Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia 0 58 202233 202230 2026-06-17T13:16:35Z Terrus38 14026 202233 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Żukòwò| dopełniacz= Żukòwa| adjektiw_mask=żukòwsczi| adjektiw_fem=żukòwskô| céch=POL Żukowo COA.svg| fana=F1_white_flag.svg| karta=Żukowo_location_map.svg| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=Kartësczi | grodzki=| rodzaj_gminy=miejsko-wiejska| gmina=Żukòwò| miejska=| bùrméster=Mariola Zmùdzyńskô| adres_um= ul. Gdańska 52| kod_poczt_um= 83-330| tel_um=tel. 058 685-83-00| fax_um= faks 058 685-83-30| mail_um= ugzukowo@zukowo.pl| wiéchrzëzna= 5,13| stopniN=54|minutN=20|stopniE=18|minutE=21| wysokość= | rok=2021| lëdztwò=8135| gęstość=1422 | aglomeracja=Gdańska | czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=83-330| registracëjné tôfle=GKA| TERYT=| SIMC=| www=http://www.zukowo.pl| commons=Category:Żukowo| }} '''Żukòwò''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Żukowo'', [[Niemiecczi jãzëk|niem]]. ''Zuckau'', [[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''Sucovia'') – gard na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]; leżi nad [[Reduniô|Redunią]], w [[Kartësczi kréz|kartësczim krézu]] a [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Sedzba [[Gmina Żukòwò|gminë Żukòwò]]. Jedno z nômłodszich gardów w Pòlsce, jaczé zwëskało gardowé prawa 17 smùtana 1988 rokù<ref>Uchwała Rady Państwa z dnia 17 listopada 1988 r. w sprawie utworzenia miasta Żukowo w województwie gdańskim ([https://isap.sejm.gov.pl/isap.nsf/DocDetails.xsp?id=WMP19880320285 M.P. 1988 nr 32 poz. 285]).</ref>. === Pòłożenié === Kòòrdinatë: szérzô - 54°21' N, dłużawa - 18°21' E. === Pòdôwczi === ==== Gard ==== * Lëdztwò gardu: 6.725 mieszkańców * Wiéchrzëzna gardu: 4,73 km² ==== Gmina ==== * Lëdztwò gminë: 40.063 mieszkańców * Wiéchrzëzna gminë: 160,4 km² ==== Gard ë gmina ==== * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): mln zł * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): mln zł === Historëjô === Tu 24 łżëkwiata 1259 rokù - przë klôsztorze - béł ksyżëc pòrénkòwi Pòmòrzczi [[Swiãtopôłk II]] Wiôldżi. Téż tu je môl smiercé 67 lagrowëch z lagru [[Stutthof]] - jich grób z 1945 rokù. === Słôwny lëdze === * [[Karol Krefft]] * [[Jadwiga Ptôch]] === Stôrodôwnotë === Pòklôsztorny kòscół sostrów z zôkònu sw. Norberta. W jegò miészi wieżi nad dachã je strzédny (dólnô strzédnica 32,5 cm) kòscelny zwónk z 1749 rokù. Bùdowa kòscoła bëła równak napòczãtô w XIII-im stalatim ([[1212]]-[[1214]]). Béł to nôstarszi białgowsczi klôsztór w [[Pòmòrskô|Pòmòrsce]], chtëren pòstawic dôł [[Mscëwòj I]].[http://csb.wikipedia.org/w/index.php?title=%C3%92br%C3%B4zk:Zdroje_Raduni.djvu&page=95] W tim pòklôsztornym kòscele je czasã w niedzelã Mszô Sw. i mòże w 2022 r. czëc kąsk [[kaszëbsczi jãzëk]], ale czëtac [[Kaszëbi]] mògą tu wiele. Żukòwò je kòlibką [[Kaszëbsczi wësziwk|kaszëbsczégò wësziwkù]]. == Kùltura == * [[Karno Piesni i Tuńca Bazunë miona Aleksandra Tomaczkòwsczégò|Karno Piesni i Tuńca „Bazunë” m. Aleksandra Tomaczkòwsczégò]] === Jinszô wëdowiédzô === * Partnersczima gminama Żukòwa są: [[Francëjô|francëskô]] [[:fr:Saint-Junien|Saint-Junien]], [[miemieckô]] [[:de: Wendelstein (Mittelfranken)|Wendelstein (Mittelfranken)]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Zukowo1.jpg|Pòklôsztórny kòscół Òbrôzk:Zukowo2.jpg|<!-- _Zespół_ _poklasztorny_ SS. _Norbertanek_ z _XIII_-_XIV_ w. --> Òbrôzk:Zukowo Kosciol Norbertanow oltarz rzezbiony.jpg|Antwerpsczi wôłtôrz w pòklôsztórnym kòscele Òbrôzk:Zukowo-mlyny2.JPG|<!-- _Młyny_ _wodne_ --> File:Zukowo Klasztor Norbertanow wejscie.jpg|Droga do kòscoła w 2010 rokù File:Wejście do Gimnazjum nr 2 w Żukowie - panoramio.jpg|Szkòła </gallery> == Òbaczë téż == * [[Wiłóz Rzéczi Reduni]] * [[Gmina Żukòwò]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * [[Jan Mòrdawsczi]] : ''Geografia Kaszub/Geògrafia Kaszëb''; dolmaczënk: [[Ida Czajinô]], [[Róman Drzéżdżón]], [[Marian Jelińsczi]], [[Karól Rhode]], [[Gduńsk]] [[2008]], ISBN 978-83-87258-13-9 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIV/849 Żukowo] w Geògrafnym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów * [http://www.mairie-saint-junien.fr/ Wespółrobòta: Saint-Junien] * [https://web.archive.org/web/20260513154001/https://www.zukowo.pl/files/docs/zukowo.pdf Karty zabytków architektury – Żukowo] {{Kartësczi kréz}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Kartësczi kréz]] [[Kategòrëjô:Gmina Żukòwò]] qrbolrtprgpfgy45bbb2bfc0h2nq047 0 1432 202237 201569 2026-06-17T17:37:54Z KarólPen 18954 /* Historëjô */ 202237 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Gduńsk|dopełniacz=Gduńska|adjektiw_mask=gduńsczi|adjektiw_fem=gduńskô|céch=POL Gdańsk COA.svg|fana=POL Gdańsk flag.svg|karta=Pomorskie Gdańsk.png|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=|grodzki=tak|rodzaj_gminy=miejska|gmina=|miejska=tak|bùrméster=Aleksandra Dulkiewicz|adres_um=Nowé Ògardë 8/12|kod_poczt_um=80-803|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=262,0|stopniN=54|minutN=22|stopniE=18|minutE=38|wysokość=|rok=2020|lëdztwò=471 525|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 58|pòcztowi kòd=80-009 do 80-958|registracëjné tôfle=GD|TERYT=|SIMC=|www=http://www.gdansk.pl/|commons=Gdańsk|Wòjewództwò=[[Pòmòrsczé wòjewództwò|Pòmòrsczé]]|państwò=[[Pòlskô]]|Kréz=Gduńsczi|gwôsné miono=Gdańsk}} '''Gduńsk''', ''[[Klasiczni varianjt|kv]]. '''Gdúnjsk''''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl]]. ''Gdańsk'', [[Łacyńsczi jãzëk|łac]]. ''Gedania'' abò ''Dantiscum'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]. ''Danzig'', [[Néderlandzczi jãzëk|néderl]] ''Danswijk'') – je nôwikszim gardã ë historëczną stolëcą [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwi Pòmòrsczi]] ôs [[Kaszëbi|kaszëbsczi miészëznë]]. Je pòłożony na pôłniowim sztrądze [[Bôłt]]u, przë ùbiedze rzeczi [[Wisła|Wisłë]]. Jegò pòrénkòwi part je na [[Wiselny Zëławë|Zëławach]] ë [[Wislónô Sztremlëzna|Wislóny Sztremlëznie]], a zôpadny na ùrzmach [[Kaszëbskô Wëżawa|Kaszëbsczi Wëżawë]]. Òd 1999-gò rokù Gduńsk mô sztatus gardu na prawach krézu ë je stolëcą [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]]. Tu je Marszałkòwsczi Ùrząd Pòmòrsczégò Wòjewództwa. Wedle nôrodnégò spisënkù 2021, 1.533 lëdzy, w tim gardë, ùżiwô kaszëbsczégò jãzëka w dodomù. == Historëjô == [[Òbrôzk:Johannes Canaparius (Jan Kanapariusz) Gyddanyzc Gdańsk Danzig.jpg|mały|Gyddanyzc]] * [[VII wiek]] - pòmòrsczé plemiona przëcygłë nad pôłniowi sztrąd [[Bôłt]]u * [[X wiek]] - pòwstôł [[òbarny gard]] [[Pòmòrzani|Pòmòrzanów]] * [[970]]-[[980]] - [[Mieszkò I]] òpanôwôł [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Pòrénkòwą Pòmòrską]] * [[997]] - [[Praga|prasczi]] biskùp Wòjcech zatrzimôł sã w gardze, z negò rokù pòchôdô pierszô zmiónka ò gardze ''Gyddanyzc'' w żëwòce [[Swiãti Wòjcech|swiãtégò Wòjcecha]] * [[1013]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òstało przëłączoné do [[Kùjawskô|kùjawsczégò]] [[Biskùpstwò|biskùpstwa]] ** [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczé Pòmòrzé]] òdzwëskało samòbëtnosc òd [[Pòlskô|Pòlsczi]] * [[1047]] - pòlsczi ksyżëc [[Kadzmiérz I Òdnowicél]] przëłączëł Pòrénkòwą Pòmòrską do swòjégò państwa * [[1093]] - pòlsczi ksyżëc [[Władisłôw I Herman]] wëdôł rozkôz spôleniô gardów w [[Pòrénkòwô Pòmòrskô|Gduńsczi Pòmòrsce]] * [[1120]] - [[Bòlesłôw Krzëwògãbi]] dobéł w wòjnie z Pòmòrzanama * 1227 - Samòstójnosc [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłka II Wiôldżégò]] * [[1236]] - [[Lubecczé gardowé prawo]] * 1282 - Syn Swiãtopôłka, [[Mscëwòj II|Mscëwój II]], zawarł z wiôlgòpòlsczim ksyżëc [[Przemësłã II]] ùkłôd w Kãpnie. * [[1308]] - [[Krzëżôcë]] zajãlë gard * [[1361]], [[1378]], [[1411]], [[1416]] - rëchawë procëm Krzëżôkom * [[1454]] - Gduńsk òdpòjãti przez pòwstańców [[Prëskô Zrzesz|Prësczi Zrzeszë]] * [[1457]] - Wiôldżé Privilegium pòlsczégo króla [[Kadzmiérz|Kadzmierza]] ë miono ''Królewsczi Pòlsczi Gard Gduńsk'' * [[15 séwnika]] [[1463]] - gduńskò-jelbiąskô flota (25 òkrãtów) pòbiła krzëżôcką flotã (44 òkrãtów) na Wislanim Zôlóju * [[19 rujana]] [[1466]] - znôw w Pòlsce pò [[tornsczi spòkój|tornsczim spòkòju]] * 18 czerwińca [[1568]] - 13 frajbitrów z Gduńska napadło na [[Kaszëbi|kaszëbsczich]] lëdzy, a pòtemù bëło ùkôróné. W tim czasu mòcny béł tu mieszczónowi stón * [[1807]]-[[1815]] - [[Wòlny Gard Gduńsk]] Napòléòna * [[1904]] - [[Gduńskô Pòlitechnika]] * [[1920]]-[[1939]] - [[Wòlny Gard Gduńsk]] * [[1929]] rokù bëłë m.jin. tu sarcësté mrozë ([https://web.archive.org/web/20140222152410/http://mbc.malopolska.pl/dlibra/doccontent?id=65319 s. 4 Port gdański odcięty od komunikacji] ) * [[1 séwnika]] [[1939]] - òbarna [[Westerplatte]] ë zôczątk [[II Swiatowô Wojna|II Swiatowi Wòjnë]] * [[28 strëmiannika]] [[1945]] - przejãcé Gduńska przez pòlsczé ë sowiecczé wòjskò (gard znikwiony w 60 proc.) * [[1970]] - sztrajk robòtników w Gduńsku ë w całi Pòmòrsce ([[Gòdnik 1970]]) * [[22 séwnika]] [[1980]] - w Gduńsczi Zdrzëtni Lenina pòwsta samòstójnô samòsprôwnô warkòwô zrzesz "[[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|Solidarnosc]]" * [[2008]] - òb lato cuchem "Transcassubia" przëjachelë do Gduńska [[Kaszëbi]] z rozmajitich strón Nôstarszi kaszëbsczé knédżi: [[Szimón Krofey|Szymona Krofeja]] z [[1586]] rokù, jak téż [[Michôł Pontanus|Michôła Pontanusa]] z rokù [[1643]] bëłë wëdóné w Gduńskù. [[Bernard Zëchta]] m. jin. tu gôdôł z Kaszëbama zanim napisôł swój: ''Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej''. Tu zaczãła dzejac [[Solidarnosc (warkòwô zrzesz)|"Solidarnosc”]], a to stało sã pierszą kùglą lawinë nikwiący kòmùnizm w Eùropie, téż tu je stolëca eùropejsczégò miészëznowégò jãzëka - [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò]]. W [[strumiannik]]ù 2011 rokù przë drogach do Gdùńska mógł pòtkac nôpis: „Gduńsk – stolëca Kaszëb wito”. W gduńsczich szkòłach téż mòże sã ùczëc kaszëbsczégò. W 2013 r. w szesc spòdlecznëch szkòłach ùczëło sã kaszëbsczégò jãzëka 143 dzecy. Òd dłëgszégò czasu (2017) tu są bilietë ZTM z kòmùnikatã w kaszëbsczim jãzëkù. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Monument of Swietopelk II the Great in Szeroka Street in Gdańsk.jpg|Szlachòta Swiãtopôłka II Wiôldżégò Òbrôzk:Gdunsk_5(30A).jpg|[[Dłudżi Tôrg]] ë [[Zelonô Bróma]] Òbrôzk:Gdunsk_4.jpg|Wiôlgô Kùstrzëca (Arsenal) Òbrôzk:Gdunsk_2.jpg|[[Dłudżi Ùbrzég]] ë bôt ''"Kaszubski brzeg"'' Òbrôzk:Gdunsk_1.jpg| Zrekònstruòwóné [[Wiązarka|wiązarkòwé]] spikrze nad [[Mòtława|Mòtławą]] Òbrôzk:Koscol_NMP_Gdunsk.jpg|[[Marijën Kòscół w Gduńsku]] Òbrôzk:Capilla Real, Gdansk, Polonia, 2013-05-20, DD 01.jpg|[[Królewskô kaplëca]] Òbrôzk:Danzig-Neptunbrunnen.jpg|[[Fòntana Neptuna]] </gallery> == Ekònomijô == * Bùdżetowé wzątczi (2004 plan): 1.157.854.849 [[złoty|zł]] * Bùdżetowé wëdôwczi (2004 plan): 1.097.405.739 zł Gduńsk je nôwikszim mòrsczim pòrtã w Pòlsczi<ref>http://www.gospodarkamorska.pl/Porty,Transport/raport---polskie-porty-morskie-w-pierwszym-p%C3%B3lroczu-2014-roku.html</ref>, hewò je téż wiôldżé latawiskò (Port lotniczy Gdańsk im. Lecha Wałęsy - kòd IATA: GDN, kòd ICAO: EPGD). == Słôwny lëdze == * [[Sambòr I]] * [[Mscëwòj I]] * ksyżã [[Swiãtopôłk II|Swiãtopôłk II Wiôldżi]] * ksyżã [[Mscëwòj II]] * biskùp [[Moritz Ferber]] * malownik [[Vredemann de Fries]] (1527-[[1606]]) * pisôrz, teoreta lëteraturë [[Marcën Opitz]] (1597-[[1639]]) * architekta [[Ôbram van dem Block]] * architekta [[Antón van Obbergen]] * bòtanik, kùpc [[Jakùb Breyne]] (''Jacobus Breynius Gedanensis'' ùr. 1609 – ùm.[[1657]]) * astronóma [[Jan Heweliusz]] (1611-[[1687]]) * fizyk [[Gabriel Fahrenheit]] (1686-[[1736]]) * pisôrka [[Luiza Gottschedin]] (1713-1750?) * malownik [[Daniel Chodowiecki]] (1726-[[1801]]) * pisôrka [[Johanna Schopenhauer]] (1766-[[1838]]) * filozófa [[Artur Schopenhauer]] (1788-[[1860]]) * kòlekcjonéra dokôzów kùńsztu [[Lesser Giełdziński]] (1830-[[1910]]) * gazétnik, apartnik [[Fric Jaenicke]] (Poguttke) (1885-[[1945]]) * pisôrz, noblista [[Günter Grass]] (1927-[[2015]]) * pòlitikôrz, noblista [[Lech Wałęsa]] (1943) * pòlitikôrz, dzejopisôrz [[Donald Tusk]] (1957) * wërzinôrz [[Jan de Weryha-Wysoczański]] (1950) * first lady [[Jolanta Kwasniewska]] (1955) * teatrownik [[Krzysztof Kolberger]] (1950-2011) * szportówca [[Dariusz Michalczewski]] (1968) * pisôrz, dzejopisôrz [[Jerzy Samp]] (1951) * òkrãtownik [[Ludwik Prądzyński]] (1956) == Stôrodôwnotë ë turistné atrakcëje == === Przédny Gard === <table><tr><td valign="top"> * [[Dwór Bratnicë Swiãtégò Jerzégò]] * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńskù|kòscół swiãtégò Jana]] * [[Kòscół swiãtégò Miklosza w Gduńskù|Kòscół swiãtégò Niklasa]] * [[Królewskô Kapela w Gduńskù|Królewskô kapela]] * [[Rôtësz Przédnégò Gardu w Gduńskù|Rôtësz Przédnégò Gardu]] * [[Dwór Artusa w Gduńskù|Dwór Artusa]] * [[Wiôldżi Arsenal w Gduńskù|Wiôldżi Arsenal]] </td><td valign="top"> * [[Marijën Kòscół w Gduńskù|Marijën Kòscół]] * [[Fòntana Neptuna w Gduńskù|Fòntana Neptuna]] * [[Złoti Bùdink]] * [[Anielsczi Dodóm w Gduńskù|Anielsczi Dodóm]] * [[Katowniô w Gduńskù]] * bùdink Dłudżi Tôrg 20 * Dodóm Schlütera </td></tr></table> === Stôri Gard === <table><td valign="top"> * Kòscół swiãti Katarzënë * Kòscół swiãti Brigidë * Kòscół swiãtégò Bartłominia * Kòscół swiãtégò Jakùba </td><td valign="top"> * Kòscół swiãti Jelżbiétë * Rôtësz Starégò Gardu * Wiôldżi Młin </td></tr></table> === Stôré Przedmiescé === <table><td valign="top"> * kòscół swiãti Trójcë ë klôsztor pòfrancyszkańsczi * kòscół swiãtégò Piotra ë Pawła * [[Małô Kùstrzëca w Gduńsku|Małô Kùstrzëca]] </td></tr></table> === [[Òlëwô (dzél Gduńska)|Òlëwô]] === <table><td valign="top"> * Palast Òpatów * pòcystersczi klôsztór z kòscołã Swiãti Trójcë, NMP ë swiãtégò Bernata - [[Archikatédra gduńskô]] * kùzniô </td></tr></table> === Gardowé brómë === <table><tr><td valign="top"> * [[Chlebnickô Bróma w Gduńskù|Chlebnickô Bróma]] * [[bróma Żór w Gduńsku|Żór]] * [[Marijnô Bróma w Gduńsku|Marijnô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Niskô Bróma w Gduńsku|Niskô Bróma]] * [[Zelonô Bróma w Gduńsku|Zelonô Bróma]] * [[Wësokô Bróma w Gduńskù|Wësokô Bróma]] </td><td valign="top"> * [[Złotô Bróma w Gduńsku|Złotô Bróma]] </td></tr></table> === Jiné === * [[Minda]] * [[Fôrwôter]] * [[Nowô Bënowô Nierzejô]] '''Przësłowié''': Nié òd razu [[Krakòwò|Kraków]] zbùdowalë, ale Gduńsk òd razu zbùrzëlë. == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu to téż: '''Gdańskò''', '''Gdańsk''', '''Gdôńsk''', '''Gdąńskò'''. We zdrojach: ''Gyddanyzc'' 1000; ''Kdanzc'' 1148; ''Danzko'' 1180; ''Gdanzc'' 1188; ''Gdantz'' 1198 (kòpijô z XIII w.); ''Danzk'', ''Gdanensis'' (adj.) 1209; ''Danzk'' 1209 (kòpijô z XIII w.), ''Danzc'' 1209 (kòpijô z XIII w.); ''Gdanizc'' kòl 1220; ''Dancek'' 1224, ''Danczk'' 1224, ''Gdanensis'' (adj.) 1224; ''Gedanensis'' (adj.) 1235, ''Gdancz'' 1235 (fals. z XIV w.); ''Gdansk'' 1235; ''Gdanzc'' 1238; ''Danzeke'' 1248; ''Danzk'' 1263; ''Danceke'' 1263; ''Gdanzke'' 1267; ''Dantzik'' 1268, ''Gedanck'' (3x) 1268; ''Gdansk'' 1268; ''Gedanensis'' (adj.) 1271; ''Danzceke'' (2x) 1272; ''Danczk'' 1279, ''Danense'' (adj.) 1279; ''Dancezc'' 1281; ''Gdanchek'' 1283 (kòpijô z XIII w.), ''Gdanchez'' 1283 (kòpijô z XIII w.); ''Danceke'' 1285; ''Gdanzeke'' 1285; ''Gedanensis'' (adj.) 1289, ''Gdancz'' 1289; ''Dantzk'' 1290, ''Gedanensis'' (adj.) 1290; ''Gdanzech'' 1291; ''Danzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzke'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Danzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.), ''Dantzig'' 1292 (kòpijô z XVI w.); ''Danzich'' 1294, ''Gdanensis'' (adj.) 1294; ''Gdantzik'' 1295; ''Gedansk'' 1298, ''Gdanensis'' (adj.) 1298; ''Dansk'' 1298; ''Gedanensy'' (adj.) 1298; ''Gedanensi'' (adj.) 1301; ''Gedani'' 1303; ''Gdansco'' 1310; ''Danzik'' 1310, ''Danzich'' 1310; ''Dancz'' 1323; ''Gdantczk'' 1325 (kòpijô z XV w.); ''Danth'' 1326–7; ''Gdans'' 1334 (kòpijô); ''Danzk'' 1342 (falsyfikat?); ''Danczc'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczk'' (1342, kòpijô z XV w.), ''Gdanczc'' (1342, kòpijô z XV w.); ''zu Dantzke'' 1351 (kòpijô z XVII w.); ''zu Dantzigke'' 1357 (kòpijô), ''Dantzke'' 1357 (kòpijô); ''Danck'' kòl 1360; ''Danske'' 1387; ''Gdanczk'' 1434; ''Gdansk'' 1435; ''Gdansko'' 1457; ''Dantzigk'' 1471; ''w gdanszkv'' 1480; ''Gdana'' 1483; ''Gdanysk'' 1483; ''Gdanum'' 1510–29 ; ''Gdańsk'' 1565; ''do Gdańska'' 1565; ''Gedanum'' 1570; ''do Gdańska'' 1615; ''pode Gdańskiem'' 1615; ''Gedanensi'' (adj.) 1624; ''do Gdańska'' 1664; ''Danzig'' kòl 1790; ''Gdańsk, niem. ''Danzig'' 1881; ''Gdańsk, niem. ''Danzig'' 1951; ''Gdansk'' 1980; ''Gdąnsk, pòrébacku Gdunsk'' (Cenôwa); ''Gdônsk'' (Ramułt), ''Gdąnsk'' (Ramułt), ''Gdąńsk'' (Lorentz), ''Gdąńskò'' (Lorentz), ''Gdańsk'' (Lorentz), ''Gdańskò'' (Lorentz); ''Gduńskò'' (Rospond) 1984; ''Gdińsk'' (Zëchta), ''Gduńsk'' (Zëchta), ''Gdunsk'' (Zëchta), ''Gdóńsk'' (Zëchta). == Deklinacëjô == * Nazéwôcz: '''Gduńsk ''' * Rodzôcz: * Dôwôcz: * Winowôcz: * Narzãdzôcz: * Môlnik: * Wòłiwôcz: == Òbaczë téż == * [[Kòscół swiãtégò Jana w Gduńsku]] * [[Transcassubia]] * [[Gdiniô]] * [[Sopòt]] == Lëteratura == * L. Krzyżanowski: Gdańsk, Sopot, Gdynia. Przewodnik ("Sport i Turystyka", Warszawa 1970) * John Brown Mason, The Danzig Dilemma; a Study in Peacemaking by Compromise, 1946 [http://books.google.pl/books?hl=pl&id=njEYAAAAIAAJ&dq=Swantopolk+%2Bpomerania&q=kashubian#search_anchor] * G. Stone: Slav outposts in Central European history : the Wends, Sorbs and Kashubs, London, UK : Bloomsbury Academic, an imprint of Bloomsbury Publishing Plc, 2016, s. 289 * [[Bernard Zëchta]]. Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej, Ossolineum, Wrocław - Warszawa - Kraków 1967, tom I, s. XI == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20170725015834/http://www.gdansk.pl/kaszebe/ Kaszëbskòjãzëkòwô domôcô starna gardu] * [https://zabytek.pl/public/upload/objects_media/5679c550a9530.pdf Gdańsk - miasto] {{Pòmòrsczé krézë}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gduńsk| ]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wòjewództwò]] [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] bk678ou77zbailr5qznjybo9jm05qoa 0 1471 202244 201074 2026-06-17T22:01:00Z DawnyTest 14843 + 202244 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Россия (Rossija) | miono = Ruskô | miono-genitiw = Rusczi | fana = Flag of Russia.svg| herb = Coat of Arms of the Russian Federation.svg | na karce = Russian Federation (orthographic projection).svg | jãzëk = [[Rusczi jãzëk|rusczi]] | stolëca = [[Mòskwa]] | fòrma państwa = [[repùblika]] | wiéchrzëzna = 17.075.200 | lëdztwò = 143,394,458<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/russia-population/ Russia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-28] (<abbr>an.</abbr>).</ref> | rok = 2026 | dëtk = rusczi rubel | kòd dëtka = RUB | czasowô cona = +3 do +12 | swiãto = 9 maja, 12 czerwińca | himn = Gosudarstwiennyj gimn Rossijskoj Fiedieracyi<br> Państwòwi Himn Rusczi Federacji <center>[[Òbrôzk:National Anthem of Russia (2000), instrumental, one verse.ogg]]</center> | kòd = RU | Internet = .ru .рф (.cu)| telefón = +7 |Prezydeńt=Władimir Putin|Premiéra=Michaił Miszustin|aùtowi kòd=RUS|data ùsôdzenia=26 gòdnika 1991|kònstitucjô=Kònstitucjô Rusczi}} '''Ruskô''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]: Россия) abò '''Ruskô Federacëjô''' ([[Rusczi jãzëk|rus]]: Росси́йская Федера́ция) je państwã w Pòrénkòwi [[Eùropa|Eùropie]] ë Nordowi [[Azëjô|Azëji]] ([[Sybiriô]]). Stolecznym gardã Rusczi Federacëji je [[Mòskwa]]. Wedle wiéchrzëznë Ruskô Federacëjô je nôwikszim państwã swiata. == Historiô == Zôczątki państwa sã sparłączoné z Czijewsczi Rusą. W XIII stalata pòwstało Ksãżstwò Mòskiewsczé, pòd władzã dinastëji Rurikowiczów, chtërno stało sã Wiôldżim Ksãżstwã w XIV stalata. W 1547 ksãżã Iwan IV òstał kòrónowany na cara. Po smierci Fiodora I doszło do biôtków o władzã, nôpierwi carem òstał Bòris Godunow, po jego smierci carem òstał Pòlak - Dymitr I. W 1613 kùreszce Sobòr Ziemsczi wëbrał Michôła I Romanowa, chtëren dał zôczątk nowi dinastëji. W latach 1632–1634 Ruskô toczëła wòjnã z [[Repùblika Òbu Nôrodów|Repùbliką Òbu Nôrodów]] o Smoleńsk<ref name=":0">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Rosja-Historia;4383802.html Rosja. Historia] Encyklopedia PWN [2025-09-07]</ref>. W 1689 carem òstał Pioter I<ref name=":1">[https://www.britannica.com/place/Russia/History History of Russia] Encyclopedia Britannica [2025-09-07]</ref>. Za jegò rządów doszło do umòcnienia pozycji Rusczi na midzënôrodny arenie, zreorgòwał wòjskò na mòdło jinszich eùropejsczich wòjsk, utwòrzëł też wòjnową marinarkã<ref name=":1" />. W 1721 Pioter przyjôł zôpadny titel czezera<ref name=":0" />. W XVI–XIX w. Ruskô zwëskała stolëmne òbéńda w Pòrénkòwi Eùropie, Nordowi Azëji, Westrzédni, na Kaùkazie oraz w Nordowi Americe. W 1914 Rusko dołãczëłô do I swiatowi wòjny<ref name=":2">[https://www.onet.pl/informacje/kronikidziejow/abdykacja-mikolaja-ii-swiadkowie-tego-wydarzenia-plakali-rzewnymi-lzami/p9qc7f4,30bc1058 Abdykacja Mikołaja II. Świadkowie tego wydarzenia płakali rzewnymi łzami] Onet [2025-09-07]</ref>. W 1917 mioły mol dwie rewolucëje, z przëczënë gromicznikowi rewolucëji slédny car Mikòłôj II abdikòwał<ref name=":2" />, a w 1918 òstał zamòrdòwany bez kòmùnistów<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/pierwsza-wojna-swiatowa/191688/mikolaj-ii-romanow-bolszewicy-zamordowali-cara-i-jego-rodzine.html Zabójstwo Romanowów. Bolszewicy urządzili im okrutną rzeź] [2022-07-16] Historia DoRzeczy [2025-09-07]</ref>. W latach 1922–1991 Ruskô bëła wiôldżim dzélã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związkù Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików]] (ZSSR). == Geògrafiô == === Pòłożenié === W Nordowi [[Azëjô|Azëji]] greńczë z Arkticznim Òceanã, rozcëga sã òd pòrénkòwi Eùropë (dzél na zôpôd òd Ùralu) do nordowégò [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. === Wiéchrzëzna === * całownô: 17,098,242 km² * wiéchrzëzna lądu: 16,377,742 km² * wiéchrzëzna wòdów: 720,500 km² * môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 1 === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 22,407 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Azerbejdżan]] 338 km; [[Biôłorus]] 1,312 km; [[Chińskô Lëdowô Repùblika]] (pôłniôwi pòrénk) 4,133 km ë pôłnie 46 km; [[Estoniô]] 324 km; [[Fińskô]] 1,309 km; [[Grëzóńskô]] 894 km; [[Kazachstan]] 7,644 km; [[Kòrejańskô Lëdowò-Demokratnô Repùblika|Nordowô Koreja]] 18 km; [[Łotwa]] 332 km; [[Lëtwa]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 261 km; [[Mòngolskô|Mongolskô]] 3,452 km; [[Norweskô]] 191 km; [[Pòlskô]] ([[Kaliningradzkô Òbéńda]]) 209 km; [[Ùkrajina]] 1,944 km === Brzegòwô liniô === 37,653 km === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 600 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: -28 m m. n.r.m. (Kaspijsczé Mòrzé) * nôwëższi czëp: 5,642 m m. n.r.m. (Elbrus) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 13.2% (w tim 7.4% òrnëch gruńtów) * lasë 50.7% * jinsze 35.9% (wôrtoscë szacowóné na 2023) == Gardë == * [[Mòskwa]] * [[Sankt-Petersbùrg]] * [[Samara]] * [[Belgard]] * [[Niżni Nowògard]] * [[Abakan]] * [[Anadyr]] * [[Angarsk]] * [[Archangielsk]] * [[Astrachań]] * [[Barnauł]] * [[Biełgorod]] * [[Birobidżan]] * [[Błagowieszczensk]] * [[Brack]] * [[Briańsk]] * [[Bujnaksk]] * [[Chabarowsk]] * [[Chanty-Mansyjsk]] * [[Chasawjurt]] * [[Czeboksary]] * [[Czelabińsk]] * [[Czerkiessk]] * [[Czita]] * [[Derbent]] * [[Elista]] * [[Gorno-Ałtajsk]] * [[Irkuck]] * [[Iwanovo]] * [[Iżewsk]] * [[Jakuck]] * [[Jarosław (miasto w Rosji)|Jarosław]] * [[Jekaterynburg]] * [[Joszkar-Oła]] * [[Jużno-Sachalinsk]] * [[Króléwc]] abò [[Kaliningrad]] * [[Kaługa]] * [[Kaspijsk]] * [[Kazań]] * [[Kiemierowo]] * [[Kirow]] * [[Kizlar]] * [[Kostroma]] * [[Kolomna]] * [[Krasnodar]] (Jekaterinodar) * [[Krasnojarsk]] * [[Kurgan]] * [[Kursk]] * [[Kyzyl]] * [[Lipieck]] * [[Machaczkała]] * [[Magadan]] * [[Majkop]] * [[Murmańsk]] * [[Nabierieżne Czełny]] * [[Nachodka]] * [[Nalczik]] * [[Niżniekamsk]] * [[Nowokujbyszewsk]] * [[Nowosybirsk]] * [[Omsk]] * [[Orienburg]] * [[Orzeł (miasto)|Orzeł]] * [[Perm (miasto)|Perm]] * [[Pienza]] * [[Pietropawłowsk-Kamczatskij]] * [[Pietrozawodsk]] * [[Psków]] * [[Riazań]] * [[Rostów nad Donem]] * [[Salechard]] * [[Saławat]] * [[Samara]] * [[Sarańsk]] * [[Saratów]] * [[Smoleńsk]] * [[Stawropol]] * [[Syktywkar]] * [[Tambow]] * [[Tiumień]] * [[Togliatti]] * [[Tomsk]] * [[Tuła]] * [[Twer]] * [[Ufa]] * [[Uljanowsk]] (Symbirsk) * [[Ułan Ude]] * [[Władikawkaz]] * [[Władymir]] * [[Władywostok]] * [[Wołgograd]] * [[Wołogda]] * [[Wołżski]] * [[Woroneż]] == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 143,394,458 (2026) === Etniczné karna === Ruskòwie 77.7%, Tatarzë 3.7%, Ukraińcë 1.4%, Baszkirowié 1.1%, Czuwasze 1%, Checzeni 1%, jinsi 10.2%, niesprecyzowane 3.9% (òk. 2010) === Jãzëczi === Rusczi (òficjalny) 85.7%, Tatarsczi 3.2%, Checheńsczi 1%, jinsze 10.1% (òk. 2010) === Religijné karna === [[Prawòsławié|Rusczi Prawòsławny Kòscół]] 15-20%, [[Islam|mùzułmanie]] 10-15%, jinsi chrzescëjanowie 2% (òk. 2006) === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 75.3% (w 2023 r.) * wikszé miesczé westrzódczi: 12.680 milionów Mòskwa (stolëca), 5.561 milionów Sankt-Petersbùrg, 1.695 milionów Nowosybirsk, 1.528 milionów Jekaterynburg, 1.292 milionów Kazań, 1.251 milionów Niżni Nowògard (2023) == Pòliticzny system == [[Òbrôzk:Владимир Путин (08-03-2024) (cropped).jpg|mały|Prezydent Rusczi Władimir Putin]] * òficjalnô pòzwa: Ruskô Federacëjô ([[Rusczi jãzëk|rus]]. ''Росси́йская Федера́ция'') * pòliticzny ùstôw: pół-prezydencko federacëjô * stolëca: Mòskwa * czasowô cona: UTC+3 do +12 * państwowé swiãto: 9 maja – Dzéń zwëcãstwa * nôrodny himn: „Государственный гимн Российской Федерации” (''Państwòwi Himn Rusczi Federacji''), òd 2000 === Wëkònôwczô władza === * prezydent Władimir Putin (òd 7 maja 2012) * premier Michaił Miszustin (òd 16 stëcznika 2020) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Państwowô Duma (450 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Rada Federacji (170 nôleżników). == Òbaczë téż == * [[Króléwc]] * [[Biôłorus]] * [[Ùkrajina]] * [[Kazachstan]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260201235534/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/russia/ Ruskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Eùropa}} {{Azëjô}} [[Kategòrëjô:Ruskô| ]] [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] bymp8kqdzq1bl22nmd7c5v5usmjzhvi 0 1900 202234 198691 2026-06-17T13:22:38Z Terrus38 14026 pisënk 202234 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Polska-woj-krajna.png|mały]] '''Krôjna''' (''pol.'' Krajna, w historëcznëch dokùmeńtach téż jakno: Croja, Kroja, Crayen, Kraine i Kraina) je dzélã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] na greńcë z [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlską]]. Je zamkłô mizë rzekama: [[Dobrzinka|Dobrzinką]] ë [[Kamionka|Kamionką]] na północë, [[Niéc|Niecą]] na pôłnim, [[Brda|Brdą]] na pòrénkù ë [[Gwda|Gwdą]] na zôpadze. Nôstarszim znónym zdrojã w jaczim pòjôwiô sã miono "Krôjna" je ùkłôd midzë [[Mestwin II|Mestwinã II]] a [[Przemisław II|Przemisławã II]] z 1282 rokù, równak historëcë ùznôwają, że no miono bëło brëkòwóné ju wiele wczasny. Słowò "Krôjna" òznôczało przëgreńczną òbéńdã, w tim przëtrôfkù midzë [[Pòlskô|Pòlską]] a [[Pòmòrskô|Pòmòrską]] (przër. pôłniowòsłowióńsczé "Krajina"). Przed II-gą swiatową wòjną dzél Krôjnë (ze Złotowã) słëchôł do [[Miemieckô|miemiecczégò państwa]] ë bëł wôżnym òstrzódkã pòlsczi miészëznë, aktiwno dzejôł tam Związk Pòlôchów w Miemiecce. Na kònferencëji w [[Jałta|Jałce]] Krôjna òstaa przëznónô pòlsczémù państwù. Pò ùpôdkù kòmùnizmù w 1989 rokù w Krôjnie zaczãła òrganizowac sã miemieckô miészëzna a dosc tëli mieszkańców wëjachało do Miemiecczi. Krôjna mô swój apartny, dżinący dialekt [[pòlsczi jãzëk|pòlaszëznë]], na jaczi w ùszłoce zacht cësk miôł [[pòmòrsczi jãzëk]]. == Geògrafijô ë historëjô == [[Òbrôzk:Krajna landscape Poland.jpg|mały|Krôjna]] Krôjna leżi midzë rzékama Kamionką ë Dobrzinką òd północë, Niecą òd pôłniégò ë Gwdą òd zapôdu. Pòrénkòwą greńcã wëznacziwô dzél Brdë ë lënijô midzë Kòronowã a Nakłã (chòc w: ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'' wëdónym w 1883 rokù ksądz Frydrychowicz (pelplińsczi dzejopisôrz) jakno pòrénkòwą greńcã Krôjnë pòkôzywô Wisłã). Dlôte, jëż Krôjna leża na zemiach wëstôwiónëch na czãsté wòjnë nie rozwinãłë sã tuwò wikszé miastowé westrzódczi. Miasta bëłë môłé, òsoblëwie gbùrskò-rzemiãsné. Nôbarżi znóné gardë to [[Nakło]] (''pòl.'' Nakło nad Notecią) ë [[Złotowò]] (''pòl.'' Złotów), Krajińsczé Sãpólno, Łobżenica. Stolemną rolã do XIX st. miôł Krajińsczi Kamiéń, co słëchôł gnieznieńsczim arcëbiskùpóm. Béł òn westrzódkã tzw. Kamiéńsczégò Klucza, to je arcëbiskùpich dobrów na Krôjnie. No miasto bëło téż greńcowim gardã, w jaczim òstôł wëbùdowóny zatôrczny zómk. Czedës bëła tuwò Dëchòwnô Seminarëjô, jakô mia przëszëkòwac ksãżi do robòtë na zemiach kòl greńcë. Òsoblëwi znaczënk mia téż Nakło, dze miałë plac biôtczi midzë Pòmòrzanama a Pòlôchama. Pòłożënk ny zemi na zbérkù Pòmòrsczi, abò w pózniészich stalatach na krôju pòlsczégò państwa prowadzył prawie do te, jéż òsoblëwie mòckò bëła òna wëstawionô na znikwienia ë nôpadë sąsadnëch państwów. Mùszimë tuwò wëmienic chòcle ataczi Bòlesłôwa Krzëwogãbnégò (1121 – sparłãczenié Krôjnë z Pòlską), a w pózniészim czasu Krziżôków (w 1339 r. Krziżôcë miele swòjégò kòmtura w kamiéńsczim gardze). Krôjna ùcerpia téż òbczôs "szwédzczégò pòtopù" ë napòleòńsczich wòjnów. I té wszëtczé dzejowé wëdarzenia doprowadzyłë do te, że lëdowô kùltura Krôjnë we wiôldżim dzélu òsta na wiedno znikwionô. == Merczi òbéńdowi kùlturë == [[Òbrôzk:PL Złotów Muzeum.JPG|mały|[[Złotowò]] - Mùzeùm Złotowsczi Zemi]] Nôbarżi dokôzónym dzélã lëdowi kùlturë Krôjnë je wsowô bùdowizna ë wëkùstrzenié krajeńsczi chëcze. Czej jidze ò Krôjnã, to ùchowôł sã blós môłi (10 cm x 30 cm) dzélëk wësziwkù, jaczi przedstôwiô mòdré tëlpónë przeplotłé czôrnym òrnamentã. Je òn datowóny na dwadzesté lata XIX st. Gwësné wątplëwótë są wkół te, dlôcz krajińsczi wësziwk mô leno dwie farwë. Òdpòwiesce mòże tuwò szëkac w wëkùstrzenim krajińsczi chëczë. A hewòtno w kòfrach ë skrzëniach. Bëłë òne tim spòsobã jaczi białka wnôsza do domù swòjégò chłopa. Bëłë òne tej, tak jak sã le dało, bòkadno zdobioné. I co je czekawé, farwë, jaczima òbstrojiwelë kòfrë zanôlégałë òd dostónkù, gwôscëcélów bòkadnotë, òd jegò spòlëznowégò stónu. Nôbòkadniészi stón (szlachta) miôł czerwioné skrzënie, mieszczani ë biédniészô szlachta czerwioné ë zeloné, a nôbiédniészi lud przëstrojiwôł kòfrë mòdrą farwą. Bëło tej tuwò gwësné stónowé wëapartnienié. Nie dzywi tej, że zachòwóné krajińsczé wësziwczi znankùją sã mòdrim (cemnym ë widnym) przëstrojã. Ni mòże dozdrzec na Krôjnie kaszëbsczégò baro farwnégò wësziwkù. Jistné zortowanié farwów bëło téż w krajińsczim òbleczënkù. Pisôł ò tim Òskar Kolberg: w krajińsczi "sëkni" zachòwôł sã nôdłëżi domôcy krój – doch, jak wiémë – sëknia bëła òdbicym przënôleżnotë ji gwôscëcéla do jaczégò spòlëznowégò stónu. Mòckò mòrzczoné sëknie gbùrów pòkôzywałë bòkadnotã, a „jasné”, „mòdré” młodëch chłopów jesz nieżeniałëch. Cemny mòdri òznôcziwôł chłopa żeniałégò w òstatnym rokù. Jasnô mòdrô farwa sëkni dôwa młodim chłopóm prawò do sedzeniégò w karczmie na ławie nieżeniałëch. Òstôwô pëtanié dlôcze nôwôżniészim przëstrojã na Krôjnie bëł tëlpón? Hewò w XVII st. tëlpón chùtkò rozkòscérził sã w Pòmòrsce dzãka nalecałémù lëdztwù z Niderlandów, jaczé przëbëło na Żuławë. Béł to kwiôt mało spòtikóny ë dlôte stôł sã znanką bòkadnotë. == Znóny lëdze pòchôdający z Krôjnë abò z nią zrzeszony == * [[Stanisław Staszic]] – pòlitikôrz * [[Rafał Blechacz]] – pianista == Òbaczë téż == * [[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò]] * [[Pòmòrskô]] == Lëteratura == * Artikle Maceja Stanke tikającé sã Krôjnë, "Zwónk Kaszëbsczi" nr. 2/2004 ë 3/2005 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20060924231523/http://www.kamienkrajenski.pl/html/krajna.htm Artikel ò historëji ë tradicëjach Krôjnë] * [https://web.archive.org/web/20060208234814/http://wdp.blox.pl/html Wojowie Gardu Welesa – blog pòmòrsczich ricerzów z Krôjnë] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Krajnô| ]] t93tpazs7mip1dgh0kzxroom1sa9o08 202235 202234 2026-06-17T13:33:45Z Terrus38 14026 dzél artikla pòprawiony jãzëkòwò, ale to je jesz do pòprôwków 202235 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Polska-woj-krajna.png|mały]] '''Krôjna''' (''pol.'' Krajna, w historëcznëch dokùmeńtach téż jakno: Croja, Kroja, Crayen, Kraine i Kraina) je dzélã [[Pòmòrskô|Pòmòrsczi]] na grańcë z [[Wiôlgòpòlskô|Wiôlgòpòlską]]. Je zamkłô midzë rzekama: [[Dobrzinka|Dobrzinką]] ë [[Kamionka|Kamionką]] na północë, [[Niéc|Niecą]] na pôłnim, [[Brda|Brdą]] na pòrénkù ë [[Gwda|Gwdą]] na zôpadze. Nôstarszim znónym zdrojã w jaczim pòjôwiô sã miono "Krôjna" je ùkłôd midzë [[Mestwin II|Mestwinã II]] a [[Przemisław II|Przemisławã II]] z 1282 rokù, równak historicë ùznôwają, że no miono bëło brëkòwóné ju wiele wczasni. Słowò "Krôjna" òznôczało przëgrańczną òbéńdã, w tim przëtrôfkù midzë [[Pòlskô|Pòlską]] a [[Pòmòrskô|Pòmòrską]] (przër. pôłniowòsłowiańsczé "Krajina"). Przed [[II swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjną]] dzél Krôjnë (ze [[Złotowò|Złotowã]]) słëchôł do [[Miemieckô|miemiecczégò państwa]] ë béł wôżnym òstrzódkã pòlsczi mniészëznë, aktiwno dzejôł tam Związk Pòlôchów w Miemiecce. Na kònferencje w [[Jałta|Jałce]] Krôjna òsta przëznónô pòlsczémù państwù. Pò ùpôdkù kòmùnizmù w 1989 rokù w Krôjnie zaczãła òrganizowac sã miemieckô mniészëzna a dosc tëli mieszkańców wëjachało do Miemiecczi. Krôjna mô swój apartny, dżinący dialekt [[pòlsczi jãzëk|pòlaszëznë]], na jaczi w ùszłoce zacht cësk miôł [[pòmòrsczi jãzëk]]. == Geògrafiô ë historiô == [[Òbrôzk:Krajna landscape Poland.jpg|mały|Krôjna]] Krôjna leżi midzë rzékama Kamionką ë Dobrzinką òd północë, Niecą òd pôłniégò ë Gwdą òd zapôdu. Pòrénkòwą grańcã wëznacziwô dzél Brdë ë lëniô midzë Kòronowã a Nakłã (chòc w: ''Słownik geograficzny Królestwa Polskiego i innych krajów słowiańskich'' wëdónym w 1883 rokù ksądz Frydrychowicz (pelplińsczi dzejopisôrz) jakno pòrénkòwą grańcã Krôjnë pòkôzywô Wisłã). Dlôte, co Krôjna leża na zemiach wëstôwiónëch na czãsté wòjnë, nie rozwinãłë sã tuwò wikszé miastowé òstrzódczi. Miasta bëłë môłé, òsoblëwie gbùrskò-rzemiãsniczé. Nôbarżi znóné gardë to [[Nakło]] (''pòl.'' Nakło nad Notecią) ë [[Złotowò]] (''pòl.'' Złotów), Krajeńsczé Sãpólno, Łobżenica. Stolemną rolã do XIX st. miôł Krajeńsczi Kamiéń, co słëchôł gnieznieńsczim arcëbiskùpóm. Béł òn òstrzódkã tzw. Kamiéńsczégò Klucza, to je arcëbiskùpich dobrów na Krôjnie. No miasto bëło téż grańcowim gardã, w jaczim òstôł wëbùdowóny zatôrczny zómk. Czedës dało tuwò Dëchòwné Seminarium, jaczé miało przëszëkòwac ksãżi do robòtë na przëgrańcznëch zemiach. Òsoblëwi znaczënk mia téż Nakło, dze miałë plac biôtczi midzë Pòmòrzanama a Pòlôchama. Pòłożenié ny zemi na kraju Pòmòrsczi, abò w pózniészich stalatach na kraju pòlsczégò państwa prowadzył prawie do te, co òsoblëwie mòckò bëła òna wëstawionô na znikwienia ë nôpadë sąsadnëch państwów. Nôleżą do nich ataczi [[Bòlesłôw Krzëwògãbny|Bòlesława Krzëwògãbnégò]] (1121 – sparłãczenié Krôjnë z Pòlską), a w pózniészim czasu [[Krzëżacczi zôkón|Krzëżôków]] (w 1339 r. Krzëżôcë mielë swòjégò kòmtura w kamiéńsczim gardze). Krôjna ùcerpia téż òbczas "szwédzczégò pòtopù" ë napòléóńsczich wòjnów. Wszëtczé ne dzejowé wëdarzenia prowadzëłë do zachtnégò nikwieniégò lëdowi kùlturë Krôjnë. == Merczi lokalny kùlturë == [[Òbrôzk:PL Złotów Muzeum.JPG|mały|[[Złotowò]] - Mùzeùm Złotowsczi Zemi]] Nôbarżi dokôzónym dzélã lëdowi kùlturë Krôjnë je wieskô bùdowizna ë wëkùstrzenié krajeńsczi chëcze. Ùchowôł sã blós môłi (10 cm x 30 cm) dzélëk krajeńsczégò wësziwkù, jaczi przedstôwiô mòdré tëlpónë przeplotłé czôrnym òrnamentã. Je òn datowóny na dwadzesté lata XIX st. Gwësné wątplëwótë są wkół te, dlôcz krajińsczi wësziwk mô leno dwie farwë. Òdpòwiesce mòże tuwò szëkac w wëkùstrzenim krajeńsczi chëczë. A hewòtno w kòfrach ë skrzëniach. Bëłë òne tim spòsobã jaczi białka wnôsza do domù swòjégò chłopa. Bëłë òne tej, tak jak sã le dało, bòkadno zdobioné. I co je czekawé, farwë, jaczima òbstrojiwelë kòfrë zanôlégałë òd dostónkù, gwôscëcélów bòkadnotë, òd jegò spòlëznowégò stónu. Nôbòkadniészi stón (szlachta) miôł czerwioné skrzënie, mieszczani ë biédniészô szlachta czerwioné ë zeloné, a nôbiédniészi lud przëstrojiwôł kòfrë mòdrą farwą. Bëło tej tuwò gwësné stónowé wëapartnienié. Nie dzywi tej, że zachòwóné krajińsczé wësziwczi znankùją sã mòdrim (cemnym ë widnym) przëstrojã. Ni mòże dozdrzec na Krôjnie kaszëbsczégò baro farwnégò wësziwkù. Jistné zortowanié farwów bëło téż w krajińsczim òbleczënkù. Pisôł ò tim Òskar Kolberg: w krajińsczi "sëkni" zachòwôł sã nôdłëżi domôcy krój – doch, jak wiémë – sëknia bëła òdbicym przënôleżnotë ji gwôscëcéla do jaczégò spòlëznowégò stónu. Mòckò mòrzczoné sëknie gbùrów pòkôzywałë bòkadnotã, a „jasné”, „mòdré” młodëch chłopów jesz nieżeniałëch. Cemny mòdri òznôcziwôł chłopa żeniałégò w òstatnym rokù. Jasnô mòdrô farwa sëkni dôwa młodim chłopóm prawò do sedzeniégò w karczmie na ławie nieżeniałëch. Òstôwô pëtanié dlôcze nôwôżniészim przëstrojã na Krôjnie bëł tëlpón? Hewò w XVII st. tëlpón chùtkò rozkòscérził sã w Pòmòrsce dzãka nalecałémù lëdztwù z Niderlandów, jaczé przëbëło na Żuławë. Béł to kwiôt mało spòtikóny ë dlôte stôł sã znanką bòkadnotë. == Znóny lëdze pòchôdający z Krôjnë abò z nią zrzeszony == * [[Stanisław Staszic]] – pòlitikôrz * [[Rafał Blechacz]] – pianista == Òbaczë téż == * [[Wiôlgòpòlsczé wòjewództwò]] * [[Pòmòrskô]] == Lëteratura == * Artikle Maceja Stanke tikającé sã Krôjnë, "Zwónk Kaszëbsczi" nr. 2/2004 ë 3/2005 == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20060924231523/http://www.kamienkrajenski.pl/html/krajna.htm Artikel ò historie ë tradicjach Krôjnë] * [https://web.archive.org/web/20060208234814/http://wdp.blox.pl/html Wojowie Gardu Welesa – blog pòmòrsczich ricerzów z Krôjnë] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Krajnô| ]] tl76cnj9i7f6ptvvqcoogcy0lsg64hc 0 4328 202239 200728 2026-06-17T20:30:44Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 202239 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Éire| miono = Irlandiô | miono-genitiw = Irlandie | fana = Flag of Ireland.svg| herb = Coat of arms of Ireland.svg | na karce = EU-Ireland.svg| jãzëk = [[Irlandzczi jãzëk|irlandzczi]]<br>[[Anielsczi jãzëk|anielsczi]]| stolëca = Dublin| fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 70 273| procent-wòdë = 2,0 | lëdztwò = 5 380 300| rok = 2024 | dëtk = [[Eùro]] | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = 17 strëmiannika | himn = Amhrán na bhFiann<br> (Żôłnérskô spiéwa) <center>[[Òbrôzk:United States Navy Band - Amhrán na bhFiann.ogg]]</center> | kòd = IE | Internet = .ie | telefón = 353 |Prezydeńt=Catherine Connolly|Premiéra=Micheál Martin|aùtowi kòd=IRL}} '''Irlandiô''' – państwò w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], nôleżącé do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. Zajimô piãc szóstich òstrowù ò ti sami pòzwie. Grańczi leno z [[Nordowô Irlandiô]], chtërna je dzélã [[Wiôlgô Britanijô|Zjednónégò Królestwa]]. Stolëcą i nôwikszim gardã je [[Dublin]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w zôpadny [[Eùropa|Eùropie]], na òstrowie Irlandiô. Òtôczô ją [[Atlanticczi Òcean]] (Celticczé Mòrze na pôłnim, Irlandzczé Mòrze na pòrénkù). === Wiéchrzëzna === *całownô: 70,273 km² *wiéchrzëzna lądu: 68,883 km² *wiéchrzëzna wòdów: 1,390 km² *môl na swiece wedle wiéchrzëznë: 121. === Lądowé grańce === *òglowô długòsc wszëtczich grańców: 443 km *państwa, z jaczima mô grańce: [[Wiôlgô Britaniô]] (Repùblika Irlandie grańczi leno z [[Nordowô Irlandiô|Nordową Irlandią]], chtërna je dzélã Zjednónégò Królestwa). === Brzegòwô liniô === 1,448 km === Klimat === Klimat ùmiarkòwóny nadmòrsczi, pòd wpłiwã Nordowòatlanticczégò Prądu. Łagódné zëmë, dosc chłodno òb lato. Czãsté ùblónowienié, znacznô serosc lëftu. === Ùsztôłcenié terenu === [[Òbrôzk:Cliffs of Moher bei bestem Wetter (2007).jpg|mały|Mòrsczé klifë nad Atlanticczim Òceanã]] Centralnô równizna òbrëmiónô dosc niewësoczima górama; przez òstrów bieżi czile spłôwnëch rzék. Mòrsczé klifë na zôpadnym ùbrzégù. === Wësokòsc terenu === [[Òbrôzk:Ireland_physical_medium.png|mały|Fizycznô kôrta Irlandii]] *strzédnô wësokòsc: 118 m. n.r.m. *nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Atlanticczi Òcean) *nôwëższi czëp: 1,041 m. n.r.m. (Carrauntoohil / Corrán Tuathail) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === *rolné gruńtë 66,1 % (w tim 15,4 % òrnëch gruńtów) *lasë 10,9% (wôrtoscë szacowóné na 2011) == Lëdze i spòlëzna == === Pòpùlacjô === *wielëna lëdztwa: 5,011,102 (wôrtosc szacowónô na lëpińc 2017) *môl na swiece wedle wielënë lëdztwa: 121. === Etniczné karna === Irlandczicë 82,2% (w 2016) === Jãzëczi === [[Òbrôzk:Percentage stating they speak Irish daily outside the education system in the 2011 census.png|mały|Procent lëdzy, jaczi w codniowim żëcym pòsługùją sã irlandzczim jãzëkã]] Òglowò ùżiwónym jãzëkã je anielsczi, 94% pòpulacje òkresliwô gò jakò swój rodny jãzëk. 11% lëdzy pòdôwô, że jich rodnym jãzëkã je [[Irlandzczi jãzëk|irlandzczi]]. Irlandzczi dominëje w dzélu państwa pòzéwónym ''Gaeltacht'', w jaczim mieszkô 96,628 lëdzy. === Religijné karna === [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]] 78.3%, Kóscół Irlandie (anglikańsczi) 2.7%, [[prawòsławié]] 1.3%, mùzułmanie 1.3%, === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 63.8% *wikszé miesczé westrzódczi: Dublin (stolëca) – 1,173,179 mieszkańców; Cork – 125,622 mieszkańców. == Pòliticzny system == *òficjalnô pòzwa: Irlandiô (irl. Éire) *pòliticzny ùstôw: parlamentarnô repùblika *czasowô cona: UTC 0 *państwowé swiãto: 17 strëmiannika – Dzéń sw. Patrika === Wëkònôwczô władza === * pezydent Catherine Connolly (òd 11 lëstopadnika 2025) * premier Micheál Martin (òd 23 stëcznika 2025) === Ùstawòdôwczô władza === Dwùjizbowi parlament, w skłôd jaczégò wchôdô niższô jizba Dáil Éireann (''Zéńdzenié Irlandie'', 158 nôleżników na piãcolatną kadencjã) i wëższô jizba Seanad Éireann (''Senat Irlandie'', 60 nôleżników). == Historiô == Pierszé znôné szlachë wnożënë na môlach Irlandii szacowané są na 8000 p.n.e. i bëłë to przecążczi jachtôrzów z [[Eùropa|eùropejsczégò kòntinentu]]. Zaostałoscą pò tëch ludach są serie grobniców (np. Newgrange). Òd V wiekù òstrów béł chrystianizowóni przez swiãtégò Patrika. W VIII wiekù zaczął sã nôbiég wikingów, jaczi w 1014 w kùńcu òstôł òdparti przez armiã króla Briana Zuchternégò. Òd 1169 zaczãłë sã anielsczé wëkùstrzënczi, zaczinającë wielelatné òbsadzenié [[òstrów|òstrowa]]. W tim cządzé òdbëłë sã zwielono różné pòwstania i wòjnë procëm Anielczików. W 1542 pòwstało Królestwò Irlandie, jegò mònarchą òstał Henrik VIII, ùstało jistniec, czede òstało zjednóne z Wiôlgą Britaniją na mòcë aktu unije z 1801. W 1916 òbczas wiôlgònocnegò pòwstania obznôjmiono samòstójnotã Irlandzczi Repùbliczi<ref>''[https://cain.ulster.ac.uk/issues/politics/docs/pir24416.htm CAIN: Proclamation of the Irish Republic, 24 April 1916]'' [online], cain.ulster.ac.uk [dost. 2026-03-22]. (an.)</ref>, też w 1919 pòsélcowie Nôrôdny Gromady z partie ''Sinn Féin'' obznôjmili niezanôleżnosc repùbliczi<ref>[https://web.archive.org/web/20160413120940/http://portalwiedzy.onet.pl/22323,,,,sinn_fein,haslo.html#selection-513.0-513.9 Sinn Fein]</ref>. Na mòcë traktatu Anielsko-Irlandzczégò w 1922 ùsôdzôno Wòlne Irlandzczé Państwò, chtërëgo królã bëł mònarcha [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanie]]<ref name=":0">''[https://www.ebsco.com/research-starters/history/irish-free-state-proclaimed Irish Free State Is Proclaimed | Research Starters | EBSCO Research]'' [online], EBSCO [dost 2025-11-02] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. W tim cządze pòwstôł pierszi irlandzczi rząd z [[Éamon de Valera|Éamonã de Valerą]] w przódkù, co sprawiło początk irlandzczi domôcy wòjnë (1922–1923<ref>[https://www.britannica.com/event/Irish-Civil-War ''Irish Civil War''] Encyclopedia Britannica [dost. 2026-03-22] (an.)</ref>). W 1937 zjinaczônô miono kraju na Irlandiô<ref name=":0" />, a w 1949 Irlandiô stała sã repùbliką<ref>Nelsson R., ''[https://www.theguardian.com/world/from-the-archive-blog/2020/apr/08/ireland-becomes-a-republic-april-1949 The day Ireland became a republic - archive, April 1949]'', „The Guardian”, 8 łżëkwiata 2020, s. -, ISSN 0261-3077 [dost. 2025-11-02] (<abbr>an.</abbr>).</ref>. W 1955 rokù Irlandiô stała sã nôleżnikã [[ONZ|ONZ]], w 1973 wstąpiła do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Wspólnotë]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20190506104239/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ei.html Irlandiô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Eùro}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] psdhftsybmiiic1rvm7k4dsob6gbv1a 0 4329 202241 202152 2026-06-17T21:36:22Z DawnyTest 14843 202241 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Republik Österreich | miono = Repùblika Aùstrie | miono-genitiw = Aùstrie | fana = Flag of Austria.svg| herb = Coat of arms of Austria.svg | na karce = EU-Austria.svg| jãzëk = [[Miemiecczi jãzëk|miemiecczi]], słoweńsczi | stolëca = Widen | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 83.879 | lëdztwò = 8.783.198 | rok = 2017 | dëtk = Eùro | kòd dëtka = EUR | czasowô cona = +0 | swiãto = [[26 pazdzérznika]] | himn = Land der Berge, Land am Strome <center>[[Òbrôzk:Land der Berge Land am Strome instrumental.ogg]]</center> | kòd = AT | Internet = .at | telefón = 43 |Prezydeńt=Alexander Van der Bellen|Premiéra=Christian Stocker|aùtowi kòd=A}} '''Aùstriô''' ([[Miemiecczi jãzëk|niem.]] ''Österreich''), '''Repùblika Aùstrie''' (niem. ''Republik Österreich'') – strzódlądowe państwò pòłożoné w Westrzédny [[Eùropa|Eùropie]], [[federacjô]], chtërną twòrzi dzewiãc stôwornëch krajów (miem. ''Bundesländer'') ze stolëcą w gardze [[Widen]]. Òd 1995 nôleżi do [[Eùropejskô Ùnijô|Eùropejsczi Ùnie]]. W regione [[Karintia|Karintie]] mieszkô wiele lëdzy nôleżącëch do słoweńsczi miészëznë, nalezc mòże tam dwùjãzëkòwé niemieckò-słoweńsczé tôfle. W stôwornym kraju Burgenland mieszkają zôs przedstôwcowie chòrwacczi i wãgersczi miészëznë. Na ti òbéńdze téż stosowóné są dëbeltné zapisë nazw môlëznów<ref>[https://web.archive.org/web/20170120160956/http://www.efhr.eu/2015/04/29/dwujezyczne-tabliczki-w-unii-europejskiej-to-standard/ ''Dwujęzyczne tabliczki w Unii Europejskiej to standard'']</ref>. === Spòdlowé pòdôwczi === * stoleczny gard: [[Widen]] * lëdztwò: 8.783.198 mieszkańców ([[2017]]) * wiéchrzëzna: 83.879 km² == Sprôwné pòdzelenié == W Aùstrie je sprôwné pòdzelenié na związkowe kraje (niem. Bundesländer). # Burgenland # [[Karintia]] # Dolnô Aùstriô # Górnô Aùstriô # Salzbùrg # Styriô # Tyrol # Vorarlberg # [[Widen]] [[Òbrôzk:The States of Austria Numbered.svg|mały|Sprôwné pòdzelenié Aùstrie |lewo]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Euro}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstriô| ]] 8e4w1oykekn8612iluwuwyo51491ucu 0 7356 202242 196532 2026-06-17T21:36:26Z DawnyTest 14843 202242 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Repùblika Ùzbekistanu|gwôsné miono=Oʻzbekiston Respublikasi|fana=Flag of Uzbekistan.svg|herb=Emblem of Uzbekistan.svg|miono-genitiw=Ùzbekistanu|mòtto=Kuch adolatdadir<br>(W sprawiedlëwòscë sëła)|himn=O‘zbekiston Respublikasining Davlat Madhiyasi<br> (Państwòwi himn Repùbliczi Ùzbekistanu) <center>[[Òbrôzk:Uzbekistan anthem.ogg]]</center>|na karce=UZB orthographic.svg|jãzëk=ùzbecczi|stolëca=Taszkent|fòrma państwa=repùblika|Prezydeńt=Shavkat Mirziyoyev|Premiéra=Abdulla Aripov|data ùsôdzenia=1 séwnika 1991|wiéchrzëzna=448 978<ref>''[https://gov.uz/en/pages/territory Territory]'' [online], The Government portal of the Republic of Uzbekistan [dost. 2026-03-23] (<abbr>an.</abbr>).</ref> |lëdztwò=37,724,223<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/uzbekistan-population/ Uzbekistan Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-03-23] (<abbr>an.</abbr>).</ref>|rok=2026|dëtk=sum|kòd dëtka=UZS|czasowô cona=+5|kòd=UZ|Internet=.uz|aùtowi kòd=UZ|telefón=+998}} '''Ùzbekistan''' – je państwã w westrzédny [[Azëjô|Azëji]]. Greńczë z [[Afganistón|Afganistónã]], [[Kazachstan|Kazachstanã]], [[Kirgistan|Kirgistanã]], [[Tadżikistan|Tadżikistanã]] i [[Turkmenistan|Turkmenistanã]]. Ni mô przëstãpù do mòrza, je państwã pòdwójnie strzódlądowim. Stolecznym gardã je Taszkent. Zwëskał samòstójnotã czede ùstał jistniec [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Związk Radzecczi]]. == Òbaczë téż == * [[Taszkent]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{CIS}} {{Azëjô}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Azjatëcczé państwa]] cd4ir496wcmfnbh0be4s55whus9ybno 0 8695 202243 200083 2026-06-17T21:55:50Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 202243 wikitext text/x-wiki '''Kaszëbsczi Regionalny Chùr „Morzanie”''' – to je chùr z [[Dãbògòrzé|Dãbògòrzô]]. To spiéwné karno je òd 2001 rokù. Rozkòscérziwają òni kaszëbską chòrankã na rozmajitëch rozegracjach ni leno na [[Kaszëbë|Kaszëbach]]. Òni spiéwalë np. na ùroczëznie [[Kaszëbskò-Pòmòrsczé Zrzeszenié|Kaszëbskò-Pòmòrsczégò Zrzeszeniô]]. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20160305113148/http://www.kosakowo.pl/strona/?q=node/97 pl] * https://mojestrone.com/artykul/co-dze-czed-23-2511-n2275615 {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Chùrë]] 35oe8d447q0oyq41rx9wsjnrpdhm0o2 0 9570 202238 196582 2026-06-17T20:02:51Z Redaktor GLAM 17754 Higher resolution version of image 202238 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Candlemas Day (98952259).jpg|mały|Kaszëbi czasã robile zapôloną gromicą krziż na balce pòd pòsową]] [[Òbrôzk:Birch tree destroyed by lightning - bark.jpg|mały|left|Brzózka pòtemu jak w niã piorën trzasł]] '''Gromica''' – to je wiôlgô wòskòwô swiéca, chtërną brëkùją niejedny chrzescëjónie np. [[Katolëcczi Kòscół|katolëcë]]. [[Kaszëbi]] gôdele, że gromica òdgóniô diôbła, grzmòt i òdżin. Biwało tak, że Kaszëbi robile zapôloną gromicą [[krziż]] na balce pòd pòsową, żebë piorën nie trzasł w chëcze. Jak chtos ùmiérô zapôliwają mù gromicą, żebë mù swiécëła òb drogã na drëdżi swiat. Dobrze je jak wòda (jezoro, rzéka) dzeli wies òd [[smãtôrz]]a, ale jak ji ni ma a ùmarłi bë mògł bëc [[wieszczi]]m to trzeba mù pòd pôchë i na piersë pòłożëc krziżiczi zrobioné z gromicë. == Lëteratura == * Sychta B.: Słownik gwar kaszubskich na tle kultury ludowej. Wrocław-Warszawa-Kraków, t. I (1967), s. 366. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} [[Kategòrëjô:Chrzescëjaństwò]] oze0pjlhtigx0nx4ds2qoebse9logpr 0 9919 202240 198614 2026-06-17T21:33:21Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 202240 wikitext text/x-wiki {{Nôpiérwi pò kaszëbskù}} '''Léna Gros''' (''Helena Gros'' ùr. w 1927 r. w [[Kòkòszczi|Kòkòszkach]]) – je wësziwôczką, jedną ze slédnych ùczenków sostrów [[Jadwiga Ptôch|Jadwidżi]] i [[Zofiô Ptôch|Zofie Ptôch]]. Òna wësziwała ju w piãcdzesątëch latach XX stolata, w prowadzonym przez nie wësziwôrsczim karnie. Òna dobrze pamiãtô wësziwanié òbrëska dlô [[Francëjô|Francësczi]] Ambasadë. Ji wësziwôrsczé robòtë to są m.jin.: tôflôczczi, bieżniczi, òbrësczi i pószewczi na pòdëszczi. Ji wësziwk trafił np. do Wiôldżi Britanie. Òna je òdznaczonô Złotim Krziżã Zasłëdżi Prezydenta RP. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20191210202007/http://niematerialne.nid.pl/Dziedzictwo_niematerialne/Krajowa_inwentaryzacja/Krajowa_lista_NDK/ Kaszëbsczé wësziwanié żukòwsczégò sztélu] * [https://web.archive.org/web/20170902140853/http://www.800lat.zukowo.pl/Ludzie_haftu,208 ''Ludzie haftu''] {{Kòntrola}} {{DEFAULTSORT:Gros Léna}} [[Kategòrëjô:Kaszëbi]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura]] f1l75zne9v9z0dx7vaxuuvem9iq7u1p 0 11558 202245 198197 2026-06-17T23:26:56Z InternetArchiveBot 14136 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 202245 wikitext text/x-wiki '''The Damrockers''' — mùzyczné karno z [[Kartësczi kréz|kartësczégò krézu]], jaczé graje kaszëbskòjãzëkòwégò [[Punk|punk rocka]]. Pòwstało òno w [[2004]] rokù. Założëlë je Daniel Bychowski / Wróbel ([[spiéw]], [[basowô gitara]]), Ariel ([[gitara]]) ë Pluto ([[perkùsëjô]]). [[21 stëcznika]] [[2008]] rokù wëdôle swojã pierszą platã ''The Damrockers''<ref>[https://web.archive.org/web/20190414075810/http://kwidzinski.eu/kultura/recenzeje/the-damrockers-debiutancczi-album The Damrockers — debiutancczi albùmy. Kwidzinski.eu]</ref><ref>[https://muzyka.interia.pl/plyta-the-damrockers,dId,6734 Interia. Muzyka. Baza płyt. Alternatywa. The Damrockers. The Damrockers. O płycie. Interia.pl]</ref><ref>[https://archive.today/20190409111558/http://www.fopke.pl/pl/aktualnosci/news,214/the-damrockers-w-radio-graja-dla-gdanska/ Aktualności. „The Damrockers” w radio. Grają dla Gdańska. Fopke.pl (15.06.2008)]</ref>. W [[2009]] wëchôdô ''Nie Chce Mie Sã''<ref>[https://www.discogs.com/The-Damrockers-Nie-Chce-Mie-S%C3%A3/release/3450488 The Damrockers. Nie Chce Mie Sã. Discogs.com]</ref>. == Diskògrafijô == * [[2008]] — ''The Damrockers''; * [[2009]] — ''Nie Chce Mie Sã''. == Nôleżnicë == * Daniel Bychowski / Wróbel — [[spiéw]], [[basowô gitara]]; * Ariel — [[gitara]], spiéw; * Pluto — [[perkùsëjô]], spiéw; == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.discogs.com/artist/2221103-The-Damrockers The Damrockers] ([[Discogs|Discogs.com]]); * [https://rateyourmusic.com/artist/the_damrockers The Damrockers] ([[Rate Your Music|RateYourMusic.com]]); * [https://myspace.com/damrockersthe The Damrockers] ([[Myspace]]); * [https://www.last.fm/ru/music/The+Damrockers The Damrockers] ([[Last.fm]]); * {{YouTube|ULsd6vq-8Hw|Kaszubski punkrock. Program kaszubski Tedё jo}} * {{YouTube|SqYXLExioww|The Damrockers przed Buzzcocks. Ucho Gdynia (17.05.2008)}} {{Ùzémk artikla}} [[Kategòrëjô:Punkòwé karna|Damrockers, The]] [[Kategòrëjô:Kaszëbskô kùltura|Damrockers, The]] aeb9pxf6ue7xicymx3s4sbd4dmilea9 0 12052 202236 197061 2026-06-17T14:30:23Z Terrus38 14026 drobné jãzëkòwé 202236 wikitext text/x-wiki [[Òbrôzk:Rafael Orozco 1992.jpg|mały|Rafael Orozco Maestre]] '''Rafael José Orozco Maestre''' (ùr. [[24 strëmiannika]] [[1954]] – ùm. [[11 czerwińca]] [[1992]]) béł [[Kolumbiô|kòlumbijsczim]] spiéwarzã. == Diskògrafijô == * 1975 – Adelante * 1975 – Con emoción * 1977 – Binomio de oro * 1977 – Por lo alto * 1978 – Enamorado como siempre * 1978 – Los Elegidos * 1979 – Súper vallenato * 1980 – Clase aparte * 1980 – De caché * 1981 – 5 años de oro * 1982 – Festival vallenato * 1982 – Fuera de serie * 1983 – Mucha calidad * 1984 – Somos vallenato * 1985 – Superior * 1986 – Binomio de oro * 1987 – En concierto * 1988 – Internacional * 1989 – De Exportación * 1990 – De fiesta con binomio de oro * 1991 – De américa * 1991 – Por siempre == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.discogs.com/artist/5121026 Discogs] * [https://musicbrainz.org/artist/51821023-677b-4705-9611-beb722065057 MusicBrainz] * [https://www.allmusic.com/artist/mn0001394527 Allmusic] * [https://www.elvallenato.com/artista_biografia/69/Rafael%20Orozco.htm Biography Rafael Orozco] [[Kategòrëjô:Mùzycë]] kwendrhs73sf9fi6u38shbpcfteyb3c