"> Lear's_Macaw_Anodorhynchus_leari_(cropped).jpg|Papùgë ara Abismo_Anhumas,_Bonito,_MS.JPG|Abismo Anhumas </gallery> <gallery mode="packed"> Vista_do_Morro_Dona_Marta.jpg|Rio de Janeiro Amanhecer_no_Hercules_--.jpg|Amanhecer no Hercules </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] [[Kategòrëjô:Brazylskô]] mzoznt35ja46jfpqjgqfp5o6l0p5q0n Egipt 0 6515 193670 193381 2026-04-03T16:43:26Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193670 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = ‏جمهوريّة مصر العربيّة‎ Dżumhurijjat Masr al-Arabijja |miono = Arabskô Repùblika Egiptu |miono-genitiw = Egiptu |fana = Flag of Egypt.svg |herb = Coat_of_arms_of_Egypt_(Official).svg |na karce = Egypt in its region (undisputed).svg |jãzëk = Arabsczi, arabskoegipsczi dialekt, anielsczi |stolëca = Kairo |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1.010.408 |procent-wòdë = |lëdztwò = 94.798.827 | rok = 2018 |dëtk = Egipsczi funt E£| kòd dëtka = EGP |czasowô cona = +3 |swiãto = |himn = "بلادي، بلادي، بلادي" (Bilady, Bilady, Bilady) Mój krôj, mój krôj, mój krôj <center>[[Òbrôzk:Bilady, Bilady, Bilady.ogg]]</center> |kòd = EG |Internet = .eg |telefón = 20|Prezydeńt=Abd al-Fattah as-Sisi|Premiéra=Mustafa Madbuli|aùtowi kòd=ET }} '''Egipt''' (arab. ‏مصر‎, ''Miṣr''; egipsczi dialekt ''Máṣr''; łac. ''Aegyptus''; stgr. ''Αίγυπτος'') – to je wiôldżé państwò na Nilem w nordòwo-pòrénkòwi [[Afrika|Africe]] i dzélòwo w [[Azëjô|Azëji]] przez [[Sinaj|Sinajsczi półòstrów]], ze stolëcą i nôwikszim gardã w [[Kairo]]. Jine wôżne gardë to [[Aleksandria]], [[Luksor]], Giza, Karnak, Abydos, Aswan, Abu Simbel, Port Said, Suez i Fajum. Egipt leżi nad [[Nil|Nilem]], nôwikszą rzéką swiata i Africzi. W Nilu roscą papirusë, lotosë i żëją rzeczne zwiérze jakno krokodilë i hipopotamë. Egipt ma grańcã na nordze ze [[Strzódzemné_Mòrze|Strzódzemném Mòrzem]], na pòrénkù Egiptu je [[Czerwióne Mòrze]] z hôwingą Suezu i hôwingą Akaba, na zôpadze Egipt mô dzél pustini [[Sahara]], chtërna grańczë z Libia, i na pôłnim Egipt mô grańce z [[Sudan|Sudanem]]. Kòl 4000–6000 lat temù nad Nilem òstała ùsôdzona stolemnô ciwilizacëjô Stôrożëtnégò Egiptu, znôna z piramid, chtërna warôwała wicy jak 3000 lat. [[Òbrôzk:Egypt-region-map-cities-2.gif|mały|310px|left|Karta Egiptu z gardama]] [[Stôrożëtni Egipt]] to bëła jedno z nôstarszich ciwilizacëji swiata, dzélona na predinasticzni cząd, Stôre Państwò, Strzódne Państwò i Nowe Państwò. W predinasticznim cządze ni kraj to bëłë 2 stolemne, apartne kraje: Dólni Egipt na nordze kòl delty Nilu i Górni Egipt na pôłnim zdłużą Nilu. Przednicë Stôrożëtnego Egiptu mielë miono ''faraon'' (jakno faraón Ramzes, faraón [[Cheops]], faraonka [[Hatszepsut]] abò faraonka [[Kleopatra]]). Pierszi faraón [[Narmer]] sparłãczeł Spódny i Górny Egipt w jedne państwò i ùsôdzył pierszą faraónską dinastiã Egiptu. Dzys historëjô Stôrégò Egiptu dzelona je téż na cządë dinasticzne, jaknò cząd dinastii XII abò cząd dinastii VII. Egipsczé faraónë bùdowalë stolemne piramidë i swiãtnice dlô baro wielu egipsczich bògów i bòżën egipsczi religie jak Izida, Amon-Ra, Bastet, Maat, Oziris, Szemet, Hathor, Thot, Anubis, Chnum i jin. W stôrożëtnim Egipce brëkòwano hieroglifë do pisaniô na papirusach i mùmifikòwano lëdzë pò smiercë. Do dzys w Egipce mòże òbôczëc na dôwne piramidë, nekropolie faraonów i swiãtnice, a egipsczé mùmie, papirusë, szlachotë i jine egipsczé stôrodôwnotë mòże òbôczëc w egipsczich muzeach, a téż w muzeach na całim swiece jaknò w Parizu, Bërlënie i w Pòlsce. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:All_Gizah_Pyramids.jpg|Piramide w Gizie, Egipt Òbrôzk:Tutmask.jpg|Faraon [[Tutanchamon]] Òbrôzk:Nofretete_Neues_Museum.jpg|[[Nefretete]], białka faraona Achenatena Òbrôzk:Philae_temple_aswan.jpg|Swiãtnica bòżëne Izidy w Philae Òbrôzk:SFEC_EGYPT_ABUSIMBEL_2006-003.JPG|Szlachota faraona Ramzesa II w Abu Simbel Òbrôzk:Ramses-Station.jpg|Stacëjô Ramzesa w kairsczim metrze Òbrôzk:Cairotower.jpg|Stolemnô wieżô Borg Al-Qāhira w Kairo Òbrôzk:Luxor_R07.jpg|Gard Luksor w Egipce Òbrôzk:Esna_Temple_R02.jpg|Swiãtnica bòga Chnuma w Esna Òbrôzk:%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B2%D9%87.jpg|Gard Giza z piramidama Òbrôzk:Hatschepsuttempel.jpg|Grobowa swiãtnica faraonki Hatszepsut w Egipce </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Egipt]] 9gw258hdmz1r4wtma0ognn024u0tkhl 193770 193670 2026-04-04T10:49:43Z DawnyTest 14843 pisowniô 193770 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = ‏جمهوريّة مصر العربيّة‎ Dżumhurijjat Masr al-Arabijja |miono = Arabskô Repùblika Egiptu |miono-genitiw = Egiptu |fana = Flag of Egypt.svg |herb = Coat_of_arms_of_Egypt_(Official).svg |na karce = Egypt in its region (undisputed).svg |jãzëk = Arabsczi, arabskoegipsczi dialekt, anielsczi |stolëca = Kairo |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1.010.408 |procent-wòdë = |lëdztwò = 94.798.827 | rok = 2018 |dëtk = Egipsczi funt E£| kòd dëtka = EGP |czasowô cona = +3 |swiãto = |himn = "بلادي، بلادي، بلادي" (Bilady, Bilady, Bilady) Mój krôj, mój krôj, mój krôj <center>[[Òbrôzk:Bilady, Bilady, Bilady.ogg]]</center> |kòd = EG |Internet = .eg |telefón = 20|Prezydeńt=Abd al-Fattah as-Sisi|Premiéra=Mustafa Madbuli|aùtowi kòd=ET }} '''Egipt''' (arab. ‏مصر‎, ''Miṣr''; egipsczi dialekt ''Máṣr''; łac. ''Aegyptus''; stgr. ''Αίγυπτος'') – to je wiôldżé państwò na Nilem w nordòwo-pòrénkòwi [[Afrika|Africe]] i dzélòwo w [[Azëjô|Azëji]] przez [[Sinaj|Sinajsczi półòstrów]], ze stolëcą i nôwikszim gardã w [[Kairo]]. Jine wôżne gardë to [[Aleksandria]], [[Luksor]], Giza, Karnak, Abydos, Aswan, Abu Simbel, Port Said, Suez i Fajum. Egipt leżi nad [[Nil|Nilem]], nôwikszą rzéką swiata i Africzi. W Nilu roscą papirusë, lotosë i żëją rzeczne zwiérze jakno krokodilë i hipopotamë. Egipt ma grańcã na nordze ze [[Strzódzemné_Mòrze|Strzódzemném Mòrzem]], na pòrénkù Egiptu je [[Czerwióne Mòrze]] z hôwingą Suezu i hôwingą Akaba, na zôpadze Egipt mô dzél pustini [[Sahara]], chtërna grańczë z [[Libiô|Libią]], i na pôłnim Egipt mô grańce z [[Sùdan|Sùdanã]]. Kòl 4000–6000 lat temù nad Nilem òstała ùsôdzona stolemnô ciwilizacëjô Stôrożëtnégò Egiptu, znôna z piramid, chtërna warôwała wicy jak 3000 lat. [[Òbrôzk:Egypt-region-map-cities-2.gif|mały|310px|left|Karta Egiptu z gardama]] [[Stôrożëtni Egipt]] to bëła jedno z nôstarszich ciwilizacëji swiata, dzélona na predinasticzni cząd, Stôre Państwò, Strzódne Państwò i Nowe Państwò. W predinasticznim cządze ni kraj to bëłë 2 stolemne, apartne kraje: Dólni Egipt na nordze kòl delty Nilu i Górni Egipt na pôłnim zdłużą Nilu. Przednicë Stôrożëtnego Egiptu mielë miono ''faraon'' (jakno faraón Ramzes, faraón [[Cheops]], faraonka [[Hatszepsut]] abò faraonka [[Kleopatra]]). Pierszi faraón [[Narmer]] sparłãczeł Spódny i Górny Egipt w jedne państwò i ùsôdzył pierszą faraónską dinastiã Egiptu. Dzys historëjô Stôrégò Egiptu dzelona je téż na cządë dinasticzne, jaknò cząd dinastii XII abò cząd dinastii VII. Egipsczé faraónë bùdowalë stolemne piramidë i swiãtnice dlô baro wielu egipsczich bògów i bòżën egipsczi religie jak Izida, Amon-Ra, Bastet, Maat, Oziris, Szemet, Hathor, Thot, Anubis, Chnum i jin. W stôrożëtnim Egipce brëkòwano hieroglifë do pisaniô na papirusach i mùmifikòwano lëdzë pò smiercë. Do dzys w Egipce mòże òbôczëc na dôwne piramidë, nekropolie faraonów i swiãtnice, a egipsczé mùmie, papirusë, szlachotë i jine egipsczé stôrodôwnotë mòże òbôczëc w egipsczich muzeach, a téż w muzeach na całim swiece jaknò w Parizu, Bërlënie i w Pòlsce. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:All_Gizah_Pyramids.jpg|Piramide w Gizie, Egipt Òbrôzk:Tutmask.jpg|Faraon [[Tutanchamon]] Òbrôzk:Nofretete_Neues_Museum.jpg|[[Nefretete]], białka faraona Achenatena Òbrôzk:Philae_temple_aswan.jpg|Swiãtnica bòżëne Izidy w Philae Òbrôzk:SFEC_EGYPT_ABUSIMBEL_2006-003.JPG|Szlachota faraona Ramzesa II w Abu Simbel Òbrôzk:Ramses-Station.jpg|Stacëjô Ramzesa w kairsczim metrze Òbrôzk:Cairotower.jpg|Stolemnô wieżô Borg Al-Qāhira w Kairo Òbrôzk:Luxor_R07.jpg|Gard Luksor w Egipce Òbrôzk:Esna_Temple_R02.jpg|Swiãtnica bòga Chnuma w Esna Òbrôzk:%D8%A7%D9%87%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AA_%D8%A7%D9%84%D8%AC%D9%8A%D8%B2%D9%87.jpg|Gard Giza z piramidama Òbrôzk:Hatschepsuttempel.jpg|Grobowa swiãtnica faraonki Hatszepsut w Egipce </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Egipt]] 6xj3di1w83psa9wifffxajhrvzwfu2p Tósz 0 6591 193572 193510 2026-04-03T14:37:43Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Psy klészcz]] 193572 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stary pies.jpg|thumb|Òwczôrk miemiecczi]] '''Tósz''' (abò '''domôcy pies'''; [[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] ''Canis lupus f. familiaris syn. Canis familiaris'', ''Canis lupus familiaris'') – rabùszny susk z rodzëznë psowatëch, òbłaszczëwiony òtrok [[Szary wilk|szarégò wilka]]. Òd czasu òbswòjeniô pòwstało wiele ôrtów tószów, chtërne mòcno jinaczą sã czej chòdzy ò mòrfòlogiã i ùżëtkòwé znanczi. Żle to jidze ò ùżëtkòwé znanczi tósz mòże bëc brëkòwóny jakò: * tósz òbronny: òwczôrk miemiecczi, rottweiler, doberman; * tósz jachtarsczi: pointer, wyżłë, ògarë, chartë; * tósz pasterszczi: border collie, welsh corgi, òwczôrk australijsczi, kelpie; * tósz òpiekùn; * tósz retôrz; * tósz szandarzën: òwczôrk miemiecczi, sznaucer. == Òbaczë téż == * [[Psy klészcz]] * [[Jôpscownik]] * [[Klatôk]] * [[Ratler]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Psë]] 4uilhr03opytli9wb7gfmczkcg1xlkm Kòło 0 6598 193571 192461 2026-04-03T14:37:00Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193571 wikitext text/x-wiki {{verify}} [[Òbrôzk:Woman with Bicycle 1890s.jpg|mały|Białka z kòłem kòl 1890 rokù]] '''Kòło''' – to je dargòwô tërlëka, chtërny nëkòwną mòcą są lëdzczi mùskle przë ùżëcém pedalów. Prawie wiedno dwùkòłowi, jednoszlachòwi, z kòłama ò ti sami przemiarze i lińcuchòwim nëkã na tylné kòło. Jachanié na kòle, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã to je [[kòłowô turistika]]. Przóde lat noszëł pòzwã wielocyped i bicykl. Terô pòlskô pòzwa pòchòdzy òd brëtëjsczi firmë [[Rover]], chtërna przódë zajima sã robieniém kòłów. == Òbaczë téż == * [[Kòłowô turistika]] * [[Eùropejsczi Szlach Ceglanégò Gòtikù]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Turistika]] hfc6klt8icoiy3v55l311lo1qd14fdw Kòłowô turistika 0 6605 193567 189976 2026-04-03T14:35:47Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193567 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:TrekkKelly's.JPG|mały|Kòło do jachaniô, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã]] '''Kòłowô turistika''' - jachanié na kòle, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã np. [[Kòłowô stegna|kòłową stegną]], a przë tim òbzerac snôżé widzënczi. == Òbaczë téż == * [[Eùropejsczi Szlach Ceglanégò Gòtikù]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160612190012/http://zmyslykaszub.pl/pliki/rowerowe_kaszuby/ Kòłowô turistika kòl Kartuz] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Turistika]] 7cnksnbo6l9r02li9w3x05rcg38gi97 193569 193567 2026-04-03T14:36:09Z Iketsi 3254 - → – 193569 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:TrekkKelly's.JPG|mały|Kòło do jachaniô, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã]] '''Kòłowô turistika''' – jachanié na kòle, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã np. [[Kòłowô stegna|kòłową stegną]], a przë tim òbzerac snôżé widzënczi. == Òbaczë téż == * [[Eùropejsczi Szlach Ceglanégò Gòtikù]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160612190012/http://zmyslykaszub.pl/pliki/rowerowe_kaszuby/ Kòłowô turistika kòl Kartuz] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Turistika]] 4fufb8hrnl44g0o53yufo88dnc2wicw 193570 193569 2026-04-03T14:36:21Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Kòło]] 193570 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:TrekkKelly's.JPG|mały|Kòło do jachaniô, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã]] '''Kòłowô turistika''' – jachanié na kòle, żebë sprawic sobie tą jazdą ùcechã np. [[Kòłowô stegna|kòłową stegną]], a przë tim òbzerac snôżé widzënczi. == Òbaczë téż == * [[Eùropejsczi Szlach Ceglanégò Gòtikù]] * [[Kòło]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160612190012/http://zmyslykaszub.pl/pliki/rowerowe_kaszuby/ Kòłowô turistika kòl Kartuz] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Turistika]] ov5ovn1zo509x1a2d038w2nge0ato9x Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié 0 6620 193668 184170 2026-04-03T16:42:58Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193668 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié''' (''Verein für kaschubische Volkskunde'') - bëło założoné w [[Kartuzë|Kartuzach]] w 1907 rokù. Załóżcama bëlë m.jin. [[Izydor Gùlgòwsczi]] i [[Friedrich Lorentz]] - miemiecczi slawista, wôżny badéra jãzëka i kùlturë [[Kaszëbi|Kaszëbów]], a téż Słowińców. Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié wëdôwało pismiono ''Mitteilungen des Vereins für Kaschubische Volkskunde''[http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/record/2000048828479?query=kaszubski&locale=pl&offset=1060]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.zapiskihistoryczne.pl/backend/uploads/ZH_2015_2_donetu_N.pdf Edmund Kizik, Verein für kaschubische Volkskunde w latach 1907–1914. Ludoznawstwo kaszubskie między niemieckością a polskością s. 31] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] tubjprs9g50pa2udowl6jdadmw3hmk3 193669 193668 2026-04-03T16:43:06Z Iketsi 3254 - → – 193669 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié''' (''Verein für kaschubische Volkskunde'') – bëło założoné w [[Kartuzë|Kartuzach]] w 1907 rokù. Załóżcama bëlë m.jin. [[Izydor Gùlgòwsczi]] i [[Friedrich Lorentz]] - miemiecczi slawista, wôżny badéra jãzëka i kùlturë [[Kaszëbi|Kaszëbów]], a téż Słowińców. Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié wëdôwało pismiono ''Mitteilungen des Vereins für Kaschubische Volkskunde''[http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/record/2000048828479?query=kaszubski&locale=pl&offset=1060]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.zapiskihistoryczne.pl/backend/uploads/ZH_2015_2_donetu_N.pdf Edmund Kizik, Verein für kaschubische Volkskunde w latach 1907–1914. Ludoznawstwo kaszubskie między niemieckością a polskością s. 31] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 9j80c7s57pjgo239e9ey4s0x0q43xlw Człuchòwò 0 6629 193667 193379 2026-04-03T16:42:51Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193667 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Człëchòwò| dopełniacz=Człëchòwa| adjektiw_mask=człëchòwsczi| adjektiw_fem=człëchòwskô| céch=POL_Człuchów_COA.svg| fana=POL_Człuchów_flag.svg| karta=POL_Człuchów_map.svg| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=człëchòwsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=| adres_um=ul. Wojska Polskiego 1| kod_poczt_um=77–300| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=| stopniN=53|minutN=39|stopniE=17|minutE=21| wysokość=| rok=2017| lëdztwò=| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 59| pòcztowi kòd=77–300| registracëjné tôfle=GCZ| TERYT=2203011| SIMC=0977321| www=http://www.czluchow.pl| commons=Człuchów| }} '''Człuchòwò''' (téż: '''Człochòwò''', '''Człëchòwò'''; w zdrojach: ''Slochow'' 1312, ''Slochow'' 1344, ''Czlochow'' 1454, ''Słuchów'' 1565, ''Człuchowo 1614''; [[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Człuchów'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Schlochau'') - to je krézewi gard w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]] nad [[Rëchnowsczé Jezoro|Rëchnowsczim Jezorã]]. Tu je [[Regionalné Mùzeum w Człëchòwie]] i krzëżacczi zómk. * Lëdztwò gardu: 13.869 ([[2017]]) * Wiéchrzëzna gardu: 12,48 km2 == Galeriô == <gallery> 2011.07.17_CZŁUCHÓW_(75).JPG|Krzëżacczi zómk w Człëchòwie Zamek_w_Człuchowie_-_panoramio.jpg|Zómk w Człëchòwie w zëmie Czluchow_panoramy_from_castle_tower.JPG|Panorama Człëchòwa Człuchów,_Urząd_Miejski_-_panoramio.jpg|Urz. M. w Człëchòwie Czluchow,_Poland_-_panoramio_(26).jpg|Kòscół sw. Jakùba w Człëchòwie </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_I/862 Człuchowo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] sdsui299qyq307jnc40umxkfwfv7r90 Gméw 0 6635 193666 193378 2026-04-03T16:42:41Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé; 193666 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Panorama_Gniewa.jpg|mały|center|650px|Panorama Gméwa z krzëżacczim zómkã na prawo]]{{Gard-infobox| Gard=Gméw| dopełniacz=Gméwa| adjektiw_mask=Gméwsczi| adjektiw_fem=Gméwskô| céch=POL_Gniew_COA.svg| fana=POL Gniew flag.svg| karta=Pomorskie_tczewski.png| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=dërszewsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=Maria Gurzyńska| adres_um=plac Grunwaldzki 1 83-140| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=| stopniN=53|minutN=50|stopniE=18|minutE=49| wysokość=| rok=2017| lëdztwò=| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 59| pòcztowi kòd=83-140| registracëjné tôfle=| TERYT=2214024| SIMC=0934470| www=http://www.gniew.pl| commons=Gniew| }} '''Gméw''' (abò téż: '''Gniéw'''; gwar. ''Gn´yef'', ''Gn´eva'', pòl. ''Gniew'', miem. ''Mewe'') - garc w Dërszewsczim Krézu w [[Pòmòrzczé Wòjewództwò|Pòmòrzczim Wòjewództwie]] nad ùscém [[Wierzësa|Wierzësë]] do [[Wisła|Wisłë]]. Wôżne stôrodôwnotë w Gméwë to krzëżacczi zómk i Palast królowë Marysieńki Sobiesczi. === Miona gardu w zdrojach === [[Òbrôzk:POL Gniew COA.svg|mały|100px|right|Gméwsczi herb]] Jinsze miona gardu i w zdrojach to téż: we zdrojach: ''ordinis Gymeu cum tota Wansca'' 1229; ''Gmewam etiam cum tota Wansca'' 1235, fals.; ''Gimen'', ''Gymeu'' 1245, kòpijô z XVII w.; ''Mewa'' 1258, kòpijô ze XVII w.; ''que Gimeo cum tota Wanska vulgariter appellantur'' 1262); ''guod nos terram nostram Wanzeke alio nomine vocatam Mewe'' 1276; ''Gymeu'' 1279, kòpijô; ''Gymev'' 1281; ''Gymew'' 1281, ''de Wansk sive de Gmew'' 1282, ''Mewa'' 1282; ''Gniew'' 1282; ''Gmewam sive Wanzeke'' 1283, ''Gmewa'' 1283; ''terram Gmewi sive Wanzek'' 1283, kopia; ''in Wansk'' 1283, ''Gimew'' 1283, fals.; ''Gymew'' 1283, kopia; ''Gmew'' ; ''Gimea'' 1283, kòpijô ; ''videlicet Gymea sive Wanzeke'' 1284 ; ''Gemeve'' 1291; ''Gemewe''; ''Mewam'' 1304; ''Gmewa'' 1312; ''Gemewa'' 1320, kopia; ''Gnieva''; ''Mewe'' 1328, kòpijô; ''Mewa'' 1329; ''Mewa'' 1334, kòpijô ze XVIIw.; ''Gmewa'' 1334, kopia z XIV w.; ''Mewe'' 1404; ''Gmyew alias Mewe'' 1448; ''Gnyew'' 1456; ''Gnyew'' 1476; ''Mewe'' 1495; ''Gnyeff'' 1495; ''Gnyew'' 1504; ''Mewa'' 1534; ''Mewe'' 1553 ; ''Gniew'' 1565; ''Gniewu'' (gen.); ''Gniewiem'' (instr.); ''Gniewem'' (instr.); ''Mewa'' 1570 ; ''Gniew'' 1583; ''civitate Mevensi'' 1596; ''Gniewie'' (loc.); ''Mewa'' 1596); ''Gmewem'' (instr.) 1624; ''Gimea a. Gniew'' 1624; ''Gniew'' 1682; ''Meva'' 1749; ''Mewe'' 1790; ''Gniew'' 1881; ''Gniew'', ''niem. Mewe'' 1921; ''Gniew'' 1936; ''Gniew'' 1980; ''Gnjèv'' (Cenôwa); Lëdztwò gardu: 6.759 ([[2009]]) Wiéchrzëzna gardu: 6,75 km2 == Galeriô Gméwa == <gallery> Gniew_zamek_z_rogu.JPG|Krzëżacczi zómk w Gméwë Gniew,_pałac_Marysieńki_(obecnie_hotel).jpg|Palast Marysieńki, dzys hotel Kamienica_w_Gniewie.JPG|Biblioteka w Gméwë Gniew,_pohled_na_Plac_Grunwaldzski_z_hradu.JPG|Grunwaldzczi plac, z zómku Ratusz_in_Gniew.jpg|Rôtësz w Gméwë 727864_Gniew_bud._bramy.JPG|Bróma krzëżacczego zómku w Gméwë Gniew1-1.jpg| Poland_Gniew_-_castle.jpg </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrzczé Wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Kòcéwskô]] pxidbk4ju49n3vhhghx5p7kymxgx5de Wòjcech Czedrowsczi 0 6638 193665 187358 2026-04-03T16:42:23Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé; 193665 wikitext text/x-wiki '''Wòjcech Czedrowsczi''' (ùr. 22 [[lëstopadnik]]a 1937 – ùm. [[18 łżëkwiata]] 2011) – to béł jinżinéra i kaszëbsczi spòlëznowi dzejôrz. Jegò òjc Władisłôw béł sãdzą w [[Gdiniô|Gdini]], chtëren zdżinął w 1939r. w lasach krótkò wsë [[Wiôlgô Piôsznica]]. Wòjcech Czedrowsczi béł przez wiele lat przédny redaktor "Pomeranii", chtërna je cządnika [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]. W 1959 rokù dwa zestawë spiéwków [[Jan Trepczik|J. Trepczika]] bëłë wëdóné przez Karno Sztudérów Kaszëbów "Òrmùzd", z [[Gduńsk]]a, w chtërnym òn béł dzejôrzã. Służbã Bezpiekù swégò czasu prowadza òperacjową sprawã ò kriptonimie „Grif”, chtërny òn béł „figùrantã”, to je òsobą rozprôcowiwóną. Przëczëną òsoblëwégò nieùbëtkù westrzód fónkcjonariuszów pòliticzny pòlicje „lëdowi” Pòlsczi bëłë lëstë, chtërne krążëłë midzë Rómpsczim a nôleżnikama Òrmùzda. Z aktów wëchôdô, że bëłë òne krëjamno czëtóné przez robòtników esbecczégò Wëdzélu „W” (wëdzéle ò taczi pòzwie zajimałë sã prawie krëjamnym przezéranim lëstów) Wòjewódzczi Kòmańdë Òbëwatelsczi Milicje w Bëdgòszczë. Pózni Wëdzél III ti sami kòmańdë, co zajimôł sã prowadzenim sprawë procëm Rómpsczémù, pòdzelił sã wiadłama, jaczé zwëskôł dzãka tim lëstóm, z Wëdzélã III w [[Gduńsk]]ù. Jeden z nëch lëstów òn napisôł do [[Jan Rómpsczi|Jana Rómpsczégò]]. Pòchôdôł òn z [[19 gromicznika]] 1959 rokù. W. Czedrowsczi przeprôszôł w nim Rómpsczégò, że nie napisôł gò pò kaszëbskù. Pòtemù òn béł przédnikiem w [[Karno Sztudérów Pòmòraniô|Karnie Sztudérów Pòmòraniô]]. Z 1987 rokù je redagòwóné przez niegò "Nauczanié w przëpowiôstkach" - skaszëbioné przez [[Eùgeniusz Gòłąbk|E. Gołąbka]]- wëjimk z Nowégo Testameńtu, a pòdarowóny [[Jan Paweł II|Janowi Pawłowi II]]. W Wòjcecha Czedrowsczegò wëdowiznie - "Arkun", a pòtemù "Czëc" bëło wëdónëch wiele wôżnëch dlô [[Kaszëbi|Kaszëbów]] ksążków. Òn przënôlégô do karna lëdzy, chtërny bëlë wëprzédniony przëznôwónym przez [[Karno Sztudérów Pòmòraniô]] [[Medalia Stolema|Medaliã Stolema]]. Òstatné lata òn mieszkôł w [[Kartuzë|Kartuzach]]. Na jegò pògrzébie w Kartuzach bëlë: senatorowie, wojewòda, przédnik kartësczégò krézu, a téż wiele przëdónów staniców partów Zrzeszeniô i jinëch lëdzi. == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 341 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.worldcat.org/identities/lccn-n85084114/ WorldCat] * [http://naszekaszuby.pl/modules/artykuly/article.php?articleid=223 Wspòmink pò pòlskù] * [https://web.archive.org/web/20191221160946/http://2wojna.gdynia.pl/wp-content/uploads/2019/06/straty_osobowe_04_2019.pdf s. 49 Kiedrowski] {{DEFAULTSORT:Czedrowsczi, Wòjcech}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô: Kaszëbskô rësznota]] [[Kategòrëjô:Laùreacë Medalu Stolema]] p53iz2dr73fv4atardmnk5jlqizna69 Kòlibrë 0 6860 193733 170316 2026-04-03T20:59:44Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193733 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Various Hummingbirds.jpg|mały|Kòlibrë]] '''Kòlibrë''' żëją w òbù [[Amerika]]ch, na òstrowach [[Karaibsczé Mòrze|Karaibsczégò Mòrza]] i [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Je jich 320 zortów. Westrzód nich są nômniészé [[ptôch|ptóche]] [[Swiat|swiata]], jak na przëmiar hawańczik z [[Kùba|Kùbë]], co mô kòl 6 cm òd czëpka dzoba do kùńca ògóna. Nôwiãkszi kòliber mô 22 cm długòscë. Niechtërne z nich òdlatëją na lato na Alaskã i Ògnistą Zemiã. Są znóné z wiôldżich akrobaticznëch taleńtów. Lôtają z chùtkòscą do 100 km/gòdz., w przódk, w tił, w bòk, w dół, w górã i mògą zawisnac w placu. Machają skrzidełkama wiãcy jak 100 razy na sekùńdã. W lecbie nie je widzec jich skrzidłów, są òne tej tãgòwą dôką. Ptôszczi ne żëwią sã nektarem kwiatów i roznôszają jich kwiatny pich. Ni mają zwëkù chòdzeniô. == Lëteratura == * [[Jaromira Labudda]], Zdrój słowa. Podręcznik dla początkujących (kl. IV–VI) cz. 2 * "Przewodnik po przyrodzie", zestawił i opracował dr Roland Gerstmeier == Òbaczë téż == * [[Mëga]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Zoòlogijô]] 5e2s6lx81sh14j3eaei13mx4cheg7z7 193734 193733 2026-04-03T21:00:11Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Przezdrzélnikòwaté]] 193734 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Various Hummingbirds.jpg|mały|Kòlibrë]] '''Kòlibrë''' żëją w òbù [[Amerika]]ch, na òstrowach [[Karaibsczé Mòrze|Karaibsczégò Mòrza]] i [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Je jich 320 zortów. Westrzód nich są nômniészé [[ptôch|ptóche]] [[Swiat|swiata]], jak na przëmiar hawańczik z [[Kùba|Kùbë]], co mô kòl 6 cm òd czëpka dzoba do kùńca ògóna. Nôwiãkszi kòliber mô 22 cm długòscë. Niechtërne z nich òdlatëją na lato na Alaskã i Ògnistą Zemiã. Są znóné z wiôldżich akrobaticznëch taleńtów. Lôtają z chùtkòscą do 100 km/gòdz., w przódk, w tił, w bòk, w dół, w górã i mògą zawisnac w placu. Machają skrzidełkama wiãcy jak 100 razy na sekùńdã. W lecbie nie je widzec jich skrzidłów, są òne tej tãgòwą dôką. Ptôszczi ne żëwią sã nektarem kwiatów i roznôszają jich kwiatny pich. Ni mają zwëkù chòdzeniô. == Lëteratura == * [[Jaromira Labudda]], Zdrój słowa. Podręcznik dla początkujących (kl. IV–VI) cz. 2 * "Przewodnik po przyrodzie", zestawił i opracował dr Roland Gerstmeier == Òbaczë téż == * [[Przezdrzélnikòwaté]] * [[Mëga]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Zoòlogijô]] a5dm7um91dvg9siwq1kkwgsu95euros Frãcëszk Krãcczi 0 6874 193664 181363 2026-04-03T16:42:02Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé; 193664 wikitext text/x-wiki '''Frãcëszk Krãcczi''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]]: ''Franciszek Kręcki'') - béł doktorem prawów, kaszëbsczim dzejôrzã i òd 1919 rokù direktorem bankù w [[Gduńsk]]ù. Òn urodzył sã [[16 łżëkwiata]] [[1883]] rokù w [[Bòrzestowò|Bòrzestowie]] kòl [[Kartuzë|Kartuz]]. Swégò czasu òn prowadzył i financowôł [[Gryf (cządnik)|cządnik]] "Gryf". Ùm., zabity [[22 strëmiannika]] [[1940]] w [[Stutthof|Stutthofie]]. Òn béł w [[Kaszëbsczé Lëdoznawczé Zrzeszenié|Kaszëbsczim Lëdoznawczim Zrzeszeniu]], a pózni òd 1912 rokù kasérą w [[Towarzëstwò Młodokaszëbów|Stowôrze Młodokaszëbów]]. == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 288 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gedanopedia.pl/index.php?title=KR%C4%98CKI_FRANCISZEK_LEON KRĘCKI FRANCISZEK LEON] [[Kategòrëjô:Kaszëbi|Krãcczi Frãcëszk]] [[Kategòrëjô:Stutthof‎]] rc2wdxtqufy2md17h1lpfrj7rwrd6ky Wloknica 0 7127 193663 165674 2026-04-03T16:41:52Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193663 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Horse-drawn sleighs 2012 G1.jpg|mały|Wloknica]] [[Òbrôzk:Sledge 2.JPG|mały|Wloknica, a na ni dwaji chłopi]] '''Wloknica''' - to je ôrt primitiwny tërlëczi, chtërna mô jakbë dwa błozna, a cągnie ją np. [[Domôcy kóń|kóń]]. Tak jak [[Bernard Zëchta]] (1973) napisôł w swòjim słowôrzu, czedës mógł na ni przëwiezc np. beczkã wòdë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://kartuzy.naszemiasto.pl/artykul/galeria/kaszebsko-szlopa-2014-kaszubscy-kuczerzy-scigali-sie-w,2142552,t,id.html] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] j24dra00ckejwdy665l460v5c5x4xdd Starbienino 0 7185 193662 188345 2026-04-03T16:41:38Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193662 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Manor in Starbienino.jpg|mały|Dwór w Starbieninie]] '''Starbienino''' - to je [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[Gmina Chòczewò|gminie Chòczewò]]. Tu je filiô [[Kaszëbsczi Lëdowi Ùniwersytet|Kaszëbsczégò Lëdowégò Ùniwersytetu]] òd 1995 rokù, a w ni w [[lëpinc]]u 2012 rokù bëła Latnô Szkòła Jãzëka i Kaszëbsczi Kùlturë. == Lëteratura == * Obracht-Prondzyński C., Kultura kaszubska współcześnie, w: K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.), Społeczność kaszubska w procesie przemian: kultura, tożsamość, język, Warszawa 2012, s. 54. == Bùtnowë lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20200706145735/http://starbienino.pl/historia.html Starbienino - historiô] [[Kategòrëjô:Gmina Chòczewò]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] 9byrria4fua0nzrhs0avycp9gbe7vc2 193695 193662 2026-04-03T16:51:01Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193695 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Manor in Starbienino.jpg|mały|Dwór w Starbieninie]] '''Starbienino''' - to je [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[Gmina Chòczewò|gminie Chòczewò]]. Tu je filiô [[Kaszëbsczi Lëdowi Ùniwersytet|Kaszëbsczégò Lëdowégò Ùniwersytetu]] òd 1995 rokù, a w ni w [[lëpinc]]u 2012 rokù bëła Latnô Szkòła Jãzëka i Kaszëbsczi Kùlturë. == Lëteratura == * Obracht-Prondzyński C., Kultura kaszubska współcześnie, w: K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.), Społeczność kaszubska w procesie przemian: kultura, tożsamość, język, Warszawa 2012, s. 54. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20200706145735/http://starbienino.pl/historia.html Starbienino - historiô] [[Kategòrëjô:Gmina Chòczewò]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] cv0tnb4w0w37jrwtm6e2oyvq0rhc1gj 193698 193695 2026-04-03T16:56:06Z Iketsi 3254 - → – 193698 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Manor in Starbienino.jpg|mały|Dwór w Starbieninie]] '''Starbienino''' – to je [[wies]] w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[Gmina Chòczewò|gminie Chòczewò]]. Tu je filiô [[Kaszëbsczi Lëdowi Ùniwersytet|Kaszëbsczégò Lëdowégò Ùniwersytetu]] òd 1995 rokù, a w ni w [[lëpinc]]u 2012 rokù bëła Latnô Szkòła Jãzëka i Kaszëbsczi Kùlturë. == Lëteratura == * Obracht-Prondzyński C., Kultura kaszubska współcześnie, w: K. Kleina, C. Obracht-Prondzyński (red.), Społeczność kaszubska w procesie przemian: kultura, tożsamość, język, Warszawa 2012, s. 54. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20200706145735/http://starbienino.pl/historia.html Starbienino - historiô] [[Kategòrëjô:Gmina Chòczewò]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] qgns0gf20j9u4l3z7zwqfbn6ahc9e6u Mùzeùm 0 7217 193617 174642 2026-04-03T15:57:50Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193617 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Muzeum Kaszubskie,Kaschubisches Museum Kartuzy.jpg|thumb|[[Kaszëbsczé Mùzeum miona Frãcëszka Trédra|Kaszëbsczé Mùzeum w Kartuzach]]]] '''Mùzeùm''' – institucjô pòwòłónô do zbiéraniô, badérowaniô, a téż òpieczi nad òbiektama, chtërne mają gwësną historiczną abô artisticzną wôrtosc. Pòzwa pòchôdô z [[Łacyńsczi jãzëk|łacëznianégò]] słowa ''musaeum'', chtërné samò pòwstało z grecczégò ''mouseion'' – plac abò swiãtnica, przeznaczony mùzóm (grecczim bòstwóm). Fùnkcje mùzeùm: [[Òbrôzk:Wdzydze zagroda 7.jpg|thumb|[[Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach|Mùzeùm we Wdzydzach]]]] *òchronné *wëchòwné *estetyczné Pierszé mùzeùm w [[Pòlskô|Pòlsczi]] òstało założoné przez Izabelã Czartoryską w 1801 r. w [[Puławy|Puławach]] i gromadzëło nôrodny pamiątczi. [[Kategòrëjô:Kùltura]] == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm - Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} fjg9p65z0c1rlxl6au6aygx9dnrbi5b Danuta Charland 0 7261 193720 187749 2026-04-03T19:02:31Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193720 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Danuta Charland''' – ùrodzëła sã 21 [[czerwińc]]a 1962 r. w [[Kartuzë|Kartuzach]] w familii Mieczisława ë Jadwidżi (z dodomù Ramczik) Biczkòwsczich. W 1980 r. skùńcziła I Òglowòsztôłcącé Liceùm mn. H. Derdowsczégò w Kartuzach, a tej, w 1982 r., zagreńcowi hańdel na Pòlicealnym Warkòwim Sztudium w Centrze Bezùstónkòwégò Sztôłcenia Ekònomistów w [[Sopòt|Sopòce]]. Pózni, ju pò wëcygniãcym w 1986 r. do Zjednónëch Stanów Americzi, nôprzód ùkùńcziła licencjacką (Bachelor of Science) psychòlogiã na Boston University (w 2001 r.), a tej, na ti sami ùczbòwni, magisterską (Master of Science) kriminalną administracjã w 2003 r. Warkòwò D. Charland zaczãła robic ju w 1982 r. Tedë to, do 1984 r., w Spòdlëczny Szkòle mn. Fr. Trédra w [[Bòrzestowò|Bòrzëstowie]] bëła szkòlną òd historië, geògrafië, pòlsczégò ë [[Rusczi jãzëk|rusczégò jãzëka]]. W latach 1984-85 robiła w Kaszëbsczim Lëdowim Ùniwersytece we Wieżice za dolmacza z anielsczi gôdczi ë za prowadnika midzënorodnëch delegacjów. Téż w 1984 r. bëła za tołmaczã na Midzënorodnym Kòngresu Lëdowich Ùniwersytetów we Warszawie. W latach 1985-86 r. znôw ùcziła w szkòle, tim razã anielsczégò jãzëka w Warkòwim Liceum w Kartuzach. Pòtim bëła ksãgòwą w Federal Bank of Boston (1986-1990), a òd 1990 r. je sztudérsczim dorôdcą i téż, od 2006 r. wëkłôdô na Wëdzelu Kriminalny Sprawiedlëwòtë na Boston University. Bëła nôleżnikã gduńsczégò Karna Sztudérów „Pomorania” ë Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô. Jak pòdôwô, ji zajimnotama są poezjô, malarztwò, balét ë nôtëra. Mieszkô w Bòstonie (stón Massachusetts, Z.S.A.). Òd 1985 r. Ùtwórczinië, jesz jakno Danuta Biczkòwskô, pòetickò zadebiutowa „Pomeranii” nr 4/1984 r. wiérztą „Të sobie gôdôj”. Pózni niechtërné z ji lirików sã ùkazałë jesz w nr 1 z 1993 r „Pomeranii”, pòtim pôrã razë D. Charland pùblikòwa w ''Gazecie Kartuskiej'' (np. 43/2000). Jedna wiérzta, pt. „Ùtidrowóny”, sã nalazła w antologii J.Trédra „Domôcé słowò zwãczné” (jinternetowé wëd. – 2004 r.). Pòetka ùsadzô pòezëje téż w anielsczim jãzëkù. Te je mòżno nalezc np. w jinternetowim cządnikù „Galois” (adresa z wiérztama ùtwórczinië: www.galoisquarterly.webpark.pl/Charland.html) Òkróm pòezji, D. Charland mô napisóné binowé dokazë. Znóné są dwa: „Godowé jigre. „Bez roku staregô nie mdze noma nowégô”” ë „Modlëtwa o uzdrowienie wërszaftu z Trudą”. W òbadwùch, ùsadzonëch w 2000 r., przédny tekst je w [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczim jãzëkù]], a didaskalia pò pòlskù. Ùtwórczinié mô téż dzejóné na gazétniczim gónie. Przédno sparłãczonô bëła z cządnikã „Medicina Sportiva”, w jaczim przede wszëtczim sã zajima redagòwanim napisónëch w [[Anielsczi jãzëk|anielsczim jãzëkù]] artiklów. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://viaf.org/viaf/26166290235300461303 VIAF] {{DEFAULTSORT:Charland Danuta}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] s8qvsn7593usp2ptw6afg0mzts94q31 Wòdnô bróma 0 7489 193701 162677 2026-04-03T17:02:07Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193701 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2010-07-09-gdansk-by-RalfR-152.jpg|mały|300px|Wòdné brómë kòl [[Mòtława|Mòtławë]] w [[Gduńsk]]ù]] '''Wòdnô bróma''' – biwô np. w [[Gduńsk]]u, [[Bróma|brómny]] bùdink, chtëren tu zamikô drogã do rzéczi [[Mòtława|Mòtławë]]. Je nią np. [[Zelonô Bróma w Gduńsku]] – to je barżi pałac, ale pòd nim dołã mòże przejachac. == Òbaczë téż == * [[Architektura]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Architektura]] 6u1xhstfoqhzm1u4933z5m2bddeox5t 193702 193701 2026-04-03T17:02:24Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Mòst]] 193702 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2010-07-09-gdansk-by-RalfR-152.jpg|mały|300px|Wòdné brómë kòl [[Mòtława|Mòtławë]] w [[Gduńsk]]ù]] '''Wòdnô bróma''' – biwô np. w [[Gduńsk]]u, [[Bróma|brómny]] bùdink, chtëren tu zamikô drogã do rzéczi [[Mòtława|Mòtławë]]. Je nią np. [[Zelonô Bróma w Gduńsku]] – to je barżi pałac, ale pòd nim dołã mòże przejachac. == Òbaczë téż == * [[Mòst]] * [[Architektura]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gduńsk]] [[Kategòrëjô:Architektura]] omucfsz48nfyj7sm60i02v0elqmyjnu Chléb 0 7508 193612 188054 2026-04-03T15:32:26Z Iketsi 3254 Òbrôzk 193612 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:02014. Kurpische Brote.JPG|mały|Chléb]] '''Chléb''' – to je pieczëzna z ùpiekłégò casta, chtërnym je jednorodny miészónka mączi ze zbòżów rozmajitégò ôrtu i wòdë, colemało pò alkòholowi fermentacje (dodôwóné są młodze). Z casta robi sã brótë rozmajitégò sztôłtu i wiôlgòscë. Jak na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] na zemiã spadnie chòcbë òkrëszëna chleba, to trzeba ją pòdniesc i włożëc do ògnia. == Òbaczë téż == * [[Wieczerzô]] == Lëteratura == Bernard Sychta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej t. III, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1969, ss. 299-300. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110527091903/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Kaszubski-chleb-zytni-na-ziemniakach kaszëbsczi chléb] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] 808vpxcwy5y21ci5twcawot5vjouw2b 193706 193612 2026-04-03T17:48:31Z Iketsi 3254 Òbrôzk — Òbierzka 193706 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:02014. Kurpische Brote.JPG|mały|Chléb]] [[Òbrôzk:Caraway bread.jpg|mały|Òbierzka]] '''Chléb''' – to je pieczëzna z ùpiekłégò casta, chtërnym je jednorodny miészónka mączi ze zbòżów rozmajitégò ôrtu i wòdë, colemało pò alkòholowi fermentacje (dodôwóné są młodze). Z casta robi sã brótë rozmajitégò sztôłtu i wiôlgòscë. Jak na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] na zemiã spadnie chòcbë òkrëszëna chleba, to trzeba ją pòdniesc i włożëc do ògnia. == Òbaczë téż == * [[Wieczerzô]] == Lëteratura == Bernard Sychta: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej t. III, Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków 1969, ss. 299-300. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110527091903/http://www.minrol.gov.pl/pol/Jakosc-zywnosci/Produkty-regionalne-i-tradycyjne/Lista-produktow-tradycyjnych/woj.-pomorskie/Kaszubski-chleb-zytni-na-ziemniakach kaszëbsczi chléb] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] gaqsgxu69b8bzd9uf2kirmfdfvyz6k0 Argentina 0 7800 193661 193376 2026-04-03T16:41:23Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé; 193661 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Argentina |miono = Argentina |miono-genitiw = Argentinë |fana = Flag of Argentina.svg |herb = Coat of arms of Argentina.svg |na karce = LocationArgentina.svg |mòtto = "En unión y libertad" |jãzëk = [[Szpańsczi_jãzëk|Szpańsczi]], regionalné: [[guarani]], kom, mocowí, wichí, [[Walijô|walijsczi]] |stolëca = Buenos Aires |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 2.780.400 |procent-wòdë = |lëdztwò = 40.091.000 | rok = 2018 |dëtk = Argentińsczé peso | kòd dëtka = ARS |czasowô cona = -3 |swiãto = |himn = Oíd, mortales, el grito sagrado: ¡Libertad! |- = - |kòd = AR |Internet = .ar |telefón = 54|Mònarcha=|Premiéra=|Prezydeńt=Javier Milei }} '''Argentina''' (''República Argentina'') je stolemnim państwã w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Stolëca i nôwikszi gard to [[Buenos Aires]]. Argentina je òsmim co do wiôlgòscë państwã swiata. Dôwni bëł tu prezydent Juan Peron i jégò baro pòpùlarnô białka Evita Peron. A òd 1976 do 1983 roku bëła tu òkrutnô diktatura wòjskòwich jenerôłów i òficérów, chtërni zamòrdowalë pònad 30.000 Argentińczików. Pòtemù né jenerôłowë bëlë zamknące w sôdzë. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Argentinë"> SantaCruz-CuevaManos-P2210651b.jpg|Cueva de Manos sprzed 13.000 lat ViñedoCafayate.jpg|Salta </gallery> <gallery mode="packed"> Condor_des_andes_immature.jpg|Kondor Halbinsel_Valdes_Pinguine.jpg|Magelańsczé pingwinë </gallery> Òd 2013 do 2025 roku papiéżem bëł [[Francëszk (papiéż)|Frãcëszk]], chtërni bëł z Argentinë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] [[Kategòrëjô:Argentina]] hzlevehsw6lb0zbhv6kbr2u2ze6kxko Pôłniowô Amerika 0 7808 193540 186838 2026-04-03T13:52:58Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193540 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:South America - Blue Marble orthographic.jpg|małynail|right|250px|Pôłniowô Amerika]] '''Pôłniowô Amerika''' – to je dzél swiata. W Pôłniowi Americe je 13 [[Państwò|państwów]]. == Kraje Americzi Pôłniowi == [[Òbrôzk:Ameryka Południowa mapa polityczna.png|małynail|right|250px|Kraje Americzi Pôłniowi]] {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%" ! Fana ! Państwò ! Nôrodné miono kraju ! Stolëca ! Ùrzãdny jãzëk ! Wiéchrzëzna (w km²) ! Wielëna lëdztwa ! Lëdztwò (òs./km²) |- | [[Òbrôzk:Flag of Argentina.svg|center|50px|border]] | [[Argentina]] | República Argentina | [[Buenos Aires]] | [[Jãzëk szpańsczi|szpańsczi]] | align="right" |2 766 890 | align="right" | 40 913 584 | align="right" | 15 |- | [[Òbrôzk:Flag of Bolivia (state).svg|center|50px|border]] | [[Bolivia]] | Estado Plurinacional de Bolivia | [[La Paz]], [[Sucre]] | [[Jãzëk szpańsczi|szpańsczi]], [[Jãzëk keczua|keczua]], [[Jãzëk ajmara|ajmara]] | align="right" |1 098 580 | align="right" | 9 775 246 | align="right" | 8,4 |- | [[Òbrôzk:Flag of Brazil.svg|center|50px|border]] | [[Brazylskô]] | República Federativa do Brasil | [[Brasília|Brasilia]] | [[Jãzëk pòrtugalsczi|pòrtugalsczi]] | align="right" |8 511 965 | align="right" | 198 739 269 | align="right" | 23 |- | [[Òbrôzk:Flag of Chile.svg|center|50px|border]] | [[Chile]] | República de Chile | [[Santiago de Chile|Santiago]] | [[Jãzëk szpańsczi|szpańsczi]] | align="right" | 756 950 | align="right" | 16 601 707 | align="right" | 22 |- | [[Òbrôzk:Flag of Ecuador.svg|center|50px|border]] | [[Ekwador]] | República del Ecuador | [[Quito]] | [[Jãzëk szpańsczi|szpańsczi]] | align="right" | 283 560 | align="right" | 14 573 101 | align="right" | 49 |- | [[Òbrôzk:Flag of Guyana.svg|center|50px|border]] | [[Gujana]] | Co-operative Republic of Guyana | [[Georgetown (Gujana)|Georgetown]] | [[Jãzëk anielsczi|anielsczi]] | align="right" | 214 970 | align="right" |  752 940 | align="right" | 3,6 |- | [[Òbrôzk:Flag of Colombia.svg|center|50px|border]] | [[Kolumbiô]] | República de Colombia | [[Bogota]] | [[język hiszpański|hiszpański]] | align="right" |1 138 910 | align="right" | 51 609 474 | align="right" | 32 |- | [[Òbrôzk:Flag of Paraguay.svg|center|50px|border]] | [[Paragwaj]] | República del Paraguay, Tetã Paraguái | [[Asunción|Asuncion]] | [[Jãzëk szpańsczi|szpańsczi]], [[język guarani|guarani]] | align="right" | 406 750 | align="right" | 6 995 655 | align="right" | 16,4 |- | [[Òbrôzk:Flag of Peru (state).svg|center|50px|border]] | [[Perú]] | República del Perú | [[Lima]] | [[Jãzëk szpańsczi|szpańsczi]] | align="right" |1 285 220 | align="right" | 29 546 963 | align="right" | 23 |- | [[Òbrôzk:Flag of Suriname.svg|center|50px|border]] | [[Surinam]] | Republiek Suriname | [[Paramaribo]] | [[Jãzëk néderlandzczi|néderlandzczi]] | align="right" | 163 270 | align="right" |  481 276 | align="right" | 2,9 |- | [[Òbrôzk:Flag of Trinidad and Tobago.svg|center|50px|border]] | [[Trinidad ë Tobago]] | Trinidad and Tobago | [[Port of Spain]] | [[Jãzëk anielsczi|anielsczi]] | align="right" | 5 128 | align="right" | 1 229 000 | align="right" | 206 |- | [[Òbrôzk:Flag of Uruguay.svg|center|50px|border]] | [[Urugwaj]] | República Oriental del Uruguay | [[Montevideo]] | [[Jãzëk szpańsczi|szpańsczi]] | align="right" | 176 220 | align="right" | 3 494 382 | align="right" | 20 |- | [[Òbrôzk:Flag of Venezuela (state).svg|center|50px|border]] | [[Wenezuela]] | República Bolivariana de Venezuela | [[Caracas]] | [[Jãzëk szpańsczi|szpańsczi]] | align="right" | 912 050 | align="right" | 26 814 843 | align="right" | 31 |} == Òbaczë téż == * [[Nordowô Amerika]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika|*]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] 2l6ldkne32mh2uzsqsfit7cscsleth5 Kùńszt 0 7899 193559 185521 2026-04-03T14:30:13Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 193559 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:המנזר הכרמליתי בפנים.jpg|mały|Kùńszt]] '''Kùńszt''' – to je artistny ùróbk, a jego spòsobem wëpówiedaniô są dokôzë w òbrëmieniém lëteraturë, mùzyczi, architekturë, malarztwa i jinëch, chtërne òdpòwiôdają wëmôganióm szëkòwnosce, harmónji, esteticzi. == Òbaczë téż == * [[Matematika]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kùńszt| ]] maf4hy4icxf5nxvhq4ejseu9bew56zj Berno 0 8063 193719 190294 2026-04-03T19:01:19Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193719 wikitext text/x-wiki <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+<big><big>'''Bern'''</big></big> | align="center" |[[Òbrôzk:CHE Bern COA.svg|centruj|140x140px]] | align="center" |[[Òbrôzk:Flag of Canton of Bern.svg|centruj|140x140px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" |[[Herb Berna|Herb]] | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" |Fana |- | colspan="2" align="center" |[[Òbrôzk:Bern luftaufnahme.png|centruj|250x250px]] |- |Państwò |[[Szwajcarskô]] |- |Kanton |[[Bern]] |- |Òkrąg |Bern-Wëstrzôdk |- |Registracëjné tôfle |BE |- |Prezident Gardu | align="left" |Alec von Graffenried (Grüne/Zeloni) |- |Wiéchrzëzna |52 km² |- |Wësokosc |542m n.p.m. (Bahnhofplatz) |- |Lëdztwò ([[2023]]) |136 988 |- |Procent Imigrantów 2023 |25,5% |- |[[Pòcztowi kòd]] |3000–3030 |- | colspan="2" align="center" style="border-bottom:3px solid gray;" | '''Adresa:''' <div style="text-align: left; font-size: 95%"></div> ---- https://www.bern.ch/ |} '''Berno''' ([[Niemiecczi jãzëk|niem.]] ''Bern'', [[Francësczi jãzëk|fr.]] ''Berne'', sch. ''Bärn, rom. Berna'') – de facto [[stolëca]] i czwarte wòjewództwé miasto w [[Szwajcarskô|Szwajcôrzë]], sëdzëba rządu ([[Niemiecczi jãzëk|niem.]] Bundesstadt) i stòlëca kantonu [[Bern]]. Leży w regionie administracyjnym [[Bern-Mitteland]] i òkrëgu [[Bern-Mitteland]]. Berno jô dzisôj wëżnym węzłëm komunikacyjnym, stôni siedzibą centralnych władów, zagranicznych przëdsiębiorstw oraz organizacji międzynarodowych. Mimo to miasto nie stracëło nic z swòjgo prowincjonalnego urokù. Na sëdzëba rządu Szwajcarii zostało wybrane w [[1848]] r. Dodatkòwym argùmentem, co przemòwił za położeniem miasteczka, było zakòlë rzeki, co otaczôł centrù z trzech strôn. == Òbaczë téż == * [[Szwajcarskô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Szwajcarskô]] 6t3az0yyblq8wacp4koz6hd9ku5be2h Szëdlëce 0 8088 193600 182409 2026-04-03T14:56:19Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193600 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gdansk Siedlce.svg|mały|Szëdlëce - dzél [[Gduńsk]]a, czerwòno zamalowóné na kôrce]] '''Szëdlëce''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Siedlce'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Schidlitz'') – to je dzél [[Gduńsk|Gduńska]]. Ta pòzwa wierã je òd słowa "szëdlëce" - òbsadłowié: dzél gardu. == Lëteratura == * [[Jan Trepczik]] : ''Słownik polsko-kaszubski'' [[Gduńsk]] [[1994]], t. 1, s. 437 * [[Bernard Zëchta]]: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1972, tom V, s. 241 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Dzéle Gduńska]] 4aj80t01v6e4qdbzopyjybqmauc3iae Malbórg 0 8119 193659 192521 2026-04-03T16:40:43Z Iketsi 3254 {{Commons}} 193659 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Marienburg 2004 Panorama.jpg|mały|center|650px|Malbòrzczi krzëżacczi zómk]] {{Gard-infobox| Gard=Malbórg| dopełniacz=Malbórga| adjektiw_mask=Malbórsczi| adjektiw_fem=Malbórskô| céch=POL_Malbork_COA.svg| fana=POL Malbork flag.svg| karta=POL_Malbork_map.svg| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=malbòrsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=Marek Charzewski| adres_um=pl. Słowiański 5| kod_poczt_um=82-200| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=17,2| stopniN=54|minutN=02′06|stopniE=19|minutE=01′41| wysokość=| rok=2016| lëdztwò=38.723| gęstość=2263,9| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 55 | pòcztowi kòd=82-200, 82-210| registracëjné tôfle=GMB| TERYT=2209011| SIMC=0932815| www=http://www.malbork.pl| commons=Malbork| }} '''Malbórg''' (téż: '''Nalbórg''', '''Nalibórg''', '''Malibórg'''; we zdrojach: ''Sanctemarienburch'' 1276, ''Castri sancte Marie'' 1285, ''Marienburg'' 1296, 1306, ''Mariemburg'' 1321, ''Mariemborg'' 1323, ''Margenburgk'' 1343, ''Marienburg'' 1346, ''Mergenborg'' 1346, ''Mariemburg'' 1352, ''Marienburg'' 1396, 1413, ''Malbork'' 1565, ''Margenburg'' 1576 (Henneberg); ''Malbòrg'' (Cenôwa), ''Malibòrk'' (Cenôwa); gw. ''Malbórk'', ''Nalbórk'', ''Nalibórk''; pòl. ''Malbork'', miem. ''Marienburg'') - [[Malbòrsczi Kréz|krézewi gard]] w [[Pòmòrzczé Wòjewództwò|Pòmòrzczim Wòjewództwie]]. === Gard === Lëdztwò gardu: 38 872 mieszkańców Wiéchrzëzna gardu: 17,15 km2 == Historëjô == Òd [[1286]] rokù to je gard. To bëła krzëżackô stolëca w latach 1309–1466. W 1772 rokù tu na zómkù przësygelë na wiérnotã prësczémù królowi m.jin. niejedny [[Kaszëbi]]. == Stôrodôwnotë == [[Òbrôzk:Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|mały|220px|left|Malbòrzczi zómk Krzëżôków]] * Krzëżacczi Zómk == Bùtnowé lënczi == {{Commons}}} * [https://web.archive.org/web/20210914114037/http://www.malbork.pl/ Òficjalnô starna] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Malbòrsczi kréz]] e6wnoyq7qfklgqjnps5ihl2yzoom5mz Wëdôwkòwi dëtk 0 8149 193563 193505 2026-04-03T14:32:27Z Iketsi 3254 /* Òbôczë téż */ +[[Kasyno]] 193563 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:PL1grosz1932.jpg|mały|1 [[grosz]] z 1932 rokù]] '''Wëdôwkòwi dëtk''' – [[mònéta]] ò môłi wôrtnoce. Wiele razy w państwie to je 1/100 pòjedinczi mònetë. W Pòlsce òd 1924 roku to je 1 [[grosz]] = 1/100 [[zł]], a np. w II swiatowi wòjnie na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] béł 1 fenig. == Òbôczë téż == * [[Talôr]] * [[Eùro]] * [[Kasyno]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Ekònomijô]] {{Ùzémk artikla}} sv9o0e1b9l831uqzonhsy08yvtbtfp6 Mrowiszcze 0 8153 193742 185059 2026-04-03T21:05:31Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193742 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lesní mraveniště.jpg|mały|Mrowiszcze (marwiszcze)]] '''Mrowiszcze''' - to je gniôzdo, chtërno bùdëją òwadë z rodzëznë mrówkòwatëch. Mrowiszcza są m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Tu pòd kamieniama mòże miec mrowiszcza [[narwówka dzarnówc]] (''Tetramorium caespitum''). == Òbaczë téż == * [[Narwówka dzarnówc]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] le6pweqs9rmpr1uwyhm5e8e2q0nxpns 193743 193742 2026-04-03T21:05:43Z Iketsi 3254 - → – 193743 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lesní mraveniště.jpg|mały|Mrowiszcze (marwiszcze)]] '''Mrowiszcze''' – to je gniôzdo, chtërno bùdëją òwadë z rodzëznë mrówkòwatëch. Mrowiszcza są m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Tu pòd kamieniama mòże miec mrowiszcza [[narwówka dzarnówc]] (''Tetramorium caespitum''). == Òbaczë téż == * [[Narwówka dzarnówc]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] 44sdxap5m2juohiqualosp18ir3i6jx Pùstô noc 0 8210 193660 183370 2026-04-03T16:41:16Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé; [[File:→[[Òbrôzk:; |thumb→|mały 193660 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Śpiewnikpustanoc.JPG|mały|]] '''Pùstô noc''' – to je òstatnô noc przed pògrzebã ùmarłégò. Òb nią lëdze spiéwelë kòscelné piesnie np. "Chto sã w òpiekã", ale téż mówilë różańc. Bëlë téż taczi, co zdrzelë czë ùmarłi nie bãdze [[wieszczi]]. Widzec je, że biwało tak, że stôré pògańsczé wierzenia i òbrzãdë zléwałë sã z chrzescëjańsczima. Ten zwëk pògrzebòwi dzysô miéwô małi znaczënk, a béł òn znóny téż [[Kaszëbi|Kaszëbóm]] w Kanadze. W 2015 rokù [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] miało starã retac zwëk pùsti nocë dlô przińdnëch pòkòleniów. == Lëteratura == * Perszon, J.: Na brzegu życia i śmierci : zwyczaje, obrzędy oraz wierzenia pogrzebowe i zaduszkowe na Kaszubach. Towarzystwo Naukowe Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, Lublin 1999 (English summary). * [[Władisłôw Szulëst|Szulëst, W.]]: Kaszubi kanadyjscy : okres pionierski i dzień dzisiejszy, „Arkun” Gdańsk 1992, s. 52. * Остатки славян на южном берегу Балтийского Моря, Sankt-Petersburg 1862 (wyd. polskie Resztki Słowian na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego, tłum. Nina Perczyńska, oprac. Jerzy Treder, Gdańsk 1989, s. 152. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://pl.wikisource.org/wiki/Kaszubi_na_tle_etnografji_Polski/Rozdzia%C5%82_II '' Czuwanie przy zwłokach''] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] jdfulgirg2w8d8fdcxmzui7tmj2uyqc Złotnica 0 8279 193624 176839 2026-04-03T16:05:49Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193624 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zdroje Raduni.djvu|mały|page=46]] '''Złotnica''' – to béł np. jedwôbny czepc bògatszëch [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] żeniałëch białków, artistno wësziwóny [[Złoto|złotą]] abò [[Strzébro|strzébrzną]] nitką na czôrnym, niebiesczim, jasnozelonim abò brunim spódkù, pòd brodą òna béła zawiązónô farwną blewiązką. [[Friedrich Lorentz]] (1934) pisôł ò wësziwaniu ji złotã. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbi]] == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, ss. 238 - 239 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://pl.wikisource.org/wiki/Kaszubi_na_tle_etnografji_Polski/Rozdzia%C5%82_I złotogłowie] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] tjhhzo0thxeclj4bgh4bdjwu4rvgnn6 Kóńsczi gzyk 0 8345 193746 181161 2026-04-03T21:08:09Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193746 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gasterophilusintestinalis.JPG|mały|Kóńsczi gzyk]] '''Kóńsczi gzyk''' (''Gasterophilus intestinalis'') – to je ôrt òwada z rodzëznë gzykòwatëch, a pòdrodzëznë ''Gasterophilinae''. Te gzyczi są znóné m. jin. na [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczim Pòjezerzu]]. [[Domôcy kóń]] czasem próbùje gò òdnëkac. == Òbaczë téż == * [[Pchła]] === Lëteratura === * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 397[http://www.fil.ug.edu.pl/upload/files/1476/sgg_22_6.pdf#page=184] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] ou8cfckbrajsbc1t9ozn3g2er4sqx6v 193747 193746 2026-04-03T21:08:19Z Iketsi 3254 → 193747 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gasterophilusintestinalis.JPG|mały|Kóńsczi gzyk]] '''Kóńsczi gzyk''' (''Gasterophilus intestinalis'') – to je ôrt òwada z rodzëznë gzykòwatëch, a pòdrodzëznë ''Gasterophilinae''. Te gzyczi są znóné m. jin. na [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczim Pòjezerzu]]. [[Domôcy kóń]] czasem próbùje gò òdnëkac. == Òbaczë téż == * [[Pchła]] == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. 397[http://www.fil.ug.edu.pl/upload/files/1476/sgg_22_6.pdf#page=184] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] 6lmin1szj6u3pxri91cm4o5lvjlw5e5 Szczecëno 0 8926 193672 193375 2026-04-03T16:43:59Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193672 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Szczecëno| dopełniacz=Szczecëna| adjektiw_mask=szczecyńsczi| adjektiw_fem=szczecyńskô| céch=POL Szczecin COA.svg| fana=POL Szczecin flag.svg| karta=POL Szczecin map.svg| wòjewództwò=zôpadnopòmòrsczé| kréz=| grodzki=tak| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Piotr Krzystek| adres_um=pl. Armii Krajowej 1| kod_poczt_um=70-456| tel_um=(91)4245931| fax_um=(91)4245855| mail_um=boi@um.szczecin.pl| wiéchrzëzna=301,30 km²| stopniN=51|minutN=67|stopniE=16|minutE=08| wysokość=do 130 m. n.p.m.| rok=2004| lëdztwò=411 tys.| gęstość=1375| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 91| pòcztowi kòd=70-018 do 71-871| registracëjné tôfle=ZS| TERYT=| SIMC=| www=http://www.szczecin.pl| |commons=Category:Szczecin}} [[Òbrôzk:PolandSzczecinPanorama.JPG|mały|left|Szczecëno]] [[Òbrôzk:Kamień kaszubski z gryfem przy katedrze w Szczecinie.jpg|mały|left|Kamiéń "Kaszëbsczi grif. Na ti zemi òd kòl VI w. przez czileset lat mieszkelë Kaszëbi. Rok Gryfa 2014"]] '''Szczecëno '''(we zdrojach: ''Stetin'' 1133, ''Stetyn'' 1188, ''Stitin'' 1251, ''Borstaborg'' XIII w., ''Stitinum'',, ''Stetina'', ''Stittin'', ''Stettin'', ''Szczecëno'' (Słowińcë); pòl. ''Szczecin'', miem. ''Stettin'', lat. ''Stetinum'') je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą [[Zôpadnô Pòmòrskô|Zôpadny Pòmòrsczi]]. Szczecëno mô sztatus gardu na prawach [[kréz|krez]]u ë je stolëcą [[Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò|zôpadnopòmòrsczégò wòjewództwa]]. Wôżną starodôwnotą je tu [[rzimskòkatolëcczi kòscół Sw. Jakùba Apòsztoła w Szczecënie]] - dzysô katédra. Òd 2014 rokù kòl ni je pamiątkòwi kam z nôdpisã: „Na ti zemi òd kòl VI w. przez czileset lat mieszkelë [[Kaszëbi]]”. Terô gard je [[Pòlskô|pòlsczi]], le w swòji historëji òn słëchôł téż [[Miemieckô|Miemiecczi]] (do 1945), [[Szwedzkô|Szwedzczi]] (1648-1720), [[Dëńskô|Dëńsczi]] (1185-1227), [[Brambòrskô|Brambòrsczi]], Prësóm (òd 1720) ë [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|Pòmòrsczémù Ksãżstwù]] (do 1648), chternégò bëł stolëcą. == Partnersczé gardë == * [[Berlëno]] (dzélnica [[Fredrichstein-Kreuzberg]]), [[Niemieckô]] * [[Bremerhaven]], [[Niemieckô]] * [[Dalian]], [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] * [[Esbjerg]], [[Dëńskô]] * [[Kingston upon Hull]], [[Anielskô]] ([[Wiôlgô Britanijô]]) * [[Kłajpeda]], [[Lëtwa]] * [[Lubeka]], [[Niemieckô]] * [[Malmö]], [[Szwedzkô]] * [[Roztoka (gard)|Roztoka]], [[Niemieckô]] * [[Saint Louis]], [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Galeriô == <center> <gallery> Òbrôzk:2009-05-30-polska-by-RalfR-30.jpg|Zómk ksążëcy w Szczecënie Òbrôzk:65429 Szczecin zamek ksiazat pomorskich 18.JPG|Zómk ksążëcy w Szczecënie Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich zegar.jpg|Zómk ksążëcy w Szczecënie Òbrôzk:Store_Szteteno_(1575)A.png|Szczecëno w [[1575]] rokù Òbrôzk:Szczecin town hall.jpg|Sanowi Rënk Òbrôzk:0910 Bazylika archikatedralna św Jakuba Szczecin.jpg|Katédra sw. Jakùba Òbrôzk:Manzelbrunnen 3.jpg|''Sedina'' Òbrôzk:PomnikZKotwicaWSzczecinie.jpg|Draga Òbrôzk:0908 PAZIM Szczecin SZN 1.jpg|PAZIM </gallery> </center> == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 231 == Òbaczë téż == * [[Wòłogòszcz]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.sedina.pl Pòrtal lubòtników dôwnégò Szczecëna] * [http://www.wf.univ.szczecin.pl/ipikaktualnosci/472-jezyk-literatura-i-edukacja-kaszubska-podsumowanie-konferencji ò kaszëbiznie] * [http://www.szczecin.wikia.com Szczecëno na wikia.com] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XI/831 Szczecin w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Szczecëno|!]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] 12l76725l78t8ek0y8j2t0fy9nfw4wb Przezdrzélnikòwaté 0 9026 193745 184046 2026-04-03T21:06:48Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193745 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Platetrum depressum 1 Luc Viatour.JPG|mały|]] '''Przezdrzélnikòwaté''' (''Libellulidae'') – to je rodzëzna òwadów z rzãdu przezdrzélników (''Odonata''). Òne żëją m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], == Òbaczë téż == * [[Kòlibrë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://tpkgdansk.pl/files/site-tpk/download/2003/doliny_TPK.pdf s. 88 ''Odonata''] [[Kategòrëjô:Òwadë]] jtlqtss8ltedpgor4nbdbwmyyhf9dz5 Torń 0 9188 193658 193374 2026-04-03T16:40:03Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193658 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Torń| dopełniacz=Torńa| adjektiw_mask=Torëńsczi| adjektiw_fem=Torëńskô| céch=POL_Toruń_COA.svg| fana=POL_Toruń_flag.svg| karta=POL_Toruń_map.svg| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=torëńsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=Michał Zaleski| adres_um=Wały gen. Władysława Sikorskiego 8| kod_poczt_um=87-100| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=115,72| stopniN=53|minutN=01|stopniE=18|minutE=40| wysokość=34–95| rok=2021| lëdztwò=197.812| gęstość=1709,4| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 56| pòcztowi kòd= 87-100 do 87-120| registracëjné tôfle=CT| TERYT=0463011| SIMC=0982724| www=http://www.torun.pl| commons=Toruń| }} '''Torń''' abò '''Toruń''' (we zdrojach: ''Thorun'' 1230, ''Thorn'' 1241, ''Thorum'' 1248, ''Toruń'' 1892, ''Torunj'' (Cenôwa); pl. ''Toruń'', miem. ''Thorn'') – wiôldżi gard ë jedna ze stolëców [[Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Torń mô sztatus [[Torëńsczi_kréz|gardu na prawach krezu]]. Tu ùrodzył sã [[Kopernik|Mikòłôj Kòpernik]], wiôldżi pòlsczi astronom, matematik, ekonomista, wòjskòwi strateg i lékôrz (ùr. 1473 - ùm. 1543). Tu w 1466 rokù, na torëńsczim Dwòrze Artusa béł pòdpisóny [[II torëńsczi mir]] z [[Krzëżôcë|Krzëżôkama]]. Wôżne starodôwnotë to: rôtësz, krzëżôczi zómk i jin. Stôri Gard Tornia je wpisóny na lëstã swiatowi spôdkòwiznë kùlturë UNESCO. == Torëńskô Galeriô == <gallery> 602945_Toruń_dzielnica_Starego_Miasta_z_kat._J._Chrzciciela_03.JPG|Stôri Gard Torëńsczi. Toruń,_Rynek_Staromiejski_(pomnik_Kopernika)_(OLA_Z.).JPG|Szlachòta Kòpernika na torëńsczim rënku. Torun_ratusz_corr.jpg|Torëńsczi rôtësz Gdanisko_w_Toruniu.jpg|Krzëżôczi zómk w Torniu Torun01CenterWithWall_level_corr.jpg|Torń i [[Wisła]] Toruń_-_Poczta_Główna_01.jpg|Torëńskô Poczta Artus_Court_in_Toruń_in_National_Day_decoration.jpg|Torëńsczi Dwór Artusa CopernicusHouse.jpg|Dodóm Kòpernika w Torniu Toruń_-_Osioł_01.JPG|Torëńskô szlachòta òsełka Torun08CenterOfTown.jpg|Stôri Rënk Torëńsczi Toruń_-_Rynek_Nowomiejski_01.jpg|Rënk w Nowim Gardze Torëńsczim Toruń_-_Old_Town_by_night_01.jpg|Torń w nocë 602989_Toruń_Krzywa_Wieża_01.JPG|Torń Torun_apartment_house_under_the_star2.jpg|Torëńsczi dodóm pòd Gwiôzdą Toruń,_hala_tokarni,_1898,_ul._Grudziądzka_(OLA_Z.).JPG|Torëńskô fabrika </gallery> === Lëteratura === [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 374 === Òbaczë téż === * [[Malbórg]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.torun.pl/pl/ Òficjalnô starna gardu] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò]] 1axk196i2ct4kww4xvk3kycf4iinlox Òstatnô Wieczerzô 0 9226 193602 172538 2026-04-03T15:20:03Z Iketsi 3254 [[Wieczerzô]] 193602 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Leonardo da Vinci (1452-1519) - The Last Supper (1495-1498).jpg|mały|Òstatnô Wieczerzô - òbrôz Leonardo da Vinci (1452-1519)]] '''Ostatnia Wieczerza''' – to bëła pòdług Ewanielii wieczerzô (Pascha) Jezësa z Apòstołama, chtërna bëła dzéń przed Jegò smiercą w zali. == Òbaczë téż == * [[Wieczerzô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] 22okqu04dwaaehkoshemx8tw0ya29d3 Lepny flaster 0 9258 193588 184529 2026-04-03T14:47:36Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193588 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sparadrap 4.jpg|mały|Lepny flaster]] '''Lepny flaster''' – to je flaster, chtëren sã lepi do skórë, ale mô téż sztëczk bandażë na renã. Na małé renë òn dosc skùtkòwno dzejô. == Òbaczë téż == * [[Technika]] * [[Pinceta]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.youtube.com/watch?v=uBsnU7s2ptg ({{Jãz.|pl}}) {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] 8uf65b295jzmsg0fsvdjoniteg1ofpj Rëbë 0 9300 193609 188398 2026-04-03T15:28:13Z Iketsi 3254 {{Commons}} 193609 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tuna Gills in Situ 01.jpg|mały|Rëbë òddichają [[Czéwa|czéwama]]]] '''Rëbë''' – to je zwëkòwô pòzwa zëmnokrëwianëch zwierzãtów z pòdtipù [[krzélôczi]], chtërne żëją w wòdze a òddichają [[Czéwa|czéwama]] i rëchają sã przë pomòcë [[Płatwa|płatwów]]. Na se rëbë mają [[Bòcznô liniô|bòczną liniã]]. Wiele rib mô kséń. To bëła gromada zëmnokrëwianëch zwierzãtów z pòdtipu krzélôczi (''Vertebrata''). == Òbaczë téż == * [[Wãdzenié]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Rëbë|*]] [[Kategòrëjô:Żëwnota]] k4ilt4705dmtuh1g33hphi8sm8douv0 Mòst 0 9320 193703 169580 2026-04-03T17:03:16Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193703 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:S-Hertogenbosch.Orthenbrug.JPG|mały|Spùstny mòst]] '''Mòst''' – to je ôrt [[przedostënk]]ù w pòstacji inżinérny bùdacji, chtërni kònstrukcjô pòzwôlô na sfórtowanié wòdni zôwadë. To dô ni leno spùstny mòst, ale téż np. stołpny mòst, mòst na pòntonach i mòst na linach. == Òbaczë téż == * [[Wòdnô bróma]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Technika]] e2zkfjokz441thn90pyqdunxooj2rmf Gòspòdarzeniowô kriza 0 9343 193561 193499 2026-04-03T14:31:38Z Iketsi 3254 /* Òbôczë téż */ [[Kasyno]] 193561 wikitext text/x-wiki '''Gòspòdarzeniowô kriza''' – to je to ekònomicznô rzôdzëzna w gòspòdarzënkù. W [[Pòlskô|Pòlsce]] bëła takô kriza np. w latach 1929–1935. == Òbôczë téż == * [[Ekònomijô]] * [[Kasyno]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.bankier.pl/wiadomosc/Czy-Polsce-grozi-kryzys-gospodarczy-1669395.html [[Kategòrëjô:Ekònomijô]] {{Ùzémk artikla}} jnu60j24da5bek67tngzj9m2xv6yth6 Nożëce do blachë 0 9345 193753 168748 2026-04-03T21:17:06Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193753 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Left-right-snips.jpg|mały|Nożëce do blachë]] '''Nożëce do blachë''' – to je rãczné nôrzãdo do cãcô [[blacha|blachë]]. == Òbaczë téż == * [[Rãcznô żôga]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Nôrzãda]] 5z3vez5kw1rmi2n4x64rekpevyohvnb Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika 0 9373 193729 168936 2026-04-03T20:29:50Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193729 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Dariusz Mikulski Piotr Michna.jpg|mały|Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika - kòscół]] [[Òbrôzk:Brosen jarmark dominikanski 2006.jpg|mały|Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika w 2006 rokù]] '''Gduńsczi Jôrmark sw. Dominika''' – to je cyklicznô jimpreza hańdlowò-kùlturalnô, chtërna òdbiwô sã corocznie w [[zélnik]]ù w [[Gduńsk|Gduńskù]]. Òn mô swój pòczątk w 1260 rokù. [[Kaszëbi]] mògą tu sprzedawac np. swòją keramikã. Tam w kòscele czasem mòże pòsłëchac mùzyczi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.mtgsa.com.pl/ {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] [[Kategòrëjô:Gduńsk]] lde3rlanspls45e76lvwkuvf9um9m21 Kwiatnik 0 9402 193657 193327 2026-04-03T16:39:24Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé; 193657 wikitext text/x-wiki {{Verify}} [[Òbrôzk:Cauliflower.JPG|mały|Kwiatnik]] [[Òbrôzk:Choux fleur coloré 640x480.jpg|mały]] [[Òbrôzk:Blumenkohl-1.jpg|mały]] '''Kwiatnik''' (''Brassica oleracea L. var.botrytis'') – to je zort ògrodzëznowi kapùstë. [[Kaszëbi]] miôwają gò w ògródkach. == Mòrfòlogiô == * [[łodëga]]- grubô łodëga jak rosce twòrzi jakbe różã co je pãkiem kwiatów. Róża mòże bëc zelonô, biôłô ë jasnożôłtô. * [[lëste]]- roscą na dole i zdzebło òkriwają wiôldżi kwiat. * [[kwiatë]]- roscą na łodëgach bòcznëch. Są drobné i jasnożôłti. == Historiô == * Kwiatnik ùprôwialë już starożëtni [[Rzemianie]] i [[Grecë]] skądka przeszedł do iinëch krajów. W Pòlsce kwiatnik zaczãto ùprawiac z kùńcã XVI wiekã i sprowadzëła gò wiera [[królowô Bòna]]. == Ùprawa == * Roscena ta nôlepi rosce w miescach słùnecznëch miescach, w czôrnym piôsku bògatim w próchnicã i mineralny zwiózczi. Kwiatnik mô môłi kòrzéń i dlôte òna nie rosce na biôłim piôsku. Kwiatnik sadzy sã w kastë w gromnicznikù, strumiannikù a nawetka w czerwińcu. Sadzonczi sadzy sã co 40 cm. * Kwiatnik lëchò rosce pôrã lat na tim samim miescu, dlôte za każdim razã mùszi bec sadzony w innym miescu. == Leczniczy swòjiznë == * Kwiatnik ùznôwóny je za leczniczô [[ògardowizna]]. Mô sòiznë procemrakòwi. Je to ògardowizna, chtërną mòżna jesc jak mô sã dieta bò je lekkòstrawny i małokaloriczy. Kwiatnik zawierô wiele witamin: K, C,B1, b6. Zawieró téż mikroelemente taczi jak: sód, pòtas, wapń, mamgan, żelazo, miedź, cynk, fosfor, fluor, chlor, jod, karoteny.Wzmòcniô òdpòrnosc òrganizmù i òczëszczô krew. == Òdżewczy kòmpònente kwiatnika dlô 100g == * Wartość energetyczna w 100 g: 20,00 kcal * Białkò w 100 g: 2,00 g * Węglowòdanë w 100 g: 2,50 g * Tłuszcz w 100 g: 0,00 g == Ùżecé == * Kwiatnik mòżna jesc ùgòtowôny i nieùgòtowôny i je òn wiedno pëszny i zdrowi. Nópierwi, zanim ùgòtujemy kwiatnik je dobrze włożëc gò na chwilã do mòcno òsolony wòdë, żebë wëpadłë z niegò wszetczi drobni robôczczi. Do wòdë w chterny gòtuje sã kwiatnik dobrze je dodac pôrã kropel soku z cetrónë. Kwitnik gòtujemy òkòło 15 min nie nakrëwając deklã grópa. == Jak mòżna jesc kwiatnik? == * gòtowóny i niegòtowony w zalótkch * w zupie kwiatnikòwi i jażënowi * jaknò dodów do miãs abò jakno pòjedynczny danie. == Bibliografiô == * https://web.archive.org/web/20141029044640/http://zdrowieznatury.blox.pl/2012/10/KALAFIOR.html * https://web.archive.org/web/20150624120024/http://www.tabele-kalorii.pl/kalorie,Kalafior.html == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô: Roscënë]] [[Kategòrëjô:Bòtanika]] [[Kategòrëjô:Ògardowizna]] qmdxh9alr88yrrqch4z98fpvt2ho2zy Maszina do szëcô 0 9477 193544 172779 2026-04-03T14:03:21Z Iketsi 3254 {{Commons}} 193544 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Singer sewing machine goto.jpg|mały|Stôrô maszina do szëcô]] [[Òbrôzk:Lockstitch.gif|left|mały|]] '''Maszina do szëcô''' – to je maszina ùżiwónô do szëcô (łączeniô sztëczków elasticznëch materiałów z pòmòcą nitków przez zdzejanié zesziwków). Wôżny w ni je chwôtnik, chtëren chwôtô nitkã. == Òbaczë téż == * [[Kalander]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Maszinë]] ql3etdop11nxykqojd1d1bvcp1t63fa Szari wilk 0 9581 193549 187281 2026-04-03T14:12:19Z Iketsi 3254 Commons 193549 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Canis lupus 265b.jpg|mały|Szari wilk]] '''Szari wilk''' abò '''wilk''' (''Canis lupus'') – to je rabùszny susk z rodzëznë psowatëch (''Canidae''). Na [[Pòmòrskô|Pòmòrzim]] wilczi zaczãłë pòjawiac sã znôwù w slédnëch latach. W 2015 mielë jich pòtkóné mieszkańcë [[Lëpùsz|Lëpùsza]]<ref>[http://www.dziennikbaltycki.pl/strefa-agro/wiadomosci/a/wilki-sieja-groze-w-kaszubskich-lasach,12389044 ''Wilki sieją grozę w kaszubskich lasach'']</ref>. W gòdnikù 2016 czile òsobników nagrała kamera w Nadlesyństwie Chòczewò<ref>[https://web.archive.org/web/20180208162428/http://www.dziennikbaltycki.pl/strefa-agro/wiadomosci/a/lesna-kamera-nagrala-spacerujacego-wilka-w-choczewie-wideo,12370476/ ''Leśna kamera nagrała spacerującego wilka w Choczewie'']</ref>. == Przësłowié == * [[Domôcy kóń|Kóń]] czëje wilka na milã. == Òbaczë téż == * [[Bruny miedwiédz]] == Przëpisczi == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Susczi]] ngv8wr12ms7676s662ro1recjdp6st0 Mùrowi wątornik 0 9673 193732 185540 2026-04-03T20:56:10Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193732 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Oniscus asellus Furlbachtal01.jpg|mały|Mùrowi wątornik]] '''Mùrowi wątornik''' (''Oniscus asellus'') – to je mùszlôk z rodzëznë ''Oniscidae''. Òn żëje m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Mùrowé wątorniczi mògą zjadac wieszczórczi. == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta|Sychta B]].: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej'', Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 104 == Òbaczë téż == * [[Krabë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Mùszlôczi]] belh6xun5jp5h9oihql41xcjb5hqqd7 Plaskati rąb 0 9689 193620 189288 2026-04-03T16:01:46Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193620 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Satin stitch.gif|mały|Plaskati rąb]] '''Plaskati rąb''' - je robiony np. w [[Żukòwsczi wësziw|żukòwsczim wësziwkù]]. Wiele nim je wëszëté np.: w pszczółce i mòrsczi gwiôzdze. == Lëteratura == * Wzory haftu kaszubskiego : szkoła żukowska. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział Gdański, [[2007]], ISBN 978-83-925340-0-6 * Barbara Rezmer: Jak haftować po kaszubsku. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski, 1989, ss. 38 i in. == Zdrzë téż == * [[Kaszëbsczi wësziwk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305010510/http://www.szwajcaria-kaszubska.pl/dziedzictwo-kulturowe/category/30-haft-kaszubski wësziwczi z Kaszëb] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Wësziwanié]] 0x2kofsrnb754xtb8b19tyfx6c1kvn0 193622 193620 2026-04-03T16:04:37Z Iketsi 3254 - → – 193622 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Satin stitch.gif|mały|Plaskati rąb]] '''Plaskati rąb''' – je robiony np. w [[Żukòwsczi wësziw|żukòwsczim wësziwkù]]. Wiele nim je wëszëté np.: w pszczółce i mòrsczi gwiôzdze. == Lëteratura == * Wzory haftu kaszubskiego : szkoła żukowska. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział Gdański, [[2007]], ISBN 978-83-925340-0-6 * Barbara Rezmer: Jak haftować po kaszubsku. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski, 1989, ss. 38 i in. == Zdrzë téż == * [[Kaszëbsczi wësziwk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305010510/http://www.szwajcaria-kaszubska.pl/dziedzictwo-kulturowe/category/30-haft-kaszubski wësziwczi z Kaszëb] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Wësziwanié]] h1fqte3barb01e7anbcvmok7697tuc0 Wãzełk 0 9692 193618 171010 2026-04-03T16:00:32Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193618 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:French knot.svg|mały|Wãzełk]] '''Wãzełk''' - je robiony np. w przë [[pichlón]]ie [[zwónk]]a w [[Żukòwsczi wësziw|żukòwsczim wësziwkù]]. Wiele jich je np.: w różë. == Lëteratura == * Wzory haftu kaszubskiego : szkoła żukowska. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział Gdański, [[2007]], ISBN 978-83-925340-0-6 * Barbara Rezmer: Jak haftować po kaszubsku. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski, 1989, ss. 39 - 40. == Zdrzë téż == [[Kaszëbsczi wësziwk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Wësziwanié]] 9pftvjgy5wzgyi7f4yuu6rfki1b6krt 193623 193618 2026-04-03T16:05:14Z Iketsi 3254 * 193623 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:French knot.svg|mały|Wãzełk]] '''Wãzełk''' – je robiony np. w przë [[pichlón]]ie [[zwónk]]a w [[Żukòwsczi wësziw|żukòwsczim wësziwkù]]. Wiele jich je np.: w różë. == Lëteratura == * Wzory haftu kaszubskiego : szkoła żukowska. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie. Oddział Gdański, [[2007]], ISBN 978-83-925340-0-6 * Barbara Rezmer: Jak haftować po kaszubsku. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski, 1989, ss. 39 - 40. == Zdrzë téż == * [[Kaszëbsczi wësziwk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Wësziwanié]] obijdie3modjppdkhlti8r7cogs37cg Zwëczajny brzëmielnik 0 9851 193601 189832 2026-04-03T14:57:48Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193601 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Euonymus europaeus 2024 G2.jpg|mały|Zwëczajny brzëmielnik]] '''Zwëczajny brzëmielnik''' (''Euonymus europaeus'' L.) – to je czerz z rodzëznë ''Celastraceae''. Jegò brzôd je widzec òb [[jeséń]] i òn je trëjący. Òn rosce m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Òbaczë téż == * [[Czôrnô bòrówka]] == Lëteratura == * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, t. II, s. 265 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] gkozu2ljctkj2g4bub2756g3jjouwx5 Brzãczącô mëga 0 9853 193740 180369 2026-04-03T21:03:14Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Mëga]] 193740 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pipiens feeding.jpg|mały|Brzãczącô mëga]] '''Brzãczącô mëga''' (''Culex pipiens'') – to je ôrt òwada z rodzëznë mëgòwatëch (''Culicidae''). Òna żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 280. == Òbaczë téż == * [[Mëga]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] svh2rly3j2p3k3cwj9oox4ue946dmmv Bôrwik (roscëna) 0 9859 193656 183403 2026-04-03T16:39:10Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193656 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Vinca minor 2016 G1.jpg|mały|Bôrwik]] '''Bôrwik''' (''Vinca'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë ''Apocynaceae''. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] bôrwik mòże rosc np. w ògródkù, ale biwało, że sadzelë gò na grobach. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://pl.wikisource.org/wiki/Kaszubi_na_tle_etnografji_Polski/Rozdzia%C5%82_II ''Dusza błądząca''] [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 66jlr1gk9r29frrmt12i6ypkpd8f8f5 Chôłmżô 0 10039 193655 193373 2026-04-03T16:38:57Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193655 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Chôłmżô| dopełniacz=Chôłmżë| adjektiw_mask=Chôłmżëńsczi| adjektiw_fem=Chôłmżëńskô| céch=Òbrôzk:POL_Chełmża_COA.svg| fana=Òbrôzk:F1_white_flag.svg| karta=Òbrôzk:POL_Chełmża_map.svg| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=torëńsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=| adres_um=ul. Gen. Hallera 2| kod_poczt_um=87-140| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=7,84| stopniN=53|minutN=11|stopniE=18|minutE=36| wysokość=91| rok=2017| lëdztwò=14.645| gęstość=1868,0| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 56| pòcztowi kòd=87-140| registracëjné tôfle=CTR| TERYT=0415011| SIMC=0983126| www=http://www.chelmza.pl| commons=Chełmża| }} '''Chôłmżô''' abò téż: '''Łoza''' (we zdrojach: ''Chêłmżô'' (Cenôwa); pòl. ''Chełmża'', miem. ''Culmsee'', ''Kulmsee'') – gard w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie w torëńsczim krézu nad Chôłmżëńsczim Jezorã. == Spòdlowé pòdôwczi == * Lëdztwò gardu: 14.965 ([[2010]]) * Wiéchrzëzna gardu: 7,84 km2 == Galeriô == <gallery> Chełmża_-_Rynek_-_panoramio_(3).jpg|Chôłmżëńsczi rënk Chaplin_Chelmza.JPG|Chôłmżëńskô szlachota Charliego Chaplina Chełmża_-_widok_rynku._-_panoramio.jpg|Chôłmżëńskô biblioteka Chełmża_-_ulica_Gen.Hallera_-_panoramio.jpg|Chôłmżëńsczi rôtësz Bazylika_konkatedralna_w_Chełmży.JPG|Chôłmżëńskô konkatedra Chełmża, Toruń county, St Nicholas church.jpg|Kòscół sw. Mikòłaja z XIII-XIV st. </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò]] dy8yh5058umwrkol0pmqoj8nvhpwkzf Skwiérk 0 10136 193741 172046 2026-04-03T21:04:46Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193741 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gryllus campestris 3.jpg|mały|Pólny skwiérk]] '''Skwiérk''' (''Gryllus'' L.) - to je szlach òwadów z rodzëznë skwiérkòwatëch (''Gryllidae''). Te skwiérczi są znóné m. jin. na [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczim Pòjezerzu]] np. [[pólny skwiérk]]. Biwô, że skwiérczi skwiërczą. == Òbaczë téż == * [[Drãtewniczi]] == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 69 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] rmwalli1a1ejrg2bxz5f33fsvvss3ue Tanzaniô 0 10163 193654 193447 2026-04-03T16:38:36Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193654 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Jamhuri ya Muungano wa Tanzania Tanzania |miono = Zjednóna Repùblika Tanzanëji |miono-genitiw = Tanzanëji |fana = Flag of Tanzania.svg |herb = Coat_of_arms_of_Tanzania.svg |na karce = LocationTanzania.svg |mòtto = "Uhuru na Umoja" (Wolnota i Zjedniene) |jãzëk = swahili, anielsczi, arabsczi (Zanzibar), Hadzane |stolëca = Dodoma |fòrma państwa = repùblika |Prezydeńt=Samia Hassan Suluhu |Premiéra=Mwigulu Nchemba |wiéchrzëzna = 945,000<ref>[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/tanzania/37660.htm Tanzania (11/03)] US Department of State</ref> |procent-wòdë = |lëdztwò = 72,563,780<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/tanzania-population/ Tanzania Population] Worldometer</ref>| rok = 2026 |dëtk = Tanzanejsczi szeling | kòd dëtka = TZS |czasowô cona = +3 |swiãto = |himn = Mungu ibariki Afrika |kòd = TZ |Internet = .tz |telefón = 255 }} '''Tanzaniô''' – to je państwò w pòrenkòwi [[Afrika|Africe]], chtërne pòwstôło ze sparłãczenia państwa Tanganika i państwa na òstrowie [[Zanzibar|Zanzibaru]] w 1964 rokù dzãka Juliuszowi Nyerere. Tu je [[Kilimandżaro]], nôwëszô wëszawa Africzi, co ma 5895 m. W Tanzaneji je téż baro wôżny, nôtërny rezerwat Serengeti. Stolëcą je [[Dodoma]], a nôwikszim gardã [[Dar es Salaam]], dôwnô stolëca i pòrt. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Tanzanie"> Mount_Kilimanjaro.jpg|Kilimanjaro, nôwëszô wëszawa Africzi Serengeti_sunset-1001.jpg|Zôchòd słuńca nad Serengeti </gallery> <gallery mode="packed"> Giraffes_Arusha_Tanzania.jpg|Nôrodne zwierzãta - żirafë Elephant_and_Kilimanjaro.jpg|Słóń kòl Kilimanjaro </gallery> <gallery mode="packed"> Lioness-in-the-Serengeti.JPG|Lwica Flickr_-_usaid.africa_-_Maza_Wanawake_Kwanza_Growers_Association_(1).jpg|Białczi gburzą </gallery> <gallery mode="packed"> Hadza_montage.png|Lëd Hadza Arusha_Declaration_Monument.jpg|Mònument Arusha Datoga_Children.jpg|Dzecë lëdu Datoga </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 98rgihn8ga107usky8ruc6m94rh77st Paragwaj 0 10166 193653 193371 2026-04-03T16:37:26Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193653 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Paraguay Tetã Paraguái |miono = Paragwaj |miono-genitiw = Paragwaju |fana = Flag of Paraguay.svg |herb = Coat of arms of Paraguay.svg |na karce = LocationParaguay.svg |mòtto = "Paz y justicia" |jãzëk = [[Szpańsczi_jãzëk|Szpańsczi]], [[guarani]] |stolëca = Asuncion |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 406.752 |procent-wòdë = 2,3 |lëdztwò = 7.012.433 | rok = 2018 |dëtk = Paragwajsczi guarani | kòd dëtka = PYG |czasowô cona = -4 |swiãto = |himn = Paraguayos, ¡República o muerte! |- = - |kòd = PY |Internet = .py |telefón = 595|Mònarcha=|Premiéra=|Prezydeńt=Santiago Peña }} '''Paragwaj''' (''República del Paraguay'') – je państwã w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Stolëca i nôwikszi gard to [[Asuncion]]. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Paragwaju"> Standing_jaguar.jpg|[[Jagùar]] Guacamaya_en_su_habitat.jpg|Papùga czerwiònô ara </gallery> <gallery mode="packed"> Ipê_roxo_(ype-tabebuia_impetiginosa)_cemiterio_São_Paulo_Brazil.jpg|Tabebuia impetiginosa Guaranis.jpg|Lëdze guarani </gallery> <gallery mode="packed"> Saltos_del_Monday111.JPG|Wòdospôd del Monday Ñacunday-salto_vista_panoramica.png|wòdospôd del Nacunday </gallery> <gallery mode="packed"> Puente_San_Roque_y_Costanera.jpg|Mòst Sw. Roque i Kostanera Palacio_de_los_López.jpg|Palacio de los Lopez </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] [[Kategòrëjô:Paragwaj]] 16rikb3dg12vq2hfc0zumf8wj9lspxn Wòjcech Mëszk 0 10216 193652 187306 2026-04-03T16:37:15Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193652 wikitext text/x-wiki '''Wòjcech Mëszk''' (ùr. 1976 rokù – ) – je szkólny i pisôrz. Òn ùrodzył sã i do dzysô mieszkô w [[Kòscérzna|Kòscérznie]]. Òd lat òn robi w Mùzeùm – Kaszëbsczim Parkù Etnograficznym we Wdzydzach. Jegò prastarka Bronisława Tuszkòwskô wësziwa tôflôczi. Òna sã ùcza kòl Tédorë Gùlgòwsczi kaszëbsczégò wësziwù. Ji córka, Jadwiga, jegò starka, téż wësziwa. Òn je wespółautorã ksążczi: „Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece”. To je ùczbòwnik. == Bùtnowë lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160307015946/http://radiokaszebe.pl/nowy-podrecznik-jo-w-kaszebsczi-kaszebsko-w-swiece/] {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Mëszk, Wòjcech}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô: Kaszëbskô lëteratura]] bmrkq6faa2pdcdj75tismkfzncq6x17 193694 193652 2026-04-03T16:50:49Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193694 wikitext text/x-wiki '''Wòjcech Mëszk''' (ùr. 1976 rokù – ) – je szkólny i pisôrz. Òn ùrodzył sã i do dzysô mieszkô w [[Kòscérzna|Kòscérznie]]. Òd lat òn robi w Mùzeùm – Kaszëbsczim Parkù Etnograficznym we Wdzydzach. Jegò prastarka Bronisława Tuszkòwskô wësziwa tôflôczi. Òna sã ùcza kòl Tédorë Gùlgòwsczi kaszëbsczégò wësziwù. Ji córka, Jadwiga, jegò starka, téż wësziwa. Òn je wespółautorã ksążczi: „Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece”. To je ùczbòwnik. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160307015946/http://radiokaszebe.pl/nowy-podrecznik-jo-w-kaszebsczi-kaszebsko-w-swiece/] {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Mëszk, Wòjcech}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô: Kaszëbskô lëteratura]] 9o6stgem78tcz0wrur1ypvm22g1oq0q 193714 193694 2026-04-03T18:44:38Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 193714 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Wòjcech Mëszk''' (ùr. 1976 rokù – ) – je szkólny i pisôrz. Òn ùrodzył sã i do dzysô mieszkô w [[Kòscérzna|Kòscérznie]]. Òd lat òn robi w Mùzeùm – Kaszëbsczim Parkù Etnograficznym we Wdzydzach. Jegò prastarka Bronisława Tuszkòwskô wësziwa tôflôczi. Òna sã ùcza kòl Tédorë Gùlgòwsczi kaszëbsczégò wësziwù. Ji córka, Jadwiga, jegò starka, téż wësziwa. Òn je wespółautorã ksążczi: „Jô w Kaszëbsczi, Kaszëbskô w swiece”. To je ùczbòwnik. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160307015946/http://radiokaszebe.pl/nowy-podrecznik-jo-w-kaszebsczi-kaszebsko-w-swiece/] {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Mëszk, Wòjcech}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô: Kaszëbskô lëteratura]] ka7coq0okcsn78qdsaqadu2fscdg8au Wãdzenié 0 10219 193607 172331 2026-04-03T15:27:16Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193607 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Smoking fish at Alexanderplatz.jpg|mały|Wãdzarniô z rëbama]] [[Òbrôzk:Offsetsmoker.jpg|mały|Wãdzarniô nowszégò tipù]] '''Wãdzenié''' - to je metoda kònzerwacje żëwnotë np. miãsa abò rëbów z pòmòcą dëmù. Mòże wãdzëc np. na cepło (22–40 °C), a pòzni rëbë mają wisec, cobë òne wëschłë i swòjã soczëznã ùchòwałë. Czedës na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] bëło wiele wãdzoné dzysô je jinaczi. == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 60 == Òbaczë téż == * [[Żëwnota]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] 85tavb1ko4m15k8omw8d0aymggc5lzf 193608 193607 2026-04-03T15:27:36Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Rëbë]] 193608 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Smoking fish at Alexanderplatz.jpg|mały|Wãdzarniô z rëbama]] [[Òbrôzk:Offsetsmoker.jpg|mały|Wãdzarniô nowszégò tipù]] '''Wãdzenié''' - to je metoda kònzerwacje żëwnotë np. miãsa abò rëbów z pòmòcą dëmù. Mòże wãdzëc np. na cepło (22–40 °C), a pòzni rëbë mają wisec, cobë òne wëschłë i swòjã soczëznã ùchòwałë. Czedës na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] bëło wiele wãdzoné dzysô je jinaczi. == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 60 == Òbaczë téż == * [[Rëbë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] ongh7quznv3mfjwzph34dquv53tg46p 193610 193608 2026-04-03T15:28:31Z Iketsi 3254 - → – 193610 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Smoking fish at Alexanderplatz.jpg|mały|Wãdzarniô z rëbama]] [[Òbrôzk:Offsetsmoker.jpg|mały|Wãdzarniô nowszégò tipù]] '''Wãdzenié''' – to je metoda kònzerwacje żëwnotë np. miãsa abò rëbów z pòmòcą dëmù. Mòże wãdzëc np. na cepło (22–40 °C), a pòzni rëbë mają wisec, cobë òne wëschłë i swòjã soczëznã ùchòwałë. Czedës na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] bëło wiele wãdzoné dzysô je jinaczi. == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 60 == Òbaczë téż == * [[Rëbë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] 9n1f77fbw9r06ydmxttm2drwzyvsuxq Mëga 0 10410 193739 192784 2026-04-03T21:02:22Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ +[[Brzãczącô mëga]] 193739 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Komár.JPG|mały|Mëga ''(Culicidae)'']] '''Mëdżi'''<ref>{{RKJ|2011|17}}</ref> (''Culicidae'') – rodzëzna òwadów z rzãdu mùchówków, wëstãpùje na całim swiece. Znónëch je pòwëżi 40 ôrtów i kòl 3,5 tësąców gatënków mëgów. == Bùdowa cała == Dorosłi mëga mô gãbny aparat żgająco – susający, skłôdający sã z wëcygnionëch wargów (górnô i dólnô), żuwaczczi, pòdgãbia i szczãków I pôrë<ref>J. Hempel-Zawitkowska, ''Zoologia dla uczelni rolniczych'', 2007, Wydawnictwo Naukowe PWN, Warszawa, str. 217.</ref>. == Fizjologiô == Samice mëgów susają krew zwierzãtów stałocëplnëch, a niechtërny òwadów, dlôte że do pòwstanié jajów w jajnikach òne brëkùją krwi òznaczonëch gatënków zwierzãtów. Samce mëgów jedzą kwiatowi sok. Samice mëgów wabi min.: zwikszoné stãżenié dwùtlenkù wãgla w wëdichanëm wiodrze i mlekòwi kwas. Na ùgrëzenié mëgów nôbarżi są wëtawienié młodi chłopi, dzecë i białczi czedë mają cządzawicã. Samica żga swòją òfiarã, do renë wpùszcza kapkã slënë, żebë krew ni mògła gãstniec. Pózni òna susa krew i òdlatuje czej napełni żôłądk krwią swòji òfiarë. Ji slëna drażni skórã. Pò ùgrëzenié skóra robi sã czerwionô i swãdzy. == Trib żëcé == [[Òbrôzk:Culex sp larvae.png|mały|Pònarwë mëgów]] Pònarwë mëgów żëją w wòdowim strzodowiskù. Dorosłé òsobniczi lôtają wieczorama w wiôldżich chmarach nad pòdmłokłimi łąkama, kòl jezor, stawów i rzéków. Jedné gatënczi lubią zacenioné kòlberdżi abò òswietloné, wòlné, wòdowé rëmnotë. Czasã jaja mëgów sã nie rozwijają, czedë nie przelezą przez cząd chłodu i nie nalezą sã w wilgòtnym strzodowiskù przez gwësny cząd. Jaja są zwãżoné na jednym kuńcu i skłôdóné na wòdze baro blisko sebie, tak że wòda ni mòże sã dostac do nich. Pònarwë sã lëgną pò gwësnym czasu. Òne są baro pierzglëwé i nieùbëtné chùtkò pikùją. Pònarwë mëgów jedzą psëjącą sã òrganiczną materiã, a blós niechtërny gatënczi są drapiéżnikama. Pònarwë mëgów są baro rëchawé. == Rozkwatérowanié == [[Òbrôzk:Komar widliszek2.jpg|mały|Mëga widliszk ''(Anopheles maculipennis)'']] Mëdżi wëstãpùją òd [[Arktika|Arktyczi]] pò tropikalną conã. W Pòlsczi mómë 47 gatënków mëgów. Ù nas nôbarżi zwëczjnô je: * [[brzãczącô mëga]] (Culex pipiens) *Theobaldia annulata * [[komar widliszek]] (Anopheles maculipennis) *Anopheles atroparvus *Anopheles messeae *Anopheles claviger *Anopheles plumbeus Gòrącé mëdżi: *Anopheles gambiae – przenoszą malariã *Aedes aegypti - przenoszą żôłtą febrã, dengã, zapôlenié mùskòwich plechów *Anopheles mosquito – przenoszą malariã *Stegomia calopus – przenoszą żôłtą febrã *Phlebotomus papatasii - przenoszą dengã [[Òbrôzk:YellowFeverVirus.jpg|mały|240px|Wirus żółtej febry na zdjęciu mikroskopowym]] == Ekòlogiô == Chòrobë rozoszoné przez mëdżi to: * [[malariô]] * [[żôłtô febra]] * [[denga]] * [[zapôlenié mùskòwich plechów]] == Systematika == Rodzëznë mëgòwatëch dzelą sã na pòdrodzëznë: '''Pòdrodzëzna Anophelinae''' * [[Anopheles]] * [[Bironella]] * [[Chagasia]] '''Pòdrodzëzna Culicinae''' * [[Aedeomyia]] * [[Aedes]] * [[Armigeres]] * [[AyurakitiaCoquillettidia]] * [[Culex]] * [[Culiseta]] * [[Deinocerites]] * [[Eretmapodites]] * [[Ficalbia]] * [[Galindomyia]] * [[Haemagogus]] * [[Heizmannia]] * [[Hodgesia]] * [[Isostomyia]] * [[Johnbelkinia]] * [[Limatus]] * [[Lutzia]] * [[Malaya]] * [[Mansonia]] * [[Maorigoeldia]] * [[Mimomyia]] * [[Onirion]] * [[Opifex]] * [[Orthopodomyia]] * [[Psorophora]] * [[Runchomyia]] * [[Sabethes]] * [[Shannoniana]] * [[Topomyia]] * [[Trichoprosopon]] * [[Tripteroides]] * [[Udaya]] * [[Uranotaenia]] * [[Verrallina]] * [[Wyeomyia]] * [[Zeugnomyia]] '''Pòdrodzëzna Toxorhynchitinae''' * [[Toxorhynchites]] == Kaszëbsczé pòzwë == * mëgadzeskò<ref>[https://web.archive.org/web/20140717201333/http://www.skarbnicakaszubska.pl/slownik-polsko-kaszubski/44-czytelnia1/sowniki/s-gobka/144-k Eugeniusz Gòłąbk, ''Słowôrz pòlskò- kaszëbsczi'']</ref> * skògla * skògwia * skògùlc * kùta == Òbaczë téż == * [[Brzãczącô mëga]] * [[Plagi egipskie]] – trzecô ùcemiãga ''mëdżi'' ('kinim') == Przëpisczi == {{przëpisë}} == Bibliografia == * Barbara Skierska 1971. Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XXVIII Muchówki – Diptera Zeszyt 9 a Komary – Culicidae Larwy i poczwarki. PWN, Warszawa. * Barbara Skierska 1977. Klucze do oznaczania owadów Polski. Część XXVIII Muchówki – Diptera Zeszyt 9 b Komary – Postacie dojrzałe. PWN, Warszawa. [[Kategòrëjô:Òwadë]] 88549qjkk8do5fhkp23d6eqqyd1b97l Pòszczesnik 0 10413 193751 173193 2026-04-03T21:11:19Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193751 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Starr 001026-9002 Lolium perenne.jpg|mały|''Lolium perenne'']] '''Pòszczesnik''' (''Lolium'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë ''Poaceae''. Tich trôwów je wicy jak 10 ôrtów. == Lëteratura == * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, t. II, s. 449 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 3fajz4nxr9mvsp27t65weu6r96d7cpk Caspar Vopelius 0 10442 193651 187511 2026-04-03T16:37:05Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193651 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Caspar Vopelius.jpg|mały|]] '''Caspar Vopelius''' téż '''Vopel''' (1511–1561) – béł miemiecczim kartografã. Na swòji karce [[Eùropa|Eùropë]] z 1555 rokù on napisôł m.in. ''CASSUBEN'' - [[Kaszëbë]] krótkò ''Dantzig'' - [[Gduńsk]]a. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.gdynia.kaszubi.pl/images/dodatkowe/ZKP%20Szczecin/plansza_2.pdf Fragment Mapy Europy Kacpra Vopela z 1555 ...] {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Vopelius Caspar}} [[Kategòrëjô:Kartografiô]] [[Kategòrëjô:Miemcë]] qapvstptujn45igxpn3y2iuaecc7q0e Lëdzkô wsza 0 10456 193749 173692 2026-04-03T21:10:16Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193749 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Body lice.jpg|mały|Lëdzkô wsza]] '''Lëdzkô wsza''' (''Pediculus humanus humanus'') – to je òwôd z rodzëznë ''Pediculidae''. Z nima mielë skweres lëdze m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jesz dzysô mòże na nie dostac lék w aptékach, żebë gò użëc na włosë. == Òbaczë téż == * [[Psy klészcz]] == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 84 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/urban/human_lice.htm] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] czg72jyrs9m5eefrmxkz1ntovsxw8r6 193750 193749 2026-04-03T21:10:27Z Iketsi 3254 -[] 193750 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Body lice.jpg|mały|Lëdzkô wsza]] '''Lëdzkô wsza''' (''Pediculus humanus humanus'') – to je òwôd z rodzëznë ''Pediculidae''. Z nima mielë skweres lëdze m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jesz dzysô mòże na nie dostac lék w aptékach, żebë gò użëc na włosë. == Òbaczë téż == * [[Psy klészcz]] == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1973, tom VI, s. 84 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://entomology.ifas.ufl.edu/creatures/urban/human_lice.htm {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] 5lwxfqxjwrryo7bhwy1i6o7521mvrle Krabë 0 10678 193731 187928 2026-04-03T20:55:35Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193731 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:EriocheirSinensis1.jpg|mały|''Eriocheir sinensis'']] '''Krabë''' (''Brachyura'') – to je grëpa [[Mùszlôczi|mùszlôków]] z rzãdu ''Decapoda''. Jich ôrt ''Eriocheir sinensis'' wierã[https://web.archive.org/web/20220404172658/http://www.zso8gdansk.pl/rok-szkolny-2012-2013,s,124.html] nie żëje jesz na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], ale w [[Bôłt|Bôłce]] krótkò [[Szczecëno|Szczecëna]] òn je. == Lëteratura == * Czerniejewski P., Filipiak J. 2001. Krab wełnistoszczypcy Eriocheir Sinensis (Milne-Edwards 1853) z Zalewu Szczecińskiego Komunikaty Rybackie 60: 28-32. Instytut Rybactwa Śródlądowego w Olsztynie. == Òbaczë téż == * [[Mùrowi wątornik]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Mùszlôczi]] smzlezfh434ljdllzddlimoxawx7tcu Domôcô swinia 0 10788 193596 183633 2026-04-03T14:53:59Z Iketsi 3254 [[Dzëk]] 193596 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sow with piglet.jpg|mały|Swinie]] '''Domôcô swinia''', '''domôcô sjinia''' (''Sus scrofa domesticus'' abò ''Sus domesticus'') – to je pòdôrt abò órt lądowégò suska z rodzëznë swiniowatëch (''Suidae''). Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] gbùrze mają jich wiele òd lat. Òna wierã je pòdôrtã [[dzëk]]a. Czedës dlô gbùrów òna bëła wôżnô, a zeżéra wiele [[Bùlwa|bùlew]]. Òn swini to je knôrz. Jedna swinia mòże miec kòl dwanôsce sztëk prosãtów. == Òbaczë téż == * [[Dzëk]] == Lëteratura == * F. Lorentz, A. Fischer, T. Lehr-Spławiński: Kaszubi : kultura ludowa i język. Toruń : Wydaw. Instytutu Bałtyckiego ; Warszawa : Skł. gł. Kasa im. Mianowskiego - Instytut Popierania Nauki, 1934, s. 16. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Swiniowaté]] 4awl40s2erjxluvqdwb5hwli7odhg5g Mulhauza 0 10797 193630 180350 2026-04-03T16:16:21Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193630 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mulhouseviews.png|mały|Mulhauza]] '''Mulhauza''' (''Milhüsa'') – to je gard w [[Elzas]]u we [[Francëjô|Francëje]]. Tu mieszkô 112063 lëdzy (2013). == Òbaczë téż == * [[Sztrasbùrg]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gardë w Francji]] 3f4gy4tw7tmde1oksowu3wuk37cjyhu Kòstrzewa 0 10863 193595 176019 2026-04-03T14:52:56Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193595 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lolium-pratense1web.jpg|mały|''Festuca pratensis'']] '''Kòstrzewa''' (''Festuca'' L.) – to je szlach roscënów z rodzëznë ''Poaceae''. Te trôwë sã gdze 10–200 cm wësoczi. == Lëteratura == * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: Słownik polsko-kaszubski, Gdańsk 1994, t. I, s. 259 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 01u26fmwazsyowsg25bt0obeivyabth Cumulus 0 10904 193580 176474 2026-04-03T14:42:39Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193580 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cumuluswolke über Raps.jpg|thumb|Kłãbiastô chmùra]] '''Cumulus''' (Cu - kłãbiastô [[Blóna|chmùra]]) je biôłą chmùrą niską z wëdatnyma znankama pionowi bùdowë. Òna je z kroplów wòdë. Czasã przë nich mòże bëc niéwiôldżi òpôd [[Deszcz|deszczu]]. Òna je na wiżë òd 600 do 2500 [[m]]. == Òbaczë téż == * [[Altocumulus]] * [[Stratocumulus]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] ilvhlwrq05kdv1c8g0zbeix5pa0hg8c Stratocumulus 0 10905 193579 176139 2026-04-03T14:42:15Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193579 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Altental hdr mantiuk06.jpg|thumb|Stratocumulus]] '''Stratocumulus''' (Sc - kłãbiastô-warstwòwô [[Blóna|chmùra]]) je chmùrą niską z szarich warstwów abò je w ni wiele jakbë fôłtów zwiksza splëszczonëch. Òna je z kroplów wòdë. Czasã przë ni mòże bëc niéwiôldżi òpôd [[Deszcz|deszczu]]. Òna je na wiżë mni jak 2400 [[m]]. == Òbaczë téż == * [[Cumulus]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] 7ov21ojaq5nrnumkhpywrhmgoquf5w7 Cirrus 0 10906 193577 176138 2026-04-03T14:41:23Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193577 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Amber Parade and preparation to common panoramic photo during III World Gdańsk Reunion - 30.jpg|mały|Pierzastô chmùra na niebie w Gduńskù]] '''Cirrus''' (Ci - pierzastô [[Blóna|chmùra]]) je chmùrą wësoką. Na pòzdrzatk òna mòże wëzdrzec jakbë òna bëła z piórów. Òna je z krisztalków lodu. Ceplëzna w ni je òd - 10 °C do - 40 °C gradów zëmna. Òna w [[Eùropa|Eùropie]] je na wiżë òd 6000 do 12000 [[m]] (métrów). == Òbaczë téż == * [[Cumulus]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] s7qao24146m5vd9uc9cbbwrlwc95y5f 193583 193577 2026-04-03T14:44:10Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Cirrostratus]] * [[Cirrocumulus]] 193583 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Amber Parade and preparation to common panoramic photo during III World Gdańsk Reunion - 30.jpg|mały|Pierzastô chmùra na niebie w Gduńskù]] '''Cirrus''' (Ci - pierzastô [[Blóna|chmùra]]) je chmùrą wësoką. Na pòzdrzatk òna mòże wëzdrzec jakbë òna bëła z piórów. Òna je z krisztalków lodu. Ceplëzna w ni je òd - 10 °C do - 40 °C gradów zëmna. Òna w [[Eùropa|Eùropie]] je na wiżë òd 6000 do 12000 [[m]] (métrów). == Òbaczë téż == * [[Cirrostratus]] * [[Cirrocumulus]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] fyd0zb9rpn061i5n48oqceiv6pkivcf Sztrasbùrg 0 10907 193629 187691 2026-04-03T16:15:47Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193629 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Strasbourg Cathedral Exterior - Diliff.jpg|mały|Katédra z Sztrasbùrgù]] [[Òbrôzk:FRA Strasbourg (lesser arms) COA.svg|mały|Herb]] '''Sztrasbùrg''' (''Strasbourg'') – to je gard we [[Francëjô|Francëje]], krótkò [[Miemieckô|Miemiecczi Federacëjny Repùbliczi]]. Òn je stolëcą [[Elzas|Elzasu]]. * lëdztwò: 275 718 (2013) * wiéchrzëzna: 78,26 km² == Òbaczë téż == * [[Mulhauza]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gardë w Francji]] tvmqsizero4f5nd9rkp68yqr88e30b8 Klészcz 0 10921 193594 190721 2026-04-03T14:50:19Z Iketsi 3254 {{Commons}} 193594 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ixodus ricinus 5x.jpg|mały|''Ixodus ricinus'']] '''Klészcze''' (''Ixodida'') – to są môłé zwierzãta z rzãdu ''Parasitiformes''. Òne piją krew, mògą przenôszac chòrobë, a żëją m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jak klészcz je na człowiekù to trzeba gò jak nôblëżi skórë złapic [[Pinceta|pincetą]] i wëjąc. Òne kąsk szlachùją za [[Krziżëwi pajk|krziżëwim pajkã]]. == Òbaczë téż == * [[Pchła]] * [[Psy klészcz]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160412121956/https://portal.abczdrowie.pl/wyjecie-kleszcza#prawidlowa-technika-wyjmowania-kleszcza] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Klészcze]] 5zpy9w5lzbcmqytd870p1ob02k5b9qg Pchła 0 10923 193590 187558 2026-04-03T14:48:30Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193590 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flea in amber.jpg|mały|Pchła w [[bùrsztin]]ie]] [[Òbrôzk:Fleabite.JPG|mały|Pchlëszczënë na skórze człowieka]] '''Pchłë abò błëchë''' – to są môłé òwadë z rzãdu ''Siphonaptera''. Òne piją krew, mògą przenôszac chòrobë, a żëją m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pchła mòże bëc np. na człowiekù. Òne ni mają skrzidłów. == Òbaczë téż == * [[Psy klészcz]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] co6626mgnf1l9hi8b2vjnvumg5pj2gl 193591 193590 2026-04-03T14:48:41Z Iketsi 3254 ''' 193591 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flea in amber.jpg|mały|Pchła w [[bùrsztin]]ie]] [[Òbrôzk:Fleabite.JPG|mały|Pchlëszczënë na skórze człowieka]] '''Pchłë''' abò '''błëchë''' – to są môłé òwadë z rzãdu ''Siphonaptera''. Òne piją krew, mògą przenôszac chòrobë, a żëją m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pchła mòże bëc np. na człowiekù. Òne ni mają skrzidłów. == Òbaczë téż == * [[Psy klészcz]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] bwkvd8kyntm7oofqtk9cbn9ak4y8vru 193592 193591 2026-04-03T14:49:12Z Iketsi 3254 +[[Klészcz]] 193592 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flea in amber.jpg|mały|Pchła w [[bùrsztin]]ie]] [[Òbrôzk:Fleabite.JPG|mały|Pchlëszczënë na skórze człowieka]] '''Pchłë''' abò '''błëchë''' – to są môłé òwadë z rzãdu ''Siphonaptera''. Òne piją krew, mògą przenôszac chòrobë, a żëją m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pchła mòże bëc np. na człowiekù. Òne ni mają skrzidłów. == Òbaczë téż == * [[Klészcz]] * [[Psy klészcz]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] 0ljzmj7qbmrpawjvsi3e9cxiilhq43y Pinceta 0 10926 193585 176190 2026-04-03T14:45:08Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193585 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tweezers.jpg|mały|left|Pinceta]] '''Pinceta''' – to je môłé nôrzãdzé do òbsłùżënkù môłich òbiektów, chtërne są za małé żebë so wëpòmòc z nima leno rãkama człowieka. Brëkùją jã czasã np. chirurdzë. == Òbaczë téż == * [[Technika]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] 0hcktg9tps6igfntlpeykwyqjt9gcin 193586 193585 2026-04-03T14:45:23Z Iketsi 3254 Òbrôzk 193586 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tweezers.jpg|mały|Pinceta]] '''Pinceta''' – to je môłé nôrzãdzé do òbsłùżënkù môłich òbiektów, chtërne są za małé żebë so wëpòmòc z nima leno rãkama człowieka. Brëkùją jã czasã np. chirurdzë. == Òbaczë téż == * [[Technika]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] 7lutb73befj2yz8bdaqj6kijjkozcra 193587 193586 2026-04-03T14:46:06Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Lepny flaster]] 193587 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tweezers.jpg|mały|Pinceta]] '''Pinceta''' – to je môłé nôrzãdzé do òbsłùżënkù môłich òbiektów, chtërne są za małé żebë so wëpòmòc z nima leno rãkama człowieka. Brëkùją jã czasã np. chirurdzë. == Òbaczë téż == * [[Technika]] * [[Lepny flaster]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Medicyna]] 867zka1qz7pzegivfwmjic6pt0fk9ux Nimbostratus 0 10927 193574 176189 2026-04-03T14:39:00Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193574 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nimbostratus over Tallinn.JPG|mały|Nimbostratus]] '''Nimbostratus''' (Ns – warstwòwô-deszczowô [[Blóna|chmùra]]) je chmùrą niską z cemnoszarich warstwów, chtërna zwiksza czësto zacygô niebò. Òna je z kroplów wòdë i krisztalków lodu. Przë ni je òpôd [[Deszcz|deszczu]] abò sniegù. Òna je na wiżë 200 - 500 [[m]], a nawetka na 3 km. == Òbaczë téż == * [[Altostratus]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] 3frmttzj6a0o0buinso6rl77gndrzr0 193576 193574 2026-04-03T14:39:58Z Iketsi 3254 {{Blónë}} 193576 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Nimbostratus over Tallinn.JPG|mały|Nimbostratus]] '''Nimbostratus''' (Ns – warstwòwô-deszczowô [[Blóna|chmùra]]) je chmùrą niską z cemnoszarich warstwów, chtërna zwiksza czësto zacygô niebò. Òna je z kroplów wòdë i krisztalków lodu. Przë ni je òpôd [[Deszcz|deszczu]] abò sniegù. Òna je na wiżë 200 - 500 [[m]], a nawetka na 3 km. == Òbaczë téż == * [[Altostratus]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] 7ekv58zgoygjwri6txzzr6wpr117r7s Psy klészcz 0 10938 193573 190724 2026-04-03T14:38:05Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193573 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ixodes.ricinus.searching.jpg|mały|Psy klészcz - głodny]] [[Òbrôzk:Erythema migrans - erythematous rash in Lyme disease - PHIL 9875.jpg|mały|]] '''Psy klészcz''' (''Ixodes ricinus'' L.) – to je ôrt môłégò zwierza z rzãdu ''Ixodida''. Òn pije krew, mòże przenôszac chòrobë, a żëje m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jak klészcz je na człowiekù to trzeba gò jak nôblëżi skórë złapic [[Pinceta|pincetą]] i wëjąc. Jak ten klészcz kąsy, a pòtemù na skórze je widzec jakbë czerwóny òstrów a dali wkòł niego czerwóny kòło, to trzeba jidz do lékôrza, bò człowiek mòże zachòrzec na dłudżi lata. == Òbaczë téż == * [[Tósz]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160412121956/https://portal.abczdrowie.pl/wyjecie-kleszcza#prawidlowa-technika-wyjmowania-kleszcza] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Klészcze]] nuhlx6g8f7zi3gmeefre27rgl51xy7p 193589 193573 2026-04-03T14:48:23Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ +[[Pchła]] 193589 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ixodes.ricinus.searching.jpg|mały|Psy klészcz - głodny]] [[Òbrôzk:Erythema migrans - erythematous rash in Lyme disease - PHIL 9875.jpg|mały|]] '''Psy klészcz''' (''Ixodes ricinus'' L.) – to je ôrt môłégò zwierza z rzãdu ''Ixodida''. Òn pije krew, mòże przenôszac chòrobë, a żëje m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jak klészcz je na człowiekù to trzeba gò jak nôblëżi skórë złapic [[Pinceta|pincetą]] i wëjąc. Jak ten klészcz kąsy, a pòtemù na skórze je widzec jakbë czerwóny òstrów a dali wkòł niego czerwóny kòło, to trzeba jidz do lékôrza, bò człowiek mòże zachòrzec na dłudżi lata. == Òbaczë téż == * [[Tósz]] * [[Pchła]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160412121956/https://portal.abczdrowie.pl/wyjecie-kleszcza#prawidlowa-technika-wyjmowania-kleszcza] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Klészcze]] gschzxmdvt4lyyu1n6llnv8pmm51706 193593 193589 2026-04-03T14:49:21Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Klészcz]] 193593 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ixodes.ricinus.searching.jpg|mały|Psy klészcz - głodny]] [[Òbrôzk:Erythema migrans - erythematous rash in Lyme disease - PHIL 9875.jpg|mały|]] '''Psy klészcz''' (''Ixodes ricinus'' L.) – to je ôrt môłégò zwierza z rzãdu ''Ixodida''. Òn pije krew, mòże przenôszac chòrobë, a żëje m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jak klészcz je na człowiekù to trzeba gò jak nôblëżi skórë złapic [[Pinceta|pincetą]] i wëjąc. Jak ten klészcz kąsy, a pòtemù na skórze je widzec jakbë czerwóny òstrów a dali wkòł niego czerwóny kòło, to trzeba jidz do lékôrza, bò człowiek mòże zachòrzec na dłudżi lata. == Òbaczë téż == * [[Tósz]] * [[Pchła]] * [[Klészcz]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160412121956/https://portal.abczdrowie.pl/wyjecie-kleszcza#prawidlowa-technika-wyjmowania-kleszcza] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Klészcze]] sy5gx9weom2g2t97fb5d23ogjo8g1em 193748 193593 2026-04-03T21:09:31Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Lëdzkô wsza]] 193748 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ixodes.ricinus.searching.jpg|mały|Psy klészcz - głodny]] [[Òbrôzk:Erythema migrans - erythematous rash in Lyme disease - PHIL 9875.jpg|mały|]] '''Psy klészcz''' (''Ixodes ricinus'' L.) – to je ôrt môłégò zwierza z rzãdu ''Ixodida''. Òn pije krew, mòże przenôszac chòrobë, a żëje m.jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Jak klészcz je na człowiekù to trzeba gò jak nôblëżi skórë złapic [[Pinceta|pincetą]] i wëjąc. Jak ten klészcz kąsy, a pòtemù na skórze je widzec jakbë czerwóny òstrów a dali wkòł niego czerwóny kòło, to trzeba jidz do lékôrza, bò człowiek mòże zachòrzec na dłudżi lata. == Òbaczë téż == * [[Tósz]] * [[Pchła]] * [[Klészcz]] * [[Lëdzkô wsza]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160412121956/https://portal.abczdrowie.pl/wyjecie-kleszcza#prawidlowa-technika-wyjmowania-kleszcza] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Klészcze]] kw7ssmrbabstmsrleumg0rjkf9un0i0 Emilio Estevez 0 10950 193728 188445 2026-04-03T20:04:26Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193728 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Emilio Estevez Venice 2006 crop.jpg|mały|Emilio Estevez]] '''Emilio Estevez''' (úr. [[12 maja]] [[1962]]) – je amerikańsczim teatrownikâ. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Estevez, Emilio}} [[Kategòrëjô:Film]] [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] dljkorpb03i2eybax2j6evs2kyfj0ex Eùropejsczi Szlach Ceglanégò Gòtikù 0 10980 193565 179399 2026-04-03T14:34:25Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193565 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sign Route der Backsteingotik.jpg|mały|Céch EuRoB]] '''Eùropejsczi Szlach Ceglanégò Gòtikù''' (''European Route of Brick Gothic'') – to je turistny szlach z wiele gardama nad [[Bôłt]]ã, w chtërnëch je ceglanô architektura gòtikù. Òn jidze m. jin. przez [[Słëpsk]] i [[Gduńsk]]. == Òbaczë téż == * [[Eùropa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Turistika]] 8cpyq0jdksr9pqgh2y62ablw0ih1ajn 193566 193565 2026-04-03T14:34:52Z Iketsi 3254 [[Bôłt|Bôłtã]] 193566 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sign Route der Backsteingotik.jpg|mały|Céch EuRoB]] '''Eùropejsczi Szlach Ceglanégò Gòtikù''' (''European Route of Brick Gothic'') – to je turistny szlach z wiele gardama nad [[Bôłt|Bôłtã]], w chtërnëch je ceglanô architektura gòtikù. Òn jidze m. jin. przez [[Słëpsk]] i [[Gduńsk]]. == Òbaczë téż == * [[Eùropa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Turistika]] kaynemuc1z4xcgbe5vxew01ky3e2j2w 193568 193566 2026-04-03T14:35:59Z Iketsi 3254 [[Kòłowô turistika]] 193568 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sign Route der Backsteingotik.jpg|mały|Céch EuRoB]] '''Eùropejsczi Szlach Ceglanégò Gòtikù''' (''European Route of Brick Gothic'') – to je turistny szlach z wiele gardama nad [[Bôłt|Bôłtã]], w chtërnëch je ceglanô architektura gòtikù. Òn jidze m. jin. przez [[Słëpsk]] i [[Gduńsk]]. == Òbaczë téż == * [[Kòłowô turistika]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Turistika]] pgrj66sc5gdtxul9rxcfzy66vicaksj Tunezjô 0 10981 193650 193409 2026-04-03T16:35:37Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193650 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = al-Jumhūrīyah at-Tūnisīyah Tunisia |miono = Tunezjô |miono-genitiw = Tunezje |fana = Flag of Tunisia.svg |herb = Coat of arms of Tunisia.svg |na karce = LocationTunisia.svg |mòtto = Ḥurrīyah, Karāma, 'Adālah, Niẓām |jãzëk = arabsczi, francësczi, berbersczi |stolëca = Tunis |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 163,610<ref>[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/tunisia/26614.htm Tunisia (04/02)] US Department of State</ref> |procent-wòdë = |lëdztwò =12,415,138<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/tunisia-population/ Tunisia Population (LIVE)] Worldometer</ref> | rok = 2026 |dëtk = Tunezejsczi dinar | kòd dëtka = TND |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn =Himat Al Hima Òbróńcë tatczëzny |kòd = TN, TUN |Internet = .tn |telefón = 516|Prezydeńt=Kajs Su’ajjid|Premiéra=Sara az-Zafarani }} '''Tunezjô''' (''Tunisia, Tūnisīyah'') – to je państwò w nordowi [[Afrika|Africe]]. Òno je kòl [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnégò Mòrza]]. Stolëca i nôwikszi gard to [[Tunis]]. Miono Tunis i Tunisia są od miona dôwni fenicczi bòżënë Tunit/Tannit. Stôrożëtné Fenicjônë miôli tu wôżni gard [[Kartagina|Kartaginã]] i tu béł kartaginsczi jenerôł [[Hanibal]], chtëren walczëł z rzimsczim imperium. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Tunezje"> Dougga_Capitol.jpg|Dougga Tunisie_Carthage_Ruines_08.JPG|Rozwalënë Kartagine </gallery> <gallery mode="packed"> Hotel_de_ville_Nabeul.JPG|Hotel Nabeul Amphitheatre_El_Jem(js)1.jpg|Rzimsczi teater w El Jem </gallery> <gallery mode="packed"> TUNISIE_MONASTIR_RIBAT_04.jpg|Monastir Ribat Cameleon_Tunisie.jpg|Kameleón </gallery> <gallery mode="packed"> Sbeitla_10.jpg|Sbeitla Cafe_Delices_Sidi_Bou_Said.JPG|Bou Said </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Afrika]] h8zmmrq9ibspts281jcm1hq620t1ftr Kategòrëjô:Nôrzãda 14 10991 193730 176482 2026-04-03T20:50:09Z Iketsi 3254 -interwiki 193730 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Category:Ùszëkòwania]] qy4gulxlvvjbdjngigaern5q2wqgrmo Rãcznô żôga 0 10994 193752 176612 2026-04-03T21:16:33Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193752 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Crosscut saw.JPG|mały|Rãcznô żôga]] '''Rãcznô żôga''' – to je rãczné [[nôrzãdo]], chtërno brëkùją np. do cãcégò drewna. Z dołu òna je zãbòwatô. == Òbaczë téż == * [[Nożëce do blachë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Nôrzãda]] eu1ukg2pejdj8cl176komh2nf9weiwb Gazomiérz 0 10998 193554 176640 2026-04-03T14:27:11Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193554 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gazomierz.jpg|mały|Gazomiérz]] '''Gazomiérz''' – to je przërëchtënk do mierzeniô òbjimù gazu, chtëren przepłiwô przez niégò. == Òbaczë téż == * [[Barométer]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Technika]] 0wppszlinci5dc6omgerodm66kr7bhx Kasyno 0 11009 193560 176696 2026-04-03T14:31:22Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons} 193560 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kasyno w Gdyni 2004 ubt.jpeg|mały|Kasyno w [[Gdiniô|Gdinie]]]] '''Kasyno''' – to je bùdink, w chtërnym hazardnicë legalno niebezpieczno grają. == Òbaczë téż == * [[Ekònomijô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Architektura]] 3tj13q3t6lvhqez4wpkio7efo1ywpib 193562 193560 2026-04-03T14:32:14Z Iketsi 3254 +[[Wëdôwkòwi dëtk]] 193562 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kasyno w Gdyni 2004 ubt.jpeg|mały|Kasyno w [[Gdiniô|Gdinie]]]] '''Kasyno''' – to je bùdink, w chtërnym hazardnicë legalno niebezpieczno grają. == Òbaczë téż == * [[Ekònomijô]] * [[Architektura]] * [[Wëdôwkòwi dëtk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Architektura]] p6bv6cxwi8enaabvx7qybkm7f6aedif Barométer 0 11031 193555 187432 2026-04-03T14:27:45Z Iketsi 3254 {{Commons}} 193555 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Modern Aneroid Barometer.jpg|mały|Barométer]] '''Barométer''' – to je przërëchtënk do mierzeniô [[Atmòsfericzné cësnienié|atmòsfericznégò cësnieniô]]. == Òbaczë téż == * [[Gazomiérz]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Meteòrologiô]] ml461jscgle0l1z0i284es85qkt5mnd Gbùrzëzna 0 11043 193626 187426 2026-04-03T16:11:02Z Iketsi 3254 Galeriô 193626 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tomb of Nakht (2).jpg|mały|Gbùrzëzna w [[Egipt|Egipcë]] z XV wiekù przed Chr.]] '''Gbùrzëzna''' - to je gałąz gòspòdarczi i ùprawa roscënów, z chtërnich są produktë wëzwëskiwòné do ùtrzimaniô, a téż pòprôwianiô żëcëgò lëdzy, np. ùprawa pszéńcë, z chtërni je chléb. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Chvojnica hills near Unin.jpg|Pòla z pszéńcą Òbrôzk:Crescenzi_calendar.jpg|Kalãdôrz </gallery> == Òbaczë téż == * [[Wieczerzô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô: Gbùrzëzna|*]] o83y2ai20a87exnerqf20v20na44r44 193627 193626 2026-04-03T16:11:16Z Iketsi 3254 - → – 193627 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tomb of Nakht (2).jpg|mały|Gbùrzëzna w [[Egipt|Egipcë]] z XV wiekù przed Chr.]] '''Gbùrzëzna''' – to je gałąz gòspòdarczi i ùprawa roscënów, z chtërnich są produktë wëzwëskiwòné do ùtrzimaniô, a téż pòprôwianiô żëcëgò lëdzy, np. ùprawa pszéńcë, z chtërni je chléb. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Chvojnica hills near Unin.jpg|Pòla z pszéńcą Òbrôzk:Crescenzi_calendar.jpg|Kalãdôrz </gallery> == Òbaczë téż == * [[Wieczerzô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô: Gbùrzëzna|*]] 3ogoaysixjwkbzkamyo84hrkank12xq General Carleton 0 11055 193625 187655 2026-04-03T16:08:23Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193625 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Endeavour, Bayldon, Francis J. B.jpg|mały|General Carleton]] '''General Carleton''' – to béł britańsczi żaglówc, chtëren kòl [[Dãbczi|Dãbk]] XVIII stalata szedł na dno. Òn płënął z żelazłem na wiérzkù òkrãta. Z jegò granôtë są rzecze w Mùzeum w [[Gduńsk]]ù. == Òbaczë téż == * [[Wiôlgô Britanijô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Wiôlgô Britanijô]] bmvhpubp2l8tous7j0uhlwyglsro7xc Kairo 0 11065 193649 193408 2026-04-03T16:35:29Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193649 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kairo_001.jpg|mały|Kairo]] '''Kairo''' – to je stolëca [[Egipt|Egiptu]]. Òno je nôwikszim gardã [[Egipt]]u. W [[Stôrożëtni Egipt|Stôrożëtnim Egipce]] gard miôł miono ''"Mn Nefr"'' w stôroegipsczim jãzëku i ''"Memphis"'' w grecczim jãzëku. Kòl Kairu je gard Giza, czej są egipscze piramidë. == Galeriô == <gallery mode="packed"> CairoTalaatHarbToEast.jpg|Skwer Tala'at Harb w Kairze Muizz_Street_-_Egypt.jpg|ul. Muizz w Kairze Cairo_Nile_River.jpg|Botë na Nilu w Kairze View_of_the_Nile_from_Hilton.jpg|Widzënk Nilu w Kairze Baron_Palace.jpg|Palast w Kairze Qalaa_from_Azhar_Park.jpg|Widzënk z Parkù Azhar Panocairo1.jpg|Panorama Kairu z Nilu, wieżô Borg Al-Qāhira na lewo </gallery> == Lëteratura == * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]], t. I, s. 225 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Egipt]] pz5gy32r0utyi4ejqy27fa70wjqummk Kalander 0 11067 193542 176880 2026-04-03T13:58:35Z Iketsi 3254 - → – 193542 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kalander.jpg|260px|mały|Stôri kalander]] '''Kalander''' – to je papiórnô maszina ùżiwónô np. do robieniô papióru. Òn mô walce, chtërne sã òbrôcają. == Òbaczë téż == * [[Maszina do szëcô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{commons|Category:Rubber industry}} [[Kategòrëjô:Maszinë]] tlqnujaef4k7r9m7b9t4blrmu2vilzl 193543 193542 2026-04-03T13:58:42Z Iketsi 3254 commons 193543 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kalander.jpg|260px|mały|Stôri kalander]] '''Kalander''' – to je papiórnô maszina ùżiwónô np. do robieniô papióru. Òn mô walce, chtërne sã òbrôcają. == Òbaczë téż == * [[Maszina do szëcô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Maszinë]] 62e7olll9s94yb232e5sqt2uarrjjy1 Złocësti szakal 0 11078 193545 189201 2026-04-03T14:04:39Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 193545 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Alone Ranger (cropped).jpg|mały|Złocësti szakal]] '''Złocësti szakal''' (''Canis aureus'') - to je ôrt rabùsznégò suska ze szlachu wilków. W 2017 rokù òn béł dosc krótkò [[Kaszëbë|Kaszëb]]. == Bùtnowé lënczi == [https://web.archive.org/web/20170111145648/http://www.strefaagro.dziennikbaltycki.pl/galeria/w-nadlesnictwie-kwidzyn-znaleziono-martwego-szakala-zdjecia] == Òbaczë téż == * [[Tósz]] * [[Lës]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Susczi]] 29cvsceo0xkxbf14lp5tgdba2xlxyei Michael Jackson 0 11335 193547 189673 2026-04-03T14:07:19Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193547 wikitext text/x-wiki {{verify}} [[Òbrôzk:Michael Jackson in Vegas cropped-2.jpg|mały|Jackson, [[2003]]]] '''Michael Joe Jackson''' (ùr. [[29 zélnika]] [[1958]] - ùm. [[25 czerwińca]] [[2009]]) béł [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczim]] spiéwôrzã. == Òbaczë téż == * [[Mùzyka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Jackson, Michael}} [[Kategòrëjô:Mùzycë|Jackson, Michael]] aybtq3c1sn0i91y9nmgongdasvuy2x4 Kwiat 0 11402 193529 179406 2026-04-03T13:02:07Z JackyM59 19236 Photograph updated 193529 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tulipes en mars dans le nord de la France.jpg|mały|Kwiat tëlpë bënë]] [[Òbrôzk:Tulipe des jardins - Tulipa gesneriana.jpg|mały|Kwiatë tëlpów]] '''Kwiat''' – òrgan naseniowëch roscenòw, w chtërnym wësztôłcają sã specjalny elementë do rozmłodzaniô. Twòrzi sã na kùńcu chłądu, chtëren sã zwie kwiatowim dnã. Z niegò wërôstają chłopsczé (pichlónë) i białczëné (stołpk) pëłcowé òrganë, chtërne òdpòwiôdają za rozrôdzanié sã òkrëtoseminnëch roscënów. Pichlónë i stołpk chòwie w se kwiatnik. Òn mòże bëc pòjedińczi na przëmiôr ù tëlpów, abò pòdwójny – jak ù jabłónczi. W pòdwójnym kwiatnikù òkòma kòrónë z òdrzënów je téż czelich – bùtnowi dzél kwiatnika, chtëren szlachùje za lëstama. Kòruna mô przëcëgac zwierzë, nôbarżi òwadë, chtërne mają swój part w zapiszanim kwiatów. Jak mô dońc do zapiszaniô parzënka z pichlóna mùszi sã dostac na stołpk. Chłopsczé elementë stądka przechòdzą do sercowinë, a w ni dochôdô do zaòdzôniô, to je pòłączeniô pëłcowi kòmórczi chłopsczi i białczëny. Pòtemù z sercowinë (zôwiãżégò) je semiã, a z zôwiãżënë brzôd. W tim samym czasu ùsëchô i òdpôdô kwiatnik. == Lëteratura == Encyklopedia Guinnessa [aut. tekstów: Ian Crofton et al. ; przekł. Michał Bank et al.]. Sopot, Warszawa Wydanie polskie: 1991, s. 120 [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 8v0giia7cofcz6e7czqlds0p8junafx 193530 193529 2026-04-03T13:22:29Z Iketsi 3254 Kwiatë = plural; 193530 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flowers - (PL) Tulipan (26369314572).jpg|mały|Kwiat tëlpë bënë]] [[Òbrôzk:Garden flowers in Thouars 30.jpg|mały|Kwiatë tëlpów]] '''Kwiat''' – òrgan naseniowëch roscenòw, w chtërnym wësztôłcają sã specjalny elementë do rozmłodzaniô. Twòrzi sã na kùńcu chłądu, chtëren sã zwie kwiatowim dnã. Z niegò wërôstają chłopsczé (pichlónë) i białczëné (stołpk) pëłcowé òrganë, chtërne òdpòwiôdają za rozrôdzanié sã òkrëtoseminnëch roscënów. Pichlónë i stołpk chòwie w se kwiatnik. Òn mòże bëc pòjedińczi na przëmiôr ù tëlpów, abò pòdwójny – jak ù jabłónczi. W pòdwójnym kwiatnikù òkòma kòrónë z òdrzënów je téż czelich – bùtnowi dzél kwiatnika, chtëren szlachùje za lëstama. Kòruna mô przëcëgac zwierzë, nôbarżi òwadë, chtërne mają swój part w zapiszanim kwiatów. Jak mô dońc do zapiszaniô parzënka z pichlóna mùszi sã dostac na stołpk. Chłopsczé elementë stądka przechòdzą do sercowinë, a w ni dochôdô do zaòdzôniô, to je pòłączeniô pëłcowi kòmórczi chłopsczi i białczëny. Pòtemù z sercowinë (zôwiãżégò) je semiã, a z zôwiãżënë brzôd. W tim samym czasu ùsëchô i òdpôdô kwiatnik. == Lëteratura == Encyklopedia Guinnessa [aut. tekstów: Ian Crofton et al. ; przekł. Michał Bank et al.]. Sopot, Warszawa Wydanie polskie: 1991, s. 120 [[Kategòrëjô:Bòtanika]] clyep6o6wviwjr71oum248mhy6fwg7h 193532 193530 2026-04-03T13:24:04Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193532 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Flowers - (PL) Tulipan (26369314572).jpg|mały|Kwiat tëlpë bënë]] [[Òbrôzk:Garden flowers in Thouars 30.jpg|mały|Kwiatë tëlpów]] '''Kwiat''' – òrgan naseniowëch roscenòw, w chtërnym wësztôłcają sã specjalny elementë do rozmłodzaniô. Twòrzi sã na kùńcu chłądu, chtëren sã zwie kwiatowim dnã. Z niegò wërôstają chłopsczé (pichlónë) i białczëné (stołpk) pëłcowé òrganë, chtërne òdpòwiôdają za rozrôdzanié sã òkrëtoseminnëch roscënów. Pichlónë i stołpk chòwie w se kwiatnik. Òn mòże bëc pòjedińczi na przëmiôr ù tëlpów, abò pòdwójny – jak ù jabłónczi. W pòdwójnym kwiatnikù òkòma kòrónë z òdrzënów je téż czelich – bùtnowi dzél kwiatnika, chtëren szlachùje za lëstama. Kòruna mô przëcëgac zwierzë, nôbarżi òwadë, chtërne mają swój part w zapiszanim kwiatów. Jak mô dońc do zapiszaniô parzënka z pichlóna mùszi sã dostac na stołpk. Chłopsczé elementë stądka przechòdzą do sercowinë, a w ni dochôdô do zaòdzôniô, to je pòłączeniô pëłcowi kòmórczi chłopsczi i białczëny. Pòtemù z sercowinë (zôwiãżégò) je semiã, a z zôwiãżënë brzôd. W tim samym czasu ùsëchô i òdpôdô kwiatnik. == Lëteratura == Encyklopedia Guinnessa [aut. tekstów: Ian Crofton et al. ; przekł. Michał Bank et al.]. Sopot, Warszawa Wydanie polskie: 1991, s. 120 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] b05fx73cokspk3tymkjj37tpllccw5s Piotrowice 0 11404 193648 193407 2026-04-03T16:35:21Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193648 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Piotrowice | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=Mazowiecczé | kréz= | gmina=Karczew | szôłtëstwò=Piotrowice | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=52 | minutëN=0 | sekùndëN=13 | gradëE=21 | minutëE=16 | sekùndëE=31 | wiżô= | rok= | lëdztwò= | gãscëzna= | nr_czér=22 | pòcztowi_kòd=05-480 | reg_tôfla=WOT | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk= Znak Piotrowice i krzyż.jpg | galerëjô_commons= Category:Piotrowice (powiat otwocki) |}} '''Piotrowice''' – [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]], pòłożonô w [[mazowiecczé wòjewództwò|mazowiecczim wòjewództwie]]. Wies je na szlachù wòjewódzczi dardżi [[Òbrôzk:Tabliczka DW801.svg|25px]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Widok Piotrowic.jpg|Szasé w Piotrowicach Jezioro w Piotrowicach.jpg|Jezoro w Piotrowicach Krzyż w centrum Piotrowic.jpg|Krziż westrzódkù wsë Panorama jeziora w Piotrowicach.jpg|Dłudżi òbrôzk jezora w Piotrowicach </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Mazowiecczé wòjewództwò]] f4l3a8gqjvf33aympwh9g651tauyvh8 Cumulonimbus 0 11442 193581 181023 2026-04-03T14:43:12Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193581 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cumulonimbus Puck.jpg|mały|Cumulomnibus - je to gãsti òbłôk, chtëren sã rozbùdowôł w òbéndzë Pùcka òb lato 2014 rokù. Dwie gòdzënę pózni z ti chmùrë chilnął wiôldżi deszcz raza z gródã.]] [[Òbrôzk:Cumolonimbus - panoramio.jpg|mały|Cumulomnibus - góra chmùrë.]] ''Cumulonimbus'' ('''Cb''') – kłãbiasto-bùrzowô chmùra – ôrt blómë, chtëren je wiôldżim, gãstim òbłôka, baro rozbùdowônym wertikalno, na sztôłt górë, wieżë, grziba abò wiôldżiégò kòwadła<ref>"Meteorologia dla geografów, A. Woś, Warszawa: PWN, 1996, s. 156. ISBN 83-01-12074-6"</ref>. Mòże òn segac wësok w górã, nawetka do 20 km kòl [[Równik|Równika]], a zaczënac sã 2-3 km nad zemią. Je to sparłączoné z tim, że òkòlim Równika je taczi [[wiodro]],że cepłé lëft idzë chùtkò w górã i ropa chùtko przechòdô w chmùrë. W dole blóma te je cemnoszari, czasa granatni, zbùdowôny z kropów wòdë, a w górze biôłi, zbùdowôny z krisztalków lodu. Z nëch blómów w czas gromówczi w czernkù zemi a westrzódku idą łyskawice. Tedë pòwstaje téż bëstri wiater, robi są zerwańc a jisz mòże chilnąc deszcz, spasc sniég abò [[grôd]]. Nôczãscy deszcz nen, chòc je wiôldżi, jednakò chùtkò przechôdô. Grôd czasa je le wiôlgòscë zôrna grochù, ale mòże bëc téż wiôldżi jak kùrze jaja abò jisz wikszi. Cumulonimbusë nôczãsto bùdëją są czedë zëmny front nachôdô na cepłi òbéńda zëmi. W chmùrach tegò tipù wëstãpùją baro mócny prądë wznoszącé (i zstãpùjącé). Ich prãdkòsc mòże dochòdzec nawetka do cziledziesiãcô metrów na sekùndã. Spòtikóne prãdkòscë prądów wznoszącëch dochòdzą do 10-15 m/s, a nawetka do 25 m/s (tedë, czedë je dosc rozbòdowóny). Z ti przëczënë mògą sã wëdawac jinteresëjącé dlô szibòwcowników. Równak z ùwadzi na swój czãsto bùrzowi, turbùlentni charakter, wëkòrzystanié ich w lotach szibòwcowëch je baro niebezpieczné. Dzãka swòim ósoblëwim włôscëwòscam, dawni chmùrë te bëłë wëkòrzëstywóné przez szibòwcowników do zdobëwané wiôldżich wësokoscë, równak terô lotë szibòwcowi w chmùrach Cumulonimbus są w [[Pòlskô|Pòlsce]] zakôzóny. == Gatunczi == * [[Cumulonimbus calvus]] * [[Cumulonimbus capillatus]] == Jiné fòrmë chmùr kłãbiastëch: == *praecipitatio (pra) – òpôd atmòsfericzni, *virga – (vir) smùga òpadë nie dochòdzącô do [[Zëma|Zëmi]], *pannus (pan) – strzãpë ù pòdstawë chmùrë dającé òpôd, *incus (inc) – kòwadło, *mamma (mam) – regùlarné drobné brzëch ù pòdstawë chmùrë przëpòminający mléczëznë, *pileus (pil) – soczewkòwati chmùra nad czëpa chmùrë kònwekcyjné przëpòminający czôpeczkã, *velum (vel) – gardina, *arcus (arc) – szkwôłowi darga, chmùrowi darga ù pòdstawë zblëżającé sã chmùrë kłãbiasté deszczowi, *murus (mur) – chmùra pòsowô, niżi pòdstawë cumulonimbusa w strefie prądu wznoszącego, *cauda (cau) – „ògòn” chmùrë pòsowé, *flumen (flm) – pasmò chmùrów płenącé do superkòmórczi, *tuba (tub) – trąba pòwietrznô abò wòdni; òbôcz [[tornado]]. == Òbaczë téż == * [[Altocumulus]] * [[Stratocumulus]] == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Wiodro]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] m9bfp9jzwlwwgez1jqsosjsm8xhnkff 193582 193581 2026-04-03T14:43:34Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 193582 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Cumulonimbus Puck.jpg|mały|Cumulomnibus - je to gãsti òbłôk, chtëren sã rozbùdowôł w òbéndzë Pùcka òb lato 2014 rokù. Dwie gòdzënę pózni z ti chmùrë chilnął wiôldżi deszcz raza z gródã.]] [[Òbrôzk:Cumolonimbus - panoramio.jpg|mały|Cumulomnibus - góra chmùrë.]] ''Cumulonimbus'' ('''Cb''') – kłãbiasto-bùrzowô chmùra – ôrt blómë, chtëren je wiôldżim, gãstim òbłôka, baro rozbùdowônym wertikalno, na sztôłt górë, wieżë, grziba abò wiôldżiégò kòwadła<ref>"Meteorologia dla geografów, A. Woś, Warszawa: PWN, 1996, s. 156. ISBN 83-01-12074-6"</ref>. Mòże òn segac wësok w górã, nawetka do 20 km kòl [[Równik|Równika]], a zaczënac sã 2-3 km nad zemią. Je to sparłączoné z tim, że òkòlim Równika je taczi [[wiodro]],że cepłé lëft idzë chùtkò w górã i ropa chùtko przechòdô w chmùrë. W dole blóma te je cemnoszari, czasa granatni, zbùdowôny z kropów wòdë, a w górze biôłi, zbùdowôny z krisztalków lodu. Z nëch blómów w czas gromówczi w czernkù zemi a westrzódku idą łyskawice. Tedë pòwstaje téż bëstri wiater, robi są zerwańc a jisz mòże chilnąc deszcz, spasc sniég abò [[grôd]]. Nôczãscy deszcz nen, chòc je wiôldżi, jednakò chùtkò przechôdô. Grôd czasa je le wiôlgòscë zôrna grochù, ale mòże bëc téż wiôldżi jak kùrze jaja abò jisz wikszi. Cumulonimbusë nôczãsto bùdëją są czedë zëmny front nachôdô na cepłi òbéńda zëmi. W chmùrach tegò tipù wëstãpùją baro mócny prądë wznoszącé (i zstãpùjącé). Ich prãdkòsc mòże dochòdzec nawetka do cziledziesiãcô metrów na sekùndã. Spòtikóne prãdkòscë prądów wznoszącëch dochòdzą do 10-15 m/s, a nawetka do 25 m/s (tedë, czedë je dosc rozbòdowóny). Z ti przëczënë mògą sã wëdawac jinteresëjącé dlô szibòwcowników. Równak z ùwadzi na swój czãsto bùrzowi, turbùlentni charakter, wëkòrzystanié ich w lotach szibòwcowëch je baro niebezpieczné. Dzãka swòim ósoblëwim włôscëwòscam, dawni chmùrë te bëłë wëkòrzëstywóné przez szibòwcowników do zdobëwané wiôldżich wësokoscë, równak terô lotë szibòwcowi w chmùrach Cumulonimbus są w [[Pòlskô|Pòlsce]] zakôzóny. == Gatunczi == * [[Cumulonimbus calvus]] * [[Cumulonimbus capillatus]] == Jiné fòrmë chmùr kłãbiastëch: == *praecipitatio (pra) – òpôd atmòsfericzni, *virga – (vir) smùga òpadë nie dochòdzącô do [[Zëma|Zëmi]], *pannus (pan) – strzãpë ù pòdstawë chmùrë dającé òpôd, *incus (inc) – kòwadło, *mamma (mam) – regùlarné drobné brzëch ù pòdstawë chmùrë przëpòminający mléczëznë, *pileus (pil) – soczewkòwati chmùra nad czëpa chmùrë kònwekcyjné przëpòminający czôpeczkã, *velum (vel) – gardina, *arcus (arc) – szkwôłowi darga, chmùrowi darga ù pòdstawë zblëżającé sã chmùrë kłãbiasté deszczowi, *murus (mur) – chmùra pòsowô, niżi pòdstawë cumulonimbusa w strefie prądu wznoszącego, *cauda (cau) – „ògòn” chmùrë pòsowé, *flumen (flm) – pasmò chmùrów płenącé do superkòmórczi, *tuba (tub) – trąba pòwietrznô abò wòdni; òbôcz [[tornado]]. == Òbaczë téż == * [[Altocumulus]] * [[Stratocumulus]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Blónë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] [[Kategòrëjô:Wiodro]] l99wqt1hse9du9ra9uqnxfl4z7l600a Pòmerénk 0 11464 193632 180588 2026-04-03T16:19:36Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193632 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pomeranka Hel Muzeum (1).jpg|mały|Pòmerénk w Mùzeùm Rëbacczim]] '''Pòmerénk''' abò '''pòmòrénk''' (pòl. pomeranka) – ôrt wiôldżégò, cãżczégò, plaskatodnowégò żôglowégò rëbacczégò bôta. Jegò kònstrukcjô pòwsta w Pòmrach (zôcz. XIX stalata), òd 80. lat XIX stalata czãsto ùżiwónô przez rëbôków na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pòmerénczi bëlë bùdowóné zakłôdkòwą techniką. Bëłë ùsztiwnióné dennikama ë wiązadłama srãbù, jaczé ze sobą sã nie stikałë (je to pòmión słowiańsczi techniczi bùdowë bôtów). Ne bôtë letkò mógł wëcygnąc na sztrąd przez to, że miałë plaskati dno (bëłë to nôwikszé rëbacczé bôtë na Pòmòrzim, jaczé móglë wcëgnąc na sztrąd lëdze swòjima mùsklama). Pòmerénczi bëłë ùżiwóné do łowieniô flądrów, brëtlingów a téż [[Łosos|lososów]]. Na łów mògło na nëch bôtach jachac 6-8 lëdzy dalek w mòrze, nawetkã do 20 mòrsczich mil òd sztrądu. Na Kaszëbach bùdowóné bëłë m.jin. w Karwi, [[Jastarniô|Jastarnie]] a [[Pùck]]ù. [[Òbrôzk:Pomeranki na Zatoce Puckiej.jpg|alt=Pòmerénczi na Môłim Mòrzu kòl Jastarny|mały|Pòmerénczi na Môłim Mòrzu kòl Jastarny]] Tipiczné pòmerénczi bëłë òd 8,5 do 9 métrów dłudżé, a òd 2,4 do 2,6 métrów szeroczé. Pierwòszno robioné bëłë leno z dãbòwégò drzewa. Ùtikóné bëłë smòłą. Bieżało sã na nich pòd gaflowima żôglama, jaczé skłôdałë sã z grotżôgla, fòka, kliwra a topsla. Mógł nima téż jachac na paczënach. Żebë zmiészëc drif miałë szwerdã (miecz). Dzysôdnia pòmerénczi ùżiwóné są leno do rekreacji a òbczas pòkôzków dlô letników. [[Òbrôzk:Pomeranka.jpg|alt=Kaszëbsczi pòmerénk|mały|Kaszëbsczi pòmerénk]] == Lëteratura == [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 134. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.youtube.com/watch?v=bNb8wa_FqKE Mała kaszubska pomeranka] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] oyxhkyngw4x8cnpt1ghkkeo8ejnkx7z Bruny miedwiédz 0 11498 193548 181263 2026-04-03T14:09:45Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193548 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:A053, Katmai National Park, Brooks Falls, Alaska, USA, bear and salmon, 2002.jpg|mały|250px|Bruny miedwiédz]] [[Òbrôzk:Ursus arctos - Norway.jpg|250px|mały|Bruny miedwiédz mòże stanąc na dwùch nogach]] '''Bruny miedwiédz''' (''Ursus arctos'') – to je ôrt miãsojôdnégò suska z rodzëznë miedwiedzowatëch (''Ursidae''). Òn żëje w [[Azëjô|Azji]], [[Eùropa|Eùropie]] i [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]]. Jich je terô dosc mało. Bruny miedwiédz wôżi òd 125 do 450 kg. Òn mô dosc małą głowã i mòcné nodżi. Bruny miedwiédz dobrze biegô i płiwô, a zjôdô susczi, rëbë a téż roscënë, a nawetka miód. Tak òn żëwi sã nié le miãsã. Bruny miedwiédz òb zëmã dosc słabò spi. == Òbaczë téż == * [[Szari wilk]] == Lëteratura == * Encyklopedia audiowizualna Britannica : zoologia. Cz. 1 / [zespół autorów i tłumaczy Wojciech Bresiński et al.], Poznań : Wydawnictwo Kurpisz, 2006, s. 144 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Susczi]] ib3j17fniyyw3j8nphlwv64vap196x7 Jón Ùphagen 0 11544 193603 190072 2026-04-03T15:25:14Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 193603 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kamienica_Gdańsk,_ul._Długa_12_by_AW.jpg|mały|Dodóm Ùphagenów, dar. Długô 12, dzysô part Mùzeum Gduńska]] '''Jón Ùphagen''' ([[Miemiecczi_jãzëk|miem]]. ''Johann Wilhelm Uphagen'') – (ùr. [[9 gromicznika|9 grom.]] [[1731]] - ùm. [[17 lëstopadnika|17 lëst.]] [[1802]] r.) béł kùpc, dzejopisôrz i wiele lat radzczi [[Gduńsk]]a. Jak òn skùńcził sztudirowanié prawa, filozofiji i historëji w Getindze, tëdë jezdzôł pò Eùropie. To béł przësëżnik, a pisôł téż ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]]. W [[1792]] rokù jak Gduńsk zarabczelë Prësôce, òn zdôł ùrząd. Krom historëji, jinteresowałë go téż nôtërné ùczbë i béł nôleżnikã Towarzëstwa Nôtërnégo w Gduńsku, nôleżnikã Królewscziego Towarzëstwa Nôùkòwégo w [[Getinga|Getindze]] i nôleżnikã ùczbowego Towarzëstwa Stôrożëtnoscë w [[Londin|Londinie]].<ref name="ewa">Ewa Barylewska-Szymańska: Uphagenowie – kronika rodu. W: Józef Borzyszkowski: Rodzina pomorska. Gdańsk: Nadbałtyckie Centrum Kultury, 1999, s. 226–239</ref> Jón béł téż biblofilã - lubòwnikã ksążek, miôł wiôlgą biblotékã z 10.463 ksążkami, 280 rãcznopisómi i 165 kartami. Pò jegò smierce, nene jegò bokadë zbiérë dostôła Mieskô Bibliotéka w 1879 rokù, dzysô Gduńskô Bibliotéka PAN. W jegò dodómie Uphagenów w Gduńskù gard zrobił mùzeum Jóna w 1910 rokù.<ref name="ewa"></ref> Miono Jóna ma dzysô tramwaj gduńsczi nr. 1014<ref>[https://web.archive.org/web/20190219130048/https://www.gait.pl/patron-cpt/jan-uphagen/ Patron Jan Uphagen]</ref> i darżëca w Gduńsku Wrzeszcz Górni<ref>[https://web.archive.org/web/20170823165251/https://czystemiasto.gdansk.pl/ZDiZGdanskFiles/image/gdansk_ulice_sektory_201307.pdf Wykaz ulic Miasta Gdańska z podziałem na sektory i dzielnice]</ref>. == Lëteratura == * L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik, "Sport i Turystyka", Warszawa 1970, s. 59. * Ewa Barylewska-Szymańska: Uphagenowie – kronika rodu. W: Józef Borzyszkowski: Rodzina pomorska. Gdańsk: Nadbałtyckie Centrum Kultury, 1999, s. 226–239. ISBN 83-909962-00. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == * [https://web.archive.org/web/20200224114824/https://www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=UPHAGEN_JOHANN Jón Uphagen] * [https://books.google.pl/books?id=9OlQAAAAcAAJ&pg=PP21&lpg=PP21&dq=Parerga+historia+uphagen&source=bl&ots=nGpeDtNGqJ&sig=WF0b6Zp8U Parerga historia (1782), str. 403 (''Cassubii'')] * [https://web.archive.org/web/20241202213549/https://viaf.org/viaf/69281498/ VIAF] {{DEFAULTSORT:Uphagen Jón}} [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] k0ycym5sqj6x5jkmduv8pvrecopm3wj 193604 193603 2026-04-03T15:25:23Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ {{Commons}} 193604 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kamienica_Gdańsk,_ul._Długa_12_by_AW.jpg|mały|Dodóm Ùphagenów, dar. Długô 12, dzysô part Mùzeum Gduńska]] '''Jón Ùphagen''' ([[Miemiecczi_jãzëk|miem]]. ''Johann Wilhelm Uphagen'') – (ùr. [[9 gromicznika|9 grom.]] [[1731]] - ùm. [[17 lëstopadnika|17 lëst.]] [[1802]] r.) béł kùpc, dzejopisôrz i wiele lat radzczi [[Gduńsk]]a. Jak òn skùńcził sztudirowanié prawa, filozofiji i historëji w Getindze, tëdë jezdzôł pò Eùropie. To béł przësëżnik, a pisôł téż ò [[Kaszëbi|Kaszëbach]]. W [[1792]] rokù jak Gduńsk zarabczelë Prësôce, òn zdôł ùrząd. Krom historëji, jinteresowałë go téż nôtërné ùczbë i béł nôleżnikã Towarzëstwa Nôtërnégo w Gduńsku, nôleżnikã Królewscziego Towarzëstwa Nôùkòwégo w [[Getinga|Getindze]] i nôleżnikã ùczbowego Towarzëstwa Stôrożëtnoscë w [[Londin|Londinie]].<ref name="ewa">Ewa Barylewska-Szymańska: Uphagenowie – kronika rodu. W: Józef Borzyszkowski: Rodzina pomorska. Gdańsk: Nadbałtyckie Centrum Kultury, 1999, s. 226–239</ref> Jón béł téż biblofilã - lubòwnikã ksążek, miôł wiôlgą biblotékã z 10.463 ksążkami, 280 rãcznopisómi i 165 kartami. Pò jegò smierce, nene jegò bokadë zbiérë dostôła Mieskô Bibliotéka w 1879 rokù, dzysô Gduńskô Bibliotéka PAN. W jegò dodómie Uphagenów w Gduńskù gard zrobił mùzeum Jóna w 1910 rokù.<ref name="ewa"></ref> Miono Jóna ma dzysô tramwaj gduńsczi nr. 1014<ref>[https://web.archive.org/web/20190219130048/https://www.gait.pl/patron-cpt/jan-uphagen/ Patron Jan Uphagen]</ref> i darżëca w Gduńsku Wrzeszcz Górni<ref>[https://web.archive.org/web/20170823165251/https://czystemiasto.gdansk.pl/ZDiZGdanskFiles/image/gdansk_ulice_sektory_201307.pdf Wykaz ulic Miasta Gdańska z podziałem na sektory i dzielnice]</ref>. == Lëteratura == * L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik, "Sport i Turystyka", Warszawa 1970, s. 59. * Ewa Barylewska-Szymańska: Uphagenowie – kronika rodu. W: Józef Borzyszkowski: Rodzina pomorska. Gdańsk: Nadbałtyckie Centrum Kultury, 1999, s. 226–239. ISBN 83-909962-00. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20200224114824/https://www.gedanopedia.pl/gdansk/?title=UPHAGEN_JOHANN Jón Uphagen] * [https://books.google.pl/books?id=9OlQAAAAcAAJ&pg=PP21&lpg=PP21&dq=Parerga+historia+uphagen&source=bl&ots=nGpeDtNGqJ&sig=WF0b6Zp8U Parerga historia (1782), str. 403 (''Cassubii'')] * [https://web.archive.org/web/20241202213549/https://viaf.org/viaf/69281498/ VIAF] {{DEFAULTSORT:Uphagen Jón}} [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] h73d2y16qok4rt10pmcdc1pe3v02zme Torëńsczi kréz 0 11647 193647 193405 2026-04-03T16:35:17Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193647 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Powiat_toruński.png|mały|Torëńsczi kréz w kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie]] '''Torëńsczi kréz''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Powiat toruński'') – to je krezã w [[Kùjawskò-pòmòrsczé_wòjewództwò|kùjawskò-pòmòrsczim wòjewództwie]] z sedzbą w [[Torń|Torńu]]. == Galeriô == <gallery> POL_powiat_toruński_COA.svg|Herb torëńsczégò krézu POL_powiat_toruński_flag.svg|Fana torëńsczégò krézu </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé_wòjewództwò]] 5q0ow2wy3u5f1ww3g2ysjswk0ghcljw Madagaskar 0 11651 193646 193404 2026-04-03T16:35:11Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193646 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Repoblikan'i Madagasikara République de Madagascar |miono = Repùblika Madagaskaru |miono-genitiw = Madagaskaru |fana = Flag of Madagascar.svg |herb = Seal_of_Madagascar.svg |na karce = Madagascar_in_Africa_(-mini_map_-rivers).svg |mòtto = Fitiavana, Tanindrazana, Fandrosoana / Amour, Patrie, Progrès |jãzëk = Malgasczi, francesczi |stolëca = Antananarivo |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 587 041 |procent-wòdë = |lëdztwò = | rok = 2018 |dëtk = Malagasczi ariary | kòd dëtka = MGA |czasowô cona = +3 |swiãto = 26 lepinca |himn = Ry Tanindrazanay malala ô! |kòd = MG |Internet = .mg |telefón = 261|Prezydeńt=Michael Randrianirina|Premiéra=Herintsalama Rajaonarivelo }} '''Madagaskar''' – to je afrikańscze państwò na stolemnim òstrowie na Jindijsczim Òceanie, na pòrénk kòl pôłniowégò ùbrzéża [[Afrika|Africzi]], ze stolecznym gardã [[Antananarivo]]. Tu roscą stolemne drzéwiãta [[baobab|baobabë]] i ôrt palmów ''ravinala''; żëją tu téż apartne zwiérze [[Kaméléónn|kaméléónë]], rabusznik ''fossa'' i 103 ôrtë [[Lemùr|lemùrów]], chtërne żëją leno tu na swece. Lëdzë, chtërni są z Madagaskaru, mają miono Malgasë i brëkùją malgasczi jãzëk. == Galeriô Madagaskaru == <gallery> OaklandZooLemurs.jpg|Lemur Katta Allée_des_Baobabs_near_Morondava,_Madagascar.jpg|Baobabe kòl Morondava, na Madagaskarze Maki_vari_roux_Amiens.jpg|Czerwiony lemur Wari Black_and_white_ruffed_lemur.jpg|Biôłi lemur Wari Wild_aye_aye.jpg|Lemurk Aj-Aj Microcebus_myoxinus.jpg|Maléńczi lemurk Indri_indri_001.jpg|Lemur Indri Phaner_pallescens_1985.JPG|Ticzogłowi lemur Diademed_sifaka_(Propithecus_diadema).jpg|Lemur "Diademowô Sifaka" Malagasy_girls_Madagascar_Merina.jpg|Malgscze dzewusë Pielgrzan.jpg|Ravinala - madagarsczi pielgrzan Madagascar_-_Location_Map_(2013)_-_MDG_-_UNOCHA.svg|Karta Madagaskaru </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Afrika]] j9cim5mdqxru2u4aww0g2kxs8ren0ax Angòlô 0 11655 193645 193403 2026-04-03T16:35:02Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193645 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Repubilika ya Ngola |miono = Repùblika Angòli |miono-genitiw = Angòli |fana = Flag of Angola.svg |herb = Emblem_of_Angola.svg |na karce = Location_Angola_AU_Africa.svg |jãzëk = pòrtugalsczi, Kikongo, Kimbundu, Umbundu |stolëca = Luanda |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1.246.700 |procent-wòdë = |lëdztwò = 25.789.024 | rok = 2018 |dëtk = Angòlskô kwanza | kòd dëtka = AOA |czasowô cona = +1 |swiãto = [[11 lëstopadnika]] |himn = Angola Avante |kòd = AO |Internet = .ao |telefón = 244|Prezydeńt=João Lourenço}} '''Angòlô''' – to je państwò w pôłniowò-zapôdni [[Afrika|Africe]] nad [[Atlanticczi Òcean|Atlanticczim Òceanã]], ze stolecznym gardã [[Luanda]]. == Galeriô Angòli == <gallery> Angolan_woman_with_children_outside_health_clinic_(5686703351).jpg|Angòlskô bialka i dzecy National_Assembly_Building_(19898889148).jpg|Budenk Nôródnégò Parlamentu w Angòli Lobito_restinga2.jpg|Gard Lobito na ùbrzéżu Angòli nad Atlanticczim Òceanã Banco_Nacional_de_Angola_in_Luanda_-_Angola_2015.jpg|Nôródni bank Angòli w Luandze Praia_de_Benguela.jpg|Gard Benguela w Angòli Angola_carte.png|Karta Angòli </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 7qhkqwqh7cnwizng5r9rwvu7alzqai0 Zimbabwe 0 11656 193644 193402 2026-04-03T16:34:52Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193644 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Nyika yeZimbabwe Ilizwe leZimbabwe |miono = Repùblika Zimbabwe |miono-genitiw = Zimbabwe |fana = Flag of Zimbabwe.svg |herb = Coat_of_arms_of_Zimbabwe.svg |na karce = Location_Zimbabwe_AU_Africa.svg |mòtto = "Unity, Freedom, Work" |jãzëk = Shona, Ndebele, klikowi Koisan, anielsczi, Sotho, Tonga, Tswana, Xhosa |stolëca = Harare |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 390.757 |procent-wòdë = |lëdztwò = 16.150.362 | rok = 2017 |dëtk = Zimbaweńsczi brutto dolar (zolar) | kòd dëtka = RTGS |czasowô cona = +1 |swiãto = [[18 strëmiannika]] |himn = "Blessed be the land of Zimbabwe" |kòd = ZW |Internet = .zw |telefón = 263|Prezydeńt=Emmerson Mnangagwa }} '''Zimbabwe''' – to je państwò w pôłniowi [[Afrika|Africe]], bez przëstãpù do mòrza, ze stolecznym gardã [[Harare]]. == Galeriô Zimbabwe == <gallery> Curled_trunk.jpg|Słoń w Zimbabwe Canada_wins_Zimbabwe_in_Rio_Olympics_07.jpg|Zimbabwscze mionkarki w bala na Olimpiadze w Rio ZmbziRvr.jpg|Rzeka w Zimbabwe Victoria Falls aerial view September 2003.jpg|Wòdaspad Victoria w Zimbabwe Shona_witch_doctor_%28Zimbabwe%29.jpg|Chłop w Zimbabwe ZimbabweOMC.png|Karta Zimbabwe </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 8ajwktwwfudm9ijigdvs7ladt9rwadr Ùbrzég Słoniowëch Kłów 0 11657 193643 193401 2026-04-03T16:34:36Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193643 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Côte d'Ivoire |miono = Ùbrzég Słoniowëch Kłów |miono-genitiw = Ùbrzégu Słoniowëch Kłów |fana = Flag_of_Côte_d%27Ivoire.svg |herb = Coat_of_arms_of_Ivory_Coast_(2).svg |na karce = Location_Côte_d%27Ivoire_AU_Africa.svg |mòtto = Union – Discipline – Travail |jãzëk = francësczi, Bété, Dioula, Baoulé, Abron, Agni, Cebaara, Senufo |stolëca = Jamusukro |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = |procent-wòdë = |lëdztwò = 26.378.274 | rok = 2020 |dëtk = Zôpadni CFAńsczi frank | kòd dëtka = XOF |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn = L'Abidjanaise |kòd = CI |Internet = .ci |telefón = 225|Prezydeńt=Alassane Ouattara|Premiéra=Robert Beugré Mambé }} '''Ùbrzég Słoniowëch Kłów''' – to je môłë państwò w zapôdni [[Afrika|Africe]] nad Atlanticczim Òceanã, ze stolecznemi gardami [[Jamusukro]] i [[Abidżan|Abidżanã]]. == Galeriô Ùbrzégu Słoniowëch Kłów == <gallery> Ivory_Coast_-_Location_Map_(2013)_-_CIV_-_UNOCHA.svg|Karta Ùbrzégu Słoniowëch Kłów </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Afrika]] i79ryukb95a6aij5wtg0sajaqrhu0w2 Zambiô 0 11691 193642 193399 2026-04-03T16:34:19Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé; 193642 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Zambia |miono = Zambiô |miono-genitiw = Zambie |fana = Flag of Zambia.svg |herb = Coat_of_arms_of_Zambia.svg |na karce = LocationZambia.svg |mòtto = One Zambia, One Nation (Jednô Zambiô, Jedén Nôród) |jãzëk = anielsczi, bemba, nyanja, tonga, lozi |stolëca = Lusaka |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 752 618 |procent-wòdë = |lëdztwò =20,799,116<ref>[https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/zambia/#people-and-society Zambia] The World Factbook</ref> | rok = 2024 |dëtk = Zambijsko kwacha | kòd dëtka = ZMW |czasowô cona = +2 |swiãto = |himn = Stand and Sing of Zambia, Proud and Free |kòd = ZM |Internet = .zm |telefón = 260|Prezydeńt=Hakainde Hichilema }} '''Zambiô''' – to je państwò w pòłniowi Africe. Stolëca i nôwikszi gard to je [[Lusaka]]. W Zambie są stolemné kataraktë i wodospadë Mosi-o-Tunya (Wiktoriô) na rzece Zambezi. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Zambie"> Cataratas_Victoria,_Zambia-Zimbabue,_2018-07-27,_DD_64-69_PAN.jpg|Kataraktë Mosi-o-Tunya (Wiktoriô) Cataratas_Victoria,_Zambia-Zimbabue,_2018-07-27,_DD_05.jpg|Kataraktë Mosi-o-Tunya (Wiktoriô) </gallery> <gallery mode="packed"> African_woman_Mukuni_village_Zambia.jpg|Zambijskô białka Barbet-zambian.jpg|Zambijsczi ''libius'' </gallery> <gallery mode="packed"> Zambia_National_Assembly_Building.jpg|Zambijsczi parlament Nalikwanda.jpg|Swiãto Kumboka lëdu Lozi </gallery> <gallery mode="packed"> Big_Tree_Natl_Mont_Kabwe.JPG|Stolemnô [[figa]] Bangweulu_Swamps.jpg|Bagna Bangweulu </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Afrika]] phcppl170f4bwxqdhpd3yjbj2z0sjou Bùrkina Faso 0 11692 193641 193398 2026-04-03T16:34:12Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193641 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Repibilik báága Burkĩna Faso |miono = Repùblika Bùrkinë Faso |miono-genitiw = Bùrkinë Faso |fana = Flag of Burkina Faso.svg |herb = Coat_of_arms_of_Burkina Faso.svg |na karce = LocationBurkinaFaso.svg |mòtto = Unité–Progrès–Justice |jãzëk = [[Jãzëk mossi|mossi]], fule, dioula, peul, francësczi |stolëca = Ouagadougou |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 274.200 |procent-wòdë = 0,146 |lëdztwò = 14.017.262 | rok = 2008 |dëtk = Zôpòdnioafrikansczi CFA frank | kòd dëtka = XOF |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn = Une Seule Nuit / Ditanyè |- = |kòd = BF, BFA |Internet = .BF |telefón = 226|Prezydeńt=Ibrahim Traoré|Premiéra=Jean Emmanuel Ouédraogo }} '''Bùrkina Faso''' ([[Jãzëk mossi|mossi]]: ''Repibilik báága Burkĩna Faso'') – to je państwò w zôpòdni [[Afrika|Africe]]. Stolëca i nôwikszi gard to [[Ouagadougou]]. Wedle wiéchrzëznë to je 74. kraj na swecie, mniészi òd Pòlsczi i Italsczi, le wikszi od Nowozelandzczi i Wiôldżi Britanji. Państwò bëło francëską koloniją do 1960 roku i pòtémù miôło wcyg francëscze miono Górnô Wolta (òd rzéki [[Wolta (rzéka)|Woltë]], chterna płënie stąd do [[Ghanô|Ghanë]]). W [[1984]] rokù prezydent [[Thomas Sankara]] zjinaczôł miono kraju na Bùrkina Faso w nôrodnich jãzëczach mossi (Burkĩna - bùszne lëdze) i dioula (Faso - tatczëzna), tak tej "Tatczëzna Bùsznich Lëdzy". Napisôł téż nowi, nôrodni himn ''Ditanyè'' w jãzëku mossi i skómpònowôł melodëjã. [[Thomas Sankara|Sankara]] dôł téż pòjinaczëc stolemné rolné, dëtkowé, zdrowòtné, spoldeczné, szkólné i jinné reformë dlô pòprawë żëcô wszëtczich krajówców Bùrkinë Faso. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Bùrkinë Faso"> Pionniers_de_la_révolution.jpg|Bùrkinscze dzecë </gallery> <gallery mode="packed"> Burkina_faso_artisan_painted_gourds.jpg|Banie w Ouagadougou </gallery> <gallery mode="packed"> A_woman_in_Burkina_Faso.jpg|Bùrkinskô białka </gallery> <gallery mode="packed"> Moschee_von_Bobo-Dioulasso.jpg|Bobo Diulasso WP_35,_SDr9776.JPG|Sawanna w Gbomblore </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 4kzia6lol3ql8ill1w8s4fa9gxgfhh4 Pôłniowô Afrika 0 11693 193640 193397 2026-04-03T16:34:05Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193640 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Ningizimu Afrika Umzantsi Afrika Suid-Afrika |miono = Pôłniowô Afrika |miono-genitiw = Pôłniowi Africzi |fana = Flag of South Africa.svg |herb = Coat of arms of South Africa (heraldic).svg |na karce = LocationSouthAfrica.svg |mòtto = ǃke e꞉ ǀxarra ǁke (ǀXam) "Unity in Diversity" |jãzëk = [[Jazëk zulu|Zulu]], [[jazëk xhosa|xhosa]], xesotho, tambesi, swazi, [[afrikaans]], anielsczi i jin. |stolëca = Cape Town |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 1,2 mln |procent-wòdë = |lëdztwò = | rok = 2018 |dëtk = Pôłniowòafrikańsczi rand | kòd dëtka = ZAR |czasowô cona = +2 |swiãto = |himn = National anthem of South Africa |kòd = ZA |Internet = .za |telefón = 27|Prezydeńt=Cyril Ramaphosa }} '''Pôłniowô Afrika''' abò '''RPA''', ''Repùblika Pôłniowi Africzi'' (''zulu: Ningizimu Afrika; xhosa: Umzantsi Afrika; afrikaans: Suid-Afrika; anielsczi: South Africa'') – to je duże, wielonôrodne państwò na nôbarżi pôłniowim ùbrzégu [[Afrika|Africzi]], i grańczë z Jindijsczim Oceanã i pôłniowoatlanticczim Oceanã. RPA ma dzys miono "Tãczôwi Nôrod", bo tu baro wiele różno-narodnich lëdow afrikańsczich jako stolemné lëdze Zulu i Xhosa, i wiele jazëkow, z chtërnëch nôrodne to zulu, xhosa, afrikaans, sotho, tswana, tsonga, swazi, venda, ndebele i anielsczi. Nôwikszi gard to [[Johannesburg]]. RPA mô dzys 3 stolëce: [[Cape Town]], dze je parliment, [[Bloomfontain]], dze je nôwëższi sąd i [[Pretoria]], dze je rząd. Nederlandzczé kupcë ùsôdzelë tu kolonijë Fort Goede Hoop i Kaapstad (dzys Cape Good Hope i Cape Town) i z jich nederlandzczégò jãzëka powstôł afrikaans. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Pôłniowi Africzi"> Nelson_Mandela-2008_(edit).jpg|Nelson Mandela, pierszi czôrny prezydent RPA Table_Mountain_-_South_Africa_(2418536788).jpg|Stołowô Gora i Cape Town Archbishop-Tutu-medium.jpg|Desmond Tutu </gallery> <gallery mode="packed"> Zoulous_(Shakaland).jpg|Lëdze Zulu Sagittarius_serpentarius_-Tsavo_East_National_Park,_Kenya_-flying-8.jpg|Nôrodni ptôch sekretôrz </gallery> <gallery mode="packed"> Watching_South_Africa_&_Mexico_match_at_World_Cup_2010-06-11_in_Soweto_7.jpg|FIFA 2010 w Soweto Boulders_Beach_2019_2.jpg|Afrikańscze pingwinë </gallery> <gallery mode="packed"> Cape_Town_Bo-Kaap_city_street.jpg|Cape Malay Bo-Kaap 55075_Albert_Lutuli.jpg|Albert Lutuli </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Afrika]] kadltpfq8scgwt6sth9f7q5cypr1qde Bòliwiô 0 11694 193639 193396 2026-04-03T16:33:49Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193639 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Bolivia Mborivia, Wuliwya, Puliwya |miono = Bòliwiô |miono-genitiw = Bòliwie |fana = Flag of Bolivia.svg |herb = Escudo de Bolivia.svg |na karce = LocationBolivia.svg |mòtto = La Unión es la Fuerza |jãzëk = [[Jãzëk keczua|Keczua]], [[Jãzëk ajmara|ajmara]], [[gùarani]], chimán, [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] i jin. |stolëca = Sucre |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = |procent-wòdë = |lëdztwò = | rok = 2018 |dëtk = Bòliwijsczi bòlivio | kòd dëtka = BOB |czasowô cona = -4 |swiãto = |himn = Bolivianos, el Hado Propicio |- = - |kòd = BO |Internet = .bo |telefón = 591|Mònarcha=|Premiéra=|Prezydeńt=Rodrigo Paz Pereira }} '''Bòliwiô''' (''Szp: Bolivia, G: Mborivia, A: Wuliwya, K: Puliwya'') – je państwã w Pôłniowi Americe. Gardë [[Sucre]] i [[La Paz]] są stolëcami państwa, a nôwikszi gard to [[Santa Cruz de la Sierra]]. Tu sa wëszawë [[Andë]] i je stolemna rzeka Amazonka. Miono Bòliwii je od [[Simón Boliwar|Simóna Bolívara]], stolemnégò jenerôła. Bòliwiô ma 36 òficjalnëch jãzëków nôrodnich i ji oficjalne miono to ''Estado Plurinacional de Bolivia'', plurinôrodné państwò Bòliwii. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Bòliwii"> Presidentes_del_Perú_y_Bolivia_inauguran_Encuentro_Presidencial_y_III_Gabinete_Binacional_Perú-Bolivia_(36962597345)_(cropped).jpg|[[Evo Morales]] Copacabana,_Lake_Titicaca_(4088820782).jpg|Jezoro Titicaca </gallery> <gallery mode="packed"> DiabladaFerroviariadeOruroBolivia.jpg|Diablada, nôrodni tùńc Flickr_-_archer10_(Dennis)_-_Bolivia-133.jpg| [[Lama]] </gallery> <gallery mode="packed"> Isla_del_Pescado,_Salar_de_Uyuni.jpg|Salar de Uyuni </gallery> <gallery mode="packed"> Aymara_ceremony_copacabana_4.jpg|Lëdze Ajmara 20170805_Bolivia_1195_crop_Sucre_sRGB_(26204170499).jpg|Sucre </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] bajz7zdanpbi0m0jhnd3cdalxxkqs9v Kùba 0 11695 193638 193395 2026-04-03T16:33:41Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193638 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Cuba |miono = Kùba |miono-genitiw = Kùbë |fana = Flag of Cuba.svg |herb = Coat of arms of Cuba.svg |na karce = LocationCuba.svg |mòtto = ¡Patria o Muerte, Venceremos! |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|Szpańsczi]] |stolëca = Hawana |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 109.884 |procent-wòdë = 0,94 |lëdztwò = 11.221.060 | rok = 2017 |dëtk = kùbańsczé peso | kòd dëtka = CUP |czasowô cona = -5 |swiãto = |himn = La Bayanesa |- = - |kòd = CUB, CU |Internet = .cu |telefón = 53|Mònarcha=|Prezydeńt=Miguel Díaz-Canel|Premiéra=Manuel Marrero Cruz }} '''Kùba''' (''Cuba'') – to je państwò na òstrowiu w Karaibsczim Mòrzu. Stolëca i nôwikszi gard to [[Hawana]]. Kùba je słôwnô z komunisticzni rewolucëji pòd przédnictwã [[Fidel Castro|Fidela Castro]] procëm USA i proamerikańscziemù diktatorowi Batista. Kùba je téż znônô z muziki, spiewù i tuńców jakò [[salsa]], [[mambo]], [[czacza]], [[rumba]], son, bolero i [[conga]]; z [[Tobaka|tobaczi]] i kùbańsczich cygarëch; z [[rëm|rëmù]] z [[cëkrowô strzëna|cëkrowi strzënë]] jakò Bacardi i Havana Club, i rëmowich koktajlów jakò [[mojito]], [[daiquiri]] i cuba libre. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Kùbë"> CheyFidel.jpg|[[Che Guevara|Che]] i Fidel Capitolio_full.jpg|Capitolio w Hawanie Cubaanse_Trogon.jpg|Trogon </gallery> <gallery mode="packed"> Gloriaestefan_ahoy.jpg|[[Glória Estefan]] FIL_2012_-_Orquesta_Buena_Vista_Social_Club_2.JPG|Buena Vista Social Club Celia_Cruz_1957_color.jpg|[[Celia Cruz]] </gallery> <gallery mode="packed"> Baracoa_cabin.jpg|Kùbańskô baracoa Mojito98775.jpeg|Mojito SantiagoPeople_01.JPG|Cygarë w Santiago </gallery> <gallery mode="packed"> Aliviadero_del_embalse_de_Buey_Arriba.JPG|Buey Arriba Hatuey_monument,_Baracoa,_Cuba.JPG|Hatuey Havana_-_Cuba_-_3917.jpg|Hawana </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] 613ol8drjsn0p14k1qfv8114ydmee40 Wenezuelskô 0 11696 193637 193394 2026-04-03T16:33:34Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193637 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Venezuela |miono = Wenezuelskô |miono-genitiw = Wenezueli |fana = Flag of Venezuela.svg |herb = Coat of arms of Venezuela.svg |na karce = LocationVenezuela.svg |mòtto = |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|Szpańsczi]] |stolëca = Caracas |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna =912,050 |procent-wòdë = |lëdztwò =31,250,306 | rok = 2024 |dëtk = Wenezuelsczi bolivar | kòd dëtka = VES |czasowô cona = |swiãto =5 lëpińca |himn = Gloria al Bravo Pueblo |- = - |kòd = VEN, VE |Internet = .ve |telefón = 58|Prezydeńt=Delcy Rodríguez (p.ò.)|Premiéra=|Mònarcha= }} '''Wenezuelskô''' abò '''Wenezuelô''' (szp: ''República Bolivariana de Venezuela'') je państwã w Pôłniowi Americe. Greńczë z [[Kolumbiô|Kolumbią]], [[Brazylskô|Brazylską]] i [[Gujana|Gujaną]]. Stolëca i nôwikszi gard to [[Caracas]]. W Caracas ùrodzył sã [[Simón Boliwar|Simón Bolívar]], ''El Libertador'', stolemni jenerôł i pôłniowò-amerikańsczi bòhater, od chtërnégò mô miono wenezuelsczi dëtk, bolivar. Nôrodné swiãto je 5 lëpińca, je to dzéń samòstójnoty<ref>[https://www.state.gov/releases/2025/07/message-to-the-venezuelan-people-on-independence-day Message to the Venezuelan People on Independence Day] [2025-08-19]</ref>. W Wenezueli żëją [[kapibara|kapibarë]]. Wiéchrzëzna to 912,050 km², Lëdztwò: 31,250,306 w 2024<ref>[https://web.archive.org/web/20210531110017/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/venezuela/ Venezuela] CIA World Factbook [2025-08-19]</ref>. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Wenezueli"> Simón Bolívar by Ricardo Acevedo Bernal.jpg|Simón Bolívar PicoBolivar2.jpg|Pico Bolivar 2952-Danzas_Guanaguanare_de_Venezuela_no_Festival_folclorico_da_Coruña._(8200095256).jpg|Tuńc Guanaguanare </gallery> <gallery mode="packed"> Salto_del_Angel-Canaima-Venezuela03.JPG 2007_02_Capybaras_08.jpg|Kapibarë </gallery> <gallery mode="packed"> Tricolor.jpg|Sejm A_las_puertas_del_cielo.JPG|Puertas del cielo </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] droe1f1gnid8ob560f83787tez2wd1w Blanche Krbechek 0 11741 193718 184629 2026-04-03T18:59:31Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 193718 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Blanche Krbechek.jpg|mały|Blanche Krbechek]] '''Blanche Krbechek''' (ùr. [[1 rujana]] 1937 rokù w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach Americzi]] – ùm. [[11 lëstopadnika]] 2020 rokù) – bëła dzejôrką w stowôrze Kashubian Association of North America, chtërna zajimô sã kaszëbską kùlturą. Je òpublikòwóny tołmaczënk z kaszëbsczégò na anielsczi np. Hieronima Derdowsczégò: ''Kaszubes at Vienna'' (Kaszëbë pod Widnem) ''translated from the Kaszubian by B. Krbechek and'' Stanisław Frymark. Jich je téż m. jin. tołmaczënk na anielsczi [[Anna Łajming|Anë Łajming]] ''Czterolistna koniczyna'' - ''The four leafed clover'' (2011). Òna mùzykòwa i biwała na Kaszëbach, a bëła wëprzédnionô za swòją robòtã np. medalã „Zasłużony Kùlturze Gloria Artis”. == Lëteratura == * Szulist W.: Kaszubi w Ameryce; Szkice i materiały, MPiMK-P Wejherowo 2005, ss. 186 - 187. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.kaszubi.pl/aktualnosci/aktualnosc/id/2045 ''Blanche Krbechek''] * [https://zsbrusy.pl/n,gosc-z-minnesoty-w-kaszubskim-lo ''Gość z Minnesoty w Kaszubskim LO''] {{Ùzémk artikla}} {{DEFAULTSORT:Krbechek Blanche}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] h75934ovydkyhv5oc94w2ofebjootuv Ekwador 0 11778 193539 191521 2026-04-03T13:52:05Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193539 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Ecuador |miono = Ekwador |miono-genitiw = |fana = Flag of Ecuador.svg |herb = Coat of arms of Ecuador original version.svg |na karce = LocationEcuador.svg |mòtto = Dios, patria y libertad |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] |stolëca = Quito |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = |procent-wòdë = |lëdztwò = 16 777 000| rok = 2019 |dëtk = Amerikańszczi dolar | kòd dëtka = USD |czasowô cona = -5 |swiãto = |himn = Salve, Oh Patria |- = - |kòd = EC |Internet = .ec |telefón = 593|Mònarcha=|Premiéra=|Prezydeńt=Daniel Noboa }} [[Òbrôzk:A Lenín Moreno (Transmisión del Mando Presidencial Ecuador 2017) (cropped).jpg|mały|Lenín Moreno]] '''Ekwador''' (''Szp: Ecuador, Pol. Ekwador'') je państwã w Pôłniowi Americe. Gardë [[Quito]] je stolëcą państwa. Tu sa wëszawë [[Andë]]. Miono Ekwadoru je od szp. ecuador (równik). == Òbaczë téż == * [[Pôłniowô Amerika]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] kggz18zq10l7dsrezjw1q4nh8wk2tn3 Narwówka dzarnówc 0 11801 193744 193220 2026-04-03T21:06:03Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Mrowiszcze]] 193744 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tetramorium caespitum casent0010669 profile 1.jpg|mały|Narwówka dzarnówc]] '''Narwówka dzarnówc'''{{Zdrzódło}} (''Tetramorium caespitum'') – to je ôrt mrówczi z rodzëznë mrówkòwatëch (''Formicidae''). Jich [[Mrowiszcze|mrowiszcza]] są m. jin. na Kaszëbach. Òne mògą bëc pòd kamieniama. Narwówka dzarnówc, chtërna je dosc małô mòże równak szkòdzëc [[Miodnô pszczoła|miodnym pszczołóm]]. == Òbaczë téż == * [[Mrowiszcze]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20170506162549/http://czlowiekiprzyroda.eu/wyd/34.pdf#page=34 m.jin. ''Tetramorium caespitum''] Krzysztofiak L., Krzysztofiak A.: Mrówki środowisk leśnych Polski – przewodnik terenowy. 2004. {{Jãz.|pl}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Òwadë]] t840tobxdo0idmj7i3sodzwe57axwql Medal Stolema 0 11877 193636 192838 2026-04-03T16:33:27Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé; 193636 wikitext text/x-wiki '''Medal Stolema''' – kaszëbskô nôdgroda, przëznôwónô òd 1967 przez [[Karno Sztudérów „Pòmòrania”|Sztudérsczé Karno „Pòmòrania”]], dzejającé przë [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczim Zrzeszenim]].<ref>https://gdansk.gedanopedia.pl/gdansk/?title=MEDAL_STOLEMA</ref> To wëróżnienie nazywóné je czãsto ''kaszëbsczim [[Nôdgroda Nobla|Noblã]]'' i ùznôwóné za nôwôżniészą, kòl Òrmùzdowëch Skrów, nôdgrodã, jaką mòże dostac za robòtã przë kaszëbsczi kùlturze. Nôdgrodzony to wiedno apartny kaszëbskò-pòmòrsczi dzejarze i stowôrë, propagatorzë kùlturë [[Kaszëbë|Kaszëb]], [[Kòcéwskô|Kòcewiô]], [[Krajnô|Krôjnë]] abò [[Pòmòrskô|Pòmòrzô]] w całoscy, bënë i bùten Kaszëbów. Ùroczëzna wrãczeniégò medalów mô plac w Stôromiésczim Rôtëszu we [[Gduńsk|Gduńskù]]. Pierszé „Stolemë” w 1967 przëznónô w szesc ''dzedzënach'': nôùkòwi ([[Jón Léón Łuka]]), lëterackò-artisticzny ([[Agùstin Necel]]), pùblicysticzi ([[Kónstanti Bączkòwsczi]]), pòpùlarizacje ([[Léòkadia Trepczik]], [[Jón Trepczik]]), òrganizatorsczi ([[Aleksander Arendt]]) i za debiut (tzw. ''nôdgroda młodëch'', chtërną dostôł [[Edmùnd Pùzdrowsczi]])<ref>[[Wòjcech Czedrowsczi|Wojciech Jankie]], ''Stolemowcy'', „Biuletyn Zrzeszenia Kaszubsko-Pomorskiego” 1967 nr 2, s. 14-20.</ref>. W pózniészich latach Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié òbniechało ti ùdbë. == Laùreacë nôdgrodë == {| class="wikitable collapsible collapsed" style="width:80%;" |- !colspan="2" align="center" style="background-color:#000"| Laùreacë Medalu Stolema |- ! style="background-color:gold"| Rok ! style="background-color:gold"| Laùreacë |- | <center>[[1967]]</center> | [[Aleksander Arendt]], [[Kónstanti Bączkòwsczi]], [[Jón Léón Łuka]], [[Agùstin Necel]], [[Edmùnd Pùzdrowsczi]], [[Léòkadia Trepczik]], [[Jón Trepczik]] |- | <center>[[1968]]</center> |[[Jón Piépka]], [[Bernat Sëchta]], [[Izabella Trojanowskô]] |- | <center>[[1969]]</center> |[[Tadeusz Bòlduan]], [[Józef Brusczi]], [[Riszard Kùker]], [[Frido Metsk]], [[Róża Òstrowskô]], [[Marión Kòłodzéj]], [[Tadeùsz Minc]] |- | <center>[[1970]]</center> |[[Gerard Labùda]], [[Marión Mòkwa]], [[Òtiliô Szczukòwskô]], [[Léòn Roppel]], [[Anna Òstrowskô]], [[Helena Knut]], [[Władisława Wisniewskô]] |- | <center>[[1971]]</center> | [[Andrzéj Bùkòwsczi]], [[Frãcëszk Fenikòwsczi]], [[Henrik Jabłońsczi]], [[Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Kaszëbë|Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca „Kaszëbë” z Kartuz]] |- | <center>[[1972]]</center> |[[Stanisłôw Gerszewsczi]], [[Wòjcech Czedrowsczi]], [[Alojzy Nôgel]] |- | <center>[[1973]]</center> | [[Kònrôd Cechanowsczi]], [[Sztefaniô Liszkòwskô-Skùrowô]], [[Ferdinand Neureiter]], [[Julión Ridzkòwsczi]], [[Stanisłôw Wësecczi]], [[Jerzi Piankòwsczi]], [[Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca Bëtowsczi Zemie]] |- | <center>[[1974]]</center> |[[Bòlesłôw Fac]], [[Zofiô Janukòwicz-Pòbłockô]], [[Anna Łajming]], [[Wawrzińc Samp]] |- | <center>[[1975]]</center> |[[Anna Jachnina]], [[Stanisłôw Pestka]], [[Zdzysłôw Stieber]] |- | <center>[[1976]]</center> |[[Frãcëszk Mamùszka]], [[Stanisłôw Òkóń]], [[Alesz Trojanowsczi]], [[Fabrika Stołowi Pòrcelanë|Fabrika Stołowi Pòrcelanë „Lubiana” w Łubianie]] |- | <center>[[1977]]</center> |[[Aleksander Labùda]], [[Izajôsz Rzepa]], [[Aleksander Tomaczkòwsczi]] |- | <center>[[1978]]</center> |[[Lech Bądkòwsczi]], [[Józef Bòrzëszkòwsczi]], [[Nôùkòwò Stowôra w Torniu]] |- | <center>[[1979]]</center> |[[Hanna Pòpòwskô-Tabòrskô]], [[Róman Klim]] |- | <center>[[1980]]</center> |[[Édmùnd Kamińsczi]], [[Kadzmiérz Òstrowsczi]], [[Frãcëszk Tréder]] |- | <center>[[1981]]</center> |''nôdgroda nie òsta przëznónô'' |- | <center>[[1982]]</center> | [[Józef Ceynowa]], [[Władisłôw Kirstein]], [[Féliks Marszałkòwsczi]], [[Paweł Szefka]], [[Aktorskò-Téatrowé Karno „Szopczi”|Aktorskò-Téatrowé Karno „Szopczi” z Lãbòrga]] |- | <center>[[1983]]</center> | [[Jón Drzéżdżón]], [[Édwôrd Bréza]], [[Jerzi Tréder]], [[Friedhelm Hinze]] |- | <center>[[1984]]</center> |[[Léónôrd Brzezyńsczi]], [[Marijô Kòwalewskô]], [[Romùald Łukòwicz]] |- | <center>[[1985]]</center> | [[Jerzi Samp]], [[Róman Wapińsczi]], [[Günter Grass]] |- | <center>[[1986]]</center> | [[Władisłôw Odińc]] |- | <center>[[1987]]</center> | [[Marión Biskùp]], [[Kristina Szalasnô]], [[Fòlkloristiczné Karno „Hòpòwianie”]] |- | <center>[[1988]]</center> | [[Eùgeniusz Gòłąbk]], [[Antón Peplińsczi]], [[Jón Własniewsczi]], [[Kaszëbsczé Karno „Kòleczkòwianie”]] |- | <center>[[1989]]</center> | [[Elżbiéta Zawackô]], [[Frãcëszk Grëcza]], Karno „Tëchlińsczé Skrzatë” |- | <center>[[1990]]</center> | [[Marión Miotk]], [[Jerzi Knyba]] |- | <center>[[1991]]</center> | [[Mark Latoszk]] z karnã socjologów, [[Stanisłôw Janke]] |- | <center>[[1992]]</center> | [[Karno Piesni i Tuńca „Serakòjce”]], [[Tadeùsz Gleinert]], [[Bògùsłôw Głodowsczi]] |- | <center>[[1993]]</center> | [[Jón Perszón]], [[Genowefa Pałubickô]], [[Jerzi Stachùrsczi]], karno „Mòdrôczi” z Parchòwa i „Mòdrôczczi” z Nôklë |- | <center>[[1994]]</center> | [[Zygmùnd Szultka]], [[Witóld Bòbrowsczi]], [[Kónrôd Kòbiéla]] i [[Andrzéj Kòbiéla]] |- | <center>[[1995]]</center> | [[Kadzmiérz Raepke]], [[Henrik Mross]] |- | <center>[[1996]]</center> | [[Wanda Lew-Czedrowskô|Wanda Czedrowskô]], [[Józef Chełmòwsczi]], [[Mark Biczkòwsczi]] |- | <center>[[1997]]</center> | [[Felicjô Baska-Bòrzëszkòwskô]], [[Jón Walkùsz]], [[Frãcëszk Kwidzyńsczi]], [[Édwôrd Rimar]], [[Kaszëbsczé Lëdowé Karno „Krëbane”|Kaszëbsczé Lëdowé Karno „Krëbane” z Brus]] |- | <center>[[1998]]</center> | [[Władisłôw Szulëst]], [[Bruno Cërocczi]], [[Schola Cantorum Gedanensis]] |- | <center>[[1999]]</center> | [[Inga Mach]], [[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], [[Anna Żurakòwskô]], [[Janusz Żurakòwsczi]] |- | <center>[[2000]]</center> | [[Marión Selin]], [[Edmùnd Szczesôk]] |- | <center>[[2001]]</center> | [[Tadeùsz Gòcłowsczi]], [[Janusz Kòwalsczi]] |- | <center>[[2002]]</center> | [[Jerzi Dąbrowa-Januszewsczi]], [[Danuta Pioch]] |- | <center>[[2003]]</center> | [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò|Karno Piesni i Tuńca „Bazunë” z Żukòwa]], [[Cezari Òbracht-Prondzyńsczi]] (nie przëjął nôdgrodë) |- | <center>[[2004]]</center> | [[Jowita Kãcyńskô-Kaczmark|Jowita Kãcyńskô]], [[Janusz Kùtta]] |- | <center>[[2005]]</center> | [[Tadeùsz Linkner]], [[Teréza Hoppe]], [[Stanisłôw Geppert]] |- | <center>[[2006]]</center> | [[Witosława Frankòwskô]], [[Duszan Pażdżersczi]], [[Donôld Tusk]] |- | <center>[[2007]]</center> | [[Tomôsz Fópka]] |- | <center>[[2008]]</center> | [[Klub Sztudérów „Jutrzniô”]] |- | <center>[[2009]]</center> | [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]] |- | <center>[[2010]]</center> | [[Adam Riszard Sykòra]], [[Zbigniew Jankòwsczi]] |- | <center>[[2011]]</center> | [[Danuta Stenka]], [[Andrzéj Gąsorowsczi]] |- | <center>[[2012]]</center> | [[Dawid Szulëst]], Kaszëbsczé Òglowòsztôłcącé Liceùm w Brusach |- | <center>[[2013]]</center> | [[Jerzi Nacel]] |- | <center>[[2014]]</center> | [[Wanda Kiżewskô]], [[Bòżena Ùgòwskô]] |- | <center>[[2015]]</center> | [[Aleksandra Kùcharskô-Szefler]], [[Jaromir Szroeder]] |- | <center>[[2016]]</center> | [[Kadzmiérz Ickiewicz]] |- | <center>[[2017]]</center> | [[Róman Skwiercz]] |- | <center>[[2018]]</center> | [[Maria Pająkòwskô-Kãsëkòwô]], [[Władisłôw Czarnowsczi]] |- | <center>[[2019]]</center> | [[Jadwiga Kirkòwskô]] |- | <center>[[2020]]</center> | [[Mark Cybùlsczi]], [[Édmùnd Szëmikòwsczi]] |- | <center>[[2021]]</center> | [[Edmùnd Zelińsczi]] |- | <center>[[2022]]</center> | [[Maria Krosnickô]] |- | <center>[[2023]]</center> | [[dr Dariusz Majkòwsczi]] |- | <center>[[2024]]</center> | [[dr Justyna Pòmierskô]] , [[prof. Daniel Kalinowsczi]] |- | <center>[[2025]]</center> | [[Artur Jablonsczi|Artur Jabłońsczi]] |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20260326120158/https://pomorania.com/projekty/medal-stolema https://pomorania.com/projekty/medal-stolema] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 0qimrpchdy9tenn5038szkirlelbzj7 Swiãtô Apòloniô 0 11891 193635 193326 2026-04-03T16:33:10Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé; 193635 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Heilsbronn Münster - 11000 Jungfrauen-Altar 02.jpg|mały|Swiãtô Apòloniô we westrzódkù]] '''Swiãtô Apòloniô''' – (ùm. 249) – chrzescëjóńskô mãczelnica, swiãtô Kòscoła katolëcczégò. == Żëcé == Swiãtô Apòloniô ùrodzëła sã w negò czasu [[Egipt|Egipce]]. Czasë bëłë wnenczas baro cążczé dlô chrzescëjónów. Naznaczoné bëłë jich krewawim mòrdowanim. Swiãtô Apòloniô bëła torturowónô, m.jin. wërwelë ji zãbë. Kùreszce 249 rokù ji smierc bëła w ògniu. == Patronat == Dzysô swiãtô Apòloniô patronëje m.jin: [[dentistika|dentistóm]]. == Dzéń òbchòdów == Lëturgiczny wspòmink òbchòdzony je w katolëcczim Kòscele [[9 gromicznika]]. == Atribùtë == Ji atribùtama są: m.jin. klészcze z zãbã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Katolëcczi swiãti]] lgch6qhex1aye1jwb38lr2u5mxtm5ot Kolumbiô 0 12057 193634 193393 2026-04-03T16:33:04Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193634 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Colombia Kolumbiô |miono = Kolumbiô |fana = Flag of Colombia.svg |herb = Coat of arms of Colombia.svg |miono-genitiw = Kolumbii |na karce= LocationColombia.svg |mòtto= |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|Szpańsczi]] |stolëca = Bogotá |fòrma państwa= repùblika |wiéchrzëzna = |procent-wòdë = |lëdztwò = |rok = 2018 |dëtk = Kolumbiô peso|kòd dëtka = COP |czasowô cona = |swiãto = |himn=Himno Nacional de la República de Colombia|-=- |kòd =COL, CO |Internet =.co |telefón =57 |Mònarcha=|Premiéra=|Prezydeńt=Gustavo Petro }} '''Kolumbiô''' (szp: ''República de Colombia'') je państwã w Pôłniowi Americe. Stolëca i nôwikszi gard to Bogotá. Tu sa wëszawë [[Andë]] i je stolemna rzeka Amazonka. <gallery mode="packed" caption="Galeriô Kolumbiô"> Gabriel Garcia Marquez, 2009.jpg|Gabriel Garcia Marquez Catedral de Sal de Zipaquira.jpg|Catedral de Sal de Zipaquira 52 - Ipiales - Décembre 2008.jpg|Santuario de las lajas </gallery> <gallery mode="packed"> CAÑO CRISTALES, EL RÍO DE COLORES.jpg|Caño Cristales </gallery> <gallery mode="packed"> Plaza Villa de Leyva.jpg|Villa de Leyva </gallery> <gallery mode="packed"> Complejo Funerario 1, Parque Arqueológico de San Agustín.JPG|Parque Arqueológico de San Agustín Rafael Orozco 1992.jpg|[[Rafael Orozco Maestre]] Juanes 2008.06.25 002.jpg|[[Juanes]] </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] d26s4p01d91f111o8vnqgl7f2u3hyli Libiô 0 12114 193771 192060 2026-04-04T10:57:26Z DawnyTest 14843 193771 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=دولة ليبيا Daulat Libija|miono=Państwò Libiô|fana=Flag of Libya.svg|herb=The emblem on the passport of Libya.svg|miono-genitiw=Libii|mòtto=|na karce=Libya (centered orthographic projection).svg|jãzëk=arabsczi, berbersczi|stolëca=Tripolis|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 759 540|procent-wòdë=~0|rok=2017|lëdztwò=6 448 000|dëtk=Libijsczi dinar|kòd dëtka=LYD|czasowô cona=2|swiãto=1 séwnika<ref name=":0" />|himn= ليبيا ليبيا ليبيا [[Himn Libii|Libiô, Libiô, Libiô]] [[File:Libya, Libya, Libya instrumental.ogg]]|kòd=LY|Internet=.ly|telefón=218|Prezydeńt=Muhammad al-Manfi|Premiéra=Abd al-Hamid ad-Dubajba}}'''Libiô''' – państwò w nordowi [[Afrika|Africe]], ze stolëcznym gardã [[Tripòlis]]. Greńczë z [[Algieriô|Algerią]], [[Czad|Czadã]], [[Egipt|Egiptã]], [[Niger|Nigrã]], [[Sùdan|Sùdanã]] ë [[Tunezjô|Tunezją]]. Ùrzãdowim jãzëkã Libii je arabsczi jãzëk, a główną religiã je [[islam]]. == Historiô == W anticznym czasu Libiô bëła dzélã rzimsczégò jimperium. Pò wiele zmianach w historii òsta sã dzélą jimperium òsmańsczégò, a pòtemù [[Italskô|italską]] kòlonią<ref name=":1">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Libia-Historia;4574625.html Libia. Historia] Encyklopedia PWN</ref>. 1 séwnika 1951 Libiô zwëskała samòstójnotã i stała sã królestwã. Równak w 1969 doszło do zamachù stanu, chtëren doprowadzył do òbjimniãcô władzë w kraju przez Muammara Kadafiégò. W 2011 roku doszło do libijsczégò pòwstaniô, czerowónégò procëm reżimu Kadafi. Pòwstanié to doprowadzyło do òbaleniô Kadafi i znacznëch zmian w kraju<ref name=":1" />. Òd ti pòrë Libiô bëła placã pòliticzny niegwësnotë i zbrojnëch kònfliktów. == Geografiô == === Pòłożenié === Libiô je państwã w nordowi Africe kòl [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnégò Mòrza]]. Wôżné gardë to [[Ajdabiya]], [[Al Khums]], [[Banghāzī]], [[Mişratah]], [[Sabha]], [[Surt]], [[Tripòlis]], [[Zuwārah]]. === Wiéchrzëzna === 1,759,540 km²<ref name=":2">[https://www.confiduss.com/en/jurisdictions/libya/geography/ Geography of Libya] Confidus Solutions</ref> === Lądowé grańce === [[Algieriô]] - 982 km, [[Czad]] - 1055 km [[Egipt]] - 1115 km [[Niger]] - 354 km [[Sùdan]] - 383 km [[Tunezjô]] - 459 km<ref name=":2" />. === Brzegòwô liniô === 1,770 km<ref>[https://countryguides.andersen.com/country-pages/libya.aspx Country Guide - Libya] Andersen Global</ref> === Klimat === Westrzódzemnomòrsczi wzłuż ùbrzégu, piôszczësty wewnątrz kraju. === Ùsztôłcenié terenu === W wikszosci jałowe plasczé rówiznë, płaskowëże, dépczi. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 423 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -47 m. n.r.m. (Sabchat Ghuzajjil) * nôwëższi czëp: 2,267 m. n.r.m. (Bikku Bitti) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë: 8.7% (w tim 1% òrnëch gruńtów) * lasë: 0.1% (wôrtoscë szacowóné na 2023) == Sprôwné pòdzelenié == [[Òbrôzk:Libyan Shabiat 2007 with numbers.svg|mały|Òkrãża Libii]] W Libii je sprôwné pòdzelenié na òkrãża ([[Arabsczi jãzëk|ar]]. ''szabija'')<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Libia;4169085.html Libia, Encyklopedia PWN]</ref>. '''Òkrãża:''' # Al-Butnan # Al-Dzabal al-Achdar # Al-Dzabal al-Gharbi # Al-Dzifara # Al-Džufra # Al-Kufra # Al-Marakib # Al-Mardz # Al-Wahat # An-Nukat al-Chams # Az-Zawija # Bengazi # Darna # Ghat # Marzuk # Misrata # Nalut # Sabha # Syrta # Trypolis # Wadi al-Hajat # Wadi asz-Szati == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * Ledztwò: 6 448 000 mieszkańców<ref>[https://www.imf.org/en/Publications/SPROLLS/world-economic-outlook-databases World Economic Outlook, April 2018]</ref> === Etniczné karna === Berberowie ë Arabowie 97%, jinsze 3% (w tim Egipcjanie, Grecë, Hindùsë, Włoszë, Maltańczicë, Pakistańczicë, Tunezijczicë, ë Tërczi) === Jãzëczi === Arabsczi (òficjalny), Italsczi, Anielsczi (w dużich gardach); Tamazight (nafusi, ghadamis, sokna, audżila, tamaszek) === Religijné karna === islam sùnnicczi 90-95%, ibadizm 4.5-6%<ref>[https://2021-2025.state.gov/reports/2021-report-on-international-religious-freedom/libya/ 2021 Report on International Religious Freedom: Libya] US Department of State</ref> === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 81.6% * wikszé miesczé westrzódczi: Tripolis (stolëca) –1,183,000 mieszkańców, Misrata – 984,000, Bengazi – 859,000 (w 2023) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260117185320/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/libya/ Libiô w The World Factbook] {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 0tg3xy9bp43comtlhehar3vtafwachb Algierë 0 12331 193633 193392 2026-04-03T16:32:29Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193633 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:La Grande Poste d'Alger.jpg|mały|Algierë]] '''Algierë''' – to je stolëca [[Algieriô|Algieriô]]. Òno je nôwikszim gardã [[Algieriô]]. Algierë leżi przë [[Mòrze Sródkòwém]]. Gard je slawny z pòłnëch widzëków, jak [[Martyrs Memorial Algiers.jpg|Mònumënt Môrtirów]], [[The Test Garden Hamma.jpg|Zôd Hamma]] ë [[Djamaâ El Djazaïr – The Great Mosque of Algiers 11.jpg|Wielkô Mòdrëc Algierë]]. == Galeriô Algierë == <gallery> Martyrs Memorial Algiers.jpg|Mònumënt Môrtirów w Algierze The Test Garden Hamma.jpg|Zôd Hamma w Algierze Djamaâ El Djazaïr – The Great Mosque of Algiers 11.jpg|Wielkô Mòdrëc Algierë </gallery> == Lëteratura == * [[Jan Trepczik|J. Trepczyk]]: ''Słownik polsko-kaszubski'', [[Gduńsk]] [[1994]], t. I, s. 225 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Algieriô]] 1xj02q9yfffz9r0ej7ssh9cy561mlke Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików 0 12355 193534 193430 2026-04-03T13:34:23Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193534 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|miono=Союз Советских Социалистических Республик|fana=Flag of the Soviet Union.svg|miono-genitiw=Związku Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|herb=Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|mòtto=Пролетарии всех стран, соединяйтесь! Robòtnicë, wszëtczé krôjów, łãczce sã!|na karce=Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Mòskwa|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=22 mln|procent-wòdë=|dëtk=rubel sowiecczi|kòd dëtka=SUR|Internet=.su|kòd=SU|himn=Государственный гимн СССР (Państwòwi himn ZSSR) <center>[[Òbrôzk:Soviet Union national anthem (instrumental), 1977.oga]]</center>|czasowô cona=+2 (Mińsk) do +13 (Kamczatka)|swiãto=7 lëstopadnika, 1 maja|lëdztwò=293 047 571|rok=1991|Mònarcha=|Prezydeńt=Michaił Gorbaczow|Premiéra=Iwan Siłajew|telefón=7|lata jistnienia=1922–1991|data lëkwidacji=26 gòdnika 1991|data ùsôdzenia=30 gòdnika 1922|aùtowi kòd=SU}} '''Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików''' (ZSSR), '''Związk Sowiecczi''' lub '''Związk Socjalisticznëch Radzecczich Repùblików''' (ZSRR), '''Związk Radzecczi''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]. Союз Советских Социалистических Республик, Советский Союз, СССР), a też '''Zrzesz Socjalistnych Sowiecczich Repùblik''' bëł państwã w latach 1922–1991, dzélowo pòłożonym w pòrénkòwi i Nordowo-pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], a dzélowo w [[Azëjô|Azëji]]. Stolecznym gardã bëła [[Mòskwa]]. Z przëczënë pazdzérznikowy rewolucëji, władzã w Rusczi òbjeli kòmùniscë, pòwstała [[Ruskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika]], chtërna zjednóła sã z [[Ùkrajińskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ùkrajińską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]], [[Zakaùkaskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Zakaùkaską Federacëją Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[Biôłoruskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Biôłoruską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[30 gòdnika]] 1922 ùsadzëłë Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików<ref>[https://www.britannica.com/place/Soviet-Union Soviet Union] Encyclopedia Britannica</ref>. [[Fòrma państwã|Fòrmã rządów]] ZSSR bëł kòmùnisticzny totalitarizm. Jediną partią bëła partia bòlszewików. W krôju miała mol propaganda, eliminowanié procëmników pòliticznich, pôłna kòntrola nad żëcém òbëwatelów. Na spòdlém déjologiji kòmùnisticznej przemësł, hańdel i rólnictwò bëłe włôsnoscã państwa<ref name=":1">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zwiazek-Socjalistycznych-Republik-Radzieckich;4002438.html Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich] Encyklopedia PWN</ref>. 23 zélnika 1939 ZSSR i Niemieckô pòdpisali ùmòwã Ribbentrop-Mołotow, ùmòwã o nieagresji i pòdzôle [[Pòlskô|Pòlsczi]], 17 séwnika radzecczé wòjska zaatakòwelë Pòlskô, rozpòczęła sã II swiatowo wojna. 30 séwnika 1939 ZSRR zaatakòwel [[Fińskô]], zaczãła sã cãżkô [[zëmòwô wojna]]. 12 strëmiannika 1940 [[Fińskô]] i Związk Radzecczi zawały pòkój, Związk òdebrał Fińsczi dzél teritorium<ref name=":0">''Małe tablice - historia'', Adamantan, 2017, str. 30</ref>. 22 czerwińca 1941 Rzesza zaatakòwela ZSRR (Operacëjô Barbarossa), wiãc ten stał sã zdrësznikã Aliantów. 8 maja 1945 miała mol kapitulacëjô Rzeszy<ref name=":0" />. ZSRR ùstał jistniec 26 gòdnika 1991<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/506410,20-lat-po-rozpadzie-zsrr-rosja-znow-chce-byc-imperium 20 lat po rozpadzie ZSRR, Rosja znów chce być imperium] Polskie radio</ref>. == Gòspòdarka == Na zaczątkù w Rusczi a pózni w ZSSR brëkòwano wòjenny kòmùnizm, chtëren òpiérał sã pôłny centralizacëji podzélu i wëmianie dobrów. Bëł państwòwi mònopol i zakôz priwatnego hańdlu. Z przëczënë ùdoru lëdzi w 1921 wòjenny kòmùnizm òstał zastãpiony bez nowô ekonomicznô politikã (NEP, [[Rusczi jãzëk|rus]]. новая экономическая политика, nowaja ekonomiczeskaja politika)<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/komunizm-wojenny;3924722.html komunizm wojenny] Encyklopedia PWN</ref>. == Stalinizm == Za rządów Józefa Stalina w ZSSR narodzëł sã systema totalitarny o mionie Stalinizmu. W kraju panowałô tcza jednostczi, propaganda<ref>Opulski R. [https://plus.dziennikpolski24.pl/o-kulcie-jozefa-stalina-i-jego-implikacjach/ar/c15-17335145 O kulcie Józefa Stalina i jego implikacjach] Dziennik Polski</ref>, eliminowanié procëmników pòliticznich, pôłna kòntrola nad żëcém lëdzi<ref name=":1" />. W Związku Sowiecczim bëł złożony systema represëji. W całym kraju bëły lagry prôcë (łagry), pod kontrolã Głównego Zarządu Lagrowego (GUŁag)<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/183008/historia-gulagu-sowieckie-lagry.html Archipelag zbrodni] Historia DoRzeczy</ref><ref>[https://gulag.online/articles/historie-gulagu?locale=pl Historie Gułagu] Gulag Online</ref>. Stalinizm trwał do smierci Stalina w 1953. == Repùbliki ZSSR == {| class="wikitable" align="center" style="text-align: center" | style="background: #DCDCDC" |Repùbliki ZSSR | style="background: #DCDCDC" |Lata | style="background: #DCDCDC" |Państwa dzysdniowi | style="background: #DCDCDC" |[[Zrzesznica Samòstójnëch Państw|ZSP]] | style="background: #DCDCDC" |[[NATO]] | style="background: #DCDCDC" |[[Europejskô Ùnijô|EÙ]] | style="background: #DCDCDC" |[[Eùrazëjskô Gospodarczo Wespòlëzna|EAGW]] |- | width="20%" |Armeńskô SSR¹ | width="20%" |1936–1991 | width="20%" |[[Armenijô]] |1991 | - | - | - |- |Azerskô SSR¹ |1936–1991 |[[Azerbejdżan]] |1991 | - | - | - |- |Biôłoruskô SSR |1922–1991 |[[Biôłorus]] |1991 | - | - |2002 |- |Estońskô SSR |1940–1991 |[[Estoniô]] | - |2004 |2004 | - |- |Grëzóńskô SSR¹ |1936–1991 |[[Grëzóńskô]] |1993-2008 | - | - | - |- |Kazachskô SSR |1936–1991 |[[Kazachstan]] |1991 | - | - |2002 |- |Karelo-Fińskô SSR² |1940-1956 |[[Ruskô]] | - | - | - | - |- |Kirgiskô SSR |1936–1991 |[[Kirgistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Lëtewskô SSR |1940–1991 |[[Lëtwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Łotewskô SSR |1940–1991 |[[Łotwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Mołdawskô SSR |1940–1991 |[[Mòłdawiô]] |1991 | - | - | - |- |Ruskô FSSR |1922–1991 |[[Ruskô]] |1991 | - | - |2002 |- |Tadżickô SSR |1929–1991 |[[Tadżikistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Turkmeńskô SSR |1925–1991 |[[Turkmenistan]] |1991-2005 | - | - | - |- |Ukrajińskô SSR |1922–1991 |[[Ùkrajina|Ukrajina]] |1991-2018 | - | - | - |- |Ùzbeckô SSR |1925–1991 |[[Ùzbekistan]] |1991 | - | - | - |- |- | colspan="7" align="left" |¹ do 1936 Zakaukaskô FSSR ² w 1956 włączenié do Rusczi FSSR |} == Przédnicë == <gallery> Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|[[Włodzmiérz Lenin]] (1922–1924) JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg|[[Józef Stalin]] (1924–1953) Georgy Malenkov 1953.jpg|[[Gieorgij Malenkow]] (1953) Bundesarchiv Bild 183-B0628-0015-035, Nikita S. Chruchstschow.jpg|[[Nikita Chruszczow]] (1953–1964) Leonid Brežněv (Bundesarchiv).jpg|[[Leonid Breżniew]] (1964–1982) RIAN archive 101740 Yury Andropov, Chairman of KGB.jpg|[[Jurij Andropow]] (1982–1984) KonstantinChernenko2.jpg|[[Konstantin Czernienko]] (1984–1985) Mikhail Gorbachev 1987.jpg|[[Michaił Gorbaczow]] (1985–1991) </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == * [[Zrzesznica Samòstójnëch Państw]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie]] lez8431ugljsmkthnulk7sop93p63a1 193535 193534 2026-04-03T13:34:47Z Iketsi 3254 Òbaczë téż <> Przëpisë 193535 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|miono=Союз Советских Социалистических Республик|fana=Flag of the Soviet Union.svg|miono-genitiw=Związku Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|herb=Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|mòtto=Пролетарии всех стран, соединяйтесь! Robòtnicë, wszëtczé krôjów, łãczce sã!|na karce=Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Mòskwa|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=22 mln|procent-wòdë=|dëtk=rubel sowiecczi|kòd dëtka=SUR|Internet=.su|kòd=SU|himn=Государственный гимн СССР (Państwòwi himn ZSSR) <center>[[Òbrôzk:Soviet Union national anthem (instrumental), 1977.oga]]</center>|czasowô cona=+2 (Mińsk) do +13 (Kamczatka)|swiãto=7 lëstopadnika, 1 maja|lëdztwò=293 047 571|rok=1991|Mònarcha=|Prezydeńt=Michaił Gorbaczow|Premiéra=Iwan Siłajew|telefón=7|lata jistnienia=1922–1991|data lëkwidacji=26 gòdnika 1991|data ùsôdzenia=30 gòdnika 1922|aùtowi kòd=SU}} '''Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików''' (ZSSR), '''Związk Sowiecczi''' lub '''Związk Socjalisticznëch Radzecczich Repùblików''' (ZSRR), '''Związk Radzecczi''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]. Союз Советских Социалистических Республик, Советский Союз, СССР), a też '''Zrzesz Socjalistnych Sowiecczich Repùblik''' bëł państwã w latach 1922–1991, dzélowo pòłożonym w pòrénkòwi i Nordowo-pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], a dzélowo w [[Azëjô|Azëji]]. Stolecznym gardã bëła [[Mòskwa]]. Z przëczënë pazdzérznikowy rewolucëji, władzã w Rusczi òbjeli kòmùniscë, pòwstała [[Ruskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika]], chtërna zjednóła sã z [[Ùkrajińskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ùkrajińską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]], [[Zakaùkaskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Zakaùkaską Federacëją Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[Biôłoruskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Biôłoruską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[30 gòdnika]] 1922 ùsadzëłë Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików<ref>[https://www.britannica.com/place/Soviet-Union Soviet Union] Encyclopedia Britannica</ref>. [[Fòrma państwã|Fòrmã rządów]] ZSSR bëł kòmùnisticzny totalitarizm. Jediną partią bëła partia bòlszewików. W krôju miała mol propaganda, eliminowanié procëmników pòliticznich, pôłna kòntrola nad żëcém òbëwatelów. Na spòdlém déjologiji kòmùnisticznej przemësł, hańdel i rólnictwò bëłe włôsnoscã państwa<ref name=":1">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zwiazek-Socjalistycznych-Republik-Radzieckich;4002438.html Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich] Encyklopedia PWN</ref>. 23 zélnika 1939 ZSSR i Niemieckô pòdpisali ùmòwã Ribbentrop-Mołotow, ùmòwã o nieagresji i pòdzôle [[Pòlskô|Pòlsczi]], 17 séwnika radzecczé wòjska zaatakòwelë Pòlskô, rozpòczęła sã II swiatowo wojna. 30 séwnika 1939 ZSRR zaatakòwel [[Fińskô]], zaczãła sã cãżkô [[zëmòwô wojna]]. 12 strëmiannika 1940 [[Fińskô]] i Związk Radzecczi zawały pòkój, Związk òdebrał Fińsczi dzél teritorium<ref name=":0">''Małe tablice - historia'', Adamantan, 2017, str. 30</ref>. 22 czerwińca 1941 Rzesza zaatakòwela ZSRR (Operacëjô Barbarossa), wiãc ten stał sã zdrësznikã Aliantów. 8 maja 1945 miała mol kapitulacëjô Rzeszy<ref name=":0" />. ZSRR ùstał jistniec 26 gòdnika 1991<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/506410,20-lat-po-rozpadzie-zsrr-rosja-znow-chce-byc-imperium 20 lat po rozpadzie ZSRR, Rosja znów chce być imperium] Polskie radio</ref>. == Gòspòdarka == Na zaczątkù w Rusczi a pózni w ZSSR brëkòwano wòjenny kòmùnizm, chtëren òpiérał sã pôłny centralizacëji podzélu i wëmianie dobrów. Bëł państwòwi mònopol i zakôz priwatnego hańdlu. Z przëczënë ùdoru lëdzi w 1921 wòjenny kòmùnizm òstał zastãpiony bez nowô ekonomicznô politikã (NEP, [[Rusczi jãzëk|rus]]. новая экономическая политика, nowaja ekonomiczeskaja politika)<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/komunizm-wojenny;3924722.html komunizm wojenny] Encyklopedia PWN</ref>. == Stalinizm == Za rządów Józefa Stalina w ZSSR narodzëł sã systema totalitarny o mionie Stalinizmu. W kraju panowałô tcza jednostczi, propaganda<ref>Opulski R. [https://plus.dziennikpolski24.pl/o-kulcie-jozefa-stalina-i-jego-implikacjach/ar/c15-17335145 O kulcie Józefa Stalina i jego implikacjach] Dziennik Polski</ref>, eliminowanié procëmników pòliticznich, pôłna kòntrola nad żëcém lëdzi<ref name=":1" />. W Związku Sowiecczim bëł złożony systema represëji. W całym kraju bëły lagry prôcë (łagry), pod kontrolã Głównego Zarządu Lagrowego (GUŁag)<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/183008/historia-gulagu-sowieckie-lagry.html Archipelag zbrodni] Historia DoRzeczy</ref><ref>[https://gulag.online/articles/historie-gulagu?locale=pl Historie Gułagu] Gulag Online</ref>. Stalinizm trwał do smierci Stalina w 1953. == Repùbliki ZSSR == {| class="wikitable" align="center" style="text-align: center" | style="background: #DCDCDC" |Repùbliki ZSSR | style="background: #DCDCDC" |Lata | style="background: #DCDCDC" |Państwa dzysdniowi | style="background: #DCDCDC" |[[Zrzesznica Samòstójnëch Państw|ZSP]] | style="background: #DCDCDC" |[[NATO]] | style="background: #DCDCDC" |[[Europejskô Ùnijô|EÙ]] | style="background: #DCDCDC" |[[Eùrazëjskô Gospodarczo Wespòlëzna|EAGW]] |- | width="20%" |Armeńskô SSR¹ | width="20%" |1936–1991 | width="20%" |[[Armenijô]] |1991 | - | - | - |- |Azerskô SSR¹ |1936–1991 |[[Azerbejdżan]] |1991 | - | - | - |- |Biôłoruskô SSR |1922–1991 |[[Biôłorus]] |1991 | - | - |2002 |- |Estońskô SSR |1940–1991 |[[Estoniô]] | - |2004 |2004 | - |- |Grëzóńskô SSR¹ |1936–1991 |[[Grëzóńskô]] |1993-2008 | - | - | - |- |Kazachskô SSR |1936–1991 |[[Kazachstan]] |1991 | - | - |2002 |- |Karelo-Fińskô SSR² |1940-1956 |[[Ruskô]] | - | - | - | - |- |Kirgiskô SSR |1936–1991 |[[Kirgistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Lëtewskô SSR |1940–1991 |[[Lëtwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Łotewskô SSR |1940–1991 |[[Łotwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Mołdawskô SSR |1940–1991 |[[Mòłdawiô]] |1991 | - | - | - |- |Ruskô FSSR |1922–1991 |[[Ruskô]] |1991 | - | - |2002 |- |Tadżickô SSR |1929–1991 |[[Tadżikistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Turkmeńskô SSR |1925–1991 |[[Turkmenistan]] |1991-2005 | - | - | - |- |Ukrajińskô SSR |1922–1991 |[[Ùkrajina|Ukrajina]] |1991-2018 | - | - | - |- |Ùzbeckô SSR |1925–1991 |[[Ùzbekistan]] |1991 | - | - | - |- |- | colspan="7" align="left" |¹ do 1936 Zakaukaskô FSSR ² w 1956 włączenié do Rusczi FSSR |} == Przédnicë == <gallery> Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|[[Włodzmiérz Lenin]] (1922–1924) JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg|[[Józef Stalin]] (1924–1953) Georgy Malenkov 1953.jpg|[[Gieorgij Malenkow]] (1953) Bundesarchiv Bild 183-B0628-0015-035, Nikita S. Chruchstschow.jpg|[[Nikita Chruszczow]] (1953–1964) Leonid Brežněv (Bundesarchiv).jpg|[[Leonid Breżniew]] (1964–1982) RIAN archive 101740 Yury Andropov, Chairman of KGB.jpg|[[Jurij Andropow]] (1982–1984) KonstantinChernenko2.jpg|[[Konstantin Czernienko]] (1984–1985) Mikhail Gorbachev 1987.jpg|[[Michaił Gorbaczow]] (1985–1991) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zrzesznica Samòstójnëch Państw]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie]] pdgpdegakmx46pfatpf1537t9m9f523 Pôłniowi Sùdan 0 12361 193759 191970 2026-04-03T22:48:08Z DawnyTest 14843 + 193759 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republic of South Sudan|miono=Repùblika Pôłniowego Sùdanu|fana=Flag of South Sudan.svg|miono-genitiw=Pôłniowego Sùdanu|herb=Coat of arms of South Sudan.svg|mòtto=Justice, Liberty, Prosperity Sprawiedlëwosc, Wòlnosc, Dobrocëzna|na karce=Location South Sudan AU Africa.svg|jãzëk=[[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Dżuba|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=644 329|rok=2024|lëdztwò=12,703,714|dëtk=pôłniowosùdanczi funt|kòd dëtka=SSP|czasowô cona=+3|himn=South Sudan Oyee!|kòd=SS|Internet=.ss|telefón=211|Prezydeńt=Salva Kiir Mayardit|data ùsôdzenia=9 lëpińca 2011|aùtowi kòd=SS}} '''Pôłniowi Sùdan''' je państwã w [[Afrika|Africe]]. Stolëcznym gardã je [[Dżuba]]. Krôj ten pòwstał 9 lëpińca 2011 i je nômłodszim państwã na swiece<ref>[https://www.wionews.com/photos/these-nations-didn-t-exist-before-1993-7-youngest-countries-in-the-world-1762193241483/1762193241486 These nations didn’t exist before 1993: 7 youngest countries in world] WION</ref>. Zwëskał samòstójnotã ôd [[Sùdan|Sùdanu]], po dłudżij wòjnë domôcej. Greńcze z [[Sùdan|Sùdanem]], [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralô Afrikô]], [[Ùgandô|Úgandô]], [[Keniô]] i [[Etiopiô]]<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20220706110837/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-sudan/ South Sudan] The World Factbook</ref>. * lëdztwo w 2024 bëło 12,703,714<ref name=":0" />. * wiéchrzëzna je 644,329 km2<ref name=":0" /> == Przëpisë == {{Przëpisë}}{{Stub}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika]] 02098lezrckmc2pcubsy0nuw7crgnmf 193760 193759 2026-04-03T22:49:00Z DawnyTest 14843 193760 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republic of South Sudan|miono=Repùblika Pôłniowego Sùdanu|fana=Flag of South Sudan.svg|miono-genitiw=Pôłniowego Sùdanu|herb=Coat of arms of South Sudan.svg|mòtto=Justice, Liberty, Prosperity Sprawiedlëwosc, Wòlnosc, Dobrocëzna|na karce=Location South Sudan AU Africa.svg|jãzëk=[[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Dżuba|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=644 329|rok=2024|lëdztwò=12,703,714|dëtk=pôłniowosùdanczi funt|kòd dëtka=SSP|czasowô cona=+3|himn=South Sudan Oyee!|kòd=SS|Internet=.ss|telefón=211|Prezydeńt=Salva Kiir Mayardit|data ùsôdzenia=9 lëpińca 2011|aùtowi kòd=SS}} '''Pôłniowi Sùdan''' je państwã w [[Afrika|Africe]]. Stolëcznym gardã je [[Dżuba]]. Krôj ten pòwstał 9 lëpińca 2011 i je nômłodszim państwã na swiece<ref>[https://www.wionews.com/photos/these-nations-didn-t-exist-before-1993-7-youngest-countries-in-the-world-1762193241483/1762193241486 These nations didn’t exist before 1993: 7 youngest countries in world] WION</ref>. Zwëskał samòstójnotã ôd [[Sùdan|Sùdanu]], po dłudżij wòjnë domôcej. Greńczë z [[Sùdan|Sùdanã]], [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralą Afriką]], [[Ùgandô|Úgandą]], [[Keniô|Kenią]] i [[Etiopiô|Etiopią]]<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20220706110837/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-sudan/ South Sudan] The World Factbook</ref>. * lëdztwo w 2024 bëło 12,703,714<ref name=":0" />. * wiéchrzëzna je 644,329 km2<ref name=":0" /> == Przëpisë == {{Przëpisë}}{{Stub}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika]] ftqxrk860epkscjhz282qzleg9zdcp2 193761 193760 2026-04-03T22:50:41Z DawnyTest 14843 193761 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republic of South Sudan|miono=Repùblika Pôłniowego Sùdanu|fana=Flag of South Sudan.svg|miono-genitiw=Pôłniowego Sùdanu|herb=Coat of arms of South Sudan.svg|mòtto=Justice, Liberty, Prosperity Sprawiedlëwosc, Wòlnosc, Dobrocëzna|na karce=Location South Sudan AU Africa.svg|jãzëk=[[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Dżuba|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=644 329|rok=2024|lëdztwò=12,703,714|dëtk=pôłniowosùdanczi funt|kòd dëtka=SSP|czasowô cona=+3|himn=South Sudan Oyee!|kòd=SS|Internet=.ss|telefón=211|Prezydeńt=Salva Kiir Mayardit|data ùsôdzenia=9 lëpińca 2011|aùtowi kòd=SS}} '''Pôłniowi Sùdan''' je państwã w [[Afrika|Africe]]. Stolëcznym gardã je [[Dżuba]]. Krôj ten pòwstał 9 lëpińca 2011 i je nômłodszim państwã na swiece<ref>''[https://www.wionews.com/photos/these-nations-didn-t-exist-before-1993-7-youngest-countries-in-the-world-1762193241483/1762193241486 These nations didn’t exist before 1993: 7 youngest countries in world]'' [online], Wion [dost. 2026-04-03] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. Zwëskał samòstójnotã ôd [[Sùdan|Sùdanu]], po dłudżij wòjnë domôcej. Greńczë z [[Sùdan|Sùdanã]], [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralą Afriką]], [[Ùgandô|Úgandą]], [[Keniô|Kenią]] i [[Etiopiô|Etiopią]]<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20220706110837/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-sudan/ South Sudan] The World Factbook</ref>. * lëdztwo w 2024 bëło 12,703,714<ref name=":0" />. * wiéchrzëzna je 644,329 km2<ref name=":0" /> == Przëpisë == {{Przëpisë}}{{Stub}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika]] fgmezs7qdqoifm3vpxccidabb1r05ks 193762 193761 2026-04-03T22:51:43Z DawnyTest 14843 193762 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republic of South Sudan|miono=Repùblika Pôłniowego Sùdanu|fana=Flag of South Sudan.svg|miono-genitiw=Pôłniowego Sùdanu|herb=Coat of arms of South Sudan.svg|mòtto=Justice, Liberty, Prosperity Sprawiedlëwosc, Wòlnosc, Dobrocëzna|na karce=Location South Sudan AU Africa.svg|jãzëk=[[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Dżuba|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=644 329|rok=2024|lëdztwò=12,703,714|dëtk=pôłniowosùdanczi funt|kòd dëtka=SSP|czasowô cona=+3|himn=South Sudan Oyee!|kòd=SS|Internet=.ss|telefón=211|Prezydeńt=Salva Kiir Mayardit|data ùsôdzenia=9 lëpińca 2011|aùtowi kòd=SS}} '''Pôłniowi Sùdan''' je państwã w [[Afrika|Africe]]. Stolëcznym gardã je [[Dżuba]]. Krôj ten pòwstał 9 lëpińca 2011 i je nômłodszim państwã na swiece<ref>''[https://www.wionews.com/photos/these-nations-didn-t-exist-before-1993-7-youngest-countries-in-the-world-1762193241483/1762193241486 These nations didn’t exist before 1993: 7 youngest countries in world]'' [online], Wion [dost. 2026-04-03] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. Zwëskał samòstójnotã ôd [[Sùdan|Sùdanu]], po dłudżij wòjnë domôcej. Greńczë z [[Sùdan|Sùdanã]], [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô|Centralą Afriką]], [[Ùgandô|Úgandą]], [[Keniô|Kenią]] i [[Etiopiô|Etiopią]]<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20220706110837/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/south-sudan/ ''South Sudan''] The World Factbook [dost. 2025-11-23] (an.).</ref>. * lëdztwo w 2024 bëło 12,703,714<ref name=":0" />. * wiéchrzëzna je 644,329 km2<ref name=":0" /> == Przëpisë == {{Przëpisë}}{{Stub}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika]] aff22dklb432wbarttmx1nty1m6qxzv Krasnodar 0 12378 193693 193391 2026-04-03T16:50:42Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193693 wikitext text/x-wiki {| border=1 align=right cellpadding=4 cellspacing=0 width=300 style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; ; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 92%;" |+ <big><big>'''{{PAGENAME}}'''</big></big> [[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Краснодар'' |- | align=center widith=120px | [[Òbrôzk:Coat of Arms of Krasnodar (Krasnodar krai).png|center|80px]] | align=center widith=130px | [[Òbrôzk:Flag of Krasnodar.svg|100px]] |- | align="center" style="background:#efefef;" width="120px" | Herb | align="center" style="background:#efefef;" width="130px" | Fana |- | align="center" colspan="2" widith=250px | [[Òbrôzk:Триумфальная арка и памятник Святой Екатерине (1).jpg|300px]] |- | [[Wiéchrzëzna]] | 339,31<ref name="krd" /> km² |- | [[Pòłożenié]]: | 45° 02' nord. 38° 59' pòr. |- | [[Lëdztwò]] (2025) | 1 154 885<ref>[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A1hisl_MO_01-01-2025.xlsx Численность постоянного населения Российской Федерации по муниципальным образованиям на 1 января 2025 года] ''rosstat.gov.ru''</ref> |- | [[Czerënkòwi numer]] | (+7) 861 |- | [[Pòcztowi kòd]] | 350000–350999 |- | [[Registracëjné tôfle]] | 23, 93, 123, 193, 323 |- | align="center" colspan="2" style="background:#efefef;" style="border-bottom:3px solid gray;"|[https://web.archive.org/web/20250717063910/https://krd.ru/ Domôcô starna gardu] |} '''Krasnodar''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Краснодар'') to je nôwiãkszé gard w Pôłniowi [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką Kuban, niedaleko òd [[Czôrné Mòrze|Czôrnégò]] i [[Azowsczé Mòrze|Azowsczégò Mòrza]]<ref name="krd">[https://web.archive.org/web/20241214171752/https://krd.ru/o-krasnodare/istoriya-goroda/ История города] ''krd.ru''</ref>. W gardze mieszkô kòle 1,2 mln lëdzy<ref>[https://kubanpress.ru/news/2025-08-01/krasnodar-na-perelome-kak-yuzhnaya-stolitsa-spravlyaetsya-s-demograficheskim-bumom-5443854 Краснодар на переломе: как южная столица справляется с демографическим бумом] ''kubanpress.ru''</ref>. Krasnodar òstał założony w 1793 rokù i na początku nazéwôł sã '''Jekaterinodar''' (rus. ''Екатеринодар''). To je wôżny gòspòdarzczi i kùlturalny òstrzódk<ref>[https://web.archive.org/web/20180804204606/https://krasnodar.ru/content/40/show/34743/ Город Краснодар] ''krasnodar.ru''</ref>. Czãsto mionëje sã go [[stolëca|stolëcą]] Pôłniowi Rusczi<ref>[https://news-kuban.ru/society/2025/05/25/25444.html Краснодар — столица Юга!. Кричалка, которая звучала прошедшим вечером во всех частях города] ''news-kuban.ru''</ref>. == Galeriô == <gallery> Krasnodar, Russia, near natural colors, Sentinel-2 satellite image 2018-SEP-18.jpg 2023-10-22. Краснодар DSC 7534.jpg Медакадемия Краснодар Russia.JPG View of Krasnodar taken from Kozhevennaya street, 24 2020-04-18-5.jpg Здание гостиницы централь 03.JPG Karasunskiy okrug, Krasnodar, Krasnodarskiy kray, Russia - panoramio (27).jpg 2022. Краснодар DSC 9475.jpg Екатерина Великая. Монумент.JPG </gallery> == Przëpisczi == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://hedclub.com/en/publication/krasnodarskij_kraj_zhemchuzhina_yuga_rossii_784 Krasnodar Territory. Pearl of the South of Russia] ''hedclub.com'' {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Ruskô]] na5d3wtc55tfl9rp443hvcprlvkvcwz Chrzescëjanizna 0 12381 193692 193390 2026-04-03T16:50:33Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193692 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Christian cross.svg|Krziż|mały]] '''Chrzescëjanizna''', '''chrzescëjaństwò''' to je monoteistycznô religijô, pòwstała w I stalata n.e. na Blisczim Wschòdze, zôczątkował ją Jezës z Nazaretu<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/chrzescijanstwo;3886180.html Chrześcijaństwo] Encyklopedia PWN</ref>. Wczasne chrzescëjaństwò bëło przesladowane bez czezera Rzimu. W 313 n.e. czezer Kònstantin Wiôldżi wëdał mediolańsczi edikt, chtërën wprowadzëł wolnosc wëznania<ref>[https://mnki.pl/pl/obiekt_tygodnia/2012/pokaz/121,zwyciezysz_krolu_konstanty,1 Zwyciężysz królu Konstanty] Muzeum Narodowe w Kielcach</ref><ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/edict-milan Edict of Milan] EBSCO</ref>, a w 380 czezer Teodozjusz ùstanowił chrzescëjaniznã państwową religiją<ref>[https://sites.rhodes.edu/coins/romes-conversion-christianity-and-its-lasting-legacy Rome's Conversion to Christianity and its Lasting Legacy] Rhodes College</ref>. Przédnymi czerënkami sã: * [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] - czerënk, chtërnëgo przédnikã je biskup Rzimù, ùważany za nastãpnika Swiatego Piotra * [[Prawòsławié]] - związóny z wschòdny schizmã * [[Protestancëzna]] - czerënk jaczi nastôł òbczas refòrmacëji (m.jin. [[lëterstwò]]) == Galeriô == <gallery> Juan de Juanes 002.jpg|Jezës z Eùcharystią Unknown - tuntematon - ökänd- Theotokos Hodegetria, Bysantic icon - Jumalanäiti Hodigitria, bysanttilainen ikoni (28845470903).jpg|Prawòsławnô ikòna Saint Peter's Basilica facade, Rome, Italy.jpg|Bazilika Sw. Piotra, [[Watikan]] SM Łódź Kościół św Mateusza 2017 (2) ID 613039.jpg|Kòscół ewangelicko-augsbursczi w [[Łódź|Łodzi]] </gallery> == Statistiki == [[Òbrôzk:Percent of Christians by Country–Pew Research 2011.svg|centruj|mały|Chrzescëjanizna na Swiecie, 2011]] Chrzescëjaństwò to nôwikszô religijô swiata. Wëznaje ją 2.38 miliarda lëdzi, co je 30% swiatowi pòpùlacji<ref>[https://www.worldatlas.com/religion/the-10-largest-religions-in-the-world-2025.html The 10 Largest Religions in the World] WorldAtlas</ref>. Nôwikszim czerënkã je [[Katolëcczi Kòscół|Rzimsczi Katolëcyzm]], z wicy jak miliardã wiérnych<ref>[https://www.bartehrman.com/christian-denominations/ Christian Denominations: A List of All 46 Types of Christianity] Bartehrman</ref>. === Chrzescëjaństwò w Pòlsce === W [[Pòlskô|Pòlscze]] 88,8% przenôlégô do katolëcczego Kòscóła, 0,2% do jinszego òbrządku katolëcczego, 0,5% wëznaje prawòsławié, 0,4% protestancëznã i jinsze kòscoły protestancczi tradicji, 0,5% jinsze chrzescijańsczi wëznania, a 0,5% to swiôdkowie Jehówy (badanié z 2024)<ref>Bożewicz M. [https://www.cbos.pl/SPISKOM.POL/2024/K_050_24.PDF Religijność Polaków w ostatnich dziesięcioleciach] Centrum Badania Opinii Społecznej</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} 63nu6wze02e2eb8ifpjv35dtsrw1f6r Wilija Dómôtjené 0 12383 193709 191192 2026-04-03T18:37:26Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 193709 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Domatienė.jpg|mały|Wilija Dómôtjené]] '''Wilija Dómôtjené''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Wilia Domatienė'', [[Lëtewsczi jãzëk|lët.]] ''Vilija Domatienė''; ùr. [[23 strëmiannika]] [[1960]] w [[Windorp|Windorpie]]) – pòlskò-litewskô [[Biologijô|biolożka]], [[Ekòlogòwô żëwnota|ekòlożka]], dzejôrka spòlecznô, prodùcentka mùzycznô<ref name=":0">[https://www.themoviedb.org/person/5845232-vilija-domatiene Vilija Domatienė — The Movie Database (TMDB)]</ref>, [[Spiéw|spiéwôrka]], założëcielka litewsczégò karna folkloristicznégò „Kupolė" ([[1983]])<ref>[https://www.kaisiadoriuvb.lt/folkloro-ansamblis-kupole/ Folkloro ansamblis „Kupolė“ – Kaišiadorių Jono Aisčio viešoji biblioteka]</ref>. == Biografiô == Ùrodzëła sã 23 strëmiannika 1960 rokù we wsë Windorp w [[Pòlskô|Pòlsczi Lëdowé Repùblice]], w litewsczi rodzënie. W dzecëństwje bëła na wiele wëprawach do lasów ë błotnisk, co rozbùdzëło ji zjinteresowanié biòrozmajitoscą. Ùczëła sã téż grë na fòrtepianie ë skrzëpcach, co pózni wpłënelo na ji interdiscëplinarné pòdejscé do ùczi ë sztëczi. Sztudérowała na Ùniwersytece Marii Curie-Skłodowsczi, gdze w [[1982]] rokù dobëła diplóm z biòlogie. W [[1989]] rokù òbroniła doktórskô robòta z ùczbë ò òkrãżim, pòswiãconô ekòsystemóm błotnëch terenów ë brëkòwaniém zwëczajowëch kòmpiutrowëch mòdelów do prògnozowaniô dinamice roscëniznowëch zbiérników. W latach 80. Domatienė zacząła robòtã jakno biòlòg badérowny w Akademii Ùczbów PRL. Prowadziła wtenczas badérawczi robòtë w delcie [[Nieman|Niemna]] ë na wòdach [[Wisła|Wisłë]], dokùmentując spôdk biòrozmajitosce błotnisk spòwòdowóny projektama melioracyjnych z czasów sowiecczich. W [[1991]] rokù stanãła na czële pierszégò litewsczégò programù [[Rekùltiwacja|rekùltiwacji]] błotnëch terenów, chtërny stôł sã wzérã dlô pòdobnëch inicjativ na [[Łotwa|Łotwie]] ë w [[Estoniô|Estonii]]. W nãslédny dekadze rozszerzëła swòją badérawczą dzejnotã na kòntekstë globalné. Ùczãstniczëła w ekspedicjach do Amazónii, afrikańsczich sawannów ë alpejsczich sztréf Himalajów, prowadząc pòrównawczé badania lesnëch ekòsystemów w Skandinawie, na [[Sybiriô|Syberii]] ë w [[Kanada|Kanadze]]. W [[2004]] rokù òstała dorôdcã [[Kòmisja Eùropejscza|Kòmisji Eùropejsczi]] w zôkresie pòliticzi dotyczący zrównoważoné gòspòdarki lesną ë òchrónë biòrozmajitosce<ref name=":0" />. Z [[2025]] rokù – przédniczka Stowarzyszeniô Biòlogów ë Nauczycélów Biòlogie miasta [[Kòwno]]<ref>[https://www.kaunosic.lt/biologijos-mokytoju-metodinis-burelis/ Biologijos mokytojų metodinis būrelis – KŠIC]</ref>. == Przëpisë == {{SORTUJ:Dómôtjené, Wilija}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] cvgad62vknyhfpnfvl1tiepnqqlg4vy Kaszëbsczi Himn 0 12384 193707 191780 2026-04-03T18:26:51Z Iketsi 3254 /* Przëpisë */ == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193707 wikitext text/x-wiki [[File:O panu Czôrlińscim Hieronim Derdowski 1880.png|thumb|Òbkłôdka ''O panu Czôrlińscim'' z 1880]] '''Kaszëbsczi Himn''' – pòpùlarnô kaszëbskô piesń ò patrioticzny wëmòwie, jaczi aùtorã je [[Hieronim Derdowsczi]], chtërën ùmiescëł go w ùtworze [[Ò panu Czôrlińsczim co do Pùcka pò sécë jachôł]]. Muzykã skómpònował w 1921 [[Féliks Nowowiejsczi]]<ref>[https://naszekaszuby.pl/modules/artykuly/article.php?articleid=47 artykuly-Kaszubski herb, flaga, hymn, święto : Nasze Kaszuby] naszekaszuby.pl</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20251211054841/http://pl.kaszubia.com/kaszubi/hymny-kaszubskie/marsz-kaszubski-hieronima-derdowskiego/ Marsz Kaszubski – Hieronima Derdowskiego] Kaszubia.com</ref>. Na mòcy ùchwały Nôczelny Rady Kaszëbskò-Pòmòrsczégo Zrzeszenia z dnia 21 stëcznika 2017 je to himn Kaszëb<ref>[https://www.kaszubi.pl/article/view/hymn-kaszubski Hymn Kaszubski] Kaszubi.pl</ref><ref>[https://www.utw-rumia.pl/media/files/ii-konkurs-o-kaszubach-symbole_ulxpfRx.pdf Symbole Kaszub hymn, godło, flaga, nazwa i stolica Kaszub] </ref>. == Tekst piesni == {| class="wikitable" |+ !Tekst zgódny z aktualnym pisënkã kaszëbszczëgo jãzëka !Tekst z pierwòtnym pisënkã |- | :: Tam gdze Wisła òd Krakòwa :: W pòlsczé mòrze płënie :: Pòlskô wiara, pòlskô mòwa :: Nigdë nie zadżinie. ::Ref. :: Nigdë do zgùbë :: Nié przińdą Kaszëbë, :: Marsz, marsz za wrodżém! ::Më trzimómë z Bòdżém. ::Më z Niemcami wieczi całé ::Krwawe wiedlë wòjnë. ::Wòlné piesni wiedno brzmiałë ::Bez gòrë i chòjnë. ::Ref. Nigdë do zgùbë... ::Przëszed Krzëżôk w twôrdi blasze, ::Pôlëł wsë i miasta, ::Za to jegò cepë naszé ::Grzmòcełë lat dwasta. ::Ref. Nigdë do zgùbë... ::Nôs zawòłôł do swéj rotë ::Pòlsczi król Jadżéłło, ::Téj w niemiecczëch karkach gnôtë] ::Trzeszczałë jaż miło. ::Ref. Nigdë do zgùbë... ::Gdze król Kazmiérz gnôł Krzëżôka? ::Gnôł gò pòd Chònice! ::Bë gò zgniôtłë, jak robôka, ::Kaszëbsczé kłonice. ::Ref. Nigdë do zgùbë... ::Czéj rôz naju òkrãtama ::Szwedë najechalë, ::Mr żesmë jich kapuzama ::Z Pùcka wenëkalë. ::Ref. Nigdë do zgùbë... ::Krzëżã swiãtym przëżegnónë ::Sec, séczéra, kòsa, ::Z tëm Kaszëba w piekle stónie, ::Diôbłu ùtrze nosa. ::Ref. Nigdë do zgùbë... ::Nasz Stanisłôw Kòstka swiãty, ::Co sã ù nas rodzëł, ::Nié dopùscy, bë zawzãty ::Wróg nam dłùgò szkòdzëł. ::Ref. Nigdë do zgùbë... ::Płaczą matczi nad sënama ::Płączą dzys dzewice, ::Hola, jész je Bóg nad nama ::Dôł cepë, kłonice. ::Ref. Nigdë do zgùbë... | ::Tam, gdze Wisła od Krakowa ::W polscie morze płynie, ::Polsko wiara, polsko mowa ::Nigde nie zadzinie. ::Ref. ::Nigde do zgube ::Nie przyńda Kaszube, ::Marsz, marsz za wrodziem ! ::Me trzemąme z Bodziem. ::Me z Mniemcami wiecie całe ::Krwawe wiedle wojne, ::Wolne plesnie wjedno brzmniałe ::Bez gore i chojne. ::Ref. Nigde do zgube... ::Przeszed Krzyżok w twardy blasze, ::Poleł wse i mniasta, ::Za to jego cepe nasze ::Grzmocłe lot dwa sta. ::Ref. Nigde do zgube... ::Nos zawołoł do swy rote ::Polsci krol Jadziełło, ::Tej w mniemniecciech karkach gnote ::Trzeszczałe, jaż mniło. ::Ref. Nigde do zgube... ::Gdze krol Kazmnierz gnoł Krzyżoka? ::Gnoł go pod Chonice ! ::Bo go zgnietłe, jak roboka, ::Kaszubscie kłonice. ::Ref. Nigde do zgube... ::Ciej roz naju okrętami ::Szwede najechale. ::Me żesme jech kapuzami ::Z Pucka wenekale ::Ref. Nigde do zgube... ::Krzyżem swiętym przeżegnanie, ::Sec, seciera, kosa, ::Z tem Kaszuba w piekle stanie, ::Djobłu utrze nosa. ::Ref. Nigde do zgube... ::Nasz Stanisłow Kostka swięty, ::Co sę u nos rodzeł, ::Nie dopuscy, be zawzęty ::Wróg nąm długo szkodzeł. ::Ref. Nigde do zgube... ::Płaczą matcie nad senami, ::Płaczą dzys dzewice, ::Hola, Jesz je Bóg nad nami, ::Doł cepe, kłonice. ::Ref. Nigde do zgube... |} == Òbaczë téż == * [[Zemia Rodnô]] * [[Fana Kaszëbsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 1y6garmsq6u6i17qi87qox25glhrgq2 Karól Nawrocczi 0 12385 193708 192194 2026-04-03T18:34:49Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193708 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Karól Nawrocczi|gwôsné jimiã=Karol Nawrocki|Òbrôzk=Karol Nawrocki (2025) (cropped).jpg|òpis=Karól Nawrocczi w 2025|Data_ùrodzeniô=3 strëmiannika|Mol_ùrodzeniô=[[Gduńsk]]|Data_smierci=|Mol_smierci=|1. fónkcjô=Prezydeńt Pòlsczi Repùbliczi|1. Òd=6 zélnika 2025|1. Do=|1. Pierszô_dama=Marta Nawrocka|1. Pòprzédca=[[Andrzéj Duda]]|1. Nastãpnik=|1. Patrio=}} '''Karól Tadeùsz Nawrocczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Karol Tadeusz Nawrocki'') (ùr. [[3 strëmiannika]] 1983 w [[Gduńsk|Gduńsku]]) je pòlsczim pòlitikã ë historikã. Òd [[6 zélnika]] 2025 je [[Prezydeńt|prezydentã]] [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. W latach 2017–2021 direktór [[Mùzeum II Swiatowi Wòjnë]] w Gduńsku, w latach 2021–2025 prezes Institutu Nôrôdny Pamiãci. Je absolwentã IV Òglowôsztôłcącégò Liceùm w Gduńsku (2002) ë [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]] (2008), gdze sztudérowôł na wëdzéle historicznym<ref>[https://www.prezydent.pl/prezydent/biografia Dr Karol Nawrocki – Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej] Prezydent.pl</ref>. Ùrodzony w Gduńsku, Nawrocczi sztudérowôł historiã na Gduńsczim Ùniwersytece, gdze w 2013 rokù ùzëskôł stopiéń dochtora na spòdlém rozprawë ò dzejanié [[Antikòmùnizm|antikòmùnistyczny]] w [[Pòlskô Lëdowô Repùblikô|PLR]]. Jegò nôùkòwô robòta kòncentruje sã na taczich pëtaniach, jak rëch [[Ùdor antikòmùnistyczny w Pòlsce|ùdoru antikòmùnistycznégò]], [[przestãpczosc zòrganizowónô]] ë [[historiô szportu]] – téma związóny z jegò włôstny doswiôdczenié jakno aktiwnégò spòrtówca, òsoblëwie w [[Bala|balu]] ë [[Piscowanié|piscowaniu]]. Warkòwnô zwënéga wczasnô Nawrocczégò bëłô scësle związónô z jinstytucjama zajimnyma sã òchroną ë wëbiwanié pamiãci historiczny Pòlsczi. W 2009 rokù dołãczëł do [[Institut Nôrôdny Pamiãci|Institutu Nôrôdny Pamiãci]] (INP) ë zwëskał ùznanié za przebùdowywanié pòlsczich jinstytucji historicznych w czerënkù patrioticzny ë antikòmùnistyczny narracji. W prezydencczich welacjach w 2025 rokù Nawrocczi òstał wëbróny kandidat prawicowi partii [[Prawò ë Sprawiedlëwosc|Prawò]] [[Prawò ë Sprawiedlëwosc|ë Sprawiedlëwosc]] (PiS), startowôł jakno bezpartijny „kandidat òbëwatela” ë pòkònôł liberôła Rafał Trzaskòwsczégò. Jakno prezydeńt òdbijôł szérszi zwrot w prawò w pòlsczim krôjòbrôze pòliticzny. Òd mòmentu jinaugùracji 6 zélnika 2025 rokù Nawrocczi òbrał kùrs kònfrontacyjny z rządzącô zrzeszënką ë ji parwadnik [[Donôld Tusk]], chtërnégò ùważô za „nôgòrszégò premiéra III PR”. Nawrocczi dãżë do wzmòcnieniô wëszëznë kòłò prezydenta, pòdpiérającë refòrmã kònstitucyjną w czerënkù systemu półprezydencczégò. Jégò kancelariô skłôdô sã z pòlitików PiS ë òsób zrzeszonëch w INP. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] [[Kategòrëjô:Prezydencë Pòlsczi]] ren2k4d3003kiropakrlpbccigcir6x Òstrowë Salomóna 0 12399 193536 192047 2026-04-03T13:36:30Z Iketsi 3254 Aùstralëjô (kòntinent) 193536 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Solomon Islands|miono=Òstrowë Salomóna|fana=Flag of the Solomon Islands.svg|herb=Coat of arms of the Solomon Islands.svg|miono-genitiw=Òstrowów Salomóna|mòtto=To Lead is to Serve (Prowadzëc znôczô służëc)|na karce=Solomon Islands on the globe (Oceania centered).svg|jãzëk=[[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Honiara|fòrma państwa=Kònstitucëjnô mònarchijô|wiéchrzëzna=28 450|rok=2025|lëdztwò=838,645|dëtk=dolar Òstrowów Salomóna|kòd dëtka=SBD|czasowô cona=+11|swiãto=[[7 lëpińca]]|himn=God Save Our Solomon Islands|kòd=SB|Internet=.sb|telefón=677|procent-wòdë=-|Premiéra=Jeremiah Manele|Prezydeńt=David Tiva Kapu|Mònarcha=Karól III}} '''Òstrowë Salomóna''' ([[Anielsczi jãzëk|an]]. ''Solomon Islands'') sã państwã na òstrowach w [[Òceaniô|Oceanije]], w Melanezji, nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Bëłë kòlonią [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanji]], zwëskałë samòstójnotã 7 lëpińca 1978<ref>[https://www.spc.int/events/solomon-islands-independence-day-2025 Solomon Islands independence day 2025]</ref>. == Geògrafiô == * Pòłożenié: Krôj leżë na òstrowach na pôłniowo-zôpadnym [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]], 2000 km òd nordowo-pòrënkowi [[Aùstralëjô|Aùstralëji]]. Państwò cignje sã na òk. 1000 òstrowów (w tim 9 przédnich), stolëca (Honiara) leżë na nôwikszim òstrowie Guadalcanal<ref name=":0">[https://www.dfat.gov.au/geo/solomon-islands/solomon-islands-country-brief Solomon Islands country brief] Australian Government</ref> * Wiéchrzëzna: ** całownô: 28,896 ** wiéchrzëzna lądu: 27,986 ** wiéchrzëzna wòdów: 910 * Brzegòwô liniô: 5,313 * Klimat: tropikalny mónsunowi, niewiele skrajnëch cepłot ë pògòdowëch warënków * Ùsztôłcenié terenu: przédno sërowe górë, z czilema nisczimi kòralowëmã atolamã * Wësokòsc terenu: ** nôniższô wësokòsc: 0 (Spòkójny Òcean) ** nôwëższi czëp: 2,335 (czëp Popomanaseu) == Demografiô == * Lëdztwò: 838,645 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/solomon-islands-population/ Solomon Islands Population (LIVE)] Worldometer</ref> * Etniczné karna: W wikszosci Melanezijczicë (93%), w mniejszosci Polinezijczicë (4%), Micronezijczicë (1.5%), Chińczicë, Europejczicë ë jinszi (1.5%)<ref name=":1">[https://www.un.int/solomonislands/solomonislands/country-facts Country Facts | Solomon Islands] The Permanent Mission of Solomon Islands to the United Nations</ref>. * Jãzëczi: Òficjalny je anielsczi jãzek, le je też 63 jinszich<ref name=":0" />. * Religijné karna: nôwikszą religią je [[Chrzescëjanizna|Chrzescejanizna]] (95%), w tim Kòscół Melanezji (anglikańsczi) 29%, [[Katolëcczi Kòscół]] 19%, Ewangelëcczi Kòscół Pôłniowego Mòrza 17%, Metodëscë 11%, Adwentiscë Sódmégo Dnia 10%<ref name=":1" /> * Ùrbanizacjô: Wikszosc mieszkańców żëje na wiesczi terenach, òk. 73.5%<ref>[https://www.theglobaleconomy.com/Solomon-Islands/population_size/ Solomon Islands: Population size] Global Economy</ref> == Pòliticzny system == * fòrma państwa: kònstitucëjnô [[mònarchiô]] * Wëkònôwczô władza: król (Karól III<ref>[https://solomons.gov.sb/government/ About the Solomon Islands Government] Solomon Islands Government</ref>), reprezentowany przez gùbernatóra (David Tiva Kapu<ref>[https://solomons.gov.sb/governor-general-leaves-for-knighthood-in-london/ Governor General leaves for knighthood in London] Solomon Islands Goverment</ref>) ë premiera (Jeremiah Manele<ref>[https://forumsec.org/forum-leaders/hon-jeremiah-manele The Hon Jeremiah Manele] Pacific Islands Forum</ref>) * Ùstawòdôwczô władza: jednojizbowi parlament, 50 nôleżników wëbieranëch na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://parliament.gov.sb/about/parliament/ About] National Parliament of Solomon Islands</ref>. == Aùstralëjô (kòntinent) == * [[Aùstralëjô (kòntinent)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} == Bibliografiô == * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/|The World Factbook]{{Aùstralëjô i Òceaniô}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralëji i Oceanije]] n1x1ym615l9ymonuizklcyavi3dbjpd 193537 193536 2026-04-03T13:36:45Z Iketsi 3254 Òbaczë téż 193537 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Solomon Islands|miono=Òstrowë Salomóna|fana=Flag of the Solomon Islands.svg|herb=Coat of arms of the Solomon Islands.svg|miono-genitiw=Òstrowów Salomóna|mòtto=To Lead is to Serve (Prowadzëc znôczô służëc)|na karce=Solomon Islands on the globe (Oceania centered).svg|jãzëk=[[anielsczi jãzëk|anielsczi]]|stolëca=Honiara|fòrma państwa=Kònstitucëjnô mònarchijô|wiéchrzëzna=28 450|rok=2025|lëdztwò=838,645|dëtk=dolar Òstrowów Salomóna|kòd dëtka=SBD|czasowô cona=+11|swiãto=[[7 lëpińca]]|himn=God Save Our Solomon Islands|kòd=SB|Internet=.sb|telefón=677|procent-wòdë=-|Premiéra=Jeremiah Manele|Prezydeńt=David Tiva Kapu|Mònarcha=Karól III}} '''Òstrowë Salomóna''' ([[Anielsczi jãzëk|an]]. ''Solomon Islands'') sã państwã na òstrowach w [[Òceaniô|Oceanije]], w Melanezji, nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Bëłë kòlonią [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanji]], zwëskałë samòstójnotã 7 lëpińca 1978<ref>[https://www.spc.int/events/solomon-islands-independence-day-2025 Solomon Islands independence day 2025]</ref>. == Geògrafiô == * Pòłożenié: Krôj leżë na òstrowach na pôłniowo-zôpadnym [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]], 2000 km òd nordowo-pòrënkowi [[Aùstralëjô|Aùstralëji]]. Państwò cignje sã na òk. 1000 òstrowów (w tim 9 przédnich), stolëca (Honiara) leżë na nôwikszim òstrowie Guadalcanal<ref name=":0">[https://www.dfat.gov.au/geo/solomon-islands/solomon-islands-country-brief Solomon Islands country brief] Australian Government</ref> * Wiéchrzëzna: ** całownô: 28,896 ** wiéchrzëzna lądu: 27,986 ** wiéchrzëzna wòdów: 910 * Brzegòwô liniô: 5,313 * Klimat: tropikalny mónsunowi, niewiele skrajnëch cepłot ë pògòdowëch warënków * Ùsztôłcenié terenu: przédno sërowe górë, z czilema nisczimi kòralowëmã atolamã * Wësokòsc terenu: ** nôniższô wësokòsc: 0 (Spòkójny Òcean) ** nôwëższi czëp: 2,335 (czëp Popomanaseu) == Demografiô == * Lëdztwò: 838,645 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/solomon-islands-population/ Solomon Islands Population (LIVE)] Worldometer</ref> * Etniczné karna: W wikszosci Melanezijczicë (93%), w mniejszosci Polinezijczicë (4%), Micronezijczicë (1.5%), Chińczicë, Europejczicë ë jinszi (1.5%)<ref name=":1">[https://www.un.int/solomonislands/solomonislands/country-facts Country Facts | Solomon Islands] The Permanent Mission of Solomon Islands to the United Nations</ref>. * Jãzëczi: Òficjalny je anielsczi jãzek, le je też 63 jinszich<ref name=":0" />. * Religijné karna: nôwikszą religią je [[Chrzescëjanizna|Chrzescejanizna]] (95%), w tim Kòscół Melanezji (anglikańsczi) 29%, [[Katolëcczi Kòscół]] 19%, Ewangelëcczi Kòscół Pôłniowego Mòrza 17%, Metodëscë 11%, Adwentiscë Sódmégo Dnia 10%<ref name=":1" /> * Ùrbanizacjô: Wikszosc mieszkańców żëje na wiesczi terenach, òk. 73.5%<ref>[https://www.theglobaleconomy.com/Solomon-Islands/population_size/ Solomon Islands: Population size] Global Economy</ref> == Pòliticzny system == * fòrma państwa: kònstitucëjnô [[mònarchiô]] * Wëkònôwczô władza: król (Karól III<ref>[https://solomons.gov.sb/government/ About the Solomon Islands Government] Solomon Islands Government</ref>), reprezentowany przez gùbernatóra (David Tiva Kapu<ref>[https://solomons.gov.sb/governor-general-leaves-for-knighthood-in-london/ Governor General leaves for knighthood in London] Solomon Islands Goverment</ref>) ë premiera (Jeremiah Manele<ref>[https://forumsec.org/forum-leaders/hon-jeremiah-manele The Hon Jeremiah Manele] Pacific Islands Forum</ref>) * Ùstawòdôwczô władza: jednojizbowi parlament, 50 nôleżników wëbieranëch na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://parliament.gov.sb/about/parliament/ About] National Parliament of Solomon Islands</ref>. == Òbaczë téż == * [[Aùstralëjô (kòntinent)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} == Bibliografiô == * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/|The World Factbook]{{Aùstralëjô i Òceaniô}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralëji i Oceanije]] jcqre2pary399zviuy0t60299y54dwb Zrzesznica Samòstójnëch Państw 0 12402 193533 191605 2026-04-03T13:33:45Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 193533 wikitext text/x-wiki {| border="1" align="right" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" |+ '''<big>Zrzesznica Samòstójnëch Państw</big>''' |- | align="center" colspan="2" style="background:#f9f9f9;" | [[Òbrôzk:Flag of the CIS.svg|250px|]] |- | align="center" colspan="2" style="background:#f9f9f9;" | [[Òbrôzk:CIS (orthographic projection).svg|280px|]] |- |align="center" colspan="2" | |} '''Zrzesznica Samòstójnëch Państw''', skrócënk '''ZSP''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]. Содружество Независимых Государств, СНГ; [[Transkripcëjô (jãzëkòznôwstwò)|trb]]. ''Sodrużestwo Niezawisimych Gosudarstw'', ''SNG'') – òrganizacjô gòspòdarczno-pòliticzno-wòjskòwô, zrzeszająca wikszosc dôwnych repùblik [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związka Radzecczégò]], ùsadzonô na mòc [[Białowiesczé ùgòdzëlënié|białowiesczégò]] [[Białowiesczé ùgòdzëlënié|ùgòdzëlëniô]] z 8 gòdnika 1991 rokù. Zgódnie ze òbrzészkiem państw członkòwsczich, òrganizacjô mô na célu wespółrobòcã w zôkresu pòliticzi, bezpiekù, gòspòdarczi, kulturë, òswiatë, òchrónë zdrowiô, strzodowiska, naùczi i wëmianë jinfòrmacjów. == Nôleżnicë ZSP == * [[Armenijô]] * [[Azerbejdżan]] * [[Biôłorëskô]] * [[Kazachstan]] * [[Kirgistan]] * [[Ruskô]] * [[Tadżikistan]] * [[Turkmenistan]] * [[Ùzbekistan]] == Pòdôwczi == * Wiéchrzëzna - 20 000 000 km² * Lëdztwò - 250 570 000 == Òbaczë téż == * [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Zrzesznica Samòstójnëch Państw]] [[Kategòrëjô:Òrganizacje midzënôrodné]] dwtvyk218xgotdnvd9i5xe6o1qosm6c Jãzëczi swiata 0 12520 193631 193343 2026-04-03T16:18:31Z Iketsi 3254 Bùtnowë → Bùtnowé 193631 wikitext text/x-wiki Hewòtną starną je lëstą jãzëków swiata. {| class="wikitable" |+[[słowiańsczé jãzëczi]] !zôpadnosłowiańsczé<ref name=":1">ISBN 978-83-62137-37-4 s. 24</ref> ! ! |- |'''lechicczé<ref name=":1" />''' |[[biôłorusczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170" /> |[[bułgarsczi jãzëk]] |- |[[pòlsczi jãzëk]]<ref name=":1" /> |[[rusczi jãzëk]] |[[serbòchòrwacczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-159" /> ([[chòrwacczi jãzëk]], [[Bòsniacczi jãzëk|bòszniacczi jãzëk]], [[serbsczi jãzëk]]) |- |[[kaszëbsczi jãzëk]]<ref name=":0">ISBN 978-83-62137-37-4</ref> |[[ùkrajińsczi jãzëk]] |[[słoweńsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2016-185" /> |- |[[szląsczi jãzëk]] (gwara, etnolekt) |[[łemkòwsczi jãzëk]] | |- |łużëcczé jãzëczi / łużëcczi<ref name=":0" /> serbòłużëcczi<ref name=":1" /> ([[górnosorbsczi jãzëk]], [[dólnosorbsczi jãzëk]]) | | |- |[[czesczi jãzëk]]<ref name=":1" /><ref name="RKJ2014-158">{{RKJ|2014|158}}</ref> | | |- |[[słowacczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-158" /><ref name=":1" /> | | |- |pòłabsczi<ref name=":1" /> | | |} {| class="wikitable" |- ![[Bôłtëcczé jãzëczi]] ![[Germańsczé jãzëczi]] ![[Romańsczé jãzëczi]] ![[Celtycczé jãzëczi]] ![[Azjatëcczé jãzëczi]] |- |[[lëtewsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170" /> |[[anielsczi jãzëk]] |[[katalońsczi jãzëk]] |[[irlandzczi jãzëk]] |[[arabsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-161">{{RKJ|2014|161}}</ref> |- |[[łotewsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2016-185">{{RKJ|2016|185}}</ref> |[[niemiecczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-170">{{RKJ|2014|170}}</ref> |[[francësczi jãzëk]] |[[walijsczi jãzëk]] |[[chińsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-159">{{RKJ|2014|159}}</ref> |- |jãzëk żmùdzczi<ref name=":0" /> |jãzëk jidisz |[[łacyńsczi jãzëk]] |[[bretońsczi jãzëk]] |[[hebrajsczi jãzëk]] |- | |[[jãzëk frizyjsczi]]<ref name=":0" /> |[[pòrtugalsczi jãzëk]] |[[szkocczi gaelicczi jãzëk]] |[[japóńsczi jãzëk]]<ref name="RKJ2014-161" /> |- | | |[[szpańsczi jãzëk]] |jãzëk kòrnijsczi<ref name=":0" /> |[[kòrejańsczi jãzëk]] |- | | |[[katalońsczi jãzëk]]<ref name=":0" /> |[[Jãzëk manx|manx]] |[[persczi jãzëk]] |- | | | | |[[wietnamsczi jãzëk]] |- | | | | |[[zazaki]] |- | | | | | |- | | | | |[[karajimsczi jãzëk]] |- | | | | |[[òrmiańsczi jãzëk]] |- | | | | |[[romsczi jãzëk]] |- | | | | |[[tatarsczi jãzëk]] |} == Òbaczë téż == * [[SIL International]] * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [[:wikt:csb:Wikisłowôrz:Lësta_jãzëków]] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Jãzëczi swiata| ]] 0fwdzxz015c6tlsvs44b4rbebgnc18y Wiki:Statistika 4 12528 193538 193516 2026-04-03T13:38:38Z Iketsi 3254 + 193538 wikitext text/x-wiki *2026-03-27 <code>pl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|pl|N}}; {{/S+|Galerija|31162|pl}}; {{/S+|Zobacz też|213589|pl}}; {{/S+|Przypisy|1161185|pl}}; {{/S+|Linki zewnętrzne|2438|pl}}; {{/S+|\{\{Commons|12760|pl}}; *2026-03-27 <code>szl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|szl|N}}; {{/S+|Galeryjŏ|322|szl}}; ; {{/S+|Przipisy|1400|szl}}; {{/S+|Linki zewnyntrzne|126|szl}}; {{/S+|\{\{Commons|362|szl}}; *2026-03-27 <code>hsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|hsb|N}}; {{/S+|Galerija|66|hsb}}; ; {{/S+|Nóžki|3191|hsb}}; {{/S+|Žórła|6156|hsb}}; {{/S+|Wotkazaj|2297|hsb}}; {{/S+|\{\{Commons|5798|hsb}}; *2026-03-27 <code>dsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|dsb|N}}; {{/S+|Galerija|428|dsb}}; ; {{/S+|Žrědła|538|dsb}}; {{/S+|Wótkaze|387|dsb}}; {{/S+|\{\{Commons|1362|dsb}}; ---- {| class="wikitable" |+ ! !Kod !Art !<s>Galerëjô</s> !Òbaczë téż !\{\{Przëpisë !Bùtnowé lënczi !\{\{Commons |- |2026-03-29 |csb |5536 |43 (0.78%) |128 (2.31%) |120 (2.17%) |1473 (26.61%) |223 (4.03%) |- |2026-03-30 |csb |5536 |45 (0.81%) |138 (2.49%) |146 (2.64%) |1543 (27.87%) |259 (4.68%) |- |2026-03-31 |csb |5538 |46 (0.83%) |140 (2.53%) |150 (2.71%) |1620 (29.25%) |299 (5.4%) |- ! !Kod !Art !Galeriô !Òbaczë téż !\{\{Przëpisë !Bùtnowé lënczi !\{\{Commons |- |2026-04-01 |csb |5538 |56 (1.01%) |140 (2.53%) |160 (2.89%) |1619 (29.23%) |341 (6.16%) |- |2026-04-02 |csb |5538 |59 (1.07%) |143 (2.58%) |168 (3.03%) |1658 (29.94%) |393 (7.1%) |} ---- *2026-04-02 <code>'''csb'''</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|csb|N}}; {{/S+|Galeriô|59|csb}}; {{/S+|Òbaczë téż|143|csb}}; {{/S+|\{\{Przëpisë|168|csb}}; {{/S+|Bùtnowé lënczi|1658|csb}}; {{/S+|\{\{Commons|393|csb}}; ---- * 2026-04-02 {{/S+|Rozmajitoscë|37|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Dopisënczi|39|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Słôwny lëdze|20|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpisënczi|4|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Òbôczë téż|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Zdrzë téż|12|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpise|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Bùtnowé pòwrózczi|6|csb}} bm8hgqluhmcl0t49pouf67s00iq78k0 193551 193538 2026-04-03T14:21:17Z Iketsi 3254 +Przësłowié 193551 wikitext text/x-wiki *2026-03-27 <code>pl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|pl|N}}; {{/S+|Galerija|31162|pl}}; {{/S+|Zobacz też|213589|pl}}; {{/S+|Przypisy|1161185|pl}}; {{/S+|Linki zewnętrzne|2438|pl}}; {{/S+|\{\{Commons|12760|pl}}; *2026-03-27 <code>szl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|szl|N}}; {{/S+|Galeryjŏ|322|szl}}; ; {{/S+|Przipisy|1400|szl}}; {{/S+|Linki zewnyntrzne|126|szl}}; {{/S+|\{\{Commons|362|szl}}; *2026-03-27 <code>hsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|hsb|N}}; {{/S+|Galerija|66|hsb}}; ; {{/S+|Nóžki|3191|hsb}}; {{/S+|Žórła|6156|hsb}}; {{/S+|Wotkazaj|2297|hsb}}; {{/S+|\{\{Commons|5798|hsb}}; *2026-03-27 <code>dsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|dsb|N}}; {{/S+|Galerija|428|dsb}}; ; {{/S+|Žrědła|538|dsb}}; {{/S+|Wótkaze|387|dsb}}; {{/S+|\{\{Commons|1362|dsb}}; ---- {| class="wikitable" |+ ! !Kod !Art !<s>Galerëjô</s> !Òbaczë téż !\{\{Przëpisë !Bùtnowé lënczi !\{\{Commons |- |2026-03-29 |csb |5536 |43 (0.78%) |128 (2.31%) |120 (2.17%) |1473 (26.61%) |223 (4.03%) |- |2026-03-30 |csb |5536 |45 (0.81%) |138 (2.49%) |146 (2.64%) |1543 (27.87%) |259 (4.68%) |- |2026-03-31 |csb |5538 |46 (0.83%) |140 (2.53%) |150 (2.71%) |1620 (29.25%) |299 (5.4%) |- ! !Kod !Art !Galeriô !Òbaczë téż !\{\{Przëpisë !Bùtnowé lënczi !\{\{Commons |- |2026-04-01 |csb |5538 |56 (1.01%) |140 (2.53%) |160 (2.89%) |1619 (29.23%) |341 (6.16%) |- |2026-04-02 |csb |5538 |59 (1.07%) |143 (2.58%) |168 (3.03%) |1658 (29.94%) |393 (7.1%) |} ---- *2026-04-02 <code>'''csb'''</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|csb|N}}; {{/S+|Galeriô|59|csb}}; {{/S+|Òbaczë téż|143|csb}}; {{/S+|\{\{Przëpisë|168|csb}}; {{/S+|Bùtnowé lënczi|1658|csb}}; {{/S+|\{\{Commons|393|csb}}; ---- * 2026-04-02 {{/S+|Rozmajitoscë|37|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Dopisënczi|39|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Słôwny lëdze|20|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpisënczi|4|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Òbôczë téż|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Zdrzë téż|12|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpise|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Bùtnowé pòwrózczi|6|csb}} * 2026-04-03 {{/S+|Przësłowié|123|csb}} 6bd1yvmgfnckq5xsc8g0ynyj5pyv1gb 193552 193551 2026-04-03T14:25:29Z Iketsi 3254 +Przësłowia 193552 wikitext text/x-wiki *2026-03-27 <code>pl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|pl|N}}; {{/S+|Galerija|31162|pl}}; {{/S+|Zobacz też|213589|pl}}; {{/S+|Przypisy|1161185|pl}}; {{/S+|Linki zewnętrzne|2438|pl}}; {{/S+|\{\{Commons|12760|pl}}; *2026-03-27 <code>szl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|szl|N}}; {{/S+|Galeryjŏ|322|szl}}; ; {{/S+|Przipisy|1400|szl}}; {{/S+|Linki zewnyntrzne|126|szl}}; {{/S+|\{\{Commons|362|szl}}; *2026-03-27 <code>hsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|hsb|N}}; {{/S+|Galerija|66|hsb}}; ; {{/S+|Nóžki|3191|hsb}}; {{/S+|Žórła|6156|hsb}}; {{/S+|Wotkazaj|2297|hsb}}; {{/S+|\{\{Commons|5798|hsb}}; *2026-03-27 <code>dsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|dsb|N}}; {{/S+|Galerija|428|dsb}}; ; {{/S+|Žrědła|538|dsb}}; {{/S+|Wótkaze|387|dsb}}; {{/S+|\{\{Commons|1362|dsb}}; ---- {| class="wikitable" |+ ! !Kod !Art !<s>Galerëjô</s> !Òbaczë téż !\{\{Przëpisë !Bùtnowé lënczi !\{\{Commons |- |2026-03-29 |csb |5536 |43 (0.78%) |128 (2.31%) |120 (2.17%) |1473 (26.61%) |223 (4.03%) |- |2026-03-30 |csb |5536 |45 (0.81%) |138 (2.49%) |146 (2.64%) |1543 (27.87%) |259 (4.68%) |- |2026-03-31 |csb |5538 |46 (0.83%) |140 (2.53%) |150 (2.71%) |1620 (29.25%) |299 (5.4%) |- ! !Kod !Art !Galeriô !Òbaczë téż !\{\{Przëpisë !Bùtnowé lënczi !\{\{Commons |- |2026-04-01 |csb |5538 |56 (1.01%) |140 (2.53%) |160 (2.89%) |1619 (29.23%) |341 (6.16%) |- |2026-04-02 |csb |5538 |59 (1.07%) |143 (2.58%) |168 (3.03%) |1658 (29.94%) |393 (7.1%) |} ---- *2026-04-02 <code>'''csb'''</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|csb|N}}; {{/S+|Galeriô|59|csb}}; {{/S+|Òbaczë téż|143|csb}}; {{/S+|\{\{Przëpisë|168|csb}}; {{/S+|Bùtnowé lënczi|1658|csb}}; {{/S+|\{\{Commons|393|csb}}; ---- * 2026-04-02 {{/S+|Rozmajitoscë|37|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Dopisënczi|39|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Słôwny lëdze|20|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpisënczi|4|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Òbôczë téż|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Zdrzë téż|12|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpise|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Bùtnowé pòwrózczi|6|csb}} * 2026-04-03 {{/S+|Przësłowié|123|csb}} * 2026-04-03 {{/S+|Przësłowia|6|csb}} e8i4a0ooxxjt69apru7ddn2v4dbqfrg 193628 193552 2026-04-03T16:14:07Z Iketsi 3254 Bùtnowë lënczi 193628 wikitext text/x-wiki *2026-03-27 <code>pl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|pl|N}}; {{/S+|Galerija|31162|pl}}; {{/S+|Zobacz też|213589|pl}}; {{/S+|Przypisy|1161185|pl}}; {{/S+|Linki zewnętrzne|2438|pl}}; {{/S+|\{\{Commons|12760|pl}}; *2026-03-27 <code>szl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|szl|N}}; {{/S+|Galeryjŏ|322|szl}}; ; {{/S+|Przipisy|1400|szl}}; {{/S+|Linki zewnyntrzne|126|szl}}; {{/S+|\{\{Commons|362|szl}}; *2026-03-27 <code>hsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|hsb|N}}; {{/S+|Galerija|66|hsb}}; ; {{/S+|Nóžki|3191|hsb}}; {{/S+|Žórła|6156|hsb}}; {{/S+|Wotkazaj|2297|hsb}}; {{/S+|\{\{Commons|5798|hsb}}; *2026-03-27 <code>dsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|dsb|N}}; {{/S+|Galerija|428|dsb}}; ; {{/S+|Žrědła|538|dsb}}; {{/S+|Wótkaze|387|dsb}}; {{/S+|\{\{Commons|1362|dsb}}; ---- {| class="wikitable" |+ ! !Kod !Art !<s>Galerëjô</s> !Òbaczë téż !\{\{Przëpisë !Bùtnowé lënczi !\{\{Commons |- |2026-03-29 |csb |5536 |43 (0.78%) |128 (2.31%) |120 (2.17%) |1473 (26.61%) |223 (4.03%) |- |2026-03-30 |csb |5536 |45 (0.81%) |138 (2.49%) |146 (2.64%) |1543 (27.87%) |259 (4.68%) |- |2026-03-31 |csb |5538 |46 (0.83%) |140 (2.53%) |150 (2.71%) |1620 (29.25%) |299 (5.4%) |- ! !Kod !Art !Galeriô !Òbaczë téż !\{\{Przëpisë !Bùtnowé lënczi !\{\{Commons |- |2026-04-01 |csb |5538 |56 (1.01%) |140 (2.53%) |160 (2.89%) |1619 (29.23%) |341 (6.16%) |- |2026-04-02 |csb |5538 |59 (1.07%) |143 (2.58%) |168 (3.03%) |1658 (29.94%) |393 (7.1%) |} ---- *2026-04-02 <code>'''csb'''</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|csb|N}}; {{/S+|Galeriô|59|csb}}; {{/S+|Òbaczë téż|143|csb}}; {{/S+|\{\{Przëpisë|168|csb}}; {{/S+|Bùtnowé lënczi|1658|csb}}; {{/S+|\{\{Commons|393|csb}}; ---- * 2026-04-02 {{/S+|Rozmajitoscë|37|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Dopisënczi|39|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Słôwny lëdze|20|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpisënczi|4|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Òbôczë téż|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Zdrzë téż|12|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpise|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Bùtnowé pòwrózczi|6|csb}} * 2026-04-03 {{/S+|Bùtnowë lënczi|61|csb}} * 2026-04-03 {{/S+|Przësłowié|123|csb}} * 2026-04-03 {{/S+|Przësłowia|6|csb}} 6oc9rjdimq2qo5pvipxh06mnf4mva5h 193700 193628 2026-04-03T16:59:03Z Iketsi 3254 → 0 193700 wikitext text/x-wiki *2026-03-27 <code>pl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|pl|N}}; {{/S+|Galerija|31162|pl}}; {{/S+|Zobacz też|213589|pl}}; {{/S+|Przypisy|1161185|pl}}; {{/S+|Linki zewnętrzne|2438|pl}}; {{/S+|\{\{Commons|12760|pl}}; *2026-03-27 <code>szl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|szl|N}}; {{/S+|Galeryjŏ|322|szl}}; ; {{/S+|Przipisy|1400|szl}}; {{/S+|Linki zewnyntrzne|126|szl}}; {{/S+|\{\{Commons|362|szl}}; *2026-03-27 <code>hsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|hsb|N}}; {{/S+|Galerija|66|hsb}}; ; {{/S+|Nóžki|3191|hsb}}; {{/S+|Žórła|6156|hsb}}; {{/S+|Wotkazaj|2297|hsb}}; {{/S+|\{\{Commons|5798|hsb}}; *2026-03-27 <code>dsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|dsb|N}}; {{/S+|Galerija|428|dsb}}; ; {{/S+|Žrědła|538|dsb}}; {{/S+|Wótkaze|387|dsb}}; {{/S+|\{\{Commons|1362|dsb}}; ---- {| class="wikitable" |+ ! !Kod !Art !<s>Galerëjô</s> !Òbaczë téż !\{\{Przëpisë !Bùtnowé lënczi !\{\{Commons |- |2026-03-29 |csb |5536 |43 (0.78%) |128 (2.31%) |120 (2.17%) |1473 (26.61%) |223 (4.03%) |- |2026-03-30 |csb |5536 |45 (0.81%) |138 (2.49%) |146 (2.64%) |1543 (27.87%) |259 (4.68%) |- |2026-03-31 |csb |5538 |46 (0.83%) |140 (2.53%) |150 (2.71%) |1620 (29.25%) |299 (5.4%) |- ! !Kod !Art !Galeriô !Òbaczë téż !\{\{Przëpisë !Bùtnowé lënczi !\{\{Commons |- |2026-04-01 |csb |5538 |56 (1.01%) |140 (2.53%) |160 (2.89%) |1619 (29.23%) |341 (6.16%) |- |2026-04-02 |csb |5538 |59 (1.07%) |143 (2.58%) |168 (3.03%) |1658 (29.94%) |393 (7.1%) |} ---- *2026-04-02 <code>'''csb'''</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|csb|N}}; {{/S+|Galeriô|59|csb}}; {{/S+|Òbaczë téż|143|csb}}; {{/S+|\{\{Przëpisë|168|csb}}; {{/S+|Bùtnowé lënczi|1658|csb}}; {{/S+|\{\{Commons|393|csb}}; ---- * 2026-04-02 {{/S+|Rozmajitoscë|37|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Dopisënczi|39|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Słôwny lëdze|20|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpisënczi|4|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Òbôczë téż|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Zdrzë téż|12|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpise|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Bùtnowé pòwrózczi|6|csb}} * 2026-04-03 {{/S+|Bùtnowë lënczi|61|csb}} → 0 (2026-04-03) * 2026-04-03 {{/S+|Przësłowié|123|csb}} * 2026-04-03 {{/S+|Przësłowia|6|csb}} cjnetwzjhgqfiboqxy0j7hb51izw8mz 193765 193700 2026-04-04T01:10:49Z Iketsi 3254 2026-04-03 193765 wikitext text/x-wiki *2026-03-27 <code>pl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|pl|N}}; {{/S+|Galerija|31162|pl}}; {{/S+|Zobacz też|213589|pl}}; {{/S+|Przypisy|1161185|pl}}; {{/S+|Linki zewnętrzne|2438|pl}}; {{/S+|\{\{Commons|12760|pl}}; *2026-03-27 <code>szl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|szl|N}}; {{/S+|Galeryjŏ|322|szl}}; ; {{/S+|Przipisy|1400|szl}}; {{/S+|Linki zewnyntrzne|126|szl}}; {{/S+|\{\{Commons|362|szl}}; *2026-03-27 <code>hsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|hsb|N}}; {{/S+|Galerija|66|hsb}}; ; {{/S+|Nóžki|3191|hsb}}; {{/S+|Žórła|6156|hsb}}; {{/S+|Wotkazaj|2297|hsb}}; {{/S+|\{\{Commons|5798|hsb}}; *2026-03-27 <code>dsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|dsb|N}}; {{/S+|Galerija|428|dsb}}; ; {{/S+|Žrědła|538|dsb}}; {{/S+|Wótkaze|387|dsb}}; {{/S+|\{\{Commons|1362|dsb}}; ---- {| class="wikitable" |+ ! !Kod !Art !<s>Galerëjô</s> !Òbaczë téż !\{\{Przëpisë !Bùtnowé lënczi !\{\{Commons |- |2026-03-29 |csb |5536 |43 (0.78%) |128 (2.31%) |120 (2.17%) |1473 (26.61%) |223 (4.03%) |- |2026-03-30 |csb |5536 |45 (0.81%) |138 (2.49%) |146 (2.64%) |1543 (27.87%) |259 (4.68%) |- |2026-03-31 |csb |5538 |46 (0.83%) |140 (2.53%) |150 (2.71%) |1620 (29.25%) |299 (5.4%) |- ! !Kod !Art !Galeriô !Òbaczë téż !\{\{Przëpisë !Bùtnowé lënczi !\{\{Commons |- |2026-04-01 |csb |5538 |56 (1.01%) |140 (2.53%) |160 (2.89%) |1619 (29.23%) |341 (6.16%) |- |2026-04-02 |csb |5538 |59 (1.07%) |143 (2.58%) |168 (3.03%) |1658 (29.94%) |393 (7.1%) |- |2026-04-03 |csb |5539 |61 (1.1%) |212 (3.83%) |174 (3.14%) |1782 (32.17%) |493 (8.9%) |} ---- *2026-04-03 <code>'''csb'''</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|csb|N}}; {{/S+|Galeriô|61|csb}}; {{/S+|Òbaczë téż|212|csb}}; {{/S+|\{\{Przëpisë|174|csb}}; {{/S+|Bùtnowé lënczi|1782|csb}}; {{/S+|\{\{Commons|493|csb}}; ---- * 2026-04-02 {{/S+|Rozmajitoscë|37|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Dopisënczi|39|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Słôwny lëdze|20|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpisënczi|4|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Òbôczë téż|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Zdrzë téż|12|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpise|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Bùtnowé pòwrózczi|6|csb}} * 2026-04-03 {{/S+|Bùtnowë lënczi|61|csb}} → 0 (2026-04-03) * 2026-04-03 {{/S+|Przësłowié|123|csb}} * 2026-04-03 {{/S+|Przësłowia|6|csb}} gxk8rlyrmr1sza350nltckyra60uxi9 Wieczerzô 0 12539 193605 2026-04-03T15:25:49Z Iketsi 3254 N 193605 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kolacja - 2023.06.04.jpg|mały|Wieczerzô w Pòlsce]] '''Wieczerzô''' abò '''wieczerza''' – == Òbaczë téż == * [[Chléb]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Stub}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] 4lj54o7jc3sebvjyhyf53f6968cu45z 193606 193605 2026-04-03T15:26:10Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ [[Òstatnô Wieczerzô]] 193606 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kolacja - 2023.06.04.jpg|mały|Wieczerzô w Pòlsce]] '''Wieczerzô''' abò '''wieczerza''' – == Òbaczë téż == * [[Chléb]] * [[Òstatnô Wieczerzô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Stub}} [[Kategòrëjô:Kùltura]] cfxw1ommai2afw6s0hfnwlety9yhuye 193611 193606 2026-04-03T15:29:06Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Żëwnota]] 193611 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kolacja - 2023.06.04.jpg|mały|Wieczerzô w Pòlsce]] '''Wieczerzô''' abò '''wieczerza''' – == Òbaczë téż == * [[Chléb]] * [[Òstatnô Wieczerzô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] 54b0fvsfub1vd8vf5inm97x7g386dbb 193614 193611 2026-04-03T15:38:53Z Iketsi 3254 <ref>https://sloworz.org/word/3966/meaning/4509</ref> 193614 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kolacja - 2023.06.04.jpg|mały|Wieczerzô w Pòlsce]] '''Wieczerzô''' abò '''wieczerza'''<ref>https://sloworz.org/word/3966/meaning/4509</ref> – == Òbaczë téż == * [[Chléb]] * [[Òstatnô Wieczerzô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] c4hulrmd6f9yv67nnaye1rnizo40f2x Szablóna:Top icon 10 12540 193710 2026-04-03T18:38:09Z Iketsi 3254 N 193710 wikitext text/x-wiki <includeonly><nowiki />{{#tag:indicator|[[File:{{{image|{{{imagename|{{{1|}}}}}}}}}|{{#if:{{{width|}}}|{{{width}}}|20}}x{{#if:{{{height|}}}|{{{height}}}|20}}px |{{#ifeq:{{{link|+}}}|{{{link|-}}}|link={{{link}}}|{{#ifeq:{{{wikilink|+}}}|{{{wikilink|-}}}|link={{{wikilink}}}|{{#ifeq:{{{2|+}}}|{{{2|-}}}|link={{{2}}}|}}}}}} |{{#if:{{{alt|}}}|alt={{{alt}}}}} |{{{text|{{{description|{{{3|}}}}}}}}}]] |name = {{#if:{{{sortkey|}}}|{{{sortkey}}}-}}{{#if:{{{name|}}}|{{{name}}}|{{#if:{{{id|}}}|{{{id}}}|{{{image|{{{imagename|{{{1|}}}}}}}}}}}}}}}</includeonly><noinclude> </noinclude> sncdjihoxcamkudsd4p70vh615767q4 Szablóna:Nôpiérwi pò kaszëbskù 10 12541 193711 2026-04-03T18:40:16Z Iketsi 3254 N 193711 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Top icon |id=1-csb |link=:Category:Nôpiérwi pò kaszëbskù |text=Nôpiérwi pò kaszëbskù |image=Kyiv Metro Line 1.svg |width=20 |height=20 }}{{#ifeq:{{{kat|}}}|nie||[[Kategorija:Nôpiérwi pò kaszëbskù|{{PAGENAME}}]]}}</includeonly><noinclude> </noinclude> 2r6xhb60ef4j6rursyoy308u9l7s7u2 193712 193711 2026-04-03T18:40:55Z Iketsi 3254 Kategòrëjô 193712 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Top icon |id=1-csb |link=:Kategòrëjô:Nôpiérwi pò kaszëbskù |text=Nôpiérwi pò kaszëbskù |image=Kyiv Metro Line 1.svg |width=20 |height=20 }}{{#ifeq:{{{kat|}}}|nie||[[Kategòrëjô:Nôpiérwi pò kaszëbskù|{{PAGENAME}}]]}}</includeonly><noinclude> </noinclude> ctmwbszh6oid1op478dqjoqdpkavbvr 193713 193712 2026-04-03T18:43:08Z Iketsi 3254 svg 193713 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Top icon |id=1-csb |link=:Kategòrëjô:Nôpiérwi pò kaszëbskù |text=Nôpiérwi pò kaszëbskù |image=Paris transit icons - Métro 1.svg |width=20 |height=20 }}{{#ifeq:{{{kat|}}}|nie||[[Kategòrëjô:Nôpiérwi pò kaszëbskù|{{PAGENAME}}]]}}</includeonly><noinclude> {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} </noinclude> 6hfl927vxwn96497hkznc5oqjxrw26l 193727 193713 2026-04-03T19:11:50Z Iketsi 3254 |kat=nie 193727 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{Top icon |id=1-csb |link=:Kategòrëjô:Nôpiérwi pò kaszëbskù |text=Nôpiérwi pò kaszëbskù |image=Paris transit icons - Métro 1.svg |width=20 |height=20 }}{{#ifeq:{{{kat|}}}|nie||[[Kategòrëjô:Nôpiérwi pò kaszëbskù|{{PAGENAME}}]]}}</includeonly><noinclude> {{Nôpiérwi pò kaszëbskù|kat=nie}} </noinclude> 1v7cikmkybzb95s8lhk8fvabqz8tdot Kategòrëjô:Nôpiérwi pò kaszëbskù 14 12542 193725 2026-04-03T19:09:12Z Iketsi 3254 N 193725 wikitext text/x-wiki Nôpiérwi pò kaszëbskù: [[Kategòrëjô:Fùńdamentné kategòrëje]] j2f9zjce1fe8cmk4vhjaa3b5di10xj1 193726 193725 2026-04-03T19:11:16Z Iketsi 3254 <code><nowiki> 193726 wikitext text/x-wiki <code><nowiki>{{Nôpiérwi pò kaszëbskù}}</nowiki></code>: [[Kategòrëjô:Fùńdamentné kategòrëje]] iv38dmwssfw7jl5dwqv034z7f3x52rx Diskùsëjô Szablónë:Infobox-państwò 11 12543 193757 2026-04-03T22:44:20Z DawnyTest 14843 /* Symbole */ nowa sekcja 193757 wikitext text/x-wiki == Symbole == Trzeba zmodyfikować szablon tak, aby symbole państwowe (''fana'' ë ''herb'') nie były obowiązkowe tylko opcjonalne. Byłbym wdzięczny, jeżeli ktoś kto umie taką zmianę wprowadzić by się tym zajął. [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsëjô]]) 00:44, 4 łżë 2026 (CEST) f88lyvm1k0pygny139cp12xebaucg6m 193766 193757 2026-04-04T01:49:50Z Iketsi 3254 /* Symbole */ Odpowiedź 193766 wikitext text/x-wiki == Symbole == Trzeba zmodyfikować szablon tak, aby symbole państwowe (''fana'' ë ''herb'') nie były obowiązkowe tylko opcjonalne. Byłbym wdzięczny, jeżeli ktoś kto umie taką zmianę wprowadzić by się tym zajął. [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsëjô]]) 00:44, 4 łżë 2026 (CEST) :@[[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]]: [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=Szabl%C3%B3na%3AInfobox-pa%C5%84stw%C3%B2&diff=193764&oldid=193758 Zrobione!] —[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 03:49, 4 łżë 2026 (CEST) 9xigxel1a2k5mo9tabjwn7tz2vmw2wp