Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 1152 202145 7735 2026-06-14T00:34:55Z EmausBot 2697 Bòt: Pòprôwiô dëbeltné przeczerowania do [[Eùropejskô Ùniô]] 202145 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Eùropejskô Ùniô]] fat50zv3jpngxuj4zsvuzhylk2rf1od 0 3669 202141 201964 2026-06-13T21:07:40Z DawnyTest 14843 202141 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Eesti Vabariik | miono = Repùblika Estonie | miono-genitiw = Estonie| fana = Flag_of_Estonia.svg| herb = Coat of arms of Estonia.svg | na karce = EU-Estonia.svg| jãzëk = [[Estońsczi jãzëk|estońsczi]] | stolëca = Tallinn | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 45 228| procent-wòdë = 4,56 | lëdztwò = 1 251 581 | rok = 2017 | dëtk = [[eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +2 | swiãto = [[24 gromicznika]]| himn = „Mu isamaa, mu õnn ja rõõm”<br>Mòja tatczëzno, mòja radosco i szczescé <center>[[Òbrôzk:US Navy band - National anthem of Estonia.ogg]] </center> | kòd = EE | Internet = .ee | telefón = +372 |Prezydeńt=Alar Karis|Premiéra=Kristen Michal|aùtowi kòd=ES}} '''Estoniô''' ([[estońsczi jãzëk|est.]] ''Eesti''; òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie, est. ''Eesti Vabariik'') – państwò w nordowi [[Eùropa|Eùropie]]. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]] i brzegòwą liniã ò długòscë kòl 3,794 km. Òd pôłniégò grańczi z [[Łotewskô]] a ód pòrénkù – z [[Ruskô]] (przez grańczné jezoro Peipus). Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Tallinn]]. Na teritorium Estonie ò wiéchrzëznie 45,228 km² mieszczą sã 2,222 òstrowë<ref>[http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/estonia/11830643/Estonia-discovers-800-new-islands.html ''Estonia discovers it's actually larger after finding 800 new islands'']</ref>. Etniczni Estończicë są lëdã fińsczégò pòchòdzeniô, kùlturowo blisczim do mieszkańców [[Fińskô|Finlandie]], z chtërną Estoniô grańczi przez Bôłtëcczé Mòrze. Òd 2004 Estoniô nôleżi do NATO i [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === [[Òbrôzk:Estonia_1999_CIA_map.jpg|mały|Kôrta Estonie]] Leżi w nordowò-zôpadnym dzélu Eùropë. Òd zôpadu i nordë (przez Fińską Hôwingã) mô przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]]. Grańczi z [[ Łotewskô]] òd pôłniégò i [[Ruskô]] ód pòrénkù. === Wiéchrzëzna === [[Òbrôzk:Luftbild Finnischer Meerbusen.jpg|mały|Satelitarny òdjimk Estonii]] *całownô: 45,228 km² *wiéchrzëzna lądu: 42,388 km² *wiéchrzëzna wòdów: 2,840 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 133. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 657 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Łotewskô]] 333 km, [[Ruskô]] 324 km === Brzegòwô liniô === 3,794 km (przistãp do [[Bôłt|Bôłtëcczégò Mòrza]]) === Klimat === Klimat przechódny midzë ùmiarkòwónym kòntinentalnym i ùmiarkòwónym mòrsczim, z łagódną zëmą i chłodnym latã. Wiôldżi cësk na klimat mają atlanticczé cyklonë. Z przëczënë bliskòscë mòrza sërosc lëftu je wiedno wësokô. === Ùsztôłcenié terenu === Zdrzącë na ùsztôłcenié terenu, Estoniô je krajem płasczim. Mô baro długą brzegòwą liniã wedle Bôłtëcczégò Mòrza z wiãcy jak 2 tës. òstrowów. Nôwiãkszé z nich to Saaremaa ò wiéchrzëznie 2,673 km² i Hiiumaa (989 km²). === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Haanja_k%C3%BCla.jpg|mały|Widoczi z górë Suur Munamägi]] *strzédnô wësokòsc: 61 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. ([[Bôłt|Bôłtëcczé Mòrze]]) *nôwëższi czëp: 318 m. n.r.m. (Suur Munamägi) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 22,2% (w tim 14,9% òrnëch gruńtów) *lasë: 52,1% == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 1,251,581 (na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 158. === Etniczné karna === [[Òbrôzk:Viljandi folkdanslag på Hedemora gammelgård 2014 01.jpg|mały|Estończicë]] Estończicë 68.7%, Ruskòwie 24.8%, Ùkrajińcë 1.7%, Biôłorusënowie 1%, Fini 0.6%, (wôrtoscë szacowóné na 2011) === Jãzëczi === [[estońsczi jãzëk|estońsczi]] (òficjalny) 68.5%, [[rusczi jãzëk|rusczi]] 29.6%, [[Ùkrajińsczi jãzëk|ùkrajińsczi]] 0.6% === Religijné karna === [[prawòsławié]] 16,2%, [[lëtërstwò]] 9,9% (pòdôwczi òglowégò spisënkù z 2011) === Ùrbanizacjô === [[Òbrôzk:Vistas panorámicas desde la iglesia de San Olaf, Tallinn, Estonia, 2012-08-05, DD 31.JPG|mały|Panorama Tallina]] *mieskô pòpùlacjô: 67,4% (w 2017) *wikszé miesczé westrzódczi: Tallinn (stolëca) – 426,538 mieszkańców, Tartu – 93,124, Narwa – 57,130<ref>[https://web.archive.org/web/20191213223814/http://pub.stat.ee/px-web.2001/Dialog/varval.asp?ma=RV0241&ti=RAHVASTIK+SOO%2C+VANUSE+JA+HALDUS%DCKSUSE+V%D5I+ASUSTUS%DCKSUSE+LIIGI+J%C4RGI%2C+1.+JAANUAR&path=..%2FDatabase%2FRahvastik%2F01Rahvastikunaitajad_ja_koosseis%2F04Rahvaarv_ja_rahvastiku_koosseis%2F&lang=2 ''RV0241: rahvastik soo, vanuse ja haldusüksuse või asustusüksuse liigi järgi, 1. jaanuar'']</ref> == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Repùblika Estonie (est. ''Eesti Vabariik'') *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *stolëca: [[Tallinn]] *czasowô cona: UTC +2 *państwowé swiãto: [[24 gromicznika]] – Dzéń Samòstójnotë *nôrodny himn: „Mu isamaa, mu õnn ja rõõm” (''Mòja tatczëzno, mòja radosco i szczescé'') === Wëkònôwczô władza === * pezydent Kersti Kaljulaid (òd 10 rujana 2016) * premier Jüri Ratas (òd 23 lëstopadnika 2016) === Ùstawòdôwczô władza === jednojizbòwi parlament ''Riigikogu'' (101 nôleżników na sztërëlatną kadencjã) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20090412064347/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/en.html Estoniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Estoniô| ]] ajcr7dt7lz2hcqziqpvs5uwa7t9qw39 0 4653 202146 199962 2026-06-14T00:40:28Z DawnyTest 14843 202146 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = ‏د افغانستان اسلامي امارت‎ | miono = Islamsczi Emirat Afganistónu | miono-genitiw = Afganistónu| fana = Flag_of_Taliban.svg | herb = Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg| na karce = LocationAfghanistan.svg| mòtto = لا إله إلا الله محمد رسول الله <br>(Nié mô Bòga nad Allaha a Mahomet je jegò prorokã) | jãzëk = paszto | stolëca = Kabul | fòrma państwa = emirat | wiéchrzëzna = 652 864 | procent-wòdë = ~0| lëdztwò = 39 907 500 | rok = 2020 | dëtk = afgani | kòd dëtka = AFN | czasowô cona = +4:30 | swiãto = [[24 czerwińca]]| himn = دا د باتورانو کور (To je dóm bòhaterów)| kòd = AF | Internet = .af | telefón = 93 | Mònarcha=Hibatullah Achundzada| Premiéra=Hasan Achund|aùtowi kòd=AFG}} '''Afganistón''' ([[Persczi jãzëk|Persczi]] i [[Jãzëk Paszto|Paszto]]: افغانستان) je państwã w [[Azëjô|Azëji]], bez przëstãpù do mòrza. Greńczë z [[Pakistan|Pakistanã]], [[Iran|Iranã]], [[Turkmenistan|Turkmenistanã]], [[Tadżikistan|Tadżikistanã]], [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]] i [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinami]]<ref>[https://web.archive.org/web/20250806213722/https://www.afghanembassy.au/about-afghanistan/brief-country-profile.html BRIEF COUNTRY PROFILE] Embassy of the Islamic Republic of Afghanistan, Canberra [2025-09-10]</ref>. Stolecznym gardã je [[Kabul]]. Rząd Afganistónu òd 2021, czedë władzã przejimieli Talibowie, je nëuznoném na midzënôrodny arenie. Przédnikã kraju je emir, Hibatullah Achundzada, chtëren mo plac w Kandaharze. Premiérã w stolëcë je mułła Hasan Achund. Prawo je òpiarte na prawie szariatu<ref>[https://www.pism.pl/publikacje/afganistan-rok-po-przejeciu-wladzy-przez-talibow Afganistan rok po przejęciu władzy przez talibów] [2022-08-11] PISM [2025-09-06]</ref><ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/jak-wyglada-dzisiaj-afganistan-to-kraj-na-styku-wielu-kultur-religii-i-wplywow/#afganistan-jest-dzis-zarzadzany-przez-talibow Jak wygląda dzisiaj Afganistan? To kraj na styku wielu kultur, religii i wpływów] National Geographic [2025-09-06]</ref>. [[Islam|Mahòmetanizm]] wic je tam państwòwą religiją. == Òbaczë téż == * [[Adóm Szada-Bòrzëszkòwsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] qygv38smd28u4am1nobannip97ubux9 202147 202146 2026-06-14T00:40:52Z DawnyTest 14843 202147 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = ‏د افغانستان اسلامي امارت‎ | miono = Islamsczi Emirat Afganistanu | miono-genitiw = Afganistónu| fana = Flag_of_Taliban.svg | herb = Arms of the Islamic Emirate of Afghanistan.svg| na karce = LocationAfghanistan.svg| mòtto = لا إله إلا الله محمد رسول الله <br>(Nié mô Bòga nad Allaha a Mahomet je jegò prorokã) | jãzëk = paszto | stolëca = Kabul | fòrma państwa = emirat | wiéchrzëzna = 652 864 | procent-wòdë = ~0| lëdztwò = 39 907 500 | rok = 2020 | dëtk = afgani | kòd dëtka = AFN | czasowô cona = +4:30 | swiãto = [[24 czerwińca]]| himn = دا د باتورانو کور (To je dóm bòhaterów)| kòd = AF | Internet = .af | telefón = 93 | Mònarcha=Hibatullah Achundzada| Premiéra=Hasan Achund|aùtowi kòd=AFG}} '''Afganistón''' ([[Persczi jãzëk|Persczi]] i [[Jãzëk Paszto|Paszto]]: افغانستان) je państwã w [[Azëjô|Azëji]], bez przëstãpù do mòrza. Greńczë z [[Pakistan|Pakistanã]], [[Iran|Iranã]], [[Turkmenistan|Turkmenistanã]], [[Tadżikistan|Tadżikistanã]], [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]] i [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinami]]<ref>[https://web.archive.org/web/20250806213722/https://www.afghanembassy.au/about-afghanistan/brief-country-profile.html BRIEF COUNTRY PROFILE] Embassy of the Islamic Republic of Afghanistan, Canberra [2025-09-10]</ref>. Stolecznym gardã je [[Kabul]]. Rząd Afganistónu òd 2021, czedë władzã przejimieli Talibowie, je nëuznoném na midzënôrodny arenie. Przédnikã kraju je emir, Hibatullah Achundzada, chtëren mo plac w Kandaharze. Premiérã w stolëcë je mułła Hasan Achund. Prawo je òpiarte na prawie szariatu<ref>[https://www.pism.pl/publikacje/afganistan-rok-po-przejeciu-wladzy-przez-talibow Afganistan rok po przejęciu władzy przez talibów] [2022-08-11] PISM [2025-09-06]</ref><ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/jak-wyglada-dzisiaj-afganistan-to-kraj-na-styku-wielu-kultur-religii-i-wplywow/#afganistan-jest-dzis-zarzadzany-przez-talibow Jak wygląda dzisiaj Afganistan? To kraj na styku wielu kultur, religii i wpływów] National Geographic [2025-09-06]</ref>. [[Islam|Mahòmetanizm]] wic je tam państwòwą religiją. == Òbaczë téż == * [[Adóm Szada-Bòrzëszkòwsczi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] g9amx6xqhvgwurbt8f2k828epd6wgj4 0 5123 202139 202099 2026-06-13T20:51:29Z Jakkonles12 8987 Na spòdlim kònstitucji Watikanu z 2023 òstałë ùsadzóné nowé òficjalné symbòle Watikanu 202139 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Status Civitatis Vaticanae <br> Stato della Città del Vaticano | miono = Watikańsczi gard | miono-genitiw = Watikanù | fana = Flag of Vatican City (2023–present).svg| herb = Coat of arms of Vatican City (2023–present).svg | na karce = Location_of_the_Vatican_City_in_Europe.svg | jãzëk = [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczi]], [[Italsczi jãzëk|italsczi]] | stolëca = Watikan | fòrma państwa = teokracëjô | wiéchrzëzna = 0,44 | procent-wòdë = | lëdztwò = 501| rok = 2025 | dëtk = [[eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | himn = <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Inno e Marcia Pontificale.ogg]]</center> Inno e Marcia Pontificale | kòd = VA, VAT | Internet = .va | telefón = +39 |Mònarcha=[[Léón XIV]]|aùtowi kòd=SCV|data ùsôdzenia=11 gromicznika 1929}} '''Watikan''' abò '''Watikańsczi gard''' ([[Łacyńsczi_jãzëk|Łac]]: ''Status Civitatis Vaticanae'', [[Italsczi jãzëk|it]]: ''Stato della Città del Vaticano'') je baro malińczim gardã-państwã, czej leżi bënë italsczégò gardu [[Rzim]], i je nômniszim państwã swiata wedle wiéchrzëznë i wielënë lëdztwa. Tu je Apòstolskô Stolëca. == Historiô == W anticznym czasu Watikan bëł dzélã rzimsczégò jimperium, po jego ùpôdku nôleżał do państwa Odoakra, pòtemù do [[Wschòdnorzimsczé césarstwò|wschòdnorzimsczégò césarstwa]]. W 756 francësczi król Pepin Krótczi ùsadzëł papiéżowi Kòscelne Państwò, chtërnë ùstało jistniec w 1870 czedë òstało pòdbite przez [[Królestwò Italsczi]]<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Panstwo-Koscielne;3953951.html Państwo Kościelne] Encyklopedia PWN</ref>. [[11 gromicznika]] 1929 rząd Italsczi pòdpisał z Apòstolską Stolëcą laterańczé traktaty. Z jich przëczënë pòwstało samòstójne państwò Watikan<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/dwudziestolecie-miedzywojenne/548778/kwestia-rzymska-i-traktaty-lateranskie-burzliwe-relacje-watykansko-wloskie.html Kwestia rzymska i traktaty laterańskie. Burzliwe relacje watykańsko-włoskie] DoRzeczy</ref>. == Geografiô == === Pòłożenié === Leżi w pôłniowi [[Eùropa|Eùropie]], na Apenińsczim Półòstrowie, bënë Rzimu. === Wiéchrzëzna === * całownô: 0,44 km² * wiéchrzëzna lądu: 0,44 km² * wiéchrzëzna wòdów: 0 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc jedurny grańcy z [[Italskô|Italską]]: 3,4 km === Klimat === Ùmiarkowany, łagódne, deszczowe zëmë (òd séwnika do maja), gòrącé, sëchë lata (òd maja do séwnika) === Ùsztôłcenié terenu === Teren miesczi; niewiôldżi szpërk === Wësokòsc terenu === * nôniższô wësokòsc: 19 m. n.r.m. (Plac Swiãtego Piotra) * nôwëższi czëp: 78 m (Watikańsczé Ògrody) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === felënk == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 501 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/holy-see-population/ Holy See Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> === Etniczné karna === Włosi, Szwajcarzë === Jãzëczi === Òficjalne jãzëczi: [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczi]] ë [[Italsczi jãzëk|italsczi]] === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcë]] 100% === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 100% == Pòliticzny system == Watikan to [[Teokracëjô|teokraticznô]], absolutnô, elekcëjnô [[mònarchiô]]. [[Przédnik kraju|Przédnikã kraju]] je [[papiéż]] z titułã sùwerena. Òd 8 maja je nim [[Léón XIV]]. == Armiô == [[Òbrôzk:Ciudad del Vaticano - 2024-01-19 visita del Presidente al Papa Francisco - 11.jpg|mały|Szwajcarsczi Gwardzëscë]] Watikan mo własną armiã – Szwajcarską Gwardiã. Òstała ùsadzona w 1506 przez papiéża Juliusza II i òdpowiada za òchronã biskupa Rzimu, jegò sedzbë, do ji òbòwiązk nôleżë kòntrola wstãpu do Watikanu ë Apòstolsczégò Pałacu, ùtrzëmëwanie pòrządku, pôłnienie reprezentacëjnëch fónkcjów a też òchrona Kòlegium Kardënałów òbczas Sede Vacante<ref name=":0">''[https://misyjne.pl/27-nowych-gwardzistow-szwajcarskich-zlozy-przysiege-galeria/ 6 maja zaprzysiężenie 28 gwardzistów szwajcarskich - Vatican News]'' [online], www.vaticannews.va, 30 łżëkwiata 2026 [dost. 2026-06-12] (pòl.).</ref>. Ji dowódcą je półkòwnik Christoph Graf<ref name=":0" /><ref name=":1">Kluczka&nbsp;M., ''[https://misyjne.pl/27-nowych-gwardzistow-szwajcarskich-zlozy-przysiege-galeria/ 27 nowych gwardzistów szwajcarskich złoży przysięgę &#x5B;+GALERIA&#x5D;]'' [online], Misyjne.pl, 16 séwnika 2025 [dost. 2026-06-12] (pòl.).</ref>. Armiô rechuje 135 gwardzëstów<ref name=":1" />. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Vatican StPeter Square.jpg|Watikan </gallery> == Òbaczë téż == * [[Katolëcczi Kòscół]] * [[Papiéż]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://gsearch.vatican.va/search?q=konstantyn+dominik&btnG=Cerca+in&site=default_collection&client=default_frontend&output=xml_no_dtd&proxystylesheet=default_frontend&sort=date%3AD%3AL%3Ad1&entsp=a__policy_documenti&wc=200&wc_mc=1&oe=UTF-8&ie=UTF-8&ud=1&exclude_apps=1&filter=0] {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Watikan]] aedb0ijk8q06zcnze3t2wexv4h8p7ho 0 11464 202130 193632 2026-06-13T12:15:41Z Terrus38 14026 pisënk 202130 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Pomeranka Hel Muzeum (1).jpg|mały|Pòmòrénk w Mùzeùm Rëbacczim]] '''Pòmòrénk''' abò '''pòmarénk''' (pòl. pomeranka) – ôrt wiôldżégò, cãżczégò, plaskatodnowégò żôglowégò rëbacczégò bôta. Jegò kònstrukcjô pòwsta w Pòmrach (zôcz. XIX stalata), òd 80. lat XIX stalata czãsto ùżiwónô przez rëbôków na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Pòmòrénczi bëlë bùdowóné zakłôdkòwą techniką. Bëłë ùsztiwnióné dennikama ë wiązadłama srãbù, jaczé ze sobą sã nie stikałë (je to pòmión słowiańsczi techniczi bùdowë bôtów). Ne bôtë letkò mógł wëcygnąc na sztrąd przez to, że miałë plaskati dno (bëłë to nôwikszé rëbacczé bôtë na Pòmòrzim, jaczé móglë wcëgnąc na sztrąd lëdze swòjima mùsklama). Pòmòrénczi bëłë ùżiwóné do łowieniô flądrów, brëtlingów a téż [[Łosos|lososów]]. Na łów mògło na nëch bôtach jachac 6-8 lëdzy dalek w mòrze, nawetkã do 20 mòrsczich mil òd sztrądu. Na Kaszëbach bùdowóné bëłë m.jin. w Karwi, [[Jastarniô|Jastarnie]] a [[Pùck]]ù. [[Òbrôzk:Pomeranki na Zatoce Puckiej.jpg|alt=Pòmerénczi na Môłim Mòrzu kòl Jastarny|mały|Pòmòrénczi na Môłim Mòrzu kòl Jastarny]] Tipiczné pòmòrénczi bëłë òd 8,5 do 9 métrów dłudżé, a òd 2,4 do 2,6 métrów szeroczé. Pierwòszno robioné bëłë leno z dãbòwégò drzewa. Ùtikóné bëłë smòłą. Bieżało sã na nich pòd gaflowima żôglama, jaczé skłôdałë sã z grotżôgla, fòka, kliwra a topsla. Mógł nima téż jachac na paczënach. Żebë zmiészëc drif miałë szwerdã (miecz). Dzysôdnia pòmòrénczi ùżiwóné są leno do rekreacji a òbczas pòkôzków dlô letników. [[Òbrôzk:Pomeranka.jpg|alt=Kaszëbsczi pòmerénk|mały|Kaszëbsczi pòmòrénk]] == Lëteratura == [[Bernard Zëchta]]: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1970, tom IV, s. 134. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.youtube.com/watch?v=bNb8wa_FqKE Mała kaszubska pomeranka] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] o8h6o576r4yiiqzwqguv9f0mwvoy51z 0 12292 202148 200283 2026-06-14T01:12:34Z DawnyTest 14843 Dofùlowanié 202148 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=‏الإمارات العربيّة المتّحدة al-Imārāt al-’arabijja al-Muttaḥida|miono=Zjednóné Arabsczé Emiratë|fana=Flag of the United Arab Emirates.svg|herb=Emblem of the United Arab Emirates.svg|na karce=United Arab Emirates on the globe (Afro-Eurasia centered).svg|jãzëk=arabsczi|stolëca=Abu Zabi|fòrma państwa=[[mònarchiô]]|wiéchrzëzna=83,600|procent-wòdë=0|rok=2024|lëdztwò=10,032,213|dëtk=dirham|kòd dëtka=AED|czasowô cona=+4|Internet=.ae|telefón=971|himn=‏عيشي بلادي <br> (Żëj, mój krôju) <center>[[Òbrôzk:UAE national anthem.ogg]]</center>|kòd=UAE|miono-genitiw=Zjednónëch Arabsczich Emiratów|swiãto=2 gòdnika|Prezydeńt=Muhammad ibn Zajid Al Nahajjan|Premiéra=Muhammad ibn Raszid Al Maktum|data ùsôdzenia=2 gòdnika 1971|aùtowi kòd=UAE}} '''Zjednóné Arabsczé Emiratë''' ([[Arabsczi jãzëk|ar]]. ‏الإمارات العربيّة المتّحدة‎, trb. ''al-Imārāt al-’arabijja al-Muttaḥida'') je państwã w [[Azëjô|Azëji]], na pòłniowim brzégu [[Perskô Roztoka|Persczi Roztocczi]], ze stolëcznym gardã [[Abu Zabi]], greńczë z [[Òman|Òmanã]] i [[Saudëjskô Arabijô|Saudëjską Arabiją]]<ref>[https://www.britannica.com/place/United-Arab-Emirates United Arab Emirates, Encyclopedia Britannica] [2025-07-04]</ref><ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20231210120853/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/united-arab-emirates/ United Arab Emirates, CIA World Factbook] [2025-07-04]</ref>. Nôrodné swiãto je 2 gòdnika, je to dzéń samòstójnoty (2 gòdnika 1971)<ref>[https://gulfnews.com/uae/uae-national-day-december-2-1971-the-start-of-historic-breakthrough-mansour-bin-zayed-1.92414546 UAE National Day: December 2, 1971, the start of historic breakthrough: Mansour bin Zayed] Gulf News [2025-07-04]</ref>. Dëtkã Zjednónëch Arabsczich Emiratów je dirham, chtëren dzelë sã na 100 filsów<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zjednoczone-Emiraty-Arabskie;4169183.html Zjednoczone Emiraty Arabskie, Encyklopedia PWN] [2025-07-04]</ref>. == Geografiô == === Pòłożenié === Blisczi Wschód, greńczë z Òmańską ë Perską roztoką, lezë midzë Òmanã ë Saudëjską Arabiją. === Wiéchrzëzna === * całownô: 83,600 km² * wiéchrzëzna lądu: 83,600 km² * wiéchrzëzna wòdów: 0 km² (0%) === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 1,066 km * państwa, z jaczima mô grańce: Òman 609 km; Saudëjskô Arabijô 457 km === Brzegòwô liniô === 1,318 km === Klimat === Piôszczësti, chłodny w wschòdnëch górach. === Ùsztôłcenié terenu === płaskô, jałowô nadmòrskô nizinô, co przechodzy w falësté piôskòwé dënë wiôldżi pustini; górë na wschodze === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 149 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Perskô Roztoka) * nôwëższi czëp: 1,905 m. n.r.m. (góra Dżabal al-Dżajs) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 4.6% (w tim 0.5% òrnëch gruńtów) * lasë 3.8% (w 2018) == Sprôwné pòdzelenié == Zjednóné Arabsczé Emiratë to [[federacëjô]] emiratów – kòżdi mô swòjégò emira (ksążã), a wszëtczi tworzą radã z prezydentã na czele (mést je to emir z Abu Zabi)<ref>[https://web.archive.org/web/20260208210800/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zjednoczone-Emiraty-Arabskie-Ustroj-polityczny;4575768.html Zjednoczone Emiraty Arabskie. Ustrój polityczny], Encyklopedia PWN (Pòlsczi) [2025-04-07]</ref>. Dzysészim prezydeńtã je [[Muhammad ibn Zajid Al Nahajjan]] <small>([[Anielsczi jãzëk|en]]. Mohamed bin Zayed Al Nahyan)</small>, òstôł welowany 14 maja 2022<ref>[https://www.uae-embassy.org/discover-uae/governance/about-uae-president-sheikh-mohamed-bin-zayed About UAE president Mohamed bin Zayed] UAE Embassy, Washington DC [2025-07-04]</ref>. Ich stolëcama są gardë o tëch samëch mionach. Krôj òbejmuje siedëm emiratów: <gallery> Abu Dhabi in United Arab Emirates.svg|[[Abu Zabi (emirat)|Abu Zabi]] Ajman in United Arab Emirates.svg|[[Adżman (emirat)|Adżman]] Dubai in United Arab Emirates.svg|[[Dubaj (emirat)|Dubaj]] Fujairah in United Arab Emirates.svg|[[Fudżajra (emirat)|Fudżajra]] Ras al-Khaimah in United Arab Emirates.svg|[[Ras al-Chajma (emirat)|Ras al-Chajma]] Sharjah in United Arab Emirates.svg|[[Szardżô (emirat)|Szardżô]] Umm al-Quwain in United Arab Emirates.svg|[[Umm al-Kajwajn (emirat)|Umm al-Kajwajn]] </gallery> == Demografiô == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 9,973,449 (2023) === Etniczné karna === Emiratczicë 11.6%, Pôłniowi Azjacë 59.4% (w tim Hindusë 38.2%, Bengalczicë 9.5%, Pakistańczicë 9.4%, jinszi 2.3%), Egipcjanowie 10.2%, Filipińczicë 6.1%, jinsi 12.8% (2015 est.) === Jãzëczi === Arabsczi (państwòwi), Anielsczi, Hindi, Malajalam, Urdu, Paszto, Tagalog, Persczi === Religijné karna === Mùzułmanie 76%, chrzescëjanowie 9%, jinszé (w wikszoscë hindùiscë ë bùddiscë, mni niż 5% pòpùlacji to parsowé, bahaicë, druzowie, sikhowie, ahmadowie, mùzułmanie Dawoodi ë Żëdzë) 15% (òk. 2005) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 87.8% * wikszé miesczé westrzódczi: 3.008 milionów mieszkańców Dubaj, 1.831 milionów Szardża, 1.567 milionów Abu Zabi (stolëca) (2023) == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Zjednóné Arabsczé Emiratë (ar. ''‏الإمارات العربيّة المتّحدة'') *pòliticzny ùstôw: federacëjô mònarchii *stolëca: Abu Zabi *czasowô cona: UTC+4 *państwowé swiãto: [[2 gòdnika]] (Dzéń samòstójnotë) === Wëkònôwczô władza === * prezydent [[Muhammad ibn Zajid Al Nahajjan]] (òd 2022) * premier [[Muhammad ibn Rasheed al-Maktoum]] (òd 2006) === Ùstawòdôwczô władza === Władzã ùstawòdôwczą sprôwiô jednojizbòwi parlament – Federalnô Nôrodnô Radzëzna (ar. ''المجلس الوطني الإتحادي''), jaczi skłôdô sã z 40 nôleżników wëbiérónëch na sztërëlatną kadencjã. == Òbaczë téż == * [[Òman]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] qlh7ob0ystvtoeqdkma2a30wht4x21e 0 12355 202142 201966 2026-06-13T21:52:38Z Aleksoniec 18648 /* Stalinizm */ 202142 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Союз Советских Социалистических Республик|miono=Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|fana=Flag of the Soviet Union.svg|miono-genitiw=Związku Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|herb=Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|mòtto=Пролетарии всех стран, соединяйтесь!<br>Robòtnicë wszëtczich krôjów, parłãczce sã!|na karce=Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Mòskwa|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=22 mln|procent-wòdë=|dëtk=rubel sowiecczi|kòd dëtka=SUR|Internet=.su|kòd=SU|himn=Государственный гимн СССР<br> (Państwòwi himn ZSSR) <center>[[Òbrôzk:Soviet Union national anthem (instrumental), 1977.oga]]</center>|czasowô cona=+2 (Mińsk) do +13 (Kamczatka)|swiãto=7 lëstopadnika, 1 maja|lëdztwò=293 047 571|rok=1991|Mònarcha=|Prezydeńt=Michaił Gorbaczow|Premiéra=Iwan Siłajew|telefón=+7|lata jistnienia=1922–1991|data lëkwidacji=26 gòdnika 1991|data ùsôdzenia=30 gòdnika 1922|aùtowi kòd=SU }} '''Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików''' (''ZSSR''), '''Związk/Zrzesz Sowiecczi''' abò '''Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Radzecczich Repùblików''' (''ZSRR''), '''Związk/Zrzesz Radzecczi''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Союз Советских Социалистических Республик'', ''Советский Союз'', ''СССР''), a téż '''Zrzesz Socjalistnych Sowiecczich Repùblik''' bëł państwã w latach 1922–1991, dzélowo pòłożonym w pòrénkòwi i nordowo-pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], a dzélowo w [[Azëjô|Azëji]]. Stolëcznym gardã bëła [[Mòskwa]]. Z przëczënë rujanowi rewòlucji, wëszëznë w Rusczi òbjeli kòmùniscë, pòwstała [[Ruskô Federacëjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ruskô Federacënjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika]], chtërna zjednóła sã z [[Ùkrajińskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ùkrajińską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]], [[Zakaùkaskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Zakaùkaską Federacëją Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[Biôłoruskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Biôłoruską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[30 gòdnika]] 1922 ùsadzëłë Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików<ref>[https://www.britannica.com/place/Soviet-Union Soviet Union] Encyclopedia Britannica</ref>. [[Fòrma państwã|Fòrmã rządów]] ZSSR bëł kòmùnisticzny tòtalitarizm. Jedëną partią bëła partiô bòlszewików. W krôju miôła môl pròpaganda, òdrzucanié procëmników pòliticznich, fùlnô kòntrola nód żëcém òbëwatelów. Na spòdlém kòmùnisticzny déjolodżi przemësł, hańdel i gbùrzëzna bëłë włôsnoscã państwa<ref name=":1">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zwiazek-Socjalistycznych-Republik-Radzieckich;4002438.html Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich] Encyklopedia PWN</ref>. 23 zélnika 1939 ZSSR i Niemieckô pòdpisôlë dogôdënkã Ribbentrop-Mołotow, dogôdënkã ò niagresji i pòdzôle [[Pòlskô|Pòlsczi]], 17 séwnika radzecczé wòjska zaatakòwôlë Pòlskô, rozpòczãła sã [[II swiatowô wòjna]]. 30 séwnika 1939 ZSRR zaatakòwôł [[Fińskô]], zaczãła sã grãdô [[zëmòwô wòjna]]. 12 strëmiannika 1940 [[Fińskô]] i Związk Radzecczi zawôlë pòkój, Związk òdebrôł Fińsczi dzél teritorium<ref name=":0">''Małe tablice - historia'', Adamantan, 2017, str. 30</ref>. 22 czerwińca 1941 Rzeszô zaatakòwëłô ZSRR (Òperacjô Barbarossa), wiãc nen stôł sã zdrësznikã Aliantów. 8 maja 1945 miôła môl kapitulacjô Rzeszë<ref name=":0" />. ZSRR ùstôł jistniec 26 gòdnika 1991<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/506410,20-lat-po-rozpadzie-zsrr-rosja-znow-chce-byc-imperium 20 lat po rozpadzie ZSRR, Rosja znów chce być imperium] Polskie radio</ref>. == Gòspòdarka == Na zôczątkù w Rusczi a pózni w ZSSR brëkòwóno wòjenny kòmùnizm, chtëren òpiérôł sã fùlny centralizacji pòdzélu i wëmiônie dobrów. Bëł państwòwi mònopòl i zakôz priwatnégò hańdlu. Z przëczënë pòrażeniô lëdzy w 1921 wòjenny kòmùnizm òstôł zastãpiony bez nowô gòspòdarczô pòlitikã (NEP, [[Rusczi jãzëk|rus]]. ''новая экономическая политика'', nowaja ekonomiczeskaja politika)<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/komunizm-wojenny;3924722.html komunizm wojenny] Encyklopedia PWN</ref>. == Stalinizm == Za rządów Józefa Stalina w ZSSR narodzył sã system totalitarny ò mionie "Stalinizm". W kraju panowałô tcza jednostczi, propaganda<ref>Opulski R. [https://plus.dziennikpolski24.pl/o-kulcie-jozefa-stalina-i-jego-implikacjach/ar/c15-17335145 O kulcie Józefa Stalina i jego implikacjach] Dziennik Polski</ref>, eliminowanié pòliticznich procëmników, pôłna kòntrola nad żëcém lëdzy<ref name=":1" />. W Związkù Sowiecczim béł złożóny system represëji. W całym kraju bëłë lagrë prôcë (łagry), pod kontrolã Głównégò Zarządu Lagrowégò (GUŁag)<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/183008/historia-gulagu-sowieckie-lagry.html Archipelag zbrodni] Historia DoRzeczy</ref><ref>[https://gulag.online/articles/historie-gulagu?locale=pl Historie Gułagu] Gulag Online</ref>. Stalinizm dérowôł do smierci Stalina w 1953 rokù. == Repùbliczi ZSSR == {| class="wikitable" align="center" style="text-align: center" | style="background: #DCDCDC" |Repùbliczi ZSSR | style="background: #DCDCDC" |Lata | style="background: #DCDCDC" |Państwa dzysdniowi | style="background: #DCDCDC" |[[Zrzesznica Samòstójnëch Państw|ZSP]] | style="background: #DCDCDC" |[[NATO]] | style="background: #DCDCDC" |[[Europejskô Ùnijô|EÙ]] | style="background: #DCDCDC" |[[Eùrazëjskô Gospodarczo Wespòlëzna|EAGW]] |- | width="20%" |Armeńskô SSR¹ | width="20%" |1936–1991 | width="20%" |[[Armenijô]] |1991 | - | - | - |- |Azerskô SSR¹ |1936–1991 |[[Azerbejdżan]] |1991 | - | - | - |- |Biôłoruskô SSR |1922–1991 |[[Biôłorus]] |1991 | - | - |2002 |- |Estońskô SSR |1940–1991 |[[Estoniô]] | - |2004 |2004 | - |- |Grëzóńskô SSR¹ |1936–1991 |[[Grëzóńskô]] |1993-2008 | - | - | - |- |Kazachskô SSR |1936–1991 |[[Kazachstan]] |1991 | - | - |2002 |- |Karelo-Fińskô SSR² |1940-1956 |[[Ruskô]] | - | - | - | - |- |Kirgiskô SSR |1936–1991 |[[Kirgistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Lëtewskô SSR |1940–1991 |[[Lëtwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Łotewskô SSR |1940–1991 |[[Łotwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Mołdawskô SSR |1940–1991 |[[Mòłdawiô]] |1991 | - | - | - |- |Ruskô FSSR |1922–1991 |[[Ruskô]] |1991 | - | - |2002 |- |Tadżickô SSR |1929–1991 |[[Tadżikistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Turkmeńskô SSR |1925–1991 |[[Turkmenistan]] |1991-2005 | - | - | - |- |Ukrajińskô SSR |1922–1991 |[[Ùkrajina|Ukrajina]] |1991-2018 | - | - | - |- |Ùzbeckô SSR |1925–1991 |[[Ùzbekistan]] |1991 | - | - | - |- |- | colspan="7" align="left" |¹ do 1936 Zakaukaskô FSSR ² w 1956 włączenié do Rusczi FSSR |} == Galeriô przédników == <gallery> Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|[[Włodzmiérz Lenin]]<br>(1922–1924) JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg|[[Józef Stalin]]<br>(1924–1953) Georgy Malenkov 1953.jpg|[[Gieorgij Malenkow]]<br>(1953) Bundesarchiv Bild 183-B0628-0015-035, Nikita S. Chruchstschow.jpg|[[Nikita Chruszczow]]<br>(1953–1964) Leonid Brežněv (Bundesarchiv).jpg|[[Leonid Breżniew]]<br>(1964–1982) RIAN archive 101740 Yury Andropov, Chairman of KGB.jpg|[[Jurij Andropow]]<br>(1982–1984) KonstantinChernenko2.jpg|[[Konstantin Czernienko]]<br>(1984–1985) Mikhail Gorbachev 1987.jpg|[[Michaił Gorbaczow]]<br>(1985–1991) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zrzesznica Samòstójnëch Państw]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie]] kc52cbqk7m98a52t6uvujx4lt8u8kit 202143 202142 2026-06-13T21:54:04Z Aleksoniec 18648 /* Stalinizm */ 202143 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Союз Советских Социалистических Республик|miono=Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|fana=Flag of the Soviet Union.svg|miono-genitiw=Związku Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|herb=Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|mòtto=Пролетарии всех стран, соединяйтесь!<br>Robòtnicë wszëtczich krôjów, parłãczce sã!|na karce=Union of Soviet Socialist Republics (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Rusczi jãzëk|rusczi]]|stolëca=Mòskwa|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=22 mln|procent-wòdë=|dëtk=rubel sowiecczi|kòd dëtka=SUR|Internet=.su|kòd=SU|himn=Государственный гимн СССР<br> (Państwòwi himn ZSSR) <center>[[Òbrôzk:Soviet Union national anthem (instrumental), 1977.oga]]</center>|czasowô cona=+2 (Mińsk) do +13 (Kamczatka)|swiãto=7 lëstopadnika, 1 maja|lëdztwò=293 047 571|rok=1991|Mònarcha=|Prezydeńt=Michaił Gorbaczow|Premiéra=Iwan Siłajew|telefón=+7|lata jistnienia=1922–1991|data lëkwidacji=26 gòdnika 1991|data ùsôdzenia=30 gòdnika 1922|aùtowi kòd=SU }} '''Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików''' (''ZSSR''), '''Związk/Zrzesz Sowiecczi''' abò '''Związk/Zrzesza Socjalisticznëch Radzecczich Repùblików''' (''ZSRR''), '''Związk/Zrzesz Radzecczi''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Союз Советских Социалистических Республик'', ''Советский Союз'', ''СССР''), a téż '''Zrzesz Socjalistnych Sowiecczich Repùblik''' bëł państwã w latach 1922–1991, dzélowo pòłożonym w pòrénkòwi i nordowo-pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]], a dzélowo w [[Azëjô|Azëji]]. Stolëcznym gardã bëła [[Mòskwa]]. Z przëczënë rujanowi rewòlucji, wëszëznë w Rusczi òbjeli kòmùniscë, pòwstała [[Ruskô Federacëjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ruskô Federacënjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika]], chtërna zjednóła sã z [[Ùkrajińskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Ùkrajińską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]], [[Zakaùkaskô Federacëjô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Zakaùkaską Federacëją Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[Biôłoruskô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Biôłoruską Socjalisticzną Sowiecką Repùbliką]] i [[30 gòdnika]] 1922 ùsadzëłë Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików<ref>[https://www.britannica.com/place/Soviet-Union Soviet Union] Encyclopedia Britannica</ref>. [[Fòrma państwã|Fòrmã rządów]] ZSSR bëł kòmùnisticzny tòtalitarizm. Jedëną partią bëła partiô bòlszewików. W krôju miôła môl pròpaganda, òdrzucanié procëmników pòliticznich, fùlnô kòntrola nód żëcém òbëwatelów. Na spòdlém kòmùnisticzny déjolodżi przemësł, hańdel i gbùrzëzna bëłë włôsnoscã państwa<ref name=":1">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Zwiazek-Socjalistycznych-Republik-Radzieckich;4002438.html Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich] Encyklopedia PWN</ref>. 23 zélnika 1939 ZSSR i Niemieckô pòdpisôlë dogôdënkã Ribbentrop-Mołotow, dogôdënkã ò niagresji i pòdzôle [[Pòlskô|Pòlsczi]], 17 séwnika radzecczé wòjska zaatakòwôlë Pòlskô, rozpòczãła sã [[II swiatowô wòjna]]. 30 séwnika 1939 ZSRR zaatakòwôł [[Fińskô]], zaczãła sã grãdô [[zëmòwô wòjna]]. 12 strëmiannika 1940 [[Fińskô]] i Związk Radzecczi zawôlë pòkój, Związk òdebrôł Fińsczi dzél teritorium<ref name=":0">''Małe tablice - historia'', Adamantan, 2017, str. 30</ref>. 22 czerwińca 1941 Rzeszô zaatakòwëłô ZSRR (Òperacjô Barbarossa), wiãc nen stôł sã zdrësznikã Aliantów. 8 maja 1945 miôła môl kapitulacjô Rzeszë<ref name=":0" />. ZSRR ùstôł jistniec 26 gòdnika 1991<ref>[https://polskieradio24.pl/artykul/506410,20-lat-po-rozpadzie-zsrr-rosja-znow-chce-byc-imperium 20 lat po rozpadzie ZSRR, Rosja znów chce być imperium] Polskie radio</ref>. == Gòspòdarka == Na zôczątkù w Rusczi a pózni w ZSSR brëkòwóno wòjenny kòmùnizm, chtëren òpiérôł sã fùlny centralizacji pòdzélu i wëmiônie dobrów. Bëł państwòwi mònopòl i zakôz priwatnégò hańdlu. Z przëczënë pòrażeniô lëdzy w 1921 wòjenny kòmùnizm òstôł zastãpiony bez nowô gòspòdarczô pòlitikã (NEP, [[Rusczi jãzëk|rus]]. ''новая экономическая политика'', nowaja ekonomiczeskaja politika)<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/komunizm-wojenny;3924722.html komunizm wojenny] Encyklopedia PWN</ref>. == Stalinizm == Za rządów Józefa Stalina w ZSSR narodzył sã system totalitarny ò mionie "Stalinizm". W kraju panowałô tcza jednostczi, propaganda<ref>Opulski R. [https://plus.dziennikpolski24.pl/o-kulcie-jozefa-stalina-i-jego-implikacjach/ar/c15-17335145 O kulcie Józefa Stalina i jego implikacjach] Dziennik Polski</ref>, eliminowanié pòliticznich procëmników, pôłna kòntrola nad żëcém lëdzy<ref name=":1" />. W Związkù Sowiecczim béł złożóny system represëji. W całim kraju bëłë lagrë prôcë (łagry), pod kontrolã Głównégò Zarządu Lagrowégò (GUŁag)<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/183008/historia-gulagu-sowieckie-lagry.html Archipelag zbrodni] Historia DoRzeczy</ref><ref>[https://gulag.online/articles/historie-gulagu?locale=pl Historie Gułagu] Gulag Online</ref>. Stalinizm dérowôł do smierci Stalina w 1953 rokù. == Repùbliczi ZSSR == {| class="wikitable" align="center" style="text-align: center" | style="background: #DCDCDC" |Repùbliczi ZSSR | style="background: #DCDCDC" |Lata | style="background: #DCDCDC" |Państwa dzysdniowi | style="background: #DCDCDC" |[[Zrzesznica Samòstójnëch Państw|ZSP]] | style="background: #DCDCDC" |[[NATO]] | style="background: #DCDCDC" |[[Europejskô Ùnijô|EÙ]] | style="background: #DCDCDC" |[[Eùrazëjskô Gospodarczo Wespòlëzna|EAGW]] |- | width="20%" |Armeńskô SSR¹ | width="20%" |1936–1991 | width="20%" |[[Armenijô]] |1991 | - | - | - |- |Azerskô SSR¹ |1936–1991 |[[Azerbejdżan]] |1991 | - | - | - |- |Biôłoruskô SSR |1922–1991 |[[Biôłorus]] |1991 | - | - |2002 |- |Estońskô SSR |1940–1991 |[[Estoniô]] | - |2004 |2004 | - |- |Grëzóńskô SSR¹ |1936–1991 |[[Grëzóńskô]] |1993-2008 | - | - | - |- |Kazachskô SSR |1936–1991 |[[Kazachstan]] |1991 | - | - |2002 |- |Karelo-Fińskô SSR² |1940-1956 |[[Ruskô]] | - | - | - | - |- |Kirgiskô SSR |1936–1991 |[[Kirgistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Lëtewskô SSR |1940–1991 |[[Lëtwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Łotewskô SSR |1940–1991 |[[Łotwa]] | - |2004 |2004 | - |- |Mołdawskô SSR |1940–1991 |[[Mòłdawiô]] |1991 | - | - | - |- |Ruskô FSSR |1922–1991 |[[Ruskô]] |1991 | - | - |2002 |- |Tadżickô SSR |1929–1991 |[[Tadżikistan]] |1991 | - | - |2002 |- |Turkmeńskô SSR |1925–1991 |[[Turkmenistan]] |1991-2005 | - | - | - |- |Ukrajińskô SSR |1922–1991 |[[Ùkrajina|Ukrajina]] |1991-2018 | - | - | - |- |Ùzbeckô SSR |1925–1991 |[[Ùzbekistan]] |1991 | - | - | - |- |- | colspan="7" align="left" |¹ do 1936 Zakaukaskô FSSR ² w 1956 włączenié do Rusczi FSSR |} == Galeriô przédników == <gallery> Vladimir Lenin in July 1920 by Pavel Zhukov.jpg|[[Włodzmiérz Lenin]]<br>(1922–1924) JStalin Secretary general CCCP 1942.jpg|[[Józef Stalin]]<br>(1924–1953) Georgy Malenkov 1953.jpg|[[Gieorgij Malenkow]]<br>(1953) Bundesarchiv Bild 183-B0628-0015-035, Nikita S. Chruchstschow.jpg|[[Nikita Chruszczow]]<br>(1953–1964) Leonid Brežněv (Bundesarchiv).jpg|[[Leonid Breżniew]]<br>(1964–1982) RIAN archive 101740 Yury Andropov, Chairman of KGB.jpg|[[Jurij Andropow]]<br>(1982–1984) KonstantinChernenko2.jpg|[[Konstantin Czernienko]]<br>(1984–1985) Mikhail Gorbachev 1987.jpg|[[Michaił Gorbaczow]]<br>(1985–1991) </gallery> == Òbaczë téż == * [[Zrzesznica Samòstójnëch Państw]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Dôwne państwa w Eùropie]] llp68zssktic49cnh0cgxjmq5c7o661 11 12597 202140 202116 2026-06-13T21:00:33Z DawnyTest 14843 /* Bédënk na drobné pòprôwczi */ Odpowiedź 202140 wikitext text/x-wiki == Bédënk na drobné pòprôwczi == Mòjn [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]]! Bëlnô je to szablóna, le pòdług mie dosc cãżkô dlô òczów. Nie chcã znikądka zmieniwac tegò, co të ùsadzył, tej bédëjã co mòże zrobic: # miast "Data ùrodzeniô" i "Môl ùrodzeniô" jô bë dôł prosto "Data i môl ùrodzeniô", mni to słów je i lepi to mdze wëzdrzec w tak môłim placu. # widzã, że je ten infobox përznã na spòdlim tegò z pòlsczi wiki, tej mëslã że tam lepi wëzdrzi, jak kòmórczi pò lewi starnie są w farwie nôgłówka (i jô bë ù nas téż ją zrobił barżi cemną, bë sã barżi apartniłë) i jô bë zrobił tuwò jistno. # ti linie midzë lewą a prawą starną bë mògło nie bëc, òsoblëwò jak mdą òne jinszi farwë; le i terô nie je brëkòwnô, a cãżkô dlô òczów. # czë jidze zrobic wikszi margines midzë scaną infoboxa a tekstã w artiklu? terô tekst je baro krótkò infoboxa i wnet gò dotikô, co ùwôżóm lëchò wëzdrzi. # jô bë dôł plac na pòdpis i na pòwrózk do wikimedia commons. Mileczno pòzdrôwióm<br> [[Brëkòwnik:Rzadtymczasowy|Rzadtymczasowy]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:Rzadtymczasowy|diskùsëjô]]) 19:48, 12 cze 2026 (CEST) :Hej, rozumiem, że szablon może mieć niedogodności, niemniej taki jaki jest teraz było mi zrobić najłatwiej. Nie jestem ekspertem w sprawie kodowania szablonów, jednak postaram się zrobić tak, by był bardziej zbliżony do tego z plwiki oraz spróbuję dodać odnośnik do commons i miejsce na podpis. :Jô téż pòzdrôwióm! [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsëjô]]) 23:00, 13 cze 2026 (CEST) == Daty == Dzień dobry, byłby ktoś może w stanie zaktualizować szablon tak, aby nagłówek przeznaczony na datę i miejsce śmierci był opcjonalny i w całości się nie wyświetlał jeżeli wartości ''Data_smierci'' i ''Mol_smierci'' są puste? Analogicznie z datą i miejscem urodzenia. [[Brëkòwnik:DawnyTest|DawnyTest]] ([[Diskùsëjô brëkòwnika:DawnyTest|diskùsëjô]]) 18:46, 10 łżë 2026 (CEST) 486cqv707h68ohwlkenlupxkcyiiigc 2 12679 202144 202114 2026-06-14T00:02:50Z Rzadtymczasowy 19437 202144 wikitext text/x-wiki wiôlgô prosba ò to, żebë nie dotëkac ti starnë – to je mój priwatny brudnopis z tim, co chcã na kaszëbsczi wiki robic i co ùwôżôm, że je do pòprawë. '''todo:''' * [[Kaszëbsczi alfabét]] – historiô? ** [https://fundacjakaszuby.org/produkt/5-x-skra-antologijo-tekstov-z-lat-2014-2019/ SKRA], ''klasiczni varianjt'', historiô òd Cënôwë * [[Kaszëbsczi Himn]] * [[Zéńdzenié Młodëch Ùtwórców Kaszëbsczich ZYMK]] * [[Wiedźmin]] * [[Stanisław Lem]] * [[Gduńsczi Ùniwersytet]] – zwłaszcza kaszëbistika na ùczbòwnie * [[Ùgòda z Maastricht]] [[Òbrôzk:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|mały|Ùgòda z Maastricht, egzemplôrz z mùzeùm w Regensbùrgù]] '''Ùgòda z Maastricht''', richtich '''Ùgòda ò fónksnérowanim Eùropejsczi Ùnie''' – dokùment, jaczi ùsadzył [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùniã]]. Pòdpisóny w néderlandzczim Maastricht 7 gromicznika 1992, wszedł w żëcé 1 smùtana 1993 rokù<ref>[https://www.europarl.europa.eu/about-parliament/pl/in-the-past/the-parliament-and-the-treaties/maastricht-treaty Traktat o Unii Europejskiej (TUE) – traktat z Maastricht], europarl.europa.eu.</ref>. Strzód nôwôżniészëch rzeczë, jaczé ùgòda wprowadzëła, są: * stwòrzenié spòdlégò dlô gòspòdarczi i dëtkòwi ùnie i pòspólnégò dëtka ([[eùro]]), * stwòrzenié prawnégò spòdlégò dlô pòliticzi Eùropejsczi Ùnie, * zwikszenié cëskù [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], * ùsadzenié ùdbë eùropejsczégò òbëwatelstwa<ref name=":0">[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/?uri=LEGISSUM%3Axy0026 Traktat z Maastricht o Unii Europejskiej], eur-lex.europa.eu.</ref>. == Filarë == Ùgòda skłôdô sã z trzech filarów: Eùropejsczé Wspólnotë, pòspólnô pòlitikô zagrańcowô i bezpiekù, wespółrobòta midzë rządama państw EÙ w òbrëmim sprawiedlëwòtë bënowëch zachów<ref name=":0" />. === Eùropejsczé Wspólnotë === Ùgòda zebrała mët czinnoscë i procedurë trzech pierwòsznych òrganizacjów: * [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë]], * [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|Eùropejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë]], * [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùroatomù]]. === Pòspólnô pòlitikô zagrańcowô i bezpiekù === Célã pòspólny pòliticzi w tim òbrëmim je òchrona 5xyeaq0tkv2m9t761zzv17r8txn7tcx 2 13094 202131 2026-06-13T20:13:02Z Jakkonles12 8987 Ùsôdzonô nowô starna "{{#babel:pl|csb|szl-4|be-3|en-3|ru-3|uk-2|eo-1|yi-1|got-1|de-1|cu-1|wym-1|prg-1|pox-1}}" 202131 wikitext text/x-wiki {{#babel:pl|csb|szl-4|be-3|en-3|ru-3|uk-2|eo-1|yi-1|got-1|de-1|cu-1|wym-1|prg-1|pox-1}} 6hxjg0ov3o9g476vswfr7zocjrue1bl 14 13095 202132 2026-06-13T20:13:02Z Babel AutoCreate 9939 Starna aùtomatno ùsôdzony kategòrëji [[Project:Wieżô Babel|wieżë Babel]] 202132 wikitext text/x-wiki Brëkòwnicë w ti kategòrëji zeswiôdczają znajemòtã jãzëka jidysz. bo94dhgokft2ldl3zoy6gg9b7jtzvcl 14 13096 202133 2026-06-13T20:13:02Z Babel AutoCreate 9939 Starna aùtomatno ùsôdzony kategòrëji [[Project:Wieżô Babel|wieżë Babel]] 202133 wikitext text/x-wiki Brëkòwnicë w ti kategòrëji zeswiôdczają znajemòtã jãzëka gocki. 0jw4f36ocipyl3eb31o8vmgfm5dh9l0 14 13097 202134 2026-06-13T20:13:02Z Babel AutoCreate 9939 Starna aùtomatno ùsôdzony kategòrëji [[Project:Wieżô Babel|wieżë Babel]] 202134 wikitext text/x-wiki Brëkòwnicë w ti kategòrëji zeswiôdczają znajemòtã jãzëka cerkiewnosłowiański. qlsqijb6bx8ksnkok73sgxj45yx2f84 14 13098 202135 2026-06-13T20:13:02Z Babel AutoCreate 9939 Starna aùtomatno ùsôdzony kategòrëji [[Project:Wieżô Babel|wieżë Babel]] 202135 wikitext text/x-wiki Brëkòwnicë w ti kategòrëji zeswiôdczają znajemòtã jãzëka Wymysorys. 9zss09nx6m7ros8mg58p84be7za1moi 14 13099 202136 2026-06-13T20:13:02Z Babel AutoCreate 9939 Starna aùtomatno ùsôdzony kategòrëji [[Project:Wieżô Babel|wieżë Babel]] 202136 wikitext text/x-wiki Brëkòwnicë w ti kategòrëji zeswiôdczają znajemòtã jãzëka pruski. si84x617y1edwcu2ams5msb13iqi5sd 14 13100 202137 2026-06-13T20:13:03Z Babel AutoCreate 9939 Starna aùtomatno ùsôdzony kategòrëji [[Project:Wieżô Babel|wieżë Babel]] 202137 wikitext text/x-wiki Brëkòwnicë w ti kategòrëji zeswiôdczają znajemòtã jãzëka Polabian. 97ga7icsgxa1g2u1mqj441rm5eln8lz 2 13101 202138 2026-06-13T20:25:52Z Jakkonles12 8987 Ùsôdzonô nowô starna "Dinozaùrë" 202138 wikitext text/x-wiki Dinozaùrë qhjd3qek86jg6d1ppmobtqejpm1qxrg