Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 58 202230 198499 2026-06-17T00:52:28Z Rzadtymczasowy 19437 ùprawienié wstãpù i ùsëniãcé z niegò nieencyklopedycznëch partów. przesëniãcé partù jinfòrmacjów do artikla ò [[gminie Żukòwò|Gmina Żukòwò]]; pózni ùprawiã négã artikla i rozbùdëjã 202230 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Żukòwò| dopełniacz= Żukòwa| adjektiw_mask=żukòwsczi| adjektiw_fem=żukòwskô| céch=POL Żukowo COA.svg| fana=F1_white_flag.svg| karta=Żukowo_location_map.svg| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=Kartësczi | grodzki=| rodzaj_gminy=miejsko-wiejska| gmina=Żukòwò| miejska=| bùrméster=Mariola Zmùdzyńskô| adres_um= ul. Gdańska 52| kod_poczt_um= 83-330| tel_um=tel. 058 685-83-00| fax_um= faks 058 685-83-30| mail_um= ugzukowo@zukowo.pl| wiéchrzëzna= 5,13| stopniN=54|minutN=20|stopniE=18|minutE=21| wysokość= | rok=2021| lëdztwò=8135| gęstość=1422 | aglomeracja=Gdańska | czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=83-330| registracëjné tôfle=GKA| TERYT=| SIMC=| www=http://www.zukowo.pl| commons=Category:Żukowo| }} '''Żukòwò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Żukowo'', [[Niemiecczi jãzëk|niem]]. ''Zuckau'', [[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''Sucovia'') – gard na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]; leżi nad [[Reduniô|Redunią]], w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]] a [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Sedzba [[Gmina Żukòwò|gminë Żukòwò]]. Jedno z nômłodszich gardów w Pòlsce, jaczé zwëskało gardowé prawa 17 smùtana 1988 rokù<ref>Uchwała Rady Państwa z dnia 17 listopada 1988 r. w sprawie utworzenia miasta Żukowo w województwie gdańskim ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19880320285 M.P. 1988 nr 32 poz. 285]).</ref>. === Pòłożenié === Kòòrdinatë: szérzô - 54°21' N, dôłgòta - 18°21' E. === Pòdôwczi === ==== Gard ==== * Lëdztwò gardu: 6.725 mieszkańców * Wiéchrzëzna gardu: 4,73 km² ==== Gmina ==== * Lëdztwò gminë: 40.063 mieszkańców * Wiéchrzëzna gminë: 160,4 km² ==== Gard ë gmina ==== * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): mln zł * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): mln zł === Historëjô === Tu 24 łżëkwiata 1259 rokù - przë klôsztorze - béł ksyżëc pòrénkòwi Pòmòrzczi [[Swiãtopôłk II]] Wiôldżi. Téż tu je môl smiercé 67 lagrowëch z lagru [[Stutthof]] - jich grób z 1945 rokù. === Słôwny lëdze === * [[Karol Krefft]] * [[Jadwiga Ptôch]] === Stôrodôwnotë === Pòklôsztorny kòscół sostrów z zôkònu sw. Norberta. W jegò miészi wieżi nad dachã je strzédny (dólnô strzédnica 32,5 cm) kòscelny zwónk z 1749 rokù. Bùdowa kòscoła bëła równak napòczãtô w XIII-im stalatim ([[1212]]-[[1214]]). Béł to nôstarszi białgowsczi klôsztór w [[Pòmòrskô|Pòmòrsce]], chtëren pòstawic dôł [[Mscëwòj I]].[http://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%92br%C3%B4zk:Zdroje_Raduni.djvu&page=95] W tim pòklôsztornym kòscele je czasã w niedzelã Mszô Sw. i mòże w 2022 r. czëc kąsk [[kaszëbsczi jãzëk]], ale czëtac [[Kaszëbi]] mògą tu wiele. Żukòwò je kòlibką [[Kaszëbsczi wësziwk|kaszëbsczégò wësziwkù]]. == Kùltura == * [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò]] === Jinszô wëdowiédzô === * Partnersczima gminama Żukòwa są: [[Francëjô|francëskô]] [[:fr:Saint-Junien|Saint-Junien]], [[miemieckô]] [[:de: Wendelstein (Mittelfranken)|Wendelstein (Mittelfranken)]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Zukowo1.jpg|Pòklôsztórny kòscół Òbrôzk:Zukowo2.jpg|<!-- _Zespół_ _poklasztorny_ SS. _Norbertanek_ z _XIII_-_XIV_ w. --> Òbrôzk:Zukowo Kosciol Norbertanow oltarz rzezbiony.jpg|Antwerpsczi wôłtôrz w pòklôsztórnym kòscele Òbrôzk:Zukowo-mlyny2.JPG|<!-- _Młyny_ _wodne_ --> File:Zukowo Klasztor Norbertanow wejscie.jpg|Droga do kòscoła w 2010 rokù File:Wejście do Gimnazjum nr 2 w Żukowie - panoramio.jpg|Szkòła </gallery> == Òbaczë téż == * [[Wiłóz Rzéczi Reduni]] * [[Gmina Żukòwò]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; dolmaczënk: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]], ISBN 978-83-87258-13-9 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/849 Żukowo] w Geògrafnym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów * [http://www.mairie-saint-junien.fr/ Wespółrobòta: Saint-Junien] * [https://web.archive.org/web/20260513154001/https://www.zukowo.pl/files/docs/zukowo.pdf Karty zabytków architektury – Żukowo] {{Kartësczi kréz}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Żukòwò]] kk0n33zzmwvqu5vt76qwuxf2ajtwgqu 0 1426 202229 202151 2026-06-17T00:08:11Z Rzadtymczasowy 19437 ùprawienié i rozbùdowanié dzélu sztruktura 202229 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòliticznô òrganizacjô |miono= Eùropejskô Ùniô |gwôsné miono= <small><small>Европейски съюз, Europska unija, Unione europea, Evropská unie, Den Europæiske Union, Europese Unie, Euroopa Liit, Euroopan unioni, Union européenne, Europäische Union, Ευρωπαϊκή Ένωση, Európai Unió, An tAontas Eorpach, Eiropas Savienība, Europos Sąjunga, Unjoni Ewropea, Unia Europejska, União Europeia, Uniunea Europeană, Európska únia, Evropska unija, Unión Europea, Europeiska unionen</small></small> |lata jistnienia= |fana= Flag of Europe.svg |miono-genitiw= Eùropejsczi Ùnie |mòtto=In varietate concordia<ref name=":6">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/eu-motto_pl Motto UE], european-union.europa.eu.</ref> |himn= Òda do Redotë <center>[[Òbrôzk:European continental anthem, performed by the United States Navy Band.wav]]</center> |na karce= European Union main map.svg |jãzëk= [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji|24 jãzëczi]] |stolëca= [[Òbrôzk:Flag of Belgium.svg|border|20px]] [[Bruksela]]<br>[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Sztrasbùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]] [[Luksembùrg (gard)|Luksembùrg]]<br>[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Frankfurt nad Menã|Frankfurt]] |fòrma państwa= midzënôdornô ùniô |kònstitucjô= [[Ùgòda z Maastricht]]<br>[[Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]<br>[[Lizbóńskô Ùgòda]] |Mònarcha= [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]] António Costa |Prezydeńt= [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] Ursula von der Leyen |data ùsôdzenia= 1 smùtana 1993<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements%20pl Traktaty założycielskie], european-union.europa.eu</ref> |data lëkwidacji= |wiéchrzëzna= 4 mln |procent-wòdë= |lëdztwò= 450 646 971<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/tps00001/default/table?lang=en Eurostat - Population on 1 January], ec.europa.eu.</ref> |rok= 2025 |dëtk= eùro |kòd dëtka= €, EUR |czasowô cona= |swiãto= 9 maja<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/europe-day_pl Dzień Europy], european-union.europa.eu.</ref> |kòd= |Internet= .eu }} '''Eùropejskô Ùniô, EÙ''' – gòspòdarczô i pòliticznô zrzesz 27 państw [[Eùropa|Eùropë]]. Pòwsta 1 smùtana 1993 rokù na mòcë [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòdë z Maastricht]], co bëło skùtkã wielelatny pòliticzny, gòspòdarczi i spòlëznowi integracje. Kòrzenie dzysdniowi eùropejsczi integracje sëgają pòwòjnowégò cządu – 1949 rokù pòwsta [[Radzëzna Eùropë]], a 1951 r. [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]]<ref name=":0">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1945-59_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1945-59], european-union.europa.eu.</ref>. W 1958 rokù pòwstôwô [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota]] i to ji bezpòstrzédną pòsobnicą je Eùropejskô Ùniô. Fónksnérowanim ùnie zajimô sã m.jin. [[Eùropejsczi Parlament]] i [[Eùropejskô Radzëzna]]. Òd czasu weńscô w żëcé [[Lizbóńskô Ùgòda|Lizbóńsczi Ùgòdë]] 1 gòdnika 2009, prawnym spòdlim fónksnérowaniô Ùnie są [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]] i [[Traktat ò fùnksnérowanim Europejsczi Ùnii|Ùgòda ò fùnksnérowanim Eùropejsczi Ùnie]]. Wiôldżé znaczenié dlô ùnijnégò pòrządkù prawnégò mô téż [[Kôrta spòdlowich prôw Eùropejsczi Ùnie]]. W Eùropejsczi Ùnie żëje 449 milionów lëdzy, przë czim 66% pòpùlacje twòrzi 6 krajów<ref>[https://ec.europa.eu/eurostat/web/interactive-publications/demography-2025#about-publication Demography of Europe – 2025 edition], ec.europa.eu.</ref>. Wiérzchëzna to 4 mln km²<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/facts-and-figures-european-union_pl Fakty i liczby dotyczące Unii Europejskiej], european-union.europa.eu.</ref>. Krajowô Wërobizna Brutto to 19423,32 mld USD (34859,60 UDB per capita)<ref>[https://pl.tradingeconomics.com/european-union/gdp PKB Unii Europejskiej], tradingeconomics.com.</ref>. {| class="wikitable" |+Pòpùlacjô Eùropejsczi Ùnie !Kraj !Pòpùlacjô (% pòpùlacje EÙ) |- |[[Òbrôzk:Flag of Europe.svg|border|20px]] '''Eùropejskô Ùniô''' | align="center" |'''449 milionów (100%)''' |- |[[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]] [[Niemieckô]] | align="center" |83,4 milionów (19%) |- |[[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]] [[Francëjô|Francëskô]] | align="center" |68,4 milionów (15%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]] [[Italskô]] | align="center" |58,9 milionów (13%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]] [[Szpańskô]] | align="center" |48,6 milionów (11%) |- |[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] | align="center" |36,6 milionów (8%) |} == Historiô == === Eùropejsczé Wspólnotë === [[Òbrôzk:European Economic Community.svg|mały|Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota {{Legéńda|#009900|pierwòszni nôleżnicë}} {{Legéńda|#33cc33|kraje, jaczé pózni dołãczëłë}}]]Pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnë]] bëła w Eùropie brëkòwnota zakùńczeniégò cządu krwawëch i czãstëch zwad. Eùropejsczi pòliticë naczãlë proces jintegracje, jaczégò pierszim krokã bëło pòwstanié [[NATO]] 4 łżëkwiata 1949 rokù<ref name=":0" />. Zdrëszëna mia zagwësnic bezpiek midzë [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónyma Stanama]], [[Kanada|Kanadą]] i [[Eùropa|Eùropą]] (na zôczątkù bëło to 10 państw zôpôdny Eùropë<ref name=":0" />). Miesąc pózni, 5 maja 1949, ùsadzonô je Radzëzna Eùropë. 9 maja 1950 rokù minyster zagrańcowëch zachów Francësczi, [[Robert Schuman]], przedstôwiô [[Plan Schumana|plan jintegracje wëróbkù wãgla i stalë]]. Rok pózni, 18 łżëkwiata 1951, przez 6 krajów zôpôdny eùropë ([[Niemieckô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Italskô|Italskô,]] [[Néderlandzkô]], [[Belgijskô|Belgiô]] i [[Luksembùrg]]) założónô je [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë]], jakô 1 stëcznika 1958 rokù rozkòscerzô sã w [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejską Gòspòdarczą Wspólnotã]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùropejską Wspólnotã Atomòwi Energie (Eùratom)]]. 19 strëmiannika 1958 rokù pòwstôwô Eùropejskô Parlamentarnô Gromada, jakô 30 strëmiannika 1962 rokù przesztôłcô sã w [[Eùropejsczi Parlament]]<ref>[https://www.europarl.europa.eu/factsheets/pl/sheet/11/the-european-parliament-historical-background Parlament Europejski: geneza], europarl.europa.eu.</ref>. Lata 60. XX stalata bëłë dobrim dlô Wspólnotë gòspòdarczim cządã. Nôleżnikòwé państwa decidëją sã na pòspólną kòntrolã wëróbkù jestkù. 3 maja 1960 rokù pòwstôwô Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu, jakô mô wspierac wòlny hańdel i gòspòdarczą integracjã z krajama spòza Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë: [[Aùstriô|Óstriacczi]], [[Dëńskô|Dëńsczi]], [[Norweskô|Norwesczi]], [[Pòrtugalsczi alfabét|Pòrtugalsczi]], [[Szwedzkô|Szwédzczi]], [[Szwajcariô|Szwajcarsczi]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":1">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1960-69_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1960-69], european-union.europa.eu.</ref>. 8 łżëkwiata 1965 w Bruksele òstôł pòdpisóny taktat, jaczi sparłãcził wëkònawczé òrganë [[Eùropejskô Wspólnota Wãgla i Stalë|Eùropejsczi Wspólnotë Wãgla i Stalë]], [[Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota|Eùropejsczi Gòspòdarczi Wspólnotë]] i [[Eùropejskô Wspólnota Atomòwi Energie|Eùroatomu]]<ref name=":1" />. 1 lëpińca 1968 rokù pòwstôwô cłowô ùniô midzë szescoma krajama EGW<ref name=":1" />. 1 stëcznika 1973 rokù wspólnota pòwikszô sã ò trzë państwa: [[Dëńskô]], [[Irlandiô|Irlandzkô]] i [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]<ref name=":2">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1970-79_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1970–79], european-union.europa.eu.</ref>. Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota pòwikszô sã pózni jesz ò trzë państwa: 1 stëcznika 1981 rokù dołãczô [[Greckô]], a 1 stëcznika 1986 [[Szpańskô]] i [[Pòrtugalskô]]<ref name=":3">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1980-89_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1980–89], european-union.europa.eu.</ref>. W czerwińcu 1979 rokù do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]], do chtërnégò dotąd pòsélcowie bëlë delegòwóny przez nôrodné parlamentë, mô plac pierszô bezpòstrzédnô welacjô<ref name=":2" />. Òbëwatele wëbierają 410 pòsélców, a przédniczką EP òstôwô francëskô pòliticzkô Simone Veil<ref>[https://www.europarl.europa.eu/infographic/european-parliament-timeline/index_pl.html#event-19790607 Pierwsze bezpośrednie wybory europejskie], europarl.europa.eu.</ref>. W latach 80. XX stalatégò eùropejskô jintegracjô i wespółrobòta jidze dali. 28 gromicznika 1984 rokù, bë ùtrzëmac pòzycjã w òbrëmim innowacje, pòwstôwô pierszi badérny program na eùropejsczi rówiznie – ESPRIT ([[Anielsczi jãzëk|an]]. ''European Strategic Programme for Research in Information Technologies'')<ref name=":3" />. 1 gromicznika 1987 rokù fónksnérowac naczinô jednorodny eùropejsczi akt, jaczi w cządze 6 lat mô stwòrzëc jednorodny eùropejsczi rënk. Dôwô to téż Eùropejsczémù Parlamentowi wikszi głos, a Eùropejsczé Wspólnotë mają wikszé mòżebnotë w òbrëmim òchronë strzodowiszcza. 13 czerwińca 1987 rokù pòwstôwô program "Erasmus", jaczi mô dac sztudéróm bënë zdrëszënë mòżebnotã sztudérowaniégò w jinszim eùropejsczim kraju. W rujanie 1990 rokù, rok pò znikwienim berlińsczégò mùru, pòrénkòwi part Miemców dołącza do Eùropejsczi Wspólnotë<ref name=":3" />. === Ùniô === [[Òbrôzk:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|mały|Ùgòda z Maastricht]] 7 gromicznika 1992 rokù w òlendersczim [[Maastricht]] je pòdpisónô [[Ùgòda z Maastricht|Ùgòda ò Eùropejsczi Ùnie]], jakô twòrzi regle tikającë sã przińdnégò pòspólnégò dëtka, zagrańcowi pòliticzi i bezpiekù, le téż wikszi wespółrobòtë w òbrëmim wëmiaru sprawiedlëwòtë i bënowëch zachów. 1 smùtana 1993 rokù òficjalno pòwstôwô Eùropejskô Ùniô<ref name=":4">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/1990-99_pl Historia Unii Europejskiej: lata 1990–1999], european-union.europa.eu.</ref>. Pòwstôwô jednorodny rënk, jaczi fónksnérëje na spòdlim 4 wòlnot: wòlny przepłiw lëdzy, towarów, ùsłëgów i kapitału. 1 stëcznika 1993 rokù je jinaùgùracjô jednorodnégò rënkù, chòc part wòlnégò przepłiwù ùsłëgów pòtikô sã z opòzdzënkã<ref name=":4" />. Rok pózni w żëcé wchòdzy ùgòda, jakô ùsôdzô Eùropejską Gòspòdarczą Òbéńdã, rozkòscerzającô jednorodny rënk na kraje EFTA ([[Eùropejskô Stowôra Wòlnégò Hańdlu]]). 1 stëcznika 1995 rokù do Eùropejsczi Ùnie dołãczają [[Aùstriô|Óstriackô]], [[Fińskô]] i [[Szwedzkô|Szwédzkô]]. 26 strëmiannika 1995 rokù, na spòdlim ùgôdënkù z Schengen, midzë sétmoma krajama EÙ ([[Belgijskô|Belgiô]], [[Francëjô|Francëskô]], [[Szpańskô]], [[Luksembùrg]], [[Néderlandzkô]], [[Niemieckô]], [[Pòrtugalskô]]) zniesonô je paszpòrtowô kòntrola. Do 2021 rokù strefa Schengen òbjimie 26 państw<ref name=":4" />. 2 rujana 1997 rokù pòdpisónô je ùgòda z Amsterdamu, jaczi refòrmë mają pòcwierdzëc pòzycjã EÙ na swiecie. 1 stëcznika 1999 rokù pòwstôwô [[eùro]]. Przódë ùżiwóné leno w transakcjach bezpieniãżnych w 11 krajach EÙ (bez Grecczi)<ref>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=CELEX%3A31998R2866 Council Regulation (EC) No 2866/98 of 31 December 1998 on the conversion rates between the euro and the currencies of the Member States adopting the euro], eur-lex.europa.eu, 31 gòdnika 1998.</ref>, a òd 2002 fónksnérëje jakno òficjalny dëtk – przë czim Wiôlgô Britaniô, Dëńskô i Szwédzkô rezygnëją z wprowadzeniô eùro. 26 gromicznika przédnicë EÙ pòdpisëją ùgòdã z Nicei, jakô mô zrefòrmowac jinstytucje, bë EÙ mògła fónksnérowac jakno ùniô 25 państw i przëjic pòstãpnëch nôleżników<ref name=":5">[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2000-09_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2000–2009], european-union.europa.eu.</ref>. [[Òbrôzk:Brexit Demonstrator (42485877015).jpg|mały|Demónstracjô procëm wëstãpieniu Wiôldżi Britanie z Ùnie (Brexitowi) w 2019 rokù]] 1 maja 2004 rokù mô plac nôwikszé rozrzeszwianié Eùropejsczi Ùnie. Dołãczô do ni mët 10 krajów: [[Cyper]], [[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Estoniô]], [[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Łotwa]], [[Malta]], [[Pòlskô]], [[Słowackô]], [[Słoweniô|Słoweńskô]] i [[Madżarskô]]<ref name=":5" />. W rujanie 2004 rokù 25 nôleżnikòwëch krajów EÙ pòdpisëje Ùgòdã ùsôdzającą Kònstitucjã dlô Eùropë, równak òbëwatele [[Francëjô|Francësczi]] i [[Néderlandzkô|Néderlandzczi]] ją òdrzëcają; miast kònstitucje, Ùniô przëjimô [[Lizbóńskô Ùgòda|Lizbóńską Ùgòdã]], jakô zmieniwô ùszłé ùgòdë w célu zwikszeniô demòkracje bënë EÙ. Ùgòda wëszła w żëcé 1 gòdnika 2009 rokù<ref name=":5" />. Eùropejskô Ùniô pòwikszô sã jesz 2 razë: 1 stëcznika 2007 rokù dołãczô [[Bùłgariô|Bùłgarskô]] i [[Rumùńskô]]<ref name=":5" />, a 1 lëpińca 2013 rokù [[Chòrwackô]]<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/history-eu/2010-19_pl Historia Unii Europejskiej: lata 2010-19], european-union.europa.eu.</ref>. 23 czerwińca 2016 rokù Britijczicë welëją za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref name=":8" />. [[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]] òpùszczô wspólnotã 1 gromicznika 2020 rokù<ref name=":9" /> – je to pierszi krôj w historie, chterën z zrzeszë wëszedł. == Sztruktura == W Eùropejsczi Ùnie fónksnérëje 7 eùropejsczich jinstitucjów, 9 òrganów EÙ i wiãcy jak 30 zdecentralizowónëch agencjów<ref>[https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_pl Rodzaje instytucji i organów], european-union.europa.eu.</ref>. Jistnieją 4 główné jinstitucje, jaczé czerëją administracją EÙ: * [[Òbrôzk:European Parliament Strasbourg Hemicycle - Diliff.jpg|mały|Zala Òbradów Eùropejsczégò Parlamentu w [[Sztrasbùrg|Sztrasbùrgù]]]][[Eùropejsczi Parlament]] – reprezentëje òbëwatelów nôleżnikòwëch krajów EÙ. Pòsélcowie są wëbieróni w bezpòstrzédny welacje. EP rozsądzô w sprawie eùropejsczégò prawa mët z Radzëzną Eùropejsczi Ùnie. Zacwierdzëwô bùdżet Ùnie. Òbradë parlamentu prowadzy przédnik EP, jaczi je przez parlament wëbieróny na 2,5-latną kadencją, jaką mòże òdnowic rôz<ref>[https://ec.europa.eu/stories/eu-institutional-appointments/ How leaders of the EU institutions are elected and appointed], ec.europa.eu.</ref>. * [[Eùropejskô Radzëzna]] – przédnicë państw abò rządów krajów EÙ twòrzą radzëznã. Wskazëwô òglowi pòliticzny czerënk i prioritetë Ùnie. Przédnik radzëznë wëbieróny je na 2,5-latną kadencjã, chtërną mòże rôz òdnowic. Reprezentacją Pòlsczi w radzëznie je premiéra<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/european-council/members/ Członkowie Rady Europejskiej], consilium.europa.eu.</ref>. * [[Radzëzna Eùropejsczi Ùnie]] – reprezentëje rządë krajów EÙ. Radzëzna je ògarnã, w jaczim minystrowie ze wszëtczich krajów pòtikają sã, bë twòrzëc prawò i kòòrdinowac pòlitikã w apartnych òbrëmiach. Prezydencjô nad radzëzną zmieniwô sã co pół rokù midzë krajama ùnie<ref>[https://www.consilium.europa.eu/pl/council-eu/presidency-council-eu/ Prezydencja w Radzie UE], consilium.europa.eu.</ref>. Òd 1 stëcznika 2026 rokù robòtą radzëznë czerëje [[Cyper]], chterën przëjął tã rolã òd [[Pòlskô|Pòlsczi]]<ref>[https://cyprus-presidency.consilium.europa.eu/en/presidency/presidency-of-the-council-of-the-eu/ Presidency of the Council of the EU], cyprus-presidency.consilium.europa.eu.</ref>. * [[Eùropejskô Kòmisjô]] – przédny òrgan wëkònawczi EÙ. Robòtą kòmisje czerëje przédnik EK. <gallery> Òbrôzk:Roberta Metsola 2022 (cropped).jpg|'''Roberta Metsola''', przédniczka Eùropejsczégò Parlamentu Òbrôzk:António Costa- 2017 - Web Summit - 24778904437 (cropped).jpg|'''António Costa''', przédnik Eùropejsczi Radzëznë Òbrôzk:2017-09-24 Ursula von der Leyen by Sandro Halank.jpg|'''Ursula von der Leyen''', przédniczka Eùropejsczi Kòmisje </gallery> == Geògrafiô == === Nôleżnikòwé kraje EÙ === {| class="wikitable" !Rok przëstãpieniô !Nôleżnikòwé kraje EÙ !Òrganizacjô |- | align="center" |1957 |[[Òbrôzk:Flag of Belgium (civil).svg|border|20px]][[Belgijskô|Belgiô]], [[Òbrôzk:Flag of France.svg|border|20px]][[Francëjô|Francëskô]], [[Òbrôzk:Flag of the Netherlands.svg|border|20px]][[Néderlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of Luxembourg.svg|border|20px]][[Luksembùrg]], [[Òbrôzk:Flag of Germany.svg|border|20px]]RFN (òd 1990 jakno [[Niemieckô|zjednónô Niemieckô]]), [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|border|20px]][[Italskô]] | align="center" |Eùropejskô Gòspòdarczô Wspólnota |- | align="center" |1973 |[[Òbrôzk:Flag of Denmark.svg|border|20px]][[Dëńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Ireland.svg|border|20px]][[Irlandiô|Irlandzkô]], [[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|20px]][[Wiôlgô Britanijô|Wiôlgô Britaniô]]* | rowspan="3" align="center" |Eùropejskô Wspólnota |- | align="center" |1981 |[[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|border|20px]][[Greckô]] |- | align="center" |1986 |[[Òbrôzk:Flag of Spain.svg|border|20px]][[Szpańskô]], [[Òbrôzk:Flag of Portugal.svg|border|20px]][[Pòrtugalskô]] |- | align="center" |1995 |[[Òbrôzk:Flag of Austria.svg|border|20px]][[Aùstriô|Óstriackô]], [[Òbrôzk:Flag of Finland.svg|border|20px]][[Fińskô]], [[Òbrôzk:Flag of Sweden.svg|border|20px]][[Szwedzkô|Szwédzkô]] | rowspan="4" align="center" |Eùropejskô Ùniô |- | align="center" |2004 |[[Òbrôzk:Flag of Cyprus.svg|border|20px]][[Cyper]], [[Òbrôzk:Flag of Czech Republic.svg|border|20px]][[Czeskô Repùblika|Czeskô]], [[Òbrôzk:Flag of Estonia.svg|border|20px]][[Estoniô]], [[Òbrôzk:Flag of Lithuania.svg|border|20px]][[Lëtwa|Lëtewskô]], [[Òbrôzk:Flag of Latvia.svg|border|20px]][[Łotwa]], [[Òbrôzk:Flag of Malta.svg|border|20px]][[Malta]], [[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]][[Pòlskô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovakia.svg|border|20px]][[Słowackô]], [[Òbrôzk:Flag of Slovenia.svg|border|20px]][[Słoweniô|Słoweńskô]], [[Òbrôzk:Flag of Hungary.svg|border|20px]][[Madżarskô]] |- | align="center" |2007 |[[Òbrôzk:Flag of Bulgaria.svg|border|20px]][[Bùłgariô|Bùłgarskô]], [[Òbrôzk:Flag of Romania.svg|border|20px]][[Rumùńskô]] |- | align="center" |2013 |[[Òbrôzk:Flag of Croatia.svg|border|20px]][[Chòrwackô]] |}[[Òbrôzk:EC-EU-enlargement animation.gif|mały|250x250px|Rozkòscerzanié sã Eùropejsczi Ùnie w czasu]] === Kraje, jaczé òpùscëłë EÙ === 1 gromicznika 2020 rokù Wiôlgô Britaniô òpùscëła Eùropejską Ùniã<ref name=":9">Zawiadomienie o wejściu w życie Umowy o wystąpieniu Zjednoczonego Królestwa Wielkiej Brytanii i Irlandii Północnej z Unii Europejskiej i Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej ([https://eur-lex.europa.eu/legal-content/PL/TXT/PDF/?uri=OJ:L:2020:029:FULL&from=PL Dz. Urz. UE L 29 z 31 stëcznika 2020 r., s. 189]).</ref>, na spòdlim wënikù referendum z 23 czerwińca 2016 rokù. 51.9% òsób bëło za òpùszczenim Eùropejsczi Ùnie<ref name=":8">[https://www.electoralcommission.org.uk/research-reports-and-data/our-reports-and-data-past-elections-and-referendums/report-23-june-2016-referendum-uks-membership-european-union Report: 23 June 2016 referendum on the UK’s membership of the European Union], electoralcommission.org.uk, séwnik 2016.</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Rok przëstãpieniô !Rok wëstãpieniô !Referendum |- |[[Òbrôzk:Flag of United Kingdom.svg|border|15px]]Wiôlgô Britaniô | align="center" |1973 | align="center" |2020 |23 czerwińca 2016 |} === Kraje, jaczé kandidëją do EÙ === Pòdług Ùgòdë ò Eùropejsczi Ùnie, kòżdi demòkraticzny eùropejsczi kraj mòże złożëc pòdôw ò nôleżnictwò w ùnie<ref>[https://enlargement.ec.europa.eu/enlargement-policy/conditions-membership_en?prefLang=pl Conditions for membership], enlargement.ec.europa.eu.</ref>. Do EÙ mòże dołãczëc eùropejsczi kraj, jaczi spełni tpzw. kòpenhasczé kriteria. Kraj, jaczi chce weńsc do ùnie, mùszi na przëmiôr: * miec sztabil jinstytucje, jaczé gwarantëją demòkracjã, rządë prawa, przestrzeganié praw człowieka, * miec rënkòwą gòspòdarkã, jakô dobrze fónksnérëje, * miec mòżlëwòtã spełnic òbrzészczi, jaczé są wënikã nôleżnictwa w EÙ. Dzys warô akcesjowi proces dlô 10 krajów<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/eu-enlargement_pl Rozszerzenie UE], european-union.europa.eu,</ref>. {| class="wikitable" !Państwò !Pòdôw ò nôleżnictwò w EÙ !Sztatus kandidata !Negòcjacje w sprawie nôleżnictwa |- |[[Òbrôzk:Flag of Albania.svg|border|20px]] [[Albańskô]] | align="center" |łżëkwiat 2009 | align="center" |czerwińc 2014 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|border|20px]] [[Bòsniô i Hercegòwina]] | align="center" |gromicznik 2016 | align="center" |gòdnik 2022 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Georgia.svg|border|20px]] [[Grëzóńskô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |gòdnik 2023 | |- |[[Òbrôzk:Flag of Moldova.svg|border|20px]] [[Mòłdawiô]] | align="center" |strëmiannik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Montenegro.svg|border|20px]] [[Czôrnogóra]] | align="center" |gòdnik 2008 | align="center" |gòdnik 2010 | align="center" |czerwińc 2012 |- |[[Òbrôzk:Flag of North Macedonia.svg|border|20px]] [[Nordowô Macedoniô]] | align="center" |strëmiannik 2004 | align="center" |gòdnik 2005 | align="center" |lëpińc 2022 |- |[[Òbrôzk:Flag of Serbia.svg|border|20px]] [[Serbiô|Serbskô]] | align="center" |gòdnik 2009 | align="center" |strëmiannik 2012 | align="center" |stëcznik 2014 |- |[[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|border|20px]] [[Tëreckô]] | align="center" |łżëkwiat 1987 | align="center" |gòdnik 1999 | align="center" |rujan 2005 |- |[[Òbrôzk:Flag of Ukraine.svg|border|20px]] [[Ùkrajina]] | align="center" |gromicznik 2022 | align="center" |czerwińc 2022 | align="center" |czerwińc 2024 |- |[[Òbrôzk:Flag of Kosovo.svg|border|20px]] [[Kòsowò]]* | align="center" |gòdnik 2022 | | |} == Symbòle == [[Òbrôzk:Ninth Symphony original.png|mały|12 starna rãkòpisu IX Symfònie Beethovena|300x300px]] === Eùropejsczi himn === Himnã Eùropejsczi Ùnie (a téż [[Radzëzna Eùropë|Radzëznë Eùropë]]) je part IX Symfònie Ludwiga van Beethovena w 1823 rokù do tekstu pòematu Fridricha Schillera "Òda do redotë" z 1785 rokù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-anthem_pl Hymn europejski], european-union.europa.eu.</ref>. Przez wielejãzëkòwi charakter ùnie òficjalno himnã je jinstrumentalnô wersjô, chòc przez eùropejsczé spòlëznë je spiéwóny z dolmaczënkã, np. w [[Pòlsczi jãzëk|pòlsczim jãzëkù]] pòemat Schillera je spiéwóny w tłómaczenim Konstantégò Ildefònsa Gałczynsczégò. Himn ''(de facto "Òdã do redotë")'' na kaszëbsczi przedolmacził m.jin. [[Zbigniew Jankowski (aktór)|Zbigórz Jankòwsczi]]<ref name=":7">J. Antonowicz, ''Manifestacja jedności. IV Zjazd Kaszubów w Kartuzach'', [w:] "NORDA. Pismiono Kaszëbsczi Zemi", [https://bibliotekacyfrowa.eu/Content/67482/mPDF/74066-0001.pdf Hr 27/352].</ref>. ==== Òda do redotë (dolm. Z. Jankòwsczi)<ref name=":7" /><ref>z doprowadzenim do sztandardu.</ref><!-- ten tekst tak pò prôwdze tuwò nie pasëje i jô bë gò pózni przeniósł do apartnégò artikla ò Òdze do redotë, a tuwò dôł szablónã apartny artikel --> ==== :''Ò redoto, jiskro bògów,'' :''kwiece Elizejsczich Pól'' :''swiãtô, na twim swiãtim progù'' :''stôwô naj kaszëbsczi chùr.'' :''Widnosc twòja wszëtkò zacmi,'' :''złączi, co kawel nóm wzął.'' :''Mdą familią wszëtcë lëdze'' :''tam, gdze twój mdze mądri głos.'' :''Òna w sercu, w zbòżu, w spiéwie,'' :''òna w schwôce lëdzczich rąk,'' :''z ni nôlëchszi robôk bierze,'' :''w ni nôlepszi nieba krąg.'' :''Wstańta, lëdze, wstańta wszãdze,'' :''nowinã niesã dzysô wóm:'' :''na gwiôzdownym nieba skłonie'' :''ta redota łiskô nóm.'' === Mòtto EÙ === Mòttã Eùropejsczi Ùnie są słowa Zjednóny w wieleôrtnoscë ([[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''In varietate concordia''), jaczé mają pòdczorchiwac zgrôwanié do miru i dobrocëznë, a téż òchronã kùlturowi i jãzëkòwi bòkadnoscë Eùropë<ref name=":6" />. Mòtto mô swòją wersjã w kòżdim òficjalnym jãzëkù ùnie ([[Bułgarsczi jãzëk|bùłg]]. ''Единство в многообразието''; [[Angelsczi jãzëk|an]]. ''United in diversity''; [[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Zjednoczeni w różnorodności''; [[Czesczi jãzëk|cz]]. ''Jednotná v rozmanitosti''; [[Grecczi jãzëk|gr]]. ''Ενωμένη στην πολυμορφία'' i jin.).[[Òbrôzk:European Union Flag (4768764591).jpg|mały|Eùropejskô fana|300x300px]] === Eùropejskô fana === Eùropejskô fana je mòrdą płôchtą z dwanôstoma złotima gwiôzdama w òkrãgù<ref>[https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/symbols/european-flag_pl Flaga europejska], european-union.europa.eu.</ref>. Fana mô symbòlizowac jednotã, solidarnotã i harmóniã. [[Radzëzna Eùropë]] w gòdnikù 1955 rokù przëjãła projekt jakno swòją òficjalną fanã, a w łżëkwiace 1983 [[Eùropejsczi Parlament]] zabédowôł, bë bëła òna pòspólną faną Eùropejsczich Wspólnot. Mòrdô fana pierszi raz je wcygniãtô na pikc przed Berlaymont, sedzbą [[Eùropejskô Kòmisjô|Eùropejsczi Kòmisje]] w [[Bruksela|Bruksele]], w maju 1986 rokù. Eùropejskô fana wisy przed gardowima a rządowima bùdinkama, je na tôflach projektów a inicjatiw ùdëtkòwiónëch przez Ùniã, na pòlsczim prawie jazdë, a téż na rejestracjowëch tôflach w nôleżnikòwëch krajach EÙ (tpzw. [[eùroband]]). == Galeriô == <gallery mode="nolines" widths="200"> Òbrôzk:European Parliament building Brussels 3.jpg|Bùdink Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele Òbrôzk:Belgique - Bruxelles - Schuman - Berlaymont - 01.jpg|Eùropejskô Kòmisjô Òbrôzk:4777 German-Poland border with view towards Germany.JPG|Greńca Pòlsczi i Niemiecczi Òbrôzk:European Parliament Brussels plenary sessions hemicycle.jpg|Plenarnô Zala Eùropejsczégò Parlamentu w Bruksele </gallery> == Òbaczë téż == * [[Jãzëczi Eùropejsczi Ùniji]] * [[Eùropa]] * [[Eùropejskô Radzëzna]][https://web.archive.org/web/20140909142901/http://european-council.europa.eu/home-page.aspx?lang=pl (pl)] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * [https://european-union.europa.eu/index_pl Òficjalnô starna Eùropejsczi Ùnie (pl)] [[Kategòrëjô:Eùropa]] [[Kategòrëjô:Pòliticzné òrganizacje]] [[Kategòrëjô:Eùropejskô Ùniô]] 9c0s631shvn7295qco8n09c7gp87o2p 4 2482 202223 160040 2026-06-16T17:26:59Z Terrus38 14026 òrtograficzné, stilisticzné 202223 wikitext text/x-wiki Wikipediô nie je: * '''Diskùsyjnym fòrum na kòżdą témã.''' Dlôte na diskùsyjnëch starnach je nót ògrańczac sã do diskùsje ò artiklach ë ò pisanim artiklów. Diskùtowac na jinszé témë mòże bùten Wikipedie, np. na [[Discord|Discordze]]. * '''Słowarzã.''' Nie piszemë artiklów jaczé miałëbë na célu bëc leno òpisënkã znaczënków słów ë jich ùżëcégò. Òd tegò je [http://csb.wiktionary.org Wikisłowôrz]. * '''Medium do ùprôwianiégò propagandë ë rozkòscérzaniégò swòjich pòzdrzatków.''' Wszëtczé artikle pisóné na Wikipedie mùszą bëc zgòdą z reglą neùtralnégò pòzdrzatkù. * '''Môlã dze mòże kritikòwac zachòwania ë pòzdrzatczi jinëch òsób.''' Tikô to sã przede wszëtczim biograficznëch artiklów. * '''Môlã dlô gwôsnégò priwatnégò artisticznégò ùtwórstwa.''' Piszemë tuwò encyklopediczné artikle jaczé miałëbë òpisëwac lëdzką wiedzbã, a nié priwatné pòzdrzatczi na żëcé abò ùtwórstwò jinszégò ôrtu. * '''Zbiérkã pòwrózków (bùtnowëch czë bënowëch).''' Dejade mòżemë pòdac na kùńc artikla pôrã pòwrózków do wôrtnëch starnów, jaczé zajimają sã òpisywóną témą. * '''Môlã do twòrzeniégò priwatny starnë, abò nórcëkã do przechòwiwaniô priwatnëch lopków.''' Do taczich célów bédëjemë pasowné internetowëch serwisë, jaczé sã tim zajimają kòmercyjno. * '''Môlã do ùprôwianiégò reklamë.''' Tikô to sã tak kòmercyjny reklamë, jak téż wszelejaczi jiny. Nie òznôczô to, że ni mòżemë pisac artiklów np: ò kònkretnëch firmach jak np: [[General Electric]], czë [[IBM]]. Taczi artikel ni mòże ale miec znanków reklamë ë mùszi bëc zgòdą z reglą neùtralnégò pòzdrzatkù. aqhrkq6iqrdzj0p71isq1owaixtzcdc 0 3320 202221 201028 2026-06-16T17:25:41Z DawnyTest 14843 202221 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=조선민주주의인민공화국|miono=Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|fana=Flag of North Korea.svg|herb=Emblem of North Korea.svg|himn=[[Himn Nordowi Kòreji|Aegukka]]|na karce=Locator map of North Korea.svg|Prezydeńt=Kim Dzong Un|Premiéra=Pak Thae-song|wiéchrzëzna=120 540|procent-wòdë=0,1|rok=2005|lëdztwò=22 912 177|dëtk=[[nordowòkòrejańsczi won]]|kòd dëtka=KPW|czasowô cona=+9:00|kòd=KP|Internet=''felënk (zarezerwowóné je .kp)''|telefón=+850|stolëca=P'yŏngyang|fòrma państwa=totalitarizm|miono-genitiw=Nordowi Kòreji|data ùsôdzenia=15 zélnika 1945|aùtowi kòd=KP|jãzëk=kòrejańsczi }} '''Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika''' (kòr. 조선민주주의인민공화국, hanja 朝鮮民主主義人民共和國, MCR. Chosŏn Minjujuŭi Inmin Konghwaguk, Nordowô Kòreja, skrodz. KLDR) je pòrénkòwòazjatëcczim państwã, chtërne pòwsta w nordowim dzélu [[Kòreja|Kòrejańsczégò Półòstrowa]] pò [[II swiatowô wòjna|II swiatowi wòjnie]] na òbéńdach zajëmniãtich przez [[Czerwionô Armija|Czerwioną Armijã]]. Òficjalno je to kòmùnisticznô jednopartijna systema, chtërnej prowôdnikã je Kim Dzong Un. Totalitarną wëszëznã sprôwiô òpiartô na deji [[dżucze]] [[Partëja Ròbòtë Kòreji]]. Greńczy z [[Ruskô|Ruską]] na nordowim pòrénkù, [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]] na nordze, [[Repùblika Kòreji|Pôłniową Kòreją]] na pôłnim. W Chinach a téż w sami Nordowi Kòreji, krôj zwóny je Pukchosŏn ("Nordowi Chosŏn"; 북조선; 北朝鮮). Bukhan ("Nordowi Han"; 북한; 北韓) to òglowé miono westrzód mieszkańców Pôłniowi Kòreji na krôj sąsadów. == Historëjô == Pò japòńsczi òkùpacëji Kòreji, chtërna skùńczëła sã razã z przegraną Japòńsczi w II swiatowi wòjnie w [[1945]], Kòreja òsta pòdzélonô na dwa partë zdłużą 38 równoleżnika. [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Związk]] kòntrolowôł nordowi dzél a [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] pôłniowi. Kòrejanë z zelgã pòwitôle wëzwòlenié òd Japònów, leno nie chcele zgòdzëc sã na wprowôdzanié cëzëch praw na òbéńdã półòstrowa. Rusczé ë Amerikane nie chcele zôs zgòdzëc sã na wespólne sprôwianié Kòreją. Dotëgòwało to do ùsôdzeniô w [[1948]] rokù apartnëch rządów w nordowim ë pôłniowim parce, jaczé zarôzkù ògłoszëłë sã jedinyma legalnëma rządama całowny Kòreji. Narôstającé napiãcé ë greńcowi biôtczi midze òba krôjama doprowôdzëłë do domôcy [[kòrejańskô wòjna|kòrejańsczi wòjnë]]. [[25 czerwińca]] [[1950]] rokù (Nordowô) [[Kòrejańskô Lëdowô Armija]] narëszëła 38 równoleżnik abë sparłãczëc òba państwa w jedną pòliticzną systemã pòd swòjim przédnictwã. Wòjna dérała do [[27 lëpińca]] [[1953]] rokù, czedë òddzélë [[ÒZN|Zrzëszonéch Nôrodów]], Kòrejańsczi Lëdowi Armiji ë [[Armijô Chińsczëch Dobrowòlników]] pòdpisale przedspòkój (zgòdã na spòkój) ë ùsôdzëlë [[Kòrejańskô Zdemilitarizowónô Cona|Zdemilitarizowóną Conã]] midze Nordową a Pôłniową Kòreją. === Galeriô – Przédnicë === <gallery widths=250 heights=200 mode="packed"> Òbrôzk:Kim Il Sung Portrait-4.jpg|Kim Il Sen<br>(1972–1994)<ref>Jako prezydeńt</ref> Òbrôzk:Kim Jong il Portrait-2.jpg|Kim Dzong Il<br>(1994–2011) Òbrôzk:Kim Jong-un and Vladimir Putin (2023-09-13) 12 (cropped).jpg|Kim Dzong Un<br>(2011–) </gallery> == Ùrzãdny pòdzélk == [[Òbrôzk:North_Korea_Div.png|mały|Ùrzãdnô karta Nordowi Kòreji]] Nordowô Kòreja pòdzélonô je na dzewiãc prowincjów, trzë specjalnë òbéńdë ë dwa gardë sprôwióny bez rząd (''chikhalsi'', 직할시, 直轄市). {| border="1" class="infobox" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 0 0 1em 1em; background: #f9f9f9; border-collapse: collapse; ;" ! Miono !! Hangeul !! Hanja |- !colspan="3"| Prowincëje |- | [[Chagang-do]] || 자강도 || 慈江道 |- | [[Nordowi Hamgyŏng]] || 함경북도 || 咸鏡北道 |- | [[Pôłniowi Hamgyŏng]] || 함경남도 || 咸鏡南道 |- | [[Nordowi Hwanghae]] || 황해북도 || 黃海北道 |- | [[Pôłniowi Hwanghae]] || 황해남도 || 黃海南道 |- | [[Kangwŏn-do]] || 강원도 || 江原道 |- | [[Nordowi P'yŏngan]] || 평안북도 || 平安北道 |- | [[Pôłniowi P'yŏngan]] || 평안남도 || 平安南道 |- | [[Ryanggang-do]]&nbsp;^{<small>*</small>} || 량강도 || 兩江道 |- !colspan="3"| Òbéńdë |- | [[Kaesŏng Kong-ŏp Chigu]] || 개성공업지구 || 開城工業地區 |- | [[Kŭmgangsan Kwangwang Chigu]] || 금강산관광지구 || 金剛山觀光地區 |- | [[Sinŭiju T'ŭkpyŏl Haengjŏnggu]] || 신의주특별행정구 || 新義州特別行政區 |- !colspan="3"| Gardë sprôwióny direkt bez rząd |- | [[P'yŏngyang]] || 평양직할시 || 平壤直轄市 |- | [[Rasŏn]] || 라선(라진-선봉)직할시 || 羅先(羅津-先鋒)直轄市 |} ^{<small>*</small>} Czasã pisóné "Yanggang". ; <span style="font-size:120%;">Przédny gardë</span> * [[Sinuiju]] * [[Kaesong]] * [[Nampho]] * [[Chongjin]] * [[Wonsan]] * [[Hoeryong]] * [[Hamhung]] * [[Haeju]] * [[Kanggye]] * [[Hyesan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Òbaczë téż == * [[Repùblika Kòreji]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} {{kòreja-stub}} {{Pòrtal|Kòreja}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Nordowô Kòreja| ]] 1n7ogfuew1e816scxu187s1z1u4urva 10 3559 202227 197463 2026-06-16T20:46:01Z Terrus38 14026 jãzëkòwé pòprôwczi 202227 wikitext text/x-wiki <br clear=all>[[Òbrôzk:Weryfikacejo.jpg|20px|left]]<small>''Nen articzel òstôł napisóny przez òsobã, jakô nie znaje nôlepi kaszëbsczégò. Jãzëkòwô pòprawnosc te artikla wëmôgô werifikacje.''</small><!--[[Kategòrëjô:Do werifikacëji]]--> 9529okpwbcgo75zmvhwdmjkciku90al 0 4632 202220 201509 2026-06-16T17:20:05Z DawnyTest 14843 + ilustracje 202220 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=中华人民共和国|miono=Chińskô Lëdowô Repùblika|fana=Flag of the People's Republic of China.svg|herb=National Emblem of the People's Republic of China.svg|miono-genitiw=Chin|na karce=China in its region (claimed hatched).svg|jãzëk=chińsczi|stolëca=Pekin|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=9.596.960|procent-wòdë=2,82|rok=2026|swiãto=1 rujana|czasowô cona=+8|kòd dëtka=CNY, ¥|dëtk=yuan|lëdztwò=1,412,914,089|himn=义勇军进行曲<br> (Marsz chãtnych) <center>[[File:March of the Volunteers instrumental.ogg]]</center>|kòd=CN|Internet=.cn|telefón=+86|Prezydeńt=Xi Jinping|Premiéra=Li Qiang|data ùsôdzenia=1 rujana 1949|aùtowi kòd=CHN|kònstitucjô=Kònstitucjô Chińsczi Lëdowi Repùbliczi z 4 gòdnika 1982}} '''Chińskô Lëdowô Repùblika, ChLR''' (chiń. ùpr. 中华人民共和国; chiń. trad. 中華人民共和國; pinyin ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''), '''Chinë''' (chiń. ùpr. 中国; chiń. trad. 中國; pinyin ''Zhōngguó'') – państwò w pòrénkòwi [[Azëjô|Azje]]. Drëdżé pòd wzglãdã lëdztwa<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/ Current World Population (2026)], worldometers.info</ref> (pò [[Indie|Indiach]]) państwò na swiece, z pòpùlacją pònad 1,4 miliarda lëdzy; dôwô to 17,02% pòpùlacje swiata<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/china-population/ China Population (2026)], worldometers.info</ref>. Stolecznym gardã je [[Pekin]]. Pòdług Kònstitucje Chińsczi Lëdowi Repùbliczi, je to socjalisticznô repùblika<ref>[https://www.gov.cn/guoqing/2018-03/22/content_5276318.htm 中华人民共和国宪法 (Kònstitucjô Chińsczi Lëdowi Repùbliczi)], gov.cn</ref>. == Historiô == [[Òbrôzk:The Great Wall of China at Jinshanling.jpg|lewo|mały|189x189px|Chińskô Wiôlgô Scana]] Chinë to jedna z nôstarszich cywilizacji na swiece. Naczãło sã òk. III tësąclata p.n.e., jak henë bëło zacht państwów ë dinastiów. W III stolace przed Christusã césôrz [[Qin Shi Huang]] stwòrzëł jedno państwò chińsczé ë zaczął bùdowac [[Chińskô Wiôlgô Scanã|wiôlgô scanã]]<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/qin-shi-huang-kim-byl-i-z-czego-zaslynal-pierwszy-cesarz-chin/ Qin Shi Huang – kim był pierwszy cesarz Chin?] National Geographic</ref>. W V stolace pòwstaje Kònfucjónizm, chińsczi religijno-filozoficzny systema, chtërnégò zôczątkowôł Kònfucjusz a chtërën skłôdô sã z piãcù nôpierszëch bëlnot: bëlnotë (仁, ''Ren''), prawòscë (義, ''Yi''), przëzwoitòscë abò zwëkù (禮, ''Li''), mądroscë (智, ''Zhi'') ë wiérnoscë (信, ''Xin'')<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/confucianism-ancient-world Confucianism in the Ancient World] EBSCO</ref>. Pòtemù Chinë przëchôdzëlë wszelejaczé dinastie, midzë jinyma: Hón (206 p.n.e. – 220 n.e.<ref>[https://www.metmuseum.org/essays/han-dynasty-206-b-c-220-a-d Han Dynasty (206 B.C.–220 A.D.)] Met Museum</ref>), Tóng (618–907<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/tang-dynasty/ Tang dynasty, 618–907] National Museum of Asian Art</ref>), Song (960–1279<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/song-dynasty/#:~:text=The%20Song%20dynasty%20(960%E2%80%931279)%20was%20a%20time,*%20**Ceramics%20made%20in%20the%20Song%20dynasty** Song dynasty, 960–1279] National Museum of Asian Art</ref>), [[mòngolskô]] dinastiô Yuón (1279–1368)<ref>[http://www.chinaknowledge.de/History/Yuan/yuan.html Yuan Dynasty 元 (1279-1368)] ChinaKnowledge.de</ref>, Ming (1368–1644)<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/ming-dynasty/ Ming dynasty, 1368–1644] National Museum of Asian Art</ref> ë Qing (1644–1912), w jich czasach bëł rozwij, wëmëslënczi, np. drëk (VII-VIII stolôt<ref>Chia L. [https://oxfordre.com/asianhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-205?d=%2F10.1093%2Facrefore%2F9780190277727.001.0001%2Facrefore-9780190277727-e-205&p=emailAEYCIh1juezh.#:~:text=The%20earliest%20known%20texts%20written,to%20early%208th%20century%20ce. Print Culture and the Circulation of Knowledge in Imperial China, 8th–17th Centuriesce.] [2020-03-31] Oxford Research Encyclopedias - Asian History [2025-09-07]</ref>), pich (IX stolôt<ref>Paradowski R.J. [https://www.ebsco.com/research-starters/history/invention-gunpowder-and-guns Invention of Gunpowder and Guns] EBSCO Knowledge Advantage [2025-09-07]</ref>) czë kómpas (IV stolôt p.n.e.<ref>[https://nationalmaglab.org/magnet-academy/history-of-electricity-magnetism/museum/early-chinese-compass-400-bc/ Early Chinese Compass – 400 BC] National Maglab</ref>) a téż rozszérzenié grańc państwa. W XIX wiekù Chinë bëłë mgławe, zmùdzëłë dichtich teritoriów ë miôłë dôwac prawa cëzym państwom. W 1911 z przëczënë rewolucji òstała òbôlonô slédnô dinastiô, dinastiô Qing ë pòwstałô Chińskô Repùblika<ref>Wood M. Chiny. Portret Cywilizacji. Wydawnictwo W.A.B. 2022, s. 560-562 ISBN 978-83-831-8197-4</ref>. 7 lëpińca 1937 [[Japòńskô]] zaatakòwałô Chinë czim pòczãłô [[II swiatowô wòjna|II swiatowô wòjnã]] w Azji (wëpôdk na mòsce Marco Polo)<ref>[https://www.thoughtco.com/world-war-ii-in-asia-195787 World War II in Asia] ThoughtCo</ref>. Z przëczënë domôcy wòjnë naczãtô bez [[Mao Zedong|Mao Zedonga]], rząd Chińsczi Repùbliki wiornął na òstrów [[Tajwan (òstrów)|Tajwan]] gdze do dzys ma [[Tajwan|swòje państwò]]<ref>[https://history.state.gov/milestones/1945-1952/chinese-rev The Chinese Revolution of 1949] Office of the Historian</ref>, a 1 pazdzérznika 1949 pòwstałô Chińskô Lëdowô Repùblika<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/mao-zedong-proclaims-communist-peoples-republic-china Mao Zedong Proclaims a Communist People's Republic in China] EBSCO</ref>. == Wëszëzna == Chińskô Lëdowô Repùblika je mònopartijny państwã, jedurną partią je Kòmùnisticznô Partiô Chin<ref name=":0">[https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/z9yfrdm/revision/2 What type of government does China have?] BBC [2025-09-06]</ref>. Parlameńt, Nôrodny Lëdowi Kòngres mô 2977 nôleżników<ref>[https://english.www.gov.cn/news/topnews/202302/25/content_WS63f9670ac6d0a757729e736b.html Deputies to 14th NPC broadly representative] [2023-02-25] The State Council of People's Republic of China [2025-09-06]</ref>. Przédnikã kraju je prowôdnik, dôwny wëbiéróny na 5 lat ë mògł bëc wëbróny znowa le òd 2018 mòże pôłnic ùrząd dosmiertnie<ref name=":0" />. Wedle kònstitucji ChLR je socjalisticznô repùblikã<ref>[https://english.www.gov.cn/archive/lawsregulations/201911/20/content_WS5ed8856ec6d0b3f0e9499913.html Art. 1. konstitucëji]</ref>. * prowôdnik: Xi Jinping * wiceprowôdnik: Wang Qishan<ref>[https://www.globaltimes.cn/page/202512/1350024.shtml Chinese vice president meets German FM] Global Times</ref><ref>[https://english.www.gov.cn/news/202501/21/content_WS678f017dc6d0868f4e8ef05e.html Chinese VP attends Trump's inauguration ceremony] State Council</ref> * premiéra: Li Qiang<ref name=":1">[https://english.www.gov.cn/institutions Institutions] State Council</ref> * wicepremierzë: Ding Xuexiang, He Lifeng, Zhang Guoqing, Liu Guozhong<ref name=":1" /> <gallery> File:Xi Jinping in Beijing on May 13, 2025 (cropped).jpg|Xi Jinping, prowôdnik ChLR òd 15 lëstopadnika 2012 File:Li Qiang (2024) (cropped).jpg|Li Qiang, premiér ChLR òd 11 strëmiannika 2023 </gallery> == Demografiô == Lëdztwò w 2024 bëło 1,416,043,270. Chinë sã drëdżim nôbarżi zalëdnionym państwã swiata<ref>[https://worldpopulationreview.com/countries Total Population by Country 2025] World Population Review</ref>. Strzédnô długòsc żëcô w 2021 dlô chłopów bëłô 75, dlô białków 80.5<ref>[https://data.who.int/countries/156 Health data overview for the People’s Republic of China] World Health Organization</ref>. Nôwikszã grëpą w 2021 bëlë Chińczicë Hón (91.1%)<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/#people-and-society China] The World Factbook</ref>. Nôwikszã religiją bëłë chińsczé lëdowë religije (21.9%), na drëdzim môlëznë bùddizm (18.2%), zaòstałë [[chrzescëjanizna]] (5.1%), [[islam]] (1.8%), [[hinduizm]] (< 0.1%), [[judajizm]] (< 0.1%), jiné, w tim [[Taoizm|taoiscë]] - 0.7%, swiécczi 52.1%<ref name=":2" />. Panëje państwòwi bezbòżnictwò<ref name=":2" />. == Geografiô == === Wiéchrzëzna === * całownô: 9,596,960 km² * wiéchrzëzna lądu: 9,326,410 km² * wiéchrzëzna wòdów: 270,550 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 5. === Długòsc grańc === {| class="wikitable" |+Długòsc<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Chiny;4169020.html Chiny] Encyklopedia PWN</ref> !Sąsôd !Długòsc (km) |- |[[Ruskô]] |3645 |- |[[Mòngolskô]] |4677 |- |[[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowô Koreja]] |1416 |- |[[Wietnam]] |1281 |- |[[Laòs]] |423 |- |[[Myanmar|Mjanma]] |2185 |- |[[Indie]] |3380 |- |[[Bhutan]] |470 |- |[[Nepal]] |1236 |- |[[Pakistan]] |523 |- |[[Afganistón]] |76 |- |[[Tadżikistan]] |414 |- |[[Kirgistan]] |858 |- |[[Kazachstan]] |1533 |} === Sztrądowiô liniô === 18,000 km<ref name=":3">[https://in.china-embassy.gov.cn/eng/zggk/201010/t20101023_2234758.htm Geography] Embassy of the People's Republic of China in India</ref> === Klimat === Klimat wszelejaczi: ùmiarkòwóny, tropikôlny, górsczi ë pustinny<ref>[https://bluegreenatlas.com/climate/china_climate.html The climate of China] Blue Green Atlas [2026-02-14]</ref> === Ùsztôłcenié terenu === W wikszoscë górzësti, wësoczé plaskòwëżë, piôszczëzna na zôpodze, deltë, ë górë na pòrénkù. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 1,840 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -154 m. n.r.m. (Turpan Pendi) * nôwëższi czëp: 8,849 m. n.r.m. (Mount Everest) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 55.3% (w tim 11.6% òrnëch gruńtów) * lasë 23.8% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Òstrówë === Na teritorialnych wòdach je 5400 òstrowów. Nôwikszã z nich je Tajwan (chtërnã Chinë uznélą za swojã dzél) o wiéchrzëznie 36 000 km², pòtemù je òstrów Hajnan, chtëren mô 34 000 km² wiéchrzëzni<ref name=":3" />. === Mòrza === Kòntinentalny Chinë sã òtoczone òd wschodu i pôłnia mòrzami Bohai, Żôłtim Mòrzem, Wschòdnochińsczim i Pôłniowochińsczim o łączny wiéchrzëzni 4,73 miliónów km². Mòrze Bohai je morzem kòntinentalnym a zaòstałe sã marginalnëmi mòrzami [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]<ref name=":3" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260203002620/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ Chinë w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Chinë]] gbf6c7hw6zzp9980kuc2tazxnfpohmj 202222 202220 2026-06-16T17:26:09Z DawnyTest 14843 /* Geografiô */ ilustracja 202222 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=中华人民共和国|miono=Chińskô Lëdowô Repùblika|fana=Flag of the People's Republic of China.svg|herb=National Emblem of the People's Republic of China.svg|miono-genitiw=Chin|na karce=China in its region (claimed hatched).svg|jãzëk=chińsczi|stolëca=Pekin|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=9.596.960|procent-wòdë=2,82|rok=2026|swiãto=1 rujana|czasowô cona=+8|kòd dëtka=CNY, ¥|dëtk=yuan|lëdztwò=1,412,914,089|himn=义勇军进行曲<br> (Marsz chãtnych) <center>[[File:March of the Volunteers instrumental.ogg]]</center>|kòd=CN|Internet=.cn|telefón=+86|Prezydeńt=Xi Jinping|Premiéra=Li Qiang|data ùsôdzenia=1 rujana 1949|aùtowi kòd=CHN|kònstitucjô=Kònstitucjô Chińsczi Lëdowi Repùbliczi z 4 gòdnika 1982}} '''Chińskô Lëdowô Repùblika, ChLR''' (chiń. ùpr. 中华人民共和国; chiń. trad. 中華人民共和國; pinyin ''Zhōnghuá Rénmín Gònghéguó''), '''Chinë''' (chiń. ùpr. 中国; chiń. trad. 中國; pinyin ''Zhōngguó'') – państwò w pòrénkòwi [[Azëjô|Azje]]. Drëdżé pòd wzglãdã lëdztwa<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/ Current World Population (2026)], worldometers.info</ref> (pò [[Indie|Indiach]]) państwò na swiece, z pòpùlacją pònad 1,4 miliarda lëdzy; dôwô to 17,02% pòpùlacje swiata<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/china-population/ China Population (2026)], worldometers.info</ref>. Stolecznym gardã je [[Pekin]]. Pòdług Kònstitucje Chińsczi Lëdowi Repùbliczi, je to socjalisticznô repùblika<ref>[https://www.gov.cn/guoqing/2018-03/22/content_5276318.htm 中华人民共和国宪法 (Kònstitucjô Chińsczi Lëdowi Repùbliczi)], gov.cn</ref>. == Historiô == [[Òbrôzk:The Great Wall of China at Jinshanling.jpg|lewo|mały|189x189px|Chińskô Wiôlgô Scana]] Chinë to jedna z nôstarszich cywilizacji na swiece. Naczãło sã òk. III tësąclata p.n.e., jak henë bëło zacht państwów ë dinastiów. W III stolace przed Christusã césôrz [[Qin Shi Huang]] stwòrzëł jedno państwò chińsczé ë zaczął bùdowac [[Chińskô Wiôlgô Scanã|wiôlgô scanã]]<ref>[https://www.national-geographic.pl/historia/qin-shi-huang-kim-byl-i-z-czego-zaslynal-pierwszy-cesarz-chin/ Qin Shi Huang – kim był pierwszy cesarz Chin?] National Geographic</ref>. W V stolace pòwstaje Kònfucjónizm, chińsczi religijno-filozoficzny systema, chtërnégò zôczątkowôł Kònfucjusz a chtërën skłôdô sã z piãcù nôpierszëch bëlnot: bëlnotë (仁, ''Ren''), prawòscë (義, ''Yi''), przëzwoitòscë abò zwëkù (禮, ''Li''), mądroscë (智, ''Zhi'') ë wiérnoscë (信, ''Xin'')<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/history/confucianism-ancient-world Confucianism in the Ancient World] EBSCO</ref>. Pòtemù Chinë przëchôdzëlë wszelejaczé dinastie, midzë jinyma: Hón (206 p.n.e. – 220 n.e.<ref>[https://www.metmuseum.org/essays/han-dynasty-206-b-c-220-a-d Han Dynasty (206 B.C.–220 A.D.)] Met Museum</ref>), Tóng (618–907<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/tang-dynasty/ Tang dynasty, 618–907] National Museum of Asian Art</ref>), Song (960–1279<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/song-dynasty/#:~:text=The%20Song%20dynasty%20(960%E2%80%931279)%20was%20a%20time,*%20**Ceramics%20made%20in%20the%20Song%20dynasty** Song dynasty, 960–1279] National Museum of Asian Art</ref>), [[mòngolskô]] dinastiô Yuón (1279–1368)<ref>[http://www.chinaknowledge.de/History/Yuan/yuan.html Yuan Dynasty 元 (1279-1368)] ChinaKnowledge.de</ref>, Ming (1368–1644)<ref>[https://asia-archive.si.edu/learn/for-educators/teaching-china-with-the-smithsonian/explore-by-dynasty/ming-dynasty/ Ming dynasty, 1368–1644] National Museum of Asian Art</ref> ë Qing (1644–1912), w jich czasach bëł rozwij, wëmëslënczi, np. drëk (VII-VIII stolôt<ref>Chia L. [https://oxfordre.com/asianhistory/display/10.1093/acrefore/9780190277727.001.0001/acrefore-9780190277727-e-205?d=%2F10.1093%2Facrefore%2F9780190277727.001.0001%2Facrefore-9780190277727-e-205&p=emailAEYCIh1juezh.#:~:text=The%20earliest%20known%20texts%20written,to%20early%208th%20century%20ce. Print Culture and the Circulation of Knowledge in Imperial China, 8th–17th Centuriesce.] [2020-03-31] Oxford Research Encyclopedias - Asian History [2025-09-07]</ref>), pich (IX stolôt<ref>Paradowski R.J. [https://www.ebsco.com/research-starters/history/invention-gunpowder-and-guns Invention of Gunpowder and Guns] EBSCO Knowledge Advantage [2025-09-07]</ref>) czë kómpas (IV stolôt p.n.e.<ref>[https://nationalmaglab.org/magnet-academy/history-of-electricity-magnetism/museum/early-chinese-compass-400-bc/ Early Chinese Compass – 400 BC] National Maglab</ref>) a téż rozszérzenié grańc państwa. W XIX wiekù Chinë bëłë mgławe, zmùdzëłë dichtich teritoriów ë miôłë dôwac prawa cëzym państwom. W 1911 z przëczënë rewolucji òstała òbôlonô slédnô dinastiô, dinastiô Qing ë pòwstałô Chińskô Repùblika<ref>Wood M. Chiny. Portret Cywilizacji. Wydawnictwo W.A.B. 2022, s. 560-562 ISBN 978-83-831-8197-4</ref>. 7 lëpińca 1937 [[Japòńskô]] zaatakòwałô Chinë czim pòczãłô [[II swiatowô wòjna|II swiatowô wòjnã]] w Azji (wëpôdk na mòsce Marco Polo)<ref>[https://www.thoughtco.com/world-war-ii-in-asia-195787 World War II in Asia] ThoughtCo</ref>. Z przëczënë domôcy wòjnë naczãtô bez [[Mao Zedong|Mao Zedonga]], rząd Chińsczi Repùbliki wiornął na òstrów [[Tajwan (òstrów)|Tajwan]] gdze do dzys ma [[Tajwan|swòje państwò]]<ref>[https://history.state.gov/milestones/1945-1952/chinese-rev The Chinese Revolution of 1949] Office of the Historian</ref>, a 1 pazdzérznika 1949 pòwstałô Chińskô Lëdowô Repùblika<ref>[https://www.ebsco.com/research-starters/politics-and-government/mao-zedong-proclaims-communist-peoples-republic-china Mao Zedong Proclaims a Communist People's Republic in China] EBSCO</ref>. == Wëszëzna == Chińskô Lëdowô Repùblika je mònopartijny państwã, jedurną partią je Kòmùnisticznô Partiô Chin<ref name=":0">[https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/z9yfrdm/revision/2 What type of government does China have?] BBC [2025-09-06]</ref>. Parlameńt, Nôrodny Lëdowi Kòngres mô 2977 nôleżników<ref>[https://english.www.gov.cn/news/topnews/202302/25/content_WS63f9670ac6d0a757729e736b.html Deputies to 14th NPC broadly representative] [2023-02-25] The State Council of People's Republic of China [2025-09-06]</ref>. Przédnikã kraju je prowôdnik, dôwny wëbiéróny na 5 lat ë mògł bëc wëbróny znowa le òd 2018 mòże pôłnic ùrząd dosmiertnie<ref name=":0" />. Wedle kònstitucji ChLR je socjalisticznô repùblikã<ref>[https://english.www.gov.cn/archive/lawsregulations/201911/20/content_WS5ed8856ec6d0b3f0e9499913.html Art. 1. konstitucëji]</ref>. * prowôdnik: Xi Jinping * wiceprowôdnik: Wang Qishan<ref>[https://www.globaltimes.cn/page/202512/1350024.shtml Chinese vice president meets German FM] Global Times</ref><ref>[https://english.www.gov.cn/news/202501/21/content_WS678f017dc6d0868f4e8ef05e.html Chinese VP attends Trump's inauguration ceremony] State Council</ref> * premiéra: Li Qiang<ref name=":1">[https://english.www.gov.cn/institutions Institutions] State Council</ref> * wicepremierzë: Ding Xuexiang, He Lifeng, Zhang Guoqing, Liu Guozhong<ref name=":1" /> <gallery> File:Xi Jinping in Beijing on May 13, 2025 (cropped).jpg|Xi Jinping, prowôdnik ChLR òd 15 lëstopadnika 2012 File:Li Qiang (2024) (cropped).jpg|Li Qiang, premiér ChLR òd 11 strëmiannika 2023 </gallery> == Demografiô == Lëdztwò w 2024 bëło 1,416,043,270. Chinë sã drëdżim nôbarżi zalëdnionym państwã swiata<ref>[https://worldpopulationreview.com/countries Total Population by Country 2025] World Population Review</ref>. Strzédnô długòsc żëcô w 2021 dlô chłopów bëłô 75, dlô białków 80.5<ref>[https://data.who.int/countries/156 Health data overview for the People’s Republic of China] World Health Organization</ref>. Nôwikszã grëpą w 2021 bëlë Chińczicë Hón (91.1%)<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20211220073104/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/#people-and-society China] The World Factbook</ref>. Nôwikszã religiją bëłë chińsczé lëdowë religije (21.9%), na drëdzim môlëznë bùddizm (18.2%), zaòstałë [[chrzescëjanizna]] (5.1%), [[islam]] (1.8%), [[hinduizm]] (< 0.1%), [[judajizm]] (< 0.1%), jiné, w tim [[Taoizm|taoiscë]] - 0.7%, swiécczi 52.1%<ref name=":2" />. Panëje państwòwi bezbòżnictwò<ref name=":2" />. == Geografiô == === Wiéchrzëzna === * całownô: 9,596,960 km² * wiéchrzëzna lądu: 9,326,410 km² * wiéchrzëzna wòdów: 270,550 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 5. === Długòsc grańc === {| class="wikitable" |+Długòsc<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Chiny;4169020.html Chiny] Encyklopedia PWN</ref> !Sąsôd !Długòsc (km) |- |[[Ruskô]] |3645 |- |[[Mòngolskô]] |4677 |- |[[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowô Koreja]] |1416 |- |[[Wietnam]] |1281 |- |[[Laòs]] |423 |- |[[Myanmar|Mjanma]] |2185 |- |[[Indie]] |3380 |- |[[Bhutan]] |470 |- |[[Nepal]] |1236 |- |[[Pakistan]] |523 |- |[[Afganistón]] |76 |- |[[Tadżikistan]] |414 |- |[[Kirgistan]] |858 |- |[[Kazachstan]] |1533 |} === Sztrądowiô liniô === 18,000 km<ref name=":3">[https://in.china-embassy.gov.cn/eng/zggk/201010/t20101023_2234758.htm Geography] Embassy of the People's Republic of China in India</ref> === Klimat === Klimat wszelejaczi: ùmiarkòwóny, tropikôlny, górsczi ë pustinny<ref>[https://bluegreenatlas.com/climate/china_climate.html The climate of China] Blue Green Atlas [2026-02-14]</ref> === Ùsztôłcenié terenu === W wikszoscë górzësti, wësoczé plaskòwëżë, piôszczëzna na zôpodze, deltë, ë górë na pòrénkù. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Mount Everest as seen from Drukair2 PLW edit.jpg|mały|[[Mount Everest]]]] * strzédnô wësokòsc: 1,840 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -154 m. n.r.m. (Turpan Pendi) * nôwëższi czëp: 8,849 m. n.r.m. (Mount Everest) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 55.3% (w tim 11.6% òrnëch gruńtów) * lasë 23.8% (wôrtoscë szacowóné na 2023) === Òstrówë === Na teritorialnych wòdach je 5400 òstrowów. Nôwikszã z nich je Tajwan (chtërnã Chinë uznélą za swojã dzél) o wiéchrzëznie 36 000 km², pòtemù je òstrów Hajnan, chtëren mô 34 000 km² wiéchrzëzni<ref name=":3" />. === Mòrza === Kòntinentalny Chinë sã òtoczone òd wschodu i pôłnia mòrzami Bohai, Żôłtim Mòrzem, Wschòdnochińsczim i Pôłniowochińsczim o łączny wiéchrzëzni 4,73 miliónów km². Mòrze Bohai je morzem kòntinentalnym a zaòstałe sã marginalnëmi mòrzami [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]<ref name=":3" />. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260203002620/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/china/ Chinë w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Chinë]] ia7wwn89ej19l5fs7yxtjx1lnssl1jz 0 5067 202231 198474 2026-06-17T00:56:29Z Rzadtymczasowy 19437 przëp. 202231 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Żukowo, foto 01, Urząd Gminy.jpg|mały|Ùrząd Gminë w Żukòwie]] '''Żukòwò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Gmina Żukowo'') – gardowò-wsowô gmina w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Gmina w całkòscë najdiwô sã w trzëgardzczi aglomeracje. W latach 1975–1998 gmina pòłożonô bëła w [[Gduńsczé wòjewództwò|gduńsczim wòjewództwie]]. W 2013 radzëzna gminë wprowadzëła kaszëbsczi jãzëk jakno pòmòcniczy<ref>Uchwała nr XXXV/358/2013 - XXXV Sesja Rady Miejskiej z dnia 2013-06-06 w sprawie wyrażenia zgody na wprowadzenie w Gminie Żukowo języka kaszubskiego jako języka pomocniczego oraz wniosku o wpisanie Gminy Żukowo do Urzędowego Rejestru Gmin, w których używany jest język pomocniczy (dostãp [https://bip.zukowo.pl/a,68920,uchwala-nr-xxxv3582013-xxxv-sesja-rady-miejskiej-z-dnia-2013-06-06brw-sprawie-wyrazenia-zgody-na-wpr.html bip.zukowo.pl]).</ref>. Sedzbą gminë je gard [[Żukòwò]]. Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2023 gminã zamieszcziwôlë 50 982 lëdzy<ref>GUS, [https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2023-r-stan-w-dniu-31-12,6,36.html ''Lëdztwò. Stón i sztruktura lëdztwa a nôtëralny rëch wedle teritorialnégò pòdzélënku w 2023 rokù (stón na dniu 31.12)''] [online], stat.gov.pl [przëstãp 2026-05-02] (pòl.).</ref>. [[Òbrôzk:Nazwyyorg.png|lewo|mały|Pòdzôł gminë Żukòwò na szôłtëstwa]] == Szôłtëstwa == W skłôd gminë wchòdzy gard [[Żukòwò]] a 23 '''szôłtëstwa''': [[Babi Dół]], [[Banino]], [[Bòrkòwò]], [[Chwaszczëno]], [[Czaple]], [[Glincz]], [[Lezno]], [[Lniska]], [[Kartësczé Łôpino]], [[Môłkòwò]], [[Miszewò]], [[Niestãpòwò]], [[Nowi Swiat]], [[Òtomino]], [[Pãpòwò]], [[Przëjazniô]], [[Rãbiechòwò]], [[Rutczi]], [[Skrzeszewò (Gmina Żukòwò)|Skrzeszewò]], [[Sulmino]], [[Tëchòmié]], [[Widlëno]] ë [[Żukòwò (wies)|Żukòwò-Wies]]. == Òchrona przërodë == * [[Wiłóz Rzéczi Reduni]] == Sąsedzczé gminë == [[Gduńsk]], [[Gdiniô]], [[Gmina Kartuzë|Kartuzë]], [[Gmina Kòlbùdë|Kòlbùdë]], [[Gmina Przedkòwò|Przedkòwò]], [[Gmina Przëwidz|Przëwidz]], [[Gmina Somònino|Somònino]], [[Gmina Szemôłd|Szemôłd]] == Òbaczë téż == * [[Żukòwsczi sztél]] * [[Żukòwò]] == Przëpisë == <references /> == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; dolmaczënk: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://web.archive.org/web/20260513153733/https://www.zukowo.pl/Karty_zabytkow_architektury,34#sub_mid {{Kartësczi kréz}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Żukòwò| ]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] 8vvhwf4t1ka8s706j015w9kv6ikvqgw 0 11467 202226 202057 2026-06-16T20:42:20Z Terrus38 14026 ùprawionô òrtografiô w dzélu artikla 202226 wikitext text/x-wiki {{verify}} {{Deszewny infobox|titel=Kardënôł prezbitéra<br>Primas Pòlsczi|òbrôzk=Portrait of Blessed Cardinal Wyszynski.jpg|òpisënk òbrôzka=Kard. Sztefón Wëszińsczi (1980)|céch=Wyszynski Coat of Arms.svg|mòtto=[[Soli Deo]] (kasz. Samemù Bògù)|data smiercë=28 maja 1981|môl smiercë=[[Warszawa]]|môl spòczinkù=Sarkòfag w w [[Archëkatedralnô Bazylika sw. Jóna Chrzciciela w Warszawie|Archikatedralny Bazylice sw. Jana Chrzcëcela we Warszawie]]|1. fónkcjô cząd=1948-1981|1. fónkcjô=Gnieznieńsczi arcybiskùp i warszawsczi metròpòlita|2. fónkcjô cząd=1946-1948|2. fónkcjô=Lubelsczi diecezjalny biskùp|wëznanié=[[Katolëcyzm]]|kòscół=[[Łacyńsczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]]|diakònat=5 łżëkwiata 1924|miono=Sztefón Wëszińsczi|òriginalné miono=Stefan Wyszyński|data nôrodzeniégò=3 zélnika 1901|môl nôrodzeniégò=[[Zuzela]]}} '''Sztefón Wëszińsczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Stefan Wyszyński'', ùr. [[3 zélnika]] [[1901]] w [[Zuzela|Zuzeli]], ùm. [[28 maja]] [[1981]] w [[Warszawa|Warszawie]]) – pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]] [[Dëchòwieństwò|dëchòwny]], [[Lubelsczé biskùpi|lubelsczi diecezjalny biskùp]] w latach 1946–1948, gnieznieńsczi arcybiskùp a warszawsczi metròpòlita, primas Pòlsczi w latach 1948–1981, kardënôł prezbitéra òd 1953, zwóny ''Primasã Tësąclecô''. Pòsmiertno wëapartniony Òrderã Biôłégò Òrzła. Błogòsławiony Katolëcczégò Kòscoła. == Żëcé == === Dzectwò i młodosc === Sztefón Wëszińsczi na swiat przëszedł 3 zélnika 1901 w Zuzelë nad [[Bùg|Bùgã]] jakò drëdżé dzeckò Stanisława (òrganistë môlowégò kòscoła) i Juliannë Wëszińsczich. W 1910 rodzëzna przeniosła sã do Jãdrzejowa, gdze ùmarła nënka. W latach 1912–1915 béł szkòłownikã Gimnazjô jim. Wòjcecha Górsczégò w Warszawie. Òb pierszą swiatową wòjnã (1915–1917) Wëszińsczi ùcził sã w I Òglowòsztôłcącym Liceùm jim. Tadeùsza Kòscusczi w Łòmżë. W latach 1917–1920 chòdzył do włocławsczégò liceùm jim. Piùsa X (Niższé Dëchòwné Seminariô). W latach 1920–1924 béł [[Klerik|klerikã]] Wëższégò Dëchòwnégò Seminariô we Włocławkù. === Prezbitér === Sakrameńt Swiãcéń przëjął 3 zélnika 1924 (w dzéń ùrodzén) we Włocławku (włocławsczi katedralny bazylice) z rąk biskùpa Wòjcecha Òwczôrka. W latach 1925–1929 sztudérowôł Wëdzél Prawa, Kanonicznégò Prawa i Administracji Katolecczégò Ùniwersytetu Lubelsczégò [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] ë Wëdzél Prawa i Nôùk Ekònomiczno-spòleznowëch, chtëren ùkończéł dochtoratã na téma ''Prawa rodzëznë, Kòscóła i państwa do szkòłë''. W 1931 r. béł wikôriùszã w [[Parafiô Swiãti Rodzëznë w Przedczu|parafie Swiãti Rodzëznë w Przedczu]]. Òd 1932 pôłnił òbrzészczi jakno redachtór nôczelnégò cządnika włocławsczégò „Kapłańsczi Ateneùm”. Równak pròwadzéł chrzescëjańsczi robòtniczi ùniwersytet i dzejanié spòleznowo-pòùczòwą w chrzescëjańsczich warkòwnëch związkach. Béł pierszim kapelónã i dzejarzã namienionégò w 1937 Stronnictwa Robòtë. Pò wëbùchù II swiatowi wòjnë z nôkazu biskùpa Michôłła Kòzôla ùriwôł sã przed Gestapo we wsë Stanisławka w [[Lubelsczé wòjewództwò|lubelsczim wòjewództwie]]. W cządze warszawsczégò pòwstaniô pòd tacewny miona „Radwan III” béł kapelónã Karna AK Kampinos, sprawny m.jin. w [[Laskach]], a pòwstańsczégò bòlecã. === Lubelsczi biskùp === Pò zakùńczenim wòjnë wrócëł do Włocławka, gdze reòrganizowôł dëchòwné seminariô i pôłnił òbrzészczi rechtóra. 4 strëmiannika 1946 òstôł mianowóny diecezjalny biskùpã, lubelsczi diecezji. Swiãcenié biskùpie òtrzëmôł z rąk kardënôła Agùsta Hlonda, primasa Pòlsczi. W swòjim biskùpim céchù ùmiescył słowa „''Soli Deo''” (''Sómemù Bògù''). Służba sómemù Bògù bez Mariã z Nazaretu bëłô widnô w jégò całczi żëcu. Wiãzônné zôpisczi zamëkają gwësną syntézã jegò marijnoscë, chtërny zaczątk je w czasach dzecyństwa i młodzëznë: „Prãdkò – napisôł – stracył rodzynną nenkã, chtërna miôła òsoblëwé nôbòżeństwò do Òbraza Òstrobrómsczi Bòsczi Matczi, kądka jezdzôła z pielgrzimkã, eszcze z Zuzeli. Mój òjc natomiôst cągnął wiedno na Widną Górã. Tcza Bòsczi Matczi w dodómòwim żëcu bëła baro rozwiniãtô. Czãsto gôdëlë razã różańc w wieczórnëch gòdzënach”. === Primas Pòlsczi === [[Òbrôzk:Stefan Wyszyński.jpg|thumb|Pòrtret Sztefóna Wëszińsczégò]] Pò smiercë primasa Aùgusta Hlonda w 1948, ga nôpòważniszi kandidat na jegò nastãpnikã łomżyńsczi biskùp zdżinął w sómchódowi wëpôdkù, Wëszińsczi niespòdzajno òstôł mianowóny arcëbiskùpã gnieźnieńsczim metropòlëtã i [[Warszawsczi biskùp|warszawsczim biskùpã]] oraz Prëmasã Polsczi. 12 stëcznika 1953 na konsystorzu w Rzymie òstôł nominowóny przez papieża Piusa XII kardinłem, członkiem kolegium kardynalsczégò]]. Brał ùdzél w szterëch [[konklawe]]: [[konklawe 1958|1958]], 1963|1963 niespòdzajno w zélniku 1978. W 1958, czëde òddano na niegò czile felowanów, i w 1963 béł przedstôwcã Pòrenkòwi Europy. Béł inicjatorã zawarcia 14 gromicznika 1950 pòrozumienié z władzama komunistycznymi. Wyszyńsczi béł pierwszi w historëjò Kòscioła katolicczégò hierarchą, jaczi zdecydowôł sã na ùkłady z państwem rządzonym przez kòmunistów. Na wiesc ò jegò pòdpisaniu papież Pius XII, prowadzący pòlitykę antykòmunistycznã, miôł zagrozéc cofnięciem ùznania Wyszyńskiemu. W zamian za zagwarantowanié ùczenié religijò w szkòłach i funkcjonowanié Katolëcësczégò Ùniwersytetu Lubelsczégò pòlsczi Kòscół ùznôł miedzã Zem Dostaniéch Nazôd Pòlsczi Ludowej <ref>Porozumienie zawarte między przedstawicielami Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Episkopatu Polski. nonpossumus.pl. [przëstãp 2011-11-17].</ref>. Béł przetrzymywòny w katolicczich klasztôrach z sostrą zakònną [Marią Leonią Graczyk] i ksãdzem Stanisławem Skorodeckim. ==== Związk z Jasnã Górã i Jasnogórsczé Sluby Narodu Pòlsczégò ==== Izolowòny w klasztorze Zgromadzenie Sostrów Najswiãtszej Rodzëzny z Nazaretu w [Komańczy] nie chcëł pisac tekstu żeńbów. Do ich pòwstanié przyczyniła sã Maria ÒkÒńska, dając za przykład sw. Pawła, piszącégò lëst do wiernych z więzienia. W kuńcu 16 môja 1956 napisôł tekst slubów nôrodnych, jaczi miałë bëc òdnowieniém królewsczich slubów lwowskich Jana Kazimierza w ich trzechsetną rocznicę. 26 zélnika 1956 pielgrzymom zebranym na [Jasny Górzë] òdczytôł je bp Michał Klepacz, pełniący òbòwiązczi przewodniczącégò Episkopatu Pòlsczi. === Chòrosc i smierc === W połowie strëmiannika 1981 u Wyszyńsczéegò rozpoznano nowotworową chòrosc. Mimo starań lékôrzy nie dało sã zahamòwac jej rozòju. 16 môja 1981 prymas przyjôł sakrameńt namaszczenié chòrych. Pò przyjęciu sakrameńtu zwrócéł sã do zebranych przy wërë, pònawizc m.in.do zamachu na życie papieża Jana Pawła II, chtëren miéł môl 13 mója: „Òpasowóm, że powinienem dzelic dolę Òjca Swiãtégô, jaczi wprôwdze pòzdnô, ale włãcziéł sã w mòje cerpienié”<ref>Prymas Polski po przyjęciu sakramentu chorych do zebranych przy łóżku w dniu 16 V 1981, [w:] Ostatnia droga Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego. Teka dokumentalna, Warszawa 1982, s. 7.</ref>. 22 mòja 1981 slédny rôz wystãpił publicznie, òdemkliwając òbrady Rady Głównej Episkopatu Polski. Ùmurł szesc dni pòzny, w czwiôstk 28 môja, w ùroczystosc Wniebowstąpienia Pańskiego. W òficjalnym kòmunikace Rady Głównej Episkopatu Polski pòdôno, że przyczynã smierce béł „rozsany proces nowòtworowi jamy brzusznej ò wybitnej złosliwosci i chùtkòm postãpie”. 28 môja wieczorã przeniesono cało zmarłégù z Domu Arcybiskupów Warszawskich do kościoła seminaryjnego Wniebowzięcia NMP i św. Józefa Oblubieńca, gdze nastãpnié òdprawióna òstała msza żałobna pòd przewodnictwem kard. Macharskiego. == Ùroczystosce pògrzebòwe == Pògrzeb prymasa, zwóny także królewsczim, zgromadzéł w stolece tësące lëdze. == Ùpamiãtnienié == 1 rujana 1999 przekształcóno warszawską [[Akademię Teologii Katolickiej]] w [[Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego]]. W 2000 na ekrany kin wszedł pòlsczi film ''Prymas. Trzy lata z tysiąca'', òpówiadający ò ùwiãzenié Wyszyńsczégò przez władze PRL. W Zuzeli fónkcjonuje mùzeum pòswiãconé jegò pamiãcé. == Beatyfikacyjny proces == 29 môja 1989 z jinicjatiwë papieża Jana Pawła II rozpòczãł sã jegò beatyfikacyjny proces. Òdtądka przësłëdżiwôł mu titél słëdżi Bòżégò. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Katolëcczi kòscół]] [[Kategòrëjô:Biogramë]] b3ywfgp0lk204nk5vkbsd73xb3dqdzq 202228 202226 2026-06-16T21:06:39Z Terrus38 14026 kat. 202228 wikitext text/x-wiki {{verify}} {{Deszewny infobox|titel=Kardënôł prezbitéra<br>Primas Pòlsczi|òbrôzk=Portrait of Blessed Cardinal Wyszynski.jpg|òpisënk òbrôzka=Kard. Sztefón Wëszińsczi (1980)|céch=Wyszynski Coat of Arms.svg|mòtto=[[Soli Deo]] (kasz. Samemù Bògù)|data smiercë=28 maja 1981|môl smiercë=[[Warszawa]]|môl spòczinkù=Sarkòfag w w [[Archëkatedralnô Bazylika sw. Jóna Chrzciciela w Warszawie|Archikatedralny Bazylice sw. Jana Chrzcëcela we Warszawie]]|1. fónkcjô cząd=1948-1981|1. fónkcjô=Gnieznieńsczi arcybiskùp i warszawsczi metròpòlita|2. fónkcjô cząd=1946-1948|2. fónkcjô=Lubelsczi diecezjalny biskùp|wëznanié=[[Katolëcyzm]]|kòscół=[[Łacyńsczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]]|diakònat=5 łżëkwiata 1924|miono=Sztefón Wëszińsczi|òriginalné miono=Stefan Wyszyński|data nôrodzeniégò=3 zélnika 1901|môl nôrodzeniégò=[[Zuzela]]}} '''Sztefón Wëszińsczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Stefan Wyszyński'', ùr. [[3 zélnika]] [[1901]] w [[Zuzela|Zuzeli]], ùm. [[28 maja]] [[1981]] w [[Warszawa|Warszawie]]) – pòlsczi [[Katolëcczi Kòscół|rzimskòkatolëcczi]] [[Dëchòwieństwò|dëchòwny]], [[Lubelsczé biskùpi|lubelsczi diecezjalny biskùp]] w latach 1946–1948, gnieznieńsczi arcybiskùp a warszawsczi metròpòlita, primas Pòlsczi w latach 1948–1981, kardënôł prezbitéra òd 1953, zwóny ''Primasã Tësąclecô''. Pòsmiertno wëapartniony Òrderã Biôłégò Òrzła. Błogòsławiony Katolëcczégò Kòscoła. == Żëcé == === Dzectwò i młodosc === Sztefón Wëszińsczi na swiat przëszedł 3 zélnika 1901 w Zuzelë nad [[Bùg|Bùgã]] jakò drëdżé dzeckò Stanisława (òrganistë môlowégò kòscoła) i Juliannë Wëszińsczich. W 1910 rodzëzna przeniosła sã do Jãdrzejowa, gdze ùmarła nënka. W latach 1912–1915 béł szkòłownikã Gimnazjô jim. Wòjcecha Górsczégò w Warszawie. Òb pierszą swiatową wòjnã (1915–1917) Wëszińsczi ùcził sã w I Òglowòsztôłcącym Liceùm jim. Tadeùsza Kòscusczi w Łòmżë. W latach 1917–1920 chòdzył do włocławsczégò liceùm jim. Piùsa X (Niższé Dëchòwné Seminariô). W latach 1920–1924 béł [[Klerik|klerikã]] Wëższégò Dëchòwnégò Seminariô we Włocławkù. === Prezbitér === Sakrameńt Swiãcéń przëjął 3 zélnika 1924 (w dzéń ùrodzén) we Włocławku (włocławsczi katedralny bazylice) z rąk biskùpa Wòjcecha Òwczôrka. W latach 1925–1929 sztudérowôł Wëdzél Prawa, Kanonicznégò Prawa i Administracji Katolecczégò Ùniwersytetu Lubelsczégò [[Jan Paweł II|Jana Pawła II]] ë Wëdzél Prawa i Nôùk Ekònomiczno-spòleznowëch, chtëren ùkończéł dochtoratã na téma ''Prawa rodzëznë, Kòscóła i państwa do szkòłë''. W 1931 r. béł wikôriùszã w [[Parafiô Swiãti Rodzëznë w Przedczu|parafie Swiãti Rodzëznë w Przedczu]]. Òd 1932 pôłnił òbrzészczi jakno redachtór nôczelnégò cządnika włocławsczégò „Kapłańsczi Ateneùm”. Równak pròwadzéł chrzescëjańsczi robòtniczi ùniwersytet i dzejanié spòleznowo-pòùczòwą w chrzescëjańsczich warkòwnëch związkach. Béł pierszim kapelónã i dzejarzã namienionégò w 1937 Stronnictwa Robòtë. Pò wëbùchù II swiatowi wòjnë z nôkazu biskùpa Michôłła Kòzôla ùriwôł sã przed Gestapo we wsë Stanisławka w [[Lubelsczé wòjewództwò|lubelsczim wòjewództwie]]. W cządze warszawsczégò pòwstaniô pòd tacewny miona „Radwan III” béł kapelónã Karna AK Kampinos, sprawny m.jin. w [[Laskach]], a pòwstańsczégò bòlecã. === Lubelsczi biskùp === Pò zakùńczenim wòjnë wrócëł do Włocławka, gdze reòrganizowôł dëchòwné seminariô i pôłnił òbrzészczi rechtóra. 4 strëmiannika 1946 òstôł mianowóny diecezjalny biskùpã, lubelsczi diecezji. Swiãcenié biskùpie òtrzëmôł z rąk kardënôła Agùsta Hlonda, primasa Pòlsczi. W swòjim biskùpim céchù ùmiescył słowa „''Soli Deo''” (''Sómemù Bògù''). Służba sómemù Bògù bez Mariã z Nazaretu bëłô widnô w jégò całczi żëcu. Wiãzônné zôpisczi zamëkają gwësną syntézã jegò marijnoscë, chtërny zaczątk je w czasach dzecyństwa i młodzëznë: „Prãdkò – napisôł – stracył rodzynną nenkã, chtërna miôła òsoblëwé nôbòżeństwò do Òbraza Òstrobrómsczi Bòsczi Matczi, kądka jezdzôła z pielgrzimkã, eszcze z Zuzeli. Mój òjc natomiôst cągnął wiedno na Widną Górã. Tcza Bòsczi Matczi w dodómòwim żëcu bëła baro rozwiniãtô. Czãsto gôdëlë razã różańc w wieczórnëch gòdzënach”. === Primas Pòlsczi === [[Òbrôzk:Stefan Wyszyński.jpg|thumb|Pòrtret Sztefóna Wëszińsczégò]] Pò smiercë primasa Aùgusta Hlonda w 1948, ga nôpòważniszi kandidat na jegò nastãpnikã łomżyńsczi biskùp zdżinął w sómchódowi wëpôdkù, Wëszińsczi niespòdzajno òstôł mianowóny arcëbiskùpã gnieźnieńsczim metropòlëtã i [[Warszawsczi biskùp|warszawsczim biskùpã]] oraz Prëmasã Polsczi. 12 stëcznika 1953 na konsystorzu w Rzymie òstôł nominowóny przez papieża Piusa XII kardinłem, członkiem kolegium kardynalsczégò]]. Brał ùdzél w szterëch [[konklawe]]: [[konklawe 1958|1958]], 1963|1963 niespòdzajno w zélniku 1978. W 1958, czëde òddano na niegò czile felowanów, i w 1963 béł przedstôwcã Pòrenkòwi Europy. Béł inicjatorã zawarcia 14 gromicznika 1950 pòrozumienié z władzama komunistycznymi. Wyszyńsczi béł pierwszi w historëjò Kòscioła katolicczégò hierarchą, jaczi zdecydowôł sã na ùkłady z państwem rządzonym przez kòmunistów. Na wiesc ò jegò pòdpisaniu papież Pius XII, prowadzący pòlitykę antykòmunistycznã, miôł zagrozéc cofnięciem ùznania Wyszyńskiemu. W zamian za zagwarantowanié ùczenié religijò w szkòłach i funkcjonowanié Katolëcësczégò Ùniwersytetu Lubelsczégò pòlsczi Kòscół ùznôł miedzã Zem Dostaniéch Nazôd Pòlsczi Ludowej <ref>Porozumienie zawarte między przedstawicielami Rządu Rzeczypospolitej Polskiej i Episkopatu Polski. nonpossumus.pl. [przëstãp 2011-11-17].</ref>. Béł przetrzymywòny w katolicczich klasztôrach z sostrą zakònną [Marią Leonią Graczyk] i ksãdzem Stanisławem Skorodeckim. ==== Związk z Jasnã Górã i Jasnogórsczé Sluby Narodu Pòlsczégò ==== Izolowòny w klasztorze Zgromadzenie Sostrów Najswiãtszej Rodzëzny z Nazaretu w [Komańczy] nie chcëł pisac tekstu żeńbów. Do ich pòwstanié przyczyniła sã Maria ÒkÒńska, dając za przykład sw. Pawła, piszącégò lëst do wiernych z więzienia. W kuńcu 16 môja 1956 napisôł tekst slubów nôrodnych, jaczi miałë bëc òdnowieniém królewsczich slubów lwowskich Jana Kazimierza w ich trzechsetną rocznicę. 26 zélnika 1956 pielgrzymom zebranym na [Jasny Górzë] òdczytôł je bp Michał Klepacz, pełniący òbòwiązczi przewodniczącégò Episkopatu Pòlsczi. === Chòrosc i smierc === W połowie strëmiannika 1981 u Wyszyńsczéegò rozpoznano nowotworową chòrosc. Mimo starań lékôrzy nie dało sã zahamòwac jej rozòju. 16 môja 1981 prymas przyjôł sakrameńt namaszczenié chòrych. Pò przyjęciu sakrameńtu zwrócéł sã do zebranych przy wërë, pònawizc m.in.do zamachu na życie papieża Jana Pawła II, chtëren miéł môl 13 mója: „Òpasowóm, że powinienem dzelic dolę Òjca Swiãtégô, jaczi wprôwdze pòzdnô, ale włãcziéł sã w mòje cerpienié”<ref>Prymas Polski po przyjęciu sakramentu chorych do zebranych przy łóżku w dniu 16 V 1981, [w:] Ostatnia droga Prymasa Tysiąclecia Stefana Kardynała Wyszyńskiego. Teka dokumentalna, Warszawa 1982, s. 7.</ref>. 22 mòja 1981 slédny rôz wystãpił publicznie, òdemkliwając òbrady Rady Głównej Episkopatu Polski. Ùmurł szesc dni pòzny, w czwiôstk 28 môja, w ùroczystosc Wniebowstąpienia Pańskiego. W òficjalnym kòmunikace Rady Głównej Episkopatu Polski pòdôno, że przyczynã smierce béł „rozsany proces nowòtworowi jamy brzusznej ò wybitnej złosliwosci i chùtkòm postãpie”. 28 môja wieczorã przeniesono cało zmarłégù z Domu Arcybiskupów Warszawskich do kościoła seminaryjnego Wniebowzięcia NMP i św. Józefa Oblubieńca, gdze nastãpnié òdprawióna òstała msza żałobna pòd przewodnictwem kard. Macharskiego. == Ùroczystosce pògrzebòwe == Pògrzeb prymasa, zwóny także królewsczim, zgromadzéł w stolece tësące lëdze. == Ùpamiãtnienié == 1 rujana 1999 przekształcóno warszawską [[Akademię Teologii Katolickiej]] w [[Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego]]. W 2000 na ekrany kin wszedł pòlsczi film ''Prymas. Trzy lata z tysiąca'', òpówiadający ò ùwiãzenié Wyszyńsczégò przez władze PRL. W Zuzeli fónkcjonuje mùzeum pòswiãconé jegò pamiãcé. == Beatyfikacyjny proces == 29 môja 1989 z jinicjatiwë papieża Jana Pawła II rozpòczãł sã jegò beatyfikacyjny proces. Òdtądka przësłëdżiwôł mu titél słëdżi Bòżégò. == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Biogramë]] <references /> [[Kategòrëjô:Katolëcczi Kòscół]] drf633mdlu8gqf61alaum9ni07sy348 0 12279 202232 202124 2026-06-17T06:35:02Z Terrus38 14026 òrtograficzné, jãzëkòwi, regla neùt. pòzdrzatkù 202232 wikitext text/x-wiki {{Pòliticznô partiô |mióno=Partiô Razã |òryginalné mióno=Partia Razem |logo=Razem.png |krôj=[[Òbrôzk:Flag of Poland.svg|border|20px]] [[Pòlskô]] |skrócënk=Razã |przédnik1=[[Adrian Zandberg]],<br>[[Aleksandra Owca]] |adrésa=sz. Nowi Swiat 27/1, 00-029 [[Warszawa]] |ùsôdztwò=21 maja 2015<ref>[https://bip.warszawa.so.gov.pl Partiô Razã w BIPie], bip.warszawa.so.gov.pl.</ref> |farwë= {{Legéńda|#720546|alizarinowi karmin}} |deja = [[Socjaldemòkracjô|socjaldemòkracjô]], [[Egalitaryzm|egalitaryzm]], spòlëznowô sprawiedlëwòta |ékònomiczni pòzdrzatk= [[Socjaldemòkracjô|socjaldemòkracjô]] |wielnota = 6915 (gòdnik 2025)<ref>Łukasz Szpyrka: [https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-partia-razem-w-pol-roku-podwoila-liczbe-czlonkow-mamy-najnow,nId,22464847 Partia Razem w pół roku podwoiła liczbę członków. Mamy najnowsze dane], interia.pl</ref> |midzënôrôdné = [[CEEGLA]], [[ELA]] |młodzëznówkô = Młodzi Razã<br>([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Młodzi Razem'') |mańdatë= jo |mańdatë1={{Ùdzél|4|460|#720546}} |mańdatë1_titël=Sejm |mańdatë2={{Ùdzél|0|460|#720546}} |mańdatë2_titël=Senat |mańdatë3={{Ùdzél|0|53|#720546}} |mańdatë3_titël=Eùropejsczi Parlament |mańdatë4={{Ùdzél|0|552|#720546}} |mańdatë4_titël=Wòjewódzcczé sejmiczi |jinternetowô starna=https://partiarazem.pl |pòzwa przédnika1=Wespółprzédnicë}} '''Partiô Razã''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. '''''Partia Razem''''') – pòlskô lewicowô pòliticznô partiô. Ùsadzonô w 2015 rokù. Òd czerwińca 2019 do rujana 2024 rokù fùnksjonowa jakno '''Lewica Razã'''. Òd 2019 mô reprezentacjã w [[Sejm|Sejmie]], w latach 2023–2024 mia ją téż w [[Senat|Senace]]. W latach 2016–2022 bëła sparłãczonô z midzënôrodną òrganizacją [[DiEM25]] (Rëch Demòkracje w Eùropie 2025), a òd 2024 wespółtwòrzi òrganizacje [[CEEGLA]] (Zdrëszëna Zelony Lewicë Westrzédno-Pòrénkòwi Eùropë) i [[ELA]] (Eùropejskô Zdrëszëna Lewicë dlô Lëdzy i Planétë) == Historiô == Partiô pòwsta jakno òdpòwiédz na apel ò pòspólny sztart spòlëznowi lewicë w welacje do parlamentu<ref>[https://web.archive.org/web/20250513114730/https://www.tokfm.pl/Tokfm/7,103454,17291240,apel-chcemy-wspolnego-startu-lewicy-spolecznej-lewicy-w-sejmie.html Apel: Chcemy wspólnego startu lewicy społecznej. "Lewicy w Sejmie teraz nie ma. Jest Anna Grodzka"], tokfm.pl, 21 stëcznika 2015.</ref>. Ùsôdzcama bëlë m.jin. dzejarze [[Młodi Socjalëscë|Młodëch Socjalëstów]] i ùszłi dzejarze [[Zeloni|Zelonëch]]. W welowanim do parlamentu w 2015 rokù Razã wëstawiła samòstójné lëstë we wszëtczich welacjowëch òbéńdach do Sejmu. Wënik partie to 3,62% – nie zagwësniło to reprezentacje w parlamence, le dało to subwencjã<ref>[https://parlament2015.pkw.gov.pl/pliki/1445898069_Komunikat-pkw-zbiorcze-wyniki-glosowania.pdf Komunikat Państwowej Komisji Wyborczej z dnia 26 października 2015 r. o zbiorczych wynikach głosowania na listy kandydatów na posłów w skali kraju], pkw.gov.pl, 26 rujana 2015.</ref>. W 2016 rokù Razã rozpòczãła "czôrny protest", pò sczerowanim do dalszi robòtë projektu ò zaòstrzenim abòrcjowëch prawów i òdrzucenim projektu jich liberalizacje<ref>[https://lodz.wyborcza.pl/lodz/7,35136,20738514,czarny-protest-partia-razem-przeciw-zaostrzeniu-prawa-aborcyjnego.html Czarny protest. Partia Razem przeciw zaostrzeniu prawa aborcyjnego], wyborcza.pl, 24 séwnika 2016.</ref>. W 2018 rokù partiô wprowadzëła do pùbliczny dyskùsje skrodzënã czasu robòtë do 35 gòdzënów w tidzeniu<ref>[https://www.newsweek.pl/biznes/mniejszy-stres-i-wieksza-efektywnosc-po-wprowadzeniu-4-dniowego-tygodnia-pracy/ckg4qvq Mniejszy stres i większa efektywność po wprowadzeniu 4-dniowego tygodnia pracy], newsweek.pl, 20 lëpińca 2018.</ref>. W samòrządowi welacje w 2018 rokù partiô wëstawiła lëstë do sejmików, bez rejestracje lëst do radzëznów niżi<ref>[https://wybory2018.pkw.gov.pl/pl/delegatury/panstwowa-komisja-wyborcza/komitet-wyborczy-partii-razem-3216#candidates_stat Wybory Samorządowe 2018], pkw.gov.pl.</ref>. Nôleżnicë partie sztartowalë na prezydentów [[Krakòwò|Krakòwa]], [[Gdiniô|Gdinie]], [[Częstochowa|Czãstochòwë]] i na burméstra [[Lesna|Lesny]]. W welacje do sejmików partiô òtrzimała 1,57%. W welacje na prezydentów nôleżnicë Razã zajmòwalë slédny abò przedslédny plac; w welacje na bùrméstra Lesny Szëmón Surmacz dobëł w II turze, równak pózni wëstąpił z partie<ref>Szëmón Surmacz, [https://www.facebook.com/notes/377106210110551/ Razem dla Niepodległej!], facebook.com, 7 smùtana 2018.</ref>. W gromicznikù 2019 pòwstakòalicjô Razã, [[Ùniô Robòtë|Ùnie Robòtë]] i [[Rëch Spòlëznowi Sprawiedlëwòtë|Rëchù Spòlëznowi Sprawiedlëwòtë]], Lewica Razã, na welacjô do [[Eùropejsczi Parlament|Eùropejsczégò Parlamentu]]<ref>[https://wiadomosci.onet.pl/kraj/adrian-zandberg-oglaszamy-powstanie-koalicyjnego-komitetu-wyborczego-lewica-razem/dzrsp5f?utm_source=pl.wikipedia.org_viasg_wiadomosci&utm_medium=referal&utm_campaign=leo_automatic&srcc=undefined&utm_v=2 Adrian Zandberg: ogłaszamy powstanie Koalicyjnego Komitetu Wyborczego Lewica Razem], onet.pl 28 gromicznika 2019.</ref>. Lësta òtrzëma 1,24% głosów, nie przechòdzącë przez welacjowi próg. W czerwińcu negò rokù partiô zmieniła pòzwã na "Lewica Razã"<ref>[https://strajk.eu/partia-razem-zmienia-nazwe-i-nie-sklada-broni-robimy-to-dla-ludzi-nie-mozemy-ich-zostawic/ Partia Razem zmienia nazwę i nie składa broni. „Robimy to dla ludzi, nie możemy ich zostawić”], strajk.eu, 2 czerwińca 2019.</ref>. [[Òbrôzk:Koalicja Lewicy - Lewica Razem, Wiosna, SLD, Zieloni 19.07.2019 (48322142521).jpg|mały|Zandberg na kònferencje Lewicë (2019)]] 19 lëpińca 2019 na prasowi kònferencje SLD, Zymk i Razã przédnicë tëch partiów Włodzimierz Czarzasty, Robert Biedroń i Adrian Zandberg dalë wiadło ò pòspólnym sztarce w welacje do parlamentu negò samégò rokù<ref>[https://www.pap.pl/aktualnosci/news,485767,biedron-chcemy-odrobic-lekcje-ze-lewica-wygrywa-kiedy-jest-zjednoczona.html SLD, Wiosna i Lewica Razem idą do wyborów parlamentarnych razem], pap.pl, 19 lëpińca 2019.</ref>. Do kòalicje dołãczëłë téż m.jin. [[Pòlskô Socjalisticznô Partiô]] i [[Twój Ruch]]. Kòalicjô òsta pòzwónô "Lewica", żebë nie bëło brëkòwnotë przeńscô przez welacjowi próg 8%, SLD zmieniło swòją skrodzënã na tã pòzwã. Rejestracjô nowi skrodzënë sã nie ùdała w czasu, tej kòalicjô sztartowa jakno "KW Sojusz Lewicy Demokratycznej". Na lëstach bëło wiãcy jak 200 dzejarzów Razã, w tim 6 na pierwszich placach, m.jin. [[Adrian Zandberg]] w warszawsczi òbéńdze<ref>[https://sejmsenat2019.pkw.gov.pl/sejmsenat2019/pl/komitety/26063 Informacje o Komitecie Wyborczym], pkw.gov.pl.</ref>. Przez kòalicjowi sztart, w zélnikù 2019 rokù karno kòl 40 dzejarzów, w tim 12 z 35 nôleżników Krajowi Radzëznë, ògłosëło òdéńscé z partie – przédnym pòwòdã miał bëc sztart z lëstów SLD<ref>[https://wiadomosci.dziennik.pl/polityka/artykuly/604744,lewica-razem-lewica-sld-partia-razem.html Rozłam na lewicy. Część działaczy partii Razem nie chce startować z list SLD i odchodzi z partii], dziennik.pl, 9 zélnika 2019.</ref>. W ti welacje za kandidatama Razã zawelowało krótkò 510 tës. òsób, co dało 6 mandatów (przë 49 mandatach dlô kòmitetu i wënikù 12,56%)<ref>[https://sejmsenat2019.pkw.gov.pl/sejmsenat2019/pl/wyniki/komitet/26063/sejm/pl Wyniki wyborów 2019 do Sejmu RP – KOMITET WYBORCZY SOJUSZ LEWICY DEMOKRATYCZNEJ], pkw.gov.pl.</ref>. Pòsélcama òstalë: [[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]], [[Daria Gosek-Popiołek]], [[Maciej Konieczny]], [[Paulina Matysiak]], [[Adrian Zandberg]] i [[Marcelina Zawisza]]<ref>[https://www.facebook.com/partiarazem/photos/a.430709850430410/1403968276437891/?type=3 Poznaj posłanki i posłów Razem!], facebook.com, 14 rujana 2019.</ref>. 6 stëcznika 2020 rokù Krajowi Zarząd pòstanowił ò pòparcym przédnika partie Zymk Roberta Biedronia, jakno kandidata Lewicë, w prezydencczi welacje<ref>[https://www.wprost.pl/wybory-prezydenckie-2020/10287008/partia-razem-popiera-kandydature-biedronia-na-prezydenta-bedzie-gwarantem-polski-nowoczesnej.html Partia Razem popiera kandydaturę Biedronia na prezydenta. „Będzie gwarantem Polski nowoczesnej”], wprost.pl, 6 stëcznika 2020.</ref>. W welacje zajął 6. plac, z wënikã 2,22%<ref>[https://prezydent20200628.pkw.gov.pl/prezydent20200628/pl/wyniki/1/pl Wybory Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej 2020 – Wyniki głosowania w pierwszej turze], pkw.gov.pl.</ref>. Partiô Razã w kòalicje "Lewica" sztartowa jesz w welacjach w 2023 i 2024 rokù. W welacje do parlamentu w 2023 rokù na lësztach znôù bëło wiãcy jak 200 dzejarzów Razã, w tim dwie ([[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]] i [[Ana Górskô]]) sztartowałë do Senatu<ref>[https://sejmsenat2023.pkw.gov.pl/sejmsenat2023/pl/komitet/29617 KOMITET WYBORCZY NOWA LEWICA w wyborach do Sejmu i Senatu w 2023 r.], pkw.gov.pl.</ref>. Reprezentacjô Razã sã w Sejmie zwikszëła, przë równoczasnym zmniészenim sã reprezentacje Lewicë<ref>Daniel Flis: [https://oko.press/na-zywo/wybory-na-zywo-oko-press/wyniki-wyborow-mniej-poslow-lewicy-wiecej-partii-razem Wyniki wyborów. Mniej posłów Lewicy. Więcej partii Razem], oko.press, 17 rujana 2023.</ref> – na 26 mandatów kòmitetu, partiô òtrzëma 7. Reelekcjã dostalë wszëtcë pòsélcowie Razã, chtërni sztartowalë do Sejmù (Gosek-Popiołek, Konieczny, Matysiak, Zandberg i Zawisza), òkróm tegò mandatë dostałë [[Dorota Òlkò|Dorota Olko]] i [[Joanna Wicha]]<ref>[https://sejmsenat2023.pkw.gov.pl/sejmsenat2023/pl/sejm/wynik/pl Wyniki głosowania w wyborach do Sejmu w 2023 r.], pkw.gov.pl.</ref>. Senatórkama òstałë òbie kandidatczi partie, Magdalena Biejat i Ana Górskô<ref>[https://sejmsenat2023.pkw.gov.pl/sejmsenat2023/pl/senat/wynik/pl Wyniki głosowania w wyborach do Senatu w 2023 r.], pkw.gov.pl.</ref>. Parlamentarziscë òstalë nôleżnikama klubù Lewicë. Parlamentarziscë welowalë za ùtwòrzenim rządu [[Donôld Tusk|Donalda Tuska]], równak nie delegòwalë przedstawicélów do rządu, ze wzglãdu na felënk nôwôżniészëch dlô partie pónktów w kòalicjowi ùgòdze<ref>[https://www.pap.pl/aktualnosci/partia-razem-bez-ministerstw-zandberg-nie-udalo-sie-wynegocjowac-gwarancji-realizacji Partia Razem bez ministerstw. Zandberg: nie udało się wynegocjować gwarancji realizacji naszych postulatów], pap.pl, 17 smùtana 2023.</ref>. 24 rujana 2024 rokù z partie òdeszłë òbie senatorczi i 3 pòsélcczi (Gosek-Popiołek, Olko i Wicha), òstającë w KKP Lewicë<ref>[https://www.onet.pl/informacje/onetwiadomosci/zwrot-akcji-na-lewicy-zaskakujaca-decyzja-polityczek-razem/qfwcqec,79cfc278 Wielki rozłam w partii Razem. Grupa polityczek opuszcza szeregi], onet.pl, 24 rujana 2024.</ref>. Trzë dni pózni, kòngres Razã pòdjął decyzjã ò òpùszczenim KKP Lewicë i założënim włôsnégò pòselsczégò kòła<ref>[https://www.onet.pl/informacje/onetwiadomosci/partia-razem-podjela-kluczowa-decyzje-rzad-donalda-tuska-zawiodl-ludzi/jkq3ze5,79cfc278 Partia Razem podjęła kluczową decyzję. "Rząd Donalda Tuska zawiódł ludzi"], onet.pl, 27 rujana 2024.</ref>. Nen kòngres wrócył téż do pòzwë "Partiô Razã"<ref>Dzél 1. Òglowé pòstanowienia, [w:] [https://static.partiarazem.pl/razem-static/docu/Statut.pdf Statut Partii Razem], partiarazem.pl, 27 rujana 2024.</ref>. 3 gòdnika partiô ògłosëła, że w welacje na wiceprzédników dobëlë [[Adrian Zandberg]] (reelekcjô) i [[Aleksandra Owca]]<ref name=":0" />.[[Òbrôzk:Adrian zandberg-0942.jpg|mały|Przedwelacjowé pòtkanié Zandberga w Lubartowie (2025)|330x330px]]11 stëcznika 2025 rokù partiô ògłosëła kandidaturã Adriana Zandberga w prezydencczi welacje w maju negò samégò rokù<ref>[https://tvn24.pl/polska/adrian-zandberg-kolejnym-kandydatem-na-prezydenta-jest-gotow-szarpac-sie-z-tym-koniem-st8255887 Adrian Zandberg kolejnym kandydatem na prezydenta. Jest gotów "szarpać się z tym koniem"], tvn24.pl, 11 stëcznika 2025.</ref>. Zajął 6. plac, z wënikã 4,86%<ref>[https://prezydent2025.pkw.gov.pl/prezydent2025/statics/PKW_OBWIESZCZENIA/uploaded_files/1747706738_obwieszczenie-pkw-wyniki.pdf OBWIESZCZENIE PAŃSTWOWEJ KOMISJI WYBORCZEJ z dnia 19 maja 2025 r. o wynikach głosowania i wyniku wyborów Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej zarządzonych na dzień 18 maja 2025 r.], pkw.gov.pl, 19 maja 2025.</ref>. W II turze nie ùdzelił pòpiarcô niżódnémù kandidatowi<ref>[https://tvn24.pl/plus/programy/czas-decyzji-prezydent-2025/wybory-prezydenckie-2025-adrian-zandberg-komentuje-wynik-sondazowni-ipsos-vc8467454 Zandberg nie poprze nikogo. "Wyborcy to nie puchar przechodni"], tvn24.pl, 18 maja 2025.</ref>. 12 smùtana 2025 rokù Paulina Matysiak òstała ùsëniãtô z partie decyzją Krajowégò Zarządu<ref name=":1" />. 29 smùtana 2025 rokù partiô ògłosëła nową turã przédników, pòzwónô "Turbo Polska"<ref>[https://media.partiarazem.pl/p/rusza-turbo-polska-z-zandbergiem-i-owca-odwiedzimy-49-byych-mias-25 Rusza Turbo Polska z Zandbergiem i Owcą: odwiedzimy 49 byłych miast wojewódzkich], media.partiarazem.pl, 29 smùtana 2025.</ref>. Òdwiedzëc mają 49 ùszłëch stolëców wòjewództw. Pòstulatama turë są: pòlsczi wëróbk robòtów, cyfrowô suwerenizna, inwesticjô w nôùkã i fabriczi léków. == Program == Kòngres Razã 8-9 smùtana 2025 przëjął nową programòwą deklaracjã<ref>[https://media.partiarazem.pl/p/koniec-swietych-krow-nowy-program-razem-likwidacja-senatu-koniec-20 Koniec świętych krów! Nowy program Razem: likwidacja Senatu, koniec z KRUS i rozdawnictwem dla bogatych.], media.partiarazem.pl, 9 smùtana 2025</ref>. Westrzód nôwôżniészëch pónktów je likwidacjô Senatu i KRUS, bùdowa 8 jądrowëch bloków, czë fabrik léków. Program dzeli sã na 13 partów<ref>Côłô programòwô deklaracjô dostãpnô je (pò pòlskù) na starnie partie. Niżi leno wëbróné pónktë. [https://partiarazem.pl/deklaracja-programowa Deklaracja programowa], partiarazem.pl</ref>. === Pòlskô z atomù, krzemù i stalë === * Òpiarcé pòlsczi energeticzi ò jądrowé sztrómòwnie i òdnôwialné zdrzódła energie. * Programë dlô warków òpiartëch na kònwencjonalnych zdrzódłach energie. * Jinwesticjô w banã, òdbùdowa państwòwëch przewòzów aùtobùsowëch. === Państwò pò starnie robiącëch === * Ùproszczenié prowadzeniô zbiérnëch spòrów, ùmòżebnienié solidarnoscowëch sztrajków. * Dofinansowanié Państwowi Inszpekcje Robòtë, nadanié ji prawa do zmianë ùmòwë na ùmòwã ò robòtã, w przëpôdkù scwierdzeniô stosënkù robòtë. * Wprowadzenié 32-gòdzynnégò tidzénia robòtë przë zachòwanim wënôdgrodë. * Pòdniesenié minimalnégò zôróbkù do rówiznë ⅔ strzédny wënôdgrodë. * Regulacjô warkòwégò sztatusu personów, jaczé zajimają sã profesjonalno artisticzną dzejalnotą. === Gòspòdarka dlô lëdzy === * Wprowadzenié progresywnëch pòdatków. * Znikwienié m.jin. rëczałtu, lëniowégò pòdatkù, szpecjalnëch stôwków dlô dëchòwnëch, KRUS. * Wprowadzenié cyfrowégò pòdatkù dlô wiôldżich firm. [[Òbrôzk:Ani jednej wiecej 2023 - Adrian Zandberg.jpg|mały|Adrian Zandberg i dzejarze Razã na demònstracje "Ani jedny wiãcy" w Warszawie (2023)]] === Zdrowié pònad zwësczi === * Zwikszenié dofinansowaniô pòwszechny òchronë zdrowiô do 8% PKB. * Wprowadzenié òbrzészkù wëbòru placu robòtë: lékarze robiący w pòwszechny òchronie zdrowiô nie bãdą mòglë równoczasno prowadzëc priwatnëch lékarsczich praktików. * Wprowadzenié legalny, dostãpny i bezpłatny abòrcje na żądanié do conômni 12 tidzénia cążë. * Pòprawa dostãpnoscë wkółpòrodowi, psychiatriczny i psychòlogiczny òpieczi. === Ùtcëwô pòlitika === * Zmniészenié limitu wpłôcënków na kampaniã do 5000 złotëch òd persónë. * Òstawienié dwakadencjowòscë wójtów, bùrméstrów i prezydentów gardów. * Wprowadzenié limitu kadencje w parlamence. * Likwidacjô Senatu. === Prawò do mieszkaniô === * Przeznaczenié 1% PKB na programã bùdacje mieszkaniów na arãdã. * Wprowadzenié m.jin. antispekulacjowégò pòdatkù òd trzecégò mieszkaniô. * Òpòdatkòwanié inwesticyjnëch pùstostanów. * Skùńczenié z tpzw. patodeweloperką. === Państwò, na jaczé mòżesz sã spùscëc === * Likwidacjô KRUS. * Zrównanié emeritalnégò wiekù dlô białk i chłopów. * Wprowadzenié 480-dniowégò urlopu rodzëcelsczégò. === Nôùka — warënk rozwiju === * Zwikszenié nakładów na badérowania i nôùkã — do 3% PKB na rok. * Wprowadzenié òbrzészkù walorizacje zôróbkù na wëższich ùczbòwniach. * Zwikszenié finansowaniô bùdowë i remòntów akademików. === Szkòła równëch mòżebnosców === * Zagwarantowanié bezpłatnégò, cepłégò jestkù w szkòle, przedszkòlim i żłóbkù. * Zatrzimanié priwatizacje systemù edukacje. * Òdbùdowanié prestiżu warkù szkólnégò. * Wspieranié przez państwòwą szkòłã nôùczi w regionalnëch jãzëkach i òchronë môlowi kùlturowi spôdkòwiznë. === Pòlskô wòlnoscë, równoscë i solidarnoscë === * Wprowadzenié rozdzélu państwa òd kòscoła. * Wprowadzenié fùl równoscë małżeńsczi, bez wzglãdu na pëłc. * Wprowadzenié bezpłatny i dostãpny prawny i medyczny tranzycje. * Zakôzanié tpzw. kònwersjowi terapie. * Ùznanié Szlązôków i [[Kaszëbi|Kaszëbów]] za etniczné mniészëznë. * Legalizacjô marihuanë. === Roda — spôdkòwizna, nié zôsóbk === * Założenié nowëch i pòwikszenié jistniejących nôrodnëch parków. * Refòrma Pòlsczich Wód i Państwòwëch Lasów. === Mòcnô Pòlskô w sprawiedlëwi Eùropie === * Òbgôdanié na nowò ùnijnëch ùgòdów. * Pògłãbienié eùropejsczi wespółrobòtë przë sztrategicznëch jinwesticjach, energetice, transpòrce, spòlëznowi pòlitice, mieszkalnictwie i zdrowim. * Wspiarcé òbronë i òdbùdowë Ùkrainë. * Regùlacjô rënkù robòtë cëzyńców. === Òdpòrnô spòlëzna, bezpiecznô Pòlskô === * Wprowadzenié ùstawù ò Pòlsczi Doktrinie Òbronny. * Refòrma systemù cywilny òbronë. * Zagwësnienié lékòwi suwereniznë. == Sztruktura == Krajowima òrganama partie są Kòngres, Krajewô Radzëzna, Krajewi Zarząd, Krajewô Rewizjowô Kòmisjô, Krajewô Welacjowô Kòmisjô i Partiowi Sąd Drëszny<ref>Dzél 3. Krajowé Òragnë, [w:] [https://static.partiarazem.pl/razem-static/docu/Statut.pdf Statut Partii Razem], partiarazem.pl, 9 smùtana 2025, s.16.</ref>. Krajewi Zarząd twòrzi dwùch wespółprzédników, wëbiérónëch w bënëpartiowi welacje i gabinet, zacwierdzony przez Krajową Radzëznã<ref>Dzél 3. Krajowé Òragnë, [w:] [https://static.partiarazem.pl/razem-static/docu/Statut.pdf Statut Razem], partiarazem.pl, 9 smùtana 2025, s. 24.</ref>. Na zôczątkù gòdnika 2024 wespółprzédnikama òstalë [[Adrian Zandberg]] (na pòstãpną kadencjã) i [[Aleksandra Owca]]<ref name=":0">[https://wydarzenia.interia.pl/kraj/news-zmiany-w-partii-razem-sa-nowe-wladze-znamy-nazwiska-liderow,nId,7868068#google_vignette Zmiany w partii Razem. Są nowe władze, znamy nazwiska liderów], wydarzenia.interia.pl, 3 gòdnika 2024</ref>. Zarząd mët to 6 personów, òkróm wespółprzédników je w nim Mateusz Merta, Marcelina Zawisza, Anna Pieciul i Chrystian Talik<ref>[https://partiarazem.pl/struktura Struktura Partii], partiarazem.pl</ref>. {| class="wikitable" ! colspan="4" |Wespółprzédnik ! colspan="4" |Wespółprzédniczka |- !Òdjimk !Miono !Òd !Do !Òdjimk !Miono !Òd !Do |- | rowspan="2" |[[Òbrôzk:Adrian Zandberg Sejm 2020.jpg|bezramki|345x345px]] | rowspan="2" |[[Adrian Zandberg]] | rowspan="2" |27 smùtana 2022 | rowspan="2" |''wcyg'' |[[Òbrôzk:Magdalena Biejat 2023 (cropped).jpg|bezramki|173x173px]] |[[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]] |27 smùtana 2022 |24 rujana 2024 |- |[[Òbrôzk:Aleksandra-owca-2025 (cropped2).jpg|bezramki|173x173px]] |[[Aleksandra Owca]] |3 gòdnika 2024 |''wcyg'' |} == Reprezentacjô w Parlamence == [[Òbrôzk:Politycy Razem Sejm 2023.jpg|mały|300x300px|Parlamentarziscë Razã krótkò pò welacje w 2023 rokù. Òd lewi starnë: (dólnô réga): Marcelina Zawisza, Daria Gosek-Popiołek, Paulina Matysiak, Joanna Wicha i Dorota Olko; (gòrnô réga): Magdalena Biejat, Maciej Konieczny, Adrian Zandberg i Ana Górskô]] === Pòsélcowie na Sejm X kadencje (òd 2023) === * Maciej Konieczny * [[Marta Stożek]]<ref>weszła na plac Krësztofa Smiszka, jaczi òstół wëbróny do Parlamentu Eùropejsczégò.</ref> * [[Adrian Zandberg]] * '''[[Marcelina Zawisza]] – przédniczka kòła''' ==== Ùszłi pòsélcowie X kadencje ==== * Daria Gosek-Popiołek * [[Dorota Olko]] * [[Joanna Wicha]] * [[Paulina Matysiak]] Pòsélcowie òstalë wëbróny z lëst Nowi Lewicë i na zôczątkù bëlë nôleżnikama Kòalicjowégò Klubù Parlamentarnégò Lewicë. W rujanie 2024, zakładającë pòselsczé kòło Razã, klub òpùscëlë pòsélcowie, jaczi òstalë w partie – Gosek-Popiołek, Olko i Wicha òstałë w KKP i òpùscëłë Razã<ref>[https://oko.press/rozlam-w-razem-polityczki-odchodza-z-partii-jak-do-tego-doszlo Rozłam w Razem. Polityczki odchodzą z partii. Jak do tego doszło?], oko.press, 24 rujana 2024</ref>. Paulina Matysiak òstała ùsëniãtô z partie 12 smùtana 2025<ref name=":1">[https://pl.wikinews.org/wiki/Paulina_Matysiak_wykluczona_z_Partii_Razem Paulina Matysiak wykluczona z Partii Razem], pl.wikinews.org, 12 smùtana 2025</ref>. ==== Ùszłé senatorczi XI kadencje (òd 2023) ==== * [[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]] – wicemarszôłczëni Senatu * [[Ana Górskô]] Senatorczi òstałë wëbróné z lëst Nowi Lewicë i òstałë nôleżniczkama KKP Lewicë. W rujanie 2024 òpùscëłë Razã. === Pòsélcowie na Sejm IX kadencje (2019–2023) === * Magdalena Biejat * Daria Gosek-Popiołek * Maciej Konieczny * Paulina Matysiak * Adrian Zandberg * Marcelina Zawisza Pòsélcowie òstalë wëbróny z lëst Zdrzëszëznë Demòkratyczny Lewicë (SLD) i bëlë nôleżnikama KKP Lewicë. == Welacjowé wëniczi == === Welacjô do Parlamentu === {| class="wikitable" style="text-align: center;" ! rowspan="3" |Welacjô ! colspan="5" |Sejm ! colspan="2" |Senat ! rowspan="3" |Rząd |- ! colspan="3" |Głosë ! colspan="2" |Mandatë ! colspan="2" |Mandatë |- !Lëczba !% !+/− !Lëczba !+/− !Lëczba !+/− |- !2015 |550 349 |3,62 (8.) | style="text-align: center;" |– | style="text-align: center;" |{{Ùdzél|0|460|#720546}} | style="text-align: center;" |– | style="text-align: center;" |{{Ùdzél|0|100|#720546}} | style="text-align: center;" |– | style="background:coral;" |Brak |- !2019 | colspan="3" style="text-align: center;" |<small>''S''</small><small>''ztart z lëstów SLD''</small> | style="text-align: center;" |{{Ùdzél|6|460|#720546}} | style="text-align: center;" | +6 | style="text-align: center;" |{{Ùdzél|0|100|#720546}} | style="text-align: center;" |– | style="background:pink;" |Òpòzycjô |- ! rowspan="2" |2023 | colspan="3" rowspan="2" style="text-align: center;" |''<small>Sztart z lëstów NL</small>'' | rowspan="2" style="text-align: center;" |{{Ùdzél|7|460|#720546}} | rowspan="2" style="text-align: center;" | +1 | rowspan="2" style="text-align: center;" |{{Ùdzél|2|100|#720546}} | rowspan="2" style="text-align: center;" | +2 | style="background:pink;" |Òpòzycjô<ref>òd 2024</ref> |} === Samòrządowô welacjô === {| class="wikitable" !Welacjô !Lëczba głosów !% (do sejmików) !Lëczba mandatów !+/− |- !2018 | style="text-align: center;" |242 511 | style="text-align: center;" |1,57 (8.) | style="text-align: center;" |{{Ùdzél|0|552|#720546}} | style="text-align: center;" |– |- !2024 | colspan="2" style="text-align: center;" |<small>''S''</small><small>''ztart w kòalicje Lewica (z NL, PPS i UP)''</small> | style="text-align: center;" |{{Ùdzél|1|552|#720546}} | style="text-align: center;" | +1 |}[[Òbrôzk:Adrian Zandberg plakat minimalistyczny 2025.png|mały|Welacjowi plakat Adriana Zandberga w 2025]] === Welacjô do Eùropejsczégò Parlamentu === {| class="wikitable" !Welacjô !Lëczba głosów !% !Lëczba mandatów !+/- |- !2019 | colspan="2" style="text-align: center;" |''<small>Sztart w kòalicje Lewica Razã (z UP i RSS)</small>'' | style="text-align: center;" |{{Ùdzél|0|51|#720546}} |– |- !2024 | colspan="2" style="text-align: center;" |''<small>Sztart w kòalicje Lewica (z NL, PPS i UP)</small>'' | style="text-align: center;" |{{Ùdzél|0|53|#720546}} |– |} === Prezydenckô welacjô === {| class="wikitable" style="text-align: right;" ! rowspan="2" |Welacjô ! rowspan="2" |Kandidat ! rowspan="2" |Òdjimk ! colspan="2" |I tura |- !Głosów !% |- !2020 | style="text-align: left;" |[[Robert Biedroń|Róbert Biedroń]]<ref>Przédnik partie Zymk, pòspólny kandidat SLD, partie Zymk i Razã.</ref> |[[Òbrôzk:JKRUK 20190219 ROBERT BIEDROŃ KIELCE DSCN2269 (cropped).jpg|bezramki|115x115px]] |''432 129'' |''2,22 (6.)'' |- !2025 | style="text-align: left;" |[[Adrian Zandberg]] |[[Òbrôzk:Adrian Zandberg Sejm 2020.jpg|bezramki|119x119px]] |''952 832'' |''4,86 (6.)'' |} == Òbaczë téż == * [[Adrian Zandberg]] * [[Magdaléna Biejat|Magdalena Biejat]] * [[Głosowanié]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé pòwrózczi == {{Commons}} * https://partiarazem.pl {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòliticzné partie]] ls3o0a3l2cp2lignru2q5l2dr7ai5ec 0 12385 202217 200836 2026-06-16T16:27:01Z Terrus38 14026 òrtograficzné; rëmniãcé subiektiwnëch elemeńtów, tim barżi w tak wrazlëwi témie jak pòlitika 202217 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Karól Nawrocczi|gwôsné jimiã=Karol Nawrocki|Òbrôzk=Karol Nawrocki (2025) (cropped).jpg|òpis=Karól Nawrocczi w 2025|Data_ùrodzeniô=3 strëmiannika 1983|Data_smierci=|Mol_smierci=|1. fónkcjô=Prezydeńt Pòlsczi Repùbliczi|1. Òd=6 zélnika 2025|1. Do=|1. Pierszô_dama=Marta Nawrockô|1. Pòprzédca=[[Andrzéj Duda]]|1. Nastãpnik=|Môl_ùrodzeniô=[[Gduńsk]]}} '''Karól Tadeùsz Nawrocczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Karol Tadeusz Nawrocki'') (ùr. [[3 strëmiannika]] 1983 w [[Gduńsk|Gduńskù]]) je pòlsczim pòlitikã ë historikã. Òd [[6 zélnika]] 2025 je [[Prezydeńt|prezydentã]] [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. W latach 2017–2021 direktór [[Mùzeum II Swiatowi Wòjnë]] w Gduńskù, w latach 2021–2025 przédnik Institutu Nôrôdny Pamiãcë. Je absolwentã IV Òglowôsztôłcącégò Licea w Gduńskù (2002) ë [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]] (2008), gdze sztudérowôł na historicznym wëdzéle<ref>[https://www.prezydent.pl/prezydent/biografia Dr Karol Nawrocki – Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej] Prezydent.pl</ref>. Ùrodzony w Gduńskù, Nawrocczi sztudérowôł historiã na Gduńsczim Ùniwersytece, gdze w 2013 rokù ùzëskôł stopiéń dochtora na spòdlém rozprawë ò [[Antikòmùnizm|antikòmùnistëczny]] dzejanié w [[Pòlskô Lëdowô Repùblikô|PLR]]<nowiki/>ze. Jegò nôùkòwô robòta kòncentruje sã na taczich pëtaniach, jak rëch [[Pòliticzna òpòzycjô w PLR|antikòmùnisticzny òpòzycje]], [[zòrganizowónô przestãpczosc]] ë [[historiô spòrtu]] – téma związónô z jegò włôsnym doswiôdczenim jakno aktiwnégò spòrtówca, òsoblëwie w [[Piscowanié|piscowanim]]. Wczasnô warkòwô zwënéga Nawrocczégò bëła związónô krótkò z institucjama zajimającyma sã òchroną historiczny pamiãcë Pòlsczi. W 2009 rokù dołącził do [[Institut Nôrôdny Pamiãcë|Institutu Nôrôdny Pamiãcë]] (IPN) ë zwëskôł ùznanié za przebùdowiwanié pòlsczich historicznëch instytucjów w czerënkù patrioticzny ë antikòmùnistyczny narracji. W prezydencczich welacjach w 2025 rokù Nawrocczi òstôł wëbróny kandidatã partie [[Prawò i Sprawiedlëwòsc]] (PiS), startowôł jakno bezpartijny „òbëwatelsczi kandidat” ë w drëdżi turze pòkònôł Rafała Trzaskòwsczégò. == Òbaczë téż == * [[Andrzéj Duda]] * [[Barnisłôw Komorowsczi]] * [[Prezydeńt]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/zgloszeni-do-mieszkani-n2316282 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] [[Kategòrëjô:Prezydencë Pòlsczi|Nawrocczi, Karól ]] kg7034jigkivjgokd7z3cwqlr6cfo30 202218 202217 2026-06-16T16:28:05Z Terrus38 14026 202218 wikitext text/x-wiki {{Infobox pòlitik|jimiã=Karól Nawrocczi|gwôsné jimiã=Karol Nawrocki|Òbrôzk=Karol Nawrocki (2025) (cropped).jpg|òpis=Karól Nawrocczi w 2025|Data_ùrodzeniô=3 strëmiannika 1983|Data_smierci=|Mol_smierci=|1. fónkcjô=Prezydeńt Pòlsczi Repùbliczi|1. Òd=6 zélnika 2025|1. Do=|1. Pierszô_dama=Marta Nawrockô|1. Pòprzédca=[[Andrzéj Duda]]|1. Nastãpnik=|Môl_ùrodzeniô=[[Gduńsk]]}} '''Karól Tadeùsz Nawrocczi''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Karol Tadeusz Nawrocki'') (ùr. [[3 strëmiannika]] 1983 w [[Gduńsk|Gduńskù]]) je pòlsczim pòlitikã ë historikã. Òd [[6 zélnika]] 2025 je [[Prezydeńt|prezydentã]] [[Pòlskô|Pòlsczi Repùbliczi]]. W latach 2017–2021 direktór [[Mùzeum II Swiatowi Wòjnë]] we Gduńskù, w latach 2021–2025 przédnik Institutu Nôrôdny Pamiãcë. Je absolwentã IV Òglowôsztôłcącégò Liceùm we Gduńskù (2002) ë [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]] (2008), gdze sztudérowôł na historicznym wëdzélu<ref>[https://www.prezydent.pl/prezydent/biografia Dr Karol Nawrocki – Prezydent Rzeczypospolitej Polskiej] Prezydent.pl</ref>. Ùrodzony w Gduńskù, Nawrocczi sztudérowôł historiã na Gduńsczim Ùniwersytece, gdze w 2013 rokù ùzëskôł stopiéń dochtora na spòdlém rozprawë ò [[Antikòmùnizm|antikòmùnistëczny]] dzejanié w [[Pòlskô Lëdowô Repùblikô|PLR]]<nowiki/>ze. Jegò nôùkòwô robòta kòncentruje sã na taczich pëtaniach, jak rëch [[Pòliticzna òpòzycjô w PLR|antikòmùnisticzny òpòzycje]], [[zòrganizowónô przestãpczosc]] ë [[historiô spòrtu]] – téma związónô z jegò włôsnym doswiôdczenim jakno aktiwnégò spòrtówca, òsoblëwie w [[Piscowanié|piscowanim]]. Wczasnô warkòwô zwënéga Nawrocczégò bëła związónô krótkò z institucjama zajimającyma sã òchroną historiczny pamiãcë Pòlsczi. W 2009 rokù dołącził do [[Institut Nôrôdny Pamiãcë|Institutu Nôrôdny Pamiãcë]] (IPN) ë zwëskôł ùznanié za przebùdowiwanié pòlsczich historicznëch instytucjów w czerënkù patrioticzny ë antikòmùnistyczny narracji. W prezydencczich welacjach w 2025 rokù Nawrocczi òstôł wëbróny kandidatã partie [[Prawò i Sprawiedlëwòsc]] (PiS), startowôł jakno bezpartijny „òbëwatelsczi kandidat” ë w drëdżi turze pòkònôł [[Rafôł Trzaskòwsczi|Rafała Trzaskòwsczégò]]. == Òbaczë téż == * [[Andrzéj Duda]] * [[Barnisłôw Komorowsczi]] * [[Prezydeńt]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/zgloszeni-do-mieszkani-n2316282 {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńszczani]] [[Kategòrëjô:Prezydencë Pòlsczi|Nawrocczi, Karól ]] cikn9s3a92l2hmx3qlcqgnigyyx6byd 0 13075 202219 202215 2026-06-16T16:44:17Z Terrus38 14026 òrtografiô, stilistika 202219 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Deftones live brixton academy 2007.jpg|mały|Kòncert karna Deftones w Brixton Academy w [[Londin|Londinie]], 14.04.2007 r.]] '''Deftones''' je amerikańsczim karnã grającym alternatiwny [[Metôl (mùzyka)|metôl]], jaczé pòwstało w [[Sacramento]] w [[Kaliforniô|Kalifornie]] w 1988 rokù. Załóżcama karna bëlë wòkalista [[Chino Moreno]], prowadzący gitarzista [[Stephen Carpenter]] a perkùsysta [[Abe Cunningham]], z basëstą [[Chi Cheng|Chim Chengã]] mët. Do karna pózni doparłãcził w 1999 rokù [[Frank Delgado]], jaczi je DJã a klawiszówcã kapelë. Pò ùstabilizowanim sã sytuacje karna w 1994, Deftones pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią [[Maverick Records]]. Pòtemù karno wëdało swój debiutowi albùm ''[[:en:Adrenaline_(album)|Adrenaline]]'' w 1995. Kòncertowé turë a promòcjô albùmù przez gãbny przekôz pòmògłë Deftones dobëc wikszą pòpùlarnotã. Jejich drëdżi albùm, ''[[:en:Around_the_Fur|Around the Fur]]'' (1997), zwëskôł status platinowi platczi w Zjednónëch Krajach. Karno òdniosło pòstãpny sukces wëdôwającë trzecy albùm ''[[:en:White_Pony|White Pony]]'' (2000), jaczi òznôczôł przéńsce òd rëchlészégò, barżi agresywnégò brzëmieniô w eksperimentalną starnã; ùsôdzk ''Elite'' dobéł [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodã Grammy]] w kategòrie ''Best Metal Performance''. Jejich czwiôrti albùm, pòzwóny "Deftones", ùkôzôł sã w 2003 rokù i òsygnął 2. plac na amerikańsczi lësce [[Billboard 200]]. W piątim studijnym albùmie Deftones, ''[[:en:Saturday_Night_Wrist|Saturday Night Wrist]]'' (2006) pòmiónëją ùtwórczé napiãca a òsobisté tôkle w karnie. W 2008, czej Deftones robił nad albùmã pòd robòcą pòzwą ''[[:en:Eros_(Deftones_album)|Eros]]'', Cheng miôł drogòwi wëpôdk. Pò nym zdarzenim òstôwôł w stónie minimalny swiądë jaż do swòji smiercë w 2013 na skùtk ataczi serca. Pò wëpôdkù Chenga karno òprzestało robòtã nad albùmã ''Eros,'' a na plac Chenga wszedł basysta z karna [[:en:Quicksand_(American_band)|Quicksand]], [[:en:Sergio_Vega_(bassist)|Sergio Vega]], jaczi òstôł w kapelë do zôczątkù 2021 rokù. Òd 2010 karno wëdało piãc albùmów, ''[[:en:Diamond_Eyes|Diamond Eyes]]'' (2010), ''[[:en:Koi_No_Yokan|Koi No Yokan]]'' (2012), ''[[:en:Gore_(Deftones_album)|Gore]]'' (2016), ''[[:en:Ohms_(album)|Ohms]]'' (2020), a téż ''[[:en:Private_Music_(album)|Private Music]]'' (2025), jaczé pòtkałë sã z achtnienim kritików. == Nôleżnicë karna == Terôczasny nôleżnicë: * Chino Moreno – przédny wòkalista <small>(1988–do terô)</small>; ritmicznô gitara <small>(1999–do terô)</small> * Stephen Carpenter – prowadzącô gitara <small>(1988–do terô)</small>; ritmicznô gitara <small>(1988–1999)</small> * Abe Cunningham – perkùsysta <small>(1988–1990, 1993–do terô)</small> * Frank Delgado – klawiszówc, DJ, sampléra <small>(1999–do terô; kòncertowi mùzyk 1996-1999)</small> Ùszłi nôleżnicë: * Dominic Garcia – basysta <small>(1988–1990)</small>, perkùsysta <small>(1990–1991)</small> * Chi Cheng – basysta, dodôwkòwi wòkalista <small>(1990–2008; zamiarł w 2013)</small> * John Taylor – perkùsysta <small>(1991–1993)</small> * Sergio Vega – basysta, dodôwkòwi wòkalista <small>(2009–2021)</small> == Diskògrafiô == * ''[[:en:Adrenaline_(album)|Adrenaline]]'' (1995) * ''[[:en:Around_the_Fur|Around the Fur]]'' (1997) * ''[[:en:White_Pony|White Pony]]'' (2000) * ''[[:en:Deftones_(album)|Deftones]]'' (2003) * ''[[:en:Saturday_Night_Wrist|Saturday Night Wrist]]'' (2006) * ''[[:en:Diamond_Eyes|Diamond Eyes]]'' (2010) * ''[[:en:Koi_No_Yokan|Koi No Yokan]]'' (2012) * ''[[:en:Gore_(Deftones_album)|Gore]]'' (2016) * ''[[:en:Ohms_(album)|Ohms]]'' (2020) * ''[[:en:Private_Music_(album)|Private Music]]'' (2025) == Bibliografiô == * Deftones. ''Official Website'': https://www.deftones.com/ * ''GRAMMY.com''. „Deftones”: https://www.grammy.com/artists/deftones/1574 * ''Encyclopaedia Britannica''. „Deftones”: https://www.britannica.com/topic/Deftones ek5nevnl7407tcbuqk26wk9nh90fn0x 0 13106 202224 2026-06-16T17:56:35Z Terrus38 14026 Utworzono przez tłumaczenie strony „[[:pl:Special:Redirect/revision/77520909|Prąd elektryczny]]” 202224 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Błyskawica.jpg|mały|274x274px|Przëmiarã sztrómù przewòdzonégò przez [[lëft]] jest [[piorën]]]] '''Sztróm''' – nasztelowóny rëch nosników elektricznégò ladënkù przez przewòdzącé cało, zachôdający pòd cëskã [[Elektriczné pòle|elektricznégò pòla]]<ref>''Stanisław&nbsp;Bolkowski, [https://books.google.pl/books?id=lC7rf7sgETsC Elektrotechnika],'' WSiP'', 2005,'' ISBN&nbsp;978-83-02-09397-5 ''[prżëstãp 2024-11-02] (<abbr>pòl.</abbr>). pùb. abò wëd.''</ref><ref>Paul&nbsp;Horowitz, Winfield&nbsp;Hill'', [https://eclass.uniwa.gr/main/login_form.php?next=%2Fmodules%2Fdocument%2Findex.php%3Fcourse%3DEEE265%26download%3D%2F6218412aGLbn%2F5e6db8cd5KNP.pdf The Art of Electronics],'' [w:] ''UNIWA Open eClass,'' wëd. 3'','' Cambridge University Press'', 2015, s. 1-2,'' ISBN&nbsp;978-0-521-80926-9 ''[przëstãp 2024-11-02] (<abbr>an.</abbr>)''</ref>. W nôtërze przëkładama wëstapòwaniégò sztrómù są [[Piorën|atmòsfericzné wëladowania]], [[słuńcewi wiater]] abò aktiwnosc [[Neùrón|nerwowëch kòmórków]]. W technice òbwòdë sztrómù są trójno brëkòwóné w elektrotechnice a elektronice. i92l5lf2n68c48fy68snf5rhun9zg8r 202225 202224 2026-06-16T17:57:00Z Terrus38 14026 202225 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Błyskawica.jpg|mały|274x274px|Przëmiarã sztrómù przewòdzonégò przez [[lëft]] jest [[piorën]]]] '''Sztróm''' – nasztelowóny rëch nosników elektricznégò ladënkù przez przewòdzącé cało, zachôdający pòd cëskã [[Elektriczné pòle|elektricznégò pòla]]<ref>''Stanisław&nbsp;Bolkowski, [https://books.google.pl/books?id=lC7rf7sgETsC Elektrotechnika],'' WSiP'', 2005,'' ISBN&nbsp;978-83-02-09397-5 ''[prżëstãp 2024-11-02] (<abbr>pòl.</abbr>). pùb. abò wëd.''</ref><ref>Paul&nbsp;Horowitz, Winfield&nbsp;Hill'', [https://eclass.uniwa.gr/main/login_form.php?next=%2Fmodules%2Fdocument%2Findex.php%3Fcourse%3DEEE265%26download%3D%2F6218412aGLbn%2F5e6db8cd5KNP.pdf The Art of Electronics],'' [w:] ''UNIWA Open eClass,'' wëd. 3'','' Cambridge University Press'', 2015, s. 1-2,'' ISBN&nbsp;978-0-521-80926-9 ''[przëstãp 2024-11-02] (<abbr>an.</abbr>)''</ref>. W nôtërze przëkładama wëstapòwaniégò sztrómù są [[Piorën|atmòsfericzné wëladowania]], [[słuńcewi wiater]] abò aktiwnosc [[Neùrón|nerwowëch kòmórków]]. W technice òbwòdë sztrómù są trójno brëkòwóné w elektrotechnice a elektronice. == Przëpisë == 60r6t4fqq41oibc8u0ef0hxn5giitgm