Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 109 196378 185723 2026-04-24T14:33:06Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 196378 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] òbchòdzą: Aniela, Féliks, Kamila, Petronela === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 1yvah9p3w6bj7kn8a5p0k7a35dzauf2 0 120 196380 185801 2026-04-24T14:35:25Z Iketsi 3254 {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 196380 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] òbchòdzą: Albert, Benedikt, Berta, Frãcëszk, Jakùb, Tadeùsz, Zuzana === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 5ipaiveyd56pqb2014atli2c355dpdi 0 957 196370 158928 2026-04-24T13:24:59Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 196370 wikitext text/x-wiki === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Błażeja, Hipòlëta === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * === Przësłowié === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 9hwj4cvu5wk1v7inpvyyjyr9juf92m8 196371 196370 2026-04-24T13:25:14Z Iketsi 3254 {{Kalãdôrzk}} 196371 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Błażeja, Hipòlëta === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * === Przësłowié === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 3x1u711g6gw5ld5d2p31ybakuzi3boa 0 1018 196376 185348 2026-04-24T14:32:03Z Iketsi 3254 {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 196376 wikitext text/x-wiki {{Kalãdôrzk}} === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Riszarda, Pankracégò === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * [[1914]] r. [[Hilari Jastak]] === Ùmarlë === * [[1940]] r. [[Jón Patock]] === Przësłowié === * Żëc je letkò, ale bëlno żëc je ju cãżi. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 4qnv2pa7wq0dvjjhdoc95fbdnqte38z 0 1032 196377 185362 2026-04-24T14:32:39Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 196377 wikitext text/x-wiki === Swiãta ë ùroczëznë === * [[Mionowi dzéń]] (Jimieninë): Roberta, Rudolfa === Wëdarzenia === * === Ùrodzëlë sã === * === Ùmarlë === * 1790: [[Benjamin Franklin]] – amerikańsczi pòlitikôrz === Przësłowié === * Szczescé a nieszczescé na jedny karze pchają. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Roczëzna}} {{Kalãdarium}} {{Aùtokat/Kalãdarium/Dzéń}} 2k9ywdg8yqczpuqk5pt1tp8eklyxonq 0 1393 196406 194762 2026-04-24T17:04:19Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 196406 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Rzeczpospolita Polska |miono = Pòlskô Repùblika |miono-genitiw = Pòlsczi |fana = Flag of Poland.svg |herb = Herb Polski.svg |na karce = LocationPoland.svg |mòtto = |jãzëk = [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] |stolëca = Warszawa |fòrma państwa = repùblika |wiéchrzëzna = 312&nbsp;696<ref>Główny Urząd Statystyczny, dane za rok 2018, stan na 01.01.2018. [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/powierzchnia-i-ludnosc-w-przekroju-terytorialnym-w-2018-roku,7,15.html]</ref><ref>Bankier.pl, Powierzchnia Polski wzrosła o 1643 ha [https://m.bankier.pl/wiadomosc/Powierzchnia-Polski-wzrosla-o-1643-ha-7603883.html]</ref> |procent-wòdë = 3.07 |lëdztwò = 38&nbsp;483&nbsp;957 | rok = 2014 |dëtk = pòlsczi złoti | kòd dëtka = PLN |czasowô cona = +1 |swiãto = [[3 maja]], [[11 lëstopadnika]] |himn = Mazurek Dąbrowskiego (Mazurk Dąbrowsczégò) <center>[[Òbrôzk:Mazurek Dabrowskiego.ogg]]</center> |kòd = PL |Internet = .pl |telefón = 48|Mònarcha=|Prezydeńt=[[Karól Nawrocczi]]|Premiéra=[[Donôld Tusk]]|kònstitucjô=Kònstitucëjô Pòlsczi Repùbliczi z 3 łżëkwiata 1997|aùtowi kòd=PL}} '''Pòlskô Repùblika''' (pòl. ''Rzeczpospolita Polska'') je państwã w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. Je nôleżnikã [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]] ë [[NATO]]. Greńczë z państwama: [[Miemieckô|Miemiecką]], [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]], [[Słowackô|Słowacką]], [[Ùkrajina|Ùkrajiną]], [[Biôłorëskô|Biôłorëską]], [[Lëtewskô|Lëtewską]] ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]). Stolecznym gardã Pòlsczi Repùbliczi je [[Warszawa]]. == Etimologijô miona państwa == Miono ''Pòlskô'' (''Polska'') wëprowôdzô sã òd [[plemiã]] [[Pòlanie|Pòlanów]], chtërné mieszkało w dzysdniowi [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlsce]]. Słowò ''Pòlanie'' mòże dolmaczëc jakno "ti, co mieszkają na pòlach". Mòże docëgac, że przédnym zajãcym Pòlan béł òbróbk rolë, w rozszlachòwanim do jinszëch plemionów, np. [[Wislanie|Wislanów]] ë [[Mazowszanie|Mazowszanów]], chtërné zamieszkiwałë lasowaté môle. Dôwni ùżëwelë łacëńsczich mionów: ''terra Poloniae'' - Pòlskô zemia abò ''Regnum Poloniae''. Miono ''Polska'' je ùżiwóné do òpisënkù państwa ju òd XIV stolatô. Zemie Pòlanów òd XIV stolatô miałë miono ''Staropolska'' (Stôropòlskô), a pùzdni ''Wielkopolska'' (Wiôlgopòlskô). Dlô procëmnotë zemie na pôłnim miałë miono ''Małopolska'' (Môłopòlskô). Jinszé miona Pòlsczi (''Lechia'', z persczégò ''Lahestn'', z lëtewsczégò ''Lenkija'') ë Pòlôchów (rusczi ''Lach'', madżarsczi ''Lengyel'') są òd plemieniô Lãdzanów (pòl. Lędzianie), chtërny, jak sã ùznôwô, zamieszkiwelë w dzysdniowim pôłniowò-pòrénkòwim dzélu Pòlsczi. Słowò ''Rzeczpospolita'' òznôczô repùblika. == Nôrodné mërczi == Zgòdno z Kònstitucëją Pòlsczi Repùbliczi z [[3 łżëkwiata]] [[1997]] rokù nôrodnyma mërkama Pòlsczi Repùbliczi są: * Herb Pòlsczi Repùbliczi – biôłi òrzeł w krónie w czerwionym pòlim. * Fana Pòlsczi Repùbliczi – farwë białô ë czerwionô * Hymn Pòlsczi Repùbliczi – [[Mazurk Dąbrowsczegò]] == Religijô == Dominëjącą religiją w Pòlsczi Repùblice je [[Katolëcëzna|rzimskòkatolëckô]] wiara. Kòl 95% lëdztwa je [[Rëchcënë|òrechconëch]] w òbrządkù [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczégò Kòscoła]]. Òkróm tégò w Pòlsczi Repùblice żëją m.jin.: [[Grekòkatolëcczi Kòscół|grekòkatolëcë]], wëznôwcë [[Prawòsłôwnô christianizna|prawòsłôwny christianiznë]], [[Lëterstwò|lëtrowie (ewangelicë)]], [[Islam|mùzelmanie]], [[Agnosticëzna|agnosticë]] ë [[Atejizna|atejiscë]]. == Geògrafijô == [[Òbrôzk:Pòlscziegrańce.png|mały|300px|Długòta grańców Pòlsczi]] [[Òbrôzk:Wisla-kolo-Torunia.jpg|mały|300px|Dolëzna nôdłëgszi rzeczi Pòlsczi (Wisła), kòle [[Toruń|Torunia]]]] [[Òbrôzk:Poland-satellite.jpeg|mały|Pòlskô na satelitarnim òdjimkù.]] [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich (od pln-wsch).jpg|mały|[[Szczecëno]], zómk ksążëcy]] Greńce dzysdniowi Pòlsczi ùsztôłcone òstałe w [[1945]] r., pò drëdżi swiatòwi wòjnie. W przërównanim do [[1939]] rokù, greńcë òstałe przesëniãte na zôpôd, kosztã pòrénkòwich môlów. Pò 1945 miałë môl dwie teritorialné kòrektë: * [[15 gromicznika]] [[1951]] – z [[Ùkrajina|Ùkrajinską SRR]] 480&nbsp;km². Za gardë: [[Bełz]], [[Krystonopol]] ë [[Sokal]] ze zleżënama wãgla, Pòlskô dôsta [[Ustrzyki Dolne]] ë [[Lutowiska]] (tekst ùgodë pòdóné je w Dz. U. 52.11.63) ([http://pl.wikisource.org/wiki/Umowa_o_zmianie_granic Tekst ùgodë ò zjinaczenim greńców z 1951] ''w pòlsczim jãzëkù'') * [[1 stëcznika]] [[1959]] – z [[Czechosłowackô|Czechosłowacką]]. Za kòlonijã [[Tkacze]] kòl gardu [[Szklarska Poręba]], banowiszcze ë banową régã, Pòlskô dôsta ùriwk lasnégò môlu. Długòta greńców Pòlsczi je 3582&nbsp;km, w tim 528&nbsp;km to sztrãd Bôłtu. Pòlskô greńczë z: * òd zôpadu z [[Miemieckô|Miemiecką]] (467&nbsp;km), * òd pôłniégò z [[Czeskô Repùblika|Czeską Repùbliką]] (790&nbsp;km) ë [[Słowackô|Słowacką]] (539&nbsp;km), * òd pòrénkù z [[Ùkrajina|Ùkrajiną]] (529&nbsp;km) ë [[Biôłorëskô]] (416&nbsp;km), * òd nordë z [[Lëtewskô|Lëtewską]] (103&nbsp;km) ë [[Ruskô|Ruską]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) (210&nbsp;km). Pòlskô ja na 9 môlu w Eùropie żle to jidze ò wiéchrzëznã ë na 8 żle to jidze ò wielënã lëdztwa. Z nordë na pôłnié Pòlskô rozcygô sã na długòtã 649&nbsp;km, co je 5° ë 50'. Je to przëczëną nierównoscë długòtë dnia midze nordową ë pôłniową Pòlską. Òb lato na nordze dzéń je długszi ò wicy jak gòdzënã niż na pôłnim, òb zëma na òpak. Z zôpadu na pòrénk Pòlskô rozcygô sã na 689&nbsp;km, co je 10° 01'. Całownô rozcëgô Pòlsczi (z zôpôdu na pòrénk ë z norde na pôłnie) je 15°51'. Pòlskô je w conie westrzédnoeùropejsczégò czasu, je to słuńcowi czas pôłnika 15°. Geògrafné kòordinatë skrôwnëch môlów Pòlsczi: * 49°00' [[geògrafnô szérzô|N]] – Wëszëńc [[Opołonek]], * 54°50' N – [[retk]] [[Rozewie]], * 14°07' [[geògrafnô długòtô|E]] – łëk [[Òdra|Òdrë]] kòle Dólnégò Osinowa, * 24°08' E – kòlano [[Bug (rzéka)|Buga]] kòle Zosina. Geòmétrowi westrzódk Pòlsczi je we wsë Piątek kòle gardu [[Łęczyca]]. Nôstôrszi ([[1775]]) òbrechowóny geòmétrowi westrzódk Eùropy je w Suchowolë kòl gardu [[Sokółka]], w pòdlasczim wòjewództwie. Przez Pòlskã przebiegiwô téż greńca midzë kòntinentalnym blokã Pòrénkòwi a Zôpadny Eùropë. Nôdłëgszé rzeczi w Pòlsce to: * [[Wisła]] (1047&nbsp;km) * [[Òdora]] (854&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 742&nbsp;km) * [[Warta]] (808&nbsp;km) * [[Bùg]] (772&nbsp;km, w Pòlsczim dzélu 587&nbsp;km) === Geòlogòwô bùdacëjô === W Pòlsce schôdzą sã 3 wiôldżé tektonowé jednotë: # [[prekambrijskô platfòrma]] pòrénkòwi Eùropë (pòrénkòwô ë nordowo-pòrénkòwô Pòlskô), tak tej [[Pòrénkòwoeùropejskô Niżawa]]. # [[peleòzojicznô platfòrma]] westrzédny ë zôpôdny Eùropë ([[Pòzaalpejskô Westrzédnô Eùropa]]). Spód ùsôdu ny platfòrmë pòkôzëją sã dzéle [[herecyńsczé górotworë|herecyńsczich]] ë [[kaledońsczé górotworë|kaledońsczich górotworów]] (Zôpadné ë Pòrénkówé Sudetë, Górë Swiãtokrziżewé). # [[alpidë]] ([[Karpatë]] z Pòdkarpacym). === Wëdrzatk plónu === Wiôldżi dzél Pòlsczi zajëmówają niżawë pòrénkòwégò dzélu Westrzédeùropejsczej Niżawy, a strzédni wëszańc je 173&nbsp;m [[n.r.m.]] Geògrafne krôje ùłożëne są równoleżnikòwo òd niżaw na nordze i w westrzédni Pòlsce do wëszaw ë gór na pôłnim. Nôwikszim môlem w Pòlsce są [[Rysy]] w [[Tatrë|Tatrach]] (2499&nbsp;m n.r.m.), nôniżej je depresejô Elbląsczie Raczki na Wislanëch Żuławach (1,8&nbsp;m&nbsp;p.r.m.). === Sprôwné pòdzelenié === Òd [[1 stëcznika]] [[1999]] rokù je w Pòlsce trzëstopniowé sprôwné pòdzelenié na [[wòjewództwò|wòjewództwa]], [[kréz|krézë]] ë [[gmina|gminë]] '''Wòjewództwa''': <!--[[Òbrôzk:Polska2002_1.png|mały|280px|Ùrzãdny pòdzélënk Pòlsczi òd [[1999]] r.]]--> {| * [[dólnoszląsczé wòjewództwò]] * [[kùjawskô-pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[lubelsczé wòjewództwò]] * [[lubùsczé wòjewództwò]] * [[łódzczé wòjewództwò]] * [[małopòlsczé wòjewództwò]] * [[mazowiecczé wòjewództwò]] * [[òpòlsczé wòjewództwò]] * [[pòdkarpacczé wòjewództwò]] * [[pòdlasczé wòjewództwò]] * [[pòmòrsczé wòjewództwò]] * [[szląsczé wòjewództwò]] * [[swiãtokrzësczé wòjewództwò]] * [[warminskô-mazursczé wòjewództwò]] * [[wiôlgôpòlsczé wòjewództwò]] * [[zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò]] |} == Galeriô == <gallery mode="packed"> Gdansk Glowne Miasto.jpg|[[Gduńsk]] Muelle de Sopot, Polonia, 2013-05-22, DD 18.jpg|[[Sopòt]] Castillo de Malbork, Polonia, 2013-05-19, DD 04.jpg|[[Malbórg]] Wilanów Palace.jpg|[[Wilanowò]] Wawel_(4).jpg|[[Krakòwò]] </gallery> == Lëdztwò == [[Òbrôzk:Poland-demography.png|300px|mały|Lëdztwò Pòlsczi w latach [[1961]]-[[2014]] (w tësącach)]] Pòlskô je zamieszkiwónô w zacht wikszoscë przez [[Pòlôsze|Pòlôchów]]. Są òni [[Słowiani|słowiańsczim lëdã]] ë mówią w [[pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]], jaczi słëchô do [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadnosłowiańsczich]] jãzëkòw. Dlô dzéla òbiwatelów Pòlsczi rodną mòwą je krewny z nim [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] ôs jiné miészëznowé mòwë. Pòlsczi je ùrzãdnym jãzëkã państwa, le prawò dôwô [[nôrodnô miészëzna|nôrodnym miészëznóm]] mòżlëwòtã ògreńczonégò brëkòwaniô swòjëch jãzëków w gminach dze stanowią wicy jak 20% pòpùlacëji. Wedle Nôrôdnégò Òglowégò Spisënkù ([[2002]]), 97,8% mieszkańców Pòlsczi mówi na codzéń w pòlsczim jãzëkù. Nôczãstszé jãzëczi miészëznów to: [[miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], [[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]], [[Biôłorusczi jãzëk|biôłorësczi]], [[cëgańsczi jãzëk|cëgańsczi]], [[rusczi jãzëk|rusczi]], [[lëtewsczi jãzëk|lëtewsczi]] ë [[rusynsczi jãzëk|łemkòwsczi]]. Do ùznónëch w Pòlsce [[Nôrodné i etniczné miészëznë w Pòlsce|nôrodnëch i etnicznëch miészëznów]] nôleżą taczé miészëznë, jak [[Armeńskô miészëznã w Pòlsce|armeńskô]], [[Biôłorëskô miészëzna w Pòlsce|biôłorëskô]], [[Czeskô miészëzna w Pòlsce|czeskô]], [[Karajimskô miészëzna w Pòlsce|karajimskô]], [[Lëtewskô miészëzna w Pòlsce|lëtewskô]], [[Łemkòwskô miészëzna w Pòlsce|łemkòwskô]], [[Miemieckô miészëzna w Pòlsce|miemieckô]], [[Rëskô miészëznã w Pòlsce|rëskô]], [[Romskô miészëzna w Pòlsce|romskô]], [[Słowackô miészëznã w Pòlsce|słowackô]], [[Tatarskô miészëzna w Pòlsce|tatarskô]], [[Ùkrajińskô miészëznã w Pòlsce|ùkrajińskô]] ë [[Żëdowskô miészëznã w Pòlsce|żëdowskô]]. == Òbaczë téż == * [[Eùropejskô Ùnijô]] * [[Kaszëbë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.polska.pl/ Polska.pl] * [https://web.archive.org/web/20180717145713/http://www.prezydent.pl/ Prezydent PR] {{Eùropa}} [[Kategòrëjô:Pòlskô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] 2z7fp3fvp50y7283629i274he0k8h7p 0 1407 196334 193892 2026-04-24T12:45:43Z Iketsi 3254 {{Commons}} 196334 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Pùck| dopełniacz=Pùcka| adjektiw_mask=pùcczi| adjektiw_fem=pùckô| céch=POL_Puck_COA.svg| fana=POL_Puck_flag.svg| karta=POL Puck map.svg| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=pùcczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Hanna Pruchniewska| adres_um=ul.&nbsp;1&nbsp;Maja&nbsp;13,| kod_poczt_um=84-100 | tel_um=58&nbsp;673-0500| fax_um=58&nbsp;673-0533| mail_um=| wiéchrzëzna=4,9| stopniN=54|minutN=42|stopniE=18|minutE=24| wysokość=0 - 20| rok=2009| lëdztwò=11&nbsp;361 (2009)| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=84-100| registracëjné tôfle=GPU| TERYT=6222911031| SIMC=| www=http://www.miasto.puck.pl| commons=Puck| |gwôsné miono=Puck}} '''Pùck''' (téż: '''Pùckò''', '''Pëck''', pòl. ''Puck'', niem. ''Putzig'') — nadmòrsczé miasto nad sztrądã [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi Hôwindżi]], stolëcô krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. W Pùckù mô swòją przédną sedzbã [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]]; ze stôrodôwnotów wôrt ôbaczëniô je fara — rzëmskòkatoleckô cerczew pòd wezwanim Piotra i Pawła, do jaczi na òdpùst płënie kùtrama wiele pielgrzimów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Rotesz_puck.jpg|Pùcczi stôri rôtësz Òbrôzk:Kutry podczas pielgrzymki rybackiej do Pucka.jpg|Kùtrë mòrzczich pielgrzimów Òbrôzk:Zendzenie kaszebow leba puck.jpg|K-PZ Pùck </gallery> == Historëjô == * 10 gromicznika 1920 zdënk Pòlszczi z Bôłtem * Do 1926 Pùck i Hél bëłë jedurnyma pòlsczima pòrtama nad Bôłtã * [[1939]] – tu béł Mòrsczi Diwizjón Lotniczi * [[12 strëmiannika]] [[1945]] r. – dobëcé gardu przez sowiecką armiã * 26 [[czerwińc]]a 2010 r. – XII [[Midzënôrodny Zjôzd Kaszëbów]] * 21, 22 [[zélnik]] 2021 r. - XXII [[Midzënôrodny Zjôzd Kaszëbów]] == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu we zdrojach to téż: ''Puyczk'' 1215, ''Putzk'' 1215; ''Puzk'' 1220; ''Puzch'' 1271, ''Putzc'' 1277; ''Putzig'' 1283, ''Puczk'' 1283, 1284, 1300, ''Pucz'' 1285, ''Puczsco'' 1288, ''Puczk'' 1300, ''Putzk'' 1333, ''Pucze'' 1323 (1342), ''Puczc'' 1342, ''Puczk'' 1348, ''Pawczk'' 1398, ''Puczker'' 1414-1438, ''Putczk'' 1414-1438, ''Puwczig'' 1414-1438, ''Puck'' 1457, ''Puczek'' 1472, ''Pawczike'' 1480; ''Pauczike'' 1480, ''Powczik'' 1489, ''Puczko'' 1504; ''Puczk'' 1534, ''Pucko'' 1565; ''Puck'' 1565, ''Pauczigk'' 1570, ''Puck'' 1583, ''Pucko'' 1596, ''Putske'' 1596, ''Bautzig'' 1655, ''Putzig'' 1659, ''Puck'' 1664, ''Pucko'' 1772, ''Putzig'' kòl 1790; ''Puck'' (Cenôwa), ''Pùckò'' (Lorentz), ''Pùck'' (Lorentz, Treder), ''Puck''. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/267 ''Puck'' (kasz. Peck) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] pvizmgbe6tr4zv5omfx2zexhdd2yj7b 0 1414 196356 188839 2026-04-24T13:09:21Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196356 wikitext text/x-wiki '''Alojzy Bùdzysz''' (urodzoni 10 czerwińca 1874 w Swiecënie, ùmarłi 23 gòdnika 1934 w [[Pùck|Pùckù]]) - nordowi kaszëbsczi ùtwórca. Ùrodzył sã w familie szkólnëch. Òn skùńcził Seminarium Szkólnëch w Grëdządzu i zaczął robòtã, a ùcził w Dolmiérzu, Szëmôłdze, Wiczlińsczich Pùstkach ë Mrzezënie. W Kôrlëkòwie pò zakùńczenim I swiatowi wòjnë òn krótczi czas béł szôłtësã. W 1923 r. òn przëcygnął do Pùcka i mieszkôł w klôsztorze sostrów elżbiétanków. W 1928 r. zaczął Bùdzysz pùblikòwac kaszëbsczé dokazë w pismionie „Przyjaciel Ludu Kaszubskiego” (I seriô 1928–1929) redagòwónym przez niemiecczégò slawistã Friedricha Lorentza. Jegò tekstë ùkazywałë sã téż w miesãcznikù „Bënë ë bùten” (1930), „Gryf Kaszubski” (1931–1932) ë ju pò jegò smiercë w drëdżi serie pismiona „Przyjaciel Ludu Kaszubskiego” (1936–1938). A. Bùdzysz drëkòwôł m.jin. w: ''Przyjaciel Ludu Kaszubskiego'', ''Gryf (cządnik)'', ''Bënë ë Buten'', ''Wiérny Naszińc'' ë ''Gryf Kaszubski''. Dzél jegò dokôzów òstôł òpracowóny bez Jana Drzéżdżóna ë wëdóny w 1982 r. w ksążce "Zemja kaszëbskô", dze òpisywô snôżotë swòji tatczëznë. Alojzy Bùdzysz ùrôbiôł òpòwiadanié, facecjã, anegdotã i hùmòreskã, dolmaczoné na pòlsczi przez Jana Drzéżdżóna w ''Modrej krainie''[1]. Jegò "Dokôzë" zebrôł ë zrëchtowôł w nowim pisënkù Róman Drzéżdżón. Ùsôdztwò A. Bùdzysza miało wiôldżi cësk na czile kaszëbsczëch lëteratów, w tim m.jin. na Aleksandrã Labùdã, Jana Trepczika czë téż Jana Drzéżdżóna. == Lëteratura == * [[Ferdinand Neureiter|F. Neureiter]]: Historia literatury kaszubskiej : próba zarysu, przełożyła Maria Boduszyńska-Borowikowa ; wstępem opatrzył Tadeusz Bolduan, Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie, Oddział Miejski, 1982, ss. 163 - 165 * [http://www.czetnica.org/alojzy-budzysz/ Wëjimk z ùsôdztwa A Bùdzysza, w tim: "Jak Kùlómbószów Krësztof tã Amerikã wëkrił"] * [http://www.worldcat.org/wcidentities/lccn-n85129301 Worldcat] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{DEFAULTSORT:Bùdzysz Alojzy}} [[Kategòrëjô:Kaszëbsczi pisarze]] [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] ro6fytv08cx7f7imbf5byoomd1dlyk3 0 1432 196388 195764 2026-04-24T16:40:57Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Gduńsk]] 196388 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Gduńsk|dopełniacz=Gduńska|adjektiw_mask=gduńsczi|adjektiw_fem=gduńskô|céch=POL Gdańsk COA.svg|fana=POL Gdańsk flag.svg|karta=Pomorskie Gdańsk.png|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=|grodzki=tak|rodzaj_gminy=miejska|gmina=|miejska=tak|bùrméster=Aleksandra Dulkiewicz|adres_um=Nowé Ògardë 8/12|kod_poczt_um=80-803|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=262,0|stopniN=54|minutN=22|stopniE=18|minutE=38|wysokość=|rok=2020|lëdztwò=471 525|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 58|pòcztowi kòd=80-009 do 80-958|registracëjné tôfle=GD|TERYT=|SIMC=|www=http://www.gdansk.pl/|commons=Gdańsk|Wòjewództwò=[[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczé]]|państwò=[[Pòlskô]]|Kréz=Gduńsczi|gwôsné miono=Gdańsk}} '''Gduńsk''', ''[[Klasiczni varianjt|kv]]. '''Gdúnjsk''''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Gdańsk'', [[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''Gedania'' abò ''Dantiscum'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]. ''Danzig'', [[Néderlandzczi jãzëk|néderl]] ''Danswijk'') – je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] ôs [[Kaszëbi|kaszëbsczi miészëznë]]. Je pòłożony na pôłniowim sztrądze [[Bôłt]]u, przë ùbiedze rzeczi [[Wisła|Wisłë]]. Jegò pòrénkòwi part je na [[Wiselny Zëławë|Zëławach]] ë [[Wislónô Sztremlëzna|Wislóny Sztremlëznie]], a zôpadny na ùrzmach [[Kaszëbskô Wëżawa|Kaszëbsczi Wëżawë]]. Òd 1999-gò rokù Gduńsk mô sztatus gardu na prawach krézu ë je stolëcą [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.533 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. == Historëjô == [[Òbrôzk:Johannes Canaparius (Jan Kanapariusz) Gyddanyzc Gdańsk Danzig.jpg|mały|Gyddanyzc]] * [[VII wiek]] - pòmòrsczé plemiona przëcygłë nad pôłniowi sztrąd [[Bôłt]]u * [[X wiek]] - pòwstôł [[òbarny gard]] [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]] * [[970]]-[[980]] - [[Mieszkò I]] òpanôwôł [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwą Pòmòrską]] * [[997]] - [[Praga|prasczi]] biskùp Wòjcech zatrzimôł sã w gardze, z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò gardze ''Gyddanyzc'' w żëwòce [[Swiãti Wòjcech|swiãtégò Wòjcecha]] * [[1013]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òstało przëłączoné do [[Kùjawskô|kùjawsczégò]] [[Biskùpstwò|biskùpstwa]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òdzwëskało samòbëtnosc òd [[Pòlskô|Pòlsczi]] * [[1047]] - pòlsczi ksyżëc [[Kadzmiérz I Òdnowicél]] przëłączëł Pòrénkòwą Pòmòrską do swòjégò państwa * [[1093]] - pòlsczi ksyżëc [[Władisłôw I Herman]] wëdôł rozkôz spôleniô gardów w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczi Pòmòrsce]] * [[1120]] - [[Bòlesłôw Krzëwògãbi]] dobéł w wòjnie z Pòmòrzanama * [[1236]] - [[Lubecczé gardowé prawo]] * [[1308]] - [[Krzëżôcë]] zajãlë gard * [[1361]], [[1378]], [[1411]], [[1416]] - rëchawë procëm Krzëżôkom * [[1454]] - Gduńsk òdpòjãti przez pòwstańców [[Prëskô Zrzesz|Prësczi Zrzeszë]] * [[1457]] - Wiôldżé Privilegium pòlsczégo króla [[Kadzmiérz|Kadzmierza]] ë miono ''Królewsczi Pòlsczi Gard Gduńsk'' * [[15 séwnika]] [[1463]] - gduńskò-jelbiąskô flota (25 òkrãtów) pòbiła krzëżôcką flotã (44 òkrãtów) na Wislanim Zôlóju * [[19 rujana]] [[1466]] - znôw w Pòlsce pò [[tornsczi spòkój|tornsczim spòkòju]] * 18 czerwińca [[1568]] - 13 frajbitrów z Gduńska napadło na [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] lëdzy, a pòtemù bëło ùkôróné. W tim czasu mòcny béł tu mieszczónowi stón * [[1807]]-[[1815]] - [[Wòlny Gard Gduńsk]] Napòléòna * [[1904]] - [[Gduńskô Pòlitechnika]] * [[1920]]-[[1939]] - [[Wòlny Gard Gduńsk]] * [[1929]] rokù bëłë m.jin. tu sarcësté mrozë ([https://web.archive.org/web/20140222152410/http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=65319 s. 4 Port gdański odcięty od komunikacji] ) * [[1 séwnika]] [[1939]] - òbarna [[Westerplatte]] ë zôczątk [[II Swiatowô Wojna|II Swiatowi Wòjnë]] * [[28 strëmiannika]] [[1945]] - przejãcé Gduńska przez pòlsczé ë sowiecczé wòjskò (gard znikwiony w 60 proc.) * [[1970]] - sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]]) * [[22 séwnika]] [[1980]] - w Gduńsczi Zdrzëtni Lenina pòwsta samòstójnô samòsprôwnô warkòwô zrzesz "[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnosc]]" * [[2008]] - òb lato cuchem "Transcassubia" przëjachelë do Gduńska [[Kaszëbi]] z rozmajitich strón Nôstarszi kaszëbsczé knédżi: [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] z rokù [[1643]] bëłë wëdóné w Gduńskù. [[Bernard Zëchta]] m. jin. tu gôdôł z Kaszëbama zanim napisôł swój: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''. Tu zaczãła dzejac [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|"Solidarnosc”]], a to stało sã pierszą kùglą lawinë nikwiący kòmùnizm w Eùropie, téż tu je stolëca eùropejsczégò miészëznowégò jãzëka - [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. W [[strumiannik]]ù 2011 rokù przë drogach do Gdùńska mógł pòtkac nôpis: „Gduńsk – stolëca Kaszëb wito”. W gduńsczich szkòłach téż mòże sã ùczëc kaszëbsczégò. W 2013 r. w szesc spòdlecznëch szkòłach ùczëło sã kaszëbsczégò jãzëka 143 dzecy. Òd dłëgszégò czasu (2017) tu są bilietë ZTM z kòmùnikatã w kaszëbsczim jãzëkù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|Szlachòta Swiãtopôłka II Wiôldżégò Òbrôzk:Gdunsk_5(30A).jpg|[[Dłudżi Tôrg]] ë [[Zelonô Bróma]] Òbrôzk:Gdunsk_4.jpg|Wiôlgô Kùstrzëca (Arsenal) Òbrôzk:Gdunsk_2.jpg|[[Dłudżi Ùbrzég]] ë bôt ''"Kaszubski brzeg"'' Òbrôzk:Gdunsk_1.jpg| Zrekònstruòwóné [[Wiązarka|wiązarkòwé]] spikrze nad [[Mòtława|Mòtławą]] Òbrôzk:Koscol_NMP_Gdunsk.jpg|[[Marijën Kòscół w Gduńsku]] Òbrôzk:Capilla Real, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg|[[Królewskô kaplëca]] Òbrôzk:Danzig-Neptunbrunnen.jpg|[[Fòntana Neptuna]] </gallery> == Ekònomijô == * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): 1.157.854.849 [[złoty|zł]] * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): 1.097.405.739 zł Gduńsk je nôwikszim mòrsczim pòrtã w Pòlsczi<ref>http://www.gospodarkamorska.pl/Porty,Transport/raport---polskie-porty-morskie-w-pierwszym-p%C3%B3lroczu-2014-roku.html</ref>, hewò je téż wiôldżé latawiskò (Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy - kòd IATA: GDN, kòd ICAO: EPGD). == Słôwny lëdze == * [[Sambòr I]] * [[Mscëwòj I]] * ksyżã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłk II Wiôldżi]] * ksyżã [[Mscëwòj II]] * biskùp [[Moritz Ferber]] * malownik [[Vredemann de Fries]] (1527-[[1606]]) * pisôrz, teoreta lëteraturë [[Marcën Opitz]] (1597-[[1639]]) * architekta [[Ôbram van dem Block]] * architekta [[Antón van Obbergen]] * bòtanik, kùpc [[Jakùb Breyne]] (''Jacobus Breynius Gedanensis'' ùr. 1609 – ùm.[[1657]]) * astronóma [[Jan Heweliusz]] (1611-[[1687]]) * fizyk [[Gabriel Fahrenheit]] (1686-[[1736]]) * pisôrka [[Luiza Gottschedin]] (1713-1750?) * malownik [[Daniel Chodowiecki]] (1726-[[1801]]) * pisôrka [[Johanna Schopenhauer]] (1766-[[1838]]) * filozófa [[Artur Schopenhauer]] (1788-[[1860]]) * kòlekcjonéra dokôzów kùńsztu [[Lesser Giełdziński]] (1830-[[1910]]) * gazétnik, apartnik [[Fric Jaenicke]] (Poguttke) (1885-[[1945]]) * pisôrz, noblista [[Günter Grass]] (1927-[[2015]]) * pòlitikôrz, noblista [[Lech Wałęsa]] (1943) * pòlitikôrz, dzejopisôrz [[Donald Tusk]] (1957) * wërzinôrz [[Jan de Weryha-Wysoczański]] (1950) * first lady [[Jolanta Kwasniewska]] (1955) * teatrownik [[Krzysztof Kolberger]] (1950-2011) * szportówca [[Dariusz Michalczewski]] (1968) * pisôrz, dzejopisôrz [[Jerzy Samp]] (1951) * òkrãtownik [[Ludwik Prądzyński]] (1956) == Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje == === Przédny Gard === <table><tr><td valign="top"> * [[Dwór Bratnicë Swiãtégò Jerzégò]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńskù|kòscół swiãtégò Jana]] * [[Kòscół swiãtégò Miklosza w Gduńskù|Kòscół swiãtégò Niklasa]] * [[Królewskô Kapela w Gduńskù|Królewskô kapela]] * [[Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù|Rôtësz Przédnégò Gardu]] * [[Dwór Artusa w Gduńskù|Dwór Artusa]] * [[Wiôldżi Arsenal w Gduńskù|Wiôldżi Arsenal]] </td><td valign="top"> * [[Marijën Kòscół w Gduńskù|Marijën Kòscół]] * [[Fòntana Neptuna w Gduńskù|Fòntana Neptuna]] * [[Złoti Bùdink]] * [[Anielsczi Dodóm w Gduńskù|Anielsczi Dodóm]] * [[Katowniô w Gduńskù]] * bùdink Dłudżi Tôrg 20 * Dodóm Schlütera </td></tr></table> === Stôri Gard === <table><td valign="top"> * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół swiãti Brigidë * Kòscół swiãtégò Bartłominia * Kòscół swiãtégò Jakùba </td><td valign="top"> * Kòscół swiãti Jelżbiétë * Rôtësz Starégò Gardu * Wiôldżi Młin </td></tr></table> === Stôré Przedmiescé === <table><td valign="top"> * kòscół swiãti Trójcë ë klôsztor pòfrancyszkańsczi * kòscół swiãtégò Piotra ë Pawła * [[Małô Kùstrzëca w Gduńsku|Małô Kùstrzëca]] </td></tr></table> === [[Òlëwô (dzél Gduńska)|Òlëwô]] === <table><td valign="top"> * Palast Òpatów * pòcystersczi klôsztór z kòscołã Swiãti Trójcë, NMP ë swiãtégò Bernata - [[Archikatédra gduńskô]] * kùzniô </td></tr></table> === Gardowé brómë === <table><tr><td valign="top"> * [[Chlebnickô Bróma w Gduńskù|Chlebnickô Bróma]] * [[bróma Żór w Gduńsku|Żór]] * [[Marijnô Bróma w Gduńsku|Marijnô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Niskô Bróma w Gduńsku|Niskô Bróma]] * [[Zelonô Bróma w Gduńsku|Zelonô Bróma]] * [[Wësokô Bróma w Gduńskù|Wësokô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Złotô Bróma w Gduńsku|Złotô Bróma]] </td></tr></table> === Jiné === * [[Minda]] * [[Fôrwôter]] * [[Nowô Bënowô Nierzejô]] '''Przësłowié''': Nié òd razu [[Krakòwò|Kraków]] zbùdowalë, ale Gduńsk òd razu zbùrzëlë. == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu to téż: '''Gdańskò''', '''Gdańsk''', '''Gdôńsk''', '''Gdąńskò'''. We zdrojach: ''Gyddanyzc'' 1000; ''Kdanzc'' 1148; ''Danzko'' 1180; ''Gdanzc'' 1188; ''Gdantz'' 1198 (kòpijô z XIII w.); ''Danzk'', ''Gdanensis'' (adj.) 1209; ''Danzk'' 1209 (kòpijô z XIII w.), ''Danzc'' 1209 (kòpijô z XIII w.); ''Gdanizc'' kòl 1220; ''Dancek'' 1224, ''Danczk'' 1224, ''Gdanensis'' (adj.) 1224; ''Gedanensis'' (adj.) 1235, ''Gdancz'' 1235 (fals. z XIV w.); ''Gdansk'' 1235; ''Gdanzc'' 1238; ''Danzeke'' 1248; ''Danzk'' 1263; ''Danceke'' 1263; ''Gdanzke'' 1267; ''Dantzik'' 1268, ''Gedanck'' (3x) 1268; ''Gdansk'' 1268; ''Gedanensis'' (adj.) 1271; ''Danzceke'' (2x) 1272; ''Danczk'' 1279, ''Danense'' (adj.) 1279; ''Dancezc'' 1281; ''Gdanchek'' 1283 (kòpijô z XIII w.), ''Gdanchez'' 1283 (kòpijô z XIII w.); ''Danceke'' 1285; ''Gdanzeke'' 1285; ''Gedanensis'' (adj.) 1289, ''Gdancz'' 1289; ''Dantzk'' 1290, ''Gedanensis'' (adj.) 1290; ''Gdanzech'' 1291; ''Danzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Danzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.); ''Danzich'' 1294, ''Gdanensis'' (adj.) 1294; ''Gdantzik'' 1295; ''Gedansk'' 1298, ''Gdanensis'' (adj.) 1298; ''Dansk'' 1298; ''Gedanensy'' (adj.) 1298; ''Gedanensi'' (adj.) 1301; ''Gedani'' 1303; ''Gdansco'' 1310; ''Danzik'' 1310, ''Danzich'' 1310; ''Dancz'' 1323; ''Gdantczk'' 1325 (kòpijô z XV w.); ''Danth'' 1326–7; ''Gdans'' 1334 (kòpijô); ''Danzk'' 1342 (falsyfikat?); ''Danczc'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczk'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczc'' (1342, kòpijô z XV w.); ''zu Dantzke'' 1351 (kòpijô z XVII w.); ''zu Dantzigke'' 1357 (kòpijô), ''Dantzke'' 1357 (kòpijô); ''Danck'' kòl 1360; ''Danske'' 1387; ''Gdanczk'' 1434; ''Gdansk'' 1435; ''Gdansko'' 1457; ''Dantzigk'' 1471; ''w gdanszkv'' 1480; ''Gdana'' 1483; ''Gdanysk'' 1483; ''Gdanum'' 1510–29 ; ''Gdańsk'' 1565; ''do Gdańska'' 1565; ''Gedanum'' 1570; ''do Gdańska'' 1615; ''pode Gdańskiem'' 1615; ''Gedanensi'' (adj.) 1624; ''do Gdańska'' 1664; ''Danzig'' kòl 1790; ''Gdańsk, niem. ''Danzig'' 1881; ''Gdańsk, niem. ''Danzig'' 1951; ''Gdansk'' 1980; ''Gdąnsk, pòrébacku Gdunsk'' (Cenôwa); ''Gdônsk'' (Ramułt), ''Gdąnsk'' (Ramułt), ''Gdąńsk'' (Lorentz), ''Gdąńskò'' (Lorentz), ''Gdańsk'' (Lorentz), ''Gdańskò'' (Lorentz); ''Gduńskò'' (Rospond) 1984; ''Gdińsk'' (Zëchta), ''Gduńsk'' (Zëchta), ''Gdunsk'' (Zëchta), ''Gdóńsk'' (Zëchta). == Òbaczë téż == * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńsku]] * [[Transcassubia]] * [[Gdiniô]] * [[Sopòt]] == Lëteratura == * L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik ("Sport i Turystyka", Warszawa 1970) * John Brown Mason, The Danzig Dilemma; a Study in Peacemaking by Compromise, 1946 [http://books.google.pl/books?hl=pl&id=njEYAAAAIAAJ&dq=Swantopolk+%2Bpomerania&q=kashubian#search_anchor] * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 289 * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. XI == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20170725015834/http://www.gdansk.pl/kaszebe/ Kaszëbskòjãzëkòwô domôcô starna gardu] * [https://zabytek.pl/public/upload/objects_media/5679c550a9530.pdf Gdańsk - miasto] {{Pòmòrsczé krézë}} [[Kategòrëjô:Gduńsk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] dzyt0vv30d5xpijwxqgp0oee7lstvab 0 1433 196358 192085 2026-04-24T13:10:52Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi <> Òbaczë téż 196358 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Gdiniô| dopełniacz=Gdini| adjektiw_mask=gdińsczi| adjektiw_fem=gdińskô| céch=POL_Gdynia_COA.svg| fana=POL_Gdynia_flag.svg| karta=Pomorskie Gdynia.png| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=| grodzki=tak| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Aleksandra Kosiorek| adres_um=Al. Marszałka Piłsudskiego 52/54| kod_poczt_um=81-382| tel_um=(+48) 58 66 88 000| fax_um=(+48) 58 62 09 798| mail_um=umgdynia@gdynia.pl| wiéchrzëzna=135| stopniN=54| minutN=30| stopniE=18| minutE=32| wysokość=| rok=2007| lëdztwò=248 767| gęstość=1844| aglomeracja=1 030 000| czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=81-000 do 81-919| registracëjné tôfle=GA| TERYT=2262011| SIMC=| www=http://www.gdynia.pl| commons=Gdynia| }} '''Gdiniô''' (téż: '''Gdinnô''', '''Gdina'''; we zdrojach: ''Gdinam'' 1253 (kòpijô); ''Gdinno'' 1362 (kòpijô); ''Gdynyno'' 1365; ''Gedingen'' 1400; ''Gdingen'' 1414 (kòpijô); ''Gdinino'' 1534; ''Gdigna'' 1570; ''Gdynina'' 1583; ''Gdynge'' 1749; ''Gdingen'' kòl 1790; ''Gdingen'' 1879, ''Gdynia'' 1879; ''Gdynia, niem. Gdingen'' 1881; ''Gdynia, niem. Gdingen'' 1921; ''Gdynia Gdingen'' 1925; ''Gdynia,-i'' 1980 ; ''Gdinjô'' (Cenôwa), ''Gdiniô'' (Lorentz, Zëchta), ''Gdinnô'' (Lorentz), ''Gdina'' (Lorentz); pòl. ''Gdynia'', miem. ''Gdingen'', 1939-1945 ''Gotenhafen'') je dredżim nôwëkszim gardã całowno pòłożonëm na Kaszëbsczéj zëmë. Gard z wiôlgą hôwingą nad sztrądã [[Bôłt]]u, pòłożony w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]]. Razã z [[Gduńsk|Gduńskã]] ë [[Sopòt|Sopòtã]] twòrzi aglomeracëjã zwóną [[Trzëgard]]. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.414 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. Je nôwikszim gardã pòlsczim, jaczi nie je stolëcą wòjewództwa. [[Òbrôzk:Gdinio swiatojansko.jpg|mały|250px|Swiãtojańskô]] [[Òbrôzk:Fontanna_na_skwerze_Kościuszki_w_Gdyni,_2004_ubt.jpeg|mały|250px|Fòntana,Kòscuszkòwsczi plac]] [[Òbrôzk:Red Bull Air Race Gdynia - 2014.JPG|mały|Red Bull Air Race Gdynia - 2014]] [[Òbrôzk:POL.Gdynia.SeaTowers.2009.2.jpg|mały|[[Sea Towers]] – drëdżi nôwëższi [[chmùrnik]] w nordòwi Pòlsczi]] == Pòłożenié == Geògrafné kòòrdinatë: szérzô - 54°32' N, dôłgòta - 18°32' E. Òd 1999-gò rokù Gdiniô mô sztatus gardu na prawach krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. == Pòdôwczi == * Lëdztwò: 248 767 mieszkańców * Wiéchrzëzna: 135 km² * Budżetowé wzątczi (2004 plan): 467,3 mln zł * Budżetowé wëdôwczi (2004 plan): 469,0 mln zł == Historëjô == * [[X stolaté]] - rëbackô [[wnôżëna]] * [[1253]] - Pierszô zmiónka o wsë ''Gdinam'' * [[1637]] - Pierszé zaslubinë [[Pòlskô|Pòlsczi]] z mòrzã w Redłowie na czesc króla Władisława IV ë jegò mòrsczi pòliticzi * [[10 gromicznika]] [[1926]] r. - Nadanié gardnëch prawów * [[séwnik]] [[1939]] - wzãcé gardu przez [[Miemieckô|Miemców]] ([[1939]]–[[1945]] - ''Gotenhafen'') * w nocë z 18 na [[19 gòdnika]] 1944 rokù anielsczé bómbówce pòtłëkłë bómbama òkrãtowniã i pòrt w Gdinie * [[28 strëmiannika]] [[1945]] r. - Wëzwòlenié gardu * [[11 czerwińca]] [[1987]] - [[Papież Jan Paweł II]] tu rzekł: „Drodzy bracia i siostry Kaszubi! Strzeżcie tych wartości i tego dziedzictwa, które stanowią o waszej tożsamości” [http://www.vatican.va/holy_father/john_paul_ii/homilies/1987/documents/hf_jp-ii_hom_19870611_gente-mare_pl.html]. (csb:„Drodżi Bratowie i Sostrë Kaszëbi! Strzeżëta tëch wôrtnotów i ti spôdkòwiznë, chtërné znaczą ò Waji juwernoce”). == Słôwny lëdze sparłãczëne z gardã == [[Òbrôzk:PomnikAntoniAbraham.jpg|mały|250px|[[Antón Ôbram]], [[Kaszëbsczi Plac]]]] [[Òbrôzk:Gdynia Pomnik Ofiar Grudnia 1970 w Gdyni przy al. Piłsudskiego.jpg|mały|250px|Krziże pò [[gòdnik]]ù 1970]] [[Òbrôzk:Para Kaszubów na ławce - 003.JPG|mały|250px|Kaszëbskô pôra na łôwce w Gdinie]] * [[Antón Ôbram]] ([[1869]]-[[1923]]) * Baduszkowa Danuta * Borchardt Karol Olgierd * Brzeski Maciej * Cegielska Franciszka * Dąbek Stanisław * Demel Kazimierz * Gall Iwo * Jastak Hilary * Jurkiewicz Kazimierz * Krauze Augustyn * Kwiatkowski Eugeniusz * Maciejewicz Konstanty * Mężnicki Witold * [[Marión Mòkwa]] * [[Jan Mòrdawsczi]] * Orlicz-Dreszer Gustaw * [[Justyna Plutowska]] * Polkowski Bolesław * Prohaska Włodzimierz * Radtke Jan * Remiszewska Teresa * Romanowski Bolesław * Rummel Julian * Sieradzki Juliusz * Sokół Franciszek * Stankiewicz Mamert * Suchanek Antoni * Śmidowicz Jan * Teliga Leonid * Unrug Józef * Wenda Tadeusz * Zaruski Mariusz * Zegarski Teofil * Żeromski Stefan == Stôrodôwnotë == * [[Westrzódgardzé (Gdiniô)|Westrzódgardzé]] ** [[Parafialny kòscół p.w. NMP Królewi Pòlsczi w Gdini]], dar. Świãtojańskô ** Klôsztor Zgromadzeniegò SS. Miłoserdza św. Wincentegò a Paolo, dar. Stôrowiejskô 2 ** Bùdink Òbeńdowégò Sądu, pl. Kònstitucëji 5 ** Bùdink Pòlsczégò Bankù, dar. 3 Maja 25/10 Gromicznika 22-22 ** [[Antón Ôbram|Ôbram'ów]] Chëcz, dar. Stôrowiejskô 30 ** Szredr'ów Chëcz, dar. Stôrowiejskô 10 a z kòl 1914 r. ** Chëcz wójta Radtkegò, dar. 10 Gromicznika 2 ** Dworzec Morski, dar. Polska 1 * [[Kamiannô Góra]] ** Hotel "Polska Riwiera", dar. Zawiszy Czarnego 1 ** Willa "Szczęść Boże", dar. I Armii Wojska Polskiego 6 * [[Chiloniô]] ** Willa z 1931 r., dar. Chylońska 112 a * [[Òrłowò]] ** Dôwny zajazd Adlerówka, dar. Orłowska 7 ** Dôwny Dom Kuracyjny, dar. Orłowska 2 ** Willa "Weneda", dar. Przebendowskich 1 ** Pensjonat "Gryf", dar. Przemysława 6 ** Zespół dworsko-parkowy Mały Kack ** Ddôwnô osada rzemieślnicza Mały Kack ** Zespół pałacowo-parkowy Kolibki * [[Òksëwié]] ** Zespół dôwny wsë z kòscołã sw. Michała Archanioła * [[Grabówk]] ** Zespół budynków dawnej Szkoły Morskiej, obecnie Akademii Morskiej * [[Wiżawa Sw. Maksymiliana]] ** Willa, dar. Tetmajera 1 * [[Wiôldżi Kack]] ** Zespół dôwny wsë [[Wiôldżi Kack]] z kòscołã sw. Wawrzińca == Partnersczé gardë == Gdiniô je partnersczim gardã[http://www.gdynia.pl/bip/wspolpraca/5946_6634.html] {| class="wikitable sortable" ! Gard ! class="unsortable"| Państwò ! Datum |- | style="text-align:left"| [[Aalborg|Ôlbórg]] | style="text-align:left"| [[Dëńskô]] | style="text-align:center"| 4.8.1987 r. |- | style="text-align:left"| [[Baranowicze]] | style="text-align:left"| [[Biôłorëskô]] | style="text-align:center"| 6.2.1993 r. |- | style="text-align:left"| [[Brooklyn]] | style="text-align:left"| [[Zjednóné Kraje Americzi]] | style="text-align:center"| 14.2.1991 r. |- | style="text-align:left"| [[Haikoù]] | style="text-align:left"| [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] | style="text-align:center"| 24.4.2006 r. |- | style="text-align:left"| [[Króléwc]] | style="text-align:left"| [[Ruskô]] | style="text-align:center"| 27.10.1994 r. |- | style="text-align:left"| [[Karlskróna]] | style="text-align:left"| [[Szwedzkô]] | style="text-align:center"| 29.3.1990 r. |- | style="text-align:left"| [[Kilóna]] | style="text-align:left"| [[Miemieckô]] | style="text-align:center"| 25.6.1985 r. |- | style="text-align:left"| [[Kłajpéda]] | style="text-align:left"| [[Lëtewskô]] | style="text-align:center"| 12.1.1993 r. |- | style="text-align:left"| [[Kòtka]] | style="text-align:left"| [[Fińskô]] | style="text-align:center"| 9.3.1988 r. |- | style="text-align:left"| [[Kristiansand]] | style="text-align:left"| [[Norweskô]] | style="text-align:center"| 21.9.1991 r. |- | style="text-align:left"| [[Kùnda]] | style="text-align:left"| [[Estóńskô]] | style="text-align:center"| 24.2.2001 r. |- | style="text-align:left"| [[Lëpawô]] | style="text-align:left"| [[Łotewskô]] | style="text-align:center"| 12.10.1999 r. |- | style="text-align:left"| [[Plymouth]] | style="text-align:left"| [[Wiôlgô Britanijô]] | style="text-align:center"| 11.9.1976 r. |- | style="text-align:left"| [[Seattle]] | style="text-align:left"| [[Zjednóné Kraje Americzi]] | style="text-align:center"| 23.4.1994 r. |} == Òbaczë téż == * [[Gduńsk]] * [[Sopòt]] * [[Òstrzódk Kaszëbskò-Pòmòrsczi Kùlturë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://muzeumgdynia.pl/2023/02/augustyn-krauze-pierwszy-burmistrz-miasta-gdynia/ Agùstin Krauze] * [https://www.gdynia.pl/spoleczenstwo,7580/dzik-w-wielkim-miescie,527232] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_II/533 Gdynia w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://www.nid.pl/upload/iblock/f1a/f1ad9a4dbde1800f6516155d2070b7f3.pdf Stôrodôwnotë] * [https://web.archive.org/web/20070529201526/http://dmoz.org/World/Polska/Regionalne/Pomorskie/Gdynia/ Kategòrëjô Gdiniô w Katalogù ODP] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Gdiniô]] ob9othq9ksj7h1qidbn0md2stqdctih 0 1439 196413 195020 2026-04-24T17:06:20Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 196413 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Firefox Screenshot Linux.PNG|mały|350px|Mozilla Firefox 48 na Linux Mint]] '''Internetowi przezérnik''' (w skrodzëni '''przezérnik''') je kòmpùtrową [[Soft-wôra|soft-wôrą]], brëkòwóną do òbzéraniô wszelejaczich zamkłoscë - przédno równak do wëskrzëwaniégò starn internetowich. Przezérnik òpisywôł na zaczątkù (''an. to browse'') blós brëkòwónié elemeńtów nawigacëji (''do przódkù, nazôd...'') do czëtaniégò tekstów. Póznié óstało rozszérzóné jegò znaczenié przez zadostanié sã hipertekstu ([[Lënk|lënkù]]), jesz póznié przez doszłô mòżnota òbzéraniô òbrôzków, jaż do dzysdniowégò znaczeniégò z jegò wielefùnkcëjnotą. Òkòma rozszérzeniégò pòdtrzëmëwónych lopkòwich fòrmatów, òstałë téż rozszérzóné fùnkcëje przezérników. Takno wspiérają dzysdniowé przezérniczi òkòma [[HTTP]] midzë jinima téż protokòłë [[FTP]] ë [[Gopher]], òb to jidze dzysô przezérnikama zladowac programë czë téż wszelejaczi lopczi. == Ôrtë przezérników == Gôdômë ò tekstowich ë graficznich przezérnikach. '''Tekstowé przezérniczi''' rozmieją przedstôwiac ë interpretowac blós prosté tekstë ë tekstowé fòrmôtë jakno [[HTML]] abò [[XML]]. Czãsto dôwają téż mòżnota zapisënkù grafik, czë téż jejich óbzéranié w bùtnowé [[Soft-wôra|soft-wôrze]]. Tekstowé przezérniczi są baro zdatne dlô slepich ë lëchò widzących brëkòwników [[Internet]]u. '''Przëmiarë''': [[Lynx]], [[Links]], [[w3m]] '''Graficzné przezérniczi''' są nóbarżé rozkòscërzóne ë brëkùją jakno spòdlé òpiartegò na [[GUI]] (''an. Graphical User Interface'') (n.p. [[Unix]] z [[X11]], [[Macintosh]], czë [[Windows]]) òperatné systemë. Pòkaziwują òne kòmpleksowë internetowé starnë, z grafikama, tekstã ë [[Plugin]]sama. '''Przemiarë''': [[Internet Explorer]], [[Mozilla]], [[Opera]], [[K-Meleon]] == Spisënk przezérników pòdług platfòrm == === Wieleplatfòrmòwé === * [[Amaya]] * [[Contiki]] (téż dlô 8-Bitowi Systemë) * [[HotJava]] * [[links]] * [[lynx]] * Microsoft [[Internet Explorer]] * [[Mozilla]] * [[Mozilla Firefox]] (przódë jakno ''Phoenix'' ë ''Firebird'') * [[NCSA Mosaic]] * [[Netscape Navigator]] * [[Opera]] * [[SeaMonkey]] === Dlô [[Unix|Unixa ë òdprowôdnych]] === * [[Dillo]] * [[Epiphany]] * [[Galeon]] * [[Konqueror]] * [[w3m]] * [[Rekonq]] * [[Midori]] === Dlô [[Microsoft Windows|Windowsa]] === * [[K-Meleon]] * [[Maia]] === Dlô [[Macintosh]]a === * [[Camino]] (przódë jakno ''Chimera'') * [[iCab]] * [[OmniWeb]] * [[Safari przezérnik|Safari]] === Dlô [[Amiga-Computer|Amidżi]] === * [[AWeb]] === Dlô [[Atari]] === * [[Crystal Atari Browser]] (CAB) * [[Wen.Suite]] == Òbaczë téż == * [[Internet]] * [[Kiwix]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110406103050/http://browsers.evolt.org/ Archiwa przezérników] [[Kategòrëjô:Internetowé przezérniczi| ]] elaoxjufe80t9pyglljlekgl7pnafgz 0 1440 196335 192527 2026-04-24T12:46:58Z Iketsi 3254 Galeriô 196335 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Hél| dopełniacz=Hélu| adjektiw_mask=hélsczi| adjektiw_fem=hélskô| céch=POL Hel COA.svg| fana=POL Hel flag.svg| karta=Pucki_Hel.png| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=pùcczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=| adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=| stopniN=55|minutN=44|stopniE=11|minutE=22| wysokość=0 - 20| rok=2016| lëdztwò=| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=| registracëjné tôfle=| TERYT=| SIMC=| www=http://www.gohel.pl| commons=Category:Hel,_Poland| }} '''Hél''' (we zdrojach: ''Hell'' <1454, ''do Helu'' 1490, ''Hele'' 1491, ''do Helia'' 1565, ''Hoel'' 1572, ''Hyl'' 1583, ''Chel'' 1583, ''Helam'' 1599, ''in Hill'' 1599, ''Hale'' (Langenes) 1612, ''do Helia'' 1627, ''ku Heliowi'' 1627, ''Höhl'' 1655, ''Heel'' 1655, ''Hela'' 1749, ''heyla'' 1749, ''Hela'' 1796, Hél (Lorentz, Treder); pòl. ''Hel'', miem. ''Hela'') — nadmòrzczé miasto ë kùrort na [[Hélskô Sztremlëzna|Hélsczi Sztremlëznie]] w [[Pùcczi Kréz|Pùcczim Krézu]] w [[Pòmòrzczé Wòjewództwò|Pòmòrzczim Wòjewództwie]]. Tuwò badérowaniém zelińtów zajimô sã [[Gduńsczi Ùniwersytet]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Beach in Hel.jpg|Hél Òbrôzk:Lighthouse of Hel.jpg|[[Bliza]] w Hélu Òbrôzk:Hel Polska fokarium - panoramio.jpg|Hél - tuwò badérowaniém zelińtów zajimô sã [[Gduńsczi Ùniwersytet]] Òbrôzk:Hel 2.jpg|Hél - rëbacczi pòrt Òbrôzk:Billingual map in Hel, Poland.jpg|Mapa Hélu Òbrôzk:Kashubian board on shop, Hel, Poland.jpg|Serdeczno witómë na Hélu Òbrôzk:Kopc Kaszebów.jpg|Kopc Kaszëbów w Hélu </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_III/50 Hel w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [http://polona.pl/item/274007/44/ Hela] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] 3pps6sngj2wurlio9idmm4syx4kz0a0 0 1452 196390 195041 2026-04-24T16:41:48Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô: Kòcéwskô]] 196390 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kociewie na mapie adm. Polski.svg|mały]] '''Kòcéwskô''' (pòl. ''Kociewie'') je kùlturno-etniczną òbéndą w pòrénkòwi [[Pòmòrskô|Pòmòrsce]], w dorzécznicë Wdë ë Wierzëcë. Za stolëcã Kòcéwsczi czãsto ùznôwónô je [[Gduńskô Starogarda|Gduńskô Starogarda]], równak nôwikszim gardã je [[Dërszewò]]. Kòcéwskô je zamieszkónô przez kòl 250 tës. lëdzy. ==== Znóny lëdze pòchôdający z Kòcéwsczi ==== * [[Kazimierz Deyna]] - szpòrtówca (fùtbala) * [[Andrzej Grubba]] - szpòrtówca (stołowi tenis) * [[Henryk Jankowski]] - ksądz * [[Wojciech Cejrowski]] - autora telewzérnikòwëch programów; wanożnik * [[Grzegorz Ciechowski]] - mùzyk * [[Bogdan Wenta]] - trenera pòlsczé reprezentacje w rãczną balã; dobëwca wicemésterstwa swiata w 2007 rokù == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:6. Panorama STG.jpg|[[Starogarda]] Òbrôzk:Northern frontage of the Market Square in Swiecie 02.jpg|[[Swiecé]] Òbrôzk:Zamek w Gniewie (cropped).jpg| Òbrôzk:Katedra w Pelplinie (2025).jpg| Òbrôzk:Tczew most panorama 1.jpg|[[Dërszewò]] </gallery> == Òbaczë téż == * [[Pòmòrskô]] * [[Kaszëbë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô: Kòcéwskô| ]] gyn0q4vbwi6mxnxf7uhhusblyrlyu5x 0 1467 196405 195333 2026-04-24T17:04:05Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 196405 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|mały|Kaszëbskô fana]] [[Òbrôzk:Coat of arms of Kaszubians.png|200px|mały|Kaszëbsczi Grif]] [[Òbrôzk:POL województwo pomorskie COA.svg|mały|200px|Kaszëbsczi herb]] '''Kaszëbi''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Kaszubi'', [[miemiecczi jãzëk|mie.]] ''Kaschuben'') są zôpadnosłowiańską etniczną grëpã, aùtochtonicznym lëdztwã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]]. W dzysdniowim czasu Kaszëbi są jedurnyma bezpòstrzédnyma òtrokama [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]]. Przédną òrganizacëją, zrzeszającą Kaszëbów w [[Pòlskô|Pòlsce]] je [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]]. Dzysdniowi Kaszëbi mieszkają przede wszëtczim w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsce]], w krézach [[pùcczi kréz|pùcczim]], [[wejrowsczi kréz|wejrowsczim]], [[kartësczi kréz|kartësczim]], [[lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim]], [[bëtowsczi kréz|bëtowsczim]], [[kòscérsczi kréz|kòscérsczim]], nordowim dzélu [[Chònicczi kréz|chònicczégò krézu]] zôs pòrénkòwim dzélu [[stôłpsczi kréz|stôłpsczégò krézu]]. W krézach lãbòrsczim, bëtowsczim ë stôłpsczim na wnożëna mô pòwtórzny charakter - pò II swiatowi wòjnie Kaszëbi zamieszkale na môlach swòji pierwoszny wnożëny, po wëwiezeniu z ni miemiecczégò lëdztwa przez wëszëznë [[Pòlskô Lëdowô Repùblika|Pòlsczi Lëdowi Repùbliczi]]. Dzél Kaszëbów mieszkô téż na emigracëji, òsoblëwò w [[Kanada|Kanadze]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]], [[Miemieckô|Miemiecce]], [[Brazylskô|Brazylëji]]. Kaszëbi są w prosti rédze òtrokama [[Pòmòrzanie|Pòmòrzanów]] - wczasnych [[Słowiónie|słowiańsczich]] plemion z òbéndë [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]], chtërnech miono wzã sã òd miona zemi (słowiańsczé ''Pomore'' - ''pò mòrze''). Ùznaje sã, że przódkòwie Kaszëbów zjawile sã w ti òbéńdze midze [[Òdra|Òdrã]] a [[Wisła|Wisłą]] wicy jak 1500 lat nazôt. Nôstarsze zapisënczki miona są z XIII s. w sztãplu ksyża Pòmòrsczi [[Barnim I|Barnima I]], czéde panowale òni w òkòlim [[Sztetëno|Sztetëna]]. [[Òbrôzk:Kaszebsko familejo leba 200.jpg|left|mały|Kaszëbskô familëjô na Zéńdzeniém Kaszëbów w [[Leba|Lebie]] w 2005 r.]] [[Òbrôzk:Dzewus w kaszebsczich ruchnach.jpg|left|mały|Dzewùs w kaszëbsczich ruchnach]] W òglowim spisënkù lëdzy, chtëren sã òdbëł w Pòlsce w [[2002]] rokù, blós 5100 òsób zdeklarowało swòją apartną kaszëbską nôrodnosc, ale 51&nbsp;000 pòdało [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] jakò swòj rodny jãzëk. Wielu Kaszëbów chcało pòdac pòlską nôrodnosc ë przënôleżnotã do kaszëbsczégò etnicznegò karna, trzëmając sã za równo Pòlôchów ë Kaszëbów. Nié bëło równak taczi mòżnotë bë deklarowac jiną nôrodnosc ë przënôleżnotã do etnicznegò karna abò wicy nigle jedną nôrodnosc. Bëłë głosë, że spisënk bëł sfalszowany a wiele lëdzy nie mògło pòdac kaszëbsczi nôrodnoscë. Równak, blós pôrã taczich przëpôdków òsta ùdokôzanëch. W [[2011]] rokù 16&nbsp;000 òsób pòdało blós kaszëbską nôrodnosc ë 228&nbsp;000 za równo kaszëbską ë pòlską. Kaszëbi są gwësnym lëdztwã przëgrańcza, chtëren w cządze stalat żëł w môlu zmieniającym krajową przënależnotã. Wielu z nich pòddôło sã germanizacëji czë pòlonizacëji, prawò to miało mùszowi abò nôtërny charakter. Wielu znónych prusczich czë miemiecczich wòjskòwich miało kaszëbsczi pòchòdzënk, ale nié czële sã do parłãczë z domôcą kùlturą abò pòddôwale sã òni całownemu zarwaniu w zôstnym pòkòleniu. Dlôte drãgò akùrôtno definiowac, chtërną z historëcznych sztatur mòże ùznac za Kaszëba, a chtërną za Miemca abò Pòlôcha kaszëbsczégò pòchòdzënkù. [[Òbrôzk:Leba 2005 przemorsz.jpg|mały|Przemôrsz Kaszëbów na Zéńdzeniém w [[Leba|Lebie]], 2005]] Dzél Kaszëbów ùtrzëmôł apartną kùlturã ë jãzëk. Dzysdniowò w socjologiji ë historëji panuje dba, że Kaszëbi są etnicznym karnã pòlsczégò nôrodu. Wikszosc Kaszëbów mô dëbeltną identifikacëjã - nôrodną pòlską ë etniczną kaszëbską. Wielu nôrodnëch dzejôrzy w Pòmòrsczi w czasie zarabczeniô zôs nôleżników samòstójnoscowiégò pòdzemiô miało kaszëbsczi pòchòdzënk. Kaszëbskô nôrodnô rësznota, choc nié nôleżi do przédnégò żochù w kaszëbsko-pòmòrsczé rësznoce, mô równak wielelatną zwëcz. [[Florian Cenôwa]] bëł dbë, że Kaszëbi są apartnym słowiańsczim nôrodã. W midzewòjnowym cządze jegò ùdbã prowadzële dali dzejôrze z karna tzw. "Zrzeszeńców", chtërni w PRL bëlë represjonowani òb [[UB]] a pózdni przez [[SB]] ë zepchniãcy na zberk òglowi dzejnotë. Pò [[1989]] rokù ną samą dbã w kaszëbsczi rësznoce reprezentowało pismiono ''[[Tatczëzna (pismiono)|Tatczëzna]]'', a pò nim ''[[Kaszëbskô Òdroda]]''. W ùszłoce dzelelë sã òni na wiele etnicznëch pòdkarnów, zjinaczonëch jãzëkòwò ë kùlturowò, midzë jinszima: [[Mòrzanie]], [[Rëbôcë]], [[Bëlôcë]], [[Lesôcë]], [[Józcë]] (jinaczi [[Mùcnicë]]), [[Gôchë]], [[Krëbanie]], [[Zabòrôcë]]. Za wëjimkã Bëlôków ë Gôchów rolô nëch bënowëch pòdzélënków je wiele miészô jak cziledzesąt lat nazôd. Stolëcą Kaszëbów nazëwô sã [[Gduńsk]], le wiôldżim gardã z nôwikszim jich procentã je [[Gdiniô]]. [[Òbrôzk:Porenkowo Pomorsko 1.png|mały|Òbjim kaszëbiznë kòl kùńca XX wiekù]] == Historëjô == [[Òbrôzk:Szczecin Zamek Ksiazat Pomorskich plyta Barnima XI.jpg|mały|left|Tôblëca z herbem pòmòrsczégò ksyżëca Barnima XI (1501–1573)]] Pierszi rôz miono kaszëbsczégò ôrtu wëstąpiło 19 strëmiannika [[1238]] ròku w dokùmeńce wëstawionym przez papieża [[Papiéż Grégòr IX|Gregòra IX]], gdze je nazwóné ksyżã Kaszëb [[Bògùsłôw I|Bògùsłôw]] ''dux Cassubie''. Pòtemù w titlu zôpadno-pòmòrsczich ksyżãtów bëło ''dux Slavorum et Cassubia''. [[Barnim III]] ([[1320]]-[[1368]]) nadôł so miono ''dux Cassuborum'' ("ksyżã Kaszëbów"). Na spòdlim mirni ùgòdë z Westfaliji w 1648 r., pò trzëdzestolatny wòjnie, dzél Zôpôdni Pòmòrsczi òstôł Szwecczi a szwecczi król ód 1648 do lat 20. XVIII s. titelowôł sã jakno "Ksyż Kaszëbów". Jak pisôł [[Aleksander Hilferding]] prësczi parlament (''Landtag'') w [[Króléwc]]u (''Königsberg'') w [[1843]] ùdbôł, bë zmienic jãzëk w kòscółach na miemiecczi, bo pò kaszëbsku nie je pisóné. Nen rozsądzënk nie béł równak długò w mòcë. Òd [[1846]] nôùka w kòscele mògła bëc w rodny mòwie (''Muttersprache''). W latach 50. XIX s. czileset Kaszëbów wëwanożiło do [[Kanada|Kanadë]] dze założëlë jistniejącą do dzys kòloniã [[Wilno (Ontario)|Wilno]] w grôfiznié (an. ''county'') Renfrew w Ontario. W lata 70. XIX s. Kaszëbi ë Miemce założëlë rëbacką wies na Òstrowie Jones w Milwaukee. Nie mieli równak prawa miectwa do ti zemi, tej przédnicë Milwaukee eksmitowalë jich jakno bezprawnëch mieszkańców ë w latach 40. XX stalata zjinaczelë ną zemiã w jindurtriową òbéndã. Pierszim pismionã w całosce pò [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskù]] bëł katézmùs Lutera z 1643 rokù (dalszi edicëje w 1752 ë 1828). Ùczałô ùsadzelë kaszëbiznã Mrongovius w [[1823]] ë [[1828]], rusczi ùczałi [[Aleksander Hilferding|A. Hilferding]], a pózdni téż [[Léón Biskùpsczi|Biskupski]] (1883, 1891), [[Gotthelf Bronisch|G. Bronisch]] ([[1896]], [[1898]]), Mikkola ([[1897]]) ë Nitsch ([[1903]]). Wôżny ùsôdzk to słôwórz [[Stefan Ramùłt|Stefana Ramùłta]] ''Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego'' z 1893 a téż [[Friedrich Lorentz]] ''Slovinzische Grammatik'', 1903, ''Slovinzische Texte'', [[1905]], ë ''Slovinzisches Wörterbuch'', [[1908]]. Pierszim rësznikã kaszëbsko-pòmòrsczé nôrodowi rësznotë béł [[Florian Cenôwa]]. Òn zabédowôł kaszëbsczi alfabét, òpisôł kaszëbską gramatikã ([[1879]]), opùblikòwôł etnograficzną ë historëczną lëteraturã ò żëcim Kaszëbow (''Skórb kaszébsko-slovjnskjé mòvé'', [[1866]]-[[1868]]) a téż jinsze knéżczi. Jinym kaszëbsczim ùsôdzcą béł [[Hieronim Derdowsczi]]. Pózdni bëli ''Młodokaszëbi'' prowadzoni przez [[Aleksander Majkòwsczi|Aleksandra Majkòwsczégò]] ë ùsôdzcë piszącë w pismionie ''Zrzësz Kaszëbskô'' (grëpa ''Zrzëszincë''), chtërni wnioslë wiôldżi wkłôd w rozwicé kaszëbsczégò lëteracczégò jãzëka. Do 1989 rokù mało Kaszëbów bëło w prowôdnëch stanach. W [[2005]] r. [[kaszëbsczi jãzëk]] pierszi rôz szło wëbrac na maturowim ekzaminie. Nie zdrzącë na môłe tim zainteresowanié (kaszëbszczi wëbrało blós 23 ùczniów), to je wôżny dzél òchróni kaszëbsczi kùlturë. [[Òbrôzk:Jezyk kaszubski w gminach NSP2011.png|mały|[[Kaszëbsczi jãzëk]] w gminach]] == Kaszëbskô kùchnia == Kaszëbsczé smaczczi to mòga bëc: [[brzadowô zupa]], [[czarwina]], [[plińce]], [[prażnica]] i jin. Niejedné restauracje, karczmë i gòscyńce pòdôwają dlô wanożników np.: [[wãgòrz]]ową zupã. == Lëteratura == * [[Gerard Labùda]]: O Kaszubach, [[Gdiniô]] [[1991]], str. 18. * [[Gerard Labùda]]: Historia Kaszubów w dziejach Pomorza t.1 Czasy średniowieczne, Gdańsk 2006. * [[Aleksander Majkòwsczi]]: Przewodnik po Szwajcarji Kaszubskiej. Polskie Tow. Krajoznawcze, [[Warszawa]] [[1924]]. * Cezari Obracht-Prondzyńsczi: Kaszëbi dzys : kùltura, jãzëk, tożsamòsc [skaszëbił Eugeniusz Gòłąbk]. [[Gduńsk]]: Institut Kaszëbsczi, 2007. * Kamińska K., Kwiatkowska A.: "Jesteśmy tacy sami. Sztuka w edukacji międzykulturowej" (Kaszubi), 2009,s. 57 [http://books.google.pl/books?id=EEypDZU6Uu0C&pg=PA57&dq=kaszubi&hl=pl&sa=X&ei=rso6U62WKdTwhQemuoHICA&ved=0CEsQ6AEwBjge#v=onepage&q=kaszubi&f=false] * Kazimierz Kleina; Cezary Obracht-Prondzyński (red.): Społeczność kaszubska w procesie przemian : kultura, tożsamość, język. Kancelaria Senatu, 2012. * S. Orgelbranda Encyklopedyja Powszechna (1863), 14 tom, Warszawa, ss. 353-362 "Kaszuby". * [[Stefan Ramułt]]: Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk 2003 * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1968, tom II, ss. 144 - 145. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbë]] * [[Lësta słôwnëch Pòmòrzanów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mac.gov.pl/wp-content/uploads/2011/12/Wykaz-gmin.pdf Gminë 2011r. * http://www.thedailyobserver.ca/2015/05/20/kashubian-exchange-program-in-the-works — [[Kanada]] * {{YouTube|tOgdT5Elwh8|Kaszubi (1990 r.) — Video Studio Gdańsk}} * {{YouTube|QShOKIvG_B8|Jo jem kaszub {{!}} Jerzy Warczak}} * https://kaszebsko.com/historia ** https://kaszebsko.com/wp-content/uploads/2022/12/Internetowy-Podrecznik-Historii-Kaszubow.pdf [[Kategòrëjô:Kaszëbi| ]] [[Kategòrëjô:Słowiónie]] jmq1g8mxj34w1uipky2kunsxprm8g8y 0 1471 196407 194622 2026-04-24T17:04:28Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 196407 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Россия (Rossija) | miono = Ruskô | miono-genitiw = Rusczi | fana = Flag of Russia.svg| herb = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | na karce = Russian Federation (orthographic projection).svg | jãzëk = [[Rusczi jãzëk|rusczi]] | stolëca = Mòskwa | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 17.075.200 | lëdztwò = 143,394,458<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/russia-population/ Russia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] (<abbr>an.</abbr>).</ref> | rok = 2026 | dëtk = rusczi rubel | kòd dëtka = RUB | czasowô cona = +3 do +12 | swiãto = 9 maja, 12 czerwińca | himn = Gosudarstwiennyj gimn Rossijskoj Fiedieracyi<br> Państwòwi Himn Rusczi Federacji <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]</center> | kòd = RU | Internet = .ru .рф (.cu)| telefón = 7 |Prezydeńt=Władimir Putin|Premiéra=Michaił Miszustin|aùtowi kòd=RUS|data ùsôdzenia=26 gòdnika 1991|kònstitucjô=Kònstitucjô Rusczi}} '''Ruskô''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]: Россия) abò '''Ruskô Federacëjô''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]: Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]] ë Nordowi [[Azëjô|Azëji]] ([[Sybiriô]]). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je [[Mòskwa]]. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata. == Historiô == Zôczątki państwa sã sparłączoné z Czijewsczi Rusą. W XIII stalata pòwstało Ksãżstwò Mòskiewsczé, pòd władzã dinastëji Rurikowiczów, chtërno stało sã Wiôldżim Ksãżstwã w XIV stalata. W 1547 ksãżã Iwan IV òstał kòrónowany na cara. Po smierci Fiodora I doszło do biôtków o władzã, nôpierwi carem òstał Bòris Godunow, po jego smierci carem òstał Pòlak - Dymitr I. W 1613 kùreszce Sobòr Ziemsczi wëbrał Michôła I Romanowa, chtëren dał zôczątk nowi dinastëji. W latach 1632–1634 Ruskô toczëła wòjnã z [[Repùblika Òbu Nôrodów|Repùbliką Òbu Nôrodów]] o Smoleńsk<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rosja-Historia;4383802.html Rosja. Historia] Encyklopedia PWN [2025-09-07]</ref>. W 1689 carem òstał Pioter I<ref name=":1">[https://www.britannica.com/place/Russia/History History of Russia] Encyclopedia Britannica [2025-09-07]</ref>. Za jegò rządów doszło do umòcnienia pozycji Rusczi na midzënôrodny arenie, zreorgòwał wòjskò na mòdło jinszich eùropejsczich wòjsk, utwòrzëł też wòjnową marinarkã<ref name=":1" />. W 1721 Pioter przyjôł zôpadny titel czezera<ref name=":0" />. W XVI–XIX w. Ruskô zwëskała stolëmne òbéńda w Pòrénkòwi Eùropie, Nordowi Azëji, Westrzédni, na Kaùkazie oraz w Nordowi Americe. W 1914 Rusko dołãczëłô do I swiatowi wòjny<ref name=":2">[https://www.onet.pl/informacje/kronikidziejow/abdykacja-mikolaja-ii-swiadkowie-tego-wydarzenia-plakali-rzewnymi-lzami/p9qc7f4,30bc1058 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami] Onet [2025-09-07]</ref>. W 1917 mioły mol dwie rewolucëje, z przëczënë gromicznikowi rewolucëji slédny car Mikòłôj II abdikòwał<ref name=":2" />, a w 1918 òstał zamòrdòwany bez kòmùnistów<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/pierwsza-wojna-swiatowa/191688/mikolaj-ii-romanow-bolszewicy-zamordowali-cara-i-jego-rodzine.html Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź] [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]</ref>. W latach 1922–1991 Ruskô bëła wiôldżim dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (ZSSR). == Geògrafiô == === Pòłożenié === W Nordowi [[Azëjô|Azëji]] greńczë z Arkticznim Òceanã, rozcëga sã òd pòrénkòwi Eùropë (dzél na zôpôd òd Ùralu) do nordowégò [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 17,098,242 km² * wiéchrzëzna lądu: 16,377,742 km² * wiéchrzëzna wòdów: 720,500 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: total 1 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 22,407 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Azerbejdżan]] 338 km; [[Biôłorus]] 1,312 km; [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] (pôłniôwi pòrénk) 4,133 km ë pôłnie 46 km; [[Estoniô]] 324 km; [[Fińskô]] 1,309 km; [[Grëzóńskô]] 894 km; [[Kazachstan]] 7,644 km; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowô Koreja]] 18 km; [[Łotwa]] 332 km; [[Lëtwa]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 261 km; [[Mòngolskô|Mongolskô]] 3,452 km; [[Norweskô]] 191 km; [[Pòlskô]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 209 km; [[Ùkrajina]] 1,944 km === Brzegòwô liniô === 37,653 km === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 600 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrzé) * nôwëższi czëp: 5,642 m m. n.r.m. (Elbrus) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 13.2% (w tim 7.4% òrnëch gruńtów) * lasë 50.7% * jinsze 35.9% (wôrtoscë szacowóné na 2023) == Gardë == * [[Mòskwa]] * [[Sankt-Petersbùrg]] * [[Samara]] * [[Belgard]] * [[Niżni Nowògard]] * [[Abakan]] * [[Anadyr]] * [[Angarsk]] * [[Archangielsk]] * [[Astrachań]] * [[Barnauł]] * [[Biełgorod]] * [[Birobidżan]] * [[Błagowieszczensk]] * [[Brack]] * [[Briańsk]] * [[Bujnaksk]] * [[Chabarowsk]] * [[Chanty-Mansyjsk]] * [[Chasawjurt]] * [[Czeboksary]] * [[Czelabińsk]] * [[Czerkiessk]] * [[Czita]] * [[Derbent]] * [[Elista]] * [[Gorno-Ałtajsk]] * [[Irkuck]] * [[Iwanovo]] * [[Iżewsk]] * [[Jakuck]] * [[Jarosław (miasto w Rosji)|Jarosław]] * [[Jekaterynburg]] * [[Joszkar-Oła]] * [[Jużno-Sachalinsk]] * [[Króléwc]] abò [[Kaliningrad]] * [[Kaługa]] * [[Kaspijsk]] * [[Kazań]] * [[Kiemierowo]] * [[Kirow]] * [[Kizlar]] * [[Kostroma]] * [[Kolomna]] * [[Krasnodar]] (Jekaterinodar) * [[Krasnojarsk]] * [[Kurgan]] * [[Kursk]] * [[Kyzyl]] * [[Lipieck]] * [[Machaczkała]] * [[Magadan]] * [[Majkop]] * [[Murmańsk]] * [[Nabierieżne Czełny]] * [[Nachodka]] * [[Nalczik]] * [[Niżniekamsk]] * [[Nowokujbyszewsk]] * [[Nowosybirsk]] * [[Omsk]] * [[Orienburg]] * [[Orzeł (miasto)|Orzeł]] * [[Perm (miasto)|Perm]] * [[Pienza]] * [[Pietropawłowsk-Kamczatskij]] * [[Pietrozawodsk]] * [[Psków]] * [[Riazań]] * [[Rostów nad Donem]] * [[Salechard]] * [[Saławat]] * [[Samara]] * [[Sarańsk]] * [[Saratów]] * [[Smoleńsk]] * [[Stawropol]] * [[Syktywkar]] * [[Tambow]] * [[Tiumień]] * [[Togliatti]] * [[Tomsk]] * [[Tuła]] * [[Twer]] * [[Ufa]] * [[Uljanowsk]] (Symbirsk) * [[Ułan Ude]] * [[Władikawkaz]] * [[Władymir]] * [[Władywostok]] * [[Wołgograd]] * [[Wołogda]] * [[Wołżski]] * [[Woroneż]] == Pòliticzny system == === Wëkònôwczô władza === * prezydent Władimir Putin (òd 7 maja 2012) * premier Michaił Miszustin (òd 16 stëcznika 2020) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Państwowô Duma (450 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Rada Federacji (170 nôleżników). == Òbaczë téż == * [[Biôłorus]] * [[Ùkrajina]] * [[Kazachstan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260201235534/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ Ruskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Eùropa}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Ruskô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] sxufohfiqs0fo80p24uwmglvawq7xct 196439 196407 2026-04-24T19:49:34Z DawnyTest 14843 196439 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Россия (Rossija) | miono = Ruskô | miono-genitiw = Rusczi | fana = Flag of Russia.svg| herb = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | na karce = Russian Federation (orthographic projection).svg | jãzëk = [[Rusczi jãzëk|rusczi]] | stolëca = Mòskwa | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 17.075.200 | lëdztwò = 143,394,458<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/russia-population/ Russia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] (<abbr>an.</abbr>).</ref> | rok = 2026 | dëtk = rusczi rubel | kòd dëtka = RUB | czasowô cona = +3 do +12 | swiãto = 9 maja, 12 czerwińca | himn = Gosudarstwiennyj gimn Rossijskoj Fiedieracyi<br> Państwòwi Himn Rusczi Federacji <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]</center> | kòd = RU | Internet = .ru .рф (.cu)| telefón = +7 |Prezydeńt=Władimir Putin|Premiéra=Michaił Miszustin|aùtowi kòd=RUS|data ùsôdzenia=26 gòdnika 1991|kònstitucjô=Kònstitucjô Rusczi}} '''Ruskô''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]: Россия) abò '''Ruskô Federacëjô''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]: Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]] ë Nordowi [[Azëjô|Azëji]] ([[Sybiriô]]). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je [[Mòskwa]]. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata. == Historiô == Zôczątki państwa sã sparłączoné z Czijewsczi Rusą. W XIII stalata pòwstało Ksãżstwò Mòskiewsczé, pòd władzã dinastëji Rurikowiczów, chtërno stało sã Wiôldżim Ksãżstwã w XIV stalata. W 1547 ksãżã Iwan IV òstał kòrónowany na cara. Po smierci Fiodora I doszło do biôtków o władzã, nôpierwi carem òstał Bòris Godunow, po jego smierci carem òstał Pòlak - Dymitr I. W 1613 kùreszce Sobòr Ziemsczi wëbrał Michôła I Romanowa, chtëren dał zôczątk nowi dinastëji. W latach 1632–1634 Ruskô toczëła wòjnã z [[Repùblika Òbu Nôrodów|Repùbliką Òbu Nôrodów]] o Smoleńsk<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rosja-Historia;4383802.html Rosja. Historia] Encyklopedia PWN [2025-09-07]</ref>. W 1689 carem òstał Pioter I<ref name=":1">[https://www.britannica.com/place/Russia/History History of Russia] Encyclopedia Britannica [2025-09-07]</ref>. Za jegò rządów doszło do umòcnienia pozycji Rusczi na midzënôrodny arenie, zreorgòwał wòjskò na mòdło jinszich eùropejsczich wòjsk, utwòrzëł też wòjnową marinarkã<ref name=":1" />. W 1721 Pioter przyjôł zôpadny titel czezera<ref name=":0" />. W XVI–XIX w. Ruskô zwëskała stolëmne òbéńda w Pòrénkòwi Eùropie, Nordowi Azëji, Westrzédni, na Kaùkazie oraz w Nordowi Americe. W 1914 Rusko dołãczëłô do I swiatowi wòjny<ref name=":2">[https://www.onet.pl/informacje/kronikidziejow/abdykacja-mikolaja-ii-swiadkowie-tego-wydarzenia-plakali-rzewnymi-lzami/p9qc7f4,30bc1058 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami] Onet [2025-09-07]</ref>. W 1917 mioły mol dwie rewolucëje, z przëczënë gromicznikowi rewolucëji slédny car Mikòłôj II abdikòwał<ref name=":2" />, a w 1918 òstał zamòrdòwany bez kòmùnistów<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/pierwsza-wojna-swiatowa/191688/mikolaj-ii-romanow-bolszewicy-zamordowali-cara-i-jego-rodzine.html Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź] [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]</ref>. W latach 1922–1991 Ruskô bëła wiôldżim dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (ZSSR). == Geògrafiô == === Pòłożenié === W Nordowi [[Azëjô|Azëji]] greńczë z Arkticznim Òceanã, rozcëga sã òd pòrénkòwi Eùropë (dzél na zôpôd òd Ùralu) do nordowégò [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 17,098,242 km² * wiéchrzëzna lądu: 16,377,742 km² * wiéchrzëzna wòdów: 720,500 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: total 1 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 22,407 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Azerbejdżan]] 338 km; [[Biôłorus]] 1,312 km; [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] (pôłniôwi pòrénk) 4,133 km ë pôłnie 46 km; [[Estoniô]] 324 km; [[Fińskô]] 1,309 km; [[Grëzóńskô]] 894 km; [[Kazachstan]] 7,644 km; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowô Koreja]] 18 km; [[Łotwa]] 332 km; [[Lëtwa]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 261 km; [[Mòngolskô|Mongolskô]] 3,452 km; [[Norweskô]] 191 km; [[Pòlskô]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 209 km; [[Ùkrajina]] 1,944 km === Brzegòwô liniô === 37,653 km === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 600 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrzé) * nôwëższi czëp: 5,642 m m. n.r.m. (Elbrus) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 13.2% (w tim 7.4% òrnëch gruńtów) * lasë 50.7% * jinsze 35.9% (wôrtoscë szacowóné na 2023) == Gardë == * [[Mòskwa]] * [[Sankt-Petersbùrg]] * [[Samara]] * [[Belgard]] * [[Niżni Nowògard]] * [[Abakan]] * [[Anadyr]] * [[Angarsk]] * [[Archangielsk]] * [[Astrachań]] * [[Barnauł]] * [[Biełgorod]] * [[Birobidżan]] * [[Błagowieszczensk]] * [[Brack]] * [[Briańsk]] * [[Bujnaksk]] * [[Chabarowsk]] * [[Chanty-Mansyjsk]] * [[Chasawjurt]] * [[Czeboksary]] * [[Czelabińsk]] * [[Czerkiessk]] * [[Czita]] * [[Derbent]] * [[Elista]] * [[Gorno-Ałtajsk]] * [[Irkuck]] * [[Iwanovo]] * [[Iżewsk]] * [[Jakuck]] * [[Jarosław (miasto w Rosji)|Jarosław]] * [[Jekaterynburg]] * [[Joszkar-Oła]] * [[Jużno-Sachalinsk]] * [[Króléwc]] abò [[Kaliningrad]] * [[Kaługa]] * [[Kaspijsk]] * [[Kazań]] * [[Kiemierowo]] * [[Kirow]] * [[Kizlar]] * [[Kostroma]] * [[Kolomna]] * [[Krasnodar]] (Jekaterinodar) * [[Krasnojarsk]] * [[Kurgan]] * [[Kursk]] * [[Kyzyl]] * [[Lipieck]] * [[Machaczkała]] * [[Magadan]] * [[Majkop]] * [[Murmańsk]] * [[Nabierieżne Czełny]] * [[Nachodka]] * [[Nalczik]] * [[Niżniekamsk]] * [[Nowokujbyszewsk]] * [[Nowosybirsk]] * [[Omsk]] * [[Orienburg]] * [[Orzeł (miasto)|Orzeł]] * [[Perm (miasto)|Perm]] * [[Pienza]] * [[Pietropawłowsk-Kamczatskij]] * [[Pietrozawodsk]] * [[Psków]] * [[Riazań]] * [[Rostów nad Donem]] * [[Salechard]] * [[Saławat]] * [[Samara]] * [[Sarańsk]] * [[Saratów]] * [[Smoleńsk]] * [[Stawropol]] * [[Syktywkar]] * [[Tambow]] * [[Tiumień]] * [[Togliatti]] * [[Tomsk]] * [[Tuła]] * [[Twer]] * [[Ufa]] * [[Uljanowsk]] (Symbirsk) * [[Ułan Ude]] * [[Władikawkaz]] * [[Władymir]] * [[Władywostok]] * [[Wołgograd]] * [[Wołogda]] * [[Wołżski]] * [[Woroneż]] == Pòliticzny system == === Wëkònôwczô władza === * prezydent Władimir Putin (òd 7 maja 2012) * premier Michaił Miszustin (òd 16 stëcznika 2020) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Państwowô Duma (450 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Rada Federacji (170 nôleżników). == Òbaczë téż == * [[Biôłorus]] * [[Ùkrajina]] * [[Kazachstan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260201235534/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ Ruskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Eùropa}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Ruskô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] d9y56818sx3hfifu7filjoa1tggpury 0 1900 196391 195043 2026-04-24T16:42:09Z Iketsi 3254 -|* 196391 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Polska-woj-krajna.png|mały]] '''Krajnô''' (''pol.'' Krajna, w historëcznëch dokùmeńtach téż jakno: Croja, Kroja, Crayen, Kraine i Kraina) je dzélã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] na greńcë z [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlską]]. Je zamkłô mizë rzekama: [[Dobrzinka|Dobrzinką]] ë [[Kamionka|Kamionką]] na północë, [[Niéc|Niecą]] na pôłnim, [[Brda|Brdą]] na pòrénkù ë [[Gwda|Gwdą]] na zôpadze. Nôstarszim znónym zdrojã w jaczim pòjôwiô sã miono "Krajnô" je ùkłôd midzë [[Mestwin II|Mestwinã II]] a [[Przemisław II|Przemisławã II]] z 1282 rokù, równak historëcë ùznôwają, że no miono bëło brëkòwóné ju wiele wczasny. Słowò "Krajnô" òznôczało przëgreńczną òbéńdã, w tim przëtrôfkù midzë [[Pòlskô|Pòlską]] a [[Pòmòrskô|Pòmòrską]] (przër. pôłniowòsłowióńsczé "Krajina"). Przed II-gą swiatową wòjną dzél Krajnë (ze Złotowã) słëchôł do [[Miemieckô|miemiecczégò państwa]] ë bëł wôżnym òstrzódkã pòlsczi miészëznë, aktiwno dzejôł tam Związk Pòlôchów w Miemiecce. Na kònferencëji w [[Jałta|Jałce]] Krôjna òstaa przëznónô pòlsczémù państwù. Pò ùpôdkù kòmùnizmù w 1989 rokù w Krajnie zaczãła òrganizowac sã miemieckô miészëzna a dosc tëli mieszkańców wëjachało do Miemiecczi. Krajnô mô swój apartny, dżinący dialekt [[pòlsczi jãzëk|pòlaszëznë]], na jaczi w ùszłoce zacht cësk miôł [[pòmòrsczi jãzëk]]. == Geògrafijô ë historëjô == [[Òbrôzk:Krajna landscape Poland.jpg|mały|Krajnô]] Krajnô leżi midzë rzékama Kamionką ë Dobrzinką òd północë, Niecą òd pôłniégò ë Gwdą òd zapôdu. Pòrénkòwą greńcã wëznacziwô dzél Brdë ë lënijô midzë Kòronowã a Nakłã (chòc w: ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'' wëdónym w 1883 rokù ksądz Frydrychowicz (pelplińsczi dzejopisôrz) jakno pòrénkòwą greńcã Krajnë pòkôzywô Wisłã). Dlôte, jëż Krajnô leża na zemiach wëstôwiónëch na czãsté wòjnë nie rozwinãłë sã tuwò wikszé miastowé westrzódczi. Miasta bëłë môłé, òsoblëwie gbùrskò-rzemiãsné. Nôbarżi znóné gardë to [[Nakło]] (''pòl.'' Nakło nad Notecią) ë [[Złotowò]] (''pòl.'' Złotów), Krajińsczé Sãpólno, Łobżenica. Stolemną rolã do XIX st. miôł Krajińsczi Kamiéń, co słëchôł gnieznieńsczim arcëbiskùpóm. Béł òn westrzódkã tzw. Kamiéńsczégò Klucza, to je arcëbiskùpich dobrów na Krajnie. No miasto bëło téż greńcowim gardã, w jaczim òstôł wëbùdowóny zatôrczny zómk. Czedës bëła tuwò Dëchòwnô Seminarëjô, jakô mia przëszëkòwac ksãżi do robòtë na zemiach kòl greńcë. Òsoblëwi znaczënk mia téż Nakło, dze miałë plac biôtczi midzë Pòmòrzanama a Pòlôchama. Pòłożënk ny zemi na zbérkù Pòmòrsczi, abò w pózniészich stalatach na krôju pòlsczégò państwa prowadzył prawie do te, jéż òsoblëwie mòckò bëła òna wëstawionô na znikwienia ë nôpadë sąsadnëch państwów. Mùszimë tuwò wëmienic chòcle ataczi Bòlesłôwa Krzëwogãbnégò (1121 – sparłãczenié Krajnë z Pòlską), a w pózniészim czasu Krziżôków (w 1339 r. Krziżôcë miele swòjégò kòmtura w kamiéńsczim gardze). Krajnô ùcerpia téż òbczôs "szwédzczégò pòtopù" ë napòleòńsczich wòjnów. I té wszëtczé dzejowé wëdarzenia doprowadzyłë do te, że lëdowô kùltura Krajnë we wiôldżim dzélu òsta na wiedno znikwionô. == Merczi òbéńdowi kùlturë == [[Òbrôzk:PL Złotów Muzeum.JPG|mały|[[Złotowò]] - Mùzeùm Złotowsczi Zemi]] Nôbarżi dokôzónym dzélã lëdowi kùlturë Krajnë je wsowô bùdowizna ë wëkùstrzenié krajeńsczi chëcze. Czej jidze ò Krajnã, to ùchowôł sã blós môłi (10 cm x 30 cm) dzélëk wësziwkù, jaczi przedstôwiô mòdré tëlpónë przeplotłé czôrnym òrnamentã. Je òn datowóny na dwadzesté lata XIX st. Gwësné wątplëwótë są wkół te, dlôcz krajińsczi wësziwk mô leno dwie farwë. Òdpòwiesce mòże tuwò szëkac w wëkùstrzenim krajińsczi chëczë. A hewòtno w kòfrach ë skrzëniach. Bëłë òne tim spòsobã jaczi białka wnôsza do domù swòjégò chłopa. Bëłë òne tej, tak jak sã le dało, bòkadno zdobioné. I co je czekawé, farwë, jaczima òbstrojiwelë kòfrë zanôlégałë òd dostónkù, gwôscëcélów bòkadnotë, òd jegò spòlëznowégò stónu. Nôbòkadniészi stón (szlachta) miôł czerwioné skrzënie, mieszczani ë biédniészô szlachta czerwioné ë zeloné, a nôbiédniészi lud przëstrojiwôł kòfrë mòdrą farwą. Bëło tej tuwò gwësné stónowé wëapartnienié. Nie dzywi tej, że zachòwóné krajińsczé wësziwczi znankùją sã mòdrim (cemnym ë widnym) przëstrojã. Ni mòże dozdrzec na Krajnie kaszëbsczégò baro farwnégò wësziwkù. Jistné zortowanié farwów bëło téż w krajińsczim òbleczënkù. Pisôł ò tim Òskar Kolberg: w krajińsczi "sëkni" zachòwôł sã nôdłëżi domôcy krój – doch, jak wiémë – sëknia bëła òdbicym przënôleżnotë ji gwôscëcéla do jaczégò spòlëznowégò stónu. Mòckò mòrzczoné sëknie gbùrów pòkôzywałë bòkadnotã, a „jasné”, „mòdré” młodëch chłopów jesz nieżeniałëch. Cemny mòdri òznôcziwôł chłopa żeniałégò w òstatnym rokù. Jasnô mòdrô farwa sëkni dôwa młodim chłopóm prawò do sedzeniégò w karczmie na ławie nieżeniałëch. Òstôwô pëtanié dlôcze nôwôżniészim przëstrojã na Krajnie bëł tëlpón? Hewò w XVII st. tëlpón chùtkò rozkòscérził sã w Pòmòrsce dzãka nalecałémù lëdztwù z Niderlandów, jaczé przëbëło na Żuławë. Béł to kwiôt mało spòtikóny ë dlôte stôł sã znanką bòkadnotë. == Znóny lëdze pòchôdający z Krajnë abò z nią zrzeszony == * [[Stanisław Staszic]] – pòlitikôrz * [[Rafał Blechacz]] – pianista == Òbaczë téż == * [[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò]] * [[Pòmòrskô]] == Lëteratura == * Artikle Maceja Stanke tikającé Krajnë, "Zwónk Kaszëbsczi" nr. 2/2004 ë 3/2005 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20060924231523/http://www.kamienkrajenski.pl/html/krajna.htm Artikel ò historëji ë tradicëjach Krajnë] * [https://web.archive.org/web/20060208234814/http://wdp.blox.pl/html Wojowie Gardu Welesa – blog pòmòrsczich ricerzów z Krajnë] [[Kategòrëjô:Krajnô| ]] 0uasxt7kf5dtgcbmdgd79ob9qufo9j7 0 1959 196419 192630 2026-04-24T17:07:25Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 196419 wikitext text/x-wiki '''Ùczba''' je całownotą ùsystematizowóny, lëdzczi wiedzbë, jakô mòże bëc wielerazowò empiriczno (dokôzama) werifikòwónô. Słowò "ùczba" mòże òznôczac téż òglową spòlëznã ùczałich ôs metodë, jaczima sã òni pòsługòwają przë dochôdanim do wiedzbë. Wedle przibioru badérowaniô nôczãscy wëapartniwóné je 5 wietwów ùczbë: * [[dokładnô ùczba|dokładné ùczbë]] ([[matematika]], [[logika]], ëtd.) * [[nôtérnô ùczba|nôtërné ùczbë]] ([[biologijô]], [[chemijô]], [[geògrafijô]], ëtd.) * [[hùmanistnô ùczba|hùmanistné ùczbë]] ([[lingwistika]], [[historëjô]], ëtd.) * [[spòlëznowô ùczba|spòlëznowé ùczbë]] ([[ekònomijô]], [[psychòlogijô]], ëtd.) * ùżiwóné (abò: stosowóné) ùczbë ([[infòrmatika]], [[medicëna]], ëtd.) {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Ùczba| ]] jnqdrg60bhrvjct3khr12l0k76xrmuz 0 2443 196408 191368 2026-04-24T17:05:10Z Iketsi 3254 Commons 196408 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL województwo zachodniopomorskie COA.svg|mały|Herb zôpadnopòmòrsczégò wòjewództwa]] [[Òbrôzk:ZP Powiaty.png|left|150px]] '''Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Województwo zachodniopomorskie'') – to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. Pòłożoné je w nordowim dzélu państwa, nad [[Bôłt|Bôłtã]]. Stolëcznym gardã zôpadnopòmòrsczégò wòjewództwa je [[Szczecëno]]. == Gardë == {| | * [[Òbrôzk:POL Barwice COA.svg|24 px]] [[Bôrwica]] * [[Òbrôzk:POL Barlinek COA.svg|24 px]] [[Berlënkò]] * [[Òbrôzk:POL Pełczyce COA.svg|24 px]] [[Bersztén]] * [[Òbrôzk:POL Mieszkowice COA.svg|24 px]] [[Berwôłd]] * [[Òbrôzk:POL Biały Bór COA.svg|24 px]] [[Biôłô]] * [[Òbrôzk:POL Białogard COA 1.svg|24 px]] [[Biôłogarda (gard)|Biôłogarda]] * [[Òbrôzk:POL Bobolice COA.svg|24 px]] [[Bòbòlice]] * [[Òbrôzk:POL Cedynia COA 1 (before 2004).svg|24 px]] [[Cedzëniô]] * [[Òbrôzk:POL Karlino COA.svg|24 px]] [[Chòrzelëno]] * [[Òbrôzk:POL Choszczno COA.svg|28x28px]] [[Chòsczno]] * [[Òbrôzk:POL Chojna COA.svg|24 px]] [[Czińsbarg]] * [[Òbrôzk:POL Człopa COA.svg|24 px]] [[Człopa]] * [[Òbrôzk:POL Czaplinek COA 1.svg|28x28px]] [[Czôplënkò]] * [[Òbrôzk:POL Darłowo COA 1.svg|24 px]] [[Dërłowò]] | * [[Òbrôzk:POL_Dobra_(powiat_łobeski)_COA.svg|24 px]] [[Dobrô]] * [[Òbrôzk:POL Drawsko Pomorskie COA.svg|24 px]] [[Drôwa]] * [[Òbrôzk:POL Dziwnów COA 1.svg|24 px]] [[Dzywnowò]] * [[Òbrôzk:POL Mirosławiec COA.svg|24 px]] [[Frédlądk]] * [[Òbrôzk:POL Chociwel COA.svg|24 px]] [[Friwôłd]] * [[Òbrôzk:POL Golczewo COA.svg|28x28px]] [[Gòlëszewò]] * [[Òbrôzk:POL Goleniów COA 1.svg|24 px]] [[Gòłonóg]] * [[Òbrôzk:POL Gościno COA.svg|24 px]] [[Gòscëno]] * [[Òbrôzk:POL Gryfino COA 2.svg|24 px]] [[Gripiewò]] * [[Òbrôzk:POL Gryfice COA 1.svg|24 px]] [[Gripiewô Góra]] * [[Òbrôzk:POL Dobrzany COA.svg|28x28px]] [[Jakùbòwò]] * [[Òbrôzk:POL Kalisz Pomorski COA.svg|24 px]] [[Kalëszk]] * [[òbrôzk:POL Kamień Pomorski COA.svg|24 px]] [[Kamiéń]] * [[Òbrôzk:Herb_Kolobrzegu.svg|24 px]] [[Kòlbrzég]] | * [[Òbrôzk:POL Koszalin COA.svg|24 px]] [[Kòszalëno]] * [[Òbrôzk:POL Borne Sulinowo COA.svg|24 px]] [[Lëpa (gard)|Lëpa]] * [[Òbrôzk:POL Lipiany COA.svg|24 px]] [[Lëpienié]] * [[Òbrôzk:POL Łobez COA.svg|24 px]] [[Łobéz]] * [[Òbrôzk:POL Maszewo COA.svg|24 px]] [[Maszewò]] * [[Òbrôzk:POL Międzyzdroje COA.svg|24 px]] [[Mizëzdroje]] * [[Òbrôzk:POL Moryń COA.svg|24 px]] [[Mòrzëno]] * [[Òbrôzk:POL Ińsko COA.svg|24 px]] [[Nierbarg]] * [[Òbrôzk:POL Dębno COA 1.svg|24 px]] [[Nowé Dãbé]] * [[Òbrôzk:POL Nowe Warpno COA 1.svg|24 px]] [[Nowô Wôrpinô]] * [[Òbrôzk:POL Drawno COA.svg|24 px]] [[Nowi Wedel]] * [[Òbrôzk:POL Nowogard COA.svg|24 px]] [[Nowògard]] * [[Òbrôzk:POL Pyrzyce COA 1.svg|24 px]] [[Përzëca]] * [[Òbrôzk:POL Płoty COA 1.svg|26x26px]] [[Płota]] | * [[Òbrôzk:POL_Polanow_COA.svg|24 px]] [[Pòlanowò]] * [[Òbrôzk:Police herb.svg|24 px]] [[Pòlëca]] * [[Òbrôzk:POL Połczyn-Zdrój COA.svg|24 px]] [[Pôłczëno]] * [[Òbrôzk:POL Recz COA.svg|24 px]] [[Rezecz]] * [[Òbrôzk:POL Resko COA.svg|24 px]] [[Réga]] * [[Òbrôzk:POL Sianów COA.svg|30x30px]] [[Sanowò]] * [[Òbrôzk:POL Suchań COA.svg|24 px]] [[Sëchóń]] * [[Òbrôzk:POL Świdwin COA.svg|24 px]] [[Skwilbëno]] * [[Òbrôzk:POL Sławno COA 1.svg|24 px]] [[Słôwno]] * [[Òbrôzk:POL gmina Stepnica COA.svg|24 px]] [[Stobnica]] * [[Òbrôzk:POL Stargard COA.svg|24 px]] [[Stôrgard]] * [[Òbrôzk:POL Świnoujście COA 1.svg|20 px]] [[Swina]] * [[Òbrôzk:POL Szczecinek COA.svg|24 px]] [[Szczecënkò]] * [[Òbrôzk:POL Szczecin COA.svg|24 px]] [[Szczecëno]] | * [[Òbrôzk:POL Trzcińsko-Zdrój COA.svg|24 px]] [[Szémflét]] * [[Òbrôzk:POL gmina Tychowo COA.svg|24 px]] [[Tëchòwò]] * [[Òbrôzk:POL Tuczno COA.svg|24 px]] [[Tëczno]] * [[Òbrôzk:POL Trzebiatów COA 1.svg|24 px]] [[Trzébiatowò]] * [[Òbrôzk:POL Złocieniec COA new.svg|24 px]] [[Walczembórg]] * [[Òbrôzk:POL Węgorzyno COA.svg|24 px]] [[Wãgòrzëno]] * [[Òbrôzk:POL Wolin COA.svg|24 px]] [[Wòlëń]] * [[Òbrôzk:POL Wałcz COA.svg|24 px]] [[Wôłcz]] * [[Òbrôzk:POL Myślibórz 1 COA.svg|24 px]] [[Żôłdzëno]] |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Zôpadnopòmòrsczé wòjewództwò| ]] dibp7dwz52e0jdtjn0gfemge29lh8mc 4 2499 196447 193705 2026-04-24T20:11:14Z LuciusVarenus 7266 196447 wikitext text/x-wiki {{Archiwum-Karczma}} __NEWSECTIONLINK__ == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:ZI Jony@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 14:20, 18 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Tiven2240@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 22:01, 19 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[User:Kirsan]] (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Brëkòwnik:EPIC|EPIC]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:EPIC|diskùsëjô]]) 18:23, 14 gro 2026 (CET) == [[Szari zelińt]] = [[Szarô foka]]? == [[Szari zelińt]] = [[Szarô foka]]? [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 16:17, 18 str 2026 (CET) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Wiadomość wysłana przez User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 19:11, 3 łżë 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:ZI Jony@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> :👍—[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 19:38, 3 łżë 2026 (CEST) Jô jem Kaszëba z Warszawë. [[Brëkòwnik:LuciusVarenus|LuciusVarenus]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:LuciusVarenus|diskùsëjô]]) 22:11, 24 łżë 2026 (CEST) ooa03ubkcixztcfu6p6f84qv80thk0b 196448 196447 2026-04-24T23:39:56Z Iketsi 3254 /* Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) */ Witôj! 196448 wikitext text/x-wiki {{Archiwum-Karczma}} __NEWSECTIONLINK__ == Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 == Dear Wikimedia communities, We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year. ''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.'' In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects. We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community. 📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]] If you have questions about the project, please refer to the FAQs: * [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]] * [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]] ''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]''''' ''Stay connected and receive updates:'' * [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel] * [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list] We look forward to collaborating with you and your community. '''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 20:45, 16 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:ZI Jony@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29879549 --> == Feminism and Folklore 2026 starts soon == <div style="border:8px maroon ridge;padding:6px;"> [[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]] ::<div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> ;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 Dear Wiki Community, We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia. The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects. ;About the Campaign '''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices. ;What Can Participants Write About? Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to: * Folk festivals, rituals, and celebrations * Folk dances, music, and traditional performances * Women and queer figures in folklore * Women in mythology and oral traditions * Women warriors, witches, and witch-hunting narratives * Fairy tales, folk stories, and legends * Folk games, sports, and cultural practices Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools. ;How to Sign Up as an Organizer Organizers are requested to complete the following steps to register their community: # Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] # Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool # Prepare a local article list and clearly mention: #* Campaign timeline #* Local and international prizes # Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]] # Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]''' ;Campaign Tools The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants: * '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats. * '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore. Both tools are now available for use in the campaign. '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]''' ;Learn More & Get Support For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''. If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via: * '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]''' * Email us using details on the contact page. ;Join Us We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia. Thank you and best wishes, '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]''' ---- ''Stay connected:'' [[File:B&W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&nbsp; [[File:B&W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]] </div></div> == Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country == <div lang="en" dir="ltr" class="mw-content-ltr"> <div style="text-align: center; width: 100%;">''{{int:please-translate}}''</div> [[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]] Hello everyone, We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe. ;About Wiki Loves Folklore '''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight: * Folk traditions and rituals * Cultural festivals and celebrations * Traditional attire and crafts * Performing arts, music, and dance * Everyday practices rooted in folk heritage Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world. [[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] ; Host a Local Edition As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to: * Increase visibility of your region’s folk culture * Engage new contributors in your community * Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content '''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:''' If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know. If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region. ;Get in Touch If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via: * The project Talk pages * Email: '''support@wikilovesfolklore.org''' We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail. Warm regards, '''The Wiki Loves Folklore International Team''' </div> [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 14:20, 18 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Tiven2240@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&oldid=29228188 --> == <span lang="en" dir="ltr">Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines</span> == <div lang="en" dir="ltr"> <section begin="announcement-content" /> I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]]. The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]]. Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate. -- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])<section end="announcement-content" /> </div> 22:01, 19 stë 2026 (CET) <!-- Wiadomość wysłana przez User:Keegan (WMF)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&oldid=29905753 --> == IMPORTANT: Admin activity review == Hello. A policy regarding the removal of "advanced rights" (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing "advanced rights" from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]]. We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years): # [[User:Kirsan]] (administrator) These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards. However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Brëkòwnik:EPIC|EPIC]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:EPIC|diskùsëjô]]) 18:23, 14 gro 2026 (CET) == [[Szari zelińt]] = [[Szarô foka]]? == [[Szari zelińt]] = [[Szarô foka]]? [[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 16:17, 18 str 2026 (CET) == Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! == <div lang="en" dir="ltr"> [[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]] {{int:please-translate}} Dear Wikipedians! [[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge "'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''", which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''. The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences. 🧩'''How to participate?''' Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine. 🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''. '''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.''' If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&messages=&language=en&x=D banner] into your own language. Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! [[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC) </div> <!-- Wiadomość wysłana przez User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&oldid=28552112 --> == Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) == Hello everyone, This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as <code>Module:Itemgroup/list</code>). '''The Change:'''<br /> Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''. '''What You Need To Do:'''<br /> To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search. '''Deadline:'''<br /> We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles. Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Brëkòwnik:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:MediaWiki message delivery|diskùsëjô]]) 19:11, 3 łżë 2026 (CEST) <!-- Wiadomość wysłana przez User:ZI Jony@metawiki przy użyciu listy na https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&oldid=29941252 --> :👍—[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 19:38, 3 łżë 2026 (CEST) == Jô jem Kaszëba z Warszawë. == [[Brëkòwnik:LuciusVarenus|LuciusVarenus]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:LuciusVarenus|diskùsëjô]]) 22:11, 24 łżë 2026 (CEST) :Witôj! –[[Brëkòwnik:Iketsi|Iketsi]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Iketsi|diskùsëjô]]) 01:39, 25 łżë 2026 (CEST) k200wor6ycic0ejt3zz6qh77r4o8s9n 0 2631 196418 194227 2026-04-24T17:07:17Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; |thumb→|mały 196418 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Large_format_camera_lens.jpg|mały|200px|[[Òbiektiw]] wiôlgòfòrmatowi òdjimkòwi [[Kamera|kamerë]]]] '''Fòtografijô''' je proces twòrzeniégò sztabilnëch òbrazów w rozmajitëch technikach z pòmòcą [[wid]]u. Pòchwôt ''fòtografijô'' pòchôdô òd grecczich słów: φωτος ''(fotos)'' – "wid", ë γραφις ''(grafis)'' – "céchòwac". Òbrazë ùzwëskóné fòtograficznyma strzodkama mianëjemë téż fòtografijama, abò òdjimkama. Òdjimczi mògą bëc zapisëwóné na rozmajitëch mediach, np.: [[Òdjimkòwi papiór|òdjimkòwim papiórze]], [[Diapozytiw|diapozytiwach]] (tzw. ''slajdach'') ôs jakno [[Lopk|kòmpùtrowé lopczi]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> File:Aurora borealis over Eielson Air Force Base, Alaska.jpg| File:Broadway tower edit.jpg| File:Biandintz eta zaldiak - modified2.jpg|[[Domôcy kóń|Kònie]] w kraju Basków File:Sikh pilgrim at the Golden Temple (Harmandir Sahib) in Amritsar, India.jpg| File:Laser Towards Milky Ways Centre.jpg| File:Lake Bondhus Norway 2862.jpg| File:Merops apiaster 04.jpg| File:Glühwendel brennt durch.jpg| File:A butterfly feeding on the tears of a turtle in Ecuador.jpg| File:Pluto-01 Stern 03 Pluto Color TXT.jpg| File:Jubilee and Munin, Ravens, Tower of London 2016-04-30.jpg| File:Perereca-macaco - Phyllomedusa rohdei.jpg| File:Evolution of a Tornado.jpg| File:Mud Cow Racing - Pacu Jawi - West Sumatra, Indonesia.jpg| File:Alcedo atthis - Riserve naturali e aree contigue della fascia fluviale del Po.jpg| File:Holy SURP Hovhannes Church.jpg| File:Phalacrocorax carbo, Egretta garzetta and Mareca strepera in Taudha Lake.jpg| File:Incense in Vietnam.jpg| File:Campamento de ganado de la tribu Mundari, Terekeka, Sudán del Sur, 2024-01-29, DD 242.jpg| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Fòtografijô| ]] 5v0p0dswkffd14z0njgzhlbygi1726b 0 2632 196392 186809 2026-04-24T16:42:32Z Iketsi 3254 -|* 196392 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Football in Bloomington, Indiana, 1996.jpg|mały|[[Bala]] je jedną z nôpòpùlarniészëch szpòrtowëch discyplinów na swiece]] '''Szpòrt''' je zbiérny pòchwôt na rozmajité fòrmë [[Cało|celestny]] ë [[Môg|môgòwi]] aktiwnotë jaczé są ùprôwiôné dlô rozwiju fizyczny kòndicëji, pòprôwë zdrowiégò abò dlô dołożnoscë ë szpôsu. Szpòrt mòże bëc ùprôwiôny na amatorsczi abò na warkòwi ôrt. Je mòżlëwé wëapartniwanié registrowónëch szpòrtowëch discëplinów z òficjalnyma reglama (np. [[Bala]]) ë rekreacëjnëch fòrmów szpòrtowi aktiwnotë (np. [[jogging]]). == Niechtërne szpòrtowé discyplinë == * [[Bala]] * [[Figùrowé szrëcowanié]] * [[Kòlarstwò]] * [[Krãgle]] * [[Płiwanié]] * [[Rãcznô bala]] * [[Sécowô bala]] * [[Stołowi tenys]] * [[Szmërga diskã]] * [[Szmërga lancą]] * [[Zemny tenys]] * [[Żeglowanié]] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Szpòrt| ]] gtqxxlw8x32dmylymatgx8i0ikl205e 0 2644 196417 193619 2026-04-24T17:07:04Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 196417 wikitext text/x-wiki '''Technika''' ([[Stôrogrecczi jãzëk|gr.]]: τεχνη [techne] - "kùńszt, trim, mésternosc") je prakticznym zastosowanim [[Nôtërné ùczbë|nôtërnëch ùczbów]] dlô produkcëji z nieòżëwiony [[Materëjô|materëji]] wôrów przëdatnëch [[Człowiek|człowiekòwi]]. [[Òbrôzk:Steam_locomotive_work.gif|mały|491px|center|Ropny mòtor stosowóny m.jn. w lokòmòtiwach béł przełomòwim wënalôzkã w historëji techniczi]] == Òbaczë téż == * [[Fizyka]] * [[Maszina do szëcô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Technika| ]] dfu9hyh4sm5zvp0hsyrlcbj9j9c6jo7 0 2645 196374 194061 2026-04-24T14:20:41Z Iketsi 3254 /* Bùtnowé lënczi */ https://poezja.org/ 196374 wikitext text/x-wiki '''Lëteratura''' je pòchwôtã jaczi òznaczô wszëtczé artisticzné dokôzë zachòwóné w pisóny abò mówiony fòrmie. Pismenizna dzelëc sã zezwëczôj na trzë lëteracczi zorta. Wedle ''[[Ò kùńszcie pòeticczim]]'' [[Aristotelesa]]: [[epika]], [[lirika]] ë [[drama|dramat]]. Lëteratura mòże bëc téż dzelonô wedle mòwë, krôju abò kùlturnégò krézu. Do epicczëch [[Ôrt|ôrtów]] nôleżą m. jin.: [[pòwiôstka]], [[nòwela]], [[bôjka]], [[roman]], [[legenda]], [[brawãda]]. Do liricznich ôrtów nôleżą: [[satira]], [[himn]], [[òdô]], [[piesniô]], [[sònet]], [[tren]], [[fraszka]], [[elegiô]]. Do dramaticznëch ôrtów nôleżą: [[tragediô]], [[kòmédiô]] ë [[richtich dramat]]. Wëstãpòje téż pòdzôł na [[lëteracczi cządë]], na przëmiar: [[barok]], [[renesans]], [[romantizm]]. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbskô lëteratura]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://poezja.org/ {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Lëteratura|*]] 2zplb3xhrl815gfibwi9586nf0bn3oa 0 2653 196416 193697 2026-04-24T17:06:52Z Iketsi 3254 == Przëpisczi→== Przëpisë; |*]]→| ]] 196416 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kashubian embroidery of Zukowo school.jpg|mały|Kaszëbsczi wësziwk żukòwsczégò sztélu na torbie]] '''Kùltura''' – ([[Łacyńsczi jãzëk|łac.]] colere 'uprawa, dbac, pielãgnowac, kształcenié'), to wieloznaczeniowi pòchwôt, jaczi je różno interpretowóny w rozmajitëch ùczbach. Kùlturã mòżno w skrodzeniém òpisac jakò òglową lëdzką wërobinã, tak materialną jak i niématerialną (np. kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu). W codniowim rozmienim pòchwôt „kùltura” zamanówszë szlachùje za rozmajitima fòrmama kùńsztu: [[Téater|téatrã]], [[Mùzyka|mùzyką]], [[Film|filmã]]. Je to scësnienié tegò pòchwatu, chtëren mô wiele znaczeniów<ref name="Bùgajnô113"></ref>. Wedle Édwarda Burnetta Tylora kùltura je złożoną całownotą, jakô òbjimô wiédzã, wierzenia, kùńszt, òbëczajnotã, prawa, zwëczi i jiné szëczi i nôłożënczi zwëskóné przez lëdzy jakno nôleżników spòlëznë. W jegò definicji kùltura przërównónô òsta do cywilizacje<ref>[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 138.</ref>. Wedle Ruth Benedict kùltura je złożoną całoscą, w jaczi zebróné są nônãtë zwënégòwóné przez człowieka jakno nôleżnika spòlëznë<ref name="Pioch139">[[Danuta Pioch]], ''Bëcé tematiczi sparłãczony z kùlturą w kaszëbsczi edukacji'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 139.</ref>. Bronisłôw Malënowsczi za zestôwné dzéle definicji kùlturë ùznôł nôrzãdza i zjôdné dobra, ùrôbné wskôzë spòlëznowëch karnów, lëdzczé deje i szëczi, a téż wierzenia i òbëczaje<ref name="Pioch139"></ref>. Wedle Stanisława Òssowsczégò kùltura jest gwësną parłãczą psychicznëch rozrządzënków erbòwónëch w zôkrãżim gwësny wëcmaniznë. Definicja ta dôwô cësk na psychòlogiczny pòzdrzatk w przëswòjiwanim kùlturë – wôżné tuwò są spòsobë ùczeniô sã, fòrmòwaniô kùlturowëch nônãtów, przëjimaniô normów òbrzésznëch w gwësny wespòlëznie. Wedle jegò teòrii kùltura mô wiôldżi cësk na sztôłtowanié jestë człowieka<ref name="Pioch139"></ref>. == Etimòlogiô pòzwë == Słowò „kùltura” pòchôdô z [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò jãzëka]]: ''colo'', ''colere'', ''colui'', ''cultum'' – ‘dozerac, chòwac’, chtërno bëło związóné z òbrôbianim rolë: ''cultus agri''. Na pòczątkù wic kùltura bëła związónô z [[Gbùrzëzna|gbùrstwã]], òznôczała staranié człowieka, chtëren dozérôł swòje pòle<ref name="Bùgajnô113">[[Elżbiéta Bùgajnô]], ''Na stikù historii i kùlturë'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2o13, s. 113. </ref>. == Nôdzë kultùry == ====== Problëm nieokreślonóści ====== Przëdłowò jest sporo nôdzë kultury, czësto różniących sã, a wrëcz sprzecznych. Słowa [[Niemieckô|niemieckiego]] [[Filozofijô|filozofa]] Johanna Herdera majã w tym przëdłowò szczególną wagã: <blockquote>Ni ma nic bardzëj nieokreślënogò niż słòwò kultura. - Johann Gottfried Herder, Myśli ô filozofii dziejów</blockquote>Badacze kulturë twórzëli nowe definicje, w każdóż razie uwzględniając jakżë wycinkowë, konkretne pùnt widzeniô na kulturã. Antropolog kultury, Ralph Linton, tak podsumowôł te starania:<blockquote>Istotą wszëtkôj definicji kultùry jã jest to, że wybiérô pewné aspekty całégò pòjãtô, co oznaczôwô ten termin i kładzie nacisk na nie kosztem innych aspektów. Ten nacisk, a w konsekwencji też wartość definicji, bãdą zalezëć od tego, jôki szczeólnie cél definujący mia ò dłużnie. Jest wiele mòżliwòści definowánia kultùry, a każdô jé użyteczna w zwiãzku z dociekaniami danégò rodzaju. - Ralph Linton, Kulturowe podstawy osobowości </blockquote>On sãm definëje jô w ten sposôb: „Kùltura to konfiguracjô wyczònycht zachowań i ich rezultataw, czëre składowe elementë sã podzielane i prziwòżone przë członkòw danego społeczeństwa.”<blockquote>Nowë informacyje pò kaszëbskù jôż wkrótce!</blockquote> == Òbaczë téż == * [[Kaszëbòpediô]] * [[Dzéń Jednotë Kaszëbów]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Kùltura| ]] 3wv4oqk2l7s1nkjawvg7ika3e0bese6 0 2654 196438 184557 2026-04-24T18:34:27Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 196438 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2005 Luxembourg 12.jpg|mały|Dzél Luksembùrga mianowóny ''De Gronn'']] '''Luksembùrg''' ([[luksembùrsczi|luks.]] ''Lëtzebuerg'', [[frańcësczi jãzëk|fr.]] ''Luxembourg'', [[miemiecczi jãzëk|niem.]] ''Luxemburg'') – je stolëcznym gardã ë financowim centróm [[Luksembùrskô|Wiôldżégò Ksyżestwa Luksembùrga]]. Wielëna lëdztwa w 2017 – 114 303 personë<ref>[http://www.citypopulation.de/Luxemburg-Cities.html ''LUXEMBOURG – Major Communes'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Luksembùrg]] 2wt7syd7iqd42l6jhf8pyvywxd5xnbx 10 2676 196383 193889 2026-04-24T16:36:06Z Iketsi 3254 125px → 120px: https://www.mediawiki.org/wiki/Common_thumbnail_sizes 196383 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" {| align=right | {| border="1" align=right padding="2" cellpadding="4" cellspacing="0" width="300" style="background: #f9f9f9; border: 1px #aaaaaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;" !colspan="2" style="border: 1px #aaaaaa solid;"|<big>{{{Gard}}}</big><br>''{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }} |- style="background:#efefef;" align="center" |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Òbrôzk:{{{céch}}}|75px|Herb {{{dopełniacz}}}]]<br />[[Herb {{{dopełniacz}}}|Herb]] |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|[[Òbrôzk:{{{fana}}}|border|120px|Fana {{{dopełniacz}}}]]<br />[[Fana {{{dopełniacz}}}|Fana]] |- style="background:#efefef;" align="center" {{#if:{{{karta|}}}|{{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|Karta |{{#if:{{{karta|}}}|[[Òbrôzk:{{{karta}}}|250px|{{{Gard}}} na karce]]}} |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }}}} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|Spòdlowé pòdôwczi |'''Spòdlowé pòdôwczi''' |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} {{Infobox réżka dodaj|{{{państwò<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Państwò]]| {{{państwò}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{wòjewództwò<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Wòjewództwò]]| {{{wòjewództwò}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{Kréz<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Kréz]]| {{{Kréz}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{wiéchrzëzna<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Wiéchrzëzna| {{{wiéchrzëzna}}} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}|km²}} }} |- |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|Pòłożenié |style="border: 1px #aaaaaa solid;"|{{{stopniN}}}°{{{minutN}}}' nord. {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}' pòr. |- {{Infobox réżka dodaj|{{{lëdztwò<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|({{{rok}}})}}| {{{lëdztwò}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{czerënkòwi numer<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Czerënkòwi numer]]| {{{czerënkòwi numer}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{pòcztowi kòd<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Pòcztowi kòd]]| {{{pòcztowi kòd}}}}} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{registracëjné tôfle<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|[[Registracëjné tôfle]]| {{{registracëjné tôfle}}}}} |- {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|Administracëjô |'''Administracëjô ''' |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} |- {{Infobox réżka dodaj|{{{bùrméster<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}}|Bùrméster| {{{bùrméster}}}}} |- {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|Adresa |'''Adresa ''' |pole=style="background:#efefef; text-align:center; border:1px solid #aaa;" }} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{www<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |{{{adres_um}}}<br>{{{kod_poczt_um}}} |reźka=style="background:#efefef; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa;" }} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{www<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>[{{{www}}} Domôcô starna gardu]</center> |reźka=style="background:#efefef; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa;" }} {{Szablóna:Infobox nagłówk dodôj|{{{commons<includeonly>||sugerowany</includeonly>}}} |<center>[[commons:{{{commons}}}|Galerëjô gardu na Wikimedia Commons]]</center> |reźka=style="background:#efefef; text-align:center; font-weight:bold; border:1px solid #aaa;" }} |} |} <noinclude> {{dokumentacja}} </noinclude> 4gl8v7rq2aln5bdt7w10gedtipldw2x 10 2932 196325 194305 2026-04-24T12:22:48Z Iketsi 3254 {{Szablóna szëkba}} 196325 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="1/styles.css" /><span class="link-ext">[[Òbrôzk:Commons-logo.svg|14px|link=]] {{#invoke:Commons link|getCategory|linktext='''Commons: {{PAGENAME}}'''}}</span> – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons</includeonly><noinclude> {{Szablóna szëkba}}</noinclude> eps44ov6dct8b69iomote47s6kyizkj 196326 196325 2026-04-24T12:23:36Z Iketsi 3254 {{Commons}} 196326 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="1/styles.css" /><span class="link-ext">[[Òbrôzk:Commons-logo.svg|14px|link=]] {{#invoke:Commons link|getCategory|linktext='''Commons: {{PAGENAME}}'''}}</span> – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons</includeonly><noinclude> {{Szablóna szëkba}} {{Commons}} </noinclude> 1nsplf5y4n9z3mi5e8j2vupishtaimw 196331 196326 2026-04-24T12:41:11Z Iketsi 3254 <code><nowiki>{{Commons}}</nowiki></code> 196331 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="1/styles.css" /><span class="link-ext">[[Òbrôzk:Commons-logo.svg|14px|link=]] {{#invoke:Commons link|getCategory|linktext='''Commons: {{PAGENAME}}'''}}</span> – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons</includeonly><noinclude> {{Szablóna szëkba}} <code><nowiki>{{Commons}}</nowiki></code> {{Commons}} </noinclude> poop2hdewj7cub1r7y9nago7eif5zzo 196332 196331 2026-04-24T12:41:17Z Iketsi 3254 : 196332 wikitext text/x-wiki <includeonly><templatestyles src="1/styles.css" /><span class="link-ext">[[Òbrôzk:Commons-logo.svg|14px|link=]] {{#invoke:Commons link|getCategory|linktext='''Commons: {{PAGENAME}}'''}}</span> – Zbiérk òdjimków na Wikimedia Commons</includeonly><noinclude> {{Szablóna szëkba}} <code><nowiki>{{Commons}}</nowiki></code> :{{Commons}} </noinclude> pgm03ywuaaxbo46403visbaxbx6bzul 0 2941 196415 191635 2026-04-24T17:06:42Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 196415 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:LocationAustralia.png|mały|Australëjô na karce swiata]] [[Òbrôzk:Australia_satellite_orthographic.jpg|mały|Satelitarni odjimk Australëji]] '''Aùstralëjô''' je nômiészim z [[kòntinent|kòntinentów]] [[Zemia|Zemi]], jegò wiéchrzëzna (razã z [[Tasmaniô|Tasmanią]] ë òstrowama w blëze) je 7,7 mln km². == Geògrafné pòdôwczi == * '''Pôłnikòwi rozskòczënk:''' 3200 km * '''Równoleżnikòwi rozskòczënk:''' 4000 km * '''Wiéchrzëzna:''' ** òglowô: 7&nbsp;686&nbsp;850 km² ** ląd: 7&nbsp;617&nbsp;930 km² ** wòda: 68&nbsp;920 km² * '''Długòta strądôw:''' 25&nbsp;760 km * '''Nôniższi môl:''' [[Jezero Eyre]]: -15 m * '''Nôwëższi wëszéńc:''' [[Mount Kosciuszko]]: 2&nbsp;229 m == Pòłożenie == Aùstralëjsczi kòntinent je na [[pôłniowô półkùgla|pôłniowi]] ë [[pòrénkòwô półkùgla|pòrénkòwi półkùglë]], midzë 11 ë 39 gradã pôłniowi geògrafny szérzë ë midzë 113 ë 153 gradã pòrénkòwi geògrafny długòtë. Òkrążają gò dwa òceanë: òd nordë ë pòrénkù [[Spòkójny Òcean|Spòkójny]] a òd pôłniô ë zôpadu [[Jindijsczi Òcean|Jindijsczi]]. Ni mô sparłãczeniô z jinszima kòntinentama. Niechtërny do Australëji zarechòwëwają téż drëdżi wedle wiôlgòscë òstrów [[Nowô Gwinejô]] (wiéchrzëzna 785 tys. km²), bò je òn téż na nym sómym kòntinentalnym pòdstôwkù. Z blëze Australëjô wëzdrzi za òwalã, ze chtërnégò wërzniąté są dwa dzéle: Hôwinga Karpentaria ë Australëjskô Wiôlgô Hôwinga. Òs negò òwalu przëkëwô sã wnetka ze [[Zwartnik (geògrafijô)|Zwartnikã Kòzorożëca]]. == Geòlogòwé leżnoscë == Aùstralëjô bëłô przódë dzélã [[superkòntinent]]u [[Gondwana|Gondwanë]]. Dzysdniowi wëzdrzatk nadała jeji [[kaledońskô òrogeneza]], chtërna sparłãczeła dwa nôstorszë elementë jeji geòlogòwej bùdacëji, pôłniową ë nordową kristalową tôrczã ë [[hercynska òrogeneza|hercynską òrogenezã]], cziej wëpiãtrzeniu pòddôła sã [[geòsënklina]] zdzejóna w [[Paleòzojicznô era|paleòzojikù]] w pòrénkòwim dzélu kòntinentu. Alpejskô òrogeneza sprawiła rësznotã westrzód Wòdodzéłowich Gór. Òbniżenié równi wòdë òceanu w [[plajstocen]]ie pòzwolëło na przecygã roscëniznë, zwiérzów ë lëdzy z nordy (choc nié bëło lądowëgò sparłãczenia z [[Azëjô|Azëją]]), a w rezultace do òddzélenia [[Nowô Gwinejô|Nowi Gwineji]] ë [[Tasmaniô|Tasmanii]]. Sztrukturalne jednote: * Zôpôdnoaùstralëjskô Wlëga je w zôpôdnim dzélu kòntinentu. Je ùsadzonô z dwóch wlëg (Wlëga Carnavon ë Wlëga Perth), chtërne mają wiôldżą ùbitosc ùsôdów. Òd Aùstralëjscziej Platformë òddzelô ją systema òbsuwków ò czierënkù nordowo-pôłniowim. * Nôwikszą ë nôstôrszą sztrukturalną jednotą je Aùstralëjskô Platforma chtërna zajëmô wnetka cawną zôpôdną ë westrzédną Aùstralëje. Skłôdô są òna z cziles kristalowich tôrczów (nôwiksze to Tôrcz Kimberley ë Tôrcz Yilgarn) òddzelonych òd se wlëgama, z chtërnych nôwiksze to Wlëga Cannings ë Wlëga Nullarbor. * Bùdacëjë Górów Flindersa wzãłë sã zez zjadrzëca w paleòzojikù stôrszich ùsôdnych kamiznów, chtërne zbierałe sã w jistniejącą tuwò wczasni geòsënklina Adelaide. * Wlëgë Strzédnoaùstralëjsczie są midzë bùdajëcama Wiôldżich Wòdodzélowich Górów a Aùstralëjsczią Platformą ë Bùdacëjama Gór Flindersa. W skłôdze jednote je m.jin. Wlëga Karpentaria, Wiôlgô Artezëjskô Wlëga ë Wlëga Murray. W [[mezozoik|mezozoikù]] bëł to môl òbsadzony przez mòrze. Wlëgłe wëdżiãce kamiznowich lég bëło żëczne pòwstowôniu wlëg artëzejsczich wòd. * Bùdacëjë Wiôldżich Wòdodzélowich Gòròw ë Tasmanii pòddôwałe sã gùbowaóniu w kaledonscziej ë herecynscziej òrogeneze, towarzëłë jima wùlkanowe rzôdzëzne. Zldzënie bëło w [[karbòn]]ie ë [[perm]]ie. [[Kategòrëjô:Aùstralëjô| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] gik6as0j1ti2y1nrrf48hxs2uqa3i2c 0 3107 196411 193245 2026-04-24T17:05:33Z Iketsi 3254 |right→; |*]]→| ]]; |thumb→|mały 196411 wikitext text/x-wiki '''Słowiańsczé jãzëczi''' są grëpą jãzëków w òbéńdzë indoeùropejsczich jãzëków (bôłtosłowiańskô pòdrodzëzna). Mô w se trzë jãzëkòwë karna: [[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi|zôpadno-]], [[pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi|pòrénkòwò-]] ë [[pôłniowòsłowiańsczé jãzëczi|pòłniowòsłowiańsczé]]. Nôstôrszé rãkòpisë ze słowiańsczima tekstama pòchôdają z X s. Do zapisaniô słowiańsczich jãzëków brëkòwóné bëłë abò są alfabétë: [[głagòlica|głagòlicã]], [[cyrëlica|cërëlicã]] ë [[łaceńsczi alfabét|łaceńsczi]] (w môłim dzélu téż [[arabsczi alfabét|arabsczi]]). Słowiańsczé jãzëczi pòchôdają òd prasłowiańsczégò jãzëka dôwnëch [[Słowiónie|Słowiónów]], chtëren kù resznoce zarabczeniô Słowiónów na Bałkany w VI s., rozbił sã na òbéndowé dialektë. == Régòwanié słowiańsczich jãzëków == [[Òbrôzk:Slawische sprachen.png|mały|Słowiańsczé jãzëczi]] :[[indoeùropejsczé jãzëczi]] ::[[bôłtosłowiańsczé jãzëczi]] :::'''słowiańsczé jãzëczi''' (kòl 317 mln) ::::[[zôpadnosłowiańsczé jãzëczi]] (kòl 56 mln) ::::: tzw. lechickô grëpa, czëlë [[lechicczé jãzëczi]] ::::::[[pòłabsczi jãzëk]] † ::::::[[pòmòrsczi jãzëk]] (kòl 50 tys) :::::::[[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczi]] (kòl 50 tys) :::::::[[słowińsczi jãzëk|słowińsczi]] † ::::::[[pòlsczi jãzëk|pòlsczi]] (kòl 50 mln) ::::::[[sorbsczé jãzëczi]] (kòl 70 tys) :::::::[[dólnosorbsczi jãzëk|dólnosorbsczi]] (kòl 15 tys) :::::::[[górnosorbsczi jãzëk|górnosorbsczi]] (kòl 55 tys) ::::: czesko-słowackô grëpa ::::::[[czesczi jãzëk|czesczi]] (kòl 10 mln) ::::::[[słowacczi jãzëk|słowacczi]] (kòl 5 mln) ::::::[[morawsczi jãzëk|morawsczi]] † ::::::[[jãzëk knaan|knaan]] † ::::[[pôłniowosłowiańsczé jãzëczi]] (kòl 29 mln) ::::: pòrénkòwé karno (kòl 10 mln) ::::::[[stôro-cerkwiowò-słowiańsczi jãzëk|stôro-cerkwiowò-słowiańsczi (stôrosłowiańsczi)]] † ::::::[[cerkwiowòsłowiańsczi jãzëk|cerkwiowòsłowiańsczi]] †* ::::::[[bùlgarsczi jãzëk|bùlgarsczi]] (kòl 9 mln) :::::::[[Banat-bùlgarsczi jãzëk|banat-bùlgarsczi]] (15 tys) ::::::[[macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] (kòl 1,8 mln) ::::: zôpadné karno (ok. 19 mln) ::::::[[sloweńsczi jãzëk|sloweńsczi]] (kòl 2 mln) :::::::[[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczi]] (80 tys) :::::::[[Réziansczi jãzëk|réziansczi]] (1500) ::::::[[chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]] (kòl 6,5 mln) :::::::[[hradsczi jãzëk|hradsczi]] (70 tys) :::::::[[molizansczi jãzëk|molizansczi]] (3 tys) ::::::[[bòsniacczi jãzëk|bòsniacczi]] (kòl 2 mln) ::::::[[serbsczi jãzëk|serbsczi]] (kòl 8 mln) ::::[[pòrénkòwòsłowiańsczé jãzëczi]] (kòl 210 mln) ::::::[[Krëwicze|jãzëk Krëwiczów]] † ::::::[[stôrorusczi jãzëk|stôrorusczi]] † ::::::[[stôrobiôłorusczi jãzëk|stôrobiôłorusczi]] † ::::::[[biôłorusczi jãzëk|biôłorusczi]] (kòl 10 mln) ::::::[[rusczi jãzëk|rusczi]] (kòl 160 mln) ::::::[[ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajinsczi]] (kòl 40 mln) ::::::[[rusyńsczi jãzëk|rusyńsczi]] ::::[[sztëcznë słowiańsczé jãzëczi]] :::::[[nordowòsłowiańsczé jãzëczi (fikcëjné)]] ::::::[[lydnevi]] ::::::nasika ::::::sievrøsku ::::::slaveni ::::::slavisk ::::::wozgijsczi (vuozgašchai) :::::jine ::::::[[midzësłowiańsczi jãzëk]] :::::::[[glagolica]] :::::::[[mežduslavjanski jezik|mežduslavjanski]] :::::::nowoslowiańsczi jãzëk :::::::[[slovianski]] :::::::sloviosczi ::::::[[proslava]] ::::::[[slovio]] :::::::ruslavsk (szlach jãzëka slovio) '''Òznaczenia''': † - wëmiarłi jãzëk abò dôwnô historëcznô cządnica dzysdniowégò jãzëka †* - dôwny jãzëk, ale ùtrzëmóny zwëkòwò w liturgiji, nôbòżnëch, filozófowëch abò ùczałëch tekstach == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] [[Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi| ]] 6rkridr8xx1eqpgfqlz2r2iaa0xoj8u 0 3128 196386 192492 2026-04-24T16:39:24Z Iketsi 3254 {{Commons}} 196386 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Katowice| dopełniacz=Katowic| céch=Katowice_Herb.svg| fana=Katowice_Flaga.svg| karta=Katowice location in Poland.png| wòjewództwò=szląsczé| kréz=| grodzki=jo| rodzaj_gminy=| gmina=| miejska=jo| bùrméster=Marcin Krupa| adres_um=ul. Młyńska 4| kod_poczt_um=40-098| tel_um= 259-39-09| fax_um= 253-79-84| mail_um=Urzad_Miasta@um.katowice.pl| wiéchrzëzna=164,64| stopniN=50|minutN=15|stopniE=19|minutE=00| wysokość=352| rok=2017| lëdztwò=296 262| gęstość=1799| aglomeracja=3 487 000 (Górnośląskie Zagłębie Węglowe)| czerënkòwi numer=+ (48) 032| pòcztowi kòd= 40-001 do 40-999| registracëjné tôfle=SK| TERYT=| SIMC=| www=http://www.um.katowice.pl/pl/| }} '''Katowice''' ([[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Kattowitz'', [[szląsczi jãzëk|szl.]] ''Katowicy'', [[Czesczi jãzëk|cz.]] ''Katovice'') – to je stolëczny gard [[Szląsczé wòjewództwò|szląsczégò wòjewództwa]] w [[Pòlskô|Pòlsczi Repùblice]]. [[Òbrôzk:Katowice collage N.jpg|mały|left|250px|]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Szląsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] co3p8wdgjjihhwxc7lgqwcrzar7w0pp 0 3620 196414 194665 2026-04-24T17:06:30Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 196414 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tux.svg|mały|Linuksowi [[Tux]]]] '''Linuksowô distribùcëjô''' je zestôwkã, jaczi zamëkô w se [[Linux (jądro)|jądro Linuksa]] ë [[Soft-wôra|soft-wôrã]] (w przédnym dzélu [[Wòlnô soft-wôra|wòlną soft-wôrã]]), jaczi dôwô pò winstalowaniém fùlwôrtną ë fardich do brëkùnkù òperacjową systemã. Dzãka różnoscë w distribùcëjach, wnet kòżdi brëkòwnik, mòże wëbrac tã jakô mù nôbarżi òdpòwiôdô, wachlôrz jich je baro szeroczi: òd spartańsczich bez garficznegò òkrãżô, przez mùltimedialné, pò sczérowóné n.p. do mùzyków. Dzysdniowé distribùcëje dôwają mòżnotã zladënkù, instalacëji ë deinstalacëji programów, jaczé wëstąpiwôją jakno paczétë ([[DEB]], [[RPM]] czë spakòwóné jakno [[Tar]]), mògą téż rozwiązëwac zanôleżnotë midzy paczétama . Zwëczajno distribùcëje instalowóne są na cwiardi place kòmpùtra, chòc dô téż taczé, jaczé mòże zrëszëc prosto z CD czë téż disczétczi (np. [[Knoppix]] czë [[Pocket Linux]]). Wikszosc z nich je przistãpnô w [[Internet|internece]] abò rozprowôdzanô na platach CD. == Lësta linuksowëch distribùcëjôw == <div style="float:right"> <timeline> ImageSize = width:440 height:250 PlotArea = width:400 height:220 left:20 bottom:20 AlignBars = justify DateFormat = yyyy Period = from:1990 till:2010 TimeAxis = orientation:horizontal ScaleMajor = unit:year increment:10 start:1990 ScaleMinor = unit:year increment:2 start:1992 Colors = id:Linux value:gray(0.7) id:SLS value:gray(0.9) id:Debian value:claret BarData= bar:Linux bar:SLS bar:Slackware bar:RedHatLinux bar:MandrivaLinux bar:SuseLinux bar:Debian bar:Knoppix bar:Ubuntu bar:GentooLinux PlotData= # width=0.3 bar:Linux width:10 color:Linux align:center from:1991 till:end text:[[Linux]] bar:SLS width:20 color:SLS align:center from:1992 till:1994 text:[[Softlanding Linux System|SLS]] # at:1992 mark:(line,white) bar:Slackware width:20 color:SLS align:center from:1993 till:2010 text:[[Slackware]] # at:1994 mark:(line,white) bar:RedHatLinux width:20 color:SLS align:center from:1994 till:end text:[[Red Hat Linux]] bar:MandrivaLinux width:20 color:SLS align:center from:1998 till:end text:[[Mandriva Linux]] bar:SuseLinux width:20 color:SLS align:center from:1994 till:end text:[[OpenSuse]] bar:Debian width:20 color:Debian align:center from:1994 till:end text:[[Debian]] # at:2004 mark:(line,white) bar:Knoppix width:20 color:Debian align:center from:2002 till:end text:[[Knoppix]] bar:Ubuntu width:20 color:Debian align:center from:2004 till:end text:[[Ubuntu Linux]] bar:GentooLinux width:20 color:Linux align:center from:2002 till:end text:[[Gentoo Linux]] </timeline> </div> === Nôbarżi znóne === * [[Debian]] - http://www.debian.org/ * [[Fedora Core]] - https://web.archive.org/web/20050731020945/http://fedora.redhat.com/ * [[Gentoo Linux|Gentoo]] - http://www.gentoo.org/ * [[Knoppix]] - http://www.knoppix.net/ * [[Linspire]] (przódë ''Lindows'') - http://www.linspire.com/ * [[Mandriva Linux]] (przódë ''Mandrake'') - http://www.mandrivalinux.com/ * [[MEPIS]] / [[SimplyMEPIS]] - http://www.mepis.org/ * [[PCLinuxOS]] - http://www.pclinuxos.com/ * [[PLD Linux Distribution|PLD Linux]] (pòlskô) - http://www.pld-linux.org/ * [[Red Hat Linux]] - http://www.redhat.com/ * [[Slackware]] - https://web.archive.org/web/20070612083520/http://www.slackware.org/ * [[OpenSuse|SUSE]] - http://www.opensuse.org * [[Ubuntu Linux|Ubuntu]] - http://www.ubuntulinux.org/ == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://osworld.pl/jak-sie-robi-linuksa-po-kaszubsku/ Jak się robi Linuksa po kaszubsku?] [[Kategòrëjô:Linuksowé distribùcëje| ]] 0e56rdzhbuiwka4xapc73jxui4aju55 0 3773 196375 196315 2026-04-24T14:31:17Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 196375 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Latvijas Republika| miono = Łotewskô Repùblika | miono-genitiw = Łotwë| fana = Flag_of_Latvia.svg| herb = Coat of arms of Latvia.svg | na karce = EU-Latvia.svg| jãzëk = [[łotewsczi jãzëk|łotewsczi]] | stolëca = Riga | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 64 589| procent-wòdë = 1,5 | lëdztwò = 1 944 643 | rok = 2017 | dëtk = [[eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +2 | swiãto = [[18 lëstopadnika]]| himn = Dievs, svētī Latviju<br> (Bòże błogòsław Łotewskô) <center>[[Òbrôzk:Latvian National Anthem.ogg]]</center> | kòd = LV | Internet = .lv | telefón = +371 |Prezydeńt=Edgars Rinkēvičs|Premiéra=Evika Siliņa|aùtowi kòd=LV}} '''Łotwa''' ([[łotewsczi jãzëk|łot.]] ''Latvija''; òficjalnô pòzwa: Łotewskô Repùblika, łot. ''Latvijas Republika'') – państwò w nordowi [[Eùropa|Eùropie]]. Òd nordë grańczi z [[Estoniô|Estonią]], òd pôłniégò z [[Lëtwa|Lëtwą]], a ód pòrénkù – z [[Ruskô|Rusją]] i [[Biôłorus|Biôłorusą]]. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Riga]]. Mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]] i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 498 km. Nôleżi do NATO i [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Latvia 1998 CIA map.jpg|mały|Kôrta Łotwë]] Leżi w nordowi [[Eùropa|Eùropie]], na pòrénkòwim ùbrzegù [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]], zwiksza midzë 55° a 58° nordowi geògraficzny szérzë i 21°-29° pòrénkòwi geògraficzny długòscë. === Wiéchrzëzna === *całownô: 64,589 km² *wiéchrzëzna lądu: 62,249 km² *wiéchrzëzna wòdów: 2,340 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 125. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,370 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Biôłorus]] 161 km, [[Estoniô]] 333 km, [[Lëtwa]] 544 km, [[Ruskô]] 332 km === Brzegòwô liniô === 498 km (przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]]) === Klimat === Klimat przechódny midzë mòrsczim i kòntinentalnym, na jaczi mô cësk to, że krótkò je [[Bôłt]] - mòrze. Wiatrë nôwiãcy wieją òd pôłniowò-zôpadny stronë (czerënk òd Atlantikù) i przëwióny znądka lëft niese wiôlgą wielënã òpadënków (500-800 mm òb rok). Niebò je przez wiãkszosc czasu zacygniãté blónama. Òb rok słuńce swiécy strzédno le przez 30-40 dni. Nôbarżi słonecznym i sëchim miesącã je môj. Lato je wiele razy chłodné i z deszczama. Dodatné temperaturë trzimają sã przez 125—155 dniów w rokù. Strzédnô cepłota [[czerwińc]]a sygô 15—17 °C. Zëma bawi òd pòłowë [[gòdnik]]a do pòłowë strëmiannika. Strzédnô cepłota stëcznika sygô òd −3 do −7 °C, chòc tej sej mòże spôdac nawetka do −40 °C. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Lettland_physisch_relief_location_map.png|mały|Fizycznô kôrta Łotwë]] Przeplôtają sã wëszawë i niżawë. Nôwiãkszą niżawą je Żmudzczé Pòbrzeżé. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Gaizins.jpg|mały|Panorama z góry Gaiziņkalns]] *strzédnô wësokòsc: 87 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. [[Bôłt|Bôłtëcczé Mòrze]] *nôwëższi czëp: 312 m. n.r.m. (Gaiziņkalns) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë: 29,2% (w tim 18,6% òrnëch gruńtów) * lasë: 54,1% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 1,944,643 (na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 149. === Etniczné karna === Łotisze 61.8%, Ruskòwie 25.6%, Biôłorusënowie 3.4%, Ùkrajińcë 2.3%, Pòlôsze 2.1%, Lëtwini 1.2% (wôrtoscë szacowóné na 2016) === Jãzëczi === łotewsczi (òficjalny) 56.3%, rusczi 33.8%, === Religijné karna === [[lëtërstwò]] 19.6%, [[prawòsławié]] 15.3%, === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Riian vanhakaupunki.jpg|mały|Riga – stolëca i nôwikszi gard Łotwë]] *mieskô pòpùlacjô: 67,4% *wikszé miesczé westrzódczi: [[Riga]] (stolëca) – 638,784 mieszkańców; [[Daugavpils]] – 85,286, Lipawa – 70,499 (na 2016<ref>[https://web.archive.org/web/20160303231425/http://pop-stat.mashke.org/latvia-cities.htm ''Wielëna lëdztwa w gardach Łotwë'']</ref> == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Latvija_viki.PNG|mały|Kôrta z historicznyma regionama Łotwë]] * òficjalnô pòzwa: Łotewskô Repùblika (łot. ''Latvijas Republika'') * pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika * stolëca: [[Riga]] * czasowô cona: UTC+2 * państwowé swiãto: [[18 lëstopadnika]] – Dzéń Proklamacje Łotewsczi Repùbliczi (łot. ''Latvijas Republikas proklamēšanas diena'') * nôrodny himn: „Dievs, svētī Latviju!” (''Bòże, błogòsławi Łotwã'') [[Òbrôzk:Latvian National Anthem.ogg]] === Wëkònôwczô władza === * prezydent Edgars Rinkēvičs (2024) * premier Evika Siliņa (2024) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament Sejm (łot. ''Saeima''; 100 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20110816115347/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/lg.html Łotwa w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} [[Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Łotwa| ]] 09lxxx122m2dip4z7xvg6ragu25tdk3 0 3792 196352 195151 2026-04-24T13:08:27Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196352 wikitext text/x-wiki '''Wisła''' – to nôdłëgszô rzeka w [[Pòlskô|Pòlsce]] (1047 km). [[Òbrôzk:VistulaKrakow.JPG|mały]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Rzéczi w Pòlsce]] 787qs58c7dk10lg4d4jplv7joh615vm 0 3794 196399 192496 2026-04-24T16:59:37Z Iketsi 3254 ''' - to →''' – to 196399 wikitext text/x-wiki <p style="overflow:auto;align:center;">[[Òbrôzk:Panorama Kielc ssj 20060423.jpg|4375px|Panorama Kielc]]</p> {{Gard-infobox| Gard=Kielce| dopełniacz=Kielc| céch=POL Kielce COA.svg| fana=POL Kielce flag.svg| karta=POL Kielce map.svg| wòjewództwò=swiãtokrzësczé| kréz=| grodzki=tak| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Bogdan Wenta| adres_um=Rynek 1 <br />25-361 Kielce| kod_poczt_um=| tel_um=(41) 367 60 00| fax_um=(41) 344 27 63| mail_um=| wiéchrzëzna=109,65| stopniN=50| minutN=33| stopniE=20| minutE=37| wysokość=| rok=2006| lëdztwò=207 718| gęstość=1894| aglomeracja=330 000| czerënkòwi numer=(+48) 41| pòcztowi kòd=25-001 do 25-900| registracëjné tôfle=TK| TERYT=| SIMC=| www=http://www.um.kielce.pl| }} '''Kielce''' – to je nôwikszim garda ë stolëcą [[Swiãtokrzësczé wòjewództwò|Swiãtokrzësczégò wòjewództwa]]. Je téż wôżnym ùczebnym, pòliticznym ë gòspòdarzczim môlã. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Swiãtokrzësczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] qpj49br02mgrlq7ya30xinya2hthov8 0 3905 196394 193922 2026-04-24T16:43:11Z Iketsi 3254 -|* 196394 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Koninkrijk der Nederlanden | miono = Królestwò Néderlandsczi | miono-genitiw = Néderlandsczi | fana = Flag of the Netherlands.svg| herb = Royal coat of arms of the Netherlands.svg | na karce = LocationNetherlands.svg | mòtto = Je maintiendrai (Ùtrzëmam) | jãzëk = [[Néderlandczi jãzëk|néderlandczi]], flemsczi | stolëca = Amsterdam| fòrma państwa = kònstitucyjna mònarchia | wiéchrzëzna = 41.543 | lëdztwò = 17.100.000 | rok = 2017 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = 27 łżëkwiata<ref>[https://www.amsterdamsights.com/events/koningsdag.html King's Day] amsterdamsights.com [2025-08-20]</ref>| himn = Wilhelmus van Nassouwe <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Het Wilhelmus (tempo corrected).ogg]]</center> | kòd = NL | Internet = .nl | telefón = 31 |Premiéra=Rob Jetten|Mònarcha=Wilhelm-Aleksander|aùtowi kòd=NL}} '''Néderlandzkô''' ([[Néderlandczi jãzëk|né]]. ''Nederland'') je państwã w Zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Néderlandzkô je kònstitucyjną mònarchią. Przédnikã kraju òd 2013 je król Wilhelm-Aleksander z dinastëji Orańsczi-Nassau. * stoleczny gard: [[Amsterdam]], le sedzba rządu je w [[Haga|Hadze]]. * lëdztwò: 17.100.475 mieszkańców ([[2017]]) * wiéchrzëzna: 41.543 km² * dëtk: euro * telefón: +31 * Internet: .nl == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} {{Eùropa}} {{Euro}} [[Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Néderlandzkô| ]] 92cdqv0os8ux5b2iki2g48gku2hvbyo 0 4096 196410 195109 2026-04-24T17:05:24Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 196410 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Africa_satellite_orthographic.jpg|mały|Afrika - satelitarny odjimk]] '''Afrika''' – stolemna dzél [[Zemia|swiata]], na pôłnie od Eùropë i na zôpadze od [[Azëjô|Azëji]], z chtërną je sparłaczona lądowo przez Suez. We wschòdnym i pôłniowim dzélu Africzi roscą nisczé i wësoczé trôwë, pòjedińczé drzewa (palmë, baòbabë, akacje), a téż préklowaté chwarzna. === Lëdztwò === [[Òbrôzk:Africa in the world (red) (W3).svg|mały|Afrika]] W Africe mieszkô kòle 920 mln lëdzy. === Kraje Africzi === W Africe je 54 [[Państwò|państwów]] ë zanôléżnych òbéńdów. {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%" ! Fana ! Państwò ! Nôrodné miono kraju ! Stolëca ! Ùrzãdné i brëkòwané jãzëczi ! Dëtkòwô jednota |- | [[Òbrôzk:Flag of Algeria.svg|center|50px|border]] | [[Algieriô]] abò Algierskô | الجزائر‎ | [[Algiers]] | [[arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[berbersczi_jãzëk|berbersczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Algiersczi dënar |- | [[Òbrôzk:Flag of Angola.svg|center|50px|border]] | [[Angòlô]] | Angola | [[Luanda]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], Kikongo, Kimbundu, Umbundu | Angòlskô kwanza |- | [[Òbrôzk:Flag of Benin.svg|center|50px|border]] | [[Benin]] | Bénin | [[Porto Novo]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Yoruba_jãzëk|Yòruba]], [[Fòn_jãzëk|Fòn]] | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Botswana.svg|center|50px|border]] | [[Bòtswanô]] | Botswana | [[Gaborone]] | [[Setswana_jãzëk|Setswana]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Botswańskô pula |- | [[Òbrôzk:Flag of Burkina Faso.svg|center|50px|border]] | [[Bùrkina Fasò]] | Burkina Faso | [[Ouagadougou]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Mòoré, Fula, Dioula | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Burundi.svg|center|50px|border]] | [[Bùrundi]] | Burundi | [[Gitega]] | [[Kirundi_jãzëk|Kirundi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Bùrundiańsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Chad.svg|center|50px|border]] | [[Czad]] | Tchad | [[Ndżamena]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of the Democratic Republic of the Congo.svg|center|50px|border]] | [[Demòkraticzna Repùblika Kòngo]] | République démocratique du Congo | [[Kinszasa]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Lingala, Kikongo, Swahili, Tshiluba | Kòngolësczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Djibouti.svg|center|50px|border]] | [[Dżibùti]] | Djibouti | [[Dżibùti (gard)]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], Afarsczi, Somali | Dżibùtëńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Egypt.svg|center|50px|border]] | [[Egipt]] | مصر‎ | [[Kairo]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] (egipsczi dialekt) | Egipsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Eritrea.svg|center|50px|border]] | [[Eritrejô]] | ኤርትራ | [[Asmara]] | Tigrinya, Beja, [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], Tigre, Kunama, Saho, Bilen, Nara, Afar, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Eritreańskô nakfa |- | [[Òbrôzk:Flag_of_Eswatini.svg|center|50px|border]] | [[Eswatini]] abò Swaziland | weSwatini, Eswatini | [[Mbabane]] | Swazi jãzëk, anielsczi | Swazisczi lilangeni, pôłniowôafrikaańsczi rand |- | [[Òbrôzk:Flag of Ethiopia.svg|center|50px|border]] | [[Etiopiô]] | Iትዮጵያ Ītyōṗṗyā | [[Addis Abeba]] | [[Amharsczi]] | Etiopsczi birr |- | [[Òbrôzk:Flag of Gabon.svg|center|50px|border]] | [[Gabón]] | Gabon | [[Libreville]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Fang, Myene, Punu, Nzebi | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Gambia.svg|center|50px|border]] | [[Gambiô]] | Gambia | [[Bandżul]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Mandinka, Fula, Wolof, Serer, Jola | Gambijsczi dalasi |- | [[Òbrôzk:Flag of Ghana.svg|center|50px|border]] | [[Ghanô]] | Ghana | [[Accra]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Asante Twi, Bono, Dagbani, Frafra, Kusaal, Hausa | Ghańsczi cedi |- | [[Òbrôzk:Flag of Guinea.svg|center|50px|border]] | [[Gwinejô]] | Guinée | [[Conakry]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Fulani, Mandinka, Susu | Gwinejsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Guinea-Bissau.svg|center|50px|border]] | [[Gwinejô Bissau]] | Guinea-Bissau | [[Bisseau]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], górnowinejsczi kreole | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Cameroon.svg|center|50px|border]] | [[Kamerùn]] | Cameroon | [[Jaunde]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Fula, Ewondo | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Kenya.svg|center|50px|border]] | [[Keniô]] | Kenya | [[Nairobi]] | [[Swahili]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Kenijsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Comoros.svg|center|50px|border]] | [[Kòmòrë]] | Komori | [[Moroni]] | [[Kòmòrôńsczi_jãzëk|kòmòrôńsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Kòmòròńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Republic of the Congo.svg|center|50px|border]] | [[Kòngo]] | Congo | [[Brazzaville]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Kituba, Kikongo, Lingala | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Lesotho.svg|center|50px|border]] | [[Lesòthò]] | Lesotho | [[Maseru]] | [[Sotho]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Lesothòńsczi loti |- | [[Òbrôzk:Flag of Liberia.svg|center|50px|border]] | [[Liberiô]] | Liberia | [[Monrowia]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Liberańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Libya.svg|center|50px|border]] | [[Libiô]] | ليبيا‎ | [[Tripolis]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Berbersczi_jãzëk|berbersczi]] | Libijsczi dinar |- | [[Òbrôzk:Flag of Madagascar.svg|center|50px|border]] | [[Madagaskar]] | Madagascar | [[Antananarivo]] | [[Malagasczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Malagasczi ariary |- | [[Òbrôzk:Flag of Malawi.svg|center|50px|border]] | [[Malawi]] | Malawi | [[Lilongwe]] | [[Chichewi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Malawijskô kwacha |- | [[Òbrôzk:Flag of Mali.svg|center|50px|border]] | [[Mali]] | Mali | [[Bamako]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Bambara | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Morocco.svg|center|50px|border]] | [[Marokò]] | al-Maġhrib | [[Rabat]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], | Marokańsczi dirham |- | [[Òbrôzk:Flag of Mauritania.svg|center|50px|border]] | [[Maùretaniô]] | ‏موريتانيا‎ | [[Nouakchott]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Maùretańskô ouguiya |- | [[Òbrôzk:Flag of Mauritius.svg|center|50px|border]] | [[Maùritjùs]] | Mauritius | [[Port Louis]] | Kreole, Bhojpuri, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Mauritjùskô rupia |- | [[Òbrôzk:Flag of Mozambique.svg|center|50px|border]] | [[Mòzambik]] | Mozambique | [[Maputo]] | [[Pòrtugalsczi jãzëk|pòrtugalsczi]] | Mòzambijsczi metikal |- | [[Òbrôzk:Flag of Namibia.svg|center|50px|border]] | [[Namibiô]] | Namibia | [[Windhoek]] | Afrikaans, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], miemiecczi, RuKwangali, Setswana, siLozi, !Kung | Nambijsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Niger.svg|center|50px|border]] | [[Niger]] | Niger | [[Niamey]] | Hausa, Kanuri, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Nigeria.svg|center|50px|border]] | [[Nigeriô]] | Nigeria | [[Abuja]] | Hausa, Igbo, Joruba, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Nigeriôńskô naira |- | [[Òbrôzk:Flag of São Tomé and Príncipe.svg|center|50px|border]] | [[Òstrowë Swiãtégò Tomasza i Ksążãcô]] | São Tomé e Príncipe | [[São Tomé]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], saotomeńsczi kreole, forro, angòlsczi kreole | Saotomeńskô dobra |- | [[Òbrôzk:Flag of South Africa.svg|center|50px|border]] | [[Pôłniowô Afrika]], RPA | South Africa | [[Pretoria]], [[Johannesburg]], [[Bloomfontain]] | Zulu, Xhosa, Sotho, Tswana, Afrikaans, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pôłniowôafrikaańsczi rand |- | [[Òbrôzk:Flag of South Sudan.svg|center|50px|border]] | [[Pôłniowi Sùdan]] | South Sudan | [[Dżuba]] | Bari, Dinka, Luo, Murle, Nuer, Zande, [[Arabsczi_jãzëk|Jubôarabsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pôłniowôsùdańsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Cape Verde.svg|center|50px|border]] | [[Repùblika Zelonégò Przilądka]] | Cabo Verde | [[Praia]] | [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], zelonòprzilądkòsczi creole | Zelonòprzilądkòsczi escudo |- | [[Òbrôzk:Flag of Central African Republic.svg|center|50px|border]] | [[Repùblika Westrzódnoafrikańskô]] | République Centrafricaine | [[Bangui]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Sango_jãzëk|sango]] | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Equatorial Guinea.svg|center|50px|border]] | [[Równikòwô Gwinejô]] | Guinea Ecuatorial | [[Molobo]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Pòrtugalsczi_jãzëk|pòrtugalsczi]], Fang, Bube, Combe, Annobonesczi, Igbo | CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Rwanda.svg|center|50px|border]] | [[Rwandô]] | Rwanda | [[Kigali]] | Swahili, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Rwandejsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Senegal.svg|center|50px|border]] | [[Senegal]] | Sénégal | [[Dakar]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Wolof | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Seychelles.svg|center|50px|border]] | [[Seszele]] | Seychelles | [[Victoria]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], seszelsczi kreole | Seszelskô rupiô |- | [[Òbrôzk:Flag of Sierra Leone.svg|center|50px|border]] | [[Sierra Leone]] | Sierra Leone | [[Freetown (Sierra Leone)]] | Temne, Mende, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Sierraleońsczi leon |- | [[Òbrôzk:Flag of Somalia.svg|center|50px|border]] | [[Somaliô]] | Soomaaliya | [[Mogadiszu]] | Somali, [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]] | Somalsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Sudan.svg|center|50px|border]] | [[Sùdan]] | السودان | [[Chartum]] | [[Arabsczi_jãzëk|Sùdańskôarabsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Sùdańsczi funt |- | [[Òbrôzk:Flag of Tanzania.svg|center|50px|border]] | [[Tanzaniô]] | Tanzania | [[Dodoma]] | Swahili, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Tanzańsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Togo (3-2).svg|center|50px|border]] | [[Togo]] | Togo | [[Lomé]] | Ewe, Kabiyé, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |- | [[Òbrôzk:Flag of Tunisia.svg|center|50px|border]] | [[Tunezjô]] | تونس‎ | [[Tunis]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], berbersczi, [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Tùnezejsczi dinar |- | [[Òbrôzk:Flag of Uganda.svg|center|50px|border]] | [[Ùgandô]] | Uganda | [[Kampala]] | [[Swahili]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Ùgandejsczi sziling |- | [[Òbrôzk:Flag of Zambia.svg|center|50px|border]] | [[Zambiô]] | Zambia | [[Lusaka]] | Bemba, Nyanja, Tonga, Lozi, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Zambijsko kwacha |- | [[Òbrôzk:Flag of the Sahrawi Arab Democratic Republic.svg|center|50px|border]] | [[Zôpadnô Sahara]], dzelowô Sahrawi | Western Sahara; dzelowô Sahrawi | [[Laayounea]], [[Tifariti]] | [[Arabsczi_jãzëk|arabsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Sahrawiskô peseta, marokańsczi dirham, algersczi dinar, mauritansko ouguiya |- | [[Òbrôzk:Flag of Zimbabwe.svg|center|50px|border]] | [[Zimbabwe]] | Zimbabwe | [[Harare]] | Shona, Ndebele, klikowi Koisan, [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], Sotho, Tonga, Tswana, Xhosa, etc. | Zimbaweńsczi rozrachunkowi brutto dolar (zolar), pôłniowôafrikaańsczi rand, amerikańsczi dolar, eùro |- | [[Òbrôzk:Flag of Côte d'Ivoire.svg|center|50px|border]] | [[Ùbrzég Słoniowëch Kłów]] | Côte d'Ivoire | [[Jamusukro]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]], Bété, Dioula, Baoulé, Abron, Agni, Cebaara, Senufo, etc. | Zôpadnôafrikańsczi CFAńsczi frank |} '''Zanôléżné teritoria:''' Ceuta | [[Kanarejscze Òstrowë]] | Madera | Melilla | Òstrów Sw. Helenë | Pelagijscze Òstrowë | Réunion | Sokotra '''Teritoria z ògrańczoném ùznaniém:''' Somaliland | Zôpadnô Sahara (Sahrawi) [[Òbrôzk:Gdańsk muzeum archeologiczne głowica kolumny z piaskowca 09.07.10 pl.jpg|mały|220px|left|Głowica z Africzi w mùzeum w [[Gduńsk]]ù]] == Òbaczë téż == * [[Azëjô]] * [[Eùropa]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} [[Kategòrëjô:Afrika| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] gftiwxom49oqn5xw0jl4ghto47syj61 0 4323 196381 193773 2026-04-24T14:36:00Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196381 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Repubblica Italiana | miono = Repùblika Italsczi | miono-genitiw = Italsczi | fana = Flag of Italy.svg| herb = Emblem_of_Italy.svg | na karce = EU-Italy.svg| jãzëk = [[Italsczi jãzëk|italsczi]] | stolëca = Rzim | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 301.300 | lëdztwò = 60.599.936 | rok = 2016 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 – zëma<br> [[UTC]] +2 – lato | swiãto = [[2 czerwińca]], [[25 łżëkwiata]] | himn = Il Canto degli Italiani<br>(Piesń Włochów) <center>[[File:National anthem of Italy - U.S. Navy Band (long version).ogg]]</center> | kòd = IT, ITA | Internet = .it | telefón = 39 |Prezydeńt=Sergio Matarella|Premiéra=Giorgia Meloni|aùtowi kòd=I|kònstitucjô=Kònstitucjô Italsczi}} '''Italskô''' je państwã w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. Dzél tegò kraju òbtôczô [[Westrzódzemné Mòrzé]]. W Italsce w 2013 rokù bëła [[gòspòdarzeniowô kriza]]. Italskô przez stalata bëłô zgrôwny do rozrëmieniô. Ją sparłãczëł w 1861 rokù Giuseppe Garibaldi<ref>''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/italian-unification-risorgimento Italian unification (Risorgimento) | History | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost. 2026-04-04] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. 2 czerwińca 1946 z przëczënë referendum Italskô ùstałô bëc mònarchią ë stałô sã repùbliką<ref>''[https://www.difesa.it/eng/primo-piano/towards-2-june/32062.html Towards 2 June]'' [online], www.difesa.it [dost. 2026-04-04].</ref>. * stoleczny gard: [[Rzim]] * lëdztwò: 60.599.936 mieszkańców ([[2016]]) * wiéchrzëzna: 301.300 km² * dëtk: euro * telefón: +39 * Internet: .it == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{stub}} [[Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Italskô| ]] b2wzv1h14unluxztt6yus8knwigomcm 0 4326 196427 196129 2026-04-24T17:30:16Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 196427 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Ελληνική Δημοκρατία | miono = Greckô | miono-genitiw = Grecczi | fana = Flag of Greece.svg| herb = Coat of arms of Greece.svg | na karce = EU_location_GRE.png| mòtto = Ελευθερία ή Θάνατος (Wòlnota abò smierc) | jãzëk = [[Grecczi jãzëk|grecczi]] | stolëca = Atenë | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 131.940 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 10.816.286 | rok = 2011 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +2 | swiãto = [[25 strëmiannika]], [[28 pazdzérznika]]| himn = <center>[[Òbrôzk:Hymn to liberty instrumental.oga]]</center> Imnos is tin Eleftherian (Himn do Wòlnotë) | kòd = GR, GRC | Internet = .gr | telefón = 30 |Prezydeńt=Konstandinos Tasulas|Premiéra=Kiriakos Mitsotakis }} '''Greckô''' je państwã w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. * stoleczny gard: [[Atenë]] * lëdztwò: 10.816.286 mieszkańców ([[2011]]) * wiéchrzëzna: 131.940 km² [[Òbrôzk:Greece_prefectures_map_dark.PNG|left|mały|Prefekturë Grecczi]] == Òbaczë téż == * [[Parnas]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{SORTUJ:Grecjô}} [[Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Greckô| ]] {{Ùzémk artikla}} j2ahd2qkroikyho570pmnnnif2prj51 0 4329 196393 194404 2026-04-24T16:42:57Z Iketsi 3254 -|* 196393 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Republik Österreich | miono = Aùstriô | miono-genitiw = Aùstrie | fana = Flag of Austria.svg| herb = Coat of arms of Austria.svg | na karce = EU-Austria.svg| jãzëk = [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], słoweńsczi | stolëca = Widen | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 83.879 | procent-wòdë = - | lëdztwò = 8.783.198 | rok = 2017 | dëtk = Eùro | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = [[26 pazdzérznika]] | himn = Land der Berge, Land am Strome <center>[[Òbrôzk:Land der Berge Land am Strome instrumental.ogg]]</center> | kòd = AT | Internet = .at | telefón = 43 |Prezydeńt=Alexander Van der Bellen|Premiéra=Christian Stocker}} '''Aùstriô''' ([[Miemiecczi jãzëk|niem.]] ''Österreich''), ''' Repùblika Aùstrie''' (niem. ''Republik Österreich'') – państwò pòłożoné w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]], [[federacjô]], chtërną twòrzi dzewiãc stôwornëch krajów (miem. ''Bundesländer'') ze stolëcą w gardze [[Widen]]. Òd 1995 nôleżi do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. W regione [[Karintia|Karintie]] mieszkô wiele lëdzy nôleżącëch do słoweńsczi miészëznë, nalezc mòże tam dwùjãzëkòwé niemieckò-słoweńsczé tôfle. W stôwornym kraju Burgenland mieszkają zôs przedstôwcowie chòrwacczi i wãgersczi miészëznë. Na ti òbéńdze téż stosowóné są dëbeltné zapisë nazw môlëznów<ref>[https://web.archive.org/web/20170120160956/http://www.efhr.eu/2015/04/29/dwujezyczne-tabliczki-w-unii-europejskiej-to-standard/ ''Dwujęzyczne tabliczki w Unii Europejskiej to standard'']</ref>. === Spòdlowé pòdôwczi === * stoleczny gard: [[Widen]] * lëdztwò: 8.783.198 mieszkańców ([[2017]]) * wiéchrzëzna: 83.879 km² == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Aùstriô| ]] fv0h3xes57i5lxr4xkd1imht0k7kuue 0 4342 196449 194407 2026-04-25T10:12:40Z DawnyTest 14843 196449 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Republika Hrvatska | miono = Repùblika Chòrwacczi | miono-genitiw = Chòrwacczi | fana = Flag of Croatia.svg| herb = Coat of arms of Croatia.svg | na karce = EU-Croatia.svg| jãzëk = [[Chòrwacczi jãzëk|chòrwacczi]] | stolëca = Zagrzeb | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 56.542 | lëdztwò = 4.190.700 | rok = 2016 | dëtk = Euro | kòd dëtka = €| czasowô cona = +2 | swiãto = [[25 czerwińca]] | himn = "Lijepa naša domovino" (Snożnô naszô tatczëzna) <center>[[Òbrôzk:Lijepa nasa domovino instrumental.ogg]]</center>| kòd = HR | Internet = .hr / .eu | telefón = 385 |Prezydeńt=Zoran Milanović|Premiéra=Andrej Plenković|data ùsôdzenia=25 czerwińca 1991|aùtowi kòd=HR}} [[Òbrôzk:Croatia_-_Location_Map_(2013)_-_HRV_-_UNOCHA.svg|left|thumb|Gardë Chòrwacczi]] '''Chòrwackô''' ([[Chòrwacczi jãzëk|Chòrwacczi]]: ''Hrvatska'') – je państwã w [[Eùropa|Eùropie]], a òd [[1 lëpinca]] 2013 rokù krôj [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùniji]]. * stoleczny gard: [[Zagrzeb]] * lëdztwò: 4.190.700 mieszkańców ([[2016]]) * wiéchrzëzna: 56.542&nbsp;km² == Òbaczë téż == * [[Chòrwacczi jãzëk]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Euro}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Chòrwackô| ]] [[Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa]] kex85v115qjuxt5t2e8z5zrjmadvcvo 0 4420 196412 193541 2026-04-24T17:05:53Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 196412 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Location North America.svg|mały|Nordowô Amerika]] '''Nordowô Amerika''' – to je dzél swiata. Ma lądowë sparłãczenie z kòntinenta [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowej Ameriki]] przez Strzédamerike (''Mesoamerica''). W Nordowej Americe je 23 [[Państwò|państwów]] ë zanôléżnych òbéńdów. 3 nôwiksze państwa - [[Kanada]], [[USA]] i [[Meksyk]] - to cołka wiéchrzëzna nordowego kontinentu. 20 baro mniészéch państwów na pôłniu to państwa strzédamerikanscze i òstrowë Karaibsczégò Mòrza. Od Nordowi Americzi òddzéleni je téż polarni òstrów Grenlandëjô na nordzie, chtërni je dënsczim protektoratã. == Kraje Nordowi Americzi == {| class="wikitable sortable" style="font-size:85%" ! Fana ! Państwò ! Nôrodné miono kraju ! Stolëca ! Ùrzãdny jãzëk ! Dëtkòwô jednota |- | [[Òbrôzk:Flag of Antigua and Barbuda.svg|center|50px|border]] | [[Antigua i Barbuda]] | Antigua and Barbuda | [[St. John's]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of the Bahamas.svg|center|50px|border]] | [[Bahamë]] | Commonwealth of The Bahamas | [[Nassau]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Bahamsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Barbados.svg|center|50px|border]] | [[Barbadós]] | Barbados | [[Bridgetown]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Barbadosczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Belize.svg|center|50px|border]] | [[Belize]] | Belize | [[Belmopan]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Belizejsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Canada.svg|center|50px|border]] | [[Kanada]] | Canada | [[Ottawa]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]], [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Kanadejsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Costa Rica.svg|center|50px|border]] | [[Kòstarika]] | Costa Rica | [[San José]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Kostaricańsczi colón |- | [[Òbrôzk:Flag of Cuba.svg|center|50px|border]] | [[Kùba]] | Cuba | [[Hawana]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Kùbańscze peso |- | [[Òbrôzk:Flag of Dominica.svg|center|50px|border]] | [[Dominika]] | Commonwealth of Dominica | [[Roseau]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of the Dominican Republic.svg|center|50px|border]] | [[Dominikańskô Repùblika]] | República Dominicana | [[Santo Domingo]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Dominikańscze peso |- | [[Òbrôzk:Flag of El Salvador.svg|center|50px|border]] | [[Salwadór]] | El Salvador | [[San Salvador]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]], [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Amerikańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Grenada.svg|center|50px|border]] | [[Grenada]] | Grenada | [[St George's]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Guatemala.svg|center|50px|border]] | [[Gwatemala]] | Guatemala | [[Gwatemala (gard)]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Gwatemalańsczi quetzal |- | [[Òbrôzk:Flag of Haiti.svg|center|50px|border]] | [[Haiti]] | Haiti | [[Port-au-Prince]] | [[Francësczi_jãzëk|francësczi]] | Haitiańscze gourde |- | [[Òbrôzk:Flag of Honduras (2022–present).svg|center|50px|border]] | [[Hònduras]] | Honduras | [[Tegucigalpa]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Hondurańskô lempira |- | [[Òbrôzk:Flag of Jamaica.svg|center|50px|border]] | [[Jamajka]] | Jamaica | [[Kingston]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Jamajsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Mexico.svg|center|50px|border]] | [[Meksyk]] | Mexico | [[Meksyk (gard)]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Meksykańscze peso |- | [[Òbrôzk:Flag of Nicaragua.svg|center|50px|border]] | [[Nikaragua]] | Nicaragua | [[Managua]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Nicaraguanskô córdoba |- | [[Òbrôzk:Flag of Panama.svg|center|50px|border]] | [[Panama]] | Panamá | [[Panama (gard)]] | [[Szpańsczi_jãzëk|szpańsczi]] | Panamskô balboa, amerikańsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Saint Kitts and Nevis.svg|center|50px|border]] | [[Saint Kitts i Nevis]] | Saint Kitts and Nevis | [[Basseterre]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Saint Lucia.svg|center|50px|border]] | [[Saint Lucia]] | Saint Lucia | [[Castries]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of Saint Vincent and the Grenadines.svg|center|50px|border]] | [[Saint Vincent i Grenadyny]] | Saint Vincent and the Grenadines | [[Kingstown SVG]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Pòrénkòwòkaraibsczi dollar |- | [[Òbrôzk:Flag of Trinidad and Tobago.svg|center|50px|border]] | [[Trynidad i Tobago]] | Trinidad and Tobago | [[Port of Spain]] | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Trynidadzczi dolar |- | [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|center|50px|border]] | [[Zjednóné_Kraje_Americzi|USA]] | United States of America | [[Waszington]] (okrãżé Kòlumbii) | [[Anielsczi_jãzëk|anielsczi]] | Amerikańsczi dolar |} == Òbaczë téż == * [[Pôłniowô Amerika]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika| ]] [[Kategòrëjô:Geògrafijô]] 4svwk8ftt47i53fdaw13ti4ix4npukf 0 4802 196425 194077 2026-04-24T17:10:09Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; 196425 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Miasta_w_Polsce_2019.jpg|mały|Gardë pòłożoné w Pòlsce (2019 r.)]] [[Òbrôzk:Polandmap cia.png|mały|Karta Pòlsczi z nôwikszëmi gardami]] '''Gardë w Pòlsce''' - pòlsczé môle i gminë, chtërné môją sztatus gardu. Od 1 [[stëcznik|stëcznika]] [[2020]] rokù w Pòlsce je '''944 '''gardów.<ref>4 nowé gardë w Pòlsce - Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji - Portal Gov.pl [https://www.gov.pl/web/mswia/nowy-rok-z-4-nowymi-miastami-w-polsce]</ref> Wedle pòdôwków [[Główny Urząd Statystyczny|GUS]] z 1 stëcznika 2008 rokù, w [[Pòlskô|Polsce]] bëło 892 gardów. Nowi sztatus gardu nadôwa w Pòlsce [[ùstawa]] Radë [[Minysterstwò_Bënowëch_Sprawów_i_Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów i Administraëji]] (MSWIA). 66 pòlsczich gardów mô sztatus gardu na prawach [[Kréz|krézu]]. == Lësta nôwikszëch z pòlsczich gardów == {| class="wikitable" style="border-collapse: collapse;" ! Plac ! Zmianë ! Miono ! colspan=3 | Lëdztwò |- ! 2004 ! +/-1999 ! ! Gòd 2007 ! 1999 ! 1900 |- align=right | 1. | | align=left | [[Warszawa]] | 1,706,624 | 1,618,468 | 756,400 |- align=right | 2. | +1 | align=left | [[Krakòwò]] | 756,583 | 740,666 | 91,300 |- align=right | 3. | -1 | align=left | [[Łódź]] | 753,192 | 806,728 | 351,600 |- align=right | 4. | | align=left | [[Wrocław]] | 632,930 | 637,877 | 422,700 |- align=right | 5. | | align=left | [[Pòznóń]] | 560,932 | 578,235 | 117,000 |- align=right | 6. | | align=left | [[Gduńsk]] | 455,717 | 458,988 | 140,600 |- align=right | 7. | | align=left | [[Szczecëno]] | 407,811 | 416,988 | 210,700 |- align=right | 8. | | align=left | [[Bëdgòszcz]] | 361,222 | 386,855 | 52,200 |- align=right | 9. | | align=left | [[Lublin]] | 351,806 | 356,251 | 53,600 |- align=right | 10. | | align=left | [[Katowice]] | 312,201 | 345,934 | 31,700 |- align=right | 11. | | align=left | [[Białystok]] | 294,143 | 285,000 | 66,000 |- align=right | 12. | +1 | align=left | [[Gdiniô]] | 250,242 | 253,521 | 900 |- align=right | 13. | -1 | align=left | [[Częstochowa]] | 242,300 | 257,812 | 53,700 |- align=right | 14. | +1 | align=left | [[Radom]] | 224,857 | 232,262 | 30,100 |- align=right | 15. | -1 | align=left | [[Sosnowiec]] | 222,586 | 244,102 | 86,700 |- align=right | 16. | +2 | align=left | [[Torń]] | 206,619 | 206,158 | 29,600 |- align=right | 17. | -1 | align=left | [[Kielce]] | 205,902 | 212,383 | 23,200 |- align=right | 18. | -1 | align=left | [[Gliwice]] | 197,393 | 212,164 | 52,400 |- align=right | 19. | +1 | align=left | [[Zabrze]] | 189,062 | 200,177 | 26,000 |- align=right | 20. | -1 | align=left | [[Bytom]] | 184,765 | 205,560 | 51,400 |- align=right | 21. | +1 | align=left | [[Olsztyn]] | 175,710 | 170,904 | 24,300 |- align=right | 22. | -1 | align=left | [[Bielsko-Biała]] | 175,690 | 180,307 | 17,400 |- align=right | 23. | | align=left | [[Rzeszów]] | 166,454 | 162,049 | 18,300 |- align=right | 24. | | align=left | [[Ruda Śląska]] | 144,584 | 159,665 | 14,800 |- align=right | 25. | | align=left | [[Rybnik]] | 141,080 | 144,582 | 7,200 |- align=right | 26. | +1 | align=left | [[Tychy|Tichë]] | 129,776 | 133,178 | 4,900 |- align=right | 27. | +1 | align=left | [[Dąbrowa Górnicza]] | 128,795 | 131,037 | 3,000 |- align=right | 28. | +1 | align=left | [[Płock]] | 126,968 | 131,011 | 30,000 |- align=right | 29. | +2 | align=left | [[Òpòle]] | 126,748 | 129,553 | 30,100 |- align=right | 30. | | align=left | [[Jelbiąg]] | 126,710 | 129,782 | 52,500 |- align=right | 31. | +1 | align=left | [[Gorzów Wielkopolski]] | 125,411 | 126,019 | 33,600 |- align=right | 32. | -6 | align=left | [[Wałbrzych]] | 123,635 | 136,923 | 16,400 |- align=right | 33. | | align=left | [[Włocławek]] | 118,432 | 123,373 | 23,000 |- align=right | 34. | +2 | align=left | [[Zelonô Góra]] | 117,523 | 118,182 | 21,000 |- align=right | 35. | | align=left | [[Tarnów]] | 116,118 | 118,297 | 31,700 |- align=right | 36. | -2 | align=left | [[Chorzów]] | 113,678 | 121,708 | 57,900 |- align=right | 37. | +2 | align=left | [[Kalisz]] | 108,031 | 106,641 | 22,000 |- align=right | 38. | -1 | align=left | [[Kòszalëno]] | 107,376 | 112,375 | 20,400 |- align=right | 39. | -1 | align=left | [[Legnica]] | 104,754 | 109,335 | 54,900 |- align=right | 40. | | align=left | [[Grëdządz]] | 99,090 | 102,434 | 32,700 |- align=right | 41. | | align=left | [[Stôłpsk]] | 97,419 | 102,370 | 27,300 |- align=right | 42. | | align=left | [[Jaworzno]] | 96,939 | 98,294 | 17,700 |} == Przëpisë == <references /> {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce| ]] [[Kategòrëjô:Pòlskô]] i1k6zkjdue0vmrdyghy0syfshhp58p1 0 4853 196441 193270 2026-04-24T20:03:39Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Jinstrumeńta|hideroot=on|mode=pages}} 196441 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Didgeridoo.jpg|mały|Didgeridoo]] '''Didgeridoo''' – [[Abòridżeni|abòrigeńskô]] jinstrumenta drzewnianô. Cãżkò je òkreslëc czas stwòrzeniô didgeridoo, le pòwszechné je stwierdzenié, że je to nôstarszô jinstrumenta mùzicznô na swiece. Wedôwô charakteristiczny zwãk, co wedle Aborigenów je zwãkã wedôwónym bez [[zemia|Zemiã]]. == Miono == Miono didgeridoo nie bëło ùżëwóné przez aùtochtonicznëch mieszkańców [[Aùstralëjô (kòntinent)|Aùstralëji]]. Pòchôdô òd słowa "Dudaire Dubh" co w [[Irlandzczi jãzëk|irlandzczim jãzekù]] znaczi "czôrny trãbôcz". Abòridżeni zwą gò rozmajito, równak nôbarżi znóny westrzód nich je òpisënk "yirdaki". == Bùdowa == Bùdowa tegò nôstarszégò jinstrumentu je barô prostô. To prosti sztëk eùkalipusowégò drzewa, pùstegò bënë. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Jinstrumeńta|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Jinstrumeńta]] 2w0p6cpzvepb8smxe60jdx75991tmdp 0 5072 196360 178477 2026-04-24T13:12:42Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Mscëwòj II]] 196360 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mestvinus dux Pomeraniae.PNG|200px|left]] [[Òbrôzk:Mestwin I, Duke of Pomerania.PNG|mały]] '''Mscëwòj I''' – ksyżëc [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrzczi]] w latach [[1207]]–[[1213]]/[[1220|20]], stark [[Margaréta (Królewô)|królewi Margarétë]] Dëńsczi. Jegò córką bëła [[Mirosława]]. Jakno „dei gracia princeps in Gdanzk" dôł pòstawic klôsztór sostrów z zôkónu sw. Norberta w [[Żukòwò|Żukòwie]]<ref>[https://archive.org/stream/trzerospravecprz00ceynuoft#page/4/mode/2up F. Cenôwa: Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena, Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850, s. 5]</ref>. Mscëwòj I je téż titlowóny w Pòlsce i w dëńsczim zdrzódle jakno: ''dux'', a prawno-pùbliczny sztatus ksyżëców Zôpadny i Pòrénkòwi Pòmòrzczi béł nen sóm. == Òbaczë téż == * [[Mscëwòj II]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/POMERANIA.htm#_Toc360004184 MESTWIN] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] mhxiw32agy0fn9potx49y74q8pftho3 196361 196360 2026-04-24T13:13:28Z Iketsi 3254 |Sztãpel Mscëwòja I 196361 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mestvinus dux Pomeraniae.PNG|200px|left|Sztãpel Mscëwòja I]] [[Òbrôzk:Mestwin I, Duke of Pomerania.PNG|mały]] '''Mscëwòj I''' – ksyżëc [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrzczi]] w latach [[1207]]–[[1213]]/[[1220|20]], stark [[Margaréta (Królewô)|królewi Margarétë]] Dëńsczi. Jegò córką bëła [[Mirosława]]. Jakno „dei gracia princeps in Gdanzk" dôł pòstawic klôsztór sostrów z zôkónu sw. Norberta w [[Żukòwò|Żukòwie]]<ref>[https://archive.org/stream/trzerospravecprz00ceynuoft#page/4/mode/2up F. Cenôwa: Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena, Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850, s. 5]</ref>. Mscëwòj I je téż titlowóny w Pòlsce i w dëńsczim zdrzódle jakno: ''dux'', a prawno-pùbliczny sztatus ksyżëców Zôpadny i Pòrénkòwi Pòmòrzczi béł nen sóm. == Òbaczë téż == * [[Mscëwòj II]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/POMERANIA.htm#_Toc360004184 MESTWIN] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] iiqggebd1cqzgpj4gt852z3d5pn1r8l 196362 196361 2026-04-24T13:13:50Z Iketsi 3254 |Mscëwòj I 196362 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mestvinus dux Pomeraniae.PNG|200px|left|Sztãpel Mscëwòja I]] [[Òbrôzk:Mestwin I, Duke of Pomerania.PNG|mały|Mscëwòj I]] '''Mscëwòj I''' – ksyżëc [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrzczi]] w latach [[1207]]–[[1213]]/[[1220|20]], stark [[Margaréta (Królewô)|królewi Margarétë]] Dëńsczi. Jegò córką bëła [[Mirosława]]. Jakno „dei gracia princeps in Gdanzk" dôł pòstawic klôsztór sostrów z zôkónu sw. Norberta w [[Żukòwò|Żukòwie]]<ref>[https://archive.org/stream/trzerospravecprz00ceynuoft#page/4/mode/2up F. Cenôwa: Trze rosprave: przez Stanjisława ; wóros Kile słóv wó Kaszebach e jich zemji przez Wójkasena, Kraków: Nak. Ksi. i Czcion. pod Sową, 1850, s. 5]</ref>. Mscëwòj I je téż titlowóny w Pòlsce i w dëńsczim zdrzódle jakno: ''dux'', a prawno-pùbliczny sztatus ksyżëców Zôpadny i Pòrénkòwi Pòmòrzczi béł nen sóm. == Òbaczë téż == * [[Mscëwòj II]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/POMERANIA.htm#_Toc360004184 MESTWIN] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] 033ek2gclc6swzl1jstxqyapnw2c1ah 0 5098 196379 184761 2026-04-24T14:34:17Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196379 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Logo Słowińskiego Parku Narodowego.svg|mały|Logò parkù]] '''Słowińsczi Nôrodny Park''' ò wiéchrzëznie 186,2 km2 (założony w 1967 rokù) òbrëmiô [[jezoro|jezora]] np. [[Łebskò]], [[las]]ë i [[sztrąd]]. Tu wiater piôszczi i przenôszô piôsk z placa na plac, a zasëpiwô np. las. Tu żëją taczi ptôchë jak: [[cziwùtka]], [[kôłp sniegùlc]], [[wiôldżi bagniôrz]], sowë i jin., a rosce np. [[stolemnô pùrchawica]]. Ten park je wôżny dlô turisticzi. To je rezerwat biosferë [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|Òrganizacje Zjednónëch Nôrodów]] do sprawów Pòùczënë, Ùczbë ë Kùlturë (UNESCO). == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Łebsko jezioro.jpg|Jezoro [[Łebskò]] Òbrôzk:Myrica g1261.jpg|[[Łochinia]] w tim parkù Òbrôzk:Słowiński Park Narodowy-wschód słońca.jpg Òbrôzk:2_SPN_01.jpg|Dunë </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.unesco.org/mabdb/br/brdir/directory/biores.asp?mode=all&code=POL+04 UNESCO] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Turistika]] 0tpw5lekhm4u5faga9mfkeprfk0x7h1 0 5104 196384 192535 2026-04-24T16:38:35Z Iketsi 3254 {{Commons}} 196384 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Ùskô| dopełniacz=Ùsczi| adjektiw_mask=Ùsczi| adjektiw_fem=Ùskô| céch=POL Ustka COA.svg| fana=POL Ustka flag.svg| karta=POL_Ustka_map.svg| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=stôłpsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=Jacek Maniszewski | adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=| stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29| wysokość=| rok=2017| lëdztwò=15.709| gęstość=1541,6| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 59| pòcztowi kòd=76-270| registracëjné tôfle=GSL| TERYT=| SIMC=| www=http://www.ustka.pl| }} [[Òbrôzk:POL Ustka COA.svg|thumb|100px|Herb Ùsczi]] '''Ùskô''' (téż '''Ùszcz''', we zdrojach: ''Stolpmünde'' 1628, ''Stolpmunde'' 1760, ''Wuskô'' (Lorentz), ''Vûskà'' (Lorentz), ''Wuszcz'' (XIX w., Cenôwa), ''Ujść'' (XIX w.), ''Wuść'' (Kętrzyński), ''Ùszcz'' (Ramułt); pl: ''Ustka'', de: ''Stolpmünde'') - garc ë kùrort w [[Stôłpsczi kréz|stôłpsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. Òd X - XII stalata bëła w tich stronach wnożëna i mieszkelë w ni [[Kaszëbi]]. Tu mieszkôł [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298 - 299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stôłpsczi kréz]] nndw2skbsjdvm2wuq0b072nv55qkd5m 196385 196384 2026-04-24T16:38:50Z Iketsi 3254 -[[Òbrôzk:POL Ustka COA.svg|thumb|100px|Herb Ùsczi]] 196385 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Ùskô| dopełniacz=Ùsczi| adjektiw_mask=Ùsczi| adjektiw_fem=Ùskô| céch=POL Ustka COA.svg| fana=POL Ustka flag.svg| karta=POL_Ustka_map.svg| wòjewództwò=Pòmòrsczé| kréz=stôłpsczi| grodzki=| rodzaj_gminy=gardnô -wieskô| gmina=| miejska=| bùrméster=Jacek Maniszewski | adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=| stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29| wysokość=| rok=2017| lëdztwò=15.709| gęstość=1541,6| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 59| pòcztowi kòd=76-270| registracëjné tôfle=GSL| TERYT=| SIMC=| www=http://www.ustka.pl| }} '''Ùskô''' (téż '''Ùszcz''', we zdrojach: ''Stolpmünde'' 1628, ''Stolpmunde'' 1760, ''Wuskô'' (Lorentz), ''Vûskà'' (Lorentz), ''Wuszcz'' (XIX w., Cenôwa), ''Ujść'' (XIX w.), ''Wuść'' (Kętrzyński), ''Ùszcz'' (Ramułt); pl: ''Ustka'', de: ''Stolpmünde'') - garc ë kùrort w [[Stôłpsczi kréz|stôłpsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. Òd X - XII stalata bëła w tich stronach wnożëna i mieszkelë w ni [[Kaszëbi]]. Tu mieszkôł [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298 - 299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stôłpsczi kréz]] ir6ihlpkpxxl3rqg3ngakktu5stgu4m 0 5108 196364 191645 2026-04-24T13:17:21Z Iketsi 3254 -left 196364 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Vesnice3.JPG|mały|Stôrô słowińskô chëcz]] [[Òbrôzk:Slowinzen Weihnachten 1937.jpg|mały|[[Gwiôzdka]] 1937 rokù]] [[Òbrôzk:01934 Alte Kaschubin in Festtracht, nach einem Gemälde aus Selesen; Der Revekol und seine Umgebung in vor- und frühgeschichtlicher Zeit von Walter Witt.png|mały|Słowińskô białka]] [[Òbrôzk:Czarne Wesele.jpg|mały|Słowińcë przë [[torf]]ie]] '''Słowińcë''' abò '''Kaszëbi Nadlebańsczi''' to bëlë [[Kaszëbi]], chterny mieszkalë nad jezorã [[Łebskò]]. Òni gôdalë [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczim dialektã]]. [[Stefan Ramułt]] napisôł, że Miemcë mògle na nich pò swòjémù gadac [[Wendowie]]. Mòc trzimaniô sã tich Kaszëbów-lëtrów przë rodny mòwie, zwëku i tradicji miała swój czas. Jak napisôł ks. [[Bernard Zëchta]] w 1948 rokù jich ju prawie nie bëło. == Historiô == Òd XVIII wiekù Słowińcë ulegali nacëskom [[Germanizacëjô|germanizacëjnym]], np. pòmalë w nastãpnëch wsach wprowadzëlë nôkôz prowadzeniô nôbòżeństwów w miemiecczim jãzëkù. W 1945 rokù lëczebnosc Słowińców szacowóno na òk. 2 tës. òsób, głównie we wsach: [[Klëczi]], [[Jizbica]], [[Główczëce]], [[Smôłdzëno]], [[Wiôlgô Gardna]] ë [[Môłô Garnô|Môłô]], [[Gmina Wickò|Wickò]], [[Rowë]] ë [[Cecenowò]]. Zmiarti gruńtë ë bògaté w rëbë [[Łebskò|jezoro Łebskò]] spòwodowôłë, że chłopstwò głównie zajimôło sã [[Rëbarstwò lądowé|rëbarstwama]]. === Lëteratura === * [[Friedhelm Hinze]], Slovinzische Fischzugnamen von Garder See in Hinterpommern. Nachleben und Ethymologie slovinzische Namen., w: Zeitschrift für Slavistik XV 1970, Heft 3. * [[Friedrich Lorentz]], Slovinzisches Wörterbuch, I—II, St.Petersburg 1908—1912 * Dr. Nadmorski ([[Józef Łãgòwsczi]]), Słowniczek gwary słowińskiej; w: Połabianie i Słowińcy, Wisła, XVI, z.II, marzec-kwiecień 1902 * Hanna Popowska-Taborska, Przysięgi słowińskie z Wierzchocina, Wrocław-Warszawa-Kraków 1961, w: Słowińcy, ich język i folklor * Hanna Popowska-Taborska, Uwagi o języku Perykop smołdzińskich, Kraków 1968, w: Język Polski, Kraków, XLVIII 1968, Nr 1 * [[Stefan Ramułt]], Słownik języka pomorskiego, czyli kaszubskiego, Gdańsk, 2003, p. 469/XVII * Feliks Rogaczewski, Wśród Słowińców : pamiętnik nauczyciela [oprac., przypisy i posł. Tadeusz Bolduan]. Gdańsk : Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie Oddział Miejski : Muzeum Piśmiennictwa i Muzyki Kaszubsko-Pomorskiej w Wejherowie, 1975 * [[Leon Roppel]], Nazwy terenowe słowińskiej wsi Kluki na podstawie mapy F. Pallasa z 1926 r., RG XXI 1962 * Słownik gwarowy tzw. Słowińców kaszubskich, pod. red. Zenona Sobierajskiego, Warszawa 1997, Slawistyczny Ośrodek Wydawniczy, ISBN 83-86619-17-1 * [[Franz Tetzner]], Die Slovinzen und Lebakaschuben. Land und Leute, Haus und Hof, Sitten und Gebräche, Sprache und Literatur im östlichen Hinterpommern, Berlin 1899 * [[Jerzi Tréder]], [http://archive.is/O6g0c Z historii badań Kaszubszczyzny (Słowińców i Kabatków)] * Александр Гильфердинг, Остатки славян на южном берегу Балтийского Моря, Санкт - Петербург, 1862. * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1972, tom V, s. 88 * [[Aleksander Hilferding]], Остатки славян на южном берегу Балтийского Моря, Sankt-Petersburg 1862 (wyd. polskie Resztki Słowian na południowym wybrzeżu Morza Bałtyckiego, tłum. Nina Perczyńska, oprac. Jerzy Treder, Gdańsk 1989, ISBN 83-85011-57-9) * [[Zygmunt Szultka]], Studia nad rodowodem i językiem Kaszubów, Gdańsk 1992 * [[Mariusz Filip]], ''Od Kaszubów do Niemców. Tożsamość Słowińców z perspektywy antropologii historii'', Poznań 2012, ISBN 978-83-63795-09-2) == Òbaczë téż == * [[I Kaszëbsczi Kòngres]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://archive.org/details/dieslowinzenund00unkngoog Die Slowinzen und Lebakaschuben:...] * [http://www.muzeum.slupsk.pl/index.php?option=com_content&task=view&id=129&Itemid=174 Otto Priebe (pl)] * [http://www.academia.edu/3628203/Od_Kaszubow_do_Niemcow._Tozsamosc_Slowincow_z_perspektywy_antropologii_historii Wprowadzenie, w: Mariusz Filip, ''Od Kaszubów do Niemców. Tożsamość Słowińców z perspektywy antropologii historii'', Poznań 2012] * [https://repozytorium.amu.edu.pl/bitstream/10593/13819/1/Wedrujace_Kaszuby__Ujecie_antropologiczne.pdf WĘDRUJĄCE KASZUBY UJĘCIE ANTROPOLOGICZNE] [[Kategòrëjô:Słowiónie]] [[Kategòrëjô:Pòmòrskô]] m9yhonuuchc6o8zywl891smro3mm460 0 5112 196389 179328 2026-04-24T16:41:28Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë]] 196389 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL gmina Kolbudy COA.svg|mały|Herb Gminë Kòlbùdë]] '''Gmina Kòlbùdë''' ''([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] Gmina Kolbudy)'' – wieskô gmina w [[Gduńsczi kréz|gduńsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczim wòjewództwie]]. {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gmina Kòlbùdë| ]] 2qzywjbvfxufjmuexn6jkr30m8dldvs 0 5117 196359 186986 2026-04-24T13:12:12Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Mscëwòj I]] 196359 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Mestwin II, Duke of Pomerania.PNG|mały|Mscëwòj II]] [[Òbrôzk:Seal of Msciwoj II of Pomerania.gif|mały|200px|left|Sztãpel Mscëwòja II]] '''Mscëwòj II''' (ùr. kòl [[1220]] – ùm. [[25 gódnika]] [[1294]]) ksyżëc w [[Swiecé|Swiecu]], a pòtemù [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] w [[Gduńsk|Gduńskù]] òd [[1271]] rokù, bëł sënã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II]] (Wiôldżégò). Òn nie dożdôł sã sëna. Òd 1997 rokù Gduńskô Gardowô Radzëzna wëprzédniwô òrganiza­cje, jinstitucje i lëdzy, chtërny zrobilë cos baro dobrégò i òsoblëwégò dlô Gduńska, w pier­szi rédze zwikszëlë wiédzã ò nim i jegò prestiż, medalią Ksyżëca Mscëwòja II. Je òna dlô tëch, dzãka chtërnym rosce ùwôżanié dlô gardu w òkòlim. Dobiwcama są m.jin. [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]] (1997), Wawrzińc Samp (1998), prof. [[Édwôrd Bréza]], prof. [[Stanisłôw Wrëcza]], prof. [[Bruno Synak]] (2011) i jin. == Òbaczë téż == * [[Mscëwòj I]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305064312/http://www.w.linux.media.pl/teksty/page145.html 1269 r.] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Ksyzëce Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] qlws1q7fwlgjkemmzmzlncrxz9hloen 0 5193 196350 166416 2026-04-24T13:07:25Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196350 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Barnowò | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=bëtowsczi | gmina=Kôłczëgłowë | szôłtëstwò=Barnowò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=14 | sekùndëN=25 | gradëE=17 | minutëE=14 | sekùndëE=36 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=395 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=77-140 | reg_tôfla=GBY | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Barnowo-Pałac rodziny von Puttkamer.jpg | galerëjô_commons= |}} '''Barnowò''' wies w [[Gmina Kôłczëgłowë|gminie Kôłczëgłowë]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gmina Kôłczëgłowë]] [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] f2un42oa5g94s6rxsay1zblqxneeino 0 5261 196357 191786 2026-04-24T13:09:46Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196357 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Stefan Ramułt (cropped).jpg|mały|''Stefan Ramułt'']] '''Stefan Ramułt''' (1859-1913) pòlsczi ùczałi, jãzëkòznajôrz, ùr. w Liszkach kòl Krosna. Òn sztudirowôł na Ùniwersytece we Lwòwie, a za swoje dzeło: ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' béł wëprzédniony w 1889 rokù nôdgrodą [[Akademia Umiejętności|Akademii Umiejãtnoscë]] w kònkùrsu miona Lindegò. Dlô [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] òn mô wiele zrobioné. == Ùsôdztwò == * ''Podania i opowieści ludu kaszubskiego'' ; [[Krakòwò]] [[1893]] * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'', [[Krakòwò]] [[1893]] * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' dzél II; [[Krakòwò]] [[1993]]. Przërëchtowanié ë wstãp H.Horodyska. * ''Statystyka ludności kaszubskiej'', [[Krakòwò]] [[1899]] * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Scalił i znormalizował Jerzy Treder, Gdańsk'' [[2003]] * ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego. Redakcja i korekta Jerzy Treder, Gdynia'' [[2011]] == Lëteratura == * Dzieje Pomorza Nadwiślańskiego od VII wieku do 1945 roku / [Stanisław Mielczarski et al. ; koordynacja całości Wacław Odyniec], Gdańsk : Wydaw. Morskie, 1978, s. 413. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20090314061729/http://pl.kaszubia.com/kultura/jezyk-kaszubski/slownik-jezyka-pomorskiego-czyli-kaszubskiego-stefana-ramulta Wëjimczi ze słowarza (''Czile słów ò Kaszëbach ë jich mòwie'')] * [http://pbc.gda.pl/dlibra/doccontent?id=7469 ''Słownik języka pomorskiego czyli kaszubskiego'' na starnach PBC] * [https://fbc.pionier.net.pl/details/nnhmVnf ''Statystyka ludności kaszubskiej''] * [http://opac.vatlib.it/iguana/www.main.cls?sUrl=search&t=1361777622030&searchProfile=ALL#anchor_Results Ramult, Stefan] * [http://www.gutenberg.org/files/40863/40863-h/40863-h.htm#ar183 plur. Kaszëbi] * [https://opac.vatlib.it/auth/detail/495_251966 Watikan - Bibloteka] * [https://web.archive.org/web/20100529021029/http://ec.europa.eu/education/languages/archive/languages/langmin/euromosaic/pol3_en.html ''Arts and Culture'' (en)] {{DEFAULTSORT:Ramułt Stefan}} [[Kategòrëjô:Lingwistika]] mv1mwta9j6nypoie5n4qpioxgeftnj1 0 5264 196436 191178 2026-04-24T17:46:07Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 196436 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} [[Òbrôzk:Zespół „Kartuzy” - Płock - 000298s.jpg|mały|]] [[Òbrôzk:Zespół „Kartuzy” - Płock - 000295s.jpg|mały|left|Dzél karna z [[Kartuzë|Kartuz]]]] '''Kaszëbsczé Karno Piesni i Tuńca ''Kaszëbë''''' z [[Kartuzë|Kartuz]] – je amatorsczim karnã, chtërnegò zakłôdôrzã bëła [[Marta Bistroń]]. Karno je założony w 1946 r. i do dzysô je propagatorã bòkadnégò kaszëbsczégò fòlkloru na rozmajitëch jimprezach, akademiach, ùroczëznach òrganizowónëch w kraju, jak téż za grëńcama. Na repertuar karna skłôdają sã kaszëbsczé: piosenczi, melodie i [[tuńc]]e. Elemeńta skłôdającé sã na nowi program to nowòroczné zwëczi, swiãtojańskô noc, wiesela a téż tuńce, gôdczi i kaszëbsczi spiéwczi. "Kaszëbë" jakno piérwszé wprowadzëłë dôwné lëdowé jinstrumeńta: bazunë, [[diôbelsczé skrzëpce]] i [[bùrczibas]]ë. Karno wëstãpiwało w filmach [[Kaszëbë (film)|"Kaszëbë"]], "Scënanié Kanie" i jin., a téż òglowòpòlsczich programach radia i telewizje. Karno za swòje artisticzné dobëca dostało régã nôdgrodów, wëprzédnieniów, diplomów i òdznaczeniów, m.jin. Złoti Krziż Zasłëdżi, Medal [[Stolem]]a (1971), Medal 1000-lecô Pòlsczégò Państwa, nôdgroda Ministra Kùlturë i Kùńsztu ë wiele jinëch. Òd 1961 rokù czerownikã karna béł jegò wëchòwank [[Frãcëszk Kwidzińsczi]] (w karnie òd 1952 r.), chtëren òd 1985 r. béł téż jinstruktorã tuńca. Jinstruktorã mùzycznym bëła Celina Leszczëńskô. Czerownik, jinstruktor, kapela i nôleżnicë prôcëją w karnie spòłeczno. == Lëteratura == * Stelmachowska B.: Strój kaszubski, Wrocław : Polskie Towarzystwo Ludoznawcze, 1959 == Bùtnowé lënczi == * [http://www.kaszuby.kartuzy.pl/ Kaszëbë (pò pòlskù)] * [http://www.filmpolski.pl/fp/index.php?film=427901 JADĄ GWIŻDŻE] * [https://web.archive.org/web/20200805103037/http://cyfrowearchiwum.amu.edu.pl/archive?main=kaszubski òdjimczi] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Mùzyka]] sdhdm48maypiqhw932r7xvgmsx80ok3 0 5266 196429 191671 2026-04-24T17:43:19Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 196429 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Karno Piesni i Tuńca ''Bazunë'' miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò''' z Żukòwa – to je amatorsczi karno. Jegò załóżcą béł C. Kwidzińsczi. Karno je założony w 1971 r. i do dzysô je propagatorã bòkadnégò kaszëbsczégò fòlkloru na rozmajitëch jimprezach i ùroczëznach òrganizowónëch w kraju, jak téż za grëńcama. „Bazunë” ùziwają stôré lëdowé jinstrumeńta: bazunë, [[diôbelsczé skrzëpce]] i [[bùrczibas]]ë. Karno wëstãpiwało w filmie ''Śladami Kolberga''. To karno, chërno tuńcëje m. jin.: [[kòséder]]a czë [[szewc (tuńc)|szewca]], za swòje artisticzné dobëca dostało régã nôdgrodów, wëprzédnieniów, diplomów i òdznaczeniów, a m.jin. Medal [[Stolem]]a. W [[1987]] rokù karno spiéwało w [[Gdiniô|Gdinie]], a w 1999 rokù w [[Sopòt|Sopòce]] (razem z jinima) jak tam béł Papież [[Jan Paweł II]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110623163512/http://expresskaszubski.pl/kultura/2011/02/zukowskie-bazuny-swietowaly-40-lecie-dzialalnosci 40 lat (pò pòlskù)] * [http://www.youtube.com/watch?v=N26aQYoCCaU Bazuna] * [https://www.youtube.com/watch?v=raD8nZ7JAjQ Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] ldp7r2yswt7ytizdrevmin20zdzju5x 196432 196429 2026-04-24T17:44:12Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa]] 196432 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Karno Piesni i Tuńca ''Bazunë'' miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò''' z Żukòwa – to je amatorsczi karno. Jegò załóżcą béł C. Kwidzińsczi. Karno je założony w 1971 r. i do dzysô je propagatorã bòkadnégò kaszëbsczégò fòlkloru na rozmajitëch jimprezach i ùroczëznach òrganizowónëch w kraju, jak téż za grëńcama. „Bazunë” ùziwają stôré lëdowé jinstrumeńta: bazunë, [[diôbelsczé skrzëpce]] i [[bùrczibas]]ë. Karno wëstãpiwało w filmie ''Śladami Kolberga''. To karno, chërno tuńcëje m. jin.: [[kòséder]]a czë [[szewc (tuńc)|szewca]], za swòje artisticzné dobëca dostało régã nôdgrodów, wëprzédnieniów, diplomów i òdznaczeniów, a m.jin. Medal [[Stolem]]a. W [[1987]] rokù karno spiéwało w [[Gdiniô|Gdinie]], a w 1999 rokù w [[Sopòt|Sopòce]] (razem z jinima) jak tam béł Papież [[Jan Paweł II]]. == Òbaczë téż == * [[Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110623163512/http://expresskaszubski.pl/kultura/2011/02/zukowskie-bazuny-swietowaly-40-lecie-dzialalnosci 40 lat (pò pòlskù)] * [http://www.youtube.com/watch?v=N26aQYoCCaU Bazuna] * [https://www.youtube.com/watch?v=raD8nZ7JAjQ Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] ml0jb5x72x11si68ashh74vxhbh1dqn 196434 196432 2026-04-24T17:44:28Z Iketsi 3254 * [[Mùzyka]] 196434 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Karno Piesni i Tuńca ''Bazunë'' miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò''' z Żukòwa – to je amatorsczi karno. Jegò załóżcą béł C. Kwidzińsczi. Karno je założony w 1971 r. i do dzysô je propagatorã bòkadnégò kaszëbsczégò fòlkloru na rozmajitëch jimprezach i ùroczëznach òrganizowónëch w kraju, jak téż za grëńcama. „Bazunë” ùziwają stôré lëdowé jinstrumeńta: bazunë, [[diôbelsczé skrzëpce]] i [[bùrczibas]]ë. Karno wëstãpiwało w filmie ''Śladami Kolberga''. To karno, chërno tuńcëje m. jin.: [[kòséder]]a czë [[szewc (tuńc)|szewca]], za swòje artisticzné dobëca dostało régã nôdgrodów, wëprzédnieniów, diplomów i òdznaczeniów, a m.jin. Medal [[Stolem]]a. W [[1987]] rokù karno spiéwało w [[Gdiniô|Gdinie]], a w 1999 rokù w [[Sopòt|Sopòce]] (razem z jinima) jak tam béł Papież [[Jan Paweł II]]. == Òbaczë téż == * [[Mùzyka]] * [[Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110623163512/http://expresskaszubski.pl/kultura/2011/02/zukowskie-bazuny-swietowaly-40-lecie-dzialalnosci 40 lat (pò pòlskù)] * [http://www.youtube.com/watch?v=N26aQYoCCaU Bazuna] * [https://www.youtube.com/watch?v=raD8nZ7JAjQ Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] svbgyqgpowww6phfwnwtpl4y7ymxtpc 196435 196434 2026-04-24T17:44:51Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Mùzyka]] 196435 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Karno Piesni i Tuńca ''Bazunë'' miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò''' z Żukòwa – to je amatorsczi karno. Jegò załóżcą béł C. Kwidzińsczi. Karno je założony w 1971 r. i do dzysô je propagatorã bòkadnégò kaszëbsczégò fòlkloru na rozmajitëch jimprezach i ùroczëznach òrganizowónëch w kraju, jak téż za grëńcama. „Bazunë” ùziwają stôré lëdowé jinstrumeńta: bazunë, [[diôbelsczé skrzëpce]] i [[bùrczibas]]ë. Karno wëstãpiwało w filmie ''Śladami Kolberga''. To karno, chërno tuńcëje m. jin.: [[kòséder]]a czë [[szewc (tuńc)|szewca]], za swòje artisticzné dobëca dostało régã nôdgrodów, wëprzédnieniów, diplomów i òdznaczeniów, a m.jin. Medal [[Stolem]]a. W [[1987]] rokù karno spiéwało w [[Gdiniô|Gdinie]], a w 1999 rokù w [[Sopòt|Sopòce]] (razem z jinima) jak tam béł Papież [[Jan Paweł II]]. == Òbaczë téż == * [[Mùzyka]] * [[Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20110623163512/http://expresskaszubski.pl/kultura/2011/02/zukowskie-bazuny-swietowaly-40-lecie-dzialalnosci 40 lat (pò pòlskù)] * [http://www.youtube.com/watch?v=N26aQYoCCaU Bazuna] * [https://www.youtube.com/watch?v=raD8nZ7JAjQ Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Mùzyka]] 9v7ur4tupy44xg6ucggbdsd68pexu6o 0 5293 196382 192772 2026-04-24T16:34:14Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 196382 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Łódź| dopełniacz=| céch=POL Łódź COA.svg|125px| fana=POL Łódź flag.svg|125px| karta=POL Łódź map.svg|280px| wòjewództwò=łódzczé| kréz=| grodzki=tak| rodzaj_gminy=gardskô| gmina=| miejska=tak| bùrméster= Hanna Zdanowska| adres_um=| kod_poczt_um=| tel_um=| fax_um=| mail_um=| wiéchrzëzna=293,25| stopniN=51|minutN=47|stopniE=19|minutE=24| wysokość=| rok=2024| lëdztwò=645 693| gęstość=2558/km²| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 42| pòcztowi kòd=90-001 do 94-413| registracëjné tôfle=EL| TERYT=1061011| SIMC=0957650| www=http://uml.lodz.pl/| }} '''Łódź''' (miem. ''Lodz'' [lot͡ʃ], ''Lodsch'' [lotʃ], 1940–1945 ''Litzmannstadt''<ref>Maria Nartonowicz-Kot: ''Lata drugiej wojny światowej i okupacji w Łodzi'', [w:] ''Łódź. Monografia miasta'', s. 190.</ref>) - to je gardã w [[Pòlskô|Pòlsce]], je stolëcą ë nôwikszim gardã [[Łódzczé wòjewództwò|łódzczégò wòjewództwa]]. Łódź mô sztatus gardu na prawach [[Kréz|krezu]]. == Lëdztwò == {| class="wikitable" !Rok !Lëdztwò |- |1534 |650 |- |1793 |191 |- |1815 |331 |- |1820 |767 |- |1830 |4343 |- |1850 |15 764 |- |1860 |32 639 |- |1872 |100 000 |- |1897 |283 206 |- |1900 |314 020 |- |1915 |600 000 |- |1918 |341 800 |- |1939 |672 000 |- |1946 |496 929 |- |1950 |620 273 |- |1988 |'''854 003''' |- |2000 |793 217 |- |2023 (30.06) |655 279 |- |2024 (31.12) |645 693 |} == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Aleja Piłsudskiego Łódź.jpg|Aleja Piłsdusczégò Òbrôzk:Архитектура г. Лодзь (автор Стоялов Максим.jpg </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Łódzczé wòjewództwò]] huml1yfyw7bo634sg6mb48cfquua08k 0 5381 196353 181781 2026-04-24T13:08:42Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196353 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Gduńsk - Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié.JPG|mały|right|180px|Bùdink z biórama Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô w [[Gduńsk]]ù]] [[Òbrôzk:Zrzeszenie Kaszubsko-Pomorskie.jpg|right|250px|mały|Przëdóni stanicë partu Zrzeszeniô i jiné w [[Gdiniô|Gdini]]]] '''Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié''' mô taczé miono òd 1964 r. - tëdë [[Kaszëbsczé Zrzeszenié]] przëjãło w swòje rédżi karno dzejôrzi Zrzeszenia Kòcewsczégò. Òno òbjimało swòjim dzejanim, nimò zôwad z państwòwy stronë, całé Pòmòrzé. Nimò krizësów i nieùdôwków apartniło sã w dzejanim niezanôleżnotą òd partiowëch władzów, ale zbiérało téż nôremnëch nôleżników [[Pòlskô Zjednónô Robòtniczô Partiô|Pòlsczi Zjednóny Robòtniczi Partie]] i ZSL. Wôżné téż bëło òtemkniãcé szerok Zrzeszeniô na òkrãżô inteligencji, lëteracczé i nôùkòwé, lëdzy za kòrzeniającëch sã w kaszëbsczi tradicji [[Gduńsk|Gduńska]] i Pòmòrzô, pòchôdającëch z rozmajitëch strón. Barżi niż w przeszłoce, zgódno z tradicją i dejologią [[Kaszëbi|kaszëbsczi]] rësznotë, zaczãlë jidentifikòwac kaszëbskòsc z całoscą Pòmòrza. Òstała wnenczas wërobionô nowô fòrmùła regiónalny rësznotë, pòdczorchiwającô wskôzë demòkracji w państwie i dejã samòrządnoscë-krajowòscë, chtërny ùsôdzcą béł [[Lech Bądkòwsczi]]. Pòwszédnotë ti dejologii w kaszëbskò-pòmòrsczim òkrãżim pòmôgałë zwënégòwania na niwie wëdowizn w òbrëmienim lëteraturë (wicy jak 350 titułów, 1 mln wëdôwkù), wespółdzejanié z [[Gduńsczi Towarzëstwò Nôùkòwé|Gduńsczim Towarzëstwã Nôùkòwym]], trójné ùdbë i institucje w terenie, a w tim pòwstanié [[Mùzeum|mùzeów]], jak téż zwielający sã ùróbk zrzeszeniowégò cządnika, miesãcznika "Pomerania", redagòwónégò dłudżé lata przez [[Wòjcech Czedrowsczi|Wòjcecha Czedrowsczégò]], [[Stanisłôw Pestka|Stanisłôwa Pestkã]] ë jinszëch. ''Pomerania'' bëła i je wôżnym pismionem kaszëbsczi rësznotë. To Zrzeszenié mô wiôldżi znaczënk dlô òchrónë ë rozwiju [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]] i kùlturë. Òno òbjimô swòjim dzejanim téż [[Karno Sztudérów "Pomorania"]] abò "Pòmòraniô". == Lëteratura == * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 347 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://bazy.ngo.pl/search/info.asp?id=86294 Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié w baze bùtnowòrządowich òrganizacëji ngo.pl] * [http://www.kaszubi.pl Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié, Przédny part we Gduńskù] * [http://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/11844?katalog=4 ZK-P IPN] * [http://katalog.bip.ipn.gov.pl/informacje/63709 ZK-P IPN] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô rësznota]] k7xvfsverpuzyfene7802bjxx2ximfc 0 5416 196347 187190 2026-04-24T13:03:49Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196347 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Sorex minutus.jpg|mały|Môlëchnô rilówka]] '''Môlëchnô rilówka''' (''Sorex minutus'') – to je ôrt baro môłégò suska z rodzëznë rilówkòwatëch (''Soricidae''). To je nômiészi susk na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òna żëje np. kòl [[Mirochòwò|Mirochòwa]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20190701132603/http://www2.abc.biology.ug.edu.pl/wp-content/uploads/2014/05/abc4_02.pdf Sorex minutus s. 113] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Susczi]] sg0xvrualcajrkjrf7dzbmmqac1xcyu 0 5496 196333 177858 2026-04-24T12:44:21Z Iketsi 3254 Galeriô 196333 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Lëniô | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=wejrowsczi | gmina=Lëniô | szôłtëstwò=Lëniô | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=27 | sekùńdëN=07.3 | gradëE=17 | minutëE=56 | sekùńdëE=01.8 | wiżô=152 | rok= | lëdztwò=1700 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-223 | reg_tôfla=GWE | SIMC= | szôłtës=Bruno Czerznikòwicz | www= | òdjimk=Lëniô1.JPG | galerëjô_commons= |}} '''Lëniô''' ([[pòlsczi jãzëk|pl.]] ''Linia'') – òd 1975 rokù je sëdzbą wëszëznów [[gmina Lëniô|gminë]] ë tu w ùrzãdze [[kaszëbsczi jãzëk]] to je [[pòmòcny jãzëk]]. Lëniô je nôwikszą wsą w pôłniowim dzélu [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczégò krézu]]. == Historiô == Pierszé wiadło ò '''Lëni''' pòchôdô z 1342 rokù. Òb czas 1. Pòlsczi Repùbliczi bëła to królewizna, jakô słëcha do starostwa w Mirochòwie. Do Lëni słëchało téż jezoro Kłączno, w jaczim bëłë łowioné rëbë na mirochòwsczi dwór. Rozwij wsë nastąpił w 19. stalatim, pò parcelacje starostowëch gruńtów ë w kùńcu negò stalatégò Lëniô mia ju 59 gbùrstwów. Wôżnym pòdskacënkã dlô dalszégò rozwiju bëła bùdacjô banowi lënie z [[Kartuzë|Kartuz]] do [[Lãbórg|Lãbòrga]]. W 1919 rokù zarzesził sã kòmitet bùdowë, a w 1923 rokù erigòwónô òstała tu parafiô. W midzëwòjnowim cządze wies słëcha do [[Kartësczi kréz|kartësczégò krézu]]. W gromicznikù 1945 rokù bez Lëniô przeszła kòlumna sôdzowników kòncentracjowégò lagru Stutthof (tzw. Marsz Smiercë). Na wdôr zabitëch je pòstawiony kòl kòscoła kamianny òbelisk. Pò 2. swiatowi wòjnie nastąpił dalszi rozwij wsë. Terôczas mieszkô w ni wicy jak 1700 sztëk lëdzy. == Czekawinczi == Wôrt òbaczëc ''parafialny kòscół'' z 1923 rokù przebùdowóny w 70. latach 20. stalatégò. Bënë zaòstałë sã czekawé pòlichromie i mòzajczi z pòwòjnowëch lat. Dłudżi czas béł tuwò probòszczã ks. Bazyl Òlãcczi, jaczégò mieszkeńcowie ùtczëlë pòmnikã pòstawionym w ceńtrum wsë. W '''Lëni''' rok w rok je òrganizowóny Wòjewódzczi Kònkùrs [[Kaszëbsczi wësziwk|Kaszëbsczégò Wësziwkù]], a dzecë i młodzëzna w szkòle chòdzą na lekcje [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. Kòl Ùrzãdu Gminë w '''Lëni''' stoji szlachòta '''[[Rétnik]]a''' - Dëcha ze szlachù "[[Pòczuj Kaszëbsczégò Dëcha]]" w gminie Lëniô. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:kòscół-lëniô.jpg|Kòscół w Lëni Òbrôzk:banowiszcze-lëniô.JPG|Stôré banowiszcze kòl Lëni Òbrôzk:Lëniô2.JPG|[[Rétnik]] kòl Ùrzãdu Gminë w Lëni </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/239 Linia w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Gmina Lëniô}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Lëniô]] iuzuff1xy57hb7m4ggmrw40vjgmzom3 0 5554 196363 191781 2026-04-24T13:14:49Z Iketsi 3254 {{Commons}} 196363 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Vicia cassubica eF.jpg|mały|Kaszëbskô wika]] [[Òbrôzk:Vicia cassubica Schoten Herbar.jpg|mały|Strãczczi kaszëbsczi wiczi]] '''Kaszëbskô wika''' (''Vicia cassubica'' L. 1753) – to je wielelatnô roscëna z rodzëznë bòbòwatëch. Na [[Kaszëbë|Kaszëbach]] je ji mało, a òna kwitnie òd [[czerwińc]]u do [[lëpinc]]a. Òna mô pùrpùrowò-lilewé kwiatë – kòl sétme w grónkù. Kaszëbskô wika mòże rosc np. kòl [[las]]a m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], a kòl 1841 rokù ona rosła w òkòlim [[Òlëwa|Òlëwë]]. == Lëteratura == * Albert Dietrich: ''Flora regni Borussici: Flora des Königreichs Preussen oder Abbildung und Beschreibung der in Preussen wildwachsenden Pflanzen, Verlag von Ludwig Ochmigke Berlin'' 1841, Tom 9, 644 * J. Nacel: Swojskie nazwy. Pomerania nr 5 (454) maj 2012, s. 24. * J. Nacel, M. Jeliński: Biologiô. Spòdlowô wiédzô. Z K-P Zarząd Główny Gduńsk 2018, s. 21. * Rośliny polskie : opisy i klucze do oznaczania wszystkich gatunków roślin naczyniowych rosnących w Polsce bądź dziko, bądź też zdziczałych lub częściej hodowanych / oprac. Władysław Szafer, Stanisław Kulczyński, Bogumił Pawłowski, Warszawa : Państ. Wydaw. Naukowe, 1976, s. 372. * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1976, tom VII, s. 360. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.ipni.org/ipni/simplePlantNameSearch.do;jsessionid=8DA2BAD9CFFCD2906883571A813EC069?find_wholeName=Vicia+cassubica&output_format=normal&query_type=by_query&back_page=query_ipni.html IPNI] * [https://web.archive.org/web/20160805175931/http://www.pnbt.com.pl/files/pl/299.pdf Kaszëbskô wika w [[Nôrodny Park Tëchòlsczé Bòrë|Nôrodnym Parkù Tëchòlsczé Bòrë]]] * http://www.bio-forum.pl/messages/3280/180707.html * [http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/taxon.pl?41472 (en)] * [http://www.luontoportti.com/suomi/en/kukkakasvit/kashubian-vetch Kashubian Vetch] * [http://podr.pl/old/images/pliki/wydawnictwa/pozostale/broszura1.pdf ''Vicia cassubica'' s. 14] [[Kategòrëjô:Bòtanika]] 0loz28yow7t8i016vx6jigf1hwv7sqp 0 5631 196367 160987 2026-04-24T13:22:12Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Gùrka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196367 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pickled cucumber.jpg|mały|200px|Kwaszoné gùrczi w skle]] '''Kwaszoné gùrczi''' – to są [[gùrka|gùrczi]] zakwaszoné np. w beczce z wòdą i solą ë jinima dodatkama jak np. [[krzón]], [[dil]], a téż lëste [[smarlëna|smarlënë]]. Kaszëbsczé kwaszoné gùrczi są dosc znóné w Pòlsce. == Òbaczë téż == * [[Gùrka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] 7gcolruw7t4sei8b8rfdywvsoeg1cws 196368 196367 2026-04-24T13:22:19Z Iketsi 3254 -200px 196368 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pickled cucumber.jpg|mały|Kwaszoné gùrczi w skle]] '''Kwaszoné gùrczi''' – to są [[gùrka|gùrczi]] zakwaszoné np. w beczce z wòdą i solą ë jinima dodatkama jak np. [[krzón]], [[dil]], a téż lëste [[smarlëna|smarlënë]]. Kaszëbsczé kwaszoné gùrczi są dosc znóné w Pòlsce. == Òbaczë téż == * [[Gùrka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] 7l5wcn55s9zb1ecg46iosqozmys1zkx 0 5641 196369 165705 2026-04-24T13:22:42Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Kwaszoné gùrczi]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196369 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:ARS cucumber.jpg|mały|Gùrczi]] '''Gùrka''' (''Cucumis sativus'' L.) – to je roscëna z rodzëznë baniowatëch. Jich kwiatë mògą bëc jednopëłcowé. [[Kaszëbi]] mają jich dosc wiele w ògródkach. Kaszëbsczé [[kwaszoné gùrczi]] są dosc znóné w Pòlsce. == Òbaczë téż == * [[Kwaszoné gùrczi]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bòtanika]] [[Kategòrëjô:Ògardowizna]] spidg0yrtzdvn8qmx33e50wub0ashvf 0 5883 196397 176875 2026-04-24T16:58:00Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Wilëjô Gòdów]] 196397 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Arbol Navidad 03.gif|mały|left|Gòdowé drzéwkò]] [[Òbrôzk:005 Weihnachtsaltar und Krippe in der Sanoker Franziskanerkirche, 2013.jpg|mały|200px|Gòdowé drzéwka biwają w kòscele téż na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]]] '''Gòdowé drzéwkò''' abò '''danka''' – to je przëstrojoné drzéwkò [[dana|danë]] pòstawioné we [[Wilëjô Gòdów|Wilëjã Gòdów]]. Czedës òbstrojënczi na dance bëłë do jedzeniô np: òrzechë, jabka i kùszczi, ale bëłë téż swiéczczi. == Òbaczë téż == * [[Wilëjô Gòdów]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] 9yfa9oetra30lxzrfeszzq4uxwp4x85 0 6178 196351 186843 2026-04-24T13:07:49Z Iketsi 3254 {{Commons}} 196351 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Ruština_ve_světě.svg|frameless|right]] '''Rusczi jãzëk''' - jãzëk z pòrénkòwòsłowiańsczégò karna [[słowiańsczé jãzëczi|słowiańsczich jãzëków]]. To je rodnô mòwa dlô kòl 160 milionów lëdzy. Òglowô wielëna brëkòwników sygô kòl 280 milionów. Je ùrzãdnym jãzëkã w [[Ruskô Federacëjô|Rusczi Federacëji]] ë jednym z ùrzãdnëch jãzëków [[Biôłorëskô|Biôłorësczi]], [[Kazachstan]]u, [[Kirgistan]]u ë [[Òrganizacjô Ùjednónëch Nôrodów|Òrganizacëji Ùjednónëch Nôrodów]]. == Alfabét == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! wiôldżé: | А || Б || В || Г || Д || Е || Ё || Ж || З || И || Й || К || Л || М || Н || О || П || Р || С || Т || У || Ф || Х || Ц || Ч || Ш || Щ || Ъ || Ы || Ь || Э || Ю || Я |- ! małé | а || б || в || г || д || е || ё || ж || з || и || й || к || л || м || н || о || п || р || с || т || у || ф || х || ц || ч || ш || щ || ъ || ы || ь || э || ю || я |- ! zôpis | a || b || v || g || d || je || jo || ż || z || i || j || k || l || m || n || o || p || r || s || t || u || f || h || c || cz || sz || szcz || " || y || ' || e || ju || ja |- ! wëmòwa | a || b || v || g || d || je || jo || ż || z || i || j || k || l || m || n || o || p || r || s || t || u || f || ch || c || cz || sz || szcz || cwardi znak || y || mitczi znak || e || ju || ja |} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://en.wikibooks.org/wiki/False_Friends_of_the_Slavist/Russian-Kashubian Russian-Kashubian] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Słowiańsczé jãzëczi]] 70wfab6m557aln3euxf1yxpc3p8g24q 0 6439 196421 186936 2026-04-24T17:08:37Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Turkù]] 196421 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:TE-Collage Helsinki.png |200px]] [[Òbrôzk:Helsinki dot.png|200px]] '''Helsinki''' ([[Szwedzczi jãzëk|szwedzczi]] ''Helsingfors'') je nôwikszim gardã [[Fińskô|Fińsczi]] ë od [[1812]] ji stolëcą. * wiéchrzëzna: 715.55 km² * lëdztwò: 584 420 mieszkańców ([[2010]]) == Òbaczë téż == * [[Turkù]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20120927052026/http://www.hel.fi/wps/portal/Helsinki?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2FHelsinki%2Ffi%2FEtusivu www.hel.fi] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Fińskô| ]] fb32n3e899i4yj7kquodtuogpga4oma 196422 196421 2026-04-24T17:09:13Z Iketsi 3254 |mały 196422 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:TE-Collage Helsinki.png|mały]] [[Òbrôzk:Helsinki dot.png|mały]] '''Helsinki''' ([[Szwedzczi jãzëk|szwedzczi]] ''Helsingfors'') je nôwikszim gardã [[Fińskô|Fińsczi]] ë od [[1812]] ji stolëcą. * wiéchrzëzna: 715.55 km² * lëdztwò: 584 420 mieszkańców ([[2010]]) == Òbaczë téż == * [[Turkù]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20120927052026/http://www.hel.fi/wps/portal/Helsinki?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2FHelsinki%2Ffi%2FEtusivu www.hel.fi] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Fińskô| ]] j5v2yjrecnuxqvv5yxrlyconxkbupsp 0 6512 196420 187020 2026-04-24T17:08:17Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Fińskô]] 196420 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Autumn in Turku.jpg|mały|Widzënk kòl katédrë w Turkù òb jeséń]] '''Turkù''' – to je [[Fińskô|fińsczi]] gard. To je partnersczi gard [[Gduńsk]]a. == Òbaczë téż == * [[Fińskô]] == Bùtnowé lënczi == * [https://web.archive.org/web/20080915032057/http://www.turku.fi/Public/default.aspx?culture=en-US&contentlan=2&nodeid=23 Ò Turkù (pò anielskù)] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Fińskô| ]] hjtesoth7okb6w01l58slfayblbbacw 0 6586 196402 179338 2026-04-24T17:01:26Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196402 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL_gmina_Łęczyce_COA.png|mały|Herb gminë]] '''Gmina Łãczëce''' – to je wieskô gmina w [[Wejrowsczi kréz|wejrowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Òna je w nordowim dzélu pomòrsczégò wòjewództwa, midzë Wejrowem a [[Lãbòrg]]iem. To je nôwikszô gmina w wejrowsczim pòwiace. Na westrzódkù gminë je wies Łãczëce, chtërna je stolëcą gminë. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Wejrowsczi kréz}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gmina Łãczëce| ]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] qii5vwx65wteaytig2mqa3dvc6jnc0l 0 6596 196440 195885 2026-04-24T20:02:55Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Jinstrumeńta|hideroot=on|mode=pages}} 196440 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Oliwa Cathedral in Gdańsk - organ 2.JPG|mały|240px|Wiôldzé òrganë w [[Archikatédra gduńskô|Òlëwie]]]] '''Piszczówkòwé òrganë''' – są klawiszowim aerofonicznym ë téż idofonicznym mùzycznym [[jinstrument|jinstrumentã]], chtëren colemało je bùdowóny w kòscołach. Pipówkòwé òrganë są nôwikszim jinstrumentã. Jesz nicht nie wëmëslił wikszégò, rozmiarowò ë ji téż jilosce [[zdroje|zdrojów]] [[zwãk|zwãkòwëch]] wałów, sumariczny mòcë, jakò je emitowóny do òkòla, dinamiczny i baro czãsto rozmajitoscë farwów ë kóloristiczy mòżebnosce. Przebiérają òne nawetka [[simfonicznô òrkiestra|simfoniczną òrkiestrã]], chòc graje na nich blós jeden człowiek. Rozcygłosc [[skala|skale]] zwãków w wiôldżich òrganach wënôszi kòle 10 [[òktawa|òktawów]], co je pòrównywalny z òbrëmienim zwãków jaczi są òdbiróny przez lëdzczi ùchò (òd 16 Hz do kòle 16 kHz). Na swiece są jinstrumentë, chtërne mają jesz wikszą skalã. Ò òrganach mòżemë gadac tej, czej jinstrument mô trzë dërżéniowé znanczi: * zwãk je twòrzony przez lëft, jaczi przepłiwô przez pipówczi, chternë są pògrupòwóny w [[głos|głosë]], * jinstrument mô [[traktura|trakturã]], * jinstrument mô [[miech]]. == Bùdowa òrganów == === Mòdło wspòmôganiô === Sistem zasëlaniégò skłôdô sã w òrganach z [[miech|miechów]], [[elektricznô dmùchawina|elektriczny dmùchawinë]], [[rézerwùar|rézerwùarë]] ë tiż [[kòndukt|kòduktów]], to je [[lëftowi kanał|lëftowëch kanałów]]. === Miech === Miech czerpakòwi je to ùrządzenié scëskający lëft ë wësëlający gò do rézerwùarë, żebë wëzwëskac akùrôtny [[cësnienié]]. Przódë lëft do òrganów béł pómpòwóny przez człowieka, chtëren zwôł sã [[kalikant|kalikantã]] przë ùdzélu nożnëch pedałów, abò rãczno przë pomòcë wrãdżi. Terô do pómpòwaniégò lëftu są stosowóny [[dmùchawa òdbënowô|dmùchawë òdbënowé]], chtërne nëkô elektriczny mòtor. ==== Dmùchawa ==== Dmùchawa (wentilator, mòtór) je to ùrządzenié jaczi je nanëkóny [[elektriczny mòtor|elektricznym mòtorã]]. Jegò zadaniém je tłoczenié leftu do rezerwùaru. Òd cziledzesąt lat dmùchawa zastãpiwô w òrganach czerpakòwi miechë i robòtã [kalikant|kalikańta]]. ==== Rezerwùar ==== Rezerwùar (magazyn, dzysdnia zwóny je téż magazynowim miechã) je to samòstójny elemeńt leftowégò sistemù. Przejimô òn left, jaczi je tłoczony przez czerpakòwi miech, abò przez dmùchawã, magazynëje je i wëtwôrzô cësnienié, jaczi je pòtrzébny do zadãcégò [[piszczówka|piszczówków]], ë téż do dzejanigò jinszich pneùmaticznëch ùrządzeniów. ==== Kònduktë ==== Kònduktë są to kanałë, jaczima left je przekaziwóny pòmiédzë elemeńtama sistemù zasylaniégò, jaż do wiatrownic, abò jinszych ùrządzeniów wëmagającëch pneùmaticzégò napãdu. Mògą tiż wëstãpòwac konduktë miédze wiatrownicą a piszczówką, czej ta nie je ùmieszczonô bezpòstrzédno nad òdpòwiednią dzurą w wiatrownicë. Kònduktë wëkònywóny są z drewna, tekturë, ołowiu, plastikù i jinszëch [[sztëczny twòrziwa|sztëcznëch twòrzëwów]]. Jich przekrój mòże bëc prostonórtowi abò òwalny. Szérzawa kònduktów mòże wigòwac sã òd cziledzesãc do czile milimétrów i je zanôléżnô òd iloscë i cësnieniégò przesëlónégò leftu. === Stół grë === Stołã grë nazéwómë element òrganów, w chtërnym są ùmieszczoné przërządë ([[przestôwnik|przestôwniczi]], klawiaturë – rãcznô i nożnô) jaczi pòzwôlają grac na jinstrumence. Wòlnostojący, nieprzëległi do òrganowi szafë stół grë nazéwóny je [[kòntuar|kòntuarã]]. Czãsto, chòc nie je to prawidłowo, kòntuarã nazéwô sã stół grë przëległi do òrganowi szafë w jinstrumeńtach ò mechaniczny trakturze. ==== Klawiaturë ==== '''Manuał''' (z łac. – ''manus'' – rãka) – rãcznô klawiatura (w nômniészëch òrganach jedna, nôwiãkszi òrganë na swiece mają jich sétmë), chtërnô òbsłëgùje przede wszetczim przëpisóny do se dzél jinstrumentu. Manuałë czãsto mają pòzwë, chtërné są colemało pòzwama sekcjów przez nie òbsługiwónëch, np.: * Główny (Hauptwerk, Great Organ, Grand Orgue) – głównô sekcja, jakô je wëpòsażonô w ful piramidã [[principał|princypałową]] òpiartą na głose 16’ abò 8’. * [[Pòzytiw]] (positiv, Chór) – sekcja głosów towarzëszącëch, czãsto na spòdlim principału sztërostopòwégò. Wersją pòzytiwù je pòzytiw balustradowi, znóny téż jakò pozytiw plecowi (Rückpositiv), bò je òn za plecama sëdzącégò tyłem do wôłtarza òrganistë. Szafa ti sekcjë je wiedno zawieszonô na balustradze chùru i je czësto òdrãbnym architektonicznym elemeńtam brëłë jinstrumentu. Biwô téż, że òrganmésterowie nazéwają pòzytiwem sekcjã jakô je ùmieszczonô bënë główné szafë òrganowi, ale òdpòwiedającą pòzytiwòwi pòd wzglãdem dispòzicjów. * Pòmión (Schwellwerk, Swell) – sekcjô głosów ùmieszczonëch w tzw. ekspresyjny szafie, jakô je zamikóny żaluzją, chtërną sterëje òrganista òdpòwiednim dëmadłem (colemało nożnym), pòzwalającym regùlowac mòc zwãkù. * Brustwerk – sekcjô głosów, jaczi sã znajdëją nad grającym, w szafce zamikóny dwiczkama, abò czasã, w tereczasnych jinstrumentach, żaluzją. Spòdlim ti sekcje je nôczãscy dwastopòwi principał. * [[Solo]] – rzôdkò spòtikóny w [[Pòlskô|Pòlsce]] sekcja gromadzącô solowi głosë, òsoblëwie głosë wësokòcësnieniowé i jãzëkòwi głosë. (IV manuał we [[Wrocławskô Archikatedra|Wrocławsczi Archikatedrze]], IV manuał głównëch òrganów w [[Licheń|Licheniu]]). * Recit – w francësczich òrganach, abò stëlizowónëch na taczi. * Orchestral. * Bombarde. '''Pedał basowi''' (z łac. ''pes'', ''pedis'' – noga) je to nożnô klawiatura. Òbsługiwô òn nôniższé òrganowé głosë (32’, 16’ i 8’ – stopòwé), jaczi pòdkesliwającé i dopełniającé brzmienié jinstrumentu w base. W sekcje nożnika wëstãpiwają téż głosë ò wëższim stopażu (np. Chorałbas 4’, Rauchpfeife 2’), ë téż miksturë i jãzëkòwi głosë. W amerikańsczi òrganowi bùdowiznie spòtikô sã głosë 64’, jaczi generują infrazwãczi. ==== Registrowé włączniczi ==== [[Register|Registrowé]] włącznik (głos, register) włączô òsóbny grupë piszczówków ò jinszim brzmienim ([[flet]], [[fagòt]]) i czãsto ò jinszi wiżawie zwãkù (m.in. 16’-stopòwé, 8’-stopòwé, 4’-stopòwé). Tak zwóny „stopaż” registra òkreslô długòsc nôwiãkszi piszczówczi danégò głosu w stopach i jegò wiżawã w stosunkù do mùziczny notacji. Np. òkreslenié 8’ (głos „òsmëstopòwi”) òznôczô, że nôwiãkszô piszczówka tego głosu, jakô òdpòwiedô zwãkòwi „C” (C „wiôldżi” w pisownie) mô òsmë stopów długòscë i nie je registrã [[transpònowanié|transpònującym]]. Przëcëskając klawisz „C” (C „wiôldżi”) przë włączonym registrze 8’ òstaje ùruchòmionô piszczówka, jakô wëdôwô zwãk „C”. Register 16’ („szesnôscestopòwé”) transpònëje ò òktawã w dół (klawiszowi „C” òdpòwiôdô tej w brzëmieniu zwãk „C1” – C „kòntra”). Register 32’ („trzëdzescedwastopòwé”), spòtikóny w Europie blós w basowim pedale, transpònëje ò dwie òktawë w dół – przëcëskając klawisz „C” òdzéwô sã piszczówka „C2” (C „subkòntra”). Registrë 4’, 2’ 1’ wëdôwają zwãczi ò czãstotlëwòscë wëższi ò jedną, dwie abò trzë òktawë òd tonu zapisónégò w nótach – np.: Klawiszowi „C” (C „wiôldżi”) ódpòwiôdają tej zwãczi „c”, „c1”, „c2”. ==== Dodatkòwé ùrządzenia ==== W òrganach czasã wëstãpùją dodatkòwé ùrządzenia. Są óne pò to, bë ùbògacëc i ùrozmaicëc brzmienié jinstrumentu, ë téż ùłôtwiają grã. Dodatkòwé ùrządzenia to: * [[Tremolo]]- je to ùrządzenié jaczi sprawiô wibracjã zwãkù wëdobiwónégò przez piszczówczi. Fùnksnérëje pòprzez zakłucanié stabilnotë cësnieniégò w rezerwùarze. * Pòmión, Ekspresyjnô szafa – je to ùrządzenié, jaczi zamikô dzél òrganowi szafë z piszczówkama sekcjë Pòmión przë pòmòcë ruchòmëch żaluzji. Daje to òrganisce mòżlëwòtã zwiãkszaniégò abò zmiészaniégò sëłë głosu piszczówków z ti sekcjë. Pòmión je nôczãszczi sterowówny nożnym dëmadłem. Tej sej wëstąpùją rãczné przełączniczi do sterowaniégò żaluzjama ekspresyjny szafë. * [[Crescendo]] – je to ùrządzenié, jaczi pòzwôlô na stopniowé włączanié pòsobnëch registrowëch kombinacjów. Òrganista robi to przë pomòcë nożnégò dëmadła abò wałka, jaczi je ùmieszczony nad nożną klawiaturą. Òrganë wëpòsażony w Crescendo mają colemało pòkôzywôcz jinfòrmùjący, czë w danym sztëkù ùżiwónô je kombinacjô blëższô piano czë tutti. * [[Tutti]] – je to ùrządzenié włączającé wszëtczé głosë w òrganach. Czasã je mòżlëwòsc nadrzãdnégò wëłączaniégò jazëkòwëch głosów. * Pòłączenia, Koppeln, Kòpùlacje – je to ùrządzenié pòzwalającé na łączenié ze sobą manuałów abò manuałów z pedałem. Òbczas grë na jedny z klawiatur mòżna kòrzëstac z głosów, jaczi są przëpòrządkòwóny do jinszi klawiaturë (abò do czilka jinszëch klawiaturów narôz). * Wòlné kombinacje – dają mòżlëwòtã ùstôwianiégò przë pomòcë dodatkòwëch registrowëch przełączników wëbrónëch wedle mëslë kombinacjów głosowëch i pózniszé włączenié/wëłączenié tëch kombinacjów òbczas grë jednym przełącznikã. * Stałé kombinacje – kombinacje „zaprogramòwóny” przez bùdownika jinstrumentu. Colemało są to: p (piano), mf (mezzoforte), f (forte), ff (fortissimo) ë téż tutti. * [[Perkùsyjné jinstrumentë]] – są ùmieszczóny w òrganach òd dôwnëch czasów. Nôpòpùlarniészima są: [[Zwónë]] (Zwónë rérowé) ùmieszczóny colemało w sekcjë pedału jak téż w manuałach; Timpan, Horrible (òdmiana timpanu, wëstãpùje bòdôj w jednym egzemplôrzu w [[Leżajsk|Leżajskù]]); Zwónczi (Zimbelstern) ùmieszczô sã w òdpòwiednim mechanizmie – czãsto w òzdobny gwiôzdze – chtëren krącąc sã pòwòdëje òbijanié sã serc zwónków ò jich bacherë. Òsoblëwie rozbùdowóną „perkùsyjną sekcjã” miałë tzw. kinowé òrganë, bùdowóny colemało w Americe. * Setzer – je to ôrt [[Kòmpùter|kòmpùtra]], jaczi zapamiãtiwô wiôlgą jilosc wòlnëch kòmbinacjów. Wëstãpùje blós w òrganach ò elektriczny abò mechaniczny trakturze registrów ze wspòmôganiém elektricznym. === Traktura === Wedle fùnkcjé trakturë wëróżniwómë w òrganach ji trzë ôrtë: * traktura grë – je to rozwiązanié, jaczi zastosowano przë pòłączeniém klawisz – wentil na wiatrownicë: * registrowô traktura – je to rozwiązanié, jaczi zastosowano do ùruchòmianiégò òsóbnëch głosów (registrów); * traktura kòpùlacji (pòłączeniów) – je to rozwiązanié jaczi zastosowano dprzë łączenim òsóbnëch klawiaturów. Ze wzglãdu na kònstrukcjã trakturã dzelimë na szterë ôrtë: * mechanicznô – czedë klawisz (abò w przëtrofkù registrowi trakturë (cãgło, cygnik, manubrium) ùruchamiô wentil abò zasuwã na wiatrownicë przë pòmòcë mechanicznégò dëmadła; * pneumaticznô – czedë klawisz z wiatrownicą je pòłączony przë pòmòcë òłowianëch rérków (abò czasã z jinszégò materiału), wëpełnionëch leftem, chtërnégò zmianë cësnieniô, wënikający z nacësniącô abò pùszczeniégò klawisza, pòwòdëją òtemkniãcy abò zamkniãcy wentila pòd piszczówkama. Analogiczno je w registrowi trakturze; * elektropneumaticznô – czedë przë klawiszu je stik, jaczi sterëje elektromagnétã, chtëren ùruchòmiô pneumaticzné wentile na wiatrownicë; * elektricznô/elektromagneticznô – czedë przë klawiszu je stik, jaczi sterëje elektromagneticznym wentilã pòd kôżdą piszczówką, a w przëtrofkù registrowi trakturë pòd manubrium je stik sterujący elektromagneticznym sëłownikã òtmikającym i zamikającym dopłiw leftu do kònkretnégò registra. Czãsto zdôrzają sã rozwiązania, jaczi są kombinacjama pòwëższech; w przeszłocë we wiôldżich mechanicznëch jinstrumentach bùdowóno tzw. Dwigniã Barkera. Bëła to pneumaticznô maszina, jaczi miała za zadanié ùrównac wiôlgą òpórnosc trakturë grë, a òsoblëwie przë załączonëch mechanicznëch pòłączeniach klawiaturów. Teroczasno bùdëje sã przede wszëtczim òrganë ò mechaniczny trakturze grë – i taczi są nôbarżi cenioné przez grającëch bez to, że ni ma òpùznieniégò w zadãcym piszczówczi ò nacësniãcym klawisza, ë téż ze wzglãdu na bezpòstrzédny wpłiw grającégò na mòdło wëdobëcégò zwãkù z jinstrumentu. W Pòlsce dominëją jinstrumentë ò pneumaticzny i elektropneumaticzny trakturze, co je rezultatã zapóznieniégò pòlsczégò òrganmésterstwa w XX stalatim. Dopiérze òd kùńca sétmëdzesątëch lat XX stalatégò zaczãto bùdowac w Pòlsce jinstrumente ò trakturze mechaniczny (firmë: Kamińsczi, Truszczyńsczi, Mòllin i òstatno Zëch). === Wiatrownica === Wiatrownica je to element ùkładu zasëlającégò w òrganach, jaczi rozdzelëwô left pòd cësnienim do òdpòwiednëch piszczówków. Òglowò wëróżniwómë dwa spòdleczné ôrtë wiatrowniców: * Registrowô – pòdzelonô „pòdłużno”, tzn. wedle głosów (registrów) stojącëch na wiatrownicë. W sztërkù włączeniégò jaczégos głosu left napełniwô registrowi kanał. Zwãk òdziwô sã tej, czej òrganista przë ùżëcym trakturë grë (klawisza) òtemknie wentil doprowadzający left z registrowégò kanału do piszczówczi. Wiatrownica taczégò tipù mô tëli przegrodów, wiele głosów na taczi wiatrownicë je ùmiejscowionëch. * Tónowô – pòdzelonô „w pòprzék”, tj. wedle zwãków, chtërné òbsługùje. Przegrodë (tzw. kancele) jidą w pòprzék taczi wiatrownicë. Nacësniãcé klawisza òtmikô wentil (w tim przëtrôfkù tzw. klapã), jaczi wpùszczô left do kancelë òbsługùjący jeden zwãk i wszetczi głosë stojącé na wiatrownicë. Zagrają blós piszczówczi tëch głosów, chtërnëch zasówë òstaną òtemkniãté przë pòmòcë registrowi trakturë. Tonowô wiatrownica mô tëli przegrodów („kanceli”) wiele klawiszów („tonów”) òbsługùje. === Piszczówczi i jich menzurë === Fizycznô jinterpretacëjô harmònicznëch zjawiszczów w piszczówce sprowôdzy sã do zwiãkszającëch sã różniców czãstlëwòtë midze czãstlëwòtą akùsticznëch rézonansów òsóbnëch harmònicznëch kòrpùsu piszczówczi a zwëczajnym harmònicznym szerégã generatora (wibrującé blewiązczi leftu midze lëpą dolną a górną) w miarã zwiãkszaniégò strzédnicë kòrpùsu. Tak wëwòłóny tłumienié òddzałiwô jakno filter dolnoprzepùstowi, dze zdrzódłã je wstãga, a filtrã kòrpùs piszczówczi. Różnica ùkôziwô są przez zjawiszcze zwóné z anielsczégò Correction End, jaczi wëstãpiwô niedalek kùńcowëch pùnktów akùsticzny rérë (w piszczówce téż przë lëpach) i związóny je z òbniżaniém amplitudów tonów harmònicznëch kòpònentów przë pòszérzenim piszczówczi – mòcni dlô wëższëch, a mni dlô niższëch. Chòc w wiele nôstarszich dzełach òkreslenié menzura tikô tak samò długòscë jakno széżawë piszczówek, jednak w nowszëch czasach òkreslô wiedno stosunk szérzawë do długòscë piszczówczi. Menzurë w kùńszce bùdowë òrganów òkróm jintonacjë ùchòdzą na nôbarżi artisticzny dzél twòrzeniégò mùziczny warstwë przez òrnanméstera. W nôstarszëch òrganach piszczówczi wszëtczich tonów miałë jednã széżawã. Zwrócono ùwôgã, że zwãk piszczówków na przestrzeni wszëtczich tonów je nierówny. Zmërkòwóno, że ni mòżna òbliczëwac menzurë jakno wiedno tegò samégò dzélu długòscë piszczówków, tj. jakno wiedno tegò samégò procentu długòscë w piszczówkach małich i wiôldzich. Tón béł jesz nie taczi jak trzeba. W kùńcu nôlepi brzmiący głos miôł menzurã zmieniającą sã blós nieznaczno pomału niż sã zmieniała długòsc piszczówków. Jeżlë długòscë piszczówków dëbeltuje sã co 12 tonów, to széżawã co 17. W 1855 rokù miemiecczi profesor wëdôł pierszi wiôldżi dokôz ùjmùjący matematiczné pòstãpë tonowé w pòwierzchniach przekrojów piszczówków. W 1926 rokù kònweńt we Fribùrgù zebrôł òrganmésterów z całi Europë. Zderzëłë sã tam wëbiérczi Topfera jakò matematicznégò ùjimniãcégò i téż wëbiérczi ùjimniącégò, jaczi bazëje na aristicznym òdczuwaniém (np. Walcker). W kùńcu wrócono do wëpróbòwónëch barokòwëch normów, òdrzuconé òstałë wąsczi menzurë romanticzny i wprowadzonô òstała tzw. Menzura Normalnô (MN). MN ókresliwô dla piszczówczi C 155,5 mm széżawë, ë téż sétmënôsti ton jakò ton pòdzélu strzédnicë (w grańcach òktawë stosunk mô sã jak 1:1,68), ùznające, że tak pòprowadzony pòstãpë strzédnic dadzą nôbarżi jednorodné brzëmienié w głose. Pózni w 1936 rokù sztudérowanié nad menzuracją znaczno pògłãbił Marhenholtz, jaczi badôł pòdéndzenié òd srzédnëch wieków do pòłowë XIX st.. Jegò dokôz je òpiarti licznyma matematicznyma wzorama. Dzysô w rozmienim barwë òrganów frybùrsczi òstalenia są fùńdamentã brzedny robòtë òrganméstera. === Òrganowô szafa === Òrganowô szafa je to drewnianô òbùdowanié jinstrumentu. Pòza estaticzny zabùdowë szafa spełniwô akùsticzy fùnkcje. Prospekt je nôbarżi òzdobnym i widzocznym dzélã szafë. == Nôwiãkszi piszczówkòwé òrganë na Kaszëbach == * Archikatedralnô Bazilika, Gduńsk-Òlëwa – 113 głosów * Kòscół Nôswiãtszégò Serca Pana Jezësa, [[Gdiniô]] – 104 głosë * Bałtyckô Filharmonia, Gduńsk – 91 głosów * Kòscół Jezuitów, Jastrzébiô Góra – 76 głosów. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Jinstrumeńta|hideroot=on|mode=pages}} == Bibliografiô == Tekst je dolmaczeniém starnë http://pl.wikipedia.org/wiki/Organy. * J. Erdman: ''Organy. Poradnik dla użytkowników'', Warszawa 1989 * J. Gołos: ''Organoznawstwo historyczne'', Wydawnictwo Akademii Muzycznej, Warszawa 2004, ISBN 83-89444-18-6 * T. Kmita: ''Skrypt do organoznawstwa'', Wrocław 2006 == Bùtnowé lënczi == {{commons}} [[Kategòrëjô:Jinstrumeńta]] kzs5usdk8fshkmm7h1stp4gzlsmcmbq 0 6597 196403 161242 2026-04-24T17:02:00Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196403 wikitext text/x-wiki '''Rok''' – to je òdsek czasu midzë dwóma jednaczima pòłożeniama [[Zemia|Zemi]] w ji rësznoce pò òrbice wkół Słuńca. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Astronomijô]] r99d4pexv10dm6tse5stskl6nakj9n5 196404 196403 2026-04-24T17:02:56Z Iketsi 3254 Òbrôzk 196404 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Solar system orrery inner planets.gif|330px|mały]] '''Rok''' – to je òdsek czasu midzë dwóma jednaczima pòłożeniama [[Zemia|Zemi]] w ji rësznoce pò òrbice wkół Słuńca. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Astronomijô]] cs1ivmh3uacx8vt4gi20awahip9ob5z 0 6602 196354 194261 2026-04-24T13:08:53Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196354 wikitext text/x-wiki '''Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Województwo kujawsko-pomorskie'') – to je jedną z 16 jednostków administracëjnégò pòdzélënkù [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. Stolëcznyma gardama kùjawskò-pòmòrsczégò wòjewództwa są [[Bëdgòszcz]] ë [[Torń]]. Wiéchrzëzna - 17 969 km²<br />Lëdztwò - 2 068 000 == Pòmòrsczé gardë == <table><tr><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Kamień Krajeński COA.svg|24 px]] [[Kamiéń]] * [[Òbrôzk:POL Mrocza COA.svg|24 px]] [[Mrocza]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Nakło nad Notecią COA.svg|24 px]] [[Nakło]] * [[Òbrôzk:POL Nowe COA.svg|24 px]] [[Nowé]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Sępólno Krajeńskie COA.svg|24 px]] [[Sãpólno]] * [[Òbrôzk:POL Świecie COA.svg|24 px]] [[Swiecé]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Tuchola COA.svg|24 px]] [[Tëchòlô]] * [[Òbrôzk:POL Więcbork COA.svg|24 px]] [[Wiãcbórg]] </td></tr></table> == Chełmińsczé gardë == <table><tr><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Brodnica COA.svg|24 px]] [[Brodnica]] * [[Òbrôzk:POL Chełmno COA.svg|24 px]] [[Chełmno]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Chełmża COA.svg|24 px]] [[Chôłmżô]] * [[Òbrôzk:POL Golub-Dobrzyń COA.svg|24 px]] [[Gòlëb-Dobrziń]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Grudziądz COA.svg|24 px]] [[Grëdządz]] * [[Òbrôzk:POL Kowalewo Pomorskie COA.svg|24 px]] [[Kòwôlewò]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Rypin COA.svg|24 px]] [[Rypin]] * [[Òbrôzk:POL Toruń COA.svg|24 px]] [[Torń]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Wąbrzeźno COA.svg|24 px]] [[Wąbrzézno]] </td></tr></table> == Kùjawsczé gardë == <table><tr><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Aleksandrów Kujawski COA.svg|24 px]] [[Aleksandrowò]] * [[Òbrôzk:POL Bydgoszcz COA.svg|24 px]] [[Bëdgòszcz]] </td><td valign=top> * [[Òbrôzk:POL Koronowo COA.svg|24 px]] [[Kòrónowò]] * [[Òbrôzk:POL Lubraniec COA.svg|24 px]] [[Lubraniec]] </td></tr></table> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kùjawskò-pòmòrsczé wòjewództwò|!]] o34z3xgsisxdnepjiaeffc7ahqtmfji 0 6800 196396 187806 2026-04-24T16:50:33Z Iketsi 3254 |*]]→| ]]; 196396 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:PioneerDay 65.jpg|mały|Agroturistika w Americe]] '''Agroturistika''' – to je spòsób wëpòczinkù w leżnoscach, chtërne szlachùją za wiesczima. Wiejsczé terenë kòl nas to są snôżé widzënczi, czësti lëft, bògactwò nôtërë, architektoniczné stôrôdôwnotë, [[Kaszëbi|kaszëbskô]] kùchniô, lëdowi kùńszt i żëczny gòspòdôrze. Corôz wicy lëdzy chce òdpòczëwac na wsë, w agroturisticznëch gòspòdarstwach. Czej są na to chãtny tej corôz wicy gbùrów jidze na to, żebë dac swòjë jizbë gòscóm. Temù dërch rosce wielëna i baza agroturisticznëch gòspòdarstwów. Agroturistika je ôrtã wiesczi turisticzi. Ji pierszą znanką je pòłączenié turisticznëch ùsłëżnotów z gbùrstwã. Ritm żëcégò gòspòdarstwa wëznôczają terminë robòtów w pòlach i czas òpòrządzaniô chòwë, przejôwiô sã òsoblëwą wònią, zwãkama np. zwãkã kanë przë dojenim krów, czë rëkã bëdła nëkónégò w pòle, kôrkanim kùrów, pôchą swiéżégò mléka abò miodu itp. To wszëtkò skłôdô sã na apartnosc agroturisticzi. Na wiérzk je bliskô łączba z gbùrską familią, ù jaczi mijô snôżi czas, mòżnosc pòznaniô zwëków i dzejów òkòlégò, gôdka z jinima lëdzama, dzelenié sã swòjima jiwrama ë doswiôdczenim. Serdecznô i gòscynnô atmòsfera chëczë colemało òstôwô dłëżi w pamiãcë niżlë anonimòwé wczasë w nôbarżi luksusowim hotelu. Célã agroturisticzi je procemdzejanié wëlëdzaniu sã kaszëbsczich wsów i miastków, wërôbianié pamiątkòwëch rzeczi, rost atrakcyjnoscë wiejsczich terenów, jaczi je merkac w dwiganim prizu gruńtów, a przez to wôrtoscë gbùrsczich terenów i téż rozwij infrastrukturë, jakô wspiérô ekòlogiczné znanczi turisticzi. Założenié agroturisticznégò gòspòdarstwa je dosc prostą sprawą i to mòże dwigac wzątk môlowëch lëdzy. Rozpòczãcé taczégò dzejaniô wëmôgô le përznã fòrmalnosców w ùrzãdze gminë. Barżi rechùje sã ùdba na przëcygniãcé turistów i zafédrowanié jima atrakcjów. Òkróm kaszëbsczi kùchni colemało w taczich bédënkach są jazdë briczką, grillowanié, czë pôlenié ògnia, wòdné spòrtë abò pòżëczanié [[Kòło|kòła]]. Dosc wiôldżé znaczenié mô pòłożenié agroturisticznégò gòspòdarstwa. Czej sã mësli ò taczim dzejanim, tej dobrze je sã bëlno wezdrzec na snôżotã òkòlégò, chtërna mòże bëc "magnétã", co przëcygnie wanożników. Nômni fòrmalnosców, żlë jidze ò założenié agroturisticznégò gòspòdarstwa, mają gbùrzë, chtërny żëją z zemi abò chòwë, a chtërny w agroturistice widzą le dodôwkòwé zdrzódło wzątkù. W tim przëtrôfkù ùstôw ò swòbòdze gòspòdarczégò dzejaniégò z dnia 2 lëpińca 2004 rokù (Dz. U. Nr 173 poz. 1807 z pózniészima zmianama) nie kôże rejestrowac gòspòdarczégò dzejaniégò. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20131103220803/http://bip.minrol.gov.pl/DesktopDefault.aspx?TabOrgId=1708&LangId=0 (pol)] * [http://www.kaszuby-checz.pl/index.php?lang=en np. "Kaszëbskô chëcz" (en)] [[Kategòrëjô:Gòspòdarzënk]] [[Kategòrëjô:Turistika]] 0tqxb8gn7t0857mx4zz2ws0baf61vuc 0 7082 196365 191813 2026-04-24T13:18:17Z Iketsi 3254 Bùtnowé lënczi 196365 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Crna Gora | miono = Czôrnô Góra | miono-genitiw = Czôrnogórë | fana = Flag of Montenegro.svg | herb = Coat of arms of Montenegro.svg | na karce =Europe_location_MNE.png | jãzëk = [[czôrnogórsczi]] | stolëca = Pòdgòrica | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 13 812 | procent-wòdë = 1,5 | lëdztwò = 614 249 | rok = 2018 | dëtk = Eùro | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +1 | swiãto = n/a | himn = Oj, svijetla majska zoro | kòd = ME, MNE | Internet = .me | telefón = 382 ||Prezydeńt=Jakov Milatović|Premiéra=Milojko Spajić}} '''Czôrnogóra''' ([[Serbsczi jãzëk|serb.]]/czôrnogórsczi jãzëk: ''Црна Гора'', ''Crna Gora'') – państwò w pôłniowòpòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], na zôpadze [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczégò Półòstrowù]]. Na pôłniowim zôpadze mô przistãp do [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]]. Na zôpadze grańczi z [[Chòrwacjô|Chòrwacją]], na nordowim zôpadze z [[Bòsniô i Hercegòwina|Bòsnią]], òd nordowégò pòrénkù z [[Serbiô|Serbią]] (òd pòrénkù téż z dzélowò midzënôrodno ùznónym Kòsowò), òd pôłniowégò pòrénkù z [[Albaniô|Albanią]]. Czôrnogóra ògłosëła pełną samòstójnotã 3 czerwińca 2006 rokù. Wczasni bëła dzélã kònfederatiwnégò Państwòwégò Związkù Serbie i Czôrnogórë (serb. ''Državna Zajednica Srbija i Crna Gora''). Òd 2017 nôleżi do NATO. Ùżiwô [[eùro]], nie bãdącë równak nôleżnikã eùroconë. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Pòdgòrica]]. Historiczną i kùlturalną stolëcą Czôrnogórë je Cetinje. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowòpòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], na zôpadnëch [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkanach]], pòmidzë [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczim Mòrzã]] i [[Serbiô|Serbią]]. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Montenegro_-_Location_Map_(2013)_-_MNE_-_UNOCHA.svg|mały|Kôrta Czôrnogórë]] *całownô: 13.812 km² *wiéchrzëzna lądu: 13.452 km² *wiéchrzëzna wòdów: 360 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 162. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 680 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Albaniô]] 186 km, [[Bòsniô i Hercegòwina]] 242 km, [[Chòrwacjô]] 19 km, [[Kòsowò]] 76 km, [[Serbiô]] 157 km === Brzegòwô liniô === Czôrnogóra mô kòntinentalną brzegòwą liniã długòscë 293,5 km. Długòsc pieglëszczów – 73 km. W skłôd Czôrnogórë wchôdô 14 mòrsczich òstrowów. === Klimat === Czôrnogóra leżi w conie strzódzemnomòrsczégò klimatu. Je tuwò gòrąco i sëchò òb lato i jeséń, òb zëmã je dosc chłodno, bënë kraju je baro snieżësto. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Relief_map_of_Montenegro.png|mały|Fizycznô kôrta Czôrnogórë]] Teritorium Czôrnogórë mòżna pòdzelëc na trzë rëmie: ùbrzég Adriaticczégò Mòrza, dosc plaskati westrzédni dzél (dze leżą dwa nôwikszé gardë Pòdgòrica i Nikšić) i górsczi systemë pòrénkù Czôrnogórë. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Bobotov_Kuk.jpg|mały|Nôwëższi czëp Czôrnogórë – (2 169 m n.r.m.)]] *strzédnô wësokòsc: 1 086 m n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 0 m n.r.m. (Adriaticczé Mòrze) *nôwëższi czëp: 2 522 m n.r.m (Bobotov Kuk) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 57,9% (w tim 33,7% òrnëch gruńtów) *lasë 31,6% (w 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 614 249 (wôrtoscë szacowóné na lëpińc 2018) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 169. === Etniczné karna === [[Òbrôzk:MontenegroEthnic2011.PNG|mały|Etnicznô kôrta Czôrnogórë]] Wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù nôrodnoscowi skłôd w Czôrnogórze wëzdrzôł w taczi hewò spòsób: *Czôrnogórcë — 47,28% westrzód lëdzy, chtërny òkreslelë swòją etniczną przënôleżnosc *Serbòwie — 30,20 % *Bòsniacë — 9,16 % *Albańczicë — 5,16 % *Mùzułmanie — 4,28% *Cëgónie — 1,06 % *Chòrwacë — 1,02% === Jãzëczi === [[Òbrôzk:MontenegroLanguage2011.PNG|mały|Jãzëkòwô kôrta Czôrnogórë]] Òficjalnym jãzëkã je ód 2007 „[[czôrnogórsczi jãzëk]]”. Do 1992 rokù państwòwim jãzëkã Czôrnogóry był jãzëk serbòchòrwacczi, a tej – „serbsczi jãzëk ijekawsczégò dialektu”. Tak pòzwóny „czôrnogórsczi jãzëk” je pò richtoscë jednym òd standartizowónëch wariantów serbòchòrwacczégò jãzëkòwégò systemù i je wzôjno zrozëmiałi z serbsczim, chòrwacczim i bòsniacczim jãzëkã. W òglowim spisënkù z 2011 rokù mieszkańcë Czôrnogórë wëmieniwelë taczé rodné jãzëczi: * [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] — 44,67% * [[Czôrnogórsczi jãzëk|czôrnogórsczi]] — 38,51% * [[Bòsniacczi jãzëk|bòsniacczi]] — 6,17% * [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] — 5,49% * [[Serbòchòrwacczi jãzëk|serbòchòrwacczi]] — 2,11% * [[Cëgańsczi jãzëk|cëgańsczi]] — 0,85% * [[Chòrwaccczi jãzëk|chòrwacczi]] – 0,47% === Religijné karna === [[Òbrôzk:Kotor_-_Serbian_Orthodox_Church.JPG|mały|Serbskô prawòsławnô cerczew w gardze Kotor]] Wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù 74% lëdztwa słëchô do [[Prawòsławié|prawòsławnégò Kòscoła]]. 19,62% lëdztwa je mùzułmanama, 3,53% słëchô do [[Katolëcczi Kòscół|katolëcczégò Kòscoła]]. === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 66,8% (w 2018 r.) *wikszé miesczé westrzódczi: [[Pòdgòrica]] 150 977 mieszkańców, Nikšić 56 970, Herceg Novi 19 536, Pljevlja 19 489, Bar 17 727 (wedle òglowégò spisënkù z 2011 rokù) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Czôrnogóra (serbs., czôrnog.: ''Црна Гора / Crna Gora'') *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: Pòdgòrica *czasowô cona: UTC+1 *państwowé swiãto: [[13 lëpińca]] (Dzéń Państwòwòscë) *nôrodny himn: „Oj, svijetla majska zoro” (''Ò jasnô majowô rzozo'') [[Òbrôzk:National_Anthem_of_Montenegro.ogg]] === Wëkònôwczô władza === * prezydent Milo Đukanović (òd 20 maja 2018) * premier Duško Marković (òd 28 lëstopadnika 2016) === Ùstawòdôwczô władza === Władzã ùstawòdôwczą sprôwiô jednojizbòwi parlament – Zéńdzenié Czôrnogórë (''Skupština Crne Gore''), jaczi skłôdô sã z 250 nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã. == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20090912043835/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mj.html Czôrnogóra w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} [[Kategòrëjô: Eùropejsczé państwa]] eoc1dgal5suoispn3xe8i2ef8ojoom8 0 7307 196349 194775 2026-04-24T13:07:13Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196349 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Map-Hispanophone World.svg|mały|upright=2]] '''Szpańsczi jãzëk''' (''idioma español'') – to je romańsczi jãzëk, ùrzãdny w [[Szpańskô|Szpańsce]] i jinëch państwach. == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi swiata]] * [[Katalońsczi jãzëk]] * [[Francësczi jãzëk]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Romańsczé jãzëczi]] c2apstd6mwc9wxgybzqexiq1z95h4bx 0 7900 196430 195838 2026-04-24T17:43:49Z Iketsi 3254 +Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò 196430 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Psautier de Paris, MSS. gr. 139, fol. 1v.jpg|mały|]] '''Mùzyka''' – to je [[kùńszt]] ùkłôdanió zwãków w kòmpòzycje i wëkònywanié tich kòmpòzycji na mùzycznëch jinstrumentach abò lëdzczim głosã. == Òbaczë téż == * [[Kaszëbsczé nótë]] * [[Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa]] * [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò]] * [[Punk]], [[Skate punk]], [[Rock]] i [[Rockabilly]] * [[Telewizja TTM]] ** [[Cantane Domino Canticum Cassuborum]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125-cantane-domino-canticum-cassuborum.html?play=on</ref> *** [[Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka z Wejherowa]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125-cantane-domino-canticum-cassuborum.html</ref> *** [[Chór „Strzelenka” z Tuchomia]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52722-chor-strzelenka-z-tuchomia.html?play=on</ref> *** [[Chór Kaszubski „Rumianie” z Rumi]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52723-chor-kaszubski-rumianie-z-rumi.html?play=on</ref> *** [[Chór Mieszany „Pięciolinia” z Linii]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52725-chor-mieszany-pieciolinia-z-linii.html?play=on</ref> *** [[Zespół Folklorystyczny „Nadolanie” z Nadola]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/dzien/2019-11-29/52727-zespol-folklorystyczny-nadolanie-z-nadola.html?play=on</ref> *** [[Kaszubski Regionalny Chór „Morzanie” z Dębogórza]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52733-kaszubski-regionalny-chor-morzanie-z-debogorza.html?play=on</ref> *** [[Chór Mieszany „Lutnia” z Luzina]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52734-chor-mieszany-lutnia-z-luzina.html?play=on</ref> *** [[Zespół „Kosakowianie” z Kosakowa]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52735-zespol-kosakowianie-z-kosakowa.html?play=on</ref> *** [[Zespół Wokalno-Instrumentalny „Kaszubki” z Chwaszczyna]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52736-zespol-wokalno-instrumentalny-kaszubki-z-chwaszczyna.html?play=on</ref> *** [[Chór Szkoły Podstawowej nr 9 w Wejherowie]]<ref>https://www.telewizjattm.pl/nasze-programy/125/52737-chor-szkoly-podstawowej-nr-9-w-wejherowie.html?play=on</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Mùzyka|*]] ema1x5zea9wwsk12anzp9ummgs1a620 0 7902 196387 196051 2026-04-24T16:39:47Z Iketsi 3254 {{Commons}} 196387 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Panorámica interior del Teatro Colón.jpg|mały|Téater]] '''Téater ''' – to je przedstôwianié przez [[Teatrownik|teatrowników]] zamkłosce scenowich dokôzów. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Téater| ]] jy432e1p3z5zit5p95rg1byyy0kr1oi 0 8113 196426 192568 2026-04-24T17:10:49Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 196426 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL powiat malborski COA.svg|mały|Herb]] '''Malbòrsczi kréz''' ([[pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Powiat malborski'') – to je krezã w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]] z sedzbą w [[Malbórg|Malbòrgù]]. === Spòdlowé pòdôwczi === * Wiéchrzëzna: 494,23 km² * Lëdztwò: 62 948 === Gminë === * == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [http://www.powiat.malbork.pl Starna przédnictwa krézu] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Malbòrsczi kréz| ]] esikuoex446llp72me2qss2z2ixooih 0 8137 196400 188009 2026-04-24T17:00:23Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196400 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Saint Michael church in Lipusz.jpg|mały|Kòscół w Lëpùszu]] [[Òbrôzk:Młyn wodny w Lipuszu.jpg|mały|Stôri młin w Lëpùszu]] '''Lëpùsz''' – to je [[Kaszëbë|kaszëbskô]] wies w [[Gmina Lëpùsz|gminie Lëpùsz]], w [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]] [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je kòscół. == Lëteratura == * Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków, t.II (1968), s. 368. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160412134855/http://www.najigoche.kaszuby.pl/artykul/artykul=156,pawel-brzeski-1914-2008/ „Dar Kaszubów z Kanady – dla Kaszubów w Polsce”] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/296 Lipusz w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gmina Lëpùsz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] fhjt46xfhcawowomjmn7csyqha5dc3k 0 8487 196423 195588 2026-04-24T17:09:35Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 196423 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Coat of Arms of East Prussia.svg|mały|Herb]] '''Wschòdné Prësë''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Prusy Wschodnie'', [[Miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Ostpreußen'') historicznô prowincjô prësczégò państwa jakô pòwsta dzélã z pierszégò pòdzelënkù Pòlsczi. Wiele Prësôków i Prësôczków bëło lëtersczi wiarë, ale dzél jich béł katolëcczi. Òd 25 [[gromicznik]]a 1947 rokù nié ma prësczégò państwa. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Geògrafijô| ]] 9bknvalfhnw2pqzopfkjmfzgw6e82c9 0 8558 196355 179618 2026-04-24T13:09:05Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196355 wikitext text/x-wiki '''Gmina Lëpińce''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] Gmina Lipnica) to je wieskò gmina w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Czedës to bëła Gmina Lëpnica. [[Òbrôzk:POL_gmina_Lipnica_COA.svg|mały|right|Herb gminë]] Tuwò mieszkô wiãcy jak 5 tësąców lëdzy. == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; tłómaczëlë: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Bëtowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Lëpińce|!]] hvck5t0k3agrswxd3m6l9p98s5c1mrp 0 8694 196428 195726 2026-04-24T17:42:37Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 196428 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa''' – to je chùr z [[Wejrowò|Wejrowa]]. Pòczątczi chùru sygają drëdżi pòłowë dwadzestégò wiekù, czej szkólny [[Jan Trepczik|Jón Trepczik]] prowadzył nié leno szkòłowi chùr dzecy, ale téż przë Związkù Warkòwim Banowëch (''ZZK'') Chùr Kaszëbsczi Mło­dzëznë. To spiéwné karno liczëło strzédno 30–40 lëdzy. Rozkòscérziwelë òni kaszëbską chòrankã na rozmajitëch rozegracjach, jak w Dniach Mòrzégò w [[Gdiniô|Gdini]] i jin. [[24 czerwińca]] 1956 spiéwalë na Jubileùszu Spiéwnégò Karna ZZK "Lutnia” w Malbòrgù i wiele ùroczëznach Kaszëbsczégò Zrzeszeniô. [[22 lëpinca]] 1959 rokù spiéwalë téż na Zlo­ce Młodzëznë Kaszëbsczi w Kòscérznie, òbczas wanodżi pò [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pò bezdokôzowëch rewizjach [[14 gòdnika]] 1960 rokù ù dzejôrzów kaszëb­sczich, [[Jan Rómpsczi|J. Rompsczégò]], [[Sztefan Bieszk|S. Bieszka]] ë A. Labùdë, nastało zamercé dzejaniô tak w Zrzeszenim, jak i w Trepczikòwim Chùrze Kaszëbsczi Młodzëznë. W tim chùrze spiéwô m.jin. [[Édmùnd Kamińsczi]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.pomorskie.eu/pl/aktualnosci_z_regionu/2010/chwaszczyno2010_zjazd_spiewakow_kaszubskich pl, csb]. * [https://www.telewizjattm.pl/dzien/2019-12-27/52721-towarzystwo-spiewacze-im-jana-trepczyka-z-wejherowa.html Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka z Wejherowa] + [https://web.archive.org/web/20260416134139/https://www.telewizjattm.pl/ttm_filmy/2020/44n0R5O3u0a0g1i578M2z6m28117C4S8.mp4 .mp4] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Mùzyka]] rv1qt75dn9tjzj88fanm0k16vjvgbvl 196431 196428 2026-04-24T17:43:59Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò]] 196431 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa''' – to je chùr z [[Wejrowò|Wejrowa]]. Pòczątczi chùru sygają drëdżi pòłowë dwadzestégò wiekù, czej szkólny [[Jan Trepczik|Jón Trepczik]] prowadzył nié leno szkòłowi chùr dzecy, ale téż przë Związkù Warkòwim Banowëch (''ZZK'') Chùr Kaszëbsczi Mło­dzëznë. To spiéwné karno liczëło strzédno 30–40 lëdzy. Rozkòscérziwelë òni kaszëbską chòrankã na rozmajitëch rozegracjach, jak w Dniach Mòrzégò w [[Gdiniô|Gdini]] i jin. [[24 czerwińca]] 1956 spiéwalë na Jubileùszu Spiéwnégò Karna ZZK "Lutnia” w Malbòrgù i wiele ùroczëznach Kaszëbsczégò Zrzeszeniô. [[22 lëpinca]] 1959 rokù spiéwalë téż na Zlo­ce Młodzëznë Kaszëbsczi w Kòscérznie, òbczas wanodżi pò [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pò bezdokôzowëch rewizjach [[14 gòdnika]] 1960 rokù ù dzejôrzów kaszëb­sczich, [[Jan Rómpsczi|J. Rompsczégò]], [[Sztefan Bieszk|S. Bieszka]] ë A. Labùdë, nastało zamercé dzejaniô tak w Zrzeszenim, jak i w Trepczikòwim Chùrze Kaszëbsczi Młodzëznë. W tim chùrze spiéwô m.jin. [[Édmùnd Kamińsczi]]. == Òbaczë téż == * [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.pomorskie.eu/pl/aktualnosci_z_regionu/2010/chwaszczyno2010_zjazd_spiewakow_kaszubskich pl, csb]. * [https://www.telewizjattm.pl/dzien/2019-12-27/52721-towarzystwo-spiewacze-im-jana-trepczyka-z-wejherowa.html Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka z Wejherowa] + [https://web.archive.org/web/20260416134139/https://www.telewizjattm.pl/ttm_filmy/2020/44n0R5O3u0a0g1i578M2z6m28117C4S8.mp4 .mp4] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Mùzyka]] 368inuoq38j2949gsjbcpx7fzh0m8t1 196433 196431 2026-04-24T17:44:25Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Mùzyka]] 196433 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Spiéwné Towarzëstwò miona Jana Trepczika z Wejrowa''' – to je chùr z [[Wejrowò|Wejrowa]]. Pòczątczi chùru sygają drëdżi pòłowë dwadzestégò wiekù, czej szkólny [[Jan Trepczik|Jón Trepczik]] prowadzył nié leno szkòłowi chùr dzecy, ale téż przë Związkù Warkòwim Banowëch (''ZZK'') Chùr Kaszëbsczi Mło­dzëznë. To spiéwné karno liczëło strzédno 30–40 lëdzy. Rozkòscérziwelë òni kaszëbską chòrankã na rozmajitëch rozegracjach, jak w Dniach Mòrzégò w [[Gdiniô|Gdini]] i jin. [[24 czerwińca]] 1956 spiéwalë na Jubileùszu Spiéwnégò Karna ZZK "Lutnia” w Malbòrgù i wiele ùroczëznach Kaszëbsczégò Zrzeszeniô. [[22 lëpinca]] 1959 rokù spiéwalë téż na Zlo­ce Młodzëznë Kaszëbsczi w Kòscérznie, òbczas wanodżi pò [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pò bezdokôzowëch rewizjach [[14 gòdnika]] 1960 rokù ù dzejôrzów kaszëb­sczich, [[Jan Rómpsczi|J. Rompsczégò]], [[Sztefan Bieszk|S. Bieszka]] ë A. Labùdë, nastało zamercé dzejaniô tak w Zrzeszenim, jak i w Trepczikòwim Chùrze Kaszëbsczi Młodzëznë. W tim chùrze spiéwô m.jin. [[Édmùnd Kamińsczi]]. == Òbaczë téż == * [[Mùzyka]] * [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.pomorskie.eu/pl/aktualnosci_z_regionu/2010/chwaszczyno2010_zjazd_spiewakow_kaszubskich pl, csb]. * [https://www.telewizjattm.pl/dzien/2019-12-27/52721-towarzystwo-spiewacze-im-jana-trepczyka-z-wejherowa.html Towarzystwo Śpiewacze im. Jana Trepczyka z Wejherowa] + [https://web.archive.org/web/20260416134139/https://www.telewizjattm.pl/ttm_filmy/2020/44n0R5O3u0a0g1i578M2z6m28117C4S8.mp4 .mp4] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] [[Kategòrëjô:Mùzyka]] exuaeqactyitm4zm5rebw6q5h7k9c23 0 9102 196444 183550 2026-04-24T20:06:10Z Iketsi 3254 {{Commons}} 196444 wikitext text/x-wiki '''Lëdowô nóta''' (''Ludowa Nuta'') z [[Kanada|Kanadë]] – je amatorsczim karnã, chtërno òd 2005 rokù mô mòcną łączbã z [[Kaszëbi|Kaszëbama]]. Òni spiéwają dosc wiele pò [[Kaszëbsczi jãzëk| kaszëbskù]], a nawlékają do bëlny tradicji pòlsczi mùzyczi w [[Amerika|Americe]] – ''Chicago Style Polka''. Jich platkã mòże pùszczac na wszelejaczich rozegracjach i przëjãcach. To karno wëstãpiwało na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.poloniamusic.com/folkmusicludowanuta.html Lëdowô nóta] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kanada]] [[Kategòrëjô:Mùzyka]] ijxsdjr707hlo6stu5r8fa8bbzl5e6v 196445 196444 2026-04-24T20:06:23Z Iketsi 3254 {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} 196445 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Lëdowô nóta''' (''Ludowa Nuta'') z [[Kanada|Kanadë]] – je amatorsczim karnã, chtërno òd 2005 rokù mô mòcną łączbã z [[Kaszëbi|Kaszëbama]]. Òni spiéwają dosc wiele pò [[Kaszëbsczi jãzëk| kaszëbskù]], a nawlékają do bëlny tradicji pòlsczi mùzyczi w [[Amerika|Americe]] – ''Chicago Style Polka''. Jich platkã mòże pùszczac na wszelejaczich rozegracjach i przëjãcach. To karno wëstãpiwało na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.poloniamusic.com/folkmusicludowanuta.html Lëdowô nóta] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Kanada]] [[Kategòrëjô:Mùzyka]] mem5n60mzrb2d12ebyefhgte83s2xx9 0 9178 196338 178041 2026-04-24T12:52:02Z Iketsi 3254 Galeriô 196338 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Wielé | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kòscérsczi | gmina=Kôrsëno | szôłtëstwò=Wielé | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=53 | minutëN=55 | sekùndëN=24 | gradëE=17 | minutëE=51 | sekùndëE=43 | wiżô= | rok= | lëdztwò=1130 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-441 | reg_tôfla=GKS | SIMC= | szôłtës=Jerzy Stoltman | www= | òdjimk=Widok na kościół od strony jeziora.JPG | galerëjô_commons=Category:Wiele (województwo pomorskie) |}} '''Wielé''' – to je wies w [[gmina Kôrsëno|gminie Kôrsëno]], w [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Ta wies je nad Wielewsczim J., kòl 35km òd krézowégò gardu [[Kòscérzna]]. Wielé je wôżnym [[turistika|turistnym]] òstrzódkã z wiele penzjónatama, wczasowima chëczama ë [[agrokwatéra|agrokwatérama]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Szydzik Jozef 4.jpg|Wielé - ksądz Józef Szydzik przë bùdowie kaplëcë Òbrôzk:Wiele (7).JPG| </gallery> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/310 Wiele w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Gmina Kôrsëno]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] ia98swm49hiyjwgwzmiycl2vcaxeshv 0 9410 196337 183611 2026-04-24T12:49:42Z Iketsi 3254 {{Commons}} 196337 wikitext text/x-wiki {{Verify}} [[Òbrôzk:AlfredNobel adjusted.jpg|mały|Alfred Nobel]] [[Òbrôzk:Nobel prize medal awarded to Alexander Fleming, 1945. (9660573705).jpg|mały|Medal z 1945 rokù]] [[Òbrôzk:Alfred Nobel Medal 1975 by Richard Renninger.jpg|mały|Medal z 1975 rokù]] [[Òbrôzk:Marie Skłodowska-Curie's Nobel Prize in Chemistry 1911.jpg|mały|Diplom Marii Skłodowsczi-Curie]] '''Nôdgroda Nobla''' – wëróżnienié przëznôwóné za wiôldżé òsygniãca nôùkòwé lub lëteracczi, abò za zasłudżi dlô spòlëznë i lëdzy. Nôdgroda je ùstanowionô òstatną wòlą szwédzczégò przerobnika i wënalôzcë dinamitu – [[Alfred Nobel|Alfreda Nobela]]. == Historiô == Pierszô ùroczëstosc wrãczeniô ti nôdgrodë òdbëła sã w Królewsczi Mùzyczni Akademii w [[Sztokhòlm|Sztokhòlmie]] w 1901 rokù. Òd 1902 rokù nôdgrodë są przëznôwóné przez króla [[Szwedzkô|Szwëcji]]. == Wskôzë == Kòżdi dobiwca dostôwô złoti medal i diplom, a téż wësoką dëtkòwą nôdgrodã, bë mógł dali robic w swòji wietwi nôùczi. Òd 1901 rokù Nôdgroda Nobla je przëznôwónô w òbrëmiach: * [[fizyka|fizyczi]], * [[chemijô|chemii]], * fizjologii abò [[medicëna|medicynë]] * [[lëteratura|lëteraturë]] * Pòkòjowô Nôdgroda Nobla * a òd 1968 rokù téż [[ekònomijô|ekònomii]]. == Dobiwcë Nôdgrodë Nobla sparłãczeni z Kaszëbama (lëdã) == * [[Günter Grass]] - 1999 z lëteraturë == Pòlsczi dobiwcë Nôdgrodë Nobla == {| class="wikitable" |- ! Rok !! Miono i nôzwëskò !! Òbrëmié |- | 1903 || [[Maria Skłodowska-Curie]] || fizyka |- | 1905 || [[Henryk Sienkiewicz]] || lëteratura |- | 1911 || [[Maria Skłodowska-Curie]] || chemijô |- | 1924 || [[Władysław Reymont]] || lëteratura |- | 1980 || [[Czesław Miłosz]] || lëteratura |- | 1983 || [[Lech Wałęsa]] || pòkòjowô |- | 1995 || [[Józef Rotblat]] || pòkòjowô |- | 1996 || [[Wisława Szymborska]] || lëteratura |- | 2018 || [[Òlga Tokarczuk]] || lëteratura |} == Czekawòstczi == === Nômłodszi noblësta === * [[Malala Yousafzai]]: 17 lat stôrô, pòkòjowô nôdgroda === Nôstarszi noblësta === * [[Leonid Hurwicz]]: 90 lat stôri, ekònomijô === Wielokrotny noblëscë === * [[Maria Skłodowska-Curie]]: fizyka - 1903, chemijô - 1911 * [[Linus Pauling]]: chemijô - 1954, pòkòjowô - 1962 * [[John Bardeen]]: fizyka - 1956 ë 1972) * [[Frederick Sanger]]: chemijô - 1958 ë 1980 === Rodzënë noblëstów === ==== Rodzeństwò ==== '''Jan Tinbergen''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Jan_Tinbergen](ekònomijô 1969) i jego młodszi brat '''Nikolaas Tinbergen''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Nikolaas_Tinbergen] (medicyna 1973) ==== Małżeństwa ==== * '''Mariô Skłodowskô-Curie''' (chemijô 1911) i '''Pioter Curie''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Pierre_Curie] (fizyka 1903 – wspólno) *'''Irène Joliot-Curie''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Ir%C3%A8ne_Joliot-Curie] i '''Frédéric Joliot-Curie''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Fr%C3%A9d%C3%A9ric_Joliot-Curie](chemijô 1935 – wspólno) * '''Gerty Cori''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Gerty_Cori] i '''Carl Cori''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Carl_Cori] (medicyna 1947 – wspólno) * '''Alva Myrdal''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Alva_Myrdal] (pòkòjowô 1982) i '''Gunnar Myrdal''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Gunnar_Myrdal](ekònomijô 1974) * '''May-Britt Moser''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/May-Britt_Moser] i '''Edvard Moser''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Edvard_Moser](medicyna 2014 – wspólno) ==== Rodzëcë i dzecë ==== * '''Mariô Skłodowskô-Curie''' (matka), '''Pioter Curie''' (òjc) i '''Irène Joliot-Curie''' (córka) * '''Joseph John Thomson'''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Joseph_John_Thomson](òjc, fizyka 1906) i '''George Thomson''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/George_Thomson] (syn, fizyka 1937) * '''William Henry Bragg''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/William_Henry_Bragg](òjc) i '''William Lawrence Bragg''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/William_Lawrence_Bragg](syn, fizyka 1915 – wspólno) * '''Niels Bohr''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Niels_Bohr](òjc, fizyka 1922) i '''Aage Niels Bohr''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Aage_Niels_Bohr](syn, fizyka 1975) * '''Manne Siegbahn''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Karl_Manne_Georg_Siegbahn](òjc, fizyka 1924) i '''Kai Siegbahn''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Kai_M._Siegbahn](syn, fizyka 1981) * '''Hans von Euler-Chelpin''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Hans_von_Euler-Chelpin](òjc, chemijô 1929) i '''Ulf von Euler''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Ulf_von_Euler](syn, medicyna 1970) * '''Arthur Kornberg''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Arthur_Kornberg] (òjc, medicyna 1959) i '''Roger D. Kornberg''' [http://pl.wikipedia.org/wiki/Roger_Kornberg](syn, chemijô 2006) == Òbaczë téż == * [[Nôdgroda]] * Lësta dobiwców Nôdgrodë Nobla [http://pl.wikipedia.org/wiki/Lista_laureat%C3%B3w_Nagrody_Nobla] * Nôdgroda Ig Nobla [http://pl.wikipedia.org/wiki/Nagroda_Ig_Nobla] * Nôdgroda Abela [http://pl.wikipedia.org/wiki/Nagroda_Abela] * Nôdgroda Turinga [http://pl.wikipedia.org/wiki/Nagroda_Turinga] * Right Livelihood Award, zwônô alternatiwną Nôdgrodą Nobla [http://pl.wikipedia.org/wiki/Right_Livelihood_Award] * Nôdgroda Fùndacji na rzecz Pòlsczi Nôùczi, zwônô "Pòlsczim Noblã" [http://pl.wikipedia.org/wiki/Nagroda_Fundacji_na_rzecz_Nauki_Polskiej] == Bibliografiô == # http://pl.wikipedia.org/wiki/Nagroda_Nobla # http://pl.wikipedia.org/wiki/Alfred_Nobel # http://pl.wikipedia.org/wiki/Lista_laureat%C3%B3w_Nagrody_Nobla_zwi%C4%85zanych_z_Polsk%C4%85 # http://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Nobel_Prize?uselang=pl == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * Òficjalnô starna Nôdgrodë Nobla [http://nobelprize.org/] * Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim fizyczi [http://pl.wikipedia.org/wiki/Laureaci_Nagrody_Nobla_w_dziedzinie_fizyki] * Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim chemii [http://pl.wikipedia.org/wiki/Laureaci_Nagrody_Nobla_w_dziedzinie_chemii] * Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim fizjologii abò medicynë [http://pl.wikipedia.org/wiki/Laureaci_Nagrody_Nobla_w_dziedzinie_fizjologii_lub_medycyny] * Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim lëteraturë [http://pl.wikipedia.org/wiki/Laureaci_Nagrody_Nobla_w_dziedzinie_literatury] * Dobiwcë Pòkòjowi Nôdgrodë Nobla [http://pl.wikipedia.org/wiki/Laureaci_Pokojowej_Nagrody_Nobla] * Dobiwcë Nôdgrodë Nobla w òbrëmim ekònomii [http://pl.wikipedia.org/wiki/Laureaci_Nagrody_Banku_Szwecji_im._Alfreda_Nobla_w_dziedzinie_ekonomii] [[Kategòrëjô:Ùczba]] [[Kategòrëjô: Nôdgrodë]] lt5rs5i0y3bo48i5k2phnjp3c72n57k 0 9419 196442 195771 2026-04-24T20:04:04Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == {{#categorytree:Jinstrumeńta|hideroot=on|mode=pages}} 196442 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Concert Chromatic Accordion.jpeg|mały|Akòrdión gùzowé]] [[Òbrôzk:Akordeon Morino V 120 De Luxe firmy Hohner.jpg|mały|Akòrdión klawiszowy]] '''Akòrdión''' – [[instrument muzyczny]] zarëchòwóny do karna [[aerofònów]] abò[[idiofonów dãtëch| idiofònów dãtëch]]. Je to ôrt harmònii, òparti na przelotowim zwãcznikù. Instrument mùzyczny ò baro skòmplikòwóny bùdowie, bòkadnëch òdmianach i miarach. Grający mùszi wëmagac òd se spòsobnotë ùwadżi i fizyczny sëłë. == Definicjô == Zwãk pòwstaje przez dërgòtanié lëstka, czedë miech przë akòrdionie je pòrëszany i przechòdzy przez niegò left. Przódy akòrdión grôł przë ùżëcim nogòwich miechów, chtërne z czasã òstałe zastąpiony przez rãczny miech. Instrument ten z prawi strónë mô klawiaturã klawiszową ( abò knąpczi przë akordeonie knąpkòwym), a z lewi strónë mô knąpczi (zwãczi basowi, akòrdë, a téż, chòc nie zawdë – manuał melodyczny zwany baritonem. Niechtërny instrumentoznawcë ùmólniają akòrdión w karnie idiofònów, równak taczié twierdzenié je diskùsyjné, bò idiofòny same w se są zdrzódłem zwãku, a w akòrdionie zwãczi wprawióne są w dërgòtanié przez słup leftu – jak to je u aerofònów. == Bùdowa == Basowô stróna: knąpczi ùłożoné w rzãdë i rédźi. Rédźi ùłożoné są wedle kòła kwintowégò, dwa pierszi rzãdë dobiwają pòjedinczé zwãczi, trzecy rząd akòrdë dùrowé, czwiôrti akòrdë mòllowé, piąti septymòwi sztërozwãczi, szósti sztërozwãczi zmieszony (pò strónie basowi w dwóch òstatnych régach są knąpczi, chtërne brzemią pòtrójno. Melodycznô stróna – mòże mieć klawiaturã typù fòrtepianowégò abò knąpczi chtërne leżą chromaticznie w rzãdach trzech do piãc.<ref>http://akordeon.pl/</ref> == Historiô == [[Òbrôzk:Old accordion 01.jpg|mały|Stari akòrdión]] Pierszi prototip akòrdióna zbùdowôł w 1822 rokù [[Friderik Buschmann]]. Akòrdión w dzysdniôwi pòstaceji zméstrowôł w 1829 rokù [[Cyrill Demión]], we Wiedniu. Miôł òn jeden manuał, miech, grif i piãc klawiszy. Jegò  nôwôżniészą cechą bëła mòżlewòsc grë akòrdama, stądka pòzwa – akòrdión. == Nôwôżniészi wërôbiôrzë akòrdióna == [[Òbrôzk:Fisarmonica nera a piano.png|mały|Italijsczi Pigini]] 1. pòlskô Mùza 2. niemiecczé [[Hohner]] i Weltmeister 3. italsczé Paolo Soprani i [[Pigini]] 4. francusczé Alexandre == Typë akòrdióna == 1. akòrdión sztandardowi 2. akòrdión klasiczny 3. akòrdión basowi 4. bajan 5. bandeon 6. kòncertinô 7. harmòniô == Bëlny akòrdionistë == '''Astor Piazzolla ''' – ùrodzeł sã 11 strëmiannika 1921 rokù w Argentënie, jakno syn emigrantów italsczich. Dzysô je nazwóny méstrã òd tãga. Wszëtce akòrdionistë spòtikają sã z lëteraturą Astora Piazzolli òsoblëwò czedë idą szlachã rozriwkòwi  mùzyczi. Òn ledôł jazz. Naùczôł gò sôm Sergiusz Rachmaninow. '''Richard Galliano''' (ùr. 12 gòdnika w Cannes – francusczé ùtwórca i multiinstrumentalista, akòrdionista-wirtuoz.  Galliano współprôcował m.jin. z wiôldżima jak: Al Foster, Juliette Gréco, Charles Aznavour, Ron Carter, Chet Baker, Trilok Gurtu, Jan Garbarek, Michel Petrucciani czy Bobby McFerrin . '''Maria Kalaniemi''' (ùr. 27 maja 1964) – fińskô akòrdionistkô grająca na akòrdionie gùzowém, skùńczëła a pózni ùczëła na  Wëdzale Muzyczi Fòlkowé Akademii Sibeliusa. W swòji  muzyce sygô do muzyczi fòlkòwé jak téż  muzyczi pòwôżny. '''Piotr Chołołowicz''' (ùr. 1971 w Hajnówce) - muzyk, akòrdionista.  Je profesorã na  Akademii Muzyczny w Katowicach,a téż w Burgtheater w Wiedniu. Współzôłożycel trio akòrdionowégò [[Ars Harmonica]] z cztërnym grô w krôju i w wielu krôjach Europy. '''Marcin Wyrostek''' (ùr. 16 rujana 1981 w Jeleniej Górze) – polski akòrdionista. W 2009 wëgrôł drëgą edycjã programa ''Môm talent''. Je absolwentã i wykłôdowcã Akademii Muzyczné im. Karóla Szymanowsczégò w Katowicach. == [[Mùzeùm akòrdionów w Kòscérznie]] == [[Òbrôzk:Accordions in the Musical Instrument Museum, Brussels - IMG 4001.JPG|mały|Akòrdión z kòlekcji Pawła Nowaka]] Pierszé w Pòlsce mùzeùm akòrdionu i pòdobnëch instrumentów pòwstało w Kòscérznie.<ref>Pomerania 2014, nr 3, dodôwk - Klëka</ref> == Lëteratura == * Sherman R. Seldon P., Muzyka klasyczna dla żółtodziobów, Poznań 2000. * Wolański A., Słownik Terminów Muzyki Rozrywkowej 2000. * Pichura J. Strokosz-Michalak R., Mały leksykon akordeonu, WSP Częstochowa 1995. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Jinstrumeńta|hideroot=on|mode=pages}} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20260416190831/https://radiokaszebe.pl/news/dzien-jednosci-kaszubow-we-wladyslawowie-253-akordeonistow-672 + [https://web.archive.org/web/20260407193916im_/http://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_djk_wladyslawowo_26-03-23.mp3 .mp3] [[Kategòrëjô:Jinstrumeńta]] m3ud23o81d3i22w67zw19hrc6eippyv 0 9420 196340 192131 2026-04-24T12:55:47Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 196340 wikitext text/x-wiki {{Verify}} [[Òbrôzk:203 Vaccinum myrtillus L.jpg|Czôrnô bòrówka|mały]] '''Czôrnô bòrówka''' ([[pòlsczi jãzëk|pl]]: ''Borówka czarna'', łac. ''Vaccinium myrtillus'') – gatënk wielolatny roscënë z rodzënë wrzosowatëch (''Ericaceae'') [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wrzosowate]. Mô wiele pòzwów, m.in. jagòda, czôrnô jagòda, lesnô jagòda, mòdrô jagòda, brzësznica. == Wëstãpòwanié == Czôrnô bòrówka je szerok rozcygniãtô w [[Azëjô|Azjë]], [[Eùropa|Eùropie]] i [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]] na òbszarze ò łagòdnym, strzédnym ë pòlarnym klimace. W [[Pòlskô|Pòlsce]] je zwëczajnô, równak na nizënach [https://pl.wikipedia.org/wiki/Nizina], jak ë w gòrach [https://pl.wikipedia.org/wiki/G%C3%B3ry]. == Mòrfòlogiô == Czôrnô bòrówka: * krzôk òsygô òd 15 do nawetka 60 cm wësokòscë, * zwôlô lëste na [[zëma|zëmã]], * chłąd - wietewczi òstrokańcesté, nadżé, zeloné, gãsto rozgajdané, * lëste òkrągłégò sztôłtu, długoscë òd 1 do 3 cm, òd spòdkù jasniészi, ògónczi krótczi, na zëmã òpôdają, * kwiatë pòjedinczé, długòscë 3 – 5 mm, * mô 10 pichlónów ë serce złożoné z 4-5 lëstków, * jagòdë cemnomòdré, wërôstają pòjedińczô w nórtach lëstów, mają wòsk ë mòcno farbòwóné sok. == Ekòlogiô == Czôrnô borówka rosce na lóznëch, mòkrawëch, kwasnëch zemiach, przede wszëtczim w jiglastëch [[las]]ach. Kwiatë są zapiszoné przez [[òwadë]] [https://pl.wikipedia.org/wiki/Owady]. Roscëna ta je wskôzywôczem kwasnych zem. Kwitnie òd [[Łżëkwiôt|łżëkwiata]] do [[Czerwińc|czerwińca]]. == Zastosowanié == [[Roscëna leczniczô]], sërowina zelarskô, brzôd mô dżerbòwina [https://pl.wikipedia.org/wiki/Garbniki], [[witaminë]] C [https://pl.wikipedia.org/wiki/Kwas_askorbinowy] i B1 [https://pl.wikipedia.org/wiki/Witamina_B1]. Świéżi brzôd mô dzejanié rozlózowóné przë zacwiardzeniô ë jednoczasno procëm biegùnce. Brzësznice dôwają dzecóm, czej je brzuszk bòli. Sëszony brzôd dzeja téż procëm biegùnce, antisepticzno, procëm gòrączce. Lëste dopasëwùje sã w stónach zapôliwnëch ùkłôdu mòczowégò, téż jakò pòmòcny spòsób przë leczenim [[Cëkrowô chòrosc|cëkrowi chòroscë]] [https://pl.wikipedia.org/wiki/Cukrzyca]. Zjôdanié swiéżich jagód ë jich produktów wzmòcniwô zdrok, pòprôwiô òstrosc widzeniô, przede wszëtczim ò cemkù. Czôrnô jagòda zabezpieczô przed kùrzëcą [https://pl.wikipedia.org/wiki/%C5%9Alepota_zmierzchowa], temù wôrt ją dawac górnikóm, młënôrzóm ë kòminiôrzóm. Sok bëwa ùżëwôné do farbòwaniô win [https://pl.wikipedia.org/wiki/Wino]. Z jagód wërôbiané są kònfiturë ë dżemë. Òsłodzoné brzôd, sërowé abò mrożoné, wëzwëskòwóné je jakò farsz klósków abò jakò dodôwk do deserów, np. plińców. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Vaccinum myrtillus 020503.jpg|Kwitnący krzôk Òbrôzk:Vaccinium myrtillus1 ies.jpg|Kwitnącô bòrówka Òbrôzk:Čučoriedky.jpg|Brzôd Òbrôzk:Blaabaer.jpg|Brzôd Òbrôzk:Detmold - 2014-06-15 - LIP-023 - Heidelbeeren (06).jpg|Jagòdzënë </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == # Bollinger, Erben, Grau, Heubl, Leksykon przyrodniczy. Krzewy, Warszawa 1998 # L. Rutkowski, Klucz do zonaczaia roślin naczyniowych Polski niżowej, Warszawa 2004 # https://commons.wikimedia.org/wiki/Category:Vaccinium_myrtillus == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20140420215410/http://rosliny-lecznicze.pl/borowka-czarna/ * https://web.archive.org/web/20141214231913/http://www.naturaity.pl/artykul/265,borowka-czarna.html#ad-image-0 * http://www.poradnikzdrowie.pl/zywienie/co-jesz/jagody-wspomagaja-leczenie-wielu-chorob_33946.html * https://web.archive.org/web/20171119074600/http://www.panacea.pl/articles.php?id=2101 * https://web.archive.org/web/20150308174331/http://ugotuj.to/ugotuj/-19543322/pierogi+z+jagodami/p * http://polki.pl/kuchnia_raport_artykul,10014652.html * http://madameedith.blogspot.com/2014/07/nalesniki-z-jagodami.html * https://web.archive.org/web/20140726023922/http://allrecipes.pl/przepis/6565/ciasto-dro-d-owe-z-jagodami.aspx [[Kategòrëjô:Biologijô]] [[Kategòrëjô:Roscënë]] 05lsnb405xc008i9fbf2afa88ammj48 0 9425 196446 180373 2026-04-24T20:08:34Z Iketsi 3254 {{Commons}} 196446 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Zootoca vivipara LC0273.jpg|mały|Wieszczórka żëwòródka]] '''Wieszczórka żëwòródka''' (''Zootoca vivipara'') – to je ôrt gadzënë z rodzëznë prôwdzëwëch wieszczórków (''Lacertidae''). Òna żëje m. jin. na [[Kaszëbë|Kaszëbach]], zjôdô np. smôrzcze bez bùdinôszków i je dzélowò chrónionô. Òna je zrzeszoné z barżi sëchima sedlëszczama, a òb zëmã spi. == Lëteratura == * Przewodnik do rozpoznawania roślin i zwierząt na wycieczce / tekst Ute E. Zimmer, Alfred Handel ; oprac. całości Wilhelm i Dorothee Eisenreich ; [przekł. Ewa Rachańska, Piotr Kreyser] Warszawa : Multico, 1996, s. 296. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Gadzënë]] ksoeadxhl3wq06brqh4dmddf7bq28rx 0 9845 196318 195595 2026-04-24T12:02:53Z Iketsi 3254 {{Przëpisë}} 196318 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2015 Zaćmienie słońca 20.03.2015.jpg|mały|Dzélowé zacmienié Słuńca widzënk z [[20 strëmiannika]] 2015 rokù]] [[Òbrôzk:Geometry of a Total Solar Eclipse.svg|mały|]] '''Zacmienié Słuńca''' – to je astronomicznô rzôdzëzna, chtërna je jak [[Miesądz]] naléze sã midzë Słuńcã a [[Zemia|Zemią]] i temù zacygnie słuneczny wid. [[Kaszëbi]] mògle wiedzec dzélowé zacmienié Słuńca 20 strëmiannika 2015 [[rok]]ù. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == * [[Zacmienié]]<ref>{{sloworz.org|35070|44387}}</ref> * [[Zacmienié Miesądza]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Astronomijô]] 683dhyt3rcwzwssh5u9lhyebc7qa3j7 196319 196318 2026-04-24T12:03:03Z Iketsi 3254 == Przëpisë == {{Przëpisë}} 196319 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:2015 Zaćmienie słońca 20.03.2015.jpg|mały|Dzélowé zacmienié Słuńca widzënk z [[20 strëmiannika]] 2015 rokù]] [[Òbrôzk:Geometry of a Total Solar Eclipse.svg|mały|]] '''Zacmienié Słuńca''' – to je astronomicznô rzôdzëzna, chtërna je jak [[Miesądz]] naléze sã midzë Słuńcã a [[Zemia|Zemią]] i temù zacygnie słuneczny wid. [[Kaszëbi]] mògle wiedzec dzélowé zacmienié Słuńca 20 strëmiannika 2015 [[rok]]ù. == Òbaczë téż == * [[Zacmienié]]<ref>{{sloworz.org|35070|44387}}</ref> * [[Zacmienié Miesądza]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Astronomijô]] mbl12xyafxvwp6cdg2oosqewy8eggw6 0 10193 196443 194781 2026-04-24T20:04:57Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Jinstrumeńta]] 196443 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:WdzydzeKiszewskie-skansen1.jpg|mały|Pierszi jinstrumeńt z lewi stronë to są diôbelsczé skrzëpce]] '''Diôbelsczé skrzëpce''' abò '''diôbli bas'''' – są mùzycznym [[jinstrument|jinstrumeńtã]], a mają gò w jinstrumeńtarium np. kaszëbsczé karna. W ùszłëch stalatach òn béł ùżiwóny w zadëszną noc, a grało sã na nim diôbelską mùzykã. Zwëk nen òpisôł [[Paweł Szefka]] w ksążce pt. ''Narzędzia i instrumenty muzyczne z Kaszub i Kociewia'' (1982). == Òbaczë téż == * [[Diôbli kam]] * [[Diôbli ògón]] * [[Diôbli pãpk]] == Lëteratura == * [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków - Gdańsk 1976, tom VII, ss. 7 - 8. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Jinstrumeńta]] fco8qaetnxigsnhtxnbbc91m3i96i0p 0 10227 196398 194575 2026-04-24T16:58:39Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Gòdowé drzéwkò]] 196398 wikitext text/x-wiki [[File:Christmas Eve supper.jpg|thumb|Wiliowi stół]] [[File:Slowinzen Weihnachten 1937.jpg|thumb|[[Gwiôzdka]] – obrôz z 1937 rokù (autór: Otto Priebe)]] '''Wilëjô Gòdów''', '''Wigiliô''' (z [[łacyńsczi jãzëk|łacyńsczégò]] ''vigilia'' — ‘czuwanié’, ‘straż’ ; ''vigilare'' — ‘czuwac’) – w [[Chrzescëjaństwò|chrzescëjańsczi]] tradicji dzéń, jaczi pòprzédzô [[Gòdë]]. Wilëjô kùńczi cząd [[Adwańt|adweńtu]]. W [[Łacyńsczi kòscół|łacyńsczim kòscele]] Wilëjô Gòdów przëpôdô na 24 gòdnika, w [[Prawòsławié|prawòsławny Cerkwi]] – 6 stëcznika (co òdpòwiôdô 24 gòdnika wedle [[Julijansczi kalãdôrz|julijansczégò kalãdarza]]). Wilëjô Gòdów nie je swiãtã, ale w pòlsczi (w tim [[Kaszëbi|kaszëbsczi]]) òbrzãdowòscë je dniã ùroczëstim, wszãdze trzëmanym za nôbarżi rodzynny dzéń w roku. == Wilëjô Gòdów na Kaszëbach == W wiliowi dzéń Kaszëbczi szëkùją òd rena w chëczach: warzą pòstné wilëjné pòtrawë na wieczerzã, sprzątają, szëkùją swiąteczné môltëchë. Chłopi òpòrządzają przë chëczach, stôwiają i stroją razã z dzecama [[Gòdowé drzéwkò|danowé drzéwkò]]. Przë wieczerzi òbrzészkòwò czëtô sã [[Biblëjô|Swiãté Pismiona]], dzeli [[òpłôtk|òpłatkã]] i skłôdô żëczbë. Wedle zwëkù na biôłim tôflôkù òstawiô sã talérzëk dlô przëbëcznika. Wszëtczé wilëjné pòtrawë rëchtowóné na kaszëbsczi swiąteczny stół mùszałë składac sã z zôrnów zbòża, miodu, òrzéchów, grzëbów, grochù, fasolë, bòbù, brzadu i rib. Spòdlim wilëjnégò i swiątecznégò zjestkù bëłë – òsoblëwie kòl rëbôków – solony [[wãgòrz]], [[slédz]], [[szprotka|bretlińdżi]]. Na wilëjnym kaszëbsczim stole nôczãscy gòscëła téż grzëbòwô zupa, czasã zastãpòwónô [[Brzadowô zupa|brzadową]]. Ni mògło téż zafelowac pòstnégò bigòsu. Jednym z wilëjnëch deserów bëłë klósczi z makã. Nie bëłë òne równak pòdôwóné we wszëtczich dzélach Kaszëbsczi. Na gwës znóné bëłë w òkòlim [[Wejrowò|Wejrowa]]<ref>Róża Wòszôk-Slëwa, ''Pòzwë pòtrawów òdbicym òbrzãdowégò rokù na Kaszëbach'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2010, s. 155</ref>. Na [[Hélskô Sztremlëzna|Hélsczim Półòstrowie]] na Wileją rëchtowónô krëlczi, to je bùlwë w mùndurkach z solonym wãgòrzã, brzadową zupã z klóskama abò krëpama, chléb z syropã, miodné deserë z grizu z sokã i [[młodzowi kùch]]. W jinëch regionach Kaszëb biwałë téż slëwë z klóskama i rozynama, wãgòrz w biôłi pòlewce i bùlwë. W pózniészim czasu doszła jesz pòlewka ze swiéżëch rib<ref>W. Niemiec, ''Ò tim, jak przódë lat Kaszëbi warzëlë. Gawędy o dawnej kaszubskiej kuchni'', Władysławowo 2004, s. 31.</ref>. Na Kaszëbach w Wilejã z darënkama przëchôdôł [[Gwiôzdór]]<ref>Józef Lanc, ''Gòdowé zwëczi na Kaszëbach'', „Rëmskô Klëka” nr 12/2006.</ref>. W wiliowi wieczór znónô je téż tradicjô òdwiédzaniô chëczów przez przezeblôkańców nazéwónëch „[[Gwiôzdka|gwiôzdką]]” abò – na nordze Kaszëb – „panëszką”<ref>[[Eùgeniusz Prëczkòwsczi]], ''Òbrzãdowi rok na Kaszëbach – dzysdnia. Próba pòdsëmòwaniô'' [w:] „Biuletyn Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka” 2010, s. 183.</ref>. Pòstacje gwiôzdczi (m. jin. Dżôd z Babą, Kòzeł, Miedwiédz, [[Biôłi bòcón|Bòcón]]) mają symbòliczné znaczenié, narzesziwającë do òbrzãdów zrzeszonëch z bòkadoscą i płodnoscą<ref>[https://web.archive.org/web/20171222061300/http://radiokaszebe.pl/koladnice-mda-klewac-do-dwierzow-we-wileja/ ''Kòlãdnicë – mdą klewac do dwiérzów we Wilëją'' ([[Radio Kaszëbë]])]</ref>. == Òbaczë téż == * [[Gòdë]] * [[Gòdowé drzéwkò]] * [[Skłôdanié żëczbów]] * [[Jastrë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} [[Kategòrëjô:Religijô]] 146i76ve8yxx27s7lrnn7wnc4cb42xh 0 10354 196395 187381 2026-04-24T16:47:42Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196395 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:CyanistesCaeruleusWithForage.jpg|mały|]] '''Sykórkòwaté''' (''Paridae'') – to je rodzëzna ptôchów z rzãdu wróblowëch (''Passeriformes''). W ni są lądowé ptôchë, chtërne żëją na nordowi półkùglë i w [[Afrika|Africe]]. Òne są dosc môłé – 12 do 13 cm długotë i mają krótczi skrzidła a dłudżi ògón. Jich dzóbk je môłi i krótczi. Òne jedzã òwadë, a òb zëmã lëdze mògą jim dawac szpiek. Specjalną jôdã dlô ptôchów mògą jim dawac lesny. Je charakterizëje kòntrastowi baro czãsto biôłoczôrnô farwa głòwë. Òne mają 10 lecków i 12 piórów w ògónie. Òn sykórczi mô charakteristiczny szlips na brzëchù. Wikszim dzélã to są trójné ôrtë i jima nie zagrôżô wëmrzenié. Trzë ôrtë ze szlachu sykórka z ti rodzëżnë są równak w niebezpiekù wëmrzeniô w przińdnym czasu. W [[Pòlskô|Pòlsce]] je sédmé ôrtów z ti rodzëznë i wszëtczi są òbjimniãté ùrzãdową akùrôtną òchrónią. Niejedne jich ôrtë żëją m. jin. na [[Kaszëbë]]ach np.: * [[Błotnô sykórka]] * [[Czôrnô sykórka]] * [[Mòdrô sykórka]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Sykórkòwaté| ]] 4fcu8aexb4wi4oa6h5b9kpu2mbddm5y 0 10386 196342 188701 2026-04-24T12:57:27Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Nowi Jork]] 196342 wikitext text/x-wiki {{verify}} [[Òbrôzk:New_York_in_United_States.svg|mały|Stón Nowi Jork na kôrce USA]] [[Òbrôzk:Flag of New York.svg|mały|Stanica Nowégò Jorkù]] [[Òbrôzk:Statue of Liberty, NY.jpg|mały|Sztatura Wòlnoscë]] '''Nowi Jork''' (ang. State of New York lub New York State ) – stón w nordowò -wschòdni czãscy [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów Americzi]]. Stolëcą je Albany. == Historiô == Przódë (czej jesz nie bëło tam Eùropejczików) ne òbszarë zamieszkiwelë Jindianie Mohegan, Munsee i Delawarowie (algònkińskô grëpa), a téż Mohawk, Oneida, Onondaga, Cayuga i Seneka. Pierwim Eùropejczikã, chtëren nawiedzył òbéńdã przińdnégò Nowégò Jorkù béł Giovanni da Verrazzano w 1524 rokù. Henry Hùdson w 1609 rokù òdkrił główną rzékã stanu, pózni pòzwóną jegò mionã. Pierszima stójnyma eùropejsczima òskòlańcama bëlë Hòlandrë, chtërni òd 1613 rokù òrganizowelë w òbrëmienim Manhatanu swòjiznowé zamòrsczi òbszôr. Le pózni pò III wòjnie anielskò–hòlendersczi òddelë te zemie Anglikóm, chtërny nadelë ji nowé miono ''Prowincjô Nowi Jork'' (1777 r.). Òstateczno òbszarë Nowégò Jorkù stałë sã swòjizną Zjednónëch Krajów Americzi na skùtk ùgòdów pòdpisónëch do 1797 rokù z Jindianama . == Geògrafiô == Stón rozcygô sã òd jezora Òntario i Erie do [[ Atlanticczi Òcean|Atlanticczégò Òceanu]] (tikô gò na pôłniowim wschòdze). Na nordze mô grańcë z [[Kanada|Kanadą]]. Nôwiãkszé rzeczi to: Niagara, Hùdson, Rzéka Swiãtégò Wawrzińca. Stón Nowi Jork leżi pòmidzë taczima stanama jak: Vermount, Connecticut, New Jersey i Pennsylvania. Nôwiãkszim gardã stanu je [[Nowi Jork]], gdze żëje bezmała pòłowa jegò mieszkańców. Jinszé wiôldżé gardë to: Bùffalo, Rochester, Syracusë i stolëca stónu – Albany. == Demògrafiô == Nowi Jork mô 17 421 800 mieszkańców (2005). Hewò lëdze gôdają pòstãpnyma jãzëkama : * [[anielsczi jãzëk]] – 71,84% * [[szpańsczi jãzëk]] – 14,08 % *chińsczi jãzëk – 1,66 % * [[rusczi jãzëk]] – 1,33 % * [[Italsczi jãzëk|włosczi jãzëk]] – 1,27 % * [[francësczi jãzëk]] – 0,8 % *kreólsczi jãzëk – 0,65 % *jãzëk jidisz – 0,6 % *kòreańsczi jãzëk – 0,6 % * [[pòlsczi jãzëk]] – 0,54 % == Religiô == *katolëcyzna – 39 % *protestantizna– 32 % (w tim [[lëtërstwò|Lëterstwò]] 11%) *bez wëznaniô – 17 % *judajizna – 6 % *òstałë (m. jin. islam ...) – 6 %<ref>[https://web.archive.org/web/20170417032920/http://www.pewforum.org/files/2013/05/report-religious-landscape-study-full.pdf ''U.S. Religious Landcape Survey'']</ref> Nôwikszima religijnyma grëpama w 2010 rokù bëłë<ref>[https://web.archive.org/web/20141207053103/http://www.thearda.com/rcms2010/r/s/04/rcms2010_04_state_name_2010.asp ''Arizona Religious Traditions, 2010'']</ref>: * [[Katolëcczi Kòscół]]: 6 286 916 * [[Judajizm]]: 784 106 *Jislam 392 953 *Protestantiznë : 374 521 *Zjednóny Metodisticzny Kòscół: : 328 315 *Zelonoswiãtkòwcë : 175 000 *Kòscół Baptistów : 173 407 *Kòscół Episkòpalny : 163 730 * [[Lëtërstwò|Kòscół Ewangelickò–Lëtersczi]]: 134 407 *Prezbitersczi Kòscół: 116 960 == Ùniwersitetë == * City University of New York * Cornell Uniwersity * Siracuse Uniwersity * Columbia University == Nôwiãkszi turisticzny atrakcje == Sztatura Wòlnoscë, Wòdospôd Niagara, Wëższô Wòjskòwô Szkòła ''West Point'', Central Park i jinszé. == Òbaczë téż == * [[Nowi Jork]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] co3zt66ulf1bbwt5v30zu0lgfh8ddw9 0 10395 196341 196062 2026-04-24T12:56:56Z Iketsi 3254 == Òbaczë téż == * [[Nowi Jork (stón)]] 196341 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard= Nowi Jork |gwôsné miono= New York City |céch= Seal of New York City.svg |dopełniacz= nowòjorsczi |fana= Flag of New York City.svg |karta= |państwò= [[òbrôzk:Flag of the United States.svg|border|20px]] [[Zjednóné Kraje Americzi]] |wòjewództwò= |Kréz= |wiéchrzëzna=1223,6 |stopniN= 40 |minutN= 42 |stopniE= 70 |minutE= 00 |lëdztwò= 8,585,000<ref>[https://s-media.nyc.gov/agencies/dcp/assets/files/pdf/data-tools/population/population-estimates/new-york-city-population-estimates-and-trends-march-2026.pdf New York City’s Population Estimates and Trends], NYC Department of City Planning Population Division, strëmiannik 2026.</ref> |rok= 2025 |czerënkòwi numer= |pòcztowi kòd= |registracëjné tôfle= |bùrméster= [[Zohran Mamdani]] (D) |www= https://www.nyc.gov |adres_um= City Hall |kod_poczt_um= New York, NY 10007 |commons= }} [[Òbrôzk:NYC Montage 2011.jpg|mały|Nowi Jork]] '''Nowi Jork''' ([[Anielsczi jãzëk|an]]. ''New York'', ''New York City'') – gard w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach Americzi]] ò nôwiãkszi pòpùlacje w kraju<ref>[https://worldpopulationreview.com/us-cities Largest US Cities by Population 2026], worldpopulationreview.com.</ref>. Leżi na sztrądze Atlantikù, w nordowò-pòrénkòwim parce Zjednónëch Stanów, w stanie [[Nowi Jork (stón)|Nowi Jork]]. Gard je stwòrzóny z piãcu òbéńd, jaczé są apartnyma grôfstwama (''boroughs''): Bronx, Brooklyn, Manhattan, Queens i Staten Island. Òstał założony przez [[Néderlandzkô|Òlendrów]] w 1624 jako hańdlowô faktoriô, w 1626 nadali mu miono Nowi Amsterdam, w 1664 po [[Wiôlgô Britanijô|britijsczim]] pòdboju zwëskał miono Nowi Jork<ref>[https://www.u-s-history.com/pages/h2122.html History of New York City, New York] u-s-history.com.</ref>. === Spòdlowé pòdôwczi === * wiéchrzëzna: 1223,6 km² * lëdztwo: 8.48 miliona (lëpińc 2024)<ref>https://www.nyc.gov/content/planning/pages/planning/population</ref>, Nowi Jork je nôbarzi zalëdzonym gardã Zjednónëch Krajów<ref>[https://worldpopulationreview.com/us-cities Largest US Cities by Population 2026]</ref> == Sprôwné pòdzelenié == [[Òbrôzk:5 Boroughs Labels New York City Map.png|mały|upright=1.3|Òkrãża: '''<span style="color:navy;">1:&nbsp;Manhattan</span>''' '''<span style="color:#DDAA00;">2:&nbsp;Brooklyn</span> ''' '''<span style="color:coral;">3:&nbsp;Queens</span>''' '''<span style="color:red;">4:&nbsp;The Bronx</span>''' '''<span style="color:purple;">5:&nbsp;Staten Island</span>''']] Nowi Jork dzélë sã na 5 òkrągów (an. Boroughs) * Manhattan * Brooklyn * Queens * Bronx * Staten Island == Òbaczë téż == * [[Nowi Jork (stón)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] 7drd16fuije9mhg40btbn02tr2zq06m 0 10766 196348 187568 2026-04-24T13:04:55Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Môltëchë]] 196348 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Thomas Cole's "The Picnic", Brooklyn Museum IMG 3787.JPG|mały|Piknik]] '''Piknik''' (''Picnic'') – to je pòpùlarnô w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach Americzi]] fòrma wëpòczinkù na swiżim lëfce na rozłożoni dece. [[Kaszëbi]] mògą tak robic np. nad jezorã abò rzéką òb lato. == Òbaczë téż == {{#categorytree:Môltëchë|hideroot=on|mode=pages}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Môltëchë]] nvh4cmz6tt9nbx9zwrlc0fexgt6s06k 0 10771 196401 175673 2026-04-24T17:00:50Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} 196401 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Tyłowo - church 05.jpg|mały|Tëłowsczi kòscół]] '''Tëłowò''' – to je wies w gminie [[Krokòwò]] w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Tu je kòscół. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] bq2oxlgh96phbnqlkvsc32ebce8lfg9 0 11599 196366 182630 2026-04-24T13:20:57Z Iketsi 3254 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}}; kat. 196366 wikitext text/x-wiki <div style="float: right; margin: 0 1em 1em 1em; padding: 10px 20px 10px 20px; font-size: 500%; line-height: 120%; background-color: #DDF; border: 1px solid #AAF;">Ää</div> '''Ä''', '''ä''' (a-umlaut, a z przegłosã) – lëtra rozszerzonégò łacyńsczégò alfabétu, brëkòwónô jakò warijant lëtrë „[[a]]" w jãzëkach [[Miemiecczi_jãzëk|miemiecczim]], [[Szwedzczi_jãzëk|szwedzczim]], [[Finsczi_jãzëk|finsczim]], [[Estońsczi_jãzëk|estońsczim]], [[Słowacczi_jãzëk|słowacczim]], Sami, [[Tatarsczi_jãzëk|tatarsczim]], turkmensczim i jin. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Lëtrë łacyńsczégò alfabétu]] acdgextr29zmxlzm7ojxrueu60a3y04 0 11686 196409 193863 2026-04-24T17:05:16Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 196409 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Kalaallit Nunaat |miono = Grenlandzkô/Grenlandëjô |miono-genitiw = Grenlandëji |fana = Flag of Greenland.svg |herb = Coat of arms of Greenland.svg |na karce = LocationGreenland.svg |mòtto = ''fëlëje òficjalné rzëczenié''<br />''Nieòficjalnô:'' |jãzëk = grenlandsczi |stolëca = Nuuk |fòrma państwa = mònarchia |wiéchrzëzna = 2.166.086 |procent-wòdë = 81.7 |lëdztwò = 55.877 |rok = 2018 |dëtk = dëńskô krone | kòd dëtka = DKK |czasowô cona = +0 do +4 |swiãto = [[21 czerwińca]] |himn = Nunarput utoqqarsuanngoravit |- = - |kòd = GL, GRL |Internet = .gl |telefón = 299|Mònarcha=Fridrik X|Premiéra=Jens-Frederik Nielsen|Prezydeńt= }} '''Grenlandzkô''', '''Grenlandiô''' abò '''Grenlandëjô''' (grenlandsczi: ''Kalaallit Nunaat'', dënsczi: ''Grønland'') – je teritorium na stolemnim òstrowe polarnim kol Nordowi Kanade. Stolëcznym gardã je [[Nuuk]]. Òstrów je zamieszkóni òd 4.500 lat przez eskimosczé plemiona Inuitów, chtërni przecygli z Kanade. Grenlandzkô bëła [[Dëńskô|dënskô]] koloniją òd 1814 do 1953 roku, i bëła dali dënsczim protektoratã, z dzélową autonomijã od 1979 roku. 21 czerwińca 2009 rokù Grenlandzkô dostôła dzélowa samòstójnotã, le kraj wcyg słëcha do Deńsczi w butnowëch sprawëch midzënôrodnich, monetarnich i dla wòjskòwi obarnë. == Galeriô == <gallery> Greenland_42.74746W_71.57394N.jpg|Satelitarni odjimek Grenlandzczi </gallery> == Òbaczë téż == * [[Dëńskô]] * [[Islandëjô]] * [[Kanada]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Grenlandzkô| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] rlbnarxpo8m0mrvay9g588f51tumsz5 0 12310 196424 194360 2026-04-24T17:09:41Z Iketsi 3254 |*]]→| ]] 196424 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti|miono=Tëreckô Repùblika Nordowégò Cypru|fana=Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|herb=Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|miono-genitiw=cyprijsczi|na karce=Northern Cyprus in its region (de-facto).svg|jãzëk=[[Tërecczi jãzëk|tërecczi]]|stolëca=Nordowô Nikosiô|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=3355|rok=-|lëdztwò=180 000|dëtk=lira|czasowô cona=2|himn=Istiklâl Marsi|kòd dëtka=₺|Internet=.tr|telefón=90 392|swiãto=15 lëstopadnika|kòd=TR|mòtto=|procent-wòdë=|Prezydeńt=Tufan Erhürman|Premiéra=Ünal Üstel|Mònarcha=}} '''Nordowi Cyper''' je nëuznoną państwã na òstrowë w [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnim Mòrzu]] midzë [[Azëjô|Azëjã]] i [[Eùropa|Eùropã]]<ref name=":0">[https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-cypr-polnocny,nId,2014949 CYPR PÓŁNOCNY] Encyklopedia Interia [2025-08-28]</ref>. Ùznelë go blós [[Tëreckô]]<ref name=":0" /><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-17217956 Cyprus country profile] [2023-04-07] BBC News [2025-08-28]</ref>. [[15 lëstopadnika]] 1983 r. Nordowi Cyper obznôjmił samòstójnotã<ref>[https://mfa.gov.ct.tr/cyprus-negotiation-process/historical-background/ Historical Perspective] Ministry of Foreign Affairs (Turkish Republic of Northern Cyprus) [2025-08-28]</ref>. Zajmuje òbéńdã o wiéchrzëznë 3355 km&#xB2;, lëdztwò je 180 000 mieszkańców (króm tégò 20 tës. wòjarzë tërecczich i 80 tës. wnożników), nôwikszą religiją je islam<ref name=":0" />. == Òbaczë téż == * [[Cyper]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Cyper| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] rkrqu3wq1el9sohxupv3iz780zzyqkd 196450 196424 2026-04-25T10:15:57Z DawnyTest 14843 196450 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti|miono=Tëreckô Repùblika Nordowégò Cypru|fana=Flag of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|herb=Coat of arms of the Turkish Republic of Northern Cyprus.svg|miono-genitiw=cyprijsczi|na karce=Northern Cyprus in its region (de-facto).svg|jãzëk=[[Tërecczi jãzëk|tërecczi]]|stolëca=Nordowô Nikosiô|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=3355|rok=-|lëdztwò=180 000|dëtk=lira|czasowô cona=2|himn=Istiklâl Marsi|kòd dëtka=₺|Internet=.tr|telefón=90 392|swiãto=15 lëstopadnika|kòd=TR|mòtto=|procent-wòdë=|Prezydeńt=Tufan Erhürman|Premiéra=Ünal Üstel|Mònarcha=}} '''Nordowi Cyper''' je nëuznonëm państwã na òstrowie w [[Strzódzemné Mòrze|Strzódzemnim Mòrzu]] midzë [[Azëjô|Azëją]] i [[Eùropa|Eùropą]]<ref name=":0">[https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-cypr-polnocny,nId,2014949 CYPR PÓŁNOCNY] Encyklopedia Interia [2025-08-28]</ref>. Ùznelë go blós [[Tëreckô]]<ref name=":0" /><ref>[https://www.bbc.com/news/world-europe-17217956 Cyprus country profile] [2023-04-07] BBC News [2025-08-28]</ref>. [[15 lëstopadnika]] 1983 r. Nordowi Cyper obznôjmił samòstójnotã<ref>[https://mfa.gov.ct.tr/cyprus-negotiation-process/historical-background/ Historical Perspective] Ministry of Foreign Affairs (Turkish Republic of Northern Cyprus) [2025-08-28]</ref>. Zajmuje òbéńdã o wiéchrzëznë 3355 km&#xB2;, lëdztwò je 180 000 mieszkańców (króm tégò 20 tës. wòjarzë tërecczich i 80 tës. wnożników), nôwikszą religiją je islam<ref name=":0" />. == Òbaczë téż == * [[Cyper]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Cyper| ]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] as7kbsetzpusaqo521n6ph9eb0fakca 0 12397 196339 191300 2026-04-24T12:53:50Z Iketsi 3254 {{Verify}} 196339 wikitext text/x-wiki {{Verify}} {{Obszar chroniony infobox|nazwa=Jar Rzeki Raduni|nazwa oryginalna=|kod obszaru=|logo=|grafika=Jar Rzeki Raduni.jpg|opis grafiki=|rodzaj=[[rezerwat krajobrazowy]]|państwo=pomorskie|położenie=|siedziba=|mezoregion=[[Pojezierze Kaszubskie]]|data utworzenia=1972|akt prawny={{Monitor Polski|1972|36|202}}|data likwidacji=|powód likwidacji=|powierzchnia=84,24 ha|powierzchnia otuliny=|obszary chronione=|ochrona=|odwiedzający=|dyrekcja=|plan=|opis planu=|kod mapy=Żukowo (gmina)|współrzędne=54°18′20″N 18°18′26″E|commons=Category:Nature reserve Jar Raduni|www=}}'''Wiłóz Rzéczi Reduni''' – krôjmalënkòwi rezerwat przirodë na [[Kaszëbsczé Pòjezerzé|Kaszëbsczim Pòjezerzim]] w [[Kartësczi kréz|kartesczim krézu]], ùtwòrzóny w 1972 roku. Zajimô òbrëmienié 84,24 ha (akt namieniający pòdôwôł 74,26 ha). Znajduje sã w fùlnoscë w Òbrëmieniu Chronionégò Krôjmalënkù Dolëznë Reduni, je téż włączóny do secë Nôtura 2000. == Charakteristikô == Rezerwat òbjimô stolemny dzél przełomu [[Reduniô|Rëduni]], zwónégò Babidolsczim Przełomã, bez mòrenowé grzëpë (zjawiszcze erozjë) z pòrosniãtima grądã i łãgã stokama. Je to jedno z nôbògatniszich na niżu stanowiszczów florë i roscënnoscë ò charakterze pòdgórsczim. Wiłóz Reduni bëł fragmeńtã turisticznégò szlachù czółnowich spłiwów (decyzją Regionalné Direkcjë Òchronë Strzodowiszcza we Gduńsku, zgodno z òbòwiązującym planã òchronë: „Czółnowi ruch rzeką Rëdunią w dzélu pòkriwającëm sã z obrëmienim rezerwatu Wiłóz Rzeki Raduni jest niedozwòlóny”). Nôblëższé môlëznë to Babi Dół, [[Bòrowò (Gmina Kartuzë)|Bòrowò]] i [[Bòrkòwò]]. Znajduje sã na turisticznym szlachu Kartësczim. * Òbrëmienié: 84,24 ha * Minimalny wësok 122 m n.p.m. * Maksymalny wësok 172 m n.p.m. * Klasë sedlisków i % pòkrëcô: iglasté lasë 24%; miészané lasë 76% == Nôtura 2000 == Rezerwat leżi w grëńcach òbrëmienia Nôtura 2000 Wiłóz Rzéczi Rëduni PLH220011. Na taczi ôrt definiuje òbrëmienié ''Fòrmùlarz danëch Nôtura 2000'': „Òbrëmienié objima przełomòwi dzél rzéczi [[Reduniô|Rëduni]]. Rzéka płënié dnã kamowégò wiłozu, twòrząc meandrë. Dolëzna i stromé zbòcza (do 45 st. nachileniô) o wësokòscë do 40 m, poroscãté są lescowim lasã (grądë, łądżi); placama na dnie wąwozu wëstãpùją pòdmòkłé łączi. Rosce tuwò wiele górsczich roscënów a téż jinszch rzôdczich gatënków. Òstoja mô òsoblëwi mikroklimat, ò wësoczé wilgòtnoscë i niższich temperaturach w porównanim z prziległima terenama. Przełom rzéczi rozcyna rozległi lesny kòmpleks, w chtërnym dominują grądowé sedliszcza”. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Babi Dół]] [[Kategòrëjô:Reduniô]] [[Kategòrëjô:Aleksãdr Majkòwsczi]] sguxs7xwt5mmloj1ichhkp0vlzt2rkj 10 12513 196324 193341 2026-04-24T12:22:22Z Iketsi 3254 {{Szablóna szëkba}} 196324 wikitext text/x-wiki <includeonly><span class="plainlinks">[[Òbrôzk:Open Access logo green alt2.svg|8px|alt=""|link=]] {{#invoke:RKJ|get|author1|{{{1}}}|{{{2}}}}} [{{RKJ/url|{{{1}}}}}#page={{#invoke:RKJ|get|pagePDF|{{{1}}}|{{{2}}}}} „{{#invoke:RKJ|get|title|{{{1}}}|{{{2}}}}}”][[Òbrôzk:Icon pdf file (smaller).png|16px|lopk PDF|alt=PDF|link=]], <nowiki>[w:]</nowiki> [[Òbrôzk:Csb-rjk.svg|40px|link=]] ''[[Biuletin Radzëznë Kaszëbsczégò Jãzëka]]'' ({{{1}}}), [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié]], Gduńsk {{{1}}}, s.&nbsp;{{#invoke:String|replace|{{{2}}}|-|–}}. {{#if:{{#invoke:RKJ|get|lang|{{{1}}}|{{{2}}}}}| ({{Jãz.|{{#invoke:RKJ|get|lang|{{{1}}}|{{{2}}}}}}}) | [[Kategòrëjô:RKJ:Bez jãzëka]]}}</span></includeonly><noinclude> {{Szablóna szëkba}} <small>Moduł:[[Moduł:RKJ|RKJ]][[Moduł:RKJ/pòdôwczi|/pòdôwczi]]</small> <pre> {{RKJ |1|edicjô = RRRR ← 2008, 2014, 2025 itp. |2|starna = #/#-# ← 1 albo 1-33 (Moduł:RKJ/pòdôwczi) }} </pre> ---- <code><nowiki><ref>{{RKJ|2014|118}}</ref></nowiki></code> :{{RKJ|2014|118}} ---- <code><nowiki><ref>{{RKJ|2014|153-162}}</ref></nowiki></code> :{{RKJ|2014|153-162}} ---- <code><nowiki><ref>{{RKJ|2014|153-154}}</ref></nowiki></code> :{{RKJ|2014|153-154}} ---- <code><nowiki><ref>{{RKJ|2016|25}}</ref></nowiki></code> :{{RKJ|2016|25}} ---- <code><nowiki><ref>{{RKJ|2025|235}}</ref></nowiki></code> :{{RKJ|2025|235}} ---- <code><nowiki><ref>{{RKJ|2016|365}}</ref></nowiki></code> :{{RKJ|2016|365}} ---- <code><nowiki><ref>{{RKJ|2018|71}}</ref></nowiki></code> :{{RKJ|2018|71}} ---- <code><nowiki><ref>{{RKJ|2012|343}}</ref></nowiki></code> :{{RKJ|2012|343}} ---- </noinclude> glj1mua5de6i60bznkynzskbk7ui06a 4 12528 196437 196205 2026-04-24T18:10:36Z Iketsi 3254 +2026-04-24 196437 wikitext text/x-wiki __NOTOC__ <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> <h3 class="mw-collapsible-heading">2026-03</h3> <div class="mw-collapsible-content"> *2026-03-27 <code>pl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|pl|N}}; {{/S+|Galeria|34138|pl}}; {{/S+|Zobacz też|213589|pl}}; {{/S+|Przypisy|1161185|pl}}; {{/S+|Linki zewnętrzne|2438|pl}}; {{/S+|\{\{Commons|12760|pl}}; *2026-03-27 <code>szl</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|szl|N}}; {{/S+|Galeryjŏ|322|szl}}; ; {{/S+|Przipisy|1400|szl}}; {{/S+|Linki zewnyntrzne|126|szl}}; {{/S+|\{\{Commons|362|szl}}; *2026-03-27 <code>hsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|hsb|N}}; {{/S+|Galerija|66|hsb}}; ; {{/S+|Nóžki|3191|hsb}}; {{/S+|Žórła|6156|hsb}}; {{/S+|Wotkazaj|2297|hsb}}; {{/S+|\{\{Commons|5798|hsb}}; *2026-03-27 <code>dsb</code> '''Art:''' {{NUMBEROF|ARTICLES|dsb|N}}; {{/S+|Galerija|428|dsb}}; ; {{/S+|Žrědła|538|dsb}}; {{/S+|Wótkaze|387|dsb}}; {{/S+|\{\{Commons|1362|dsb}}; ---- * 2026-03-27 pl Art: 1 690 890; Galeria: 31162 (1.84%); Zobacz też: 213589 (12.63%); Przypisy: 1161185 (68.67%); Linki zewnętrzne: 2438 (0.14%); \{\{Commons: 12760 (0.75%); * 2026-03-27 szl Art: 60 103; Galeryjŏ: 322 (0.54%); ; Przipisy: 1400 (2.33%); Linki zewnyntrzne: 126 (0.21%); \{\{Commons: 362 (0.6%); * 2026-03-27 hsb Art: 14 238; Galerija: 66 (0.46%); ; Nóžki: 3191 (22.41%); Žórła: 6156 (43.24%); Wotkazaj: 2297 (16.13%); \{\{Commons: 5798 (40.72%); * 2026-03-27 dsb Art: 3444; Galerija: 428 (12.43%); ; Žrědła: 538 (15.62%); Wótkaze: 387 (11.24%); \{\{Commons: 1362 (39.55%); ---- {| class="wikitable" |+ ! ! ! ! ! ! ! ! |- |2026-03-27 |pl |1 690 890 |Galeria: 31162 (1.84%); |Zobacz też: 213589 (12.63%); |Przypisy: 1161185 (68.67%) |Linki zewnętrzne: 2438 (0.14%) |\{\{Commons: 12760 (0.75%) |- |2026-03-27 |szl |60 103 |Galeryjŏ: 322 (0.54%) | |Przipisy: 1400 (2.33%) |Linki zewnyntrzne: 126 (0.21%) |\{\{Commons: 362 (0.6%) |- |2026-03-27 |hsb |14 238 |Galerija: 66 (0.46%) |Nóžki: 3191 (22.41%) |Žórła: 6156 (43.24%) |Wotkazaj: 2297 (16.13%) | \{\{Commons: 5798 (40.72%) |- |2026-03-27 |dsb |3444 |Galerija: 428 (12.43%) | |Žrědła: 538 (15.62%) |Wótkaze: 387 (11.24%) |\{\{Commons: 1362 (39.55%) |} </div> </div> ---- <div class="mw-collapsible"> <h3 class="mw-collapsible-heading">2026-04</h3> <div class="mw-collapsible-content"> {| class="wikitable sortable" |+ ! !K. !A. !<s>Galerëjô</s> !Òbaczë téż !\{\{Przëpisë !Bùtnowé lënczi !\{\{Commons |- |2026-03-29 ||csb ||5536 ||0.78% (43) ||2.31% (128) ||2.17% (120) ||26.61% (1473) ||4.03% (223) |- |2026-03-30 ||csb ||5536 ||0.81% (45) ||2.49% (138) ||2.64% (146) ||27.87% (1543)||4.68% (259) |- |2026-03-31 ||csb ||5538 ||0.83% (46) ||2.53% (140) ||2.71% (150) ||29.25% (1620) ||5.4% (299) |- ! ! K. !! A. !!\&lt;gallery ! style="text-align:left; font-size: 85%;" | * pl:''[{{/S|insource:"Zobacz też"|pl}} "Zobacz też"]'' * szl:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Zobŏcz tyż\s*{{=}}/|szl}} /=\s*Zobŏcz tyż\s*=/] * hsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Hlej tež\s*{{=}}/|hsb}} /=\s*Hlej tež\s*=/] * dsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Glědaj teke\s*{{=}}/|dsb}} /=\s*Glědaj teke\s*=/] * cs:''[{{/S|insource:"Související články"|cs}} "Související články"]'' * sk:''[{{/S|insource:"Pozri aj"|sk}} "Pozri aj"]'' * en:''[{{/S|insource:"See also"|en}} "See also"]'' * de:''[{{/S|insource:"Siehe auch"|de}} "Siehe auch"]'' * eo:''[{{/S|insource:"Vidu ankaŭ"|eo}} "Vidu ankaŭ"]'' ! style="text-align:left; font-size: 85%;" | * <nowiki><references></nowiki> * pl:''[{{/S|insource:"Przypisy"|pl}} "Przypisy"]'' * szl:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Przipisy\s*{{=}}/|szl}} /=\s*Przipisy\s*=/] * hsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Nóžki\s*{{=}}/|hsb}} /=\s*Nóžki\s*=/] * dsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Nóžki\s*{{=}}/|dsb}} /=\s*Nóžki\s*=/] ** +[{{/S|insource:/{{=}}\s*Nožki\s*{{=}}/|dsb}} /=\s*Nožki\s*=/] ** +[{{/S|insource:/{{=}}\s*Žrědła\s*{{=}}/|dsb}} /=\s*Žrědła\s*=/] * cs:''[{{/S|insource:"Reference"|cs}} "Reference"]'' * sk: ''[{{/S|insource:"Referencie"|sk}} "Referencie"]'' * en:''[{{/S|insource:"References"|en}} "References"]'' * de:''[{{/S|insource:"Einzelnachweise"|de}} "Einzelnachweise"]'' * eo:''[{{/S|insource:"Referencoj"|eo}} "Referencoj"]'' ! style="text-align:left; font-size: 85%;" | * pl:''[{{/S|insource:"Linki zewnętrzne"|pl}} "Linki zewnętrzne"]'' * szl:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Linki zewnyntrzne\s*{{=}}/|szl}} /=\s*Linki zewnyntrzne\s*=/] * hsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Wotkazaj\s*{{=}}/|hsb}} /=\s*Wotkazaj\s*=/] * dsb:[{{/S|insource:/{{=}}\s*Wótkaze\s*{{=}}/|dsb}} /=\s*Wótkaze\s*=/] * cs:''[{{/S|insource:"Externí odkazy"|cs}} "Externí odkazy"]'' * sk:''[{{/S|insource:"Pozri aj"|sk}} "Pozri aj"]'' * en:''[{{/S|insource:"External links"|en}} "External links"]'' * de:''[{{/S|insource:"Weblinks"|de}} "Weblinks"]'' * eo:''[{{/S|insource:"Eksteraj ligiloj"|eo}} "Eksteraj ligiloj"]'' !!\{\{Commons |- |2026-04-09 ||pl ||1 691 002||{{%t|2.34|3=(39487)}} ||{{%t|12.63|3=(213648)}} ||{{%t|68.71|3=(1161912)}} ||{{%t|25.54|3=(431956)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||szl||60 103||{{%t|1.52|3=(915)}} ||{{%t|0.16|3=(95)}} ||{{%t|0.15|3=(90)}} ||{{%t|0.21|3=(126)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||hsb||14 238||{{%t|4.75|3=(676)}} ||{{%t|1.21|3=(172)}} ||{{%t|22.41|3=(3191)}} ||{{%t|16.13|3=(2297)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||dsb||3444||{{%t|16.58|3=(571)}} ||{{%t|1.98|3=(68)}} ||{{%t|37.47|3=({{#expr: 108+648+534}})}} ||{{%t|11.24|3=(387)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||cs ||589 694||{{%t|7.83|3=(46147)}} ||{{%t|18.62|3=(109816)}} ||{{%t|74.07|3=(436853)}} ||{{%t|77.32|3=(456023)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||sk ||259 208||{{%t|3.67|3=(9507)}} ||{{%t|26.31|3=(68190)}} ||{{%t|50.55|3=(131036)}} ||{{%t|31.3|3=(81140)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||en ||7 166 313||{{%t|2.63|3=(188533)}} ||{{%t|25.35|3=(1816956)}} ||{{%t|89.05|3=(6382097)}} ||{{%t|43.67|3=(3130035)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||de ||3 111 906||{{%t|4.46|3=(138754)}} ||{{%t|15.11|3=(470345)}} ||{{%t|60.26|3=(1875287)}} ||{{%t|67.67|3=(2106192)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- |2026-04-09 ||eo ||384 071||{{%t|7.84|3=(30122)}} ||{{%t|27.85|3=(106970)}} ||{{%t|32.36|3=(124279)}} ||{{%t|49.81|3=(191292)}} ||{{%t|0|3=(0)}} |- ! !K. !! A. !![{{/S|insource:/\<gallery/|csb}} /=\s*\&lt;gallery\s*=/]!! [{{/S|insource:/{{=}}\s*Òbaczë téż\s*{{=}}/|csb}} /=\s*Òbaczë téż\s*=/] !! [{{/S|hastemplate:Przëpisë}} hastemplate:<br>Przëpisë] !! [{{/S|insource:/{{=}}\s*Bùtnowé lënczi\s*{{=}}/|csb}} /=\s*Bùtnowé lënczi\s*=/]!! [{{/S|hastemplate:Commons}} hastemplate:<br>Commons] |- |2026-04-01 ||csb ||5538 ||{{%t|1.01|3=(56)}} ||{{%t|2.53|3=(140)}} ||{{%t|2.89|3=(160)}} ||{{%t|29.23|3=(1619)}} ||{{%t|6.16|3=(341)}} |- |2026-04-02 ||csb ||5538 ||{{%t|1.07|3=(59)}} ||{{%t|2.58|3=(143)}} ||{{%t|3.03|3=(168)}} ||{{%t|29.94|3=(1658)}} ||{{%t|7.1|3=(393)}} |- |2026-04-03 ||csb ||5539 ||{{%t|1.1|3=(61)}} ||{{%t|3.83|3=(212)}} ||{{%t|3.14|3=(174)}} ||{{%t|32.17|3=(1782)}} ||{{%t|8.9|3=(493)}} |- |2026-04-04 ||csb ||5541 ||{{%t|1.1|3=(61)}} ||{{%t|3.83|3=(212)}} ||{{%t|3.18|3=(176)}} ||{{%t|32.38|3=(1794)}} ||{{%t|9.11|3=(505)}} |- |2026-04-05 ||csb ||5541 ||{{%t|1.17|3=(65)}} ||{{%t|4.51|3=(250)}} ||{{%t|3.63|3=(201)}} ||{{%t|33.55|3=(1859)}} ||{{%t|10.54|3=(584)}} |- |2026-04-06 ||csb ||5543 ||{{%t|1.17|3=(65)}} ||{{%t|4.73|3=(262)}} ||{{%t|3.66|3=(203)}} ||{{%t|33.81|3=(1874)}} ||{{%t|10.81|3=(599)}} |- |[https://browse.library.kiwix.org/viewer#wikipedia_csb_all_maxi_2026-04/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna 2026-04-07] ||csb ||5543 ||{{%t|1.32|3=(73)}} ||{{%t|5.21|3=(289)}} ||{{%t|4.8|3=(266)}} ||{{%t|35.06|3=(1944)}} ||{{%t|12.17|3=(675)}} |- |2026-04-08 ||csb ||5546 ||{{%t|2.33|3=(129)}} ||{{%t|5.97|3=(331)}} ||{{%t|7.99|3=(443)}} ||{{%t|36.12|3=(2003)}} ||{{%t|17.6|3=(976)}} |- |2026-04-09 ||csb ||5549 ||{{%t|2.49|3=(138)}} ||{{%t|6.67|3=(370)}} ||{{%t|8.38|3=(465)}} ||{{%t|36.53|3=(2027)}} ||{{%t|18.31|3=(1016)}} |- |2026-04-10 ||csb ||5549 ||{{%t|2.5|3=(139)}} ||{{%t|7.75|3=(430)}} ||{{%t|8.69|3=(482)}} ||{{%t|36.84|3=(2044)}} ||{{%t|18.83|3=(1045)}} |- |2026-04-12 ||csb ||5550 ||{{%t|2.45|3=(141)}} ||{{%t|7.98|3=(443)}} ||{{%t|8.79|3=(488)}} ||{{%t|36.76|3=(2041)}} ||{{%t|19.2|3=(1066)}} |- |2026-04-13 ||csb ||5552 ||{{%t|2.61|3=(145)}} ||{{%t|8.45|3=(469)}} ||{{%t|8.95|3=(497)}} ||{{%t|37.27|3=(2069)}} ||{{%t|19.88|3=(1104)}} || {{%t|{{#expr: (5552-1250)/5552*100 round 2}}|3=({{#expr: (5552-1250)}})}} |- |2026-04-14 ||csb ||5553 ||{{%t|2.65|3=(147)}} ||{{%t|8.93|3=(496)}} ||{{%t|9.08|3=(504)}} ||{{%t|38.25|3=(2124)}} ||{{%t|21.16|3=(1175)}} || {{%t|{{#expr: (5553-1249)/5553*100 round 2}}|3=({{#expr: (5553-1249)}})}} |- |2026-04-15 ||csb ||5554 ||{{%t|2.72|3=(151)}} ||{{%t|9.77|3=(543)}} ||{{%t|9.25|3=(514)}} ||{{%t|39.01|3=(2167)}} ||{{%t|22.18|3=(1232)}} || {{%t|{{#expr: (5554-1246)/5554*100 round 2}}|3=({{#expr: (5554-1246)}})}} |- |2026-04-16 ||csb ||5559 ||{{%t|2.73|3=(152)}} ||{{%t|10.97|3=(610)}} ||{{%t|9.39|3=(522)}} ||{{%t|39.74|3=(2209)}} ||{{%t|23.1|3=(1284)}} || {{%t|{{#expr: (5559-1262)/5559*100 round 2}}|3=({{#expr: (5559-1262)}})}} |} * 2026-04-24 5561 <gallery\s: 2.86% (159) Òbaczë téż: 12.16% (676) Przëpisë: 9.66% (537) Bùtnowé: 40.77% (2267) Commons: 24.89% (1384) <gallery\s: {{/S+|\<gallery|159|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> Òbaczë téż: {{/S+|Òbaczë téż|676|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> Przëpisë: {{/S+|Przëpisë|537|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> Bùtnowé: {{/S+|Bùtnowé|2267|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> Commons: {{/S+|Commons|1384|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> ---- <nowiki>|2026-04-XX ||csb ||</nowiki>{{NUMBEROFARTICLES:R}}<nowiki> ||{{%t|2.72|3=(151)}} ||{{%t|9.77|3=(543)}} ||{{%t|9.25|3=(514)}} ||{{%t|39.01|3=(2167)}} ||{{%t|22.18|3=(1232)}} || {{%t|{{#expr: (5554-1246)/5554*100 round 2}}|3=({{#expr: (5554-1246)}})}}</nowiki> ---- ---- * {{/S+|\<gallery|1280|csb|raw=1}} <!-- KALKULATOR --> * {{NUMBEROFARTICLES:R}}-NNN * csb: [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?search=-insource%3A%2FImage%3A%2F+-insource%3A%2F%C3%92br%C3%B4zk%3A%2F+-deepcat%3AKal%C3%A3darium+-insource%3A%2F.svg%2Fi+-insource%3A%2F.png%2Fi+-insource%3A%2F.jpg%2Fi+-insource%3A%2F.jpeg%2Fi+-insource%3A%2F.gif%2Fi&title=Specjaln%C3%B4%3ASzukaj&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 bez obrazka] * bez obrazka: ** csb: 39.89% (2216); -Kalãdarium: 23.04% (1280) [https://petscan.wmcloud.org/?ores_type=any&referrer_name=&links_to_all=&talk_page_exists=both&active_tab=tab_templates_n_links&negcats=Kal%C3%A3darium&ns%5B0%5D=1&before=&larger=&categories=F%C3%B9%C5%84damentn%C3%A9+kateg%C3%B2r%C3%ABje&interface_language=en&show_soft_redirects=both&max_statements=&cb_labels_yes_l=1&edits%5Bbots%5D=both&manual_list_wiki=&project=wikipedia&links_to_any=&templates_any=&manual_list=&sparql=&depth=18&templates_no=Bez+%C3%B2br%C3%B4zka&edits%5Banons%5D=both&show_redirects=both&cb_labels_any_l=1&since_rev0=&search_max_results=500&langs_labels_yes=&output_compatability=catscan&outlinks_any=&edits%5Bflagged%5D=both&rxp_filter=&smaller=&templates_yes=&search_filter=&language=csb&show_disambiguation_pages=both&sitelinks_no=&page_image=no&outlinks_yes=&cb_labels_no_l=1&min_sitelink_count=&after=&ores_prob_from=&min_redlink_count=1&doit=][https://petscan.wmcloud.org/?page_image=no&links_to_no=&sitelinks_any=&langs_labels_no=&sparql=&interface_language=en&ns%5B0%5D=1&sparql_server=wikidata&output_limit=&langs_labels_yes=&depth=18&min_statements=&since_rev0=&subpage_filter=either&project=wikipedia&templates_no=Bez+%C3%B2br%C3%B4zka&common_wiki=auto&search_query=&minlinks=&sortorder=ascending&rxp_filter=&wikidata_item=no&cb_labels_any_l=1&before=&after=&labels_no=&min_redlink_count=1&max_age=&language=csb&show_disambiguation_pages=both&categories=F%C3%B9%C5%84damentn%C3%A9+kateg%C3%B2r%C3%ABje&search_max_results=500&min_sitelink_count=&max_sitelink_count=&smaller=&active_tab=tab_templates_n_links&cb_labels_no_l=1&outlinks_any=&outlinks_yes=&show_soft_redirects=both&ores_prob_to=&cb_labels_yes_l=1&search_filter=&namespace_conversion=keep&doit=] ** csb: 2026-04-15 1264/5555; 2200/5555 ** pl: 29.21% (494098) [https://petscan.wmcloud.org/?cb_labels_any_l=1&interface_language=en&cb_labels_no_l=1&talk_page_exists=both&search_max_results=500&common_wiki=auto&before=&search_wiki=&language=pl&show_redirects=both&minlinks=&output_compatability=catscan&max_age=&referrer_name=&categories=Kategorie&project=wikipedia&max_identifiers=&active_tab=tab_categories&outlinks_any=&sparql_server=wikidata&labels_yes=&depth=18&wpiu=any&min_redlink_count=1&output_limit=&max_statements=&wikidata_label_language=&labels_no=&ores_prob_to=&show_soft_redirects=both&negcats=&rxp_filter=&outlinks_no=&templates_yes=&page_image=no&edits%5Bbots%5D=both&since_rev0=&sitelinks_no=&search_filter=&cb_labels_yes_l=1&manual_list=&source_combination=&sitelinks_yes=&ores_type=any&ns%5B0%5D=1] ** szl: 77.73% (46774) [https://petscan.wmcloud.org/?sitelinks_yes=&min_identifiers=&sortby=none&rxp_filter=&search_max_results=500&links_to_no=&labels_no=&subpage_filter=either&cb_labels_any_l=1&templates_yes=&sitelinks_no=&langs_labels_no=&links_to_any=&namespace_conversion=keep&categories=Przod%C5%84o+zajta&max_statements=&outlinks_yes=&templates_no=&labels_any=&ores_prob_to=&referrer_url=&cb_labels_yes_l=1&minlinks=&ns%5B0%5D=1&page_image=no&edits%5Banons%5D=both&max_sitelink_count=&show_redirects=both&language=szl&links_to_all=&sitelinks_any=&langs_labels_any=&interface_language=en&min_redlink_count=1&max_identifiers=&cb_labels_no_l=1&project=wikipedia&larger=&manual_list_wiki=&depth=18&outlinks_any=&common_wiki=auto&min_sitelink_count=&maxlinks=&doit=] ** hsb: 29.77% (4238) [https://petscan.wmcloud.org/?interface_language=en&min_sitelink_count=&maxlinks=&project=wikipedia&depth=18&pagepile=&wpiu=any&wikidata_source_sites=&language=hsb&page_image=no&cb_labels_no_l=1&min_redlink_count=1&after=&show_disambiguation_pages=both&outlinks_no=&max_identifiers=&max_age=&max_statements=&langs_labels_no=&output_limit=&outlinks_yes=&min_statements=&wikidata_label_language=&templates_no=&show_soft_redirects=both&talk_page_exists=both&cb_labels_any_l=1&subpage_filter=either&wikidata_item=no&ns%5B0%5D=1&ores_prob_from=&sparql_server=wikidata&sitelinks_yes=&search_max_results=500&common_wiki_other=&search_query=&namespace_conversion=keep&categories=%21H%C5%82owna+kategorija&common_wiki=auto&templates_yes=&cb_labels_yes_l=1&before=&wikidata_prop_item_use=&format=html&search_wiki=&doit=] ** dsb: 22.83% (786) [https://petscan.wmcloud.org/?search_max_results=500&outlinks_yes=&categories=%21G%C5%82owna+kategorija&project=wikipedia&referrer_name=&search_filter=&langs_labels_any=&referrer_url=&show_redirects=both&edits%5Banons%5D=both&maxlinks=&templates_no=&min_sitelink_count=&links_to_no=&pagepile=&max_statements=&subpage_filter=either&active_tab=tab_categories&max_sitelink_count=&wikidata_item=no&wikidata_label_language=&cb_labels_no_l=1&ns%5B0%5D=1&sitelinks_no=&sparql=&talk_page_exists=both&page_image=no&outlinks_any=&edits%5Bflagged%5D=both&common_wiki=auto&links_to_all=&min_statements=&depth=18&minlinks=&wikidata_prop_item_use=&language=dsb&cb_labels_any_l=1&interface_language=en&cb_labels_yes_l=1&larger=&labels_no=&sortby=none&common_wiki_other=&smaller=&doit=] ** cs: 42.18% (248854) [https://petscan.wmcloud.org/?manual_list_wiki=&langs_labels_any=&cb_labels_yes_l=1&pagepile=&source_combination=&search_wiki=&wikidata_prop_item_use=&search_max_results=500&outlinks_yes=&langs_labels_no=&after=&search_filter=&depth=18&show_soft_redirects=both&search_query=&sortorder=ascending&edits%5Bflagged%5D=both&language=cs&active_tab=tab_categories&wikidata_item=no&output_limit=&categories=Hlavn%C3%AD+kategorie&referrer_name=&ns%5B0%5D=1&templates_yes=&common_wiki=auto&cb_labels_no_l=1&page_image=no&minlinks=&max_statements=&project=wikipedia&wpiu=any&namespace_conversion=keep&sitelinks_yes=&sparql_server=wikidata&min_redlink_count=1&subpage_filter=either&maxlinks=&cb_labels_any_l=1&ores_prediction=any&outlinks_no=&sitelinks_no=&interface_language=en&max_age=&referrer_url=&templates_no=] ** sk: 39.48% (102371) [https://petscan.wmcloud.org/?min_redlink_count=1&interface_language=en&talk_page_exists=both&langs_labels_yes=&project=wikipedia&langs_labels_no=&search_filter=&language=sk&max_identifiers=&depth=18&ores_prediction=any&cb_labels_yes_l=1&sortby=none&source_combination=&templates_yes=&page_image=no&after=&wikidata_source_sites=&ores_prob_from=&cb_labels_any_l=1&edits%5Bflagged%5D=both&smaller=&show_disambiguation_pages=both&wikidata_item=no&sitelinks_any=&templates_no=&negcats=&sortorder=ascending&manual_list=&cb_labels_no_l=1&search_max_results=500&outlinks_yes=&templates_any=&sparql_server=wikidata&ns%5B0%5D=1&edits%5Bbots%5D=both&categories=Z%C3%A1kladn%C3%A9+kateg%C3%B3rie&common_wiki=auto&outlinks_any=&outlinks_no=&subpage_filter=either&links_to_all=&minlinks=&labels_no=] ** en: >500000 [] ** de: >500000 [] ** eo: 33.82% (129952) [https://petscan.wmcloud.org/?search_max_results=500&ores_prediction=any&interface_language=en&search_wiki=&depth=18&sitelinks_yes=&show_soft_redirects=both&labels_any=&edits%5Bflagged%5D=both&templates_any=&cb_labels_any_l=1&page_image=no&maxlinks=&cb_labels_no_l=1&outlinks_no=&links_to_all=&links_to_any=&categories=%C4%88io&sparql=&ns%5B0%5D=1&outlinks_yes=&language=eo&search_filter=&wikidata_source_sites=&min_identifiers=&sortby=none&cb_labels_yes_l=1&referrer_name=&langs_labels_any=&show_disambiguation_pages=both&langs_labels_no=&output_compatability=catscan&minlinks=&min_statements=&sitelinks_any=&subpage_filter=either&since_rev0=&show_redirects=both&edits%5Banons%5D=both&max_identifiers=&langs_labels_yes=&labels_no=&project=wikipedia&doit=] * dsb: [{{/S|-insource:/{{=}} Žrědła {{=}}/ insource:/{{=}}\s*Žrědła\s*{{=}}/|dsb}} -insource:/= Žrědła =/ insource:/=\s*Žrědła\s*=/] * dsb: [{{/S|insource:/\<ref/ -insource:/{{=}}\s*Nóžki\s*{{=}}/ -insource:/{{=}}\s*Žrědła\s*{{=}}/ -insource:/{{=}}\s*Nožki\s*{{=}}/|dsb}} insource:/\<ref/ -insource:/=\s*Nóžki\s*=/ -insource:/=\s*Žrědła\s*=/ -insource:/=\s*Nožki\s*=/] == <code><nowiki>{{</nowiki>[[:Category:Nôpiérwi pò kaszëbskù|Nôpiérwi pò kaszëbskù]]<nowiki>}}</nowiki></code> == {| class="wikitable" |+ |{{%t|{{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Nôpiérwi pò kaszëbskù|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}}} ({{PAGESINCATEGORY:Nôpiérwi pò kaszëbskù}}) <code><nowiki>{{</nowiki>[[:Category:Nôpiérwi pò kaszëbskù|Nôpiérwi pò kaszëbskù]]<nowiki>}}</nowiki></code> |} * 2026-04-09 — 0.29% (16) * 2026-04-12 — 0.45% (25) * 2026-04-15 — 0.63% (35) * 2026-04-16 — 0.81% (45) * 2026-04-23 — 1.17% (65) * {{CURRENTYEAR}}-{{CURRENTMONTH2}}-{{CURRENTDAY2}} — {{#expr: ({{PAGESINCATEGORY:Nôpiérwi pò kaszëbskù|R}} / {{NUMBEROFARTICLES:R}}) * 100 Round 2}}% ({{PAGESINCATEGORY:Nôpiérwi pò kaszëbskù}}) ---- </div><!-- 2026-04--> </div><!-- 2026-04--> ---- <div class="mw-collapsible mw-collapsed"> <h3 class="mw-collapsible-heading">+</h3> <div class="mw-collapsible-content"> <code>+<br> |-<br> |2026-04-08<br> |'''csb'''<br> |{{NUMBEROF|ARTICLES|csb|N}}<br> |{{/S+|\<gallery|139|csb|raw=1}}<br> |{{/S+|Òbaczë téż|430|csb|raw=1}}<br> |{{/S+|\{\{Przëpisë|482|csb|raw=1|flag=i}}<br> |{{/S+|Bùtnowé lënczi|2044|csb|raw=1}}<br> |{{/S+|\{\{Commons|1045|csb|raw=1|flag=i}} </code> ---- * 2026-04-02 {{/S+|Rozmajitoscë|37|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Dopisënczi|39|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Słôwny lëdze|20|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpisënczi|4|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Òbôczë téż|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Zdrzë téż|12|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Przëpise|8|csb}} * 2026-04-02 {{/S+|Bùtnowé pòwrózczi|6|csb}} * <s>2026-04-03 {{/S+|Bùtnowë lënczi|61|csb}}</s> → 0 (2026-04-03) * 2026-04-03 {{/S+|Przësłowié|123|csb}} * 2026-04-03 {{/S+|Przësłowia|6|csb}} * 2026-04-05 {{/S+|Biografiô|18|csb}} * 2026-04-05 {{/S+|Lëteratura|741|csb}} * 2026-04-05 {{/S+|Rozmajitoscë|37|csb}} * 2026-04-07 {{/S+|Przëpisczi|169|csb}} * <s>2026-04-15 {{/S+|Czëtôj téż|1|csb}}</s> → 0 (2026-04-15) * 2026-04-15 {{/S+|\{\{msg|12|csb}} * 2026-04-16 {{/S+|Zdroje|35|csb}} ---- * [[Brëkòwnik:Iketsi/2]] * [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?search=miono-genitiw%3F&title=Specjaln%C3%B4:Szukaj&go=Bi%C3%A9j%21&ns0=1 miono-genitiw?] </div><!-- + --> </div><!-- + --> mgz820n3xcqvuuosd1oreucfnjh5ppp 0 12539 196343 194096 2026-04-24T12:59:21Z Iketsi 3254 kat. 196343 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kolacja - 2023.06.04.jpg|mały|Wieczerzô w Pòlsce]] '''Wieczerzô''' abò '''wieczerza'''<ref>https://sloworz.org/word/3966/meaning/4509</ref> – slédny wieczórny môltëch. Słowò wieczerzô wëwòdzë sã z starołacyńsczégò jãzëka òd ''collatio'', ''collationis'' w znaczënkù zbiérczi, skłôdczi dëtczi, le także schôdaniô, gromadë dostójnëch gòsce na niesamòwice ùroczësti biesiadze, ùrdëdze czë wieczerzë. W tim znaczënkù òd XVI w. wieczerza pòczãła zastãpòwac wieczerzã, pisanô jakno kolacya (''kollacya, kołacya''). W francësczim, italsczim czë szpańsczim jãzëkù fòrmë ''collation'', ''colazione'' i ''colación'' znaczą co jinszégò niż wieczerza w pòlsczim jãzëkù, chòc wszëtczé wëwòdzą sã òd łacyńsczégò ''collatio''. == Òbaczë téż == * [[Chléb]] * [[Òstatnô Wieczerzô]] * [[Skłôdanié żëczbów]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Môltëchë]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] avj00susugpw7gi79elz42txbpth3v8 196345 196343 2026-04-24T13:00:31Z Iketsi 3254 kat 196345 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Kolacja - 2023.06.04.jpg|mały|Wieczerzô w Pòlsce]] '''Wieczerzô''' abò '''wieczerza'''<ref>https://sloworz.org/word/3966/meaning/4509</ref> – slédny wieczórny môltëch. Słowò wieczerzô wëwòdzë sã z starołacyńsczégò jãzëka òd ''collatio'', ''collationis'' w znaczënkù zbiérczi, skłôdczi dëtczi, le także schôdaniô, gromadë dostójnëch gòsce na niesamòwice ùroczësti biesiadze, ùrdëdze czë wieczerzë. W tim znaczënkù òd XVI w. wieczerza pòczãła zastãpòwac wieczerzã, pisanô jakno kolacya (''kollacya, kołacya''). W francësczim, italsczim czë szpańsczim jãzëkù fòrmë ''collation'', ''colazione'' i ''colación'' znaczą co jinszégò niż wieczerza w pòlsczim jãzëkù, chòc wszëtczé wëwòdzą sã òd łacyńsczégò ''collatio''. == Òbaczë téż == * [[Chléb]] * [[Òstatnô Wieczerzô]] * [[Skłôdanié żëczbów]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Môltëchë]] mz7322uz1r31k0hx9a5qlheakjszmtr 10 12556 196328 195642 2026-04-24T12:25:26Z Iketsi 3254 {{Szablóna szëkba}} 196328 wikitext text/x-wiki <includeonly>[[Òbrôzk:YouTube full-color icon (2024).svg|14px|link=]] [https://www.youtube.com/{{#switch:{{{typ}}} | u | user | użytkownik = user/{{{id|}}} | c | channel | kanał = {{{id|}}} | p | playlist | lista = playlist?list={{{id|}}} | v | video | film | #default = watch?v={{{id|{{{1|}}}}}}{{#if: {{{t|{{{3|}}}}}} | &t={{{t|{{{3|}}}}}} | }} }} {{{tituł|{{{titel|{{{2|{{{typ|Film}}}}}}}}}}}}] na YouTube</includeonly><noinclude> {{Szablóna szëkba}} <code><nowiki>{{YouTube|uqdmmC3YX08|Òbraznicë - òbrôz sã kłóniô|archive=https://web.archive.org/web/20140307174041/http://www.youtube.com/watch?v=uqdmmC3YX08}}</nowiki></code> :{{YouTube|uqdmmC3YX08|Òbraznicë - òbrôz sã kłóniô|archive=https://web.archive.org/web/20140307174041/http://www.youtube.com/watch?v=uqdmmC3YX08}} ---- </noinclude> o2nkyq275s64qaesd4koxy2h69uuohr 10 12582 196329 195413 2026-04-24T12:25:33Z Iketsi 3254 {{Szablóna szëkba}} 196329 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#if: {{{pl|}}} | {{#if: {{{pl2|}}} | [{{{pl|}}} {{{pl2|}}}] na Culture.pl ({{Jãz.|pl}}) | pl2=? }} |}} ::{{#if: {{{en|}}} | {{#if: {{{en2|}}} | [{{{en|}}} {{{en2|}}}] na Culture.pl ({{Jãz.|en}}) | en2=? }} |}} ::{{#if: {{{uk|{{{ua|}}}}}} | {{#if: {{{uk2|{{{ua2|}}}}}} | [{{{uk|{{{ua|}}}}}} {{{uk2|{{{ua2|}}}}}}] na Culture.pl ({{Jãz.|uk}}) | uk2=? }} |}} ::{{#if: {{{ko|{{{kr|}}}}}} | {{#if: {{{ko2|{{{kr2|}}}}}} | [{{{ko|{{{kr|}}}}}} {{{ko2|{{{kr2|}}}}}}] na Culture.pl ({{Jãz.|ko}}) | ko2=? }} |}} ::{{#if: {{{ja|{{{jp|}}}}}} | {{#if: {{{ja2|{{{jp2|}}}}}} | [{{{ja|{{{jp|}}}}}} {{{ja2|{{{jp2|}}}}}}] na Culture.pl ({{Jãz.|ja}}) | ja2=? }} |}} ::{{#if: {{{zh-hans|{{{zhs|}}}}}} | {{#if: {{{zh-hans2|{{{zhs2|}}}}}} | [{{{zh-hans|{{{zhs|}}}}}} {{{zh-hans2|{{{zhs2|}}}}}}] na Culture.pl ({{Jãz.|zh-hans}}) | zh-hans2=? }} |}} ::{{#if: {{{zh-hant|{{{zht|}}}}}} | {{#if: {{{zh-hant2|{{{zht2|}}}}}} | [{{{zh-hant|{{{zht|}}}}}} {{{zh-hant2|{{{zht2|}}}}}}] na Culture.pl ({{Jãz.|zh-hant}}) | zh-hant2=? }} |}} ::{{#if: {{{ru|}}} | {{#if: {{{ru2|}}} | [{{{ru|}}} {{{ru2|}}}] na Culture.pl ({{Jãz.|ru}}) | ru2=? }} |}} </includeonly><noinclude> {{Szablóna szëkba}} <pre> {{culture.pl |pl=https://culture.pl/pl/tworca/olga-boznanska|pl2=Olga Boznańska|pl-arch |en=https://culture.pl/en/artist/olga-boznanska|en2=Olga Boznańska |uk=https://culture.pl/ua/mytets/olha-boznanska-mystkynya-portretiv-i-poetyky-temnykh-barv|uk2=Ольга Бознанська – мисткиня портретів і поетики темних барв |ru=https://culture.pl/ru/artist/olga-boznanskaya|ru2=Ольга Бознанская }} </pre> {{culture.pl |pl=https://culture.pl/pl/tworca/olga-boznanska|pl2=Olga Boznańska|pl-arch |en=https://culture.pl/en/artist/olga-boznanska|en2=Olga Boznańska |uk=https://culture.pl/ua/mytets/olha-boznanska-mystkynya-portretiv-i-poetyky-temnykh-barv|uk2=Ольга Бознанська – мисткиня портретів і поетики темних барв |ru=https://culture.pl/ru/artist/olga-boznanskaya|ru2=Ольга Бознанская }} ---- </noinclude> 046kilg18i2wngbmkj7uzyxq8obooqa 10 12590 196320 195641 2026-04-24T12:07:16Z Iketsi 3254 {{Szablóna szëkba}} 196320 wikitext text/x-wiki <includeonly>https://sloworz.org/word/{{{1}}}/meaning/{{{2}}}</includeonly><noinclude> {{Szablóna szëkba}} </noinclude> oujq9raqmbvzj95kcr61lskw7netq01 196330 196320 2026-04-24T12:37:37Z Iketsi 3254 <code><nowiki> 196330 wikitext text/x-wiki <includeonly>https://sloworz.org/word/{{{1}}}/meaning/{{{2}}}</includeonly><noinclude> {{Szablóna szëkba}} <code><nowiki>{{Sloworz.org|8473|9667}}</nowiki></code> :{{Sloworz.org|8473|9667}} </noinclude> p92ahfuti8wqczgm0hvhscwf1cvvjtr 10 12646 196373 195347 2026-04-24T13:35:20Z Iketsi 3254 +{{Roczëzna/imperiumromanum.pl}} 196373 wikitext text/x-wiki <includeonly>* {{Roczëzna/mojhistorycznyblog.pl|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}} * {{Roczëzna/imperiumromanum.pl|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}} * {{Roczëzna/BBC|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}} * {{Roczëzna/NYT|{{{1|{{PAGENAME}}}}}}} </includeonly><noinclude>{{Special:Prefixindex/Szablóna:Roczëzna/}} ---- * [[31 stëcznika|01-31]] <code><nowiki>{{Roczëzna}}</nowiki></code> → {{Roczëzna|31 stëcznika}} ---- * [[22 gromicznika|02-22]] <code><nowiki>{{Roczëzna}}</nowiki></code> → {{Roczëzna|22 gromicznika}} ---- * [[24 gòdnika|12-24]] <code><nowiki>{{Roczëzna}}</nowiki></code> → {{Roczëzna|24 gòdnika}} ---- </noinclude> d7qrp6lc6c4odehcov6zhsv7v08bw0f 0 12775 196336 196152 2026-04-24T12:49:17Z Iketsi 3254 /* Òbaczë téż */ * [[Nôdgroda Nobla]] 196336 wikitext text/x-wiki '''Nôdgroda''' – wëapartnienié za czin abò twór. == Òbaczë téż == * [[Kònkùrs]] * [[Medal Stolema]] * [[Nôdgroda Nobla]] * [[Pòmòrskô Lëterackô Nôdgroda Wiater òd Mòrzô]]<ref>https://www.zkaszub.info/pomorsko-leteracko-nodgroda-wiater-od-morzo-me-znajeme-dobiwcow/</ref> * [[Lëterackô nôdgroda]]<ref>„Pomerania” 2022 nr 11, s. 12-13.</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Nôdgrodë| ]] qdorl4ba0gm6x45nt3s62mrtqp4irx3 10 12799 196321 2026-04-24T12:11:59Z Iketsi 3254 N 196321 wikitext text/x-wiki <includeonly>---- * [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?search=hastemplate%3A{{urlencode:{{PAGENAME}}}}&title=Specjaln%C3%B4%3ASzukaj&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 hastemplate:{{PAGENAME}}] * [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F{{urlencode:{{PAGENAME}}}}%2F+-hastemplate%3A{{urlencode:{{PAGENAME}}}}&title=Specjaln%C3%B4%3ASzukaj&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 „sloworz.org” bez <nowiki>{{sloworz.org}}</nowiki>] ---</includeonly><noinclude> {{Szablóna szëkba}} </noinclude> px8ip36517wrqbwrk4vlwpz0m2go7x4 196322 196321 2026-04-24T12:16:38Z Iketsi 3254 /i; "" 196322 wikitext text/x-wiki <includeonly>---- * [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?search=hastemplate%3A{{urlencode:{{PAGENAME}}}}&title=Specjaln%C3%B4%3ASzukaj&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 hastemplate:{{PAGENAME}}] * [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F{{urlencode:{{PAGENAME}}}}%2Fi+-hastemplate%3A{{urlencode:"{{PAGENAME}}"}}&title=Specjaln%C3%B4%3ASzukaj&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 „sloworz.org” bez <nowiki>{{sloworz.org}}</nowiki>] ---</includeonly><noinclude> {{Szablóna szëkba}} </noinclude> 5auwbkabnt2nom1v6msn3nmm2byny1z 196323 196322 2026-04-24T12:20:46Z Iketsi 3254 {{PAGENAME}} 196323 wikitext text/x-wiki <includeonly>---- * [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?search=hastemplate%3A{{urlencode:{{PAGENAME}}}}&title=Specjaln%C3%B4%3ASzukaj&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 hastemplate:'''{{PAGENAME}}'''] * [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F{{urlencode:{{PAGENAME}}}}%2Fi+-hastemplate%3A{{urlencode:"{{PAGENAME}}"}}&title=Specjaln%C3%B4%3ASzukaj&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 „<code>{{PAGENAME}}</code>” bez <nowiki>{{</nowiki>'''{{PAGENAME}}'''<nowiki>}}</nowiki>] ----</includeonly><noinclude> {{Szablóna szëkba}} </noinclude> icm2ca7o8lgwxpatph57larigw0lz8b 196327 196323 2026-04-24T12:24:06Z Iketsi 3254 "" 196327 wikitext text/x-wiki <includeonly>---- * [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?search=hastemplate%3A{{urlencode:"{{PAGENAME}}"}}&title=Specjaln%C3%B4%3ASzukaj&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 hastemplate:'''{{PAGENAME}}'''] * [https://csb.wikipedia.org/w/index.php?search=insource%3A%2F{{urlencode:{{PAGENAME}}}}%2Fi+-hastemplate%3A{{urlencode:"{{PAGENAME}}"}}&title=Specjaln%C3%B4%3ASzukaj&profile=advanced&fulltext=1&ns0=1 „<code>{{PAGENAME}}</code>” bez <nowiki>{{</nowiki>'''{{PAGENAME}}'''<nowiki>}}</nowiki>] ----</includeonly><noinclude> {{Szablóna szëkba}} </noinclude> qtvby8qh8voovgm3vlpv0f2tqt16deo 14 12800 196344 2026-04-24T12:59:32Z Iketsi 3254 N 196344 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] sdtmtuavf9bssyzj6b6oi11dubcluej 196346 196344 2026-04-24T13:00:37Z Iketsi 3254 [[Kategòrëjô:Kùltura]] 196346 wikitext text/x-wiki {{Commons}} [[Kategòrëjô:Żëwnota]] [[Kategòrëjô:Kùltura]] ryd9y6ncbm3i71acrfjzjnl31tjjmzo 10 12801 196372 2026-04-24T13:32:16Z Iketsi 3254 N 196372 wikitext text/x-wiki <includeonly>https://imperiumromanum.pl/tego-dnia-w-rzymie/amp/#{{#invoke:string2|split|{{{1|{{PAGENAME}}}}}|" "|1}}-{{#switch: {{#invoke:string2|split|{{{1|{{PAGENAME}}}}}|" "|2}} | stëcznika = 1 | gromicznika = 2 | strëmiannika = 3 | łżëkwiata = 4 | maja = 5 | czerwińca = 6 | lëpińca = 7 | zélnika = 8 | séwnika = 9 | pazdzérznika = 10 | lëstopadnika = 11 | gòdnika = 12 | #default = !!! }} ({{Jãz.|pl}})</includeonly><noinclude> * [[31 stëcznika|31-01]] <code><nowiki>{{Roczëzna/imperiumromanum.pl}}</nowiki></code> → {{Roczëzna/imperiumromanum.pl|31 stëcznika}} * [[2 gromicznika|02-02]] <code><nowiki>{{Roczëzna/imperiumromanum.pl}}</nowiki></code> → {{Roczëzna/imperiumromanum.pl|2 gromicznika}} * [[7 lëpińca|07-07]] <code><nowiki>{{Roczëzna/imperiumromanum.pl}}</nowiki></code> → {{Roczëzna/imperiumromanum.pl|7 lëpińca}} * [[24 gòdnika|12-24]] <code><nowiki>{{Roczëzna/imperiumromanum.pl}}</nowiki></code> → {{Roczëzna/imperiumromanum.pl|24 gòdnika}} </noinclude> a39m4padhqruo41jilboc1ts7tf67t3