Eùropejskô Ùnijô

Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia Eùropejskô Ùnijô 0 1426 196475 196310 2026-04-26T18:13:17Z Rzadtymczasowy 19437 historiô, wstãp, pòwrózczi 196475 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto%20pl Motto UE], european-union.europa.eu</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji|24 jãzëczi]] |stolëca= [[òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]] [[òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]] [[òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]] [[òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= |Mònarcha= [[òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat - Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnégò cządu – 1949 rokù pòwsta Radzëzna Eùropë, a 1951 r. Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fùnksnérowanim ùnie zajimô sã m.jin. [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé Lizbóńsczi Ùgòdë 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fùnksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta Prôw Pòdstawòwich]]. Ùgòda z Lizbónë dôwô mòżlëwòta przëjãcô przez EÙ [[Europejsczi Kónwencji Prôw Człowieka]]. Samò przëstãpienié do Kónwencji nie òznôczô bëcô członkã Ùnii w Radzëznie Europë. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} [[Himn Eùropejsczi Ùnie]] (''Òda do redotë'') na kaszëbsczi przedolmaczëł m.jin. Zbigniéw Jankòwsczi<ref>J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces integracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949 ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô plan integracje wëróbkù wãgla i stalë. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951 przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Néderlandzkô]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë, jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã i Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom). 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë Eùropejsczé Wspólnotë Wãgla i Stalë, Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë i Eùroatomu<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. == Geògrafiô == === Nôleżnikòwé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżnikòwé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Néderlandzkô]], [[òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota |- | align="center" |1973 |[[òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Dëńskô]], [[òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wspólnota |- | align="center" |1981 |[[òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Sloweńskô]], [[òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu|mały|250x250px]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref>Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref>[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô aneksjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="200"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] oxqecviazhnkqlfawy9qz2iby4h1skt Irak 0 4634 196462 193918 2026-04-26T12:09:13Z DawnyTest 14843 Dofùlowanié 196462 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Iraku|gwôsné miono=‏جمهورية العراق‎ <center>Dżumhurijjat al-Irak</center> كۆماری عێراق <center>Komarî 'Êraq|fana=Flag of Iraq.svg|miono-genitiw=Iraku|herb=Coat of arms of Iraq.svg|mòtto=‏لله أكبر <center>Bóg je wiôldżi|himn=‏موطني (Mòja òjczëzno) <center>[[File:United States Navy Band - Mawtini.ogg]]</center>|na karce=Iraq in its region.svg|jãzëk=arabsczi, kurdijsczi|stolëca=Bagdad|fòrma państwa=repùblika|kònstitucjô=Kònstitucjô Iraku|Prezydeńt=Abd al-Latif Raszid|Premiéra=Muhammad Szija as-Sudani|data ùsôdzenia=3 pazdzérznika 1932|wiéchrzëzna=438 317|lëdztwò=48,007,437<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/iraq-population/ Iraq Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-26] (<abbr>an.</abbr>).</ref>|rok=2026|dëtk=iracczi dinar|kòd dëtka=IQD|telefón=+964|aùtowi kòd=IRQ|Internet=.iq|kòd=IQ}} '''Irak, Repùblika Iraku''' ([[Arabsczi jãzëk|ar]]. ‏جمهورية العراق‎, trb. ''Dżumhurijjat al-Irak'', [[Kurdijsczi jãzëk|kurd]]. كۆماری عێراق, trb. ''Komarî 'Êraq'') je państwã w Zôpadny [[Azëjô|Azëji]], na Blisczim Wschòdze nad Perską Roztoką. Stolecznym gardã je [[Bagdad]]. Greńczë z [[Syrëjô|Syrëją]], [[Tëreckô|Tërecką]], [[Iran|Iranã]], [[Kùwejt|Kùwejtã]], [[Saudëjskô Arabijô|Saudëjską Arabią]] ë [[Jordaniô|Jordanią]]. Na terenie Iraku bëłë stôrożëtné cywilizacëje Sumer, Babilon ë Asyrëjô<ref>Białek A., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/starozytna-mezopotamia-jak-wygladalo-zycie-w-najstarszej-znanej-cywilizacji/ Starożytna Mezopotamia - jak wyglądało życie w najstarszej znanej cywilizacji? | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dostęp 2026-04-26] (pòl.).</ref>. Nachôdô sã tam dwie rzeczi Tigris ë Eufrat, midzë jaczimi bëłë cywilizacëje Mezopotamie<ref>Zambrzycka-Kościelnicka E., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/sumerowie-opracowali-wiele-wynalazkow-ich-slady-do-dzis-widzimy-w-rolnictwie-matematyce-i-astronomii/ Sumerowie opracowali wiele wynalazków. Ich ślady do dziś widzimy w rolnictwie, matematyce i astronomii | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-04-26] (pòl.).</ref>. Òd 1979 do 2003 roku bëła tu òkrutnô diktatura Saddama Husajna, chtërni mimo modernizacje kraju zamòrdował tësące lëdzi (m.jin. òbczas inwazje na Kùwejt ë Iran)<ref>''[https://www.iwm.org.uk/history/the-complex-legacy-of-saddam-hussein The Complex Legacy of Saddam Hussein]'' [online], Imperial War Museums [dost. 2026-04-26] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. Òstał w 2006 skazany na karã smierci<ref>''[https://polskieradio24.pl/artykul/1000471,saddam-husajn-demon-naszych-czasow Saddam Husajn. Demon naszych czasów]'' [online], Polskie Radio 24 [dost. 2026-04-26] (pòl.).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}}{{stub}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] k24wutn8cxxtwts9n7u9rssxrq6rkar 196463 196462 2026-04-26T12:11:59Z DawnyTest 14843 196463 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Iraku|gwôsné miono=‏جمهورية العراق‎ <center>Dżumhurijjat al-Irak</center> كۆماری عێراق <center>Komarî 'Êraq|fana=Flag of Iraq.svg|miono-genitiw=Iraku|herb=Coat of arms of Iraq.svg|mòtto=‏لله أكبر <center>Bóg je wiôldżi|himn=‏موطني (Mòja òjczëzno) <center>[[File:United States Navy Band - Mawtini.ogg]]</center>|na karce=Iraq in its region.svg|jãzëk=arabsczi, kurdijsczi|stolëca=Bagdad|fòrma państwa=repùblika|kònstitucjô=Kònstitucjô Iraku|Prezydeńt=Abd al-Latif Raszid|Premiéra=Muhammad Szija as-Sudani|data ùsôdzenia=3 pazdzérznika 1932|wiéchrzëzna=438 317|lëdztwò=48,007,437<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/iraq-population/ Iraq Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-26] (<abbr>an.</abbr>).</ref>|rok=2026|dëtk=iracczi dinar|kòd dëtka=IQD|telefón=+964|aùtowi kòd=IRQ|Internet=.iq|kòd=IQ}} '''Irak, Repùblika Iraku''' ([[Arabsczi jãzëk|ar]]. ‏جمهورية العراق‎, trb. ''Dżumhurijjat al-Irak'', [[Kurdijsczi jãzëk|kurd]]. كۆماری عێراق, trb. ''Komarî 'Êraq'') je państwã w Zôpadny [[Azëjô|Azëji]], na Blisczim Wschòdze nad Perską Roztoką. Stolecznym gardã je [[Bagdad]]. Greńczë z [[Syrëjô|Syrëją]], [[Tëreckô|Tërecką]], [[Iran|Iranã]], [[Kùwejt|Kùwejtã]], [[Saudëjskô Arabijô|Saudëjską Arabią]] ë [[Jordaniô|Jordanią]]. Na terenie Iraku bëłë stôrożëtné cywilizacëje Sumer, Babilon ë Asyrëjô<ref>Białek A., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/starozytna-mezopotamia-jak-wygladalo-zycie-w-najstarszej-znanej-cywilizacji/ Starożytna Mezopotamia - jak wyglądało życie w najstarszej znanej cywilizacji? | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dostęp 2026-04-26] (pòl.).</ref>. Nachôdô sã tam dwie rzeczi Tigris ë Eufrat, midzë jaczimi bëłë cywilizacëje Mezopotamie<ref>Zambrzycka-Kościelnicka E., ''[https://www.national-geographic.pl/historia/sumerowie-opracowali-wiele-wynalazkow-ich-slady-do-dzis-widzimy-w-rolnictwie-matematyce-i-astronomii/ Sumerowie opracowali wiele wynalazków. Ich ślady do dziś widzimy w rolnictwie, matematyce i astronomii | National Geographic]'' [online], www.national-geographic.pl [dost. 2026-04-26] (pòl.).</ref>. Òd 1979 do 2003 roku bëła tu òkrutnô diktatura Saddama Husajna, chtërni mimo modernizacje kraju zamòrdował tësące lëdzi (m.jin. òbczas inwazje na Kùwejt ë Iran<ref name=":0" />)<ref>''[https://www.iwm.org.uk/history/the-complex-legacy-of-saddam-hussein The Complex Legacy of Saddam Hussein]'' [online], Imperial War Museums [dost. 2026-04-26] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. Òstał w 2006 skazany na karã smierci<ref name=":0">''[https://polskieradio24.pl/artykul/1000471,saddam-husajn-demon-naszych-czasow Saddam Husajn. Demon naszych czasów]'' [online], Polskie Radio 24 [dost. 2026-04-26] (pòl.).</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}}{{stub}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] 7a0kabg6fo0t8qqs944yrpb7yz43383 Fana Kaszëbsczi 0 6836 196477 195966 2026-04-26T18:33:36Z Rzadtymczasowy 19437 przëpisë, drobn. 196477 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|mały|Fana Kaszëbsczi]] '''Fana Kaszëbsczi''' – symbòl [[Kaszëbi|Kaszëbów]]. Przëjãto, że [[fana]] Kaszëb je czôrno-żółtim prostonórtnym płatã sztofu, z czôrną farwą na górze, a żôłtą na dole. Farwë fanë przëjãto zgódno z reglama heraldiczi, gdze górny pas mô farwã gòdła, a dólny – herbowi tarczë. Farwë òpisëwô ''Dejowô deklaracjô stowôrë [[Kaszëbskô Jednota]]'': <blockquote>''Naszą nôrodną pòznaką je czôrny grif w kòrunie. Kaszëbskô nôrodnô fana mô czôrno-żôłté farwë, chtërne są zrzeszoné z naszą pòznaką, to je sczerowónym w prawò czôrnym grifã w kòrunie na złotim pòlu herbòwi tôrczë.''<ref>[https://kaszebsko.com/kim-me-jesme-e-jacze-sa-naje-cele Kim më jesmë ë jaczé są naje céle?], kaszebsko.com.</ref> </blockquote> == Historiô == Pierszi rôz fana Kaszëb òsta bòdôj wëwiesonô na zjôzd Kaszëbów 18 zélnika 1929 rokù w Kartuzach, czedë òstało ùsadzoné Regionalné Zrzeszenié Kaszëbów. Tedë, nad biórã kòl Gduńsczi sz., wisa stanica Aleksandra Majkòwsczégò z Czôrnym Grifã. Pòdług relacje Aleksandra Labùdë, pò wëwiesenim kòl stanicë czôrno-żôłti fanë, kartësczi wicestarosta Pazniewsczi nasłôł szandarów z nôkôzã ùsëniãcégò fanów. Na ùdbã sostrë Majkòwsczégò, kòl kaszëbsczi fanë òsta wësiesonô fana Pòlsczi, co rozrzeszëło spór<ref>J. Drzeżdżon, ''Współczesna literatura kaszubska 1945-1980'', Warszawa 1986, s. 215-218.</ref>. == Swiãto == Swiãto Kaszëbsczi Fanë przëpôdô na 18 zélnika, z pòzdrzatkù na pierszi datum ji pòwszechnégò wëstôwieniô w Kartuzach 18 zélnika 1929 rokù. W tim dniu kòżdegò rokù òdbëwają sã ùroczëstoscë sparłãczoné z propagowaniém kaszëbsczich symbòlów i regionu. Pierszé òbchòdë swiãta pòwstałë z jinicjatiwë [[Kaszëbskô Jednota|Kaszëbsczi Jednotë]] w 2012 rokù. == Przëpisczi == {{przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == * https://web.archive.org/web/20260327040957/https://radiokaszebe.pl/news/flaga-kaszub-na-ug-jubileusz-prof-jozefa-borzyszkowskiego-csb-674 ([https://web.archive.org/web/20260327041114/https://media.radiokaszebe.pl/wp-content/uploads/kleka_news_50lat_ug_gdansk_26-03-23.mp3 audio]) [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Fanë]] m3zx5oz3agvhh0zxbh50vudy5kkxjyo Fana 0 7008 196476 195012 2026-04-26T18:29:15Z Rzadtymczasowy 19437 przëpisë 196476 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:POL Kaszuby flag.svg|200px|mały|[[Fana Kaszëbsczi|Kaszëbskô fana]]]] '''Fana ''' – to płat sztofu gwësnégò sztôłtu i farwë przëmòcowonégò do drziwca<ref>Na spòdlim definicje: [https://sjp.pwn.pl/sjp/flaga;2459409.html flaga - słownik języka polskiego PWN]</ref>. Mòże miec [[godło]], [[symbòl|symbòle]], [[òbrôzk|òbrôzczi]]. Fana je rozpòznôwónym znakã państwa, [[gard|gardu]], òrganizacje czë jednostek np. administracëjnëch, wòjskòwich i jinszich. == Galeriô == <gallery> Òbrôzk:Wejherowo plac Wejhera, flaga kaszubska.jpg|fana [[Kaszëbë|Kaszëb]] Òbrôzk:Polish flags on Trafalgar Square.jpg|Fana [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]] Òbrôzk:European flag in Karlskrona 2011.jpg|Fana [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]] Òbrôzk:Wejherowo plac Wejhera.jpg|Fanë na placu Wejhera w [[Wejrowò|Wejrowie]] Òbrôzk:Buzz Aldrin and the U.S. Flag on the Moon (9460188482).jpg|Fana [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Stanów Americzi]] na [[Miesądz|miesądzu]] </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == * https://www.kaszubi.pl * https://www.naszekaszuby.pl * http://csb.wikipedia.org/wiki/Grif [[Kategòrëjô:Fanë]] 7uxp1nb0qeahy6ik9inlhz1bxzzn7ca Adolf Hitler 0 11864 196471 196057 2026-04-26T13:55:21Z DawnyTest 14843 196471 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Adolf Hitler|gwôsné jimiã=Adolf Hitler|Òbrôzk=Hitler portrait crop.jpg|òpis=Òficjalny pòrtret Hitlera (1938)|Data_ùrodzeniô=20 łżëkwiata 1889|Môl_ùrodzeniô=Braunau am Inn|Data_smierci=30 łżëkwiata 1945|Mol_smierci=[[Berlëno]]|1. fónkcjô=Kanclérz Rzeszë|1. Òd=30 stëcznika 1933|1. Do=30 łżëkwiata 1945|1. Pòprzédca=[[Kurt von Schleicher]]|1. Nastãpnik=[[Joseph Goebbels]]|1. partiô=NSDAP|2. fónkcjô=Wódca Rzeszë|2. Òd=2 zélnika 1934|2. Do=30 łżëkwiata 1945|2. Pòprzédca=[[Paul von Hindenburg]] (jako prezydent)|2. Nastãpnik=[[Karl Dönitz]] (jako prezydent)|2. partiô=NSDAP|3. fónkcjô=Przédnik DAP/NSDAP|3. Òd=29 lëpińca 1921|3. Do=30 łżëkwiata 1945|3. Pòprzédca=Anton Drexler|3. Nastãpnik=Martin Bormann (jako minyster partie)}} '''Adolf Hitler''' (ùr. 20 łżëkwiata 1889, zm. 30 łżëkwiata 1945) – miemiecczi pòlitikôrz pòchôdający z [[Aùstriô|Aùstrie]]. Hitler béł diktatorã [[Niemieckô|Miemiecczi]] òd 1933 do 1945. Òn téż je òdpòwiedzalny za przesprawë procëm lëdzkòscë, np. [[Holokaust]]. == Żëcé == Narodzënë Hitlera nastąpiłë 20 łżëkwiata 1889 w [[Bramau Am Inn]] w Aùstrio-Madżarsczi (dzysô Aùstriackô). Béł sztërë dzeckã [[Alois Hitler|Aloisa Hitlera]] i [[Klara Hitler|Klary z dodomu Pölzl]]. Miôł młodé ò sétmë lat sostrã [[Paula Hitler|Paulã]]. Chòdzył nôprzódka do szkòłë w [[Linz]], a pózni – w [[Steyr]]. Pò [[Anschluss]]u i jinëch agresywnëch zrëchach Hitlera zaczãła sã [[II swiatowô wòjna]]. W 1945 Hitler zabił sã pò radzecczim przëjimniãcym [[Berlin]]a. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] 3jmgix0f6xfhgffgv47o0to4mtrdtyu 196472 196471 2026-04-26T17:26:40Z DawnyTest 14843 Przëpisë 196472 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Adolf Hitler|gwôsné jimiã=Adolf Hitler|Òbrôzk=Hitler portrait crop.jpg|òpis=Òficjalny pòrtret Hitlera (1938)|Data_ùrodzeniô=20 łżëkwiata 1889|Môl_ùrodzeniô=Braunau am Inn|Data_smierci=30 łżëkwiata 1945|Mol_smierci=[[Berlëno]]|1. fónkcjô=Kanclérz Rzeszë|1. Òd=30 stëcznika 1933|1. Do=30 łżëkwiata 1945|1. Pòprzédca=[[Kurt von Schleicher]]|1. Nastãpnik=[[Joseph Goebbels]]|1. partiô=NSDAP|2. fónkcjô=Wódca Rzeszë|2. Òd=2 zélnika 1934|2. Do=30 łżëkwiata 1945|2. Pòprzédca=[[Paul von Hindenburg]] (jako prezydent)|2. Nastãpnik=[[Karl Dönitz]] (jako prezydent)|2. partiô=NSDAP|3. fónkcjô=Przédnik DAP/NSDAP|3. Òd=29 lëpińca 1921|3. Do=30 łżëkwiata 1945|3. Pòprzédca=Anton Drexler|3. Nastãpnik=Martin Bormann (jako minyster partie)}} '''Adolf Hitler''' (ùr. 20 łżëkwiata 1889, zm. 30 łżëkwiata 1945) – miemiecczi pòlitikôrz pòchôdający z [[Aùstriô|Aùstrie]]. Hitler béł diktatorã [[Niemieckô|Miemiecczi]] òd 1933 do 1945. Òn téż je òdpòwiedzalny za przesprawë procëm lëdzkòscë, np. [[Holokaust]]. == Żëcé == Narodzënë Hitlera nastąpiłë 20 łżëkwiata 1889 w [[Bramau Am Inn]] w Aùstrio-Madżarsczi (dzysô Aùstriackô). Béł sztërë dzeckã [[Alois Hitler|Aloisa Hitlera]] i [[Klara Hitler|Klary z dodomu Pölzl]]. Miôł młodé ò sétmë lat sostrã [[Paula Hitler|Paulã]]<ref>''[https://encyclopedia.ushmm.org/content/en/article/adolf-hitler-early-years-1889-1921 Adolf Hitler: Early Years, 1889–1921]'' [online], Holocaust Encyclopedia [dost. 2026-04-26] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. Chòdzył nôprzódka do szkòłë w [[Linz]], a pózni – w [[Steyr]]<ref>Dinning R., ''[https://www.historyextra.com/period/second-world-war/adolf-hitler-fuhrer-facts-guide-rise-nazi-dictator-biography-pictures/ Adolf Hitler: Biography, Facts, Rise To Power & Photos | HistoryExtra]'' [online], www.historyextra.com [dost. 2026-04-26] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. Pò [[Anschluss]]u i jinëch agresywnëch zrëchach Hitlera zaczãła sã [[II swiatowô wòjna]]. W 1945 Hitler zabił sã pò radzecczim przëjimniãcym [[Berlin]]a<ref>Helmig L., ''[https://www.trumanlibraryinstitute.org/wwii-80-the-death-of-adolf-hitler/ WWII 80: The Death of Adolf Hitler]'' [online], Truman Library Institute, 30 łżëkwiata 2025 [dost. 2026-04-26].</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Pòliticë]] q0er91tu59kvqk5ami85kdw3qvohbzj Lana Del Rey 0 12290 196474 190420 2026-04-26T17:37:13Z Niegodzisie 12069 196474 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Lana Del Rey (2024).jpg|mały|Lana Del Rey]] '''Lana Del Rey''' (prawdziwò: '''Elizabeth Woolridge Grant''') (ùr. 21 czerwińca 1985 w [[Nowi Jork|Nowém Jòrkù]]) je [[Zjednóné Kraje Americzi|americzkô]] spiewôczka i pisôrkô piosnków. Zasłëniła sã w 2011 roku z piosnką „Video Games”, a pòtem wëszeł jéj album „Born to Die” (2012), co bëł baro pòpùlarny na całim swiece<ref name=":0">[https://www.biography.com/musicians/lana-del-rey Lana Del Rey - Biography.com]</ref><ref>[https://www.britannica.com/biography/Lana-Del-Rey Lana Del Rey - Encyclopedia Britannica] </ref>. Jéj sztil to mieszané alternatiwnégo pòpù, retro stylu z lat 50. i 60., a téż mélanchòlijnégò klimatu. Lana czãsto pisze ò miłoscë, trùdnym żëcu i Americe<ref name=":0" />. Lana Del Rey wydôła wiece albómów, miãdzy jinszimi „Ultraviolence” (2014), „Norman Fucking Rockwell!” (2019) i „Did You Know That There’s a Tunnel Under Ocean Blvd” (2023)<ref name=":0" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} [[Kategòrëjô:Zjednóné Kraje Americzi]] [[Kategòrëjô:Spiéwôrczi]] fea7qsvzrlg1acfwy21zs9zjcum50b2 Szablóna:Infobox-państwò/prezydeńt 10 12404 196470 196171 2026-04-26T13:01:52Z DawnyTest 14843 196470 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{SUBPAGENAME}} |Wòlny Gard Gduńsk = [[Senat Wòlnego Gardu Gduńska|Prezes Senatu]] |Wòlny Gard Krakòwò = [[Senat Wòlnego Gardu Krakòwa|Prezes Senatu]] |San Marino = [[Kapitón regent San Marino|Kapitón regent]] |Bòsniô i Hercegòwina = [[Przédnictwò Bòsnie i Hercegòwinë]] |Chińskô Lëdowô Repùblika = [[Prowôdnik ChLR|Prowôdnik]] |Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika = Nôweższi Wódca |Antigua i Barbuda = Gùbernatór |Aùstralëjô = Gùbernatór |Bahamë = Gùbernatór |Belize = Gùbernatór |Grenada = Gùbernatór |Jamajka = Gùbernatór |Kanada = Gùbernatór |Nowô Zelandzkô = Gùbernatór |Papùa-Nowô Gwinejô = Gùbernatór |Saint Kitts i Nevis = Gùbernatór |Saint Lucia = Gùbernatór |Saint Vincent i Grenadyny = Gùbernatór |Tuvalu = Gùbernatór |Òstrowë Salomóna = Gùbernatór |Eùropejskô Ùnijô = Przédnik [[Eùropejskô Kòmisjô|Eùropejsczi Kòmisje]] |NATO = [[Sekretarz generalny]] |#default = [[Prezydeńt]] }}<noinclude>{{Dokumentacja|zawartość = Szablon pomocniczy dla {{s|państwo infobox}}, umożliwia zdefiniowanie szczególnego opisu pola {{{Prezydeńt}}}}}</noinclude> rzoq87f6jsi57q454amj7af9kqns5bt NATO 0 12413 196469 193171 2026-04-26T13:00:00Z DawnyTest 14843 infobox 196469 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô|miono=Organizacjô Nordoatlanticczégò Traktatu|gwôsné miono=North Atlantic Treaty Organization Organisation du traité de l’Atlantique nord|fana=Flag of NATO.svg|miono-genitiw=NATO|himn=The NATO hymn (Himn NATO)|na karce=North Atlantic Treaty Organization (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Anielsczi jãzëk|anielsczi]], [[Francësczi jãzëk|francësczi]]|stolëca=[[Bruksela]]|data ùsôdzenia=4 łżëkwiata 1949|Prezydeńt=Mark Rutte}} '''Organizacjô Nordoatlanticczégò Traktatu''' ([[Anielsczi jãzëk|ani]]. ''North Atlantic Treaty Organization'' – NATO; [[Francësczi jãzëk|fr]]. ''Organisation du traité de l’Atlantique'' ''nord'' – '''OTAN''', zwëkòwi '''NATO''' abò '''Zdrëszëna Nordoatlanticczi''') – midzënôrodnô organizacjô pòliticzno-wòjskòwô ùsadzonô na mòcë pòdpisano 4 łżëkwiata 1949 r. [[Traktat nordoatlanticczi|Traktatu Nordoatlanticczégò]], òbrëszny òd 24 zélnika 1949 rokù. Przédnym cilã jistnieniô NATO w sztóce ùsadzëniô bëłô barń militarnô przed mòżlëwim atakiem ze stronë [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|ZSRR]] ë jegò [[Wschòdny blok|satelicczich krajów]], òd 1955 rokù zorganizowónëch w strëkturã [[Warszawsczi Ukłôd|Warszawsczégò Ukłôdu]]. Pò [[Rozpôd ZSRR|rozpôdze Związkù Radzecczégò]] ë rozrzeszeniu Warszawsczégò Ukłôdu w 1991 rokù, pôłni rolã stabilizacëjną, bierząc sã za dzejania, co barnią przed rozprzestrzenianim sã regionalnëch kònfliktów. Pôłni téż rolã gwaranta bezpiecznoscë bùtnowégò nôleżnikòwich państw. Zdrëszëna òpiéra sã na zasadzë òbronë kòlektiwny, zgódno z jegò spòdlecznim założenim, eż napasc zbrojnô jednégò z nôleżników ùważanô je za atak naprzék wszëtczim nôleżnikom. == Nôleżnicë NATO == * [[Albańskô]] * [[Belgijskô]] * [[Bùlgarskô]] * [[Chòrwackô]] * [[Czeskô Repùblika]] * [[Czôrnogóra]] * [[Dëńskô]] * [[Estóńskô]] * [[Fińskô]] * [[Francëjô]] * [[Greckô]] * [[Islandëjô]] * [[Italskô]] * [[Kanada]] * [[Lëtewskô]] * [[Luksembùrskô]] * [[Łotewskô]] * [[Madżarskô]] * [[Miemieckô]] * [[Néderlandzkô]] * [[Nordowô Macedoniô]] * [[Norweskô]] * [[Pòlskô]] * [[Pòrtugalskô]] * [[Rumùńskô]] * [[Sloweńskô]] * [[Słowackô]] * [[Szpańskô]] * [[Szwedzkô]] * [[Tëreckô]] * [[Wiôlgô Britanijô]] * [[Zjednóné Kraje Americzi]] == Pòdôwczi == * Wiéchrzëzna - 25 000 000 km² * Lëdztwò - 950-980 000 000 * Sedzëba - [[Bruksela]] * Sëła militarnô - 3,4 mln wòjôrzów * Przédnik - Mark Rutte == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.nato.int Domôcô starna] {{NATO}} [[Kategòrëjô:NATO]] lj0b9tuyre72aoj8yzb1ceeka1kumzi Szablóna:Infobox-państwò/mònarcha 10 12439 196467 196170 2026-04-26T12:47:19Z DawnyTest 14843 196467 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{SUBPAGENAME}} |Iran = Nôweższi Wódca |Afganistón = [[Nôweższi Wódca Iranu|Nôweższi Wódca]] |Eùropejskô Ùnijô = Przédnik [[Eùropejskô Radzëzna|Eùropejsczi Radzëznë]] |#default = [[Mònarcha]] }}<noinclude>{{Dokumentacja|zawartość = Szablon pomocniczy dla {{s|państwo infobox}}, umożliwia zdefiniowanie szczególnego opisu pola {{{Mònarcha}}}}}</noinclude> nv8ewsszk3o1pfz7qorks29xfszs5k8 196468 196467 2026-04-26T12:47:37Z DawnyTest 14843 co ja zrobiłem? 196468 wikitext text/x-wiki {{#switch:{{SUBPAGENAME}} |Iran = [[Nôweższi Wódca Iranu|Nôweższi Wódca]] |Afganistón = Nôweższi Wódca |Eùropejskô Ùnijô = Przédnik [[Eùropejskô Radzëzna|Eùropejsczi Radzëznë]] |#default = [[Mònarcha]] }}<noinclude>{{Dokumentacja|zawartość = Szablon pomocniczy dla {{s|państwo infobox}}, umożliwia zdefiniowanie szczególnego opisu pola {{{Mònarcha}}}}}</noinclude> sy07nopndhcc90fey5ojruyl4r5a3zx Nôweższi Wódca Iranu 0 12803 196464 2026-04-26T12:43:23Z DawnyTest 14843 nowô starna 196464 wikitext text/x-wiki '''Nôweższi Wódca Iranu''' ([[Persczi jãzëk|pers]]. رهبر جمهوری اسلامی ایران) to je tituł przédnika kraju w Iranie òd 1979, je on wëbierany przez Gromadã Ekspertów. Wódca mo szëroczé ùdowierzenia, m.jin. mianowanié wësoczich ùrzãdników, w tim sãdzów, nôleżników Rewolucëjny Strażë ë nôleżników Radë Strażników Kònstitucje<ref>''[https://charterforcompassion.org/arts/arts/seda-voices-of-iran/the-iranian-constitution-and-governing-structure.html The Iranian Constitution and Governing Structure : Seda: Voices of Iran : Arts : Arts : Charter for Compassion]'' [online], charterforcompassion.org [dost. 2025-06-23] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. Nôweższi Wódca wëpowiadô wòjnã, ògłasza powszechną mòbilizacjã, mòże dimisjonować prezydeńta a też je zwiérzchnikã i głównodowòdzącym zbrojnëch sëł<ref>''[https://pulaski.pl/analiza-iran-po-nieuchronnej-zmianie-najwyzszego-przywodcy/ Iran po nieuchronnej zmianie najwyższego przywódcy]'' [online], Fundacja im. Kazimierza Pułaskiego, 19 września 2016 [dost. 2025-06-23] (pòl.).</ref>. Kòntroluje wëmiar sprawiedlëwòsci ë państwòwe media<ref>''[https://www.fakt.pl/polityka/przywodca-iranu-ajatollah-ali-chamenei-i-potega-finansowa-jego-rodziny/1ekkvxg?srcc=undefined&utm_v=2 Kim jest ajatollah Ali Chamenei? Jego rodzina kontroluje gigantyczne bogactwa]'' [online], Fakt, 19 czerwca 2025 [dost. 2025-06-23] (pòl.).</ref><ref>Nikołajew J., ''[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/nurt-svd/2015-tom-49-numer-2-138/nurt_svd-r2015-t49-n2_138-s191-212.pdf Konstytucja Islamskiej Republiki Iranu: zagadnienia wyznaniowe]'', Muzeum Historii Polski, 2015 [zarchiwizowane] (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>. Czede w 2026 zdżinął Ali Chamenei do czasu wëboru nowegò wódcë Iranã rządzëłô Timczasowô Przédniczô Rada, w skład jaczi weszli prezydeńt Masud Pezeszkian, Alireza Arafi, nôleżnik Gromadë Ekspertów ë Gholamhosejn Mohseni-Eżei , przédnik sądownictwa<ref>''[https://www.pap.pl/aktualnosci/rada-przywodcza-rozpoczela-prace-tymczasowo-przejmie-obowiazki-chameneia Rada Przywódcza rozpoczęła prace. Tymczasowo przejmie obowiązki Chameneia]'' [online], www.pap.pl, 1 strëmiannika 2026 [dost. 2026-04-26] (pòl.).</ref>. {| class="wikitable" |+ Lista nôweższich wódców [[Iran|Islamsczi Republiczi Iranu]] ! Lp. ! Fòtografiô ! Òsoba ! Òd ! Do |- | 1. | [[File:Ruhollah Khomeini portrait 2.jpg|100px]] | [[Ruhollah Chomejni]] (1902–1989) | 3 gòdnika 1979 | 3 czerwińca 1989 |- | 2. | [[File:Ali Khamenei at IRGC Aerospace Force 2023.jpg|100px]] | [[Ali Chamenei]] (1939–2026) | 4 czerwińca 1989 | 28 gromicznika 2026 |- |-style="background:#e6e6aa;" | − | [[File:Masoud Pezeshkian 14040616 (cropped).jpg|33px]] [[File:Alireza Arafi 13990824 0146818 crop.jpg|33px]] [[File:Gholam Hossein Mohseni-Eje'i 2023 (Cropped).jpg|33px]] | '''Timczasowô Przédniczô Rada:''' [[Masud Pezeszkian]] (1954–) [[Alireza Arafi]] (1959–) [[Gholamhosejn Mohseni-Eżei]] (1956–) | 1 strëmiannika 2026 |8 strëmiannika 2026 |- |3. |[[File:Mojtaba Khamenei 2019.jpg|123x123px]] |[[Modżtaba Chamenei]] (1969–) |8 strëmiannika 2026 |''dali'' |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} [[Kategoriô:Iran]] e6wo52d5vrmbqxbpr15mjezfymvhb47 196465 196464 2026-04-26T12:44:20Z DawnyTest 14843 Kategòrëjô 196465 wikitext text/x-wiki '''Nôweższi Wódca Iranu''' ([[Persczi jãzëk|pers]]. رهبر جمهوری اسلامی ایران) to je tituł przédnika kraju w Iranie òd 1979, je on wëbierany przez Gromadã Ekspertów. Wódca mo szëroczé ùdowierzenia, m.jin. mianowanié wësoczich ùrzãdników, w tim sãdzów, nôleżników Rewolucëjny Strażë ë nôleżników Radë Strażników Kònstitucje<ref>''[https://charterforcompassion.org/arts/arts/seda-voices-of-iran/the-iranian-constitution-and-governing-structure.html The Iranian Constitution and Governing Structure : Seda: Voices of Iran : Arts : Arts : Charter for Compassion]'' [online], charterforcompassion.org [dost. 2025-06-23] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. Nôweższi Wódca wëpowiadô wòjnã, ògłasza powszechną mòbilizacjã, mòże dimisjonować prezydeńta a też je zwiérzchnikã i głównodowòdzącym zbrojnëch sëł<ref>''[https://pulaski.pl/analiza-iran-po-nieuchronnej-zmianie-najwyzszego-przywodcy/ Iran po nieuchronnej zmianie najwyższego przywódcy]'' [online], Fundacja im. Kazimierza Pułaskiego, 19 września 2016 [dost. 2025-06-23] (pòl.).</ref>. Kòntroluje wëmiar sprawiedlëwòsci ë państwòwe media<ref>''[https://www.fakt.pl/polityka/przywodca-iranu-ajatollah-ali-chamenei-i-potega-finansowa-jego-rodziny/1ekkvxg?srcc=undefined&utm_v=2 Kim jest ajatollah Ali Chamenei? Jego rodzina kontroluje gigantyczne bogactwa]'' [online], Fakt, 19 czerwca 2025 [dost. 2025-06-23] (pòl.).</ref><ref>Nikołajew J., ''[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/nurt-svd/2015-tom-49-numer-2-138/nurt_svd-r2015-t49-n2_138-s191-212.pdf Konstytucja Islamskiej Republiki Iranu: zagadnienia wyznaniowe]'', Muzeum Historii Polski, 2015 [zarchiwizowane] (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>. Czede w 2026 zdżinął Ali Chamenei do czasu wëboru nowegò wódcë Iranã rządzëłô Timczasowô Przédniczô Rada, w skład jaczi weszli prezydeńt Masud Pezeszkian, Alireza Arafi, nôleżnik Gromadë Ekspertów ë Gholamhosejn Mohseni-Eżei , przédnik sądownictwa<ref>''[https://www.pap.pl/aktualnosci/rada-przywodcza-rozpoczela-prace-tymczasowo-przejmie-obowiazki-chameneia Rada Przywódcza rozpoczęła prace. Tymczasowo przejmie obowiązki Chameneia]'' [online], www.pap.pl, 1 strëmiannika 2026 [dost. 2026-04-26] (pòl.).</ref>. {| class="wikitable" |+ Lista nôweższich wódców [[Iran|Islamsczi Republiczi Iranu]] ! Lp. ! Fòtografiô ! Òsoba ! Òd ! Do |- | 1. | [[File:Ruhollah Khomeini portrait 2.jpg|100px]] | [[Ruhollah Chomejni]] (1902–1989) | 3 gòdnika 1979 | 3 czerwińca 1989 |- | 2. | [[File:Ali Khamenei at IRGC Aerospace Force 2023.jpg|100px]] | [[Ali Chamenei]] (1939–2026) | 4 czerwińca 1989 | 28 gromicznika 2026 |- |-style="background:#e6e6aa;" | − | [[File:Masoud Pezeshkian 14040616 (cropped).jpg|33px]] [[File:Alireza Arafi 13990824 0146818 crop.jpg|33px]] [[File:Gholam Hossein Mohseni-Eje'i 2023 (Cropped).jpg|33px]] | '''Timczasowô Przédniczô Rada:''' [[Masud Pezeszkian]] (1954–) [[Alireza Arafi]] (1959–) [[Gholamhosejn Mohseni-Eżei]] (1956–) | 1 strëmiannika 2026 |8 strëmiannika 2026 |- |3. |[[File:Mojtaba Khamenei 2019.jpg|123x123px]] |[[Modżtaba Chamenei]] (1969–) |8 strëmiannika 2026 |''dali'' |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} [[Kategòrëjô:Iran]] 2crdqs9sm7ca3rm0bwk5tfo85uc0nal 196466 196465 2026-04-26T12:46:06Z DawnyTest 14843 196466 wikitext text/x-wiki '''Nôweższi Wódca Iranu''' ([[Persczi jãzëk|pers]]. رهبر جمهوری اسلامی ایران) to je tituł przédnika kraju w [[Iran|Iranie]] òd 1979, je on wëbierany przez Gromadã Ekspertów. Wódca mo szëroczé ùdowierzenia, m.jin. mianowanié wësoczich ùrzãdników, w tim sãdzów, nôleżników Rewolucëjny Strażë ë nôleżników Radë Strażników Kònstitucje<ref>''[https://charterforcompassion.org/arts/arts/seda-voices-of-iran/the-iranian-constitution-and-governing-structure.html The Iranian Constitution and Governing Structure : Seda: Voices of Iran : Arts : Arts : Charter for Compassion]'' [online], charterforcompassion.org [dost. 2025-06-23] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. Nôweższi Wódca wëpowiadô wòjnã, ògłasza powszechną mòbilizacjã, mòże dimisjonować prezydeńta a też je zwiérzchnikã i głównodowòdzącym zbrojnëch sëł<ref>''[https://pulaski.pl/analiza-iran-po-nieuchronnej-zmianie-najwyzszego-przywodcy/ Iran po nieuchronnej zmianie najwyższego przywódcy]'' [online], Fundacja im. Kazimierza Pułaskiego, 19 września 2016 [dost. 2025-06-23] (pòl.).</ref>. Kòntroluje wëmiar sprawiedlëwòsci ë państwòwe media<ref>''[https://www.fakt.pl/polityka/przywodca-iranu-ajatollah-ali-chamenei-i-potega-finansowa-jego-rodziny/1ekkvxg?srcc=undefined&utm_v=2 Kim jest ajatollah Ali Chamenei? Jego rodzina kontroluje gigantyczne bogactwa]'' [online], Fakt, 19 czerwca 2025 [dost. 2025-06-23] (pòl.).</ref><ref>Nikołajew J., ''[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/nurt-svd/2015-tom-49-numer-2-138/nurt_svd-r2015-t49-n2_138-s191-212.pdf Konstytucja Islamskiej Republiki Iranu: zagadnienia wyznaniowe]'', Muzeum Historii Polski, 2015 [zarchiwizowane] (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>. Czede w 2026 zdżinął Ali Chamenei do czasu wëboru nowegò wódcë Iranã rządzëłô Timczasowô Przédniczô Rada, w skład jaczi weszli prezydeńt Masud Pezeszkian, Alireza Arafi, nôleżnik Gromadë Ekspertów ë Gholamhosejn Mohseni-Eżei , przédnik sądownictwa<ref>''[https://www.pap.pl/aktualnosci/rada-przywodcza-rozpoczela-prace-tymczasowo-przejmie-obowiazki-chameneia Rada Przywódcza rozpoczęła prace. Tymczasowo przejmie obowiązki Chameneia]'' [online], www.pap.pl, 1 strëmiannika 2026 [dost. 2026-04-26] (pòl.).</ref>. {| class="wikitable" |+ Lista nôweższich wódców [[Iran|Islamsczi Republiczi Iranu]] ! Lp. ! Fòtografiô ! Òsoba ! Òd ! Do |- | 1. | [[File:Ruhollah Khomeini portrait 2.jpg|100px]] | [[Ruhollah Chomejni]] (1902–1989) | 3 gòdnika 1979 | 3 czerwińca 1989 |- | 2. | [[File:Ali Khamenei at IRGC Aerospace Force 2023.jpg|100px]] | [[Ali Chamenei]] (1939–2026) | 4 czerwińca 1989 | 28 gromicznika 2026 |- |-style="background:#e6e6aa;" | − | [[File:Masoud Pezeshkian 14040616 (cropped).jpg|33px]] [[File:Alireza Arafi 13990824 0146818 crop.jpg|33px]] [[File:Gholam Hossein Mohseni-Eje'i 2023 (Cropped).jpg|33px]] | '''Timczasowô Przédniczô Rada:''' [[Masud Pezeszkian]] (1954–) [[Alireza Arafi]] (1959–) [[Gholamhosejn Mohseni-Eżei]] (1956–) | 1 strëmiannika 2026 |8 strëmiannika 2026 |- |3. |[[File:Mojtaba Khamenei 2019.jpg|123x123px]] |[[Modżtaba Chamenei]] (1969–) |8 strëmiannika 2026 |''dali'' |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} [[Kategòrëjô:Iran]] 7xl3orv54ue11gk5tj4rc80va1z0pss 196473 196466 2026-04-26T17:27:34Z DawnyTest 14843 196473 wikitext text/x-wiki '''Nôweższi Wódca Iranu''' ([[Persczi jãzëk|pers]]. رهبر جمهوری اسلامی ایران) to je tituł przédnika kraju w [[Iran|Iranie]] òd 1979, je on wëbierany przez Gromadã Ekspertów. Wódca mo szëroczé ùdowierzenia, m.jin. mianowanié wësoczich ùrzãdników, w tim sãdzów, nôleżników Rewolucëjny Strażë ë nôleżników Radë Strażników Kònstitucje<ref>''[https://charterforcompassion.org/arts/arts/seda-voices-of-iran/the-iranian-constitution-and-governing-structure.html The Iranian Constitution and Governing Structure : Seda: Voices of Iran : Arts : Arts : Charter for Compassion]'' [online], charterforcompassion.org [dost. 2025-06-23] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. Nôweższi Wódca wëpowiadô wòjnã, ògłasza powszechną mòbilizacjã, mòże dimisjonować prezydeńta a też je zwiérzchnikã i głównodowòdzącym zbrojnëch sëł<ref>''[https://pulaski.pl/analiza-iran-po-nieuchronnej-zmianie-najwyzszego-przywodcy/ Iran po nieuchronnej zmianie najwyższego przywódcy]'' [online], Fundacja im. Kazimierza Pułaskiego, 19 séwnika 2016 [dost. 2025-06-23] (pòl.).</ref>. Kòntroluje wëmiar sprawiedlëwòsci ë państwòwe media<ref>''[https://www.fakt.pl/polityka/przywodca-iranu-ajatollah-ali-chamenei-i-potega-finansowa-jego-rodziny/1ekkvxg?srcc=undefined&utm_v=2 Kim jest ajatollah Ali Chamenei? Jego rodzina kontroluje gigantyczne bogactwa]'' [online], Fakt, 19 czerwińca 2025 [dost. 2025-06-23] (pòl.).</ref><ref>Nikołajew J., ''[https://bazhum.muzhp.pl/media/texts/nurt-svd/2015-tom-49-numer-2-138/nurt_svd-r2015-t49-n2_138-s191-212.pdf Konstytucja Islamskiej Republiki Iranu: zagadnienia wyznaniowe]'', Muzeum Historii Polski, 2015 [zarchiwizowane] (<abbr>pòl.</abbr>).</ref>. Czede w 2026 zdżinął Ali Chamenei do czasu wëboru nowegò wódcë Iranã rządzëłô Timczasowô Przédniczô Rada, w skład jaczi weszli prezydeńt Masud Pezeszkian, Alireza Arafi, nôleżnik Gromadë Ekspertów ë Gholamhosejn Mohseni-Eżei , przédnik sądownictwa<ref>''[https://www.pap.pl/aktualnosci/rada-przywodcza-rozpoczela-prace-tymczasowo-przejmie-obowiazki-chameneia Rada Przywódcza rozpoczęła prace. Tymczasowo przejmie obowiązki Chameneia]'' [online], www.pap.pl, 1 strëmiannika 2026 [dost. 2026-04-26] (pòl.).</ref>. {| class="wikitable" |+ Lista nôweższich wódców [[Iran|Islamsczi Republiczi Iranu]] ! Lp. ! Fòtografiô ! Òsoba ! Òd ! Do |- | 1. | [[File:Ruhollah Khomeini portrait 2.jpg|100px]] | [[Ruhollah Chomejni]] (1902–1989) | 3 gòdnika 1979 | 3 czerwińca 1989 |- | 2. | [[File:Ali Khamenei at IRGC Aerospace Force 2023.jpg|100px]] | [[Ali Chamenei]] (1939–2026) | 4 czerwińca 1989 | 28 gromicznika 2026 |- |-style="background:#e6e6aa;" | − | [[File:Masoud Pezeshkian 14040616 (cropped).jpg|33px]] [[File:Alireza Arafi 13990824 0146818 crop.jpg|33px]] [[File:Gholam Hossein Mohseni-Eje'i 2023 (Cropped).jpg|33px]] | '''Timczasowô Przédniczô Rada:''' [[Masud Pezeszkian]] (1954–) [[Alireza Arafi]] (1959–) [[Gholamhosejn Mohseni-Eżei]] (1956–) | 1 strëmiannika 2026 |8 strëmiannika 2026 |- |3. |[[File:Mojtaba Khamenei 2019.jpg|123x123px]] |[[Modżtaba Chamenei]] (1969–) |8 strëmiannika 2026 |''dali'' |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} [[Kategòrëjô:Iran]] rw3qiq0h8syz1epxu9qp5l8m4r9gsyf Brëkòwnik:配合比全额更好（说说而已） 2 12804 196478 2026-04-27T02:00:11Z 配合比全额更好（说说而已） 19559 Ùsôdzonô nowô starna "Cześć!Jestem 配合比全额更好（说说而已）." 196478 wikitext text/x-wiki Cześć!Jestem 配合比全额更好（说说而已）. mm858va3b9vgmjbjbknolhx4qepi6uy