Wikipedia csbwiki https://csb.wikipedia.org/wiki/Prz%C3%A9dn%C3%B4_starna MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Media Specjalnô Diskùsëjô Brëkòwnik Diskùsëjô brëkòwnika Wiki Diskùsëjô Wiki Òbrôzk Diskùsëjô òbrôzków MediaWiki Diskùsëjô MediaWiki Szablóna Diskùsëjô Szablónë Pòmòc Diskùsëjô Pòmòcë Kategòrëjô Diskùsëjô Kategòrëji TimedText TimedText talk Moduł Dyskusja modułu Wydarzenie Dyskusja wydarzenia Trzebiôtczi 0 1382 211412 210881 2026-08-18T09:38:36Z Terrus38 14026 211412 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} {{Wies infobox | Wies=Trzebiôtczi | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|54°03'54"N 17°17'59"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Trzebiôtczi]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=bëtowsczi | gmina=Tëchómié | szôłtëstwò=Trzebiôtczi | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=03 | sekùndëN=51 | gradëE=17 | minutëE=18 | sekùndëE=07 | wiżô= | rok= | lëdztwò=475 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=77-134 | reg_tôfla=GBY | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Trzebiatkowa, train station.jpg | galerëjô_commons=Category:Trzebiatkowa |}} '''Trzebiôtczi''' abò '''Trzebiôtkòwa''' ({{jãz.|pl}} ''Trzebiatkowa''; {{jãz.|de}} ''Tschebiatkow'', òd 1928 ''Radensfelde'') – małô wies kòle [[Tëchómie|Tëchómia]] w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. Rodné gniôzdo rodzën Trzebiatowsczich. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié]] o2sz8xh1ht69syvcu6zlnalozpobydw 211433 211412 2026-08-18T09:56:54Z Terrus38 14026 211433 wikitext text/x-wiki {{Do werifikacje}} {{Wies infobox | Wies=Trzebiôtczi | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|54°03'54"N 17°17'59"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Trzebiôtczi]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=bëtowsczi | gmina=Tëchómié | szôłtëstwò=Trzebiôtczi | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=03 | sekùndëN=51 | gradëE=17 | minutëE=18 | sekùndëE=07 | wiżô= | rok= | lëdztwò=475 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=77-134 | reg_tôfla=GBY | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Trzebiatkowa, train station.jpg | galerëjô_commons=Category:Trzebiatkowa |}} '''Trzebiôtczi''' abò '''Trzebiôtkòwa''' ({{jãz.|pl}} ''Trzebiatkowa''; {{jãz.|de}} ''Tschebiatkow'', òd 1928 ''Radensfelde'') – małô wies kòle [[Tëchómie|Tëchómia]] w [[Bëtowsczi kréz|bëtowsczim krézu]]. Rodné gniôzdo rodzën Trzebiatowsczich. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Tëchómié]] mhqvc3td78sdy5nkotcwiqoux82hq20 Pùck 0 1407 211413 210413 2026-08-18T09:38:52Z Terrus38 14026 211413 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Pùck| dopełniacz=Pùcka| adjektiw_mask=pùcczi| adjektiw_fem=pùckô| céch=POL_Puck_COA.svg| fana=POL_Puck_flag.svg| Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|54°43'02"N 18°24'27"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pùck]]}}}}| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=pùcczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Hanna Pruchniewska| adres_um=ul.&nbsp;1&nbsp;Maja&nbsp;13,| kod_poczt_um=84-100 | tel_um=58&nbsp;673-0500| fax_um=58&nbsp;673-0533| mail_um=| wiéchrzëzna=4,9| stopniN=54|minutN=42|stopniE=18|minutE=24| wysokość=0 - 20| rok=2009| lëdztwò=11&nbsp;361 (2009)| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=84-100| registracëjné tôfle=GPU| TERYT=6222911031| SIMC=| www=http://www.miasto.puck.pl| commons=Puck| |gwôsné miono=Puck}} '''Pùck''' (téż '''Pùckò''', '''Pëck''', {{jãz.|pl}} ''Puck'', {{jãz.|de}} ''Putzig'') – nadmòrsczé miasto nad sztrądã [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi Hôwindżi]], stolëcô krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. W Pùckù mô swòją przédną sedzbã [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]]; ze stôrodôwnotów wôrt ôbaczëniô je fara — rzëmskòkatoleckô cerczew pòd wezwanim Piotra i Pawła, do jaczi na òdpùst płënie kùtrama wiele pielgrzimów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Rotesz_puck.jpg|Pùcczi stôri rôtësz Òbrôzk:Kutry podczas pielgrzymki rybackiej do Pucka.jpg|Kùtrë mòrzczich pielgrzimów Òbrôzk:Zendzenie kaszebow leba puck.jpg|K-PZ Pùck </gallery> == Historiô == * 10 gromicznika 1920 zdënk Pòlszczi z Bôłtem * Do 1926 Pùck i Hél bëłë jedurnyma pòlsczima pòrtama nad Bôłtã * [[1939]] – tu béł Mòrsczi Diwizjón Lotniczi * [[12 strëmiannika]] [[1945]] r. – dobëcé gardu przez sowiecką armiã * 26 [[czerwińc]]a 2010 r. – XII [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] * 21, 22 [[zélnik]] 2021 r. - XXII [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu we zdrojach to téż: ''Puyczk'' 1215, ''Putzk'' 1215; ''Puzk'' 1220; ''Puzch'' 1271, ''Putzc'' 1277; ''Putzig'' 1283, ''Puczk'' 1283, 1284, 1300, ''Pucz'' 1285, ''Puczsco'' 1288, ''Puczk'' 1300, ''Putzk'' 1333, ''Pucze'' 1323 (1342), ''Puczc'' 1342, ''Puczk'' 1348, ''Pawczk'' 1398, ''Puczker'' 1414-1438, ''Putczk'' 1414-1438, ''Puwczig'' 1414-1438, ''Puck'' 1457, ''Puczek'' 1472, ''Pawczike'' 1480; ''Pauczike'' 1480, ''Powczik'' 1489, ''Puczko'' 1504; ''Puczk'' 1534, ''Pucko'' 1565; ''Puck'' 1565, ''Pauczigk'' 1570, ''Puck'' 1583, ''Pucko'' 1596, ''Putske'' 1596, ''Bautzig'' 1655, ''Putzig'' 1659, ''Puck'' 1664, ''Pucko'' 1772, ''Putzig'' kòl 1790; ''Puck'' (Cenôwa), ''Pùckò'' (Lorentz), ''Pùck'' (Lorentz, Treder), ''Puck''. == Òbaczë téż == * [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] * [[Dzień Kaszubski w Pucku]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/267 ''Puck'' (kasz. Peck) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] bfdm7rxdt6d23280v33nfpsqbyzcf53 211434 211413 2026-08-18T09:57:05Z Terrus38 14026 211434 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox| Gard=Pùck| dopełniacz=Pùcka| adjektiw_mask=pùcczi| adjektiw_fem=pùckô| céch=POL_Puck_COA.svg| fana=POL_Puck_flag.svg| Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|54°43'02"N 18°24'27"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pùck]]}}}}| wòjewództwò=pòmòrsczé| kréz=pùcczi| grodzki=| rodzaj_gminy=miejska| gmina=| miejska=tak| bùrméster=Hanna Pruchniewska| adres_um=ul.&nbsp;1&nbsp;Maja&nbsp;13,| kod_poczt_um=84-100 | tel_um=58&nbsp;673-0500| fax_um=58&nbsp;673-0533| mail_um=| wiéchrzëzna=4,9| stopniN=54|minutN=42|stopniE=18|minutE=24| wysokość=0 - 20| rok=2009| lëdztwò=11&nbsp;361 (2009)| gęstość=| aglomeracja=| czerënkòwi numer=(+48) 58| pòcztowi kòd=84-100| registracëjné tôfle=GPU| TERYT=6222911031| SIMC=| www=http://www.miasto.puck.pl| commons=Puck| |gwôsné miono=Puck}} '''Pùck''' (téż '''Pùckò''', '''Pëck''', {{jãz.|pl}} ''Puck'', {{jãz.|de}} ''Putzig'') – nadmòrsczé miasto nad sztrądã [[Pùckô Hôwinga|Pùcczi Hôwindżi]], stolëcô krézu w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. W Pùckù mô swòją przédną sedzbã [[Mùzeùm Pùcczi Zemi miona Floriana Cenôwë]]; ze stôrodôwnotów wôrt ôbaczëniô je fara — rzëmskòkatoleckô cerczew pòd wezwanim Piotra i Pawła, do jaczi na òdpùst płënie kùtrama wiele pielgrzimów. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Rotesz_puck.jpg|Pùcczi stôri rôtësz Òbrôzk:Kutry podczas pielgrzymki rybackiej do Pucka.jpg|Kùtrë mòrzczich pielgrzimów Òbrôzk:Zendzenie kaszebow leba puck.jpg|K-PZ Pùck </gallery> == Historiô == * 10 gromicznika 1920 zdënk Pòlszczi z Bôłtem * Do 1926 Pùck i Hél bëłë jedurnyma pòlsczima pòrtama nad Bôłtã * [[1939]] – tu béł Mòrsczi Diwizjón Lotniczi * [[12 strëmiannika]] [[1945]] r. – dobëcé gardu przez sowiecką armiã * 26 [[czerwińc]]a 2010 r. – XII [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] * 21, 22 [[zélnik]] 2021 r. - XXII [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]] == Miona gardu w zdrojach == Jinsze miona gardu we zdrojach to téż: ''Puyczk'' 1215, ''Putzk'' 1215; ''Puzk'' 1220; ''Puzch'' 1271, ''Putzc'' 1277; ''Putzig'' 1283, ''Puczk'' 1283, 1284, 1300, ''Pucz'' 1285, ''Puczsco'' 1288, ''Puczk'' 1300, ''Putzk'' 1333, ''Pucze'' 1323 (1342), ''Puczc'' 1342, ''Puczk'' 1348, ''Pawczk'' 1398, ''Puczker'' 1414-1438, ''Putczk'' 1414-1438, ''Puwczig'' 1414-1438, ''Puck'' 1457, ''Puczek'' 1472, ''Pawczike'' 1480; ''Pauczike'' 1480, ''Powczik'' 1489, ''Puczko'' 1504; ''Puczk'' 1534, ''Pucko'' 1565; ''Puck'' 1565, ''Pauczigk'' 1570, ''Puck'' 1583, ''Pucko'' 1596, ''Putske'' 1596, ''Bautzig'' 1655, ''Putzig'' 1659, ''Puck'' 1664, ''Pucko'' 1772, ''Putzig'' kòl 1790; ''Puck'' (Cenôwa), ''Pùckò'' (Lorentz), ''Pùck'' (Lorentz, Treder), ''Puck''. == Òbaczë téż == * [[Pò kaszëbskù w McDonaldze]] * [[Dzień Kaszubski w Pucku]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/267 ''Puck'' (kasz. Peck) w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Pòlsce]] [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] fu9q3x37bbtnifomowblqj7y7q8v5da Céwice 0 1419 211414 210451 2026-08-18T09:39:10Z Terrus38 14026 211414 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Céwice | céch_wsë=POL gmina Cewice COA.svg | Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|54°26'10"N 17°44'07"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Céwice]]}}}} | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=lãbòrsczi | gmina=Céwice | szôłtëstwò=Céwice | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=26 | sekùndëN=11 | gradëE=17 | minutëE=44 | sekùndëE=07 | wiżô= | rok=2006 | lëdztwò=1687 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=84-312 | reg_tôfla=GLE | SIMC= | szôłtës= | www=http://www.cewice.pl/ | òdjimk= | galerëjô_commons=Category:Cewice |}} [[Òbrôzk:Cewice - kościół Wniebowzięcia NMP (2).jpg|mały|Kòscół pw. Wniebòwzãcô NMP w Céwicach]] '''Céwice''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Cewice'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]. ''Zewitz'') – gminnô kaszëbskô wies pòłożonô w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Gmina Céwice|gminie Céwice]] przë turze [[Wòjewódzkô darga nr 212|wòjewódzczi dardżi nr 212]] [[Òbrôzk:DW212-PL.svg|bezramki|33x33px]]. Môlëzna je sedzëbã [[Gmina Céwice|gminë Céwice]]. Na zôpôd òd Céwic przebiegôła tura niczinny [[Banowô liniô nr 237|banowi linie nr 237]] [[Lãbórg]]-[[Bëtowò]]. Môlëzna òbsłëdżiwónô bëłô bez najdiwôjącą sã w niedaleczim [[Kamiéńc|Kamiéńcu]] banowã stacjã. W pòblësczich [[Szemrejce|Szemrejcach]] najdiwô sã wòjskòwé latawiskò. Môlëzna pòłożonô je w nordowi dzélã Kaszëb, zwóny Nordą. W latach 1954–1972 wies przenôlégôła i bëłô sedzëbã wëszëznë gromadë Céwice. W latach 1975–1998 môlëzna administracëjno przenôlégôła do stołpsczégò wòjewództwa. W stôrim parkù neòklasëcisticzny przëzemiowi dwór z 1880 z dwùkòndignacëjnym rëzalitã pòprzédzóny òwôlnã werôndã. W pòblëżu neògoticczi kòscół z II pòł. XIX w. Tu je kòscół i szkòła. Òficjalnô [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskô]] pòzwa wsë w fòrmie „Céwice” òsta wprowadzónô 9 łżëkwiata 2019<ref>[https://web.archive.org/web/20190624093236/http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/download/86/13576/stan09042019ost.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.cewice.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Céwice]] cxjdwqbna5bpcvlpmb99l7fmbx8qm0l 211435 211414 2026-08-18T09:57:41Z Terrus38 14026 211435 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Cewice | céch_wsë=POL gmina Cewice COA.svg | Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|54°26'10"N 17°44'07"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cewice]]}}}} | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=lãbòrsczi | gmina=Cewice | szôłtëstwò=Cewice | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=26 | sekùndëN=11 | gradëE=17 | minutëE=44 | sekùndëE=07 | wiżô= | rok=2006 | lëdztwò=1687 | gãscëzna= | nr_czér=59 | pòcztowi_kòd=84-312 | reg_tôfla=GLE | SIMC= | szôłtës= | www=http://www.cewice.pl/ | òdjimk= | galerëjô_commons=Category:Cewice |}} [[Òbrôzk:Cewice - kościół Wniebowzięcia NMP (2).jpg|mały|Kòscół pw. Wniebòwzãcô NMP w Cewicach]] '''Cewice''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Cewice'', [[Miemiecczi jãzëk|miem]]. ''Zewitz'') – gminnô kaszëbskô wies pòłożonô w [[Lãbòrsczi kréz|lãbòrsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Gmina Cewice|gminie Cewice]] przë turze [[Wòjewódzkô darga nr 212|wòjewódzczi dardżi nr 212]] [[Òbrôzk:DW212-PL.svg|bezramki|33x33px]]. Môlëzna je sedzëbã [[Gmina Cewice|gminë Cewice]]. Na zôpôd òd Cewic przebiegôła tura niczinny [[Banowô liniô nr 237|banowi linie nr 237]] [[Lãbórg]]-[[Bëtowò]]. Môlëzna òbsłëdżiwónô bëłô bez najdiwôjącą sã w niedaleczim [[Kamiéńc|Kamiéńcu]] banowã stacjã. W pòblësczich [[Szemrejce|Szemrejcach]] najdiwô sã wòjskòwé latawiskò. Môlëzna pòłożonô je w nordowi dzélã Kaszëb, zwóny Nordą. W latach 1954–1972 wies przenôlégôła i bëłô sedzëbã wëszëznë gromadë Cewice. W latach 1975–1998 môlëzna administracyjno przenôlégôła do stołpsczégò wòjewództwa. W stôrim parkù neòklasëcisticzny przëzemiowi dwór z 1880 z dwùkòndignacyjnym rëzalitã pòprzédzóny òwôlnã werôndã. W pòblëżu neògoticczi kòscół z II pòł. XIX w. Tu je kòscół i szkòła. Òficjalnô [[kaszëbsczi jãzëk|kaszëbskô]] pòzwa wsë w fòrmie „Cewice” òsta wprowadzónô 9 łżëkwiata 2019<ref>[https://web.archive.org/web/20190624093236/http://mniejszosci.narodowe.mswia.gov.pl/download/86/13576/stan09042019ost.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * http://www.cewice.pl/ {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Cewice]] m4afmij2uvbm5lmdpgz31rs6adn0rna Mòskwa 0 1894 211415 211153 2026-08-18T09:39:19Z Terrus38 14026 211415 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Mòskwa|gwôsné miono=Москва|céch=Coat of arms of Moscow.svg|fana=Flag of Moscow, Russia.svg|dopełniacz=Mòskwë|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=2 511|stopniN=55|minutN=45|stopniE=37|minutE=37|lëdztwò=13,010,112|rok=2021|bùrméster=Sergej Sobianin|www=https://www.mos.ru/|adres_um=Ùrząd Mera Mòskwë|kod_poczt_um=Twerskô sz. 13, Mòskwa|Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta |mapa=RU |rozmiar=250 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|55°45′07″N 37°37′03″E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Mòskwa]]}} }} }} '''Mòskwa''' ({{jãz.|ru}} Москва) je [[stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] ({{jãz.|ru}})</ref>, a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] ({{jãz.|en}}), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" />. Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] ({{jãz.|en}}), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] ({{jãz.|en}}),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] ({{jãz.|en}})'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref>. Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë<ref name="Weeks" />. Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców<ref name="Weeks" />. Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje<ref name="Weeks" />. Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] ({{jãz.|en}}), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] ({{jãz.|en}}), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref>. W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] ({{jãz.|en}}), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка'' ({{jãz.|ru}}) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> ({{jãz.|ru}}). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol"/><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> ({{jãz.|ru}}). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. ({{jãz.|en}}), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] ({{jãz.|en}}) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] ({{jãz.|ru}}) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' ({{jãz.|ru}}) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' ({{jãz.|en}}) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] ({{jãz.|en}}) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''brëkòwny przëpis''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' ({{jãz.|ru}}) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" ({{jãz.|ru}}), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' ({{jãz.|en}}) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) ({{jãz.|en}}), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) === Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. ({{jãz.|en}})</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. ({{jãz.|en}})</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] ({{jãz.|en}}) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] ({{jãz.|en}}) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', ({{jãz.|en}}) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia ({{jãz.|en}}) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] ({{jãz.|en}}) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, {{jãz.|en}}) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] ({{jãz.|en}}) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] ({{jãz.|en}}) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Rok |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} === Religiô === {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjaństwò|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] ({{jãz.|en}}), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] [[Kategòrëjô:Stolëce]] ca286oqfq6eyufyyozlhynfhwd0zqak 211436 211415 2026-08-18T09:57:59Z Terrus38 14026 211436 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox|Gard=Mòskwa|gwôsné miono=Москва|céch=Coat of arms of Moscow.svg|fana=Flag of Moscow, Russia.svg|dopełniacz=Mòskwë|państwò=[[Ruskô]]|wiéchrzëzna=2 511|stopniN=55|minutN=45|stopniE=37|minutE=37|lëdztwò=13,010,112|rok=2021|bùrméster=Sergej Sobianin|www=https://www.mos.ru/|adres_um=Ùrząd Mera Mòskwë|kod_poczt_um=Twerskô sz. 13, Mòskwa|Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta |mapa=RU |rozmiar=250 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|55°45′07″N 37°37′03″E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Mòskwa]]}} }} }} '''Mòskwa''' ({{jãz.|ru}} Москва) je [[stolëca|stolëcą]] a nôwikszim gardã [[Ruskô|Rusczi]]. Leżi nad rzéką [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwą]] we westrzédno-zôpadny Rusce. Ji pòpùlacjã taksëje sã na 13 milionów òsób w samëch grańcach miasta<ref name="2021Census">Rosstat, [https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/tab-5_VPN-2020.xlsx ''Оценка численности постоянного населения по субъектам Российской Федерации''] ({{jãz.|ru}})</ref>, a wicy jak 21,5 milionów lëdzy mieszkô w òbrëmim mòsczewsczi metropòlie<ref name="Megapolis">citypopulation.de, [https://www.citypopulation.de/en/world/agglomerations/ ''MAJOR AGGLOMERATIONS OF THE WORLD''] ({{jãz.|en}}), przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. Sóm gard mô pòwiérzchniã 2 511 km², a wiéchrzëzna cawny metropòlitalny conë wënôszô wicy jak 26 000 km²<ref name="Megapolis" />. Mòskwa słëchô nôwikszim gardóm swiata: je nôwikszim miastã pòłożonym całowno w Eùropie<ref name="Planète Énergies">Planete Energies, [https://www.planete-energies.com/en/medias/close/moscow-city-undergoing-transformation ''Moscow, a City Undergoing Transformation''] ({{jãz.|en}}), 9.11.2017 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. Pierszô nadczidka ò Mòskwie pòchôdô z 1147 rokù, czej òsta stolëcą [[Wiôldżé Mòsczewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Mòsczewsczégò Ksãstwa]], chtërno doprowadzëło do zjednaniégò rusczich zemiów w XV stalatim a stało sã centrum ne zjednónégò państwa<ref>"Moscow, Grand Duchy of". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 World Encyclopedia] ({{jãz.|en}}),'' Philip's. 2004. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-19-954609-1</bdi>. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20250601225153/https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780199546091.001.0001/acref-9780199546091-e-7792 òriginału] 1.06.2025 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. Pò pòwstanim Rusczégò Carstwa w 1547 rokù, Mòskwa dërch bëła pòliticznym a ekònomicznym òstrzódkã przez wikszosc swòji historie. Za czasów [[Pioter Wiôldżi|Piotra Wiôldżégò]], w 1712 rokù, ruskô stolëca òsta przecygnionô do nowò pòwstałégò [[Piotrogard|Piotrogardu]], co òbniżëło status Mòskwë òb czas imperialnégò cządu<ref name="Weeks">Weeks, Theodore R. (1 January 2008). "Moscow". ''[https://www.oxfordreference.com/display/10.1093/acref/9780195176322.001.0001/acref-9780195176322-e-1053 The Oxford Encyclopedia of the Modern World] ({{jãz.|en}})'' Oxford University Press. ISBN <bdi>978-0-19-517632-2</bdi>.</ref>. Z [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwą rewòlucją]] a pòwstanim [[Ruskô Federacyjnô Socjalisticznô Sowieckô Repùblika|Rusczi FSSR]] mët, w 1918 rokù stolëca òsta przecygnionô nazôd do Mòskwë<ref name="Weeks" />. Miasto pózni òstało przédnym pòliticznym òstrzódkã [[Związk Socjalisticznëch Sowiecczich Repùblików|Sowiecczi Zrzeszë]] ë doswiôdczëło òb nen czas wiôldżégò wzrostu lëczbë mieszkańców<ref name="Weeks" />. Pò rozpadze Sowiecczi Zrzeszë Mòskwa òsta stolëcą nowò ùstanowiony Rusczi Federacje<ref name="Weeks" />. Mòskwa je nôbarżi wesënionym na nordã a nôzëmniészim megagardã na swiece. Zarządzónô je jakno federalné miasto<ref>[https://web.archive.org/web/20211007105652/https://www.mos.ru/en/city/about/ "A glimpse into history"] ({{jãz.|en}}), ''mos.ru''. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/city/about/ òriginału] 7.10.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> i je za pòliticzné, kùlturalné a nôùkòwé centrum Rusczi. Mòsczewsczé Midzënôrodné Centrum Biznesu je jednym òd nôwikszich tegò zortu òstrzódków na swiece a stoji tam wikszosc òd nôwëższich chmùrników w Eùropie. Mòskwa bëła gòspòdarzã [[Latné Òlimpijsczé Miónczi 1980|Latnëch Òlimpijsczich Miónków w 1980 rokù]] a jednym òd miastów-gòspòdarzów [[Mésterstwò Swiata w Fùsbalë 2018|Mésterstwów Swiata w Fùsbalë 2018 rokù]]<ref>[https://web.archive.org/web/20210802231006/https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html "FIFA World Cup kicks off in Russia"] ({{jãz.|en}}), ''The New Indian Express''. Zarchiwizowóné z [https://www.newindianexpress.com/sport/football/fifa-world-cup-2018/fifa-worldcup-2018-news/2018/jun/14/fifa-world-cup-kicks-off-in-russia-1828219.html òriginału] 2.08.2021 r. Przëstãp z 9.07.2026 r. </ref>. W gardze to dô pôrã òbiektów ze swiatowi lëstë spôdkòwiznë UNESCO. Mòskwa je znónô z architekturë, òsoblëwie z òbéńdë [[Czerwiony Plac|Czerwionégò Placu]] a bùdinków taczich jak [[Sobór Błogòsławionégò Wasyla]] a [[Kreml]], chtëren je òstrzódkã włôdzë w kraju. W Mòskwie wielné rusczé firmë mają swòje sedzbë. Miasto mô bògati system pùblicznégò transpòrtu: sztërë midzënôrodné fligerplace, dzesãc banófów, elektriszowi system, system jednoszinowégò banu a [[Metro w Mòskwie|mòsczewsczé metro]] – jeden òd nôwikszich tegò zortu systemów na swiece. Wicy jak 40% teritorium miasta stanowi zelonosc, co czini Mòskwã jednym òd nôbarżi zelonëch gardów na swiece<ref>[https://web.archive.org/web/20200625002804/https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks ''"Moscow parks"''] ({{jãz.|en}}), ''Bridge To Moscow''. Zarchiwizowóné z [https://bridgetomoscow.com/curious-fact-moscow-parks òriginału] 25.06.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref>. == Etimòlogiô == Ùwôżô sã, że miono gardu pòchôdô òd rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]].<ref name="Vasmer">Vasmer, Max (1986–1987) [1950–1958]. "Москва". [w:] Trubaczow, O. N.; Larin, B. O. (editorzë). ''Этимологический словарь русского языка'' ({{jãz.|ru}}) (2 wëdanié.). Mòskwa Progress.</ref><ref name="Smol">Smòlickaja, G.P. (2002). ''Topònimiczeskij słowar Centralnoj Rossyji'' <bdi>Топонимический словарь Центральной России</bdi> ({{jãz.|ru}}). str. 211–2017.</ref> To dô rozmajité teòrie tikającé sã pòchòdzeniô pòzwë rzéczi. Nôlepi jãzëkòznajarskò ùgruntowóną a szerok akceptowóną je na ò pòchòdzenim z [[Prabôłtosłowiańsczi jãzëk|prabôłtosłowiańsczégò]] dërżenia *''mŭzg''-/''muzg''- z [[Praindoeùropejsczi jãzëk|praindoeùropejsczégò]] *meu- „mòkri”,<ref name="Smol"/><ref name="Trubach">Trubaczow, O.N., ed. (1994). ''Etimòlogiczeskij słowar sławjanskich jazykòw'' <bdi>Этимологический словарь славянских языков</bdi> ({{jãz.|ru}}). V. 20: str. 19–20, 197, 202–203; V. 21: str. 12, 19–20, 76–79.</ref><ref>Pokorny, Julius. [https://web.archive.org/web/20160310064838/http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html "meu"]. ''Indogermanisches etymologisches Wörterbuch,'' (miem.) Zarchiwizowóné z [http://www.utexas.edu/cola/centers/lrc/ielex/U/P1312.html òriginału] 10.03.2016 r. </ref> tak tej ''Mòskwa'' mògłabë òznaczac rzékã pòłożoną na sapach czë błotach. Skrewnionym słowóm słëchają: [[Rusczi jãzëk|rusczé]] музга, ''mùzga'' „plëta”, [[Lëtewsczi jãzëk|lëtewsczé]] ''mazgoti'' a [[Łotewsczi jãzëk|łotewsczé]] ''mazgāt'' „mëc”, [[Łacyńsczi jãzëk|łacyńsczé]] ''mergō'' „zanurzac”,<ref name="Vasmer" /><ref name="Trubach" /> [[Prekmùrsczi jãzëk|prekmùrsczé]] ''müzga'' „trzãsawiszcze”<ref>Greenberg, Marc L. (2020). Fortuin, Egbert; Houtzagers, Peter; Kalsbeek, Janneke (editorzë). ''Prekmurje Slovene Grammar: Avgust Pavel's Vend nyelvtan (1942). Critical edition and translation from Hungarian by Marc L. Greenberg''. ({{jãz.|en}}), Leiden, Boston: Brill Rodopi. str.&nbsp;176. ISBN&nbsp;<bdi>978-9004419117</bdi>.</ref>. We wiele słowiańsczich krajach jistnieje nôzwëskò ''Mòskòw'', nôpòpùlarniészé je w Rusce, [[Bùłgariô|Bùłgarie]], [[Ùkrajina|Ùkrajińsce]] a [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]].<ref>[https://forebears.io/surnames/moskov "Moskov Surname Meaning, Origins & Distribution"]. ''forebears.io''. Zarchiwizowóné z [https://web.archive.org/web/20181211010136/https://forebears.io/surnames/moskov òriginału] 11.12.2018 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> W dodôwkù, w Pòlsce jistnieją szlachòwno pòzwóné môlëznë jak Mozgawa.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /><ref name="Trubach" /> Wedle ùgrofińsczi hipòtezë, [[wòłżańskò-fińsczé lëdë]], jaczé słëchałë do przedsłowiańsczich plemión a chtërne mieszkałë na nym terenie, zwałë rzékã ''Mustajoki –'' „czôrnô rzéka” ë pòzwa rzéczi miabë pòchadac z te terminu.<ref>Tarkiainen, Kari (2010). ''Ruotsin itämaa''. Helsinki: Svenska litteratursällskapet i Finland. (szw.), str.&nbsp;19. ISBN&nbsp;<bdi>978-951-583-212-2</bdi>.</ref> Jiné teòrie są òdrzucóné przez jãzëkòznajarzów jakno słabò pòpiarté nôùkòwò.<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Stôroruską fòrmã pòzwë rekònstruùje sã jakno *Москы, ''*Mosky'', ale pierszé pisóné nadczidczi z XII stalatégò zapisóné są w zanôléżnëch [[Przëpôdk|przëpôdkach]]: Московь, ''Moskovĭ'' ([[winowôcz]]), Москви, ''Moskvi'' ([[môlnik]]), Москвe/Москвѣ, ''Moskve/Moskvě'' ([[rodzôcz]]).<ref name="Vasmer" /><ref name="Smol" /> Z nëch fòrmów pòchôdô terôczasnô ruskô fòrma Москва, ''Mòskwa'', mdącô wënikã ùproszczeniô deklinacje (szlachòwno stało sã w kaszëbiznie np. z prasłowiańsczim *kry, chtërno przeszło w krew/krëwiô).<ref>Lorentz, F. (1925). ''Geschichte der Pomoranischen Sprache''. (miem.), De Gruyter, str. 153</ref> == Historiô == <big>'''Prehistoriô'''</big> Terenë dzysdniowi Mòskwë bëłë zamieszkałé òd prehistoricznëch czasów. Do nôwczasniészich znalezëszczów słëchają zaòstałoscë pò lałowsczi kùlturze, chtërnã ekspercë przëpisëją do cządu [[Neòlit|neòlitu]].<ref>[https://web.archive.org/web/20201030183623/https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ "The origins of Moscow: What archaeological finds, chronicles and urban legends tell us"]. ''Mos.ru''. 5 April 2017. Zarchiwizowóné z [https://www.mos.ru/en/news/item/22507073/ òriginału] 30.10.2020 r. Przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> Pierszima mieszkańcama òbéńdë bëlë jachtarze a zbiérôcze. Kòl 950 r. òsedlëłë sã tu dwa słowiańsczé plemiona, [[Wiaticze]] a [[Kriwicze]]. Wiaticze mòglë sã składac na wikszosc domôcy pòpùlacje Mòskwë.<ref>[https://web.archive.org/web/20120524051043/http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html "History of Moscow - from village to metropolis"] ({{jãz.|en}}) ''moskau.ru''. Zarchwizowóné z [http://www.moskau.ru/moskau/lexikon/geschichte_moskaus_vom_dorf_zur_metropole_3.html òriginału] 24.05.2012 r., przëstãp z 9.07.2026 r.</ref> === Wczasnô historiô (1147–1263) === Mòskwa òsta nadczidłô w kronikach pierszi raz przë rokù 1147 jakno dzél rostowskò-suzdalsczégò ksãstwa, jakô pòwsta pò rozpadze [[Czijewskô Rus|Czijewsczi Rusë]].<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 45</bdi></ref> Bëła tedë môłim miastkã przë zôpadny grańcë ksãstwa.<ref>[https://www.bbc.com/russian/features-39352451 "Начало Москвы: пир после убийства"] ({{jãz.|ru}}) ''BBC News Russian''. 11.04.2017 r. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210710045539/https://www.bbc.com/russian/features-39352451 òriginału] 10.07.2021 r. </ref> Wôżnosc Mòskwë mòckò ùrosła w drëdżi pòłowie XII wiekù, czej stała sã festingą, tej téż pòwstałë pierszé mùrë [[Kreml|Kremla]].<ref name=":0">Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 46</bdi></ref> Òb czas mòngòlsczich inwazjów z lat 1237–1238, Mòskwa òsta splądrowónô pò zniszczenim [[Riazań|Riazania]].<ref name=":0" /> Pierszim ksyżëcã Mòskwë béł [[Daniél Aleksandrowicz|Daniél]], nôstarszi syn [[Aleksander Newsczi|Aleksandra Newsczégò]], jaczi erbòwôł w 1263 rokù gard.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> Do 1271 rokù, ksãstwò bëło rządzoné przez ùja Daniela, Jarosława, chtëren dostôł Twer jakno apanaż.<ref>Kuczkin, V. A. (2013). "Московское великое княжество" [w:] Krawiec, S. L. (editór.). ''Большая Российская энциклопедия. Том 21: Монголы — Наноматериалы'' ({{jãz.|ru}}) Большая Российская энциклопедия. str.&nbsp;308–310. ISBN&nbsp;<bdi>978-5-85270-355-2</bdi>.</ref> Sóm Daniél je nadczidłi w kronikach dopiérze przë rokù 1282, czej miôł brac ùdzél w feùdalny wòjnie jegò dwùch starszich bracynów.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 47</bdi></ref> === Wiôldżé Ksãstwò (1263–1547) === [[Òbrôzk:Facial_Chronicle_-_b.10,_p.049_-_Tokhtamysh_at_Moscow.jpg|mały|Dobëcé Mòskwë przez [[Złotô Horda|Złotą Hordã]] w 1382 rokù]] [[Òbrôzk:Вид_на_Спасскую_башню_от_Исторического_музея.jpg|alt=|mały|Spasskô Bôszta, zbùdowónô w 1491]] [[Òbrôzk:Polish_plan_of_Moscow_1610.PNG|mały|Plan Mòskwë z 1610, przed znikwienim gardu w 1612 a zmianą ùkładu sztrasów. Norda je pò prawi.]] Na prawim sztrądze rzéczi Mòskwë, òsmë kilométrów òd Kremla, Daniél ùsadzył nowi mònastér z drzewianą cerkwią Daniela Słëpnika mët – dzysdnia je to [[Danielów Mònastér]]. Pò smiercë Daniela w 1303 r., teritorium ksãstwa sã wnet pòtrojiło, zamikającë w se cawną rzékã Mòskwã kùmbruż z ji dopłëwama, co zagwësniło państwù samòòbstójnotã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 50-51</bdi></ref> Bëlnô rzecznô séc pòmôga ksãstwù w rozwiju hańdlu.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 55</bdi></ref> Òtrocë Daniela sztridowelë sã z [[Twer|twersczima]] ksãcama ò sukcesjã.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 60</bdi></ref> [[Jerzi Mòsczewsczi|Jerzi]] òstôł ùznóny za wiôldżégò ksãca przez mòngòlsczégò [[Chan|chana]] w 1318, ale stracył titel sztërë lata pózni.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 87</bdi></ref> [[Iwan I Mòsczewsczi|Iwan I]] òdzwëskôł trón wiôldżegò ksãstwa òd Tweru pò dokôzanim lojalnoscë chanowi.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 145</bdi></ref> Iwan zbiérôł daninã dlô chana [[Złotô Horda|Złoti Hordë]] òd zanôleżnëch rusczich ksyżãt ë ùżiwôł strzódków, jaczé zdobiwôł, cobë rozwijac Mòskwã.<ref name=":1">Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 73</bdi></ref> Metropòlita [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|rusczi cerkwie]] téż zdrësził sã z Iwanã i przeniósł swòjã sedzbã z [[Władimir (gard)|Władimiru]] do Mòskwë.<ref name=":2">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 40</ref><ref name=":1" /> Zwela pòd pierszą kamianną cerkwiã w Mòskwie, [[Sobór Zasniãcô Matczi Bòżi]], òsta wëłożonô w 1326. Metropòlita wëbrôł sobór za plac swòjégò spòczinkù, co miało zmòcnic sztatus Mòskwë jakno dëchòwégò centrum rusczégò prawòsławiégò.<ref name=":2" /> Chan Złoti Hordë pòczątkòwò wspiérôł Mòskwã, chcącë scygnąc ekspansjã [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwò|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]] na pòrénk, ingerowôł dërch w relacje Mòskwë z jinyma rusczima princama, bë zapòbiec ji nadmiérnémù zmòcnieniémù.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 211-212</bdi></ref> W 1353 rokù, [[czôrnô smierc]] rozkòscérza sã z nordowò-zôpadny Rusczi do Mòskwë, pòwòdëjącë smierc [[Szëmón Bùszny|Szëmòna Bùsznégò]], jegò sënów a metropòlitë.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 217</bdi></ref> Tak tej panëjącô Mòskwą familiô òsta môłô ë pòwsta nowô lëniô ksyżãcy sukcesje – wedle ni włôdza przechôda z òjca na sëna.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 170-171</bdi></ref> Òb czas panowaniô Dimitra Dóńsczégò, mòsczewsczé ksãstwò zdobëło zacht nowégò teritorium.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 49</ref> W 1380 r., Dimitr doprowadzył zjednóną ruską armiã do wôżnégò zwëcãstwa nad Mòngòłami w biôtce ò Kùlikòwò, co baro przëdało Mòskwie wiele prestiżu a zmòcniło sztatus ji włôdców jakno wòjskòwëch wódców.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 51</ref> Pò jegò smiercë w 1389 rokù, trónë Władimiru a Mòskwë òstałë na wiedno zjednóné.<ref>Fennell, John (15.11.2023). ''The Emergence of Moscow, 1304–1359''. Univ of California Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0-520-34759-5, str. 306</bdi></ref> Za panowaniégò [[Wasyl II Slepi|Wasyla II]] wëbùchłô domôcô wòjna pònemù jak Jerzi Zwienigòrodzczi zakwestionowôł sukcesjã swòjégò bratówca w 1425 r.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 69</ref> Òkróm te, Wasyl wërôżôł niechãc wedle [[Florencczi sobór|florencczégò sobòru]], co skùtkòwało aresztowanim metropòlitë za jegò pòdpisanié.<ref name=":3">Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 72</ref> Sétmë lat pózni, radzëzna rusczich biskùpów wëbra gwôsnégò metropòlitã, co òznôczało ògłoszenié [[Aùtokefaliô|aùtokefalie]] przez ruską cerkwiã.<ref name=":3" /> [[Ùpôdk Kònstantinopòla|Ùpôdk Kónstantinopòla]] w 1453 rokù béł ùwôżóny przez Rusków za bòską karã za [[Apòstazjô|apòstazjã]] ë w 1492 r. Mòskwa òsta pòzwónô pierszi rôz imperialnym gardã przez rusczégò metropòlitã.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 135</ref> Òb czas rządów [[Iwan III Wiôldżi|Iwana III]], wnet wszëtczé rusczé kraje zjednałë sã z Mòskwą, co dało spòdlé pòd bùdacjã centralisticznégò państwa.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 77-79</bdi></ref> [[Staniãcé nad Ùgrą|Staniãcé nad rzéką Ùgrą]] w 1480 r. je tradicyjną cezurą kùńca tatarsczi zwiérzchnoscë.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 78</bdi></ref> Iwan miôł wiôlgą starã, abë jegò państwò przejãło wiersztã Kónstantinopòla, zrekònstruòwôł tej Kreml przë pòmòcë renesansowëch włosczich architektów. Prawie za czasów Iwana III pòjawił sã [[Czerwiony Plac]], zwóny nôprzód Targã. Iwanów syn, [[Wasyl III]] kòntinuòwôł ekspansjã mòsczewsczégò państwa i anektowôł òstałé rusczé zemie.<ref>Riasanovsky, Nicholas V.; Steinberg, Mark D.(2019). ''A history of Russia'' ({{jãz.|en}}; IX wëdanié). New York: Oxford University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-0190645588, str. 79</bdi></ref><ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 92</ref> Za jegò włôdzë rozwijónô bëła doktrina Mòskwë jakno trzecégò Rzimù.<ref>Crummey, Robert O. (6.06.2014 r.). ''The Formation of Muscovy 1300 - 1613 ({{jãz.|en}})'' Routledge. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-317-87200-9</bdi>, str. 136</ref> === Carstwò (1547–1721) === [[Òbrôzk:Moscow_StBasilCathedral_d28.jpg|mały|[[Sobór Błogòsłowiónégò Wasyla]], zbùdowóny w 1561]] [[Òbrôzk:Mikhail_Feodorovich_Izbranie.jpg|mały|Welacjô Michała I na cara w 1613]] [[Òbrôzk:Kremlenagrad.jpg|mały|[[Kreml]] òb czas panowaniô [[Aleksy I Romanów|Alekségò I Romanowa]], 1663]] W 1547 rokù, [[Iwan Grozny]] òstôł kòrónowóny w Mòskwie nié blós na wiôldżégò princa, ale téż na pierszégò cara Wszechrusczi.<ref>Bushkovitch, Paul (5.12.2011 r.). ''A Concise History of Russia'' ({{jãz.|en}}) Cambridge University Press. ISBN&nbsp;<bdi>978-1-139-50444-7, str. 48</bdi></ref> W XVI a XVII stalatim òstałë zbùdowóné trzë krãgłé festindżi: Kitaj-gòrod, Biôłi Gard a Zemny Gard. W 1547 rokù òdżin zniszcził ale wiôldżi dzél miasta, a w 1571 r. [[Krimsczi Tatarzë]] zdobëlë Mòskwã, spôlającë wszëtkò pòza Kremlã.<ref>"''[https://books.google.com/books?id=i85noYD9C0EC&pg=PA260 The Unending Frontier: An Environmental History of the Early Modern World] ({{jãz.|en}}) John F. Richards (2006). University of California Press. str. 260.'' ISBN 0-520-24678-0 </ref> Kroniczi przekazëją, co przeżëło 30 000 òd 200 000 mieszkańców. Krimsczi Tatarzë zaatakowelë zôs w 1591 r., ale scygnãłë jich nowé mùrë, zbùdowóné midzë 1584 a 1591 przez rzemiãsnika Fiodora Kònia. W 1592 r. wkół gardu òstôł wzniosłi bùtnowi zemny wôł z 50 tormama. Jakno nôbarżi bùtnowô liniô òbarnë, pòwsta séc mòckò ùfòrtifikòwónëch mònasterów na pôłnié a pòrénk òd wałów. Dzãka wałóm miasto zwëskało pòeticką pòzwã ''Biełokamiennaja''. Dôwné grańce gardu òznaczoné przez wôł, terô wëznôczô [[Ògrodowô Òkrãżnica]]. Pò pòrénczny stronie mùru Kremla to dało trzë brómë: Kònstantino-Jeleninskij, Spasskij, Nikòlskij (nazwónëch tak pò wiszącëch nad nima ikònach Kónstantëna i Lénë, Zbawicela a [[Swiãti Mikòłôj|sw. Mikòłaja]]). Òstatné dwie stojałë bezpòstrzédno na procëm Czerwionégò Placu, a bróma Kònstantino-Jeleninskij nalôża sã za Sobòrã Błogòsławionégò Wasyla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''brëkòwny przëpis''&#x5D;</sup> Wiôldżi głód w Rusce z lat 1601–1603 ùbił gwës 100 000 òsób w Mòskwie. Midzë 1610 a 1612 rokã, [[Repùblika Òbu Nôrodów|pòlskò-lëtewskô]] armiô òkùpòwa Mòskwã, jakno że król [[Zygmùnd III Waza|Zygmùnd III]] chcôł przejic rusczi trón. W 1612 rokù, Niżny Nowgòrod a jiné rusczé miasta, chtërnym przewòdzył princ Dmitrij Pòżarsczi ë Kùzma Minin, pòwstałë procëm pòlsczim òkùpantóm, occupants, òbleglë Kreml i wënëkelë jich. W 1613 rokù, the Zemsczi Sobór wëbrôł [[Michôł Romanów|Michała Romanowa]] na cara, ùsôdzającë [[Dinastiô Romanowów|dinastiã Romanowów]]. W XVII wiekù to jesz dało czile pòwstaniów w gardze: [[Sólny Bùńt]] (1648), [[Kòprowi Bùńt]] (1662) a [[Mòsczewsczé pòwstanié (1682)|mòsczewsczé pòwstanié z 1682 rokù]]. Ò pierszą pòłowã XVII wiekù lëdztwò gardu ùrosło ze 100 000 do 200 000, a miasto rozkòscérzëło sã pòza wałë w drëdżi pòłowie stalatégò. Kòl 1650 rokù, 20% mieszkańców przedmiesców Mòskwë pòchôdało z [[Wiôldżé Lëtewsczé Ksãstwo|Wiôldżégò Lëtewsczégò Ksãstwa]].<ref>Абецедарский, Л. С. (1978). ''Белоруссия и Россия'' ({{jãz.|ru}}) Москва. str.&nbsp;213</ref> Ne nowé wiertle òstałë pòżwóné ''Mieszczanskaja słobòda.'' Słowò ''mieszczanie'' ze zôczątkù òznaczało to samò, co pò kaszëbskù, ale pózni dobëło negatiwny wëzwãk i dzysdnia òznôczô w rusczim „drobnomieszczanie” abò „ògrańczony filistrowie”.<ref>П.В.Сытин, "Из истории московских улиц" ({{jãz.|ru}}), М, 1948, str. 296.</ref> Wielné tragedie nawiédzałë gard. Epidemie dżumë pùstoszëłë Mòskwã w latach 1570–1571, 1592 a 1654–1656.<ref>''[https://books.google.com/books?id=IcljzNyv4EgC&pg=PA17 Bubonic Plague in Early Modern Russia: Public Health and Urban Disaster]'' ({{jãz.|en}}) ''John T. Alexander (2002). Oxford University Press US. str. 17. ISBN'' [[:en:Special:BookSources/0-19-515818-0|0-19-515818-0]] </ref> Czôrnô smierc ùbiła wicy jak 80% lëdztwa w latach 1654–55. Ògnie spôlëłë wikszosc drzewianégò dzéla gardu midzë 1626 a 1648.<ref>M.S. Anderson, ''Peter the Great'' (1978) ({{jãz.|en}}), str. 13</ref> W 1712 r., [[Pioter Wiôldżi]] przecygnął sedzbã swòjégò rządu do nowò wëbùdowónégò [[Piotrogard|Piotrogardu]] nad [[Bôłt|Bôłtã]]. === Imperium (1721–1917) === Pò ùtrace sztatusu stolëcë, pòpùlacjô sã nôprzód zmniészëła, ale pò 1750 rokù do kùńca jistnieniégò imperium, ùrosła wicy jak dzesãckrotno, òsygającë do 1915 rokù 1,8 miliona òsób. Epidemiô dżumë z lat 1770–1772 zabiła do 100 000 lëdzy w Mòskwie.<ref>Melikishvili, Alexander (2006). [https://web.archive.org/web/20091123034404/http://cns.miis.edu/antiplague/pdfs/melikishvili.pdf "Genesis of the anti-plague system: the Tsarist period"] (PDF). ''Critical Reviews in Microbiology''. '''36''' (1): 19–31. CiteSeerX&nbsp;10.1.1.204.1976. doi:10.1080/10408410500496763. PMID&nbsp;16610335. S2CID&nbsp;7420734. ({{jãz.|en}})</ref> Pòd kùńc XVII wiekù zaczãłë pòwstawac flastrowóné szasëje. W 1730 rokù wprowadzoné òstało stałé sztrasowé òbswiecenié, a do 1867 rokù wiele sztrasów miało ju gazowi wid. W 1883 rokù, kòl brómë Prieczistienskije, zainstalowóné òstałë łãkòwé lãpë. W 1741 rokù Mòskwã òtôczôł 40-kilométrowi wôł Kamier-Kòlleżskij. Dało tam 16 brómów, kòl jaczich pòbiéróné bëło cło. We wczasnym XIX wiekù Bróma Spasskij bëła główną wjazdową brómą na Kreml, brëkòwóną przez cara. Droga łączącô Mòskwã z Piotrogardã, dzysdnia [[Aùtostrada M10 (Ruskô)|aùtostrada M10]], òsta skùńczonô w 1746 rokù. Pò wëflastrowanim w latach 80. XVIII wiekù zaczã bëc pòpùlarno pòzéwónô ''Pietierburgskòje Szosse.'' W latach 1781–1804, jakno pierszi w kraju, pòwstôł wòdocyg Mitiszczinskij. [[Òbrôzk:Moscou._Le_Kremlin_LOC_ppmsca.52725.jpg|mały|Widok na rzékã Mòskwã w XIX stalatim]] Pò inwazji Napòléòna na Ruskã w 1812 rokù, mòskwianie òstelë ewakùòwóny. Òdżin miasta béł we wiôldżi mierze skùtkã rusczi sabòtażë. Napòléònowa ''Grande Armée'' bëła zmùszonô sã wëcopac i òsta wnet znikwionô przez òstrą ruską zëmã. W 1813 rokù, pò zniszczeniach zrzeszonëch z najazdã, ùsadzonô òsta ''Kòmisjô ds. Bùdacje Miasta Mòskwë''. To dało wiôlgą òdbùdowã a dzélã przebùdowã. Taczé gmachë jak [[Wiôldżi Kremlowsczi Pałac]], [[Kremlowsczi Arsenał]], [[Mòsczewsczi Ùniwersytet]], [[Mòsczewsczi Maneż]] a [[Wiôldżi Téater w Mòskwie|Wiôldżi Téater]] òstałë prawie tej wëbùdowóné abò òdbùdowóné. [[Sztrasa Arbat]] mia jistnióné przënômni òd XV stalatégò, ale w XVIII wiekù òsoblëwie zwëska na prestiżu. Òsta zniszczonô w ògniu z 1812 rokù a czësto òdbùdowónô. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] òstôł ùsadzony w 1755 rokù. Jegò główny gmach òstôł òdbùdowóny pò ògniu z 1812 przez Domenica Giliardégò. Gazéta ''Mòskòwskije Wiedomòsti'' bëła wëdôwónô òd 1756 rokù jakno tidzenik, a òd 1859 jakno dzénnik. W latach 30. XIX wiekù generał Aleksandr Basziłow rozplanowôł pierszą regùlarną séc sztrasów na nordã òd Piotrowsczégò Pałacu. Chòdińsczé pòle na zudã òd szaségò bëła brëkòwónô do wòjskòwëch czwiczeniów. Smòleńsczi Banóf (pòprzédca Biôłorusczégò Banófù) òstôł òdemkłi w 1870 rokù. Park Sokolniki, jaczi w XVIII wiekù służił carsczim sokólnikóm, a leżôł bùten gardu, w XIX stalatim òstôł wchłoniãti przez rozwijającé sã miasto i przesztôłcony w pùbliczny park w 1878 rokù. W 1902 rokù zbùdowóny òstôł pòdmiesczi banóf Sawiołowskij was built in 1902. W stëcznikù 1905 rokù Aleksandr Adrjanow òstôł pierszim merã Mòskwë. Czej do włôdzë w 1762 rokù doszła carica [[Katarzëna Wiôlgô|Katarzëna]], brud gardu a smard scéków bëłë ùwôżóné za złé zwëczaje przëniosłé do Mòskwë przez lëdzy z niższich klasów, jaczi niedôwno przecygnãlë do gardu ze wsë. Elitë zabiégałë ò pòlepszenié higenë, co stało sã dzélã planów caricë, bë zwikszëc kòntrolã nad spòlëznowim żëcym. Pòliticzné a militarné zwënédżi òd 1812 jaż pò 1855 rok òbdôwałë kritików, diskùsjô ò lëchi kòndicje pùblicznégò zdrowiégò zmôłkła. Jednak wedle klãsków we krimsczi wòjnie z lat 1855–56, zmniészëła sã dowiérnota w ùmiejãtnosc zagwësnieniô przez państwò pòrządkù w dzélnicach nãdzë, a żądania wikszi dbë ò pùbliczné zdrowié zaczãłë bëc zôs pòdnôszóné.<ref>Alexander M. Martin, "Sewage and the City: Filth, Smell, and Representations of Urban Life in Moscow, 1770–1880", ''Russian Review'' (2008) 67#2 str. 243–274. ({{jãz.|en}})</ref> W 1903 rokù zaczął dzejac wòdocyg Mòskwòreckaja, pierszi nanëkiwóny wòdą z rzéczi Mòskwë<ref>Falkowskij N.I. ''История водоснабжения в России'' (''Istorija wodosnabżenija w Rossyji,'' ros.), red. Szuchier I.M., Изд-во Министерства коммунального хозяйства РСФСР, 1947, str. 159</ref>. === Sowiecczi cząd (1917–1991) === [[Òbrôzk:Plan_of_Moscow_1917.jpg|mały|Plan gardu Mòskwë, 1917]] W lëstopadnikù 1917 rokù, pò rozpòczãcym sã [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucje]] w Piotrogardze, mòsczewsczi bólszewikòwie rozpòczãlë swòje pòwstanié. 15 (2 wedle [[Juliańsczi kalãdôrz|juliańsczégò kalãdarza]]) lëstopadnika 1917, pò drãdżich biôtkach, w Mòskwie włôdzã przejãlë Sowiecë.<ref>[http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm "Revolutionary war history. Moscow"] ({{jãz.|en}}) ''www.aha.ru''. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20210411165331/http://www.aha.ru/~mausoleu/documents/moscow_1.htm òriginału] 11.04.2021 r.</ref> [[Włodzmiérz Lenin]], w strachù przed inwazją, przecygnął 12 strëmiannika 1918 r. stolëcã nazôd do Mòskwë.<ref name="prlib">[https://www.prlib.ru/en/history/619089 "Moscow becomes the capital of the Soviet State"] ({{jãz.|en}}) Presidential Library. 2018. Zarchiw. z [https://web.archive.org/web/20190401151158/https://www.prlib.ru/en/history/619089 òriginału] 1.04.2019.</ref> Kreml zôs stôł sã sedzbą włôdzë, pòliticznym centrum nowégò państwa. Razã ze zmianama we wôrtnoscach narcuonyma przez kòmùnisticzną dejologiã, tradicjô zachòwiwaniô kùlturalny spôdkòwiznë òsta przerwónô. Samòstójné towarzëstwa, nawet ne bróniącé blós swiecczich zabëtków, òstałë rozrzeszoné pòd kùńc 20. lat. Niszczoné bëłë swiãtnice w miastach. W 1937 r. do Centralnégò Kòmitetu [[Kòmunisticznô Partiô Sowiecczi Zrzeszë|Kòmunisticzny Partie Sowiecczi Zrzeszë]] doprzëszłë lëstë z bédënkã zmianë miona Mòskwë na „Stalindar” „Stalinodar”.<ref>Sarah Davies, Popular Opinion in Stalin's Russia: Terror, Propaganda and Dissent, 1934–1941 </ref> [[Józef Stalin|Stalin]] òdrzucył nã propòzycjã.<ref>Simon Montefiore, The Court of the Red Tsar </ref> Ò [[Drëgô swiatowô wòjna|drëgą swiatową wòjnã]], Państwòwi Sowiecczi Kòmitet Òbarnë a Generalny Sztab [[Czerwionô Armiô|Czerwiony Armie]] nalôżałë sã w Mòskwie. W 1941 rokù, westrzód mòskwianów òstało ùtwòrzonëch 16 òchòtniczich diwizjów (z wicy jak 160 000 lëdzy), 25 batalionów a 4 inżinierijné regimentë. Òd pajicznika 1941 do stëcznika 1942 rokù, na przedmiescach przebiwa miemieckô Grëpa Armie Westrzódk, przenëkónô pózni w [[Biôtka pòd Mòskwą|biôtce pòd Mòskwą]]. Wielné fabrëczi òstałë ewakuòwóné z zacht dzélã wëszëznë mët ë òd 20 pajicznika gard òstôł ògłoszony za òbległi. Pòòstałi mieszkańcë zbùdowelë a òbsôdzalë stanowiszcza procëmpancerny òbarnë, czej miasto bëło bómbardowóné z lëftu.1 maja 1944 òstôł ùsadzony medal „Za òbarnã Mòskwë”, a w 1947 medal ”Na wdôr 800-lecô Mòskwë”. Lëczba òfiarów pò miemiecczi a sowiecczi stronie je różno taksowónô: szacëje sã, że midzë 30 séwnika 1941 r. a 7 stëcznika 1942 zminãło sã òd 248 000 do 400 000 żôłnérzów Wehrmachtu ë òd 650 000 do 1 280 000 czerwionoarmistów.<ref>''Moscow Encyclopedia'', ({{jãz.|en}}) Great Russian Encyclopedia, Moscow, 1997, wpisënk "Battle of Moscow" </ref><ref>Great Soviet Encyclopedia ({{jãz.|en}}) Moscow, 1973–78, wpisënk "Battle of Moscow 1941–42"</ref><ref>John Erickson, ''Barbarossa: The Axis and the Allies'', tôbelka 12.4</ref> Òb pòwòjnowé lata to dało mieszkaniowi krizys, jaczi òstôł rozrzeszony przez wënalézenié wësoczich mieszkalnëch bloków. W Mòskwie je jich wicy jak 11 tësãcy, co czini jã miastã z nôwikszą jiloscą wësokòscówców; mieszkô w nich wikszosc lëdztwa gardu.<ref name="hrranking">[https://web.archive.org/web/20121106210644/http://www.emporis.com/statistics/skyline-ranking "Skyline Ranking"] ({{jãz.|en}}) ''Emporis''. Zarchiw. z òriginału 6.11.2012 r. </ref> Chëcze bëłë bùdowóné a dzélã méblowóné ju we fabrëce, niglë òstałë przëwiozłé na plac bùdacje ë pòstawioné we wësoczé kòlumnë. Miasto [[Zelenograd]] òstało wëbùdowóné w 1958 rokù 37 kilométrów na nordowi zôpôd òd centrum gardu a wchłoniãté jakno jedna òd administracyjnëch òbéńdów Mòskwë. [[Mòsczewsczi Państwòwi Ùniwersytet]] przecygnął swój kampùs na [[Wróblowé Grzëpë]] w 1953 rokù. [[Òbrôzk:Stalin's_funeral_procession_entering_Manezhnaya_Square_from_Okhotny_Ryad.jpg|mały|Pògrzéb Stalëna, 1953]] W 1959 rokù [[Nikita Chruszczow]] rëgnął z antireligijną kampanią. Trzëdzescë z piãcdzesąt dzejającëch kòscołów òstało zamkłëch, a szesc zbùrzonëch. 8 maja 1965 rokù, z leżnoscë fakticzny 20 roczëznë dobëtu w [[drëdżi swiatowi wòjnie]], Mòskwa òsta nôdgrodzonô titlã Gardu-Heroja. MKAD (aùtołowô òkrãżnica) òsta òdemkłô w 1961 rokù. Sztërëpasowô droga prowadzëła przez 109 kilométrów wzłuż grańców miasta. MKAD wëznôcza administracyjné grańce gardu do 80. lat, czej òstałë włączoné do nie przedmiesca zeza drodżi. W 1980 rokù Mòskwa bëła za gòspòdarza [[Latné òlimpijsczé miónczi 1980|latnëch òlimpijsczich miónków]], zbòjkòtowónëch przez [[USA]] ë jiné zôpadné kraje z pòwòdu sowiecczi inwazje na [[Afganistan]] w 1979. W 1991 rokù w Mòskwie to dało [[Pùcz Janajewa|próbã zamôchù na rząd]] przeprowadzoną przez kònserwatiwnëch kòmùnistów, stojącëch w òpòzycji do rządzącégò tej liberalnégò refòrmatora [[Michajił Gòrbaczow|Michajiła Gòrbaczowa]]. === Pò 1991 rokù === Pò rozrzeszenim [[ZSSR]] w 1991 rokù, Mòskwa òsta stolëcą [[Ruskô|Rusczi Federacje]]. Pòwsta tedë rënkòwô ekònomiô, co skùtkòwało eksplozją detalicznégò hańdlu, ùsłëgów, nowi architekturë i pòpùlarizacją zôpadnégò sztilu żëcégò. Gard rósł, a lëczba lëdztwa przeszła dzesãc milionów. W nëch czasach ale to dało téż zacht rozrost pòdmiesczi nisczi zabùdowë, spòwòdowóny wësoczim òdbëtã na jednofamiliowé chëcze w procëmnoscë do wiôldżich bloków. W latach 1995–97 MKAD òsta pòszerzwionô ze sztërzech do dzesãc pasów. W gòdnikù 2002 rokù pòżdôwk [[Bùlwar Dmitrija Donskògò]] stôł sã pierszą stacją mòsczewsczégò metra bùten MKAD. Trzecô òkrãżnica, pòstrzédnô midzë XIX-stalatną [[Ògrodowô Òkrãżnica|Ògrodową Òkrãżnicą]], a ną bùtnową ze sowiecczégò cządu, òsta ùkùńczonô w 2004 r. Latné dacze są przesztôłcóné w całoroczné chëcze, a ze wzrostã pòpùlarnoscë aùtołów, rosce téż rëch na drogach.<ref>Robert J. Mason ë Liliya Nigmatullina, "Suburbanization and Sustainability in Metropolitan Moscow," ''Geographical Review'' (2011, {{jãz.|en}}) 101#3 str. 316–333.</ref> Wielné stôré cerkwie a jiné przëmiarë kùlturalny spôdkòwiznë zniszczoné za czasów Stalëna òstałë òdbùdowóné, np. [[Sobór Christusa Zbawicela w Mòskwie|Sobór Christusa Zbawicela]]. W drëdżi dekadze XXI wiekù, administracjô gardu rëgnã z długòterminowima projektama, taczima jak program mòdernizacje miasta ''Mòja Ùlica'' (Mòja Sztrasa)''.''<ref>RBTH, (4.11.2016.) [https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 "City of the future: Moscow gets a much-needed makeover"]. [https://web.archive.org/web/20180524081811/https://www.rbth.com/politics_and_society/2016/11/04/city-of-the-future-moscow-gets-a-much-needed-makeover_644341 Zarchiw.] 24.05.2018 r.</ref> Pò rozrosce teritorium miasta na zudwest 1 lëpińca 2012 rokù, pòwiérzchniô stolëcë zwikszëła sã wicy jak dëbelt, roscącë z 1 091 do 2 511 km², przez co Mòskwa sta sã nôwikszim miastã w Eùropie pòd wzglãdã wiéchrzëznë; zwëska téż 233 000 mieszkańców.<ref name="Merger2">[https://web.archive.org/web/20131113003818/http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html "Expansion of Moscow borders to help it develop harmonically: mayor, Itar-tass, July 1, 2012"] ({{jãz.|en}}) Itar-tass.com. 1.07.2012. [http://www.itar-tass.com/en/c32/461491.html Zarchiw.] 13.11.2013.</ref><ref name="Mos.ru">[https://web.archive.org/web/20140720113907/http://www.mos.ru/about/history/ "Moscow city government official site"] ({{jãz.|en}}) Mos.ru. [http://www.mos.ru/about/history/ Zarchiw]. 20.07.2014 r.</ref> Terenë te òstałë òficjalno nazwóné ''Nowaja Mòskwa'' (Nowô Mòskwa). == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Moscow_by_Sentinel-2,_2020-05-11.jpg|mały|Satelitarny widok Mòskwë a ji pòblësczégò òkòlégò]] Mòskwa leżi pò òbù brzegach rzéczi [[Mòskwa (rzéka)|Mòskwë]], jakô płënie przez wicy jak 500 km Pòréncznoeùropejską Nizëną we westrzédno-zôpadny Rusce, niedalek òd nôtërny grańcë lasowi a lasowò-stepòwi conë. W grańcach miasta to dô 49 mòstów nad rzékama a karnalama. Szérzawa gardu Mòskwë ze zôpadu na pòrénk wënosy 39,7 km, a dłużawa z nordë na pôłnié – 51,8 km. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === Wedle pòwszechnégò spisënkù z 2021, pòpùlacjô wënosëła 13 010 112 òsób; je to wzrost w przërównanim do 11 503 501 òdnotowónëch w spisënkù z 2010 r.<ref name="2014 objectively assess">Russian Federal State Statistics Service (2011). <bdi>[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/perepis_itogi1612.htm Всероссийская перепись населения 2010 года. Том&nbsp;1]</bdi> <bdi>Всероссийская перепись населения 2010&nbsp;года [2010 All-Russia Population Census]</bdi> (rus). Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis</ref> [[Òbrôzk:Life_expectancy_in_Russian_subject_-Moscow_-diff.png|lewo|mały|Òczekiwónô długòsc żëcégò przë narodzenim òd 1990, z rozróżnienim pëłców. Òczekiwónô długòsc żëcégò zmniészô sã òd 2019.]] === Etniczné grëpë === {| class="wikitable" ! rowspan="3" style="text-align:center;" |[[Etniczné grëpë w Rusce|Etnicznô grëpa]] ! colspan="9" |Rok |- !1897<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625161022/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=831 Zarchiw.] 25.06.2018 r.; pòdôwczi na spòdlim deklarowónégò jãzëka.</ref> !1939<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185806/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_39.php?reg=39 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1959<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706161009/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_59.php?reg=45 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1970<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220614185805/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_70.php?reg=18 Zarchiw.] 14.06.2022 r.</ref> !1979<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20220706172633/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_79.php?reg=19 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !1989<ref>[http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 "Демоскоп Weekly - Приложение. Справочник статистических показателей"] ({{jãz.|ru}}) ''www.demoscope.ru''. [https://web.archive.org/web/20180625132501/http://www.demoscope.ru/weekly/ssp/rus_nac_89.php?reg=18 Zarchiw.] 6.07.2022 r.</ref> !2002<ref>[https://web.archive.org/web/20070217070612/http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls "NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION FOR REGIONS OF THE RUSSIAN FEDERATION"]. 17.02.2007 r. [http://www.perepis2002.ru/ct/doc/English/4-2.xls Zarchiw.] 17.02.2007 r.</ref> !2010 !2021<ref name="census2021">[https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx "Национальный состав населения"]. Federalny Państwòwi Statisticzny Serwis. [https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx Zarchiw.] 30.12.2022 r.</ref> |- !Jilosc (% pòpùlacje) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) !Jilosc (%) |- |[[Ruskòwie]] |987 044 (95,0%) |3 614 430 (87,4%) |4 507 899 (88,6%) |6 301 247 (89,2%) |7 146 682 (90,1%) |7 963 246 (89,7%) |8 808 009 (84,8%) |9 930 410 (86,3%) |9 074 375 (69,7%) |- |[[Tatarzë]] |4 288 (0,1%) |57 687 (1,4%) |80 489 (1,6%) |109 252 (1,5%) |131 328 (1,7%) |157 376 (1,8%) |166 083 (1,6%) |149 043 (1,3%) |84 373 (0,6%) |- |[[Armeńczicë]] |1 604 (0,1%) |13 682 (0,3%) |18 379 (0,4%) |25 584 (0,4%) |31 414 (0,4%) |43 989 (0,5%) |124 425 (1,2%) |106 466 (0,9%) |68 018 (0,5%) |- |[[Ùkrajińcë]] |4 478 (0,4%) |90 479 (2,2%) |115 489 (2,3%) |184 885 (2,6%) |206 875 (2,6%) |252 670 (2,8%) |253 644 (2,4%) |154 104 (1,3%) |58 788 (0,5%) |- |[[Azerowie]] |– (–) |677 (–) |2 528 (–) |4 889 (–) |7 967 (0,1%) |20 727 (0,2%) |95 563 (0,9%) |57 123 (0,5%) |37 259 (0,3%) |- |[[Ùzbekòwie]] |– (–) |659 (–) |2 478 (–) |5 973 (–) |4 222 (–) |9 183 (0,1%) |9 183 (0,1%) |35 595 (0,3%) |29 526 (0,2%) |- |[[Żëdzë]] |5 070 (0,4%) |250 181 (6,0%) |239 246 (4,7%) |251 350 (3,6%) |222 900 (2,8%) |174 728 (2,0%) |79 359 (0,8%) |53 145 (0,5%) |28 014 (0,2%) |- |[[Grëzónie]] |– (–) |4 251 (0,1%) |6 365 (0,1%) |9 563 (0,1%) |12 180 (0,2%) |19 608 (0,2%) |54 387 (0,5%) |38 934 (0,3%) |26 222 (0,2%) |- |[[Tadżikòwie]] |– (–) |184 (–) |1 005 (–) |1 652 (–) |1 221 (–) |2 893 (–) |35 385 (0,4%) |27 280 (0,2%) |22 783 (0,2%) |- |[[Biôłoruskòwie]] |1 016 (–) |24 952 (0,6%) |34 370 (0,7%) |50 257 (0,7%) |59 193 (0,7%) |73 005 (0,8%) |59 353 (0,6%) |39 225 (0,3%) |17 632 (0,1%) |- |[[Kirgizowie]] |– (–) |77 (–) |– (–) |– (–) |1 173 (–) |3 044 (–) |4 102 (–) |18 736 (0,2%) |16 858 (0,1%) |- |Jinszi |– (–) | |76 173 (–) | | | | |225 031 (2,0%) |595 543 (4,6%) |- |Bez zadeklarowóny etnicznoscë |– (–) | | | | | | |668 409 (5,8%) |2 950 721 (22,7%) |- !Wëcmanim !1 038 591 (100%) !4 137 018 (100%) !5 085 581 (100%) !7 061 008 !7 931 602 (100%) !8 875 579 (100%) !10 382 754 (100%) !11 503 501 (100%) !13 010 112 (100%) |} === Religiô === {| ! colspan="2" |Religie w Mòskwie (2020) |- |Prawòsławié |'''55%''' |- |Atejizm a felënk religie |'''28%''' |- |Islam |'''8%''' |- |Jiné religie |'''3%''' |- |Jiné chrzëscejańsczé wëznania |'''2%''' |- |Felënk deklaracje |'''4%''' |} [[Chrzescëjaństwò|Chrzescëjani]] stanowią wikszosc lëdztwa gardu; wikszosc òd nich słëchô [[Ruskô Prawòsłôwnô Cerkwiô|Rusczi Prawòsłôwny Cerkwie]]. Mòsczewsczi patriarcha je za głowã cerkwie i rezydëje w Danielowim mònasterze. Mòskwa je stolëcą prawòsławiégò w Rusce, jaczé òd stalatów je główną religią kraju. Do jinszich religiów wëznôwónëch w Mòskwie nôleżą: [[Bùddizm w Rusce|bùddizm]], [[Hindujizm w Rusce|hindujizm]], [[Islam w Rusce|islam]], [[judajizm]], [[jezydizm]] a [[Słowiańsczé neòpògaństwò|rodnowierstwò]]. W miesce dô sztërë meczetë.<ref>Kiran Moodley. [https://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html "Eid al-Fitr 2015: Drone shows huge crowds celebrating the end of Ramadan in Moscow"] ({{jãz.|en}}), ''The Independent''. [https://web.archive.org/web/20150925190139/http://www.independent.co.uk/news/world/europe/eid-alfitr-2015-drone-shows-huge-crowds-celebrating-the-end-of-ramadan-in-moscow-10395950.html Zarchiw.] 25.09.2015 r.</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gardë w Rosji]] [[Kategòrëjô:Stolëce]] 5aqqdpozvo5rnyl0ec8x5i52olt5v51 Norweskô 0 1928 211411 211291 2026-08-18T07:16:22Z Tsca 12 211411 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Kongeriket Norge | miono = Królestwò Norwesczi | miono-genitiw = Norwesczi | fana = Flag of Norway.svg| herb = Coat of arms of Norway.svg | na karce = LocationNorway.svg | mòtto = Enig og tro til Dovre faller | jãzëk = [[Norwesczi jãzëk|norwesczi]] | stolëca = Oslo | fòrma państwa = mònarchiô | wiéchrzëzna = 385.207 | lëdztwò = 5.425.270 | rok = 2022 | dëtk = Norweskô kòróna | kòd dëtka = NOK | czasowô cona = +0 | swiãto = 17 maja | himn = <center>[[Òbrôzk:Norway (National Anthem).ogg]]</center> [[Himn Norwesczi|Ja, vi elsker dette landet]] – państwòwi himn<br />(Tak, kòchômë ten krôj) <center>[[Òbrôzk:God Save The Queen (Band of the Grenadier Guards, 1952 instrumental).oga]]</center> [[Kongesangen]] – królewsczi himn <br />(Piesń króla) | kòd = NO, NOK | Internet = .no | telefón = +47 |Mònarcha=[[Harald V]]|Premiéra=Jonas Gahr Støre|aùtowi kòd=N|kònstitucjô=Kònstitucjô Norwesczi z 1814}} '''Norweskô''' abò '''Norwegiô'''<ref>{{RKJ|2008|223}}</ref>, '''Królestwò Norwesczi''' ([[norwesczi]] ''Kongeriket Norge (Norge), Kongeriket Noreg (Noreg)'') – je państwã w Nordowi [[Eùropa|Eùropie]] na [[Skandinawsczi Półòstrów|Skandinawsczim Półòstrowie]]. Stolëcznym gardã Norwesczi je [[Oslo]]. Greńczë ze [[Szwedzkô|Szwedzką]], [[Fińskô|Fińską]], ë [[Ruskô|Ruską]]. Norweskô je kònstitucyjną mònarchią. Przédnikã kraju òd 1991 je król [[Harald V]]. == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Geirangerfjord (6-2007).jpg|mały|left|[[Fiord]] w Norwesce]] <ref>[https://web.archive.org/web/20260119004717/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ Norway] The World Factbook</ref> === Wiéchrzëzna === * całownô: 323,802 km² * wiéchrzëzna lądu: 304,282 km² * wiéchrzëzna wòdów: 19,520 km² === Lądowé grańce === * òglowô długòsc wszëtczich grańców: 2,566 km * państwa, z jaczima mô grańce: [[Fińskô]] 709 km; [[Szwedzkô]] 1,666 km; [[Ruskô]] 191 km === Brzegòwô liniô === 25,148 km === Klimat === Ùmiarkowany na ùbrzegu, bënë chłodny<ref>[https://2009-2017.state.gov/outofdate/bgn/norway/126904.htm Norway (08/09)] US Department of State</ref>. === Wësokòsc terenu === * strzédnô wësokòsc: 460 m. n.r.m. * nôniższô wësokòsc: 0 m. n.r.m. (Norwesczé Mòrze) * nôwëższi czëp: 2,469 m. n.r.m. (Galdhopiggen) === Gruńtë wedle ùżiwaniô === * rolné gruńtë 2.7% (w tim 2.2% òrnëch gruńtów) * lasë 33.3% == Demografiô == [[Òbrôzk:Young girls in bunad.jpg|lewo|mały|Norwesczé białczi w tradicjowëch òbleczënkach]] === Pòpùlacjô === * lëdztwò: 5.627.400<ref name="ssbf">[https://www.ssb.no/en/befolkning/folketall/statistikk/befolkning Population, january 01 2026, Statistics Norway] Accessdate=2026-02-26</ref> mieszkańców ([[2026]]) === Etniczné karna === Norwegowié 81.5% (w tim 60,000 Samów), jinszi Eùropejczëczi 8.9%, jinszi 9.6% (2021) === Jãzëczi === Òficjalne: norwesczi bokmål, norwesczi nynorsk, jãzëczi mniészosci: lapońsczi, fińsczi === Religijné karna === Kòscół Norwesczi ([[lëterstwò]]) 67.5%, [[Islam]] 3.1%, [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcyzm]] 3.1%, jinsze [[Chrzescëjaństwò|Chrzescëjańsczé]] wëznania 3.8%, jinsze religie 2.6%, nieòpisóne 19.9% (2021)<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/norway 2022 Report on International Religious Freedom: Norway] US Department of State</ref> === Ùrbanizacjô === * mieskô pòpùlacjô: 84% == Pòliticzny system == Norweskô je kònstitucyjną [[Mònarchiô|mònarchią]]. Przédnikã kraju je król z dinastii Glücksburgów. Przédnikã rządu je premiéra. Jednojizbowi parlament Storting mô 169 nôleżników wëbieranëch na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://www.stortinget.no/en/In-English/About-the-Storting/ The Storting] Stortinget</ref>. * Król: Harald V (òd 17 stëcznika 1991)<ref>[https://www.royalcourt.no/news/accession-of-the-new-monarch-in-1991 Accession of the new monarch in 1991] The Royal House of Norway</ref> * Premiéra: Jonas Gahr Støre (òd 14 pazdzérznika 2021)<ref>[https://www.regjeringen.no/en/dep/smk/organization-map/prime-minister-jonas-gahr-store/id2877186/ Prime MinisterJonas Gahr Støre] Government.no</ref> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20260119004717/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/norway/ Norweskô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Norweskô| ]] s3mxapnqm1q4ul1xxzuudscfl5yim2p Szablóna:Infobox-państwò 10 2448 211390 207033 2026-08-18T00:50:06Z HaxelKaszëba 17492 211390 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{miono}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{lata jistnienia|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.3em; font-size: 85%; font-weight: normal; border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> {{{lata jistnienia}}} </th> </tr> }} <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> {{#if:{{{fana|}}}| <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{miono-genitiw}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Fana {{{miono-genitiw}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> | <div style="font-size: 200%;">🏁</div> }} </td> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> {{#if:{{{herb|}}}| <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{herb}}}|center|90px|Herb {{{miono-genitiw}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Herb {{{miono-genitiw}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Herb</span>]]</span></div> | <div style="font-size: 200%;">🛡️</div> }} </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{mòtto|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-top: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;"> [[Mòtto]]: ''{{{mòtto}}}'' </td> </tr> }} {{#if:{{{himn|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;"> [[Himn]]: ''{{{himn}}}'' </td> </tr> }} {{#if:{{{na karce|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{na karce}}}|center|260px|{{{miono}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{jãzëk|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{jãzëk}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{stolëca|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Stolëca]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stolëca}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{fòrma państwa|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Fòrma państwa]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{fòrma państwa}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{kònstitucjô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kònstitucjô]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{kònstitucjô}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Mònarcha|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Mònarcha</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Mònarcha}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Prezydeńt|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Prezydeńt</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Prezydeńt}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Premiéra|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Premiéra]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Premiéra}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data ùsôdzenia|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Data ùsadzeniô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data ùsôdzenia}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data lëkwidacji|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Data lëkwidacji</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data lëkwidacji}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiéchrzëzna{{#if:{{{procent-wòdë|}}}|<br /><small>% wòdë</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²{{#if:{{{procent-wòdë|}}}|<br />{{{procent-wòdë}}}%}}</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{dëtk|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Dëtk]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{dëtk}}} {{#if:{{{kòd dëtka|}}}|({{{kòd dëtka}}})}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czasowô cona|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czasowô cona]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[UTC]] {{{czasowô cona}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{swiãto|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Nôrodné swiãto]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{swiãto}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[ISO 3166-1|Kòd ISO 3166]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Internet|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[TLD|Internet]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Internet}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{aùtowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Aùtowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{aùtowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{telefón|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Telefón</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{telefón}}}</td> </tr> }} </table> an3st41s1ouelgmcg3ptcdg8ha93cbs 211391 211390 2026-08-18T00:50:48Z HaxelKaszëba 17492 211391 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{miono}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{lata jistnienia|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.3em; font-size: 85%; font-weight: normal; border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> {{{lata jistnienia}}} </th> </tr> }} <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> {{#if:{{{fana|}}}| <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{miono-genitiw}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Fana {{{miono-genitiw}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> | <div style="font-size: 200%;">🏁</div> }} </td> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> {{#if:{{{herb|}}}| <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{herb}}}|center|90px|Herb {{{miono-genitiw}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Herb {{{miono-genitiw}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Herb</span>]]</span></div> | <div style="font-size: 200%;">🛡️</div> }} </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{mòtto|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-top: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;">[[Mòtto]]: ''{{{mòtto}}}'' </td> </tr> }} {{#if:{{{himn|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;">[[Himn]]: ''{{{himn}}}'' </td> </tr> }} {{#if:{{{na karce|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{na karce}}}|center|260px|{{{miono}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{jãzëk|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{jãzëk}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{stolëca|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Stolëca]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stolëca}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{fòrma państwa|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Fòrma państwa]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{fòrma państwa}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{kònstitucjô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kònstitucjô]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{kònstitucjô}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Mònarcha|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Mònarcha</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Mònarcha}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Prezydeńt|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Prezydeńt</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Prezydeńt}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Premiéra|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Premiéra]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Premiéra}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data ùsôdzenia|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Data ùsadzeniô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data ùsôdzenia}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data lëkwidacji|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Data lëkwidacji</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data lëkwidacji}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiéchrzëzna{{#if:{{{procent-wòdë|}}}|<br /><small>% wòdë</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²{{#if:{{{procent-wòdë|}}}|<br />{{{procent-wòdë}}}%}}</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{dëtk|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Dëtk]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{dëtk}}} {{#if:{{{kòd dëtka|}}}|({{{kòd dëtka}}})}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czasowô cona|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czasowô cona]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[UTC]] {{{czasowô cona}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{swiãto|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Nôrodné swiãto]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{swiãto}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[ISO 3166-1|Kòd ISO 3166]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Internet|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[TLD|Internet]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Internet}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{aùtowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Aùtowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{aùtowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{telefón|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Telefón</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{telefón}}}</td> </tr> }} </table> famrbbt5nvgr4zvlur8ix8d4qvyi8fm 211392 211391 2026-08-18T00:54:43Z HaxelKaszëba 17492 211392 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{miono}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{lata jistnienia|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.3em; font-size: 85%; font-weight: normal; border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> {{{lata jistnienia}}} </th> </tr> }} <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="vertical-align: middle; padding: 0.2em 0.2em 0.2em 0.4em; border: none; text-align: center !important;"> {{#if:{{{fana|}}}| <div style="display: table; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{miono-genitiw}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Fana {{{miono-genitiw}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> | <div style="font-size: 200%; margin: auto;">🏁</div> }} </td> <td style="vertical-align: middle; padding: 0.2em 0.4em 0.2em 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> {{#if:{{{herb|}}}| <div style="display: table; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{herb}}}|center|90px|Herb {{{miono-genitiw}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Herb {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Herb</span>]]</span></div> | <div style="font-size: 200%; margin: auto;">🛡️</div> }} </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{mòtto|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-top: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;">[[Mòtto]]: ''{{{mòtto}}}'' </td> </tr> }} {{#if:{{{himn|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;">[[Himn]]: ''{{{himn}}}'' </td> </tr> }} {{#if:{{{na karce|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{na karce}}}|center|260px|{{{miono}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{jãzëk|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{jãzëk}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{stolëca|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Stolëca]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stolëca}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{fòrma państwa|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Fòrma państwa]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{fòrma państwa}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{kònstitucjô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kònstitucjô]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{kònstitucjô}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Mònarcha|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Mònarcha</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Mònarcha}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Prezydeńt|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Prezydeńt</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Prezydeńt}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Premiéra|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Premiéra]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Premiéra}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data ùsôdzenia|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Data ùsadzeniô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data ùsôdzenia}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data lëkwidacji|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Data lëkwidacji</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data lëkwidacji}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiéchrzëzna{{#if:{{{procent-wòdë|}}}|<br /><small>% wòdë</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²{{#if:{{{procent-wòdë|}}}|<br />{{{procent-wòdë}}}%}}</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{dëtk|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Dëtk]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{dëtk}}} {{#if:{{{kòd dëtka|}}}|({{{kòd dëtka}}})}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czasowô cona|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czasowô cona]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[UTC]] {{{czasowô cona}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{swiãto|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Nôrodné swiãto]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{swiãto}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[ISO 3166-1|Kòd ISO 3166]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Internet|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[TLD|Internet]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Internet}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{aùtowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Aùtowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{aùtowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{telefón|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Telefón</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{telefón}}}</td> </tr> }} </table> m7t02q29aq1gn0u3h5uuflr4t64ku7r 211393 211392 2026-08-18T00:55:40Z HaxelKaszëba 17492 211393 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{miono}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{lata jistnienia|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.3em; font-size: 85%; font-weight: normal; border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> {{{lata jistnienia}}} </th> </tr> }} <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <!-- Wyśrodkowanie flagi --> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> {{#if:{{{fana|}}}| <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{miono-genitiw}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Fana {{{miono-genitiw}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> | <div style="font-size: 200%; text-align: center;">🏁</div> }} </td> <!-- Wyśrodkowanie herbu --> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> {{#if:{{{herb|}}}| <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{herb}}}|center|90px|Herb {{{miono-genitiw}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Herb {{{miono-genitiw}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Herb</span>]]</span></div> | <div style="font-size: 200%; text-align: center;">🛡️</div> }} </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{mòtto|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-top: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;">[[Mòtto]]: ''{{{mòtto}}}'' </td> </tr> }} {{#if:{{{himn|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;">[[Himn]]: ''{{{himn}}}'' </td> </tr> }} {{#if:{{{na karce|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{na karce}}}|center|260px|{{{miono}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{jãzëk|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{jãzëk}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{stolëca|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Stolëca]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stolëca}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{fòrma państwa|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Fòrma państwa]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{fòrma państwa}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{kònstitucjô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kònstitucjô]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{kònstitucjô}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Mònarcha|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Mònarcha</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Mònarcha}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Prezydeńt|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Prezydeńt</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Prezydeńt}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Premiéra|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Premiéra]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Premiéra}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data ùsôdzenia|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Data ùsadzeniô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data ùsôdzenia}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data lëkwidacji|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Data lëkwidacji</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data lëkwidacji}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiéchrzëzna{{#if:{{{procent-wòdë|}}}|<br /><small>% wòdë</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²{{#if:{{{procent-wòdë|}}}|<br />{{{procent-wòdë}}}%}}</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{dëtk|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Dëtk]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{dëtk}}} {{#if:{{{kòd dëtka|}}}|({{{kòd dëtka}}})}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czasowô cona|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czasowô cona]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[UTC]] {{{czasowô cona}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{swiãto|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Nôrodné swiãto]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{swiãto}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[ISO 3166-1|Kòd ISO 3166]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Internet|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[TLD|Internet]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Internet}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{aùtowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Aùtowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{aùtowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{telefón|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Telefón</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{telefón}}}</td> </tr> }} </table> ap6h2mad5o25dv96vpkmak2q0z6tx6t 211395 211393 2026-08-18T00:58:19Z HaxelKaszëba 17492 211395 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{miono}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{lata jistnienia|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.3em; font-size: 85%; font-weight: normal; border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> {{{lata jistnienia}}} </th> </tr> }} <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em 0.4em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em 0.6em 0.2em 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> {{#if:{{{fana|}}}| <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{miono-genitiw}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Fana {{{miono-genitiw}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> | <div style="font-size: 200%; text-align: center;">🏁</div> }} </td> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em 0.2em 0.2em 0.6em; border: none; text-align: center !important;"> {{#if:{{{herb|}}}| <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{herb}}}|center|90px|Herb {{{miono-genitiw}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Herb {{{miono-genitiw}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Herb</span>]]</span></div> | <div style="font-size: 200%; text-align: center;">🛡️</div> }} </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{mòtto|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-top: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;">[[Mòtto]]: ''{{{mòtto}}}'' </td> </tr> }} {{#if:{{{himn|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;">[[Himn]]: ''{{{himn}}}'' </td> </tr> }} {{#if:{{{na karce|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{na karce}}}|center|260px|{{{miono}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{jãzëk|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{jãzëk}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{stolëca|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Stolëca]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stolëca}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{fòrma państwa|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Fòrma państwa]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{fòrma państwa}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{kònstitucjô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kònstitucjô]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{kònstitucjô}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Mònarcha|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Mònarcha</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Mònarcha}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Prezydeńt|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Prezydeńt</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Prezydeńt}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Premiéra|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Premiéra]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Premiéra}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data ùsôdzenia|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Data ùsadzeniô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data ùsôdzenia}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data lëkwidacji|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Data lëkwidacji</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data lëkwidacji}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiéchrzëzna{{#if:{{{procent-wòdë|}}}|<br /><small>% wòdë</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²{{#if:{{{procent-wòdë|}}}|<br />{{{procent-wòdë}}}%}}</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{dëtk|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Dëtk]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{dëtk}}} {{#if:{{{kòd dëtka|}}}|({{{kòd dëtka}}})}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czasowô cona|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czasowô cona]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[UTC]] {{{czasowô cona}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{swiãto|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Nôrodné swiãto]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{swiãto}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[ISO 3166-1|Kòd ISO 3166]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Internet|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[TLD|Internet]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Internet}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{aùtowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Aùtowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{aùtowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{telefón|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Telefón</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{telefón}}}</td> </tr> }} </table> e60z9sraum6eopvr60az9dgq1ddve5e 211396 211395 2026-08-18T01:00:19Z HaxelKaszëba 17492 211396 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{miono}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{lata jistnienia|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.3em; font-size: 85%; font-weight: normal; border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> {{{lata jistnienia}}} </th> </tr> }} <tr> <td colspan="2" style="background: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 6px 4px; text-align: center;"> <div style="display: flex; justify-content: space-around; align-items: center; text-align: center; margin: 2px 0;"> <div style="width: 48%; text-align: center;">{{#if:{{{fana|}}}|{{#if:{{{miono-genitiw|}}}|[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{miono-genitiw}}}]]<br /><div style="margin-top:4px; font-size: 85%; font-weight: bold; color: var(--color-base, #202122);">[[Fana {{{miono-genitiw}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</div>|miono-genitiw?}}|🏁}} </div> <div style="width: 48%; text-align: center;">{{#if:{{{herb|}}}|{{#if:{{{miono-genitiw|}}}|[[Òbrôzk:{{{herb}}}|center|90px|Herb {{{miono-genitiw}}}]]<br /><div style="margin-top:4px; font-size: 85%; font-weight: bold; color: var(--color-base, #202122);">[[Herb {{{miono-genitiw}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Herb</span>]]</div>|miono-genitiw?}}|🛡️}} </div> </div> </td> </tr> {{#if:{{{mòtto|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-top: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;">[[Mòtto]]: ''{{{mòtto}}}'' </td> </tr> }} {{#if:{{{himn|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;">[[Himn]]: ''{{{himn}}}'' </td> </tr> }} {{#if:{{{na karce|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{na karce}}}|center|260px|{{{miono}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{jãzëk|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{jãzëk}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{stolëca|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Stolëca]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stolëca}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{fòrma państwa|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Fòrma państwa]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{fòrma państwa}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{kònstitucjô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kònstitucjô]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{kònstitucjô}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Mònarcha|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Mònarcha</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Mònarcha}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Prezydeńt|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Prezydeńt</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Prezydeńt}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Premiéra|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Premiéra]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Premiéra}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data ùsôdzenia|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Data ùsadzeniô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data ùsôdzenia}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data lëkwidacji|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Data lëkwidacji</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data lëkwidacji}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiéchrzëzna{{#if:{{{procent-wòdë|}}}|<br /><small>% wòdë</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²{{#if:{{{procent-wòdë|}}}|<br />{{{procent-wòdë}}}%}}</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{dëtk|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Dëtk]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{dëtk}}} {{#if:{{{kòd dëtka|}}}|({{{kòd dëtka}}})}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czasowô cona|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czasowô cona]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[UTC]] {{{czasowô cona}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{swiãto|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Nôrodné swiãto]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{swiãto}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[ISO 3166-1|Kòd ISO 3166]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Internet|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[TLD|Internet]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Internet}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{aùtowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Aùtowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{aùtowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{telefón|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Telefón</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{telefón}}}</td> </tr> }} </table> aupckrof27wx6f52zx63f2aipdxaq5s 211397 211396 2026-08-18T01:01:15Z HaxelKaszëba 17492 Anulowanié wersje [[Special:Diff/211396|211396]] aùtora [[Special:Contributions/HaxelKaszëba|HaxelKaszëba]] ([[User talk:HaxelKaszëba|diskùsjô]]) 211397 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 300px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{miono}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> {{#if:{{{lata jistnienia|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.3em; font-size: 85%; font-weight: normal; border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> {{{lata jistnienia}}} </th> </tr> }} <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em 0.4em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em 0.6em 0.2em 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> {{#if:{{{fana|}}}| <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{miono-genitiw}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Fana {{{miono-genitiw}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> | <div style="font-size: 200%; text-align: center;">🏁</div> }} </td> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em 0.2em 0.2em 0.6em; border: none; text-align: center !important;"> {{#if:{{{herb|}}}| <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{herb}}}|center|90px|Herb {{{miono-genitiw}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Herb {{{miono-genitiw}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Herb</span>]]</span></div> | <div style="font-size: 200%; text-align: center;">🛡️</div> }} </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{mòtto|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-top: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;">[[Mòtto]]: ''{{{mòtto}}}'' </td> </tr> }} {{#if:{{{himn|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.4em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); font-size: 90%;">[[Himn]]: ''{{{himn}}}'' </td> </tr> }} {{#if:{{{na karce|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{na karce}}}|center|260px|{{{miono}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{jãzëk|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Jãzëk|Òficjalny jãzëk]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{jãzëk}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{stolëca|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Stolëca]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stolëca}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{fòrma państwa|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Fòrma państwa]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{fòrma państwa}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{kònstitucjô|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kònstitucjô]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{kònstitucjô}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Mònarcha|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Mònarcha</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Mònarcha}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Prezydeńt|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Prezydeńt</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Prezydeńt}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Premiéra|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Premiéra]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Premiéra}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data ùsôdzenia|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Data ùsadzeniô</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data ùsôdzenia}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{data lëkwidacji|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Data lëkwidacji</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{data lëkwidacji}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiéchrzëzna{{#if:{{{procent-wòdë|}}}|<br /><small>% wòdë</small>}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²{{#if:{{{procent-wòdë|}}}|<br />{{{procent-wòdë}}}%}}</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{dëtk|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Dëtk]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{dëtk}}} {{#if:{{{kòd dëtka|}}}|({{{kòd dëtka}}})}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czasowô cona|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czasowô cona]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">[[UTC]] {{{czasowô cona}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{swiãto|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Nôrodné swiãto]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{swiãto}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[ISO 3166-1|Kòd ISO 3166]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Internet|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[TLD|Internet]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Internet}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{aùtowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Aùtowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{aùtowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{telefón|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Telefón</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{telefón}}}</td> </tr> }} </table> e60z9sraum6eopvr60az9dgq1ddve5e Lëzëno 0 2670 211416 210452 2026-08-18T09:39:37Z Terrus38 14026 211416 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Lëzëno | rodzôcz_wsë= | céch_wsë=POL gmina Luzino COA.svg | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|54°33'58"N 18°06'14"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Lëzëno]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=wejrowsczi | gmina=Lëzëno | szôłtëstwò=Lëzëno | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=33 | sekùndëN=46 | gradëE=18 | minutëE=06 | sekùndëE=11 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=6985 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-242 | reg_tôfla=GWE | SIMC= | szôłtës= Władysław Wejer | www=http://www.luzino.pl/ | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Lëzëno''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Luzino'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Lusin'') – to je gminnô wies w zôpadnym dzélu [[wejrowsczi kréz|wejrowsczégò krézu]], w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Tu je sëdzba wëszëznów gminë ë w ùrzãdze [[kaszëbsczi jãzëk]] to je [[pòmòcny jãzëk]]. Lëzëno mô kòl 7 tësąców mieszkańców. Tu je Gimnazjum miona Kaszëbsczich Runitów, a w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Historiô == Tu dżinãlë lagrowi w „marszu smiercë” z lagru [[Stutthof]] w 1945 rokù. Ófiarów bë bëło wicy, ale [[Kaszëbi]] dôwale lagrowim jesc i òni miele miészi głód. 12 lagrowëch je tu pòchòwóné. Téż tu na smãtôrzu je grób [[Gerat Labùda|Gerata Labùdë]] ë szkòła jegò miona. [[7 lëpińca]] 2018 rokù tu béł [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Kościół pw. Św. Wawrzyńca w Luzinie.jpg|Kòscół Òbrôzk:Obelisk na Placu św. Józefa upamiętniający Marsz Śmierci.jpg|Tôblëca ò „marszu smiercë” z lagru [[Stutthof]] Òbrôzk:Plan św. Józefa w Luzinie.JPG| Òbrôzk:Pomnik Towarzystwa Powstańców i Wojaków w Luzinie.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Gmina Lëzëno]] * [[Marsz smiercë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20051025105907/http://www.luzino.pl/ Òficjalnô starna gminë Lëzëno] * [https://web.archive.org/web/20160305205834/http://groby.radaopwim.gov.pl/grob/12417/ lagrowi] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/494 Luzino w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://viaf.org/viaf/159637476/#Luzino_(Poland) VIAF] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Lëzëno]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] a4r57a9cxduv880rk5wn88cy0a5pit8 211437 211416 2026-08-18T09:58:12Z Terrus38 14026 211437 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Lëzëno | rodzôcz_wsë= | céch_wsë=POL gmina Luzino COA.svg | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|54°33'58"N 18°06'14"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Lëzëno]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=wejrowsczi | gmina=Lëzëno | szôłtëstwò=Lëzëno | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=33 | sekùndëN=46 | gradëE=18 | minutëE=06 | sekùndëE=11 | wiżô= | rok=2008 | lëdztwò=6985 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=84-242 | reg_tôfla=GWE | SIMC= | szôłtës= Władysław Wejer | www=http://www.luzino.pl/ | òdjimk= | galerëjô_commons= |}} '''Lëzëno''' ([[Pòlsczi jãzëk|pòl.]] ''Luzino'', [[miemiecczi jãzëk|miem.]] ''Lusin'') – to je gminnô wies w zôpadnym dzélu [[wejrowsczi kréz|wejrowsczégò krézu]], w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]]. Tu je sëdzba wëszëznów gminë ë w ùrzãdze [[kaszëbsczi jãzëk]] to je [[pòmòcny jãzëk]]. Lëzëno mô kòl 7 tësąców mieszkańców. Tu je Gimnazjum miona Kaszëbsczich Runitów, a w szkòle dzece ùczą sã [[Kaszëbsczi jãzëk|kaszëbsczégò jãzëka]]. == Historiô == Tu dżinãlë lagrowi w „marszu smiercë” z lagru [[Stutthof]] w 1945 rokù. Ófiarów bë bëło wicy, ale [[Kaszëbi]] dôwale lagrowim jesc i òni miele miészi głód. 12 lagrowëch je tu pòchòwóné. Téż tu na smãtôrzu je grób [[Gerat Labùda|Gerata Labùdë]] ë szkòła jegò miona. [[7 lëpińca]] 2018 rokù tu béł [[Swiatowi Zjôzd Kaszëbów]]. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Kościół pw. Św. Wawrzyńca w Luzinie.jpg|Kòscół Òbrôzk:Obelisk na Placu św. Józefa upamiętniający Marsz Śmierci.jpg|Tôblëca ò „marszu smiercë” z lagru [[Stutthof]] Òbrôzk:Plan św. Józefa w Luzinie.JPG| Òbrôzk:Pomnik Towarzystwa Powstańców i Wojaków w Luzinie.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Gmina Lëzëno]] * [[Marsz smiercë]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://web.archive.org/web/20051025105907/http://www.luzino.pl/ Òficjalnô starna gminë Lëzëno] * [https://web.archive.org/web/20160305205834/http://groby.radaopwim.gov.pl/grob/12417/ lagrowi] * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_V/494 Luzino w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] * [https://viaf.org/viaf/159637476/#Luzino_(Poland) VIAF] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Lëzëno]] [[Kategòrëjô:Wejrowsczi kréz]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] cj3mh6hyxedhf5ar9109yznxn3xn2o7 Szablóna:Gard-infobox 10 2676 211429 210386 2026-08-18T09:50:32Z Terrus38 14026 211429 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 260px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Gard}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch}}}|center|90px|Herb {{{dopełniacz}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Herb {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Herb</span>]]</span></div> </td> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{dopełniacz}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Fana {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{karta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{karta}}}|center|250px|{{{Gard}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{państwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Państwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{państwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">{{Gard-infobox/wòjewództwo}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wòjewództwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Kréz}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiéchrzëzna</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{stopniN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Pòłożenié</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'W</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czerënkòwi numer|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czerënkòwi numer]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{czerënkòwi numer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{rejestracyjné tôfle|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Rejestracyjné tôfle]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{rejestracyjné tôfle}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{bùrméster|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Administracjô</div> </th> </tr> <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Bùrméster</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{bùrméster}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{adres_um|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Adresa</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.6em; text-align: center !important; font-size: 90%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{adres_um}}}{{#if:{{{kod_poczt_um|}}}|<br />{{{kod_poczt_um}}} }}</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Domôcô starna gardu</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô gardu na Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> <noinclude> {{dokumentacja}} </noinclude> h3m1e1g37oie5jf6w49akuvezgpoqo4 211430 211429 2026-08-18T09:51:04Z Terrus38 14026 211430 wikitext text/x-wiki <table class="infobox geography vcard" style="float: right; clear: right; margin: 0 0 1em 1em; width: 260px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.5em; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); color: var(--color-base, #202122); border: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); box-shadow: 0 1px 3px rgba(0,0,0,0.1);"> <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; font-size: 130%; font-weight: bold; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{Gard}}}</div> <div style="font-size: 75%; font-weight: normal; font-style: italic; text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{#if:{{{gwôsné miono|}}}|{{{gwôsné miono}}} }}</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.8em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); color: var(--color-base, #202122);"> <table style="width: 100%; background: transparent; text-align: center; margin: 0; border-collapse: collapse; border: none;"> <tr> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{céch}}}|center|90px|Herb {{{dopełniacz}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Herb {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Herb</span>]]</span></div> </td> <td style="width: 50%; vertical-align: middle; padding: 0.2em; border: none; text-align: center !important;"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{fana}}}|center|border|120px|Fana {{{dopełniacz}}}]]</div> <div class="mw-parser-output" style="font-size: 85%; margin-top: 4px; text-align: center;"><span style="font-weight: bold;">[[Fana {{{dopełniacz}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Fana</span>]]</span></div> </td> </tr> </table> </td> </tr> {{#if:{{{karta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center;">[[Òbrôzk:{{{karta}}}|center|250px|{{{Gard}}} na karce]]</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{Kôrta|}}}| <tr> <td colspan="2" style="border-top: 2px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding: 0;"></td> </tr> <tr> <td colspan="2" style="text-align: center !important; padding: 0.5em; background-color: var(--background-color-base, #ffffff); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="display: block; margin: 0 auto; text-align: center; color: #000000 !important;"> {{{Kôrta}}} </div> </td> </tr> }} <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Spòdlowé pòdôwczi</div> </th> </tr> {{#if:{{{państwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; width: 40%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Państwò]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{państwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wòjewództwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">{{Gard-infobox/wòjewództwo}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wòjewództwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{Kréz|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Kréz]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{Kréz}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{wiéchrzëzna|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Wiéchrzëzna</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{wiéchrzëzna}}} km²</td> </tr> }} {{#if:{{{stopniN|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Pòłożenié</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{stopniN}}}°{{{minutN}}}'N {{{stopniE}}}°{{{minutE}}}'W</td> </tr> }} {{#if:{{{lëdztwò|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Lëdztwò]] {{#if:{{{rok|}}}|(<small>{{{rok}}}</small>)}}</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{lëdztwò}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{czerënkòwi numer|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Czerënkòwi numer]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{czerënkòwi numer}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{pòcztowi kòd|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Pòcztowi kòd]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{pòcztowi kòd}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{registracëjné tôfle|}}}| <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">[[Rejestracyjné tôfle]]</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{registracëjné tôfle}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{bùrméster|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Administracjô</div> </th> </tr> <tr> <td style="padding: 0.4em 0.6em; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122); text-align: left;">Bùrméster</td> <td style="padding: 0.4em 0.6em 0.4em 1.5em; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); text-align: left; color: var(--color-base, #202122);">{{{bùrméster}}}</td> </tr> }} {{#if:{{{adres_um|}}}| <tr> <th colspan="2" style="text-align: center !important; background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); color: var(--color-base, #202122); padding: 0.4em; font-weight: bold; border-top: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); border-bottom: 1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">Adresa</div> </th> </tr> <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.6em; text-align: center !important; font-size: 90%; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%; color: inherit;">{{{adres_um}}}{{#if:{{{kod_poczt_um|}}}|<br />{{{kod_poczt_um}}} }}</div> </td> </tr> }} {{#if:{{{www|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; font-weight: bold; border-bottom: 1px solid var(--border-color-neutral, #c8ccd1); color: var(--color-base, #202122);"> <div class="plainlinks" style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[{{{www}}} <span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Domôcô starna gardu</span>]</span></div> </td> </tr> }} {{#if:{{{commons|}}}| <tr> <td colspan="2" style="padding: 0.4em; text-align: center !important; font-size: 90%; color: var(--color-base, #202122);"> <div style="text-align: center; width: 100%;"><span style="font-weight: bold;">[[commons:{{{commons}}}|<span style="color: var(--color-progressive, #36c);">Galeriô gardu na Wikimedia Commons</span>]]</span></div> </td> </tr> }} </table> <noinclude> {{dokumentacja}} </noinclude> 41bmha48u7h9z19wo1ilm1vgw067kdw Wdzydze 0 3915 211417 210539 2026-08-18T09:39:48Z Terrus38 14026 211417 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Wdzydze | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|54°00'46"N 17°56'01"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Wdzydze]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kòscérsczi | gmina=Kòscérzëna | szôłtëstwò=Wdzydze | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=00 | sekùndëN=45 | gradëE=17 | minutëE=55 | sekùndëE=52 | wiżô=140 m n.p.m. | rok= | lëdztwò=188 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-408 | reg_tôfla=GKS | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Wdzydze zagroda 7.jpg | galerëjô_commons=Category:Wdzydze Kiszewskie |}} '''Wdzydze''' – wies w [[gmina Kòscérzna|gminie Kòscérzna]], w [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], pòłożonô nad Wdzydzczim Jezorã, kòl 13 km òd krézowégò gardu [[Kòscérzna]]. Wdzydze są wôżnym [[turistika|turistnym]] òstrzódkã z wiele penzjónatama, wczasowima chëczama i [[agrokwatéra|agrokwatérama]]. Tu je [[Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach|Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park]]. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Wdzydze” òsta wprowadzónô 4 lëpińca 2013<ref>[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. Pòzwa wsë brzëmi tak samò pò pòlskù. == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/185 Wdzydze Kiszewskie] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] g33ycluj6yswobebhv6z0a6akqr4rxs 211438 211417 2026-08-18T09:59:40Z Terrus38 14026 211438 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Wdzydze | rodzôcz_wsë= | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|54°00'46"N 17°56'01"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Wdzydze]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=kòscérsczi | gmina=Kòscérzëna | szôłtëstwò=Wdzydze | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=00 | sekùndëN=45 | gradëE=17 | minutëE=55 | sekùndëE=52 | wiżô=140 m n.p.m. | rok= | lëdztwò=188 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd=83-408 | reg_tôfla=GKS | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Wdzydze zagroda 7.jpg | galerëjô_commons=Category:Wdzydze Kiszewskie |}} '''Wdzydze''' – wies w [[gmina Kòscérzna|gminie Kòscérzna]], w [[Kòscérsczi kréz|kòscérsczim krézu]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], pòłożonô nad Wdzydzczim Jezorã, kòl 13 km òd krézowégò gardu [[Kòscérzna]]. Wdzydze są wôżnym [[turistika|turistnym]] òstrzódkã z wiele penzjónatama, wczasowima chëczama i [[agrokwatéra|agrokwatérama]]. Tu je [[Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach|Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park]]. Òficjalnô kaszëbskô pòzwa wsë w pòstacje „Wdzydze” òsta wprowadzónô 4 lëpińca 2013<ref>[https://web.archive.org/web/20160427004859/http://mniejszosci.narodowe.mac.gov.pl/download/86/19883/ListagminwpisanychdoRejestrugmin-stanna5IV16.pdf ''Lista gmin wpisanych do Rejestru gmin, na których obszarze używane są nazwy w języku mniejszości'']</ref>. Pòzwa wsë brzëmi tak samò pò pòlskù. == Òbaczë téż == * [[Mùzeùm – Kaszëbsczi Etnograficzny Park miona Téòdorë i Izydora Gùlgòwsczich we Wdzydzach]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_XIII/185 Wdzydze Kiszewskie] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Kòscérzna]] [[Kategòrëjô:Kaszëbë]] kamnsbgv7gbouuii8pkvvrjtmwoa02h Tëreckô 0 4649 211369 208692 2026-08-17T15:35:32Z DawnyTest 14843 211369 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Türkiye | miono = Tëreckô | miono-genitiw = Tërecczi | fana = Flag of Turkey.svg| herb = Emblem of Turkey.svg | na karce = LocationTurkey.png| mòtto = Yurtta Sulh, Cihanda Sulh.<br> (Mir w tatczëznie, mir na swiece) | jãzëk = [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] | stolëca = Ankara | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 649.964 | procent-wòdë = 1,26 | lëdztwò = 39.331.000 | rok = 2009 | dëtk = lira | kòd dëtka = ₺ | czasowô cona = +0 | swiãto = 29 pazdzérznika | himn = Istiklâl Marsi<br> (Marsz Samòstójnotë) <center>[[File:IstiklalMarsi-2013 (version 2).oga]]</center>| kòd = TR, TUR | Internet = .tr | telefón = +90 |Prezydeńt=Recep Tayyip Erdoğan |data ùsôdzenia=29 pazdzérznika|aùtowi kòd=TR}} '''Tëreckô''' (téż '''Tërcëjô''', {{jãz.|tr}} ''Türkiye'', '''Repùblika Tërecczi''' – ''Türkiye Cumhuriyeti'') je państwã w [[Azëjô|Azëji]] na półòstrowie [[Anatolëjô|Miészô Azëjô]], a dzélowo téż w [[Eùropa|Eùropie]] ze stolëcą w [[Ankara|Ankarze]]. Eùropejsczi dzél – [[Tracëjô]] robi 3% wiéchrzëznë ë je òddzelony òd azjacczégò dzélu przez [[mòrzé Marmara]] ë zwãżënë [[Bòsfor]] ë [[Dardanele]]. Tëreckô je krôjã sztërzech mòrzów, bò òd nocë òbtôczô jã [[Czôrné Mòrzé]], òd wieczoru [[Egejsczé Mòrzé]] ë [[mòrzé Marmara]], a òd pôłni [[Westrzódzemné Mòrzé]] – zwóné w tërecczim jãzëkù Biôłim Mòrzã. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Istanbul new mosque.jpg|[[Sztambùl]] Òbrôzk:Anit Kabir (6526103103).jpg|Anıtkabir, [[Ankara]] Òbrôzk:Kocatepe Mosque Ankara.jpg| Òbrôzk:State Painting and Sculpture Museum of Ankara.jpg| Òbrôzk:DolmabahceMainGate.JPG| Òbrôzk:İzmir clock tower.jpg| Òbrôzk:Pamukkale00.JPG| Òbrôzk:Eskişehir-Aycan.jpg| Òbrôzk:Antalya falezler.jpg| Òbrôzk:Alanya.jpg| Òbrôzk:Bluemosquefront.jpg| Òbrôzk:Diyarbakir P1050751 20080427135832.JPG| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Nordowi Cyper]] * [[Armeniô]] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Azjô}} {{Eùropa}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Tëreckô| ]] jtmva59yr50gy1gc8mp8gdp042fzws0 Aùstraliô 0 4893 211352 208683 2026-08-17T14:19:37Z Terrus38 14026 211352 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|miono=Wspólnota Aùstralii|gwôsné miono=Commonwealth of Australia|fana=Flag of Australia (converted).svg|miono-genitiw=Aùstralii|herb=Coat of arms of the Commonwealth of Australia.svg|mòtto=fëlëje òficjalné rzëczenié (dôwni Advance Australia)|himn=[[Himn Aùstralii|Advance Australia Fair]] (Prosperuj, Snożno Aùstraliô)|na karce=Australia with AAT (orthographic projection).svg|jãzëk=[[Angelsczi jãzëk|angelsczi]] (de facto)|stolëca=Canberra|fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô|Mònarcha=[[Karól III]]|Prezydeńt=Samantha Mostyn|Premiéra=Anthony Albanese|wiéchrzëzna=7.692.024 835|procent-wòdë=0,76%|rok=2017|lëdztwò=23.401.892|dëtk=aùstralijsczi dolar|kòd dëtka=AUD|czasowô cona=+8 do +11|kòd=AU|Internet=.au|aùtowi kòd=AU|telefón=+61 }} '''Aùstraliô''' ({{jãz.|en}} Commonwealth of Australia) je państwã na [[Aùstraliô_(kòntinent)|Aùstralijsczim kòntinence]], Tasmanji i jin. òstrowach Spòkójnégò Òceanu, Aùstraliô ma też teritoria w Azeji: Òstrów Gòdów i Kòkòsowe Òstrowë i teritorium na Antarktidze). Stolëcą Aùstralii je gard [[Canberra]], a nôwikszi gard to [[Sydney]]. Jine wiksze gardë Aùstralii to [[Melbourne]], [[Brisbane]], [[Perth]] i [[Adelaide]]. Aùstraliô òkrążają dwa òceanë: òd nordë i pòrénkù [[Spòkójny Òcean]], a òd pôłniô i zôpadu [[Jindijsczi Òcean]]. W pòblëżim kraju to dô ne hewò państwa: [[Papua-Nowô Gwineja]], [[Indonezjô]] i [[Pòrénczny Timór]] na nordze; [[Òstrowë Salomòna]] i [[Vanuatu]] na nordowim pòrénkù; i [[Nowô Zélandiô|Nowô Zélandiô]] na pôłniowim pòrénkù. Dzele Aùstralii to krezowe teritoria: Nowô Pôłniôwô Walijô, Wiktoria, Pôłniôwô Aùstraliô, Queensland, Zôpadnô Aùstraliô, Nordowe Teritorium, Òstrowë Tasmanija i Arnhem Land. Pòpùlacjô wielëna lëdztwa to 23.401.892 (stój na 2017)<ref>[http://www.censusdata.abs.gov.au/census_services/getproduct/census/2016/quickstat/ Census AUS id 036]</ref>. Australejo to dawni beła kolonija [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britaniji]], z chtërną dali ma dzysdnowo Commonwealth (gòspòdarczô spóldnota), i temu przédnik kraju to formalnie je dali angelsczi mònarcha i generalni gubernator anielskiej monarchii na Australije, le wëkònôwczô władza to demokratecznë welowanë aùstralijsczi premiera i parlament.<ref>[http://www.comlaw.gov.au/Details/C2005Q00193/0332ed71-e2d9-4451-b6d1-33ec4b570e9f Constitution of Australia 2011: It shall be lawful for the Queen, with the advice of the Privy Council, to declare by proclamation that, on and after a day therein appointed, not being later than one year after the passing of this Act, the people of New South Wales, Victoria, South Australia, Queensland, and Tasmania, and also, if Her Majesty is satisfied that the people of Western Australia have agreed thereto, of Western Australia, shall be united in a Federal Commonwealth under the name of the Commonwealth of Australia.]</ref> Aùstraliô je zameszkana przez Abòrigenów, starożetnech aùstralijsczich lëdzë, od kól 60.000 lat pre kolonizacëjo niderlandzkô i britijskô. Aborigeni brëkuja barni do jagowania [[bumerang]] i mùzycznego jinstrumentu dmùsznego yirdaki ([[didgeridoo]]). Brëkowale tez 250 apartnech karnów jãzekowech. Swiãtô góra abòrigeńskô to czerwiona góra Uluru, po anielsczemu Ayers Rock. == Fauna i flora == W Aùstralii je baro wiela apartnech zwierzãtów, jako [[koala]], [[kangur]]ë, [[dingo]], [[dzëbôl]], kookaburra (dacelo), [[tasmansczi purtk]] i jin. <br> Z roslen je eukaliptus i tea-tree: herbaciane drzewo. == Miono == Pierszi rezownik europejsczi w Aùstraliô to beł Abel Tasman z Niderlandzkô, chtëren w 1646 dawa kontinentowi miono Nieuw Holland - Nowo Niderlandzko, i ostrowe Tasmaniji jigo miono.<br> Wiolgô Britanijô dawa kolonji miono Aùstraliô z łacyńsczego jãzeka ''Terra Australis Incognito'', Zemia Półniowô Nieznanô. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Uluru,_helicopter_view,_cropped.jpg|Uluru (Ayers Rock), swiãtô góra abòrigeńskô Òbrôzk:Didgeridoo_(Imagicity_1070).jpg|Abòrigeńsczi chłop z yirdaki (didgeridoo) Òbrôzk:Sydney_Opera_House_Sails_edit02.jpg|Opera w Sydney Òbrôzk:Koala_and_joey.jpg|[[Koala]] mema i koala dzec Òbrôzk:Sarcophilus_harrisii_taranna.jpg|[[Tasmansczi purtk]] Òbrôzk:Gold_Coast_skyline.jpg|Gard Queensland Òbrôzk:Platypus.jpg|[[Dzëbôl]] Òbrôzk:Kangaroo-in-flight.jpg|Kangur Òbrôzk:Brisbane_May_2013.jpg|Brisbane Òbrôzk:Australia_Cairns_Boomerang.jpg|Bumerangi aborigenscze w Cairns </gallery> == Miona Abòrigeńsczëch plemion w Aùstraliô == * Murrawarri * Koori (abò Koorie) w New South Wales i Wiktoria (Abòrigeńsczi Wiktoriônie); * Ngunnawal w Aùstralijsczim Stolecznem Teritorium i New South Wales; * Goorie w South East Queensland i nordowe dzele New South Wales; * Murrdi w Southwest & Central Queensland; * Nyungar w polniowej Western Australia; * Yamatji w centralnej Western Australia; * Wangai w Western Australian Goldfields; * Nunga w polniowej South Australia; * Anangu w nordowej South Australia, i bleze dzele Western Australia i Northern Territorium; * Yapa w zôpadnim Northern Territory; * Arrernte w centralnej Australia; * Yolngu w pòrënkòwim Arnhem Land (NT); * Bininj w zôpadnim Arnhem Land (NT); * Tiwi na òstrów Tiwi kol Arnhem Land. * Anindilyakwa na òstrów Groote Eylandt kol Arnhem Land; * Palawah (abò Pallawah) na Tasmanji == Òbaczë téż == * [[Nowô Zelandzkô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://www.australia.com/ Tourism Australia] * [http://www.gov.au/ Governments of Australia website] (federal, states and territories) * [https://web.archive.org/web/20201111201936/https://www.cia.gov/library/publications/resources/the-world-factbook/geos/as.html Australia in the World Factbook] {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Aùstraliô]] [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Òceanie]] rflygk0io1fpqhq3tmfpovanqydakoc Ùskô 0 5104 211418 210414 2026-08-18T09:39:59Z Terrus38 14026 211418 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Ùskô|dopełniacz=Ùsczi|adjektiw_mask=Ùsczi|adjektiw_fem=Ùskô|céch=POL Ustka COA.svg|fana=POL Ustka flag.svg|Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|54°34'50"N 16°51'43"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Ùskô]]}}}}|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=słëpsczi|grodzki=|rodzaj_gminy=mieskô|gmina=|miejska=|bùrméster=Jacek Maniszewski|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=13,85|stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29|wysokość=|rok=2024|lëdztwò=13 574|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 59|pòcztowi kòd=76-270|registracëjné tôfle=GSL|TERYT=|SIMC=|www=http://www.ustka.pl|gwôsné miono=Ustka|adres_um=Urząd Miasta Ustka, Wyszyńskiego 3|kod_poczt_um=76-270 Ustka}} '''Ùskô''' (téż ''Ùszcz'', {{jãz.|pl}} ''Ustka'', {{jãz.|de}} ''Stolpmünde'') – gard w nordowi Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, we słëpsczim krézu, na historicznëch [[Pòmrë|Pòmrach]], sedzba [[Gmina Ùszcz|wiesczi gminë Ùskô]]. Ùskô leżi na [[Wybrzeże Słowińskie|Słowińsczim Sztrądze]], kòl ùscô rzéczi [[Słëpiô|Słëpie]] do [[Bôłt|Bôłtu]]. Je hôwingòwim miastã, klimaticzno-[[Balneologia|balneòlogicznym]] kùrortã (solónka i bòrowina), mòrsczim kąpielëszczã a wëpòczinkòwim òstrzódkã.[[Òbrôzk:Ustka,_latarnia_morska_(HB1).jpg|mały|Bliza|lewo|267x267px]]Wedle pòdôwków [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]] z 30.06.2024 r., Ùskô mia 13 574 mieszkańców<ref name="Populacja2024">[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-r-stan-w-dniu-30-06,6,37.html Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 30.06)] ({{jãz.|pl}}), Główny Urząd Statystyczny, przëstãp z 28.10. 2024 r.</ref>. Òd 13 lëpińca 2003 Ùskã a [[Stôłpsk|Słëpsk]] łączi dogôdënk pòzéwóny Dwagardã ({{jãz.|pl}} ''Dwumiasto''). Òba miasta są sparłãczoné banową ë aùtobùsową kòmùnikacją. W [[Lãdowò|Lãdowie]] kòl Ùsczi to dô [[Centrum Ùczbieniô Marinë]], mdącé głównym ùczbieniowim òstrzódkã [[Marina|Marinë]]. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiékach]] Ùskô bëła [[Kaszëbë|kaszëbską]] rëbacką òsadą słëchającą słëpsczémù kasztelaństwù i dzéla historiczny kawel z pòblësczim [[Stôłpsk|Słëpskã]]. Dzysdnia klimat stôri hôwingòwi òsadë mòże jesz nalezc westrzód rëbacczich chëczów we wiertlu midzë sz. Marinë a Czerwionëch Kòsyniérów. Ùchòwôł sã tuwò jesz ùkłôd sztrasów strzédnowieczny wsë, przez wzgląd na historiczną wôrtnotã òbjimniãti kònserwatorską òchroną<ref>[https://ustka.travel/a556-ustka.html Ustka – atrakcje turystyczne], ustka.travel, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Dzysdnia to je plac rôd òdwiédzóny przez turistów, ze wzglãdu na blëskòsc Bôłtu, dobré skòmùnikòwanié a wielosc nocników, hotelów i [[Penzjónat|pensjónatów]], a téż [[Restaùracjô (gastronomiô)|restaùracjów]] i tawernów. == Pòłożenié == Ùskô leżi nad Bôłtã w zôpadnym parce Słowińsczégò Sztrądu. W Ùsce do mòrza wpôdô rzéka [[Słëpiô]]. W zôpadnym dzelu miasta ùchôdô do mòrza téż strëga Czôrnô.[[Òbrôzk:Ustka,_port_morski_(HB18).jpg|mały|Wjôzd do pòrtu|lewo]]Wedle stanu z 1 stëcznika 2026 nadwiérzchniô miasta wënosa 13,85 km²<ref>[https://www.ustka.pl/pl/news/content/10648 Ustka powiększy się o część Przewłoki] ({{jãz.|pl}}), Ustka, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Gard leżi na nordowò-zapôdnym kraju [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], w [[Stołpsczi kréz|słëpsczim krézu]] i grańczi z [[Gmina Ùszcz|wieską gminą Ùskô]]. W cządze pòwòjnowi pòlsczi adminystracje, òb lata 1950–1975 słëcha [[Kòszalińsczé wòjewództwò (1950–1975)|kòszalińsczémù wòjewództwù]], a òb lata 1975–1998 – [[Słëpsczé wòjewództwò|słëpsczémù wòjewództwù]]. == Demògrafiô == Wedle protokòłu biskùpi wizytacje z 1665 r., òsedlonëch w tedëczasny Ùsce bëłë 33 familie<ref>Gerard Labuda. Historia Pomorza: Do roku 1815. Pomorze Zachodnie w latach 1648–1815, Tóm 2, Dzél 3.</ref>. W pajicznikù 1947 w Ùsce mieszkało 3458 [[Pòlôszë|Pòlôchów]] i 371 [[Miemcë|Miemców]]<ref>Granica morska PRL, 1945–1950, 1979 s. 160.</ref>. === 2014 rok === Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2014 gard miôł 16 056 mieszkańców<ref name="Ludność2014-12">[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-xii-2014-r-,6,17.html Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2014 r.)] ({{jãz.|pl}}), Główny Urząd Statystyczny, ISSN 1734-6118</ref>. Piramida wiékù mieszkańców Ùsczi w 2014<ref name="populacja2016">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] ({{jãz.|pl}}), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> [[Òbrôzk:Piramida_wieku_Ustka.png|link=Plik:Piramida_wieku_Ustka.png|600x600px]] [[Òbrôzk:Ustka_z_lotu_ptaka_IMG_6828.jpg|mały|Ùskô (2010)]] === 2021 rok === Wedle pòdôwków GUS, w Ùsce w 2021 mieszkało 14 954 lëdzy, w tim 7134 chłopów (47,7%) a 7820 białków (52,3%). W produkcyjnym wiékù bëło 61,7% chłopów i 49,3% białków.<ref name="populacja20162">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] ({{jãz.|pl}}), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> == Topònimiô == Miono mô słowiańsczé pòchôdanié i topògraficzny charakter. Pòwsta òd [[Pòmòrsczi jãzëk|pomorskiego]] kòntinuantu [[Prasłowiańsczi jãzëk|psł.]] pòwszédny pòzwë *ustьje „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego ({{jãz.|pl}}), s. 110; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Miemiecczé miono ''Stolpmünde'' téż mô topògraficzny charakter i je złożenim dwùch elementów: gwôsny pòzwë ''Stolpe'' „[[Słëpiô]]” (ò słowiańsczim pòchôdanim) i pòwszédny pòzwë ''Münde'' „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego ({{jãz.|pl}}), s. 105; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Òb czile miesãcy pò przejimniãcym gardu przez pòlską adminystracjã w 1945 równoczasno fónksnérowało czile mionów miasta: ''Nowy Słupsk'', ''Nowe Słupie'', ''Postomin'', ''Postomino'', ''Słupioujście'', ''Słupie'', ''Ujście'' a ''Uszcz''<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945–1948|inni=Tadeusz Białecki (red.)|wydawca=Książnica Pomorska w Szczecinie|miejsce=Szczecin|rok=2002|strony=228|isbn=83-87879-34-7}}</ref>. Òstateczno rozpòrządzenim w 1946 ùstanowiona òsta pòzwa ''Ustka''<ref>Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ({{Monitor Polski|1946|142|262}}, s. 7).</ref>. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] bédëje kaszëbską fòrmã ''Ùszcz''<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/uchwaa-nr-6-2010/ ''UCHWAŁA NR 6/RJK/10 Z DNIA 6-01-2010 R. W SPRAWIE STOSOWANIA KASZUBSKICH NAZW MIAST I WSI GMINNYCH I SOŁECKICH'' ({{jãz.|pl}}), Skarbnica Kaszubska, przëstãp z dnia 1.07.2026 r.</ref>. [[Friedrich Lorentz]] òdnotérowôł w pòblësczich [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczich gwarach]]: ''Vʉ͂skå (Ùskô),'' z mionama mieszkańców mët: ''Vʉ͂ščȯu̯n, Vʉ͂ščȯu̯nkă (Ùszczón, Ùszczónka)<ref>Lorentz F., ''Slovinzisches Wörterbuch: zweiter Teil: P-Z: Orts- und Personennamen. Nachträge, Unsichere Wörter'', Sankt Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1912, s. 1535.</ref>. Pòlskò-kaszëbsczi słowôrz miestnëch ë fizjografnëch mión'' pòdôwô fòrmã ''Ùstka''<ref>É. Bréza, A. Chlëdzyńsczi'', Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych i fizjograficznych'', str. 222; Gduńsk, 2006</ref>. [[Òbrôzk:Ustka_from_plane.JPG|mały|Lotniczi òdjimk Ùsczi]] == Historiô == Z ùmòwë słëpsczich rôdców ze [[Swiãcowie|Swiãcama]] (Jaszkò ze [[Słôwno|Słôwna]] a Jaszko z [[Dërłowò|Rëwałda]]) z 2 gromicznika 1337 pòchôdô nadczidka ò jistnienim festindżi w môlu ùscégò [[Słëpiô|Słëpie]]. Festinga w Ùsce jest [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszczã]] „quondam castrum”, w dogôdënkù je to plac òpisóny jakno: ''...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...'' ...jak téż cawny i niepòdzélny pòrt Ùskô, pòłożony pò òbù starnach rzéczi Słëpie...<ref name="autonazwa1">Dzieje Ustki – praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Historyczne w Słupsku 1985 r.</ref> Szlachòwno do mieszkańców jinszich miesczich wsów, ùszczani bëlë pòddónyma Słëpska. Z te pòwòdu mùszelë składac pòddańczą przësëgã, tpzw. ùską przësëgã, a téż płacëc pòdatczi na rzecz miasta, dbac ò stón hôwindżi i kejów, ùprawiac je, pòmagac przë rozladënkù ë zaladënkù òkrãtów, a przë wjezdze òkrãtów do hôwindżi. Òbrzesziwôł jich téż młinny mùsz (miesczi młin w Zamełowie). Mieszkańcë Ùsczi apartnilë sã nié le òbrzészkã wëkònywaniégò wszelejaczich robòtów i ùsłëgów zrzeszonëch z pòrtã, ale téż płacenim szaséjowégò pòdatkù, a nié pòdrëgù, czë òdrôbianim pańszczënë. Jaż do [[Trzëdzescëlatnô wòjna|trzëdzescëlatny wòjnë]] ekònomiczno samòstójny ùszczani, przédno [[Szëper|szëprowie]], karczmarze i wójtowie, przëjimelë òbëwatelstwò gardu Słëpska i kòrzistelë z przëwilejów wëchôdającëch z pòsôdaniégò miesczich prawów. Mieskô radzëzna Słëpska ùchwôla sztatutë, regùlaminë i pòrtowé tarifë, mianowa [[Wójt|wójta]], decydowa ò wszëtczich robòtach zrzeszonëch z fónksnérowanim hôwindżi, òpiséwa zortë i wësokòsc pòdatków płaconëch przez ùszczanów, patronowa kòscołowi i szkòle. Wójt Ùsczi béł narôz hôwingòwim wójtã. Trzimôł òn wëkònôwczą włôdzã w òbrëmim Ùsczi w òdniesenim do ji stałëch mieszkańców, przebiwającëch cządama gòsców (kùpców) a sprawów wëchôdającëch z bieżącégò dzejaniô hôwindżi. Òd 1329 do kùńca 1342 Ùskô i Słëpsk w drodze [[Zastôw|zastawù]] bëłë w pòsôdanim [[Krzëżacczi zôkón|krzëżacczégò zôkònu]]. Béł to trudny cząd, bò czej ksyżã [[Bògùsłôw V]] nie béł w sztãdze spłacëc w terminie do 1 stëcznika 1343 r. nôleżny kwòtë 3334 grziwnów, realnô sta sã zagrôżba przejimniãcégò zemi przez zôkón we wieczësté òbsôdanié. Òstateczno nã sëmã zebra spòlëzna. Te dëtczi pòzwòlëłë Słëpskòwi i mieszkańcóm słëpsczi zemie wëkùpic sã z rãk Krzëżôków. Òd 1368 Ùskô leża w grańcach [[Słëpsczé ksãstwò|słëpsczégò ksãstwa]], dôwnégò lenna [[Kòruna Pòlsczégò Królestwa|Kòrunë Pòlsczégò Królestwa]], pózni w grańcach [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|pòmòrsczégò ksãstwa]] [[Grificë|Grifitów]] ze stolëcą w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd XIII wieku na ne terenë przecygelë miemiecczi kòlonizatorzë. Lëczba lëdztwa rosła wiedno prãdzy. Kòscół w Ùsce, jakô ju tedë mia jinszé miono – ''Stolpmünde'', béł bùdowóny z kòscołã we [[Wëtrowno|Wëtrownie]] (1356). Zbùdowóny z drzewa kòscół pòd wezwanim [[Swiãti Mikòłôj|św. Mikołaja]] stojôł na zwëższenim, nôgwësni bënë stôrégò słowiańsczégò [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszcza]]. Filialnô swiãtnica kòscoła we Wëtrownie bëła brëkòwónô jakno dzénny a nocny nawigacyjny znak. Pòwôżniészą inwesticją bëła, rozpòczãtô kòl pòłowë XIV st., rozbùdowa hôwindżi. Tedë to òstałë zbùdowóné pierszé trwałé pòrtowé sprzãtë – [[Mòlo|mòla]] ò dłëżawie òk. 55 m, wëkònóné z kôstów z kamieniama, zmòcnionëch pôlama, a téż drzewiané ùmòcnienia brzegów hôwingòwégò karnalu ò dłużawie: lewi, zôpadny brzég – 280 m, prawi, pòrénczny – 320 m. Przedłëżenim ùmòcnieniów bëłë mòla. Pòsobny etap rozbùdowë pòrtu, sparłãczony z kapitalnym remóntã donëchczasnëch ùrządzeniów, to dało w XV st. Mòlo òstało tej przedłëżoné do òk. 100 m, pòrénczny brzég pòrtowégò karnalu òstôł zmòcniony scaną z pôlów ò dłużawie 170 m a téż òstałë wëmienioné wszëtczé zùżëté abò skażoné elementë donëchczasnëch kònstrukcjów. Wizytacje szkòłów przënôszają pierszé infòrmacje ò szkòle w Ùsce z 28 lëpińca 1590 i z 1729. W 1590 to dało téż nadczidkã, co mieszkańcowie Ùsczi zajimają sã intensywno rëbaczenim. Òb czas [[Wojna trzydziestoletnia|trzëdzescëlatny wòjnë]] 2 lëstopadnika 1626 do [[Mòrskô hôwinga Ùszcz|pòrtu w Ùsce]] wjachałë szwédzczé wòjska. Dzejalnosc pòrtu przëgasła. Zmniésza sã téż lëczba mieszkańców. W dodôwkù do tragediów zrzeszonëch z wòjną w 1644 Ùskã zdzegwił òdżin; przedërchało 15 chëczi i cerkwiô. [[Òbrôzk:Ustka_1890-1900_fragment.jpg|mały|[[Bliza w Ùsce|Bliza]] (XIX w.)]] W 1648 pòkòjowi traktat i dodôwkòwé dogôdënczi w 1653 òddałë pòrénczny part Zôpadnégò Pòmòrzégò, a tej i Ùskã, pòd panowanié [[Brandenbórg-Prësë|brandenbòrskò-prësczégò]] państwa, przesztôłconégò w 1701 w [[Królestwò Prësów]]. W XVIII stalatim niewielné òkrãtë bëłë rozladowiwóné na redze. W 1794 w Ùsce mieszkało kòl 700 òsób. Nowô wòjna zaczãtô przez [[Napòléón Bonaparte|Napòléòna]] spòwòdowa, że [[Wiôlgô Armiô]] zajimnã Zapôdné Pòmòrzé na przełómanim lat 1806/07. Ùskô hôwinga bëła blokòwónô. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_POSTKARDS.jpg|mały|Hôwinga – pòrtowi karnôl (1905)]] W 1888 kònsekrowónô bëła nowô cerkwiô. Mùrowóny bùdink òd cegłë na fùndamence z granitowëch kamieni. Bùdowa wąskò- a szeroksztrekòwégò banu (zôczątk XX wiékù) dokòna schùtczeniô gòspòdarczégò rozwiju hôwindżi, jak téż cawnégò regionu. Lëczba lëdztwa Ùsczi w 1818 wënosa 477, a w 1941 – 5051 òsób. Pierszé, dosc zachtné inwesticje wëpòczinkòwi infrastrukturë òstałë pòdjimniãté przez mieską gminã w 1911. Bùdacje pò òbù starnach pòrtu bëłë ò drzewiany kònstrukcje a pòstawioné na pôlach. Projekt zgrôwôł, cobë szlachòwac za kąpnicama w [[Sopòt|Sopòtach]]. Òd ne czasu je nieprzerwóny przërost realizacjów nëch inwesticjów. W 1904 ùskô [[bliza]] emitowa biôłi przeriwóny wid, a òd 1913 r. dodôwkòwò na pòréncznym mòlu dzeja dôcznô syrena. 8 stëcznika 1914 rokù na zôpadnym sztrądze w òkòlim Ùsczi zdarza sã mòrskô katastrofa – môłi a stôri parówc „Stolp” òstôł wërzucony na zôlój òb czas sztorëmù. Òd séwnika 1939 i òd czerwińca 1941 òbrzesziwałë na gwësny czas ògrańczenia dlô cywilnégò rëchù òkrãtów. Pòd kùńc lat 30. pojawiłë sã planë rozbùdowë hôwindżi. Pò wëbùchù wòjnë robòtë ùstałë, a jedurną pòòstałoscą pò nëch zdarzeniach je dzél nieùkùńczonégò mòla (tpzw. trzecé mòlo). Òd 1942 w môłim stãpieniu bëła rozbùdowiwónô òkrãtowniô. Do pòłowë 1944 w Ùsce bëło òk. 230 sôdzewëch. Òd séwnika 1944 r. Miemcë „przechòwiwelë” w Ùsce zacht duńsczi [[Pancernik obrony wybrzeża|pancernik òbronë sztrądu]] [[Niels Iuel (1918)|„Niels Iuel”]], jaczi służił jima za pòmòcniczi bôt. W 1944 dlô Ùsczi (òsoblëwie ze wzglãdu na pòrt, chtëren dôwôł mòżebnosc zwiorniãcô przed frontã) gromadzëło sã baro wiele ùchódników. Panowa pò prôwdze òstrô zëma, felowało kwatérów i jôdë. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_PSTKARDS.jpg|mały|[[Mòrskô hôwinga Ùszcz|Hôwinga]] (1910)]] 9 strëmiannika 1945 môlëzna òsta zajimniãtô przez pancerné òddzéle [[3 Gwardijsczi Pancerny Kòrpùs (ZSSR)|3 Gwardijsczégò Pancernégò Kòrpùsu]] [[2 Biôłorusczi Front|2 Biôłorusczégò Frontu]] (pò wòjnie na tczã sowiecczich żôłnérzów òstôł pòstawiony pòmnik na placu Wòlnotë)<ref>Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, [[Specjalna:Książki/8321727093|ISBN&nbsp;<span class="isbn">83-217-2709-3</span>]], s. 686.</ref>. Pòwsta kòmendantura, jakô ùtwòrza miemiecką, pòmòcniczą administracjã z miemieczim bùrméstrã. Zaczãlë sã zjeżdżac pòlsczi òsedléńcowie. Pierszô pòlskô wëszëzna, Miesczi Zarząd ({{jãz.|pl}} ''Zarząd Miejski''), rozpòczã ùrzãdowanié 11 maja 1945. Pierszim bùrméstrã òstôł Wacław Jaworski, a jegò zastãpcą Wacław Michalski<ref>Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Słupsku. Sprawozdanie z działalności Zarządu Miejskiego w Ustce za okres 1945–1950.</ref>. Pòżdôwk PKP wrócył do dzejaniô na turze Słëpsk – Ùskô 29 czerwińca 1945 przëjazdã banë, jaką przëjachelë rôczony do Ùsczi gòsce na pierszé pò wòjnie [[Swiãto Mòrza]]. Pòcztowi Ùrząd, pòwòłóny do żëcô 3 maja 1945, òbjimôł swòjim sëgã ze zôczątkù Ùskã i 20 pòblësczich gminów. Òficjalné przekôzanié administracyjny włôdzë Pòlôchóm òdbëło sã 22 lëpińca 1945. Zlikwidowónô òsta sowieckô wòjnowô kòmendantura. Òb nen czas zameldowónëch bëło w Ùsce 266 Pòlôchów. W latach 50. Ùskô zaczã sã rozwijac jakno wiwczasowò-wëpòczinkòwô môlëzna. Pòwstôwałë wëpòczinkòwé òstrzódczi institucjów a zakładów prôcë, na zôczątkù na spòdlim przedwòjnowëch willów, pózni nowò bùdowónëch òbiektów. Pòd kùńc 60. lat fónksnérowałë tu ju sztërë wiôldżé wiwczasowé òstrzódczi [[Fundusz Wczasów Pracowniczych|FWP]] („Czarodziejka”, „Celwiskoza”, „Przystań” i „Włókniarz”), jaczi dispònowałë òk. 700 placama mët a dało téż trój mniészich zakładowëch òstrzódków (skłôdającëch sã przédno z kempingòwëch chëczów), skùpionëch w pòréncznym dzélu miasta. Dzejało 5 restaùracjów, 2 rëbné barë, mléczny bar, kawiarniô, 2 kina („Delfin” i MDK) a 3 binë<ref>Krystyna Chylińska (òbrob.): ''Informator FWP''.Warszawa&#x3A; Wydawnictwo Związkowe CRZZ, 1968, s.191-192.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_port,_1979.jpg|mały|Ùskô hôwinga w 1979]] W gòdnikù 2013 do ùżëtkù òsta òddónô òbrotowô mòst dlô piechtnëch nad pòrtowim karnalã. Stalanô kònstrukcjô ò mase wikszi jak 80 t mô wnet 58 m dłużawë mô wësoczi na 24 m [[Pylon|pilón]] a pòmòst o szerzawie 4 m. Òbrôcanié mòstu warô 4 minutë i je mòżebné dzãka elektricznémù nanëkòwi. Bùdacjô dérowa pół rokù i kòszta 4,39 mln zł<ref>[http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,16750825,Kladka_nad_Kanalem_Portowym__Ustka__wyroznienie_I_stopnia,,5.html Wybrali najlepszą przestrzeń publiczną. Wygrała kontrowersyjna inwestycja] ({{jãz.|pl}}), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Pò dwalatny przerwie zrzeszony z awarią, mòst òstôł zôs òdemkłi w maju 2017<ref>T. Częścik, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21756218,feralna-kladka-w-usteckim-porcie-znow-dziala.html Feralna kładka w usteckim porcie znów działa] ({{jãz.|pl}}), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. == Kwestiô felënkù miesczich prawów == [[Òbrôzk:Ustka,_ratusz_(HB1).jpg|mały|Rôtësz (dôwnô szkòła)]] Midzë 5 a 13 czerwińca 2007 to dało w Ùsce kònsultacje w sprawie nadaniégò môlëznie Ùskô sztatusu gardu<ref>[https://bip.um.ustka.pl/Article/get/id,17016.html Uchwała Nr 67/2007 w sprawie: konsultacji o nadanie statusu miasta]</ref>. Przëczëną te bëło pòdwôżenié historicznégo faktu nadaniô Ùsce miesczich prawów przez Miemców 22 strëmiannika 1935. Przë leżnoscë òbchòdów 70. roczëznë nadaniégò miesczich prawów, ùsczi gazétnik, pòdjimôrz a historik [[Marcin Barnowski]] òdkrił, co Ùskô nigdë nie òtrzima miesczich prawów, a ji terôczasny sztatus gardu je wënikã ùzurpacje. Nie ùdało sã nalezc niżódnégò dokùmentu pòcwierdzającégò nadanié Ùsce miesczich prawów, a data 22 strëmiannika 1935 je blós datą wëdaniégò ''rozpòrządzeniégò do ùstawù o ùstroju gminów'', dzãka jaczémù kòżdi przédnik gminë òbligatorijno stôł sã bùrméstrã. To òznôczô, że zmienia sã le samòrządzënowô titulatura, a samò rozpòrządzenié nie stanowiło nadaniô miesczich prawów. Co wicy, wëdóny w 1938 rokù spisënk gardów Westrzédnégò Pòmòrza, mającëch mni jak 10 tësãcy mieszkańców, nie òbjimôł Ùsczi. Ùskô nie wëstãpiwô jakno gard w niżódnym midzëwòjnowim wëkazu gminów (np. w ''Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Deutsche Reich'' z 1939), a jakno miasto pòjôwiô sã pierszi rôz w pòlsczich pòwòjnowëch zdrojach [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]]<nowiki/>u. No wëdarzenié stało sã historiczną sensacją<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/art/4249071,ustka-to-wioska,id,t.html J. Cegła, ''Ustka to wioska'' ({{jãz.|pl}}), Głos Pomorza, przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Pòjawiłë sã bédënczi złożeniégò wnióskù do [[Premiéra (pòlitika)|premiérë]] ò nadanié Ùsce miesczich prawów. Równak wedle [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów ë Administracje]], nie bëło taczi brëkòwnotë, bò we wielnëch prawnëch aktach wëdónëch pò 1975 rokù,<ref>Np. ''Dz. U.'' z 1975 r. Nr 16, pòz. 91 i ''Dz. U.'' z 1998 r. Nr 96, pòz. 603.</ref> Ùskô figùrëje jakno gard<ref>[http://fakty.interia.pl/newsroom/news/ustka-jest-miastem,990670 Interia.pl/PAP: ''Ustka jest miastem,'' 09.10''.''2007 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Òstateczno pò przeprowadzony analize przepisów òstało pòcwierdzoné, że Ùskô mô miesczé prawa przënômni òd 1 lëpińca 1976 rokù. Przëjimniãcé jinszi interpretacje prowadzëłobë do ùznaniégò, że równoczasno fónksnérowałëbë dwie gminë ò identycznym prawnym sztatusu ''wiesczi gminë'' (a tej wieskô gmina i pseùdo-mieskô gmina), co je niedopùszczalné. Na spòdlim tëch kònkluzjów MBSëA scwierdzëło, że wëszëzna Ùsczi ni mùszi sã starac ò nadanié miesczich prawów<ref>[http://www.gp24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071006/USTKA/71005021 GP24.pl: ''Prawa miejskie potwierdzone''] , Głos Pomorza ({{jãz.|pl}}), przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Analogiczny prawny stón tikający sã felënkù fòrmalnégò aktu nadaniégò miesczich prawów béł w [[Pruszcz|Pruszczu]]. == Kùrort Ùskô == Pierszé môłé łaznie pòwstałë w Ùsce na przełómanim XIX i XX w. Kùracjô pòléga na zëmnëch a gòrącëch kąpielach w mòrsczi wòdze a szpacérach pò bòrach. Lékarzony bëlë rekònwalescencë pò gripach a chòri na płëca, [[Astma|astmaticë]] i [[Reùmaticzné chòroscë|reùmaticë]]. Kùracyjny cząd warôł òd 15 czerwińca do 15 séwnika. W 1905 dało 2 kùrortowëch lékarzów [33]. W 1911 na placu stôrëch łazniów òstôł òdemkłi nowi Rodoléczny Zakłôd<ref>Artur Flaczyński i jiny: ''Sanatoria i uzdrowiska''.Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2016, s.98,99. <nowiki>ISBN 978-83-268-2502-6</nowiki>.</ref>. Frekwencjô przed [[I swiatowô wòjna|I swiatową wòjną]] wënosa w sezonie kòl 3500–3600 lëdzy i niewiele sã zwiksza òb midzëwòjnowi cząd<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 113; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. Òb zôczątkòwé lata pò wòjnie to dało stagnacjã w kùrortowi dzejalnoscë. Dopiérze w 1974 po ùrësznienim Rodolécznégò Zakładu (zamienionégò na miesczé łaznie) òstałë zòrganizowóné pierszé turnusë dlô kùracjuszów. 1 lëpińca 1978 pòwsta Państwòwô Pòdjimizna Kùrort Ùskô ({{jãz.|pl}} ''Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Ustka''). Rëgnã òrganizacjô sanatoriów na spòdlim wëpòcznikòwëch òstrzódków. Tak òstało ùrządzoné sanatoria Azoty, Pomorze, Radość, Perła, Promyk. W jednym turnusu lékarzëło sã 590 kùracjuszów<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 189; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. W 1988 Ùskô zwëska sztatus kùrortu. Do rozwiju lékarsczi òfertë Ùsczi jakò kùrortu wiôldżi wkłôd wniósł Henryk Klimczuk, jegò Przédny Lékôrz w latach 1981–2010<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. W 2010 kùrort òstôł spriwatizowóny. Kùpia gò familiô de Lubicz Szeliskich przez wëcmaniznã Hotel Lubicz w Ùsce<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. Kùrortowô dzejalnosc òsta òd tamnegò sztërkù baro rozszerzwionô. Dzysdnia bédowóné są nié le lékarsczé a hotelarsczé ùsłëdżi, ale téż profesjonalnô biologicznô òdnowa<ref>''[https://www.horecabc.pl/rodzina-de-lubicz-otworzyla-kolejny-hotel-na-wybrzezu/ Rodzina de Lubicz Szeliskich otworzyła kolejny hotel na Wybrzeżu]'' ({{jãz.|pl}}), horecabc.pl, przëstãp z 2.07.2023 r.</ref>. W [[Kùrort|kùrorce]] prowadzoné je lékarzenié w czerënkù ortopedicznëch chòrosców, [[Choroby układu nerwowego|chòrosców nerwòwégò ùkładu]], [[Reùmaticzné chòroscë|reùmatologicznëch chòrosców]], kardiologicznëch chòrosców, nadcësnieniégò a chòrosców górnëch dechòwëch drogów<ref>(§ 6. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. Ùskã charakterizëje léczniczo kòrzistny [[klimat]], a do te nôtërné lékarsczé sërowinë: * solónka 3,43% chlórkòwò-natriowô, jódkòwô, hipòtermalnô ze zleżënë „Ustka IGH-1”, * zlëżënë lékarsczégò torfù – bòrowinë „Ustka-1”, rechòwóné do spòdlowëch kòpalënów<ref>(§ 5. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. === Kąpielëszcza === W òbrëmim miasta òstałë wëznaczoné 2 latné mòrsczé [[Kąpielisko|kąpielëszcza]]<ref name="rada_kapieliska">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>: * Ustka Wschód (Ùskô Pòrénk) – òbjimającé dłużawã 500 m zôlojewi linie rechòwóny na pòrénk òd òk. 250 m pòréncznégò mòla, * Ustka Zachód (Ùskô Zôpôd) – òbjimającé dłużawã 200 m zôlojewi linie rechòwóny na zôpôd òd òk. 110 m òd zôpadnégò mòla. <gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB2).jpg|Główné wéńscé na pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB5).jpg|Pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB3).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB3).jpg|Widzënk z pòréncznégò mòla na hôwingã i pòrénczny sztrąd (2023) </gallery>W 2012&nbsp;r. kąpielëszcza Ùskô Pòrénk a Ùskô Zôpôd bëłë zgòdą z òbrzészkòwima jakòscowima wëmògama dlô wòdë w kąpielëszczu wedle Eùropejsczi Ùnie<ref>[http://www.eea.europa.eu/themes/water/status-and-monitoring/state-of-bathing-water/bathing-water-data-viewer Bathing water quality – data viewer.] ({{jãz.|en}}), European Environment Agency, przëstãp z 14.06.2013 r.</ref>.<gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB2).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB10).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB10).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na hôwingã Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB5).jpg|Zôpadny gòłobrzég, tpzw. trzecé mòlo </gallery>W 2013 r. òstôł ùstalony kąpielowi cząd warający òd 15 czerwińca do 15 séwnika<ref name="rada_kapieliska2">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>. == Transpòrt == [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB3).jpg|mały|Banóf a bùsowiszcze]] === Ban === Ùskô bëła w ùszłoce za wãzłową stacjã, òd jaczi òdlôżałë banowé linie: * Głównô [[Piła (gard)|Piła]] – Ùszcz * [[Słôwno]] – Ùszcz o długości 36 km * [[Kòmnino]] – Ùszcz o długości 24 km Dzysdnia jistnieje blós liniô Głównô Piła – Ùszcz, pòòstałé dwie òstałë zdemóntowóné pò 1945 przez Czerwioną Armiã jakno wòjnowô zwënéga. Je to jednosztrekòwô zelektrifikòwónô banowô liniô. [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB4).jpg|mały|Pamiątkòwi kam]] W òbrëmim gardu to dô dzysdnia dwa dzejającé banowé pòżdôwczi: Ustka a Ustka Uroczysko. === Aùtobùsë === [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_autobusowy_(HB1).jpg|mały|Bùsowiszcze]] [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_Ireny_Kwiatkowskiej_(HB1).jpg|mały|Łôwka Irénë Kwiôtkòwsczi]] Z Ùsczi [[Krajewô droga nr 21 (Pòlskô)|krajewą drogą nr 21]] mòże dojachac do [[Stôłpsk|Słupska]] aùtobùsama firmów: * PKS Słupsk A.W. – liniô 200 – tur do Słëpska<ref>Redakcjô, ''[https://gp24.pl/pks-slupsk-rezygnuje-z-linii-500-przewoznik-do-ustki-kursuje-jako-linia-200/ar/c1-15275860 PKS Słupsk rezygnuje z linii 500. Przewoźnik do Ustki kursuje jako linia 200]'' ({{jãz.|pl}}), Głos Pomorza, 6.11.2020 r., przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Nord Express w. z ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://nordexpress.pl/polaczenia-slupsk-ustka/ Nord Express – tanio, szybko, na czas! » Połączenia Słupsk – Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), nordexpress.pl, przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Ramzes w. z.ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://ramzes.ustka.pl/rozklad-jazdy.php Ramzes Ustka Usługi przewozowe Słupsk-Ustka Przewozy autobusowe]'' ({{jãz.|pl}}), ramzes.ustka.pl przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> Òd 12 lëpińca 2018 jistnieje téż mieskô kòmùnikacjô òbsłëgiwónô przez PKS Słupsk A.W.<ref>Rzeczkowska B., ''[http://www.gp24.pl/wiadomosci/ustka/a/w-czwartek-rusza-darmowa-komunikacja-w-ustce-sprawdz-rozklad-jazdy,13325722/ W czwartek rusza darmowa komunikacja w Ustce. Sprawdź rozkład jazdy]'' ({{jãz.|pl}}), „gp24.pl”, przëstãp z 25.07.2018 r.</ref> To dô téż regionalné sparłãczenia w czerënkù [[Rowë|Rowù]] czë [[Jarosłôwc|Jarosłôwca]]. == Kùltura == {| | width="50%" | ; Institucje kùlturë w Ùsce : * Centrum Twórczi Aktiwnoscë w Ùsce * Dodóm Kùlturë w Ùsce * Mieskô Biblioteka * [[Mùzeùm Ùsczi Zemi w Ùsce|Mùzeùm Ùsczi Zemi]] * [[Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa w Ùsce|Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa]] * Mùzeùm Òkrãtów * Mùzeùm Bùrsztënu | width="50%" | ; Regùlarné kùlturalno-rekreacjowé rozegracje w Ùsce : * Columbus Festiwal Wiatru (Festiwal Wiatru – lotniczé i mòtoparalotniowé pòkôzczi) * Grand Lubicz Festiwal Światła (Festiwal Widu) * Festiwal Ulicznych Reakcji Artystycznych (Festiwal Sztrasowëch Artisticznëch Reakcjów) * „Bielsko Biała i Beskidy w Ustce” ([[Bielsko-Biała]] a Beskidë w Ùsce) * Ustka Charlotta Enduro Extreme * Dni Morza (Dnie Mòrza) * Sound of Gravity (swiãto ekstremalnëch spòrtów) * Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu „Złoto Bałtyku” (mésterstwa Pòlsczi w wëpłëkiwanim bùrsztënu) * Święto Miasta – „Dożynki Rybne” (Swiãto Gardu – „Rëbné Òżniwinë” * Hip-Hop na fali (Hip-hop na wale) * Pòkôzk módë z firmą Pierre René |} [[Òbrôzk:Ustka_ul._Chopina_8_willa_A1285.jpg|mały|Dodóm Twórczi Robòtë, sz. Chopina 8]] Wiele lat w Ùsce mieszkôł a twòrził kaszëbsczi pisôrz, dr [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Pòùczëna<ref name="autonazwa1" /> == === Szkòlnictwò do 1939 rokù === Òb całé XIX stalaté w Ùsce dało le jednã pòwszechą szkòłã, ze zôczątkù czileklasową – elementarną, a pózni ò cawnym zakresu spòdlowi edukacje. Òb szkòłowi rok 1897/98 robiło w ni 6 szkólnëch, a w 1917 r. 8 szkólnëch i 3 szkólné. W bùdinkù szkòłë bëłë òsobnë klasë strzédny szkòłë niższégò stãpienia. Pòd kùńc XIX st. w Ùsce òsta ùsadzonô państwòwô nawigacyjnô szkòła pierszégò stãpienia (miem. ''die Königliche Navigationsvorschule''). Nã szkòłã dërch dotikôł felënk pasowny lëczbë kandidatów. Òsta zlikwidowónô w 1910 rokù. === Szkòlnictwò pò 1945 rokù === Òb szkòłowi rok 1977/78 do spòdlecznëch szkòłów chòdzëło 1731 szkòlôków, Òglowòsztôłcącé Liceùm ùkùńczëło 58 ùczniów, a warkòwą szkòłã 65. [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_żaglowca_(HB1).jpg|mały|Sztatura żaglówca kòl Spòdleczny Szkòłë nr 2]] ==== Spòdleczné szkòłë ==== * Spòdlecznô Szkòła nr 1 m. kpt. Leonida Telidżi, * Spòdlecznô Szkòła nr 2 m. kòmandora Bolesława Romanowskiégò * Spòdlecznô Szkòła nr 3 m. gen. Mariusza Zaruskiégò * Niepùblicznô Spòdlecznô Szkòła ADVENTURE w Ùsce W NSSz ADVENTURE to dô ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>Niepubliczna Szkoła Podstawowa Adventure,https://www.facebook.com/reel/1422071593286668/?locale=pl_PL, Facebook, przëstãp z 3.07.2026 r.</ref> ==== Wëżispòdleczné szkòłë ==== * Zespół Technicznëch Szkòłów * Zespół Òglowòsztôłcącëch Szkòłów m. Mikòłaja Kòpernika == Spòrt == === Spòrtowé klubë a towarzëstwa === * Miejski Klub Sportowy „Jantar Ustka” (miesczi spòrtowi klub) * Lekkoatletyczny Klub Sportowy „Jantar Ustka” (letkòatléticzny spòrtowi klub) * Klub Tenisa Stołowego (klub stołowégò tenisa) * Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe „STS Ustka” (turisticzno-spòrtowô stowôra) * Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej „Szczypiorniak Ustka” (stowôra lubòtników rãczny balë) * Stowarzyszenie „Yacht Klub Ustka” (stowôra – jachtklub) * Związek Kulturystyki i Fitness (związk kùlturisticzi a fitnessu) * Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej (towarzëstwò rozkòscérzaniô fizyczny kùlturë) * Usteckie Towarzystwo Sympatyków Sportu (towarzëstwò lubòtników spòrtu) [[Òbrôzk:Ustka_plaza_IMG_fotografia_lotnicza_net_6873.jpg|mały|Ùskô hôwinga]] === Ùsczi spòrtówcowie === * [[Natasza Caban]] * [[Tomasz Iwan]] * [[Barbara Madejczyk]] * [[Agnieszka Pogroszewska]] * [[Kazimierz Adach]] == Religiowé pòspólnotë == * [[Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota (Pòlskô)|Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota]]: ** misyjnô placówka w Ùsce<ref>''[https://www.chwe.pl/lista-placowek/ Zbory i placówki]'' ({{jãz.|pl}}), chwe.pl, przëstãp z 15.08.2023 r.</ref> * [[Greckòkatolëcczi kòscół w Pòlsce|Greckòkatolëcczi kòscół]]: ** greckòkatolëcczi dëszpastursczi òstrzód kòl [[Kòscół Nôswiãtszégò Zbawicela w Ùsce|kòscoła Nôswiãtszégò Zbawicela]]<ref>''[https://www.cerkiew.net.pl/parafie-i-dekanaty/dekanat-slupski/ Dekanat słupski]'' ({{jãz.|pl}}), cerkiew.net.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Rzimskòkatolëcczi kòscół|Rzimskòkatolëcczi]]: ** parafiô sw. òjca Pio<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/220/ustka-sw-pio Parafia pw. św. Pio, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszi Marije Pannë Gwiôzdë Mòrza<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/218/najswietszej-maryi-panny-gwiazdy-morza-ustka Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszégò Zbawicela<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/217/ustka-najswietszego-zbawiciela Parafia pw. Najświętszego Zbawiciela, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** [[Parafia wojskowa św. Marka Ewangelisty w Ustce|wòjskòwô parafiô sw. Marka Ewanielëstë]] z sedzbą w [[Lãdowò-Sedlëszcze|Lãdowie-Sedlëszczu]] * [[Zelonoswiątkòwi Kòscół w PR|Zelonoswiątkòwi Kòscół]]: ** zbór w Ùsce<ref>''[https://kzustka.wixsite.com/nowa/kontakt Kontakt]'' ({{jãz.|pl}}), kzustka.wixsite.com przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Swiôdkòwie Jehowë w Pòlsce|Swiôdkòwie Jehowë]]: ([[Sala królestwa|Zala Królestwa]], sz. Dunina 12)<ref name="jw">Pòdôwczi wedle ''[https://apps.jw.org/ui/P/meeting-search.html#/weekly-meetings sznëkrownika zborów]'', z òficjalny starnë Swiôdków Jehowë jw.org; przëstãp z 15.10.2018 r.</ref> ** zbór Ùskô-Pòrénk<ref name="jw" /> ** zbór Ùskô-Zôpôd == Administracjô == Ùskô mô sztatus [[Mieskô gmina|miesczi gminë]]. Mieszkańcowie welëją do [[Rada gminy|Radzëznë Gardu]] Ùskô 15 rôdców<ref>Zarządzenie nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594).</ref>. Mieszkańcowie welëją rôdców do [[Sejmik Województwa Pomorskiego|sejmikù wòjewództwa w òkrãgù nr 1]]. Pòsélców na Sejm welëją z [[Okręg wyborczy nr 26 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|welownégò òkrãgù nr 26]], senatora z [[Okręg wyborczy nr 62 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|òkrãgù nr 62]], a pòsélców do [[Parlament Europejski|Eùropejsczégò Parlamentu]] z [[Okręg wyborczy nr 1 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|òkrãgu nr 1]]. Ùskô słëchô [[Rejonowi sąd|Rejonowémù Sądowi]] we Słëpskù, [[Òkrãgòwi sąd|Òkrãgòwémù Sądowi]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2002 r. ({{Dziennik Ustaw|2002|180|1508}}).</ref> a [[Samorządowe kolegium odwoławcze|Samòrządzënowémù Òdwòłôwczémù Kòlegium]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ({{Dziennik Ustaw|2003|198|1925}}).</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_dom_kapitana_Haase_(HB2).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada, chëcz kapténë Haase, 1804]] === Partnersczé gardë a gminë === * [[Òbrôzk:Ustka,_ul._Czerwonych_Kosynierów_(HB1).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada (''XIX/XX w.'')]][[Bielsko-Biała]] – pòrozmienié ò wespółrobòce pòdpisóné 20 lëpińca 2002 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035642/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 Bielsko-Biała.] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r.; zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Stôłpsk|Słëpsk]] – deklaracjô partnersczi wespółrobòtë w ramach Dwagardu z 13 lëpińca 2003 r. ==== Midzënôrodnô wespółrobòta ==== * [[Enkhuizen]] (Holandiô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 5 maja 1992 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313041818/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 Enkhuizen] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Kappeln]] (Miemieckô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 maja 1991 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035616/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 Kappeln] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Palanga]] (Lëtwa) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 lëpińca 2006 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313034020/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 Palanga] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> Òd 2008 rokù partnersczim gardã Ùsczi bëło téż rusczé miasto [[Pionierskij (królewieckô òbéńda)|Pionierskij]]. Pò [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]] w 2022 rokù dogôdënk ò wespółrobòce òstôł zerwóny<ref>[https://ustka.naszemiasto.pl/ustka-zerwala-umowe-partnerska-z-rosyjskim-miastem/ar/c1-86998958 Ustka zerwała umowę partnerską z rosyjskim miastem Pioniersk.] ({{jãz.|pl}}), ustka.naszemiasto.pl, 28.02.2022 r., przëstãp z 3.03.2022 r.</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298–299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] 0dj7om4x81qagnyytu2deldp8tu6j9q 211432 211418 2026-08-18T09:55:48Z Terrus38 14026 211432 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox||Gard=Ùskô|dopełniacz=Ùsczi|adjektiw_mask=Ùsczi|adjektiw_fem=Ùskô|céch=POL Ustka COA.svg|fana=POL Ustka flag.svg|Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|54°34'50"N 16°51'43"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Ùskô]]}}}}|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=słëpsczi|grodzki=|rodzaj_gminy=mieskô|gmina=|miejska=|bùrméster=Jacek Maniszewski|tel_um=|fax_um=|mail_um=|wiéchrzëzna=13,85|stopniN=54|minutN=10|stopniE=17|minutE=29|wysokość=|rok=2024|lëdztwò=13 574|gęstość=|aglomeracja=|czerënkòwi numer=(+48) 59|pòcztowi kòd=76-270|registracëjné tôfle=GSL|TERYT=|SIMC=|www=http://www.ustka.pl|gwôsné miono=Ustka|adres_um=Urząd Miasta Ustka, Wyszyńskiego 3|kod_poczt_um=76-270 Ustka}} '''Ùskô''' (téż ''Ùszcz'', {{jãz.|pl}} ''Ustka'', {{jãz.|de}} ''Stolpmünde'') – gard w nordowi Pòlsce, w pòmòrsczim wòjewództwie, we słëpsczim krézu, na historicznëch [[Pòmrë|Pòmrach]], sedzba [[Gmina Ùszcz|wiesczi gminë Ùskô]]. Ùskô leżi na [[Wybrzeże Słowińskie|Słowińsczim Sztrądze]], kòl ùscô rzéczi [[Słëpiô|Słëpie]] do [[Bôłt|Bôłtu]]. Je hôwingòwim miastã, klimaticzno-[[Balneologia|balneòlogicznym]] kùrortã (solónka i bòrowina), mòrsczim kąpielëszczã a wëpòczinkòwim òstrzódkã.[[Òbrôzk:Ustka,_latarnia_morska_(HB1).jpg|mały|Bliza|lewo|267x267px]]Wedle pòdôwków [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]] z 30.06.2024 r., Ùskô mia 13 574 mieszkańców<ref name="Populacja2024">[https://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-w-2024-r-stan-w-dniu-30-06,6,37.html Ludność. Stan i struktura ludności oraz ruch naturalny w przekroju terytorialnym w 2024 r. (stan w dniu 30.06)] ({{jãz.|pl}}), Główny Urząd Statystyczny, przëstãp z 28.10. 2024 r.</ref>. Òd 13 lëpińca 2003 Ùskã a [[Stôłpsk|Słëpsk]] łączi dogôdënk pòzéwóny Dwagardã ({{jãz.|pl}} ''Dwumiasto''). Òba miasta są sparłãczoné banową ë aùtobùsową kòmùnikacją. W [[Lãdowò|Lãdowie]] kòl Ùsczi to dô [[Centrum Ùczbieniô Marinë]], mdącé głównym ùczbieniowim òstrzódkã [[Marina|Marinë]]. We [[Strzédnowiek|strzédnëch wiékach]] Ùskô bëła [[Kaszëbë|kaszëbską]] rëbacką òsadą słëchającą słëpsczémù kasztelaństwù i dzéla historiczny kawel z pòblësczim [[Stôłpsk|Słëpskã]]. Dzysdnia klimat stôri hôwingòwi òsadë mòże jesz nalezc westrzód rëbacczich chëczów we wiertlu midzë sz. Marinë a Czerwionëch Kòsyniérów. Ùchòwôł sã tuwò jesz ùkłôd sztrasów strzédnowieczny wsë, przez wzgląd na historiczną wôrtnotã òbjimniãti kònserwatorską òchroną<ref>[https://ustka.travel/a556-ustka.html Ustka – atrakcje turystyczne], ustka.travel, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Dzysdnia to je plac rôd òdwiédzóny przez turistów, ze wzglãdu na blëskòsc Bôłtu, dobré skòmùnikòwanié a wielosc nocników, hotelów i [[Penzjónat|pensjónatów]], a téż [[Restaùracjô (gastronomiô)|restaùracjów]] i tawernów. == Pòłożenié == Ùskô leżi nad Bôłtã w zôpadnym parce Słowińsczégò Sztrądu. W Ùsce do mòrza wpôdô rzéka [[Słëpiô]]. W zôpadnym dzelu miasta ùchôdô do mòrza téż strëga Czôrnô.[[Òbrôzk:Ustka,_port_morski_(HB18).jpg|mały|Wjôzd do pòrtu|lewo]]Wedle stanu z 1 stëcznika 2026 nadwiérzchniô miasta wënosa 13,85 km²<ref>[https://www.ustka.pl/pl/news/content/10648 Ustka powiększy się o część Przewłoki] ({{jãz.|pl}}), Ustka, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Gard leżi na nordowò-zapôdnym kraju [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczégò wòjewództwa]], w [[Stołpsczi kréz|słëpsczim krézu]] i grańczi z [[Gmina Ùszcz|wieską gminą Ùskô]]. W cządze pòwòjnowi pòlsczi adminystracje, òb lata 1950–1975 słëcha [[Kòszalińsczé wòjewództwò (1950–1975)|kòszalińsczémù wòjewództwù]], a òb lata 1975–1998 – [[Słëpsczé wòjewództwò|słëpsczémù wòjewództwù]]. == Demògrafiô == Wedle protokòłu biskùpi wizytacje z 1665 r., òsedlonëch w tedëczasny Ùsce bëłë 33 familie<ref>Gerard Labuda. Historia Pomorza: Do roku 1815. Pomorze Zachodnie w latach 1648–1815, Tóm 2, Dzél 3.</ref>. W pajicznikù 1947 w Ùsce mieszkało 3458 [[Pòlôszë|Pòlôchów]] i 371 [[Miemcë|Miemców]]<ref>Granica morska PRL, 1945–1950, 1979 s. 160.</ref>. === 2014 rok === Wedle pòdôwków z 31 gòdnika 2014 gard miôł 16 056 mieszkańców<ref name="Ludność2014-12">[http://stat.gov.pl/obszary-tematyczne/ludnosc/ludnosc/ludnosc-stan-i-struktura-ludnosci-oraz-ruch-naturalny-w-przekroju-terytorialnym-stan-w-dniu-31-xii-2014-r-,6,17.html Ludność. Stan i struktura w przekroju terytorialnym (Stan w dniu 31 XII 2014 r.)] ({{jãz.|pl}}), Główny Urząd Statystyczny, ISSN 1734-6118</ref>. Piramida wiékù mieszkańców Ùsczi w 2014<ref name="populacja2016">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] ({{jãz.|pl}}), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> [[Òbrôzk:Piramida_wieku_Ustka.png|link=Plik:Piramida_wieku_Ustka.png|600x600px]] [[Òbrôzk:Ustka_z_lotu_ptaka_IMG_6828.jpg|mały|Ùskô (2010)]] === 2021 rok === Wedle pòdôwków GUS, w Ùsce w 2021 mieszkało 14 954 lëdzy, w tim 7134 chłopów (47,7%) a 7820 białków (52,3%). W produkcyjnym wiékù bëło 61,7% chłopów i 49,3% białków.<ref name="populacja20162">[https://www.polskawliczbach.pl/Ustka Ustka w liczbach] ({{jãz.|pl}}), Polska w liczbach, przëstãp z 18.01.2023 r.</ref> == Topònimiô == Miono mô słowiańsczé pòchôdanié i topògraficzny charakter. Pòwsta òd [[Pòmòrsczi jãzëk|pomorskiego]] kòntinuantu [[Prasłowiańsczi jãzëk|psł.]] pòwszédny pòzwë *ustьje „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego ({{jãz.|pl}}), s. 110; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Miemiecczé miono ''Stolpmünde'' téż mô topògraficzny charakter i je złożenim dwùch elementów: gwôsny pòzwë ''Stolpe'' „[[Słëpiô]]” (ò słowiańsczim pòchôdanim) i pòwszédny pòzwë ''Münde'' „ùscé”<ref>W. Iwicki, Toponimia byłego powiatu słupskiego ({{jãz.|pl}}), s. 105; Wydawnictwo Gdańskie, Gduńsk, 1993</ref>. Òb czile miesãcy pò przejimniãcym gardu przez pòlską adminystracjã w 1945 równoczasno fónksnérowało czile mionów miasta: ''Nowy Słupsk'', ''Nowe Słupie'', ''Postomin'', ''Postomino'', ''Słupioujście'', ''Słupie'', ''Ujście'' a ''Uszcz''<ref>{{cytuj książkę|tytuł=Słownik współczesnych nazw geograficznych Pomorza Zachodniego z nazwami przejściowymi z lat 1945–1948|inni=Tadeusz Białecki (red.)|wydawca=Książnica Pomorska w Szczecinie|miejsce=Szczecin|rok=2002|strony=228|isbn=83-87879-34-7}}</ref>. Òstateczno rozpòrządzenim w 1946 ùstanowiona òsta pòzwa ''Ustka''<ref>Rozporządzenie Ministrów: Administracji Publicznej i Ziem Odzyskanych z dnia 12 listopada 1946 r. ({{Monitor Polski|1946|142|262}}, s. 7).</ref>. [[Radzëzna Kaszëbsczégò Jãzëka]] bédëje kaszëbską fòrmã ''Ùszcz''<ref>http://skarbnicakaszubska.pl/uchwaa-nr-6-2010/ ''UCHWAŁA NR 6/RJK/10 Z DNIA 6-01-2010 R. W SPRAWIE STOSOWANIA KASZUBSKICH NAZW MIAST I WSI GMINNYCH I SOŁECKICH'' ({{jãz.|pl}}), Skarbnica Kaszubska, przëstãp z dnia 1.07.2026 r.</ref>. [[Friedrich Lorentz]] òdnotérowôł w pòblësczich [[Słowińsczi jãzëk|słowińsczich gwarach]]: ''Vʉ͂skå (Ùskô),'' z mionama mieszkańców mët: ''Vʉ͂ščȯu̯n, Vʉ͂ščȯu̯nkă (Ùszczón, Ùszczónka)<ref>Lorentz F., ''Slovinzisches Wörterbuch: zweiter Teil: P-Z: Orts- und Personennamen. Nachträge, Unsichere Wörter'', Sankt Petersburg: Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, 1912, s. 1535.</ref>. Pòlskò-kaszëbsczi słowôrz miestnëch ë fizjografnëch mión'' pòdôwô fòrmã ''Ùstka''<ref>É. Bréza, A. Chlëdzyńsczi'', Polsko-kaszubski słownik nazw miejscowych i fizjograficznych'', str. 222; Gduńsk, 2006</ref>. [[Òbrôzk:Ustka_from_plane.JPG|mały|Lotniczi òdjimk Ùsczi]] == Historiô == Z ùmòwë słëpsczich rôdców ze [[Swiãcowie|Swiãcama]] (Jaszkò ze [[Słôwno|Słôwna]] a Jaszko z [[Dërłowò|Rëwałda]]) z 2 gromicznika 1337 pòchôdô nadczidka ò jistnienim festindżi w môlu ùscégò [[Słëpiô|Słëpie]]. Festinga w Ùsce jest [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszczã]] „quondam castrum”, w dogôdënkù je to plac òpisóny jakno: ''...nec non totum et integrum portum Stolpesmunde dictum, penes aquam stolpensem tam ab una quam alia parte situm...'' ...jak téż cawny i niepòdzélny pòrt Ùskô, pòłożony pò òbù starnach rzéczi Słëpie...<ref name="autonazwa1">Dzieje Ustki – praca zbiorowa, Polskie Towarzystwo Historyczne w Słupsku 1985 r.</ref> Szlachòwno do mieszkańców jinszich miesczich wsów, ùszczani bëlë pòddónyma Słëpska. Z te pòwòdu mùszelë składac pòddańczą przësëgã, tpzw. ùską przësëgã, a téż płacëc pòdatczi na rzecz miasta, dbac ò stón hôwindżi i kejów, ùprawiac je, pòmagac przë rozladënkù ë zaladënkù òkrãtów, a przë wjezdze òkrãtów do hôwindżi. Òbrzesziwôł jich téż młinny mùsz (miesczi młin w Zamełowie). Mieszkańcë Ùsczi apartnilë sã nié le òbrzészkã wëkònywaniégò wszelejaczich robòtów i ùsłëgów zrzeszonëch z pòrtã, ale téż płacenim szaséjowégò pòdatkù, a nié pòdrëgù, czë òdrôbianim pańszczënë. Jaż do [[Trzëdzescëlatnô wòjna|trzëdzescëlatny wòjnë]] ekònomiczno samòstójny ùszczani, przédno [[Szëper|szëprowie]], karczmarze i wójtowie, przëjimelë òbëwatelstwò gardu Słëpska i kòrzistelë z przëwilejów wëchôdającëch z pòsôdaniégò miesczich prawów. Mieskô radzëzna Słëpska ùchwôla sztatutë, regùlaminë i pòrtowé tarifë, mianowa [[Wójt|wójta]], decydowa ò wszëtczich robòtach zrzeszonëch z fónksnérowanim hôwindżi, òpiséwa zortë i wësokòsc pòdatków płaconëch przez ùszczanów, patronowa kòscołowi i szkòle. Wójt Ùsczi béł narôz hôwingòwim wójtã. Trzimôł òn wëkònôwczą włôdzã w òbrëmim Ùsczi w òdniesenim do ji stałëch mieszkańców, przebiwającëch cządama gòsców (kùpców) a sprawów wëchôdającëch z bieżącégò dzejaniô hôwindżi. Òd 1329 do kùńca 1342 Ùskô i Słëpsk w drodze [[Zastôw|zastawù]] bëłë w pòsôdanim [[Krzëżacczi zôkón|krzëżacczégò zôkònu]]. Béł to trudny cząd, bò czej ksyżã [[Bògùsłôw V]] nie béł w sztãdze spłacëc w terminie do 1 stëcznika 1343 r. nôleżny kwòtë 3334 grziwnów, realnô sta sã zagrôżba przejimniãcégò zemi przez zôkón we wieczësté òbsôdanié. Òstateczno nã sëmã zebra spòlëzna. Te dëtczi pòzwòlëłë Słëpskòwi i mieszkańcóm słëpsczi zemie wëkùpic sã z rãk Krzëżôków. Òd 1368 Ùskô leża w grańcach [[Słëpsczé ksãstwò|słëpsczégò ksãstwa]], dôwnégò lenna [[Kòruna Pòlsczégò Królestwa|Kòrunë Pòlsczégò Królestwa]], pózni w grańcach [[Pòmòrsczé Ksãżstwò|pòmòrsczégò ksãstwa]] [[Grificë|Grifitów]] ze stolëcą w [[Szczecëno|Szczecënie]]. Òd XIII wieku na ne terenë przecygelë miemiecczi kòlonizatorzë. Lëczba lëdztwa rosła wiedno prãdzy. Kòscół w Ùsce, jakô ju tedë mia jinszé miono – ''Stolpmünde'', béł bùdowóny z kòscołã we [[Wëtrowno|Wëtrownie]] (1356). Zbùdowóny z drzewa kòscół pòd wezwanim [[Swiãti Mikòłôj|św. Mikołaja]] stojôł na zwëższenim, nôgwësni bënë stôrégò słowiańsczégò [[Gardzëszcze (archeòlogiô)|gardzëszcza]]. Filialnô swiãtnica kòscoła we Wëtrownie bëła brëkòwónô jakno dzénny a nocny nawigacyjny znak. Pòwôżniészą inwesticją bëła, rozpòczãtô kòl pòłowë XIV st., rozbùdowa hôwindżi. Tedë to òstałë zbùdowóné pierszé trwałé pòrtowé sprzãtë – [[Mòlo|mòla]] ò dłëżawie òk. 55 m, wëkònóné z kôstów z kamieniama, zmòcnionëch pôlama, a téż drzewiané ùmòcnienia brzegów hôwingòwégò karnalu ò dłużawie: lewi, zôpadny brzég – 280 m, prawi, pòrénczny – 320 m. Przedłëżenim ùmòcnieniów bëłë mòla. Pòsobny etap rozbùdowë pòrtu, sparłãczony z kapitalnym remóntã donëchczasnëch ùrządzeniów, to dało w XV st. Mòlo òstało tej przedłëżoné do òk. 100 m, pòrénczny brzég pòrtowégò karnalu òstôł zmòcniony scaną z pôlów ò dłużawie 170 m a téż òstałë wëmienioné wszëtczé zùżëté abò skażoné elementë donëchczasnëch kònstrukcjów. Wizytacje szkòłów przënôszają pierszé infòrmacje ò szkòle w Ùsce z 28 lëpińca 1590 i z 1729. W 1590 to dało téż nadczidkã, co mieszkańcowie Ùsczi zajimają sã intensywno rëbaczenim. Òb czas [[Wojna trzydziestoletnia|trzëdzescëlatny wòjnë]] 2 lëstopadnika 1626 do [[Mòrskô hôwinga Ùszcz|pòrtu w Ùsce]] wjachałë szwédzczé wòjska. Dzejalnosc pòrtu przëgasła. Zmniésza sã téż lëczba mieszkańców. W dodôwkù do tragediów zrzeszonëch z wòjną w 1644 Ùskã zdzegwił òdżin; przedërchało 15 chëczi i cerkwiô. [[Òbrôzk:Ustka_1890-1900_fragment.jpg|mały|[[Bliza w Ùsce|Bliza]] (XIX w.)]] W 1648 pòkòjowi traktat i dodôwkòwé dogôdënczi w 1653 òddałë pòrénczny part Zôpadnégò Pòmòrzégò, a tej i Ùskã, pòd panowanié [[Brandenbórg-Prësë|brandenbòrskò-prësczégò]] państwa, przesztôłconégò w 1701 w [[Królestwò Prësów]]. W XVIII stalatim niewielné òkrãtë bëłë rozladowiwóné na redze. W 1794 w Ùsce mieszkało kòl 700 òsób. Nowô wòjna zaczãtô przez [[Napòléón Bonaparte|Napòléòna]] spòwòdowa, że [[Wiôlgô Armiô]] zajimnã Zapôdné Pòmòrzé na przełómanim lat 1806/07. Ùskô hôwinga bëła blokòwónô. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_POSTKARDS.jpg|mały|Hôwinga – pòrtowi karnôl (1905)]] W 1888 kònsekrowónô bëła nowô cerkwiô. Mùrowóny bùdink òd cegłë na fùndamence z granitowëch kamieni. Bùdowa wąskò- a szeroksztrekòwégò banu (zôczątk XX wiékù) dokòna schùtczeniô gòspòdarczégò rozwiju hôwindżi, jak téż cawnégò regionu. Lëczba lëdztwa Ùsczi w 1818 wënosa 477, a w 1941 – 5051 òsób. Pierszé, dosc zachtné inwesticje wëpòczinkòwi infrastrukturë òstałë pòdjimniãté przez mieską gminã w 1911. Bùdacje pò òbù starnach pòrtu bëłë ò drzewiany kònstrukcje a pòstawioné na pôlach. Projekt zgrôwôł, cobë szlachòwac za kąpnicama w [[Sopòt|Sopòtach]]. Òd ne czasu je nieprzerwóny przërost realizacjów nëch inwesticjów. W 1904 ùskô [[bliza]] emitowa biôłi przeriwóny wid, a òd 1913 r. dodôwkòwò na pòréncznym mòlu dzeja dôcznô syrena. 8 stëcznika 1914 rokù na zôpadnym sztrądze w òkòlim Ùsczi zdarza sã mòrskô katastrofa – môłi a stôri parówc „Stolp” òstôł wërzucony na zôlój òb czas sztorëmù. Òd séwnika 1939 i òd czerwińca 1941 òbrzesziwałë na gwësny czas ògrańczenia dlô cywilnégò rëchù òkrãtów. Pòd kùńc lat 30. pojawiłë sã planë rozbùdowë hôwindżi. Pò wëbùchù wòjnë robòtë ùstałë, a jedurną pòòstałoscą pò nëch zdarzeniach je dzél nieùkùńczonégò mòla (tpzw. trzecé mòlo). Òd 1942 w môłim stãpieniu bëła rozbùdowiwónô òkrãtowniô. Do pòłowë 1944 w Ùsce bëło òk. 230 sôdzewëch. Òd séwnika 1944 r. Miemcë „przechòwiwelë” w Ùsce zacht duńsczi [[Pancernik obrony wybrzeża|pancernik òbronë sztrądu]] [[Niels Iuel (1918)|„Niels Iuel”]], jaczi służił jima za pòmòcniczi bôt. W 1944 dlô Ùsczi (òsoblëwie ze wzglãdu na pòrt, chtëren dôwôł mòżebnosc zwiorniãcô przed frontã) gromadzëło sã baro wiele ùchódników. Panowa pò prôwdze òstrô zëma, felowało kwatérów i jôdë. [[Òbrôzk:POL_USTKA_PORT_NA_OLD_PSTKARDS.jpg|mały|[[Mòrskô hôwinga Ùszcz|Hôwinga]] (1910)]] 9 strëmiannika 1945 môlëzna òsta zajimniãtô przez pancerné òddzéle [[3 Gwardijsczi Pancerny Kòrpùs (ZSSR)|3 Gwardijsczégò Pancernégò Kòrpùsu]] [[2 Biôłorusczi Front|2 Biôłorusczégò Frontu]] (pò wòjnie na tczã sowiecczich żôłnérzów òstôł pòstawiony pòmnik na placu Wòlnotë)<ref>Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa „Przewodnik po upamiętnionych miejscach walk i męczeństwa lata wojny 1939- 1945”, Sport i Turystyka 1988, [[Specjalna:Książki/8321727093|ISBN&nbsp;<span class="isbn">83-217-2709-3</span>]], s. 686.</ref>. Pòwsta kòmendantura, jakô ùtwòrza miemiecką, pòmòcniczą administracjã z miemieczim bùrméstrã. Zaczãlë sã zjeżdżac pòlsczi òsedléńcowie. Pierszô pòlskô wëszëzna, Miesczi Zarząd ({{jãz.|pl}} ''Zarząd Miejski''), rozpòczã ùrzãdowanié 11 maja 1945. Pierszim bùrméstrã òstôł Wacław Jaworski, a jegò zastãpcą Wacław Michalski<ref>Wojewódzkie Archiwum Państwowe w Słupsku. Sprawozdanie z działalności Zarządu Miejskiego w Ustce za okres 1945–1950.</ref>. Pòżdôwk PKP wrócył do dzejaniô na turze Słëpsk – Ùskô 29 czerwińca 1945 przëjazdã banë, jaką przëjachelë rôczony do Ùsczi gòsce na pierszé pò wòjnie [[Swiãto Mòrza]]. Pòcztowi Ùrząd, pòwòłóny do żëcô 3 maja 1945, òbjimôł swòjim sëgã ze zôczątkù Ùskã i 20 pòblësczich gminów. Òficjalné przekôzanié administracyjny włôdzë Pòlôchóm òdbëło sã 22 lëpińca 1945. Zlikwidowónô òsta sowieckô wòjnowô kòmendantura. Òb nen czas zameldowónëch bëło w Ùsce 266 Pòlôchów. W latach 50. Ùskô zaczã sã rozwijac jakno wiwczasowò-wëpòczinkòwô môlëzna. Pòwstôwałë wëpòczinkòwé òstrzódczi institucjów a zakładów prôcë, na zôczątkù na spòdlim przedwòjnowëch willów, pózni nowò bùdowónëch òbiektów. Pòd kùńc 60. lat fónksnérowałë tu ju sztërë wiôldżé wiwczasowé òstrzódczi [[Fundusz Wczasów Pracowniczych|FWP]] („Czarodziejka”, „Celwiskoza”, „Przystań” i „Włókniarz”), jaczi dispònowałë òk. 700 placama mët a dało téż trój mniészich zakładowëch òstrzódków (skłôdającëch sã przédno z kempingòwëch chëczów), skùpionëch w pòréncznym dzélu miasta. Dzejało 5 restaùracjów, 2 rëbné barë, mléczny bar, kawiarniô, 2 kina („Delfin” i MDK) a 3 binë<ref>Krystyna Chylińska (òbrob.): ''Informator FWP''.Warszawa&#x3A; Wydawnictwo Związkowe CRZZ, 1968, s.191-192.</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_port,_1979.jpg|mały|Ùskô hôwinga w 1979]] W gòdnikù 2013 do ùżëtkù òsta òddónô òbrotowô mòst dlô piechtnëch nad pòrtowim karnalã. Stalanô kònstrukcjô ò mase wikszi jak 80 t mô wnet 58 m dłużawë mô wësoczi na 24 m [[Pylon|pilón]] a pòmòst o szerzawie 4 m. Òbrôcanié mòstu warô 4 minutë i je mòżebné dzãka elektricznémù nanëkòwi. Bùdacjô dérowa pół rokù i kòszta 4,39 mln zł<ref>[http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/56,35612,16750825,Kladka_nad_Kanalem_Portowym__Ustka__wyroznienie_I_stopnia,,5.html Wybrali najlepszą przestrzeń publiczną. Wygrała kontrowersyjna inwestycja] ({{jãz.|pl}}), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. Pò dwalatny przerwie zrzeszony z awarią, mòst òstôł zôs òdemkłi w maju 2017<ref>T. Częścik, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,21756218,feralna-kladka-w-usteckim-porcie-znow-dziala.html Feralna kładka w usteckim porcie znów działa] ({{jãz.|pl}}), Wyborcza Trójmiasto, przëstãp z 2.07.2026 r.</ref>. == Kwestiô felënkù miesczich prawów == [[Òbrôzk:Ustka,_ratusz_(HB1).jpg|mały|Rôtësz (dôwnô szkòła)]] Midzë 5 a 13 czerwińca 2007 to dało w Ùsce kònsultacje w sprawie nadaniégò môlëznie Ùskô sztatusu gardu<ref>[https://bip.um.ustka.pl/Article/get/id,17016.html Uchwała Nr 67/2007 w sprawie: konsultacji o nadanie statusu miasta]</ref>. Przëczëną te bëło pòdwôżenié historicznégo faktu nadaniô Ùsce miesczich prawów przez Miemców 22 strëmiannika 1935. Przë leżnoscë òbchòdów 70. roczëznë nadaniégò miesczich prawów, ùsczi gazétnik, pòdjimôrz a historik [[Marcin Barnowski]] òdkrił, co Ùskô nigdë nie òtrzima miesczich prawów, a ji terôczasny sztatus gardu je wënikã ùzurpacje. Nie ùdało sã nalezc niżódnégò dokùmentu pòcwierdzającégò nadanié Ùsce miesczich prawów, a data 22 strëmiannika 1935 je blós datą wëdaniégò ''rozpòrządzeniégò do ùstawù o ùstroju gminów'', dzãka jaczémù kòżdi przédnik gminë òbligatorijno stôł sã bùrméstrã. To òznôczô, że zmienia sã le samòrządzënowô titulatura, a samò rozpòrządzenié nie stanowiło nadaniô miesczich prawów. Co wicy, wëdóny w 1938 rokù spisënk gardów Westrzédnégò Pòmòrza, mającëch mni jak 10 tësãcy mieszkańców, nie òbjimôł Ùsczi. Ùskô nie wëstãpiwô jakno gard w niżódnym midzëwòjnowim wëkazu gminów (np. w ''Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Deutsche Reich'' z 1939), a jakno miasto pòjôwiô sã pierszi rôz w pòlsczich pòwòjnowëch zdrojach [[Główny Statisticzny Ùrząd|GUS]]<nowiki/>u. No wëdarzenié stało sã historiczną sensacją<ref>http://www.gp24.pl/wiadomosci/art/4249071,ustka-to-wioska,id,t.html J. Cegła, ''Ustka to wioska'' ({{jãz.|pl}}), Głos Pomorza, przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Pòjawiłë sã bédënczi złożeniégò wnióskù do [[Premiéra (pòlitika)|premiérë]] ò nadanié Ùsce miesczich prawów. Równak wedle [[Minysterstwò Bënowëch Sprawów i Administracji|Minysterstwa Bënowëch Sprawów ë Administracje]], nie bëło taczi brëkòwnotë, bò we wielnëch prawnëch aktach wëdónëch pò 1975 rokù,<ref>Np. ''Dz. U.'' z 1975 r. Nr 16, pòz. 91 i ''Dz. U.'' z 1998 r. Nr 96, pòz. 603.</ref> Ùskô figùrëje jakno gard<ref>[http://fakty.interia.pl/newsroom/news/ustka-jest-miastem,990670 Interia.pl/PAP: ''Ustka jest miastem,'' 09.10''.''2007 r.] ({{jãz.|pl}})</ref>. Òstateczno pò przeprowadzony analize przepisów òstało pòcwierdzoné, że Ùskô mô miesczé prawa przënômni òd 1 lëpińca 1976 rokù. Przëjimniãcé jinszi interpretacje prowadzëłobë do ùznaniégò, że równoczasno fónksnérowałëbë dwie gminë ò identycznym prawnym sztatusu ''wiesczi gminë'' (a tej wieskô gmina i pseùdo-mieskô gmina), co je niedopùszczalné. Na spòdlim tëch kònkluzjów MBSëA scwierdzëło, że wëszëzna Ùsczi ni mùszi sã starac ò nadanié miesczich prawów<ref>[http://www.gp24.pl/apps/pbcs.dll/article?AID=/20071006/USTKA/71005021 GP24.pl: ''Prawa miejskie potwierdzone''] , Głos Pomorza ({{jãz.|pl}}), przëstãp z 1.07.2026 r.</ref>. Analogiczny prawny stón tikający sã felënkù fòrmalnégò aktu nadaniégò miesczich prawów béł w [[Pruszcz|Pruszczu]]. == Kùrort Ùskô == Pierszé môłé łaznie pòwstałë w Ùsce na przełómanim XIX i XX w. Kùracjô pòléga na zëmnëch a gòrącëch kąpielach w mòrsczi wòdze a szpacérach pò bòrach. Lékarzony bëlë rekònwalescencë pò gripach a chòri na płëca, [[Astma|astmaticë]] i [[Reùmaticzné chòroscë|reùmaticë]]. Kùracyjny cząd warôł òd 15 czerwińca do 15 séwnika. W 1905 dało 2 kùrortowëch lékarzów [33]. W 1911 na placu stôrëch łazniów òstôł òdemkłi nowi Rodoléczny Zakłôd<ref>Artur Flaczyński i jiny: ''Sanatoria i uzdrowiska''.Dom Wydawniczy PWN, Warszawa 2016, s.98,99. <nowiki>ISBN 978-83-268-2502-6</nowiki>.</ref>. Frekwencjô przed [[I swiatowô wòjna|I swiatową wòjną]] wënosa w sezonie kòl 3500–3600 lëdzy i niewiele sã zwiksza òb midzëwòjnowi cząd<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 113; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. Òb zôczątkòwé lata pò wòjnie to dało stagnacjã w kùrortowi dzejalnoscë. Dopiérze w 1974 po ùrësznienim Rodolécznégò Zakładu (zamienionégò na miesczé łaznie) òstałë zòrganizowóné pierszé turnusë dlô kùracjuszów. 1 lëpińca 1978 pòwsta Państwòwô Pòdjimizna Kùrort Ùskô ({{jãz.|pl}} ''Państwowe Przedsiębiorstwo Uzdrowisko Ustka''). Rëgnã òrganizacjô sanatoriów na spòdlim wëpòcznikòwëch òstrzódków. Tak òstało ùrządzoné sanatoria Azoty, Pomorze, Radość, Perła, Promyk. W jednym turnusu lékarzëło sã 590 kùracjuszów<ref>Józef Lindmajer i jiny: ''Dzieje Ustki''. s. 189; Polskie Towarzystwo Historyczne, 1985.</ref>. W 1988 Ùskô zwëska sztatus kùrortu. Do rozwiju lékarsczi òfertë Ùsczi jakò kùrortu wiôldżi wkłôd wniósł Henryk Klimczuk, jegò Przédny Lékôrz w latach 1981–2010<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. W 2010 kùrort òstôł spriwatizowóny. Kùpia gò familiô de Lubicz Szeliskich przez wëcmaniznã Hotel Lubicz w Ùsce<ref>''Od kąpieliska do uzdrowiska. 1988-2018 Trzydziesta rocznica nadania Ustce statusu miejscowości uzdrowiskowej''. Infòrmacyjnô tôblëca kòle tãżnie w Ùszczë, 2018, s. 1.</ref>. Kùrortowô dzejalnosc òsta òd tamnegò sztërkù baro rozszerzwionô. Dzysdnia bédowóné są nié le lékarsczé a hotelarsczé ùsłëdżi, ale téż profesjonalnô biologicznô òdnowa<ref>''[https://www.horecabc.pl/rodzina-de-lubicz-otworzyla-kolejny-hotel-na-wybrzezu/ Rodzina de Lubicz Szeliskich otworzyła kolejny hotel na Wybrzeżu]'' ({{jãz.|pl}}), horecabc.pl, przëstãp z 2.07.2023 r.</ref>. W [[Kùrort|kùrorce]] prowadzoné je lékarzenié w czerënkù ortopedicznëch chòrosców, [[Choroby układu nerwowego|chòrosców nerwòwégò ùkładu]], [[Reùmaticzné chòroscë|reùmatologicznëch chòrosców]], kardiologicznëch chòrosców, nadcësnieniégò a chòrosców górnëch dechòwëch drogów<ref>(§ 6. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. Ùskã charakterizëje léczniczo kòrzistny [[klimat]], a do te nôtërné lékarsczé sërowinë: * solónka 3,43% chlórkòwò-natriowô, jódkòwô, hipòtermalnô ze zleżënë „Ustka IGH-1”, * zlëżënë lékarsczégò torfù – bòrowinë „Ustka-1”, rechòwóné do spòdlowëch kòpalënów<ref>(§ 5. Statut Uzdrowiska Ustka) Uchwała Nr XXXV/282/2009 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2009 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2009 r. Nr 102, poz. 2020).</ref>. === Kąpielëszcza === W òbrëmim miasta òstałë wëznaczoné 2 latné mòrsczé [[Kąpielisko|kąpielëszcza]]<ref name="rada_kapieliska">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>: * Ustka Wschód (Ùskô Pòrénk) – òbjimającé dłużawã 500 m zôlojewi linie rechòwóny na pòrénk òd òk. 250 m pòréncznégò mòla, * Ustka Zachód (Ùskô Zôpôd) – òbjimającé dłużawã 200 m zôlojewi linie rechòwóny na zôpôd òd òk. 110 m òd zôpadnégò mòla. <gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB2).jpg|Główné wéńscé na pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB5).jpg|Pòrénczny gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża wschodnia (HB3).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_wschodnia_(HB3).jpg|Widzënk z pòréncznégò mòla na hôwingã i pòrénczny sztrąd (2023) </gallery>W 2012&nbsp;r. kąpielëszcza Ùskô Pòrénk a Ùskô Zôpôd bëłë zgòdą z òbrzészkòwima jakòscowima wëmògama dlô wòdë w kąpielëszczu wedle Eùropejsczi Ùnie<ref>[http://www.eea.europa.eu/themes/water/status-and-monitoring/state-of-bathing-water/bathing-water-data-viewer Bathing water quality – data viewer.] ({{jãz.|en}}), European Environment Agency, przëstãp z 14.06.2013 r.</ref>.<gallery widths="200" heights="150" perrow="3" style="text-align: center"> Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB2).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB2).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na gòłobrzég Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB10).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB10).jpg|Widzënk ze zôpadnégò mòla na hôwingã Òbrôzk:Ustka, plaża zachodnia (HB5).jpg|link=Plik:Ustka,_plaża_zachodnia_(HB5).jpg|Zôpadny gòłobrzég, tpzw. trzecé mòlo </gallery>W 2013 r. òstôł ùstalony kąpielowi cząd warający òd 15 czerwińca do 15 séwnika<ref name="rada_kapieliska2">Uchwała Nr XXXV/303/2013 Rady Miasta Ustka z dnia 28 maja 2013 r. ws. wykazu kąpielisk</ref>. == Transpòrt == [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB3).jpg|mały|Banóf a bùsowiszcze]] === Ban === Ùskô bëła w ùszłoce za wãzłową stacjã, òd jaczi òdlôżałë banowé linie: * Głównô [[Piła (gard)|Piła]] – Ùszcz * [[Słôwno]] – Ùszcz o długości 36 km * [[Kòmnino]] – Ùszcz o długości 24 km Dzysdnia jistnieje blós liniô Głównô Piła – Ùszcz, pòòstałé dwie òstałë zdemóntowóné pò 1945 przez Czerwioną Armiã jakno wòjnowô zwënéga. Je to jednosztrekòwô zelektrifikòwónô banowô liniô. [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_kolejowy_(HB4).jpg|mały|Pamiątkòwi kam]] W òbrëmim gardu to dô dzysdnia dwa dzejającé banowé pòżdôwczi: Ustka a Ustka Uroczysko. === Aùtobùsë === [[Òbrôzk:Ustka,_dworzec_autobusowy_(HB1).jpg|mały|Bùsowiszcze]] [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_Ireny_Kwiatkowskiej_(HB1).jpg|mały|Łôwka Irénë Kwiôtkòwsczi]] Z Ùsczi [[Krajewô droga nr 21 (Pòlskô)|krajewą drogą nr 21]] mòże dojachac do [[Stôłpsk|Słupska]] aùtobùsama firmów: * PKS Słupsk A.W. – liniô 200 – tur do Słëpska<ref>Redakcjô, ''[https://gp24.pl/pks-slupsk-rezygnuje-z-linii-500-przewoznik-do-ustki-kursuje-jako-linia-200/ar/c1-15275860 PKS Słupsk rezygnuje z linii 500. Przewoźnik do Ustki kursuje jako linia 200]'' ({{jãz.|pl}}), Głos Pomorza, 6.11.2020 r., przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Nord Express w. z ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://nordexpress.pl/polaczenia-slupsk-ustka/ Nord Express – tanio, szybko, na czas! » Połączenia Słupsk – Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), nordexpress.pl, przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> * Ramzes w. z.ò.ò. – liniô 500 – tur do Słëpska<ref>''[https://ramzes.ustka.pl/rozklad-jazdy.php Ramzes Ustka Usługi przewozowe Słupsk-Ustka Przewozy autobusowe]'' ({{jãz.|pl}}), ramzes.ustka.pl przëstãp z 20.08.2022 r.</ref> Òd 12 lëpińca 2018 jistnieje téż mieskô kòmùnikacjô òbsłëgiwónô przez PKS Słupsk A.W.<ref>Rzeczkowska B., ''[http://www.gp24.pl/wiadomosci/ustka/a/w-czwartek-rusza-darmowa-komunikacja-w-ustce-sprawdz-rozklad-jazdy,13325722/ W czwartek rusza darmowa komunikacja w Ustce. Sprawdź rozkład jazdy]'' ({{jãz.|pl}}), „gp24.pl”, przëstãp z 25.07.2018 r.</ref> To dô téż regionalné sparłãczenia w czerënkù [[Rowë|Rowù]] czë [[Jarosłôwc|Jarosłôwca]]. == Kùltura == {| | width="50%" | ; Institucje kùlturë w Ùsce : * Centrum Twórczi Aktiwnoscë w Ùsce * Dodóm Kùlturë w Ùsce * Mieskô Biblioteka * [[Mùzeùm Ùsczi Zemi w Ùsce|Mùzeùm Ùsczi Zemi]] * [[Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa w Ùsce|Mùzeùm Piekarnictwa a Cëczernictwa]] * Mùzeùm Òkrãtów * Mùzeùm Bùrsztënu | width="50%" | ; Regùlarné kùlturalno-rekreacjowé rozegracje w Ùsce : * Columbus Festiwal Wiatru (Festiwal Wiatru – lotniczé i mòtoparalotniowé pòkôzczi) * Grand Lubicz Festiwal Światła (Festiwal Widu) * Festiwal Ulicznych Reakcji Artystycznych (Festiwal Sztrasowëch Artisticznëch Reakcjów) * „Bielsko Biała i Beskidy w Ustce” ([[Bielsko-Biała]] a Beskidë w Ùsce) * Ustka Charlotta Enduro Extreme * Dni Morza (Dnie Mòrza) * Sound of Gravity (swiãto ekstremalnëch spòrtów) * Mistrzostwa Polski w wypłukiwaniu bursztynu „Złoto Bałtyku” (mésterstwa Pòlsczi w wëpłëkiwanim bùrsztënu) * Święto Miasta – „Dożynki Rybne” (Swiãto Gardu – „Rëbné Òżniwinë” * Hip-Hop na fali (Hip-hop na wale) * Pòkôzk módë z firmą Pierre René |} [[Òbrôzk:Ustka_ul._Chopina_8_willa_A1285.jpg|mały|Dodóm Twórczi Robòtë, sz. Chopina 8]] Wiele lat w Ùsce mieszkôł a twòrził kaszëbsczi pisôrz, dr [[Marian Majkòwsczi|Marión Majkòwsczi]]. == Pòùczëna<ref name="autonazwa1" /> == === Szkòlnictwò do 1939 rokù === Òb całé XIX stalaté w Ùsce dało le jednã pòwszechą szkòłã, ze zôczątkù czileklasową – elementarną, a pózni ò cawnym zakresu spòdlowi edukacje. Òb szkòłowi rok 1897/98 robiło w ni 6 szkólnëch, a w 1917 r. 8 szkólnëch i 3 szkólné. W bùdinkù szkòłë bëłë òsobnë klasë strzédny szkòłë niższégò stãpienia. Pòd kùńc XIX st. w Ùsce òsta ùsadzonô państwòwô nawigacyjnô szkòła pierszégò stãpienia (miem. ''die Königliche Navigationsvorschule''). Nã szkòłã dërch dotikôł felënk pasowny lëczbë kandidatów. Òsta zlikwidowónô w 1910 rokù. === Szkòlnictwò pò 1945 rokù === Òb szkòłowi rok 1977/78 do spòdlecznëch szkòłów chòdzëło 1731 szkòlôków, Òglowòsztôłcącé Liceùm ùkùńczëło 58 ùczniów, a warkòwą szkòłã 65. [[Òbrôzk:Ustka,_pomnik_żaglowca_(HB1).jpg|mały|Sztatura żaglówca kòl Spòdleczny Szkòłë nr 2]] ==== Spòdleczné szkòłë ==== * Spòdlecznô Szkòła nr 1 m. kpt. Leonida Telidżi, * Spòdlecznô Szkòła nr 2 m. kòmandora Bolesława Romanowskiégò * Spòdlecznô Szkòła nr 3 m. gen. Mariusza Zaruskiégò * Niepùblicznô Spòdlecznô Szkòła ADVENTURE w Ùsce W NSSz ADVENTURE to dô ùczbë kaszëbsczégò jãzëka.<ref>Niepubliczna Szkoła Podstawowa Adventure,https://www.facebook.com/reel/1422071593286668/?locale=pl_PL, Facebook, przëstãp z 3.07.2026 r.</ref> ==== Wëżispòdleczné szkòłë ==== * Zespół Technicznëch Szkòłów * Zespół Òglowòsztôłcącëch Szkòłów m. Mikòłaja Kòpernika == Spòrt == === Spòrtowé klubë a towarzëstwa === * Miejski Klub Sportowy „Jantar Ustka” (miesczi spòrtowi klub) * Lekkoatletyczny Klub Sportowy „Jantar Ustka” (letkòatléticzny spòrtowi klub) * Klub Tenisa Stołowego (klub stołowégò tenisa) * Stowarzyszenie Turystyczno Sportowe „STS Ustka” (turisticzno-spòrtowô stowôra) * Stowarzyszenie Sympatyków Piłki Ręcznej „Szczypiorniak Ustka” (stowôra lubòtników rãczny balë) * Stowarzyszenie „Yacht Klub Ustka” (stowôra – jachtklub) * Związek Kulturystyki i Fitness (związk kùlturisticzi a fitnessu) * Towarzystwo Krzewienia Kultury Fizycznej (towarzëstwò rozkòscérzaniô fizyczny kùlturë) * Usteckie Towarzystwo Sympatyków Sportu (towarzëstwò lubòtników spòrtu) [[Òbrôzk:Ustka_plaza_IMG_fotografia_lotnicza_net_6873.jpg|mały|Ùskô hôwinga]] === Ùsczi spòrtówcowie === * [[Natasza Caban]] * [[Tomasz Iwan]] * [[Barbara Madejczyk]] * [[Agnieszka Pogroszewska]] * [[Kazimierz Adach]] == Religiowé pòspólnotë == * [[Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota (Pòlskô)|Chrzescëjańskô Ewanielëcznô Pòspólnota]]: ** misyjnô placówka w Ùsce<ref>''[https://www.chwe.pl/lista-placowek/ Zbory i placówki]'' ({{jãz.|pl}}), chwe.pl, przëstãp z 15.08.2023 r.</ref> * [[Greckòkatolëcczi kòscół w Pòlsce|Greckòkatolëcczi kòscół]]: ** greckòkatolëcczi dëszpastursczi òstrzód kòl [[Kòscół Nôswiãtszégò Zbawicela w Ùsce|kòscoła Nôswiãtszégò Zbawicela]]<ref>''[https://www.cerkiew.net.pl/parafie-i-dekanaty/dekanat-slupski/ Dekanat słupski]'' ({{jãz.|pl}}), cerkiew.net.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Rzimskòkatolëcczi kòscół|Rzimskòkatolëcczi]]: ** parafiô sw. òjca Pio<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/220/ustka-sw-pio Parafia pw. św. Pio, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszi Marije Pannë Gwiôzdë Mòrza<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/218/najswietszej-maryi-panny-gwiazdy-morza-ustka Parafia pw. Najświętszej Maryi Panny Gwiazdy Morza, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** parafiô Nôswiãtszégò Zbawicela<ref>''[https://www.diecezjakoszalin.pl/parafia/szczegoly/217/ustka-najswietszego-zbawiciela Parafia pw. Najświętszego Zbawiciela, Ustka]'' ({{jãz.|pl}}), diecezjakoszalin.pl, przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> ** [[Parafia wojskowa św. Marka Ewangelisty w Ustce|wòjskòwô parafiô sw. Marka Ewanielëstë]] z sedzbą w [[Lãdowò-Sedlëszcze|Lãdowie-Sedlëszczu]] * [[Zelonoswiątkòwi Kòscół w PR|Zelonoswiątkòwi Kòscół]]: ** zbór w Ùsce<ref>''[https://kzustka.wixsite.com/nowa/kontakt Kontakt]'' ({{jãz.|pl}}), kzustka.wixsite.com przëstãp z 12.06.2023 r.</ref> * [[Swiôdkòwie Jehowë w Pòlsce|Swiôdkòwie Jehowë]]: ([[Sala królestwa|Zala Królestwa]], sz. Dunina 12)<ref name="jw">Pòdôwczi wedle ''[https://apps.jw.org/ui/P/meeting-search.html#/weekly-meetings sznëkrownika zborów]'', z òficjalny starnë Swiôdków Jehowë jw.org; przëstãp z 15.10.2018 r.</ref> ** zbór Ùskô-Pòrénk<ref name="jw" /> ** zbór Ùskô-Zôpôd == Administracjô == Ùskô mô sztatus [[Mieskô gmina|miesczi gminë]]. Mieszkańcowie welëją do [[Rada gminy|Radzëznë Gardu]] Ùskô 15 rôdców<ref>Zarządzenie nr 56/10 Wojewody Pomorskiego z dnia 4 marca 2010 r. (Dz. Urz. Woj. Pomorskiego z 2010 r. Nr 35, poz. 594).</ref>. Mieszkańcowie welëją rôdców do [[Sejmik Województwa Pomorskiego|sejmikù wòjewództwa w òkrãgù nr 1]]. Pòsélców na Sejm welëją z [[Okręg wyborczy nr 26 do Sejmu Rzeczypospolitej Polskiej|welownégò òkrãgù nr 26]], senatora z [[Okręg wyborczy nr 62 do Senatu Rzeczypospolitej Polskiej|òkrãgù nr 62]], a pòsélców do [[Parlament Europejski|Eùropejsczégò Parlamentu]] z [[Okręg wyborczy nr 1 do Parlamentu Europejskiego w Polsce|òkrãgu nr 1]]. Ùskô słëchô [[Rejonowi sąd|Rejonowémù Sądowi]] we Słëpskù, [[Òkrãgòwi sąd|Òkrãgòwémù Sądowi]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Ministra Sprawiedliwości z dnia 16 października 2002 r. ({{Dziennik Ustaw|2002|180|1508}}).</ref> a [[Samorządowe kolegium odwoławcze|Samòrządzënowémù Òdwòłôwczémù Kòlegium]] we Słëpskù<ref>Rozporządzenie Prezesa Rady Ministrów z dnia 17 listopada 2003 r. ({{Dziennik Ustaw|2003|198|1925}}).</ref>. [[Òbrôzk:Ustka,_dom_kapitana_Haase_(HB2).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada, chëcz kapténë Haase, 1804]] === Partnersczé gardë a gminë === * [[Òbrôzk:Ustka,_ul._Czerwonych_Kosynierów_(HB1).jpg|mały|Stôrô rëbackô òsada (''XIX/XX w.'')]][[Bielsko-Biała]] – pòrozmienié ò wespółrobòce pòdpisóné 20 lëpińca 2002 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035642/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 Bielsko-Biała.] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r.; zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=304 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Stôłpsk|Słëpsk]] – deklaracjô partnersczi wespółrobòtë w ramach Dwagardu z 13 lëpińca 2003 r. ==== Midzënôrodnô wespółrobòta ==== * [[Enkhuizen]] (Holandiô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 5 maja 1992 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313041818/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 Enkhuizen] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=302 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Kappeln]] (Miemieckô) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 maja 1991 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313035616/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 Kappeln] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=301 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> * [[Palanga]] (Lëtwa) – partnerskô ùmòwa pòdpisónô 8 lëpińca 2006 r.<ref>[https://web.archive.org/web/20120313034020/http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 Palanga] ({{jãz.|pl}}) ComSerwis, przëstãp z 28.11.2011 r., zarchiwizowóné z [http://www.ustka.pl/new/index.php?fm=resident&fp=artykul&id=303 ny adresë] (13.03.2012 r.)</ref> Òd 2008 rokù partnersczim gardã Ùsczi bëło téż rusczé miasto [[Pionierskij (królewieckô òbéńda)|Pionierskij]]. Pò [[Inwazjô Rusczi na Ùkrajinã|rusczi inwazje na Ùkrajinã]] w 2022 rokù dogôdënk ò wespółrobòce òstôł zerwóny<ref>[https://ustka.naszemiasto.pl/ustka-zerwala-umowe-partnerska-z-rosyjskim-miastem/ar/c1-86998958 Ustka zerwała umowę partnerską z rosyjskim miastem Pioniersk.] ({{jãz.|pl}}), ustka.naszemiasto.pl, 28.02.2022 r., przëstãp z 3.03.2022 r.</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Lëteratura == * Czesław Piskorski. Pomorze Zachodnie, mały przewodnik, Wyd. "Sport i Turystyka" Warszawa, 1980, ss. 298–299. == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/7,35612,27260717,jacek-maniszewski-nowym-burmistrzem-ustki-frekwencja-wyborcza.html?disableRedirects=true Maciej Sandecki, Wyborcza, 28.06.2021 r., dostãp z 30.09.2022 r. {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé gardë]] [[Kategòrëjô:Stołpsczi kréz]] 146yxeb9dfb80hwe62q22x9j53cm0a5 Rzucewò 0 5267 211419 210612 2026-08-18T09:40:08Z Terrus38 14026 211419 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Rzucewò | rodzôcz_wsë=Rzucewa | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|54°41'23"N 18°27'49"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Rzucewò]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=pùcczi | gmina=Pùck | szôłtëstwò=Rzucewò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=41 | sekùndëN=09 | gradëE=18 | minutëE=27 | sekùndëE=44 | wiżô= | rok=2025 | lëdztwò=274 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd= | reg_tôfla=GPU | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Rzucewo Pałac.jpg | galerëjô_commons=Category:Rzucewo |}} '''Rzucewò''' ({{jãz.|pl}} ''Rzucewo'', {{jãz.|de}} ''Rutzau'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[pùcczi kréz|pùcczim krézu]], w [[gmina Pùck|gminie Pùck]]. Stôrô [[Rëbaczenié|rëbackô]] a [[Ricérz|ricerskô]] òsada. Wies je òtoczonô òd stronë lądu kãpama lasu (słëchającégò Nadmòrsczémù Krôjmalënkòwémù Parkòwi) z ùnikatowima krzama. To dô lëpową alejã z XVII w. prowadzącą do [[Òsłónino|Òsłónina]]. Wedle tradicje sadzył jã sóm [[Jón III Sobiesczi]] òb czas, czej włôscëcelką wsë bëła jegò sostra Katarzëna. Na nordã – w czerënkù Pùcka – wiedze szpacérowô stegna krajã Pùcczi Kãpë. W òkòlim Rzucewa leżi grëpa narzëtowëch kamieniów Dwanôsce Apòsztołów, jakô ùznónô òsta za pòmnik rodë. We wsë òstałë nalazłé pierszé szlachë (wërobinë z bùrsztënu) neòliticzny [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]]. To dô tuwò téż òdkrëtą w 1894 rokù tpzw. ''òsadã jachtarzów zélińtów'' – wôżny môl archeòlogicznëch badérowaniów nad pôłniowim Bôłtã. Midzë séwnikã 2012 a czerwińcã 2013 zbùdowóny òstôł tu [[Kùlturowi park|Kùlturowi Park]]: mùzeùm na swiéżim lëfce z rekònstrukcjama archeòlogicznëch òbiektów a téż stałą archeòlogiczną ekspòzycjã w tpzw. Kaszëbsczi Chëczë. == Historiô == === Rzucewskô kùltura === Wedle badérowaniów [[Wilhelm Conwenz|Wilhelma Conwenza]] a szkólnégò Mejrowsczégò w òbéńdze terôczasnégò Rzucewa ju kòl 2000 r.p.n.e. to dało rëbackò-jachtarską òsadã. Wielné wëkòpalëszcza nalazłé we wsë dokôzałë jistnieniô tpzw. [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]], jakô wëtwôrza glëniané statczi, nôrzãdza z gnatów, roga, kamienia, drzewa, bùrsztënu a roscënów. Zélińtë stanowiłë główné zdrzódło jôdë dlô mieszkańców prehistoriczny òsadë<ref name=":0">PPH Kaszub, ''Rzucewo. Zarys historii ziem i pałacu'', Rzucewò, 2005 ({{jãz.|pl}}), ISBN 83-922539-06, str. 3</ref>. === Strzédné wieczi === Rzucewò w XII stalatim bëło ksążãcą włôsnoscą. W 1272 rokù [[Mestwin II]] ùtwòrził pùcką kasztelaniã, chtërny gwës słëchało Rzucewò. W 1294 zemie te erbòwôł wiôlgòpòlsczi princ, Przemësł II. Dwa lata pózni włôdzã nad Pòmòrzim przejął [[Władisłôw Łoczetk]], jaczi chcôł rëmnąc z òbéńdë ród [[Swiãcowie|Swiãców]]. Ti przekôzelë Pòréńczné Pòmòrzé brandenbùrsczim margrafóm. Pò aresztowanim przez Łoczetka Piotra Swiãcë, margrafòwie zaatakòwelë pòlsczé Pòmòrzé z Gduńskã mët. W 1308 wezwóny na pòmòc òstôł krzëżacczi zôkón, chtëren nie chcôł òddac przejãtëch przez se terenów – Rzucewò weszło w skłôd gduńsczi kòmturie<ref name=":0" /><ref name=":12">Chrzanowski T., Kornecki M., Rol, B., Strzelecka I., ''Katalog zabytków sztuki. Województwo gdańskie. Puck, Żarnowiec i okolice'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989 (pòl.), ISBN 83-221-0472-3, str. 50</ref>. Pierszima znónyma włôscëcelama wsë są Nitze a Titze (Mikòłôj a Timòtéùsz)<ref name=":12" />. === Nowòżëtnosc === Òb czas [[Trzënôscelatnô wòjna|trzënôscelatny wòjnë]] òsada òsta zniszczonô przez [[zôcãżné wòjska]]. [[Toruńsczi traktat]], kùńczący nã wòjnã w 1466 rokù, nadôł Gduńsczé Pòmòrzé (w tim Rzucewò) Pòlsce. Pòsobnyma włôscëcelama wsë bëlë Jakùb Mòlner, familiô Siemensów, òd òk. 1500 r. familiô Bólszewsczich, a òd 1578 r. [[Ernest Wejer]], lãbòrsczi a pùcczi starosta, pôłkòwnik za czasów [[Zygmùnd Agùst|Zygmùnda Agùsta]], jaczi òbsôdôł wielné pòmòrsczé wsë. Wëbùdowôł òn tam pòd kùńc XVI stalata dwór. Zemie erbòwôł pò nim syn, [[Jón Wejer|Jón]], chełmińsczi dwórznik, malbòrsczi a chełmińsczi wòjewòda ë senatór<ref name=":2">PPH Kaszub, ''Rzucewo. Zarys historii ziem i pałacu'', Rzucewò, 2005 [<nowiki/>[[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]], ISBN 83-922539-06, str. 4-9</ref><ref name=":3">Tomôsz Rembalsczi, [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/wejherowie-i-wejherowo/ ''Wejherowie i Wejherowo''], Kaszubopedia, Instytut Kaszubski [przëstãp z 6.08.2026 r.] (pòl.)</ref>. W 1626, pò smiercë Jana Wejra, Rzucewò zajãlë Szwédzë, jaczi znikwilë a splundrowelë tamtészi dwór. Janów syn, Jakùb, brôł ùdzél w biôtce pòd Smòleńskã w 1633 rokù, jaką szczestlëwie przeżił. Z ti przëczënë wëbùdowôł klôsztór a kòscół na rzucewsczich zemiach (dzysdnia [[Wejrowò]]). W pózniészich latach dowòdzył wòjskama, zwëskôł titel grafa, òstôł malbòrsczim wòjewòdą a òdbùdowôł dwór. Plac służił familióm Radzëwiłłów, Sobiesczich a Przebendowsczich. Pò Jakùbie Wejrze Rzucewò erbòwa jegò drëgô białka, Joana Katarzëna ''de domo'' Radzëwiłł, a pò ni córczi z pierszégò małżeństwa. Wsą zarządzôł równak J. Wòlsczi. Pòtemù Rzucewã zarządzelë Michôł Kadzmiérz Radzëwiłł, Katarzëna ''de domo'' Sobieskô, a pózni jeji bracyna, [[Jan III Sobiesczi|Jón III Sobiesczi]], chtëren òdwiedzył ne zemie dwakrotno. Za jegò czasów pòwstôł nowi pałac. Béł òn ùżëtkòwóny razã ze stôrim dwòrã, jaczi òstôł wëremòntowóny. Rozbùdowóny òstôł téż ògród<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref>Karyś, Jerzy Witold, [http://dlibra.bg.ajd.czest.pl:8080/Content/6732/4_Karys_Sobiescy_Zeszyty_Historyczne_19_2021.pdf ''Sobiescy a ich dobra w Prusach Królewskich''], [w:] ZESZYTY HISTORYCZNE 2021, t. XIX, s. 49–66 [przëstãp z 6.08.2026 r.]</ref><ref name=":4">Dargacz J., ''Rezydencje Wejherów, Sobieskich i Przebendowskich w Rzucewie koło Pucka w świetle inwentarzy z lat 1676, 1711 i 1782'' [w:] Zapiski Historyczne, t. 86, 2021, z. 4, s. 71-97 (pòl.) ISSN 0044-1791</ref>. Pò smiercë króla wies òstôwa dzélã rodzynnégò majątkù do 1720 rokù, czedë kùpił jã za 160 tësãcy złotëch [[Jerzi Pioter Przebendowsczi]], a pò nim Rzucewò erbòwóné bëło przez pòsobnëch człónków rodu. W 1734 rokù Ruscë zniszczëlë Wejrów dwór. [[Ignac Przebendowsczi]] ùdbôł so pòstawic nowi dwór. Òbie stojącé rezydencje òstałë rozebróné a pòwstôł nowi pałac. Pònadto w 1772 rokù wëbùdowónô òsta ceglarniô (nôgwësni rozbùdowóny òstôł ju jistniejący zakłôd). Pò pierszim rozbiérze Pòlsczi Przebendowsczi òstôł zmùszony, cobë òddac hołd [[Friderik II|Friderikòwi II]], czegò nen òsobisce nie zrobił, ùczinił to jegò pełnomòcnik, dzãka czemù wejrowskò-rzucewsczégò majątkù nie przejãlë Prësôcë. Abë ùchòwac wiernoscë Pòlsce, Przebendowsczi przedôł zemie kùzynowi Józefòwi, pò jaczim erbòwa je jegò białka. W 1782 rokù włôscëcelã Rzucewa òstôł kùpc szkòcczégò pòchôdaniô Alexander Gibsone. Rok pózni wëdôł òn ''Postanowienie wieyskie dla schlacheckich Weyherowskich y Rucewskich Dobr'', chtërno dokładno òpisowało prawa, òbrzészczi, nôkazë a sztrôfë tikającé sã prowadzeniô majątkù. W 1790 r. dobra kùpił graf Òtto Henrik Keyserlingk, sostrzónk Gibsone'a. Dobra òstôwałë we familie [[Keyserlingkòwie|Keyserlingków]] jaż do 1837, czej Emma Keyserlingk wniosła je w spòsobie dlô familie von Belowów<ref name=":2" /><ref name=":4" />. W latach 1840-1845, niedalek dôwnëch dwòrów, dlô Emmë Keyserlingk a ji chłopa, Gùstawa von Belowa, pòwstôł neògòticczi, ceglany pałac projektu Agùsta Friderika Stülera z Berlëna, razã z towarzącym mù parkã, chtëren jistniôł béł przódë, równak w jiny fòrmie<ref name=":12" /><ref name=":4" />. Gùstawów syn, Karól, wëbùdowôł grobòwą kaplëcã. Pò nim majątk przëjął jegò syn, Gùstôw – pòliglota, ambasadór we Watikanie – z białką Henriettą. Przez wielné lata rzucewsczima dobrama zajimôł sã równak jich wnuk, Albrecht von Krokow. Gùstôw zmiarł na astmã w 1940, a Henrietta òsta zamòrdowónô przez Rusków w 1945 rokù<ref name=":2" /><ref>Michał Piotrowski, [https://miastoliteratury.com/aktualnosci/polowanie-na-podwory/ ''Polowanie na podwory''], Pismo, nr 21–22 [7–8/2024] [w:] Gdańsk Miasto Literatury (pòl.) [przëstãp z 6.08.2026 r.]</ref>. === Pò 1945 rokù === Pałac òstôł znacjonalizowóny. Gòspòdarczi part przejãło Państwòwé Rólné Gòspòdarstwò, a w pałacu pòwstało Technikùm Hodowlë Roscënów a Semiennictwa a warkòwô szkòła. Òd 1975 bùdink béł włôsnoscą zakładów cãżczégò przemësłu, jaczé miałë zòrganizowac tam wëpòczinkòwi òstrzódk. Bùdink równak niszczôł, nigle w 1983 rokù nie òstôł wëkùpiony przez Centralny Związk Rzeszniców Lëdowi ë Artisticzny Rãczny Robòtë „Cepelia”. Dzãka ti institucje to dało wielné remòntowé prôce w pałacu. W 1994 rokù pałac kùpia pòdjimizna PPH Kaszub z Wejrowa, jakô dokùńcza remòntë bùdacje a przesztôłca jã na hotel a restaùracjã.<ref>Maria, [https://www.gdanskstrefa.com/dawna-kaszubska-osada-lowcow-fok/ ''Rzucewo – dawna kaszubska Osada Łowców Fok''], Gdańsk Strefa Prestiżu, (pòl.) [przëstãp z 6.08.2026 r.]</ref><ref>Młynkowiak, T., Kujawa, M., Sroczyński R., Tracz J., Spurgiasz P., Adler B., Mrozek J. [https://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/4893/Rzucewo/ ''Rzucewo''], Polskie Zabytki (pòl.) [przëstãp z 6.08.2026 r.]</ref><ref>[https://zameksobieski.pl/palac-w-rzucewie-historia-legendy-informacje-ciekawostki.html#W_czasach_PRL_i_wspolczesnosc ''PAŁAC W RZUCEWIE – HISTORIA, LEGENDY, INFORMACJE, CIEKAWOSTKI''], zameksobieski.pl (pòl.) [przëstãp z 6.08.2026 r.]</ref> == Architektura == * Neògòticczi, ceglany pałac, zbùdowóny w latach 1840-45 dlô Gùstawa von Belowa ë jegò białczi Emmë ''de domo'' Keyserlingk, zaprojektowóny przez [[Berlëno|berlińsczégò]] architekta Agùsta Friderika Stülera. Dzysdnia dzejô tam hotel a restaùracjô<ref>Zamek Rzucewo, [https://zamekrzucewo.pl/historia Historia], zamekrzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r.</ref>. * Ceglarniô służącô czedës rodóm Przebendowsczich a von Belowów, zbùdowónô przed 1711 rokã, dzysdnia je za wieselną a banketową zalã<ref name=":4" /><ref>AKCEPT, [https://www.rzucewo.pl/atrakcje/cegielnia-rzucewo Cegielnia Rzucewo], rzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r. (pòl.)</ref><ref name=":12" />. * Kaszëbskô Chëcz, pòwstałô w XXI stalatim, na placu stôrëch gùmnów, na sztôłt tradicyjny kaszëbsczi bùdowiznë. Je sedzbą mùzeùm<ref>Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, [http://rzucewo.com/?page_id=9 Chata Kaszubska], rzucewo.com, przëstãp z 5.08.2026 r. (pòl.)</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Rzucewo, pałac, 1840-1845 19.jpg|Pałac w Rzucewie – bënë Òbrôzk:Rzucewo Szkoła.JPG|Technikùm (ju niejistniejącé) Òbrôzk:Osada łowców fok, Rzucewo.jpg|mały|Kaszëbskô Chëcz w [[Kùlturowi park|Kùlturowim Parku]] „Osada Łowców Fok” w Rzucewie </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/880 Rucewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] bfl023v536kbejt3dy76t0q0ffi1scq 211439 211419 2026-08-18T09:59:47Z Terrus38 14026 211439 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox | Wies=Rzucewò | rodzôcz_wsë=Rzucewa | céch_wsë= | ôrt_gminë= | fana_wsë= | kôrta_wsë= | Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|54°41'23"N 18°27'49"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Rzucewò]]}}}} | wòjewództwò=pòmòrsczé | kréz=pùcczi | gmina=Pùck | szôłtëstwò=Rzucewò | miejskô= | wiechrzëzna= | gradëN=54 | minutëN=41 | sekùndëN=09 | gradëE=18 | minutëE=27 | sekùndëE=44 | wiżô= | rok=2025 | lëdztwò=274 | gãscëzna= | nr_czér=58 | pòcztowi_kòd= | reg_tôfla=GPU | SIMC= | szôłtës= | www= | òdjimk=Rzucewo Pałac.jpg | galerëjô_commons=Category:Rzucewo |}} '''Rzucewò''' ({{jãz.|pl}} ''Rzucewo'', {{jãz.|de}} ''Rutzau'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]] pòłożonô w [[pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[pùcczi kréz|pùcczim krézu]], w [[gmina Pùck|gminie Pùck]]. Stôrô [[Rëbaczenié|rëbackô]] a [[Ricérz|ricerskô]] òsada. Wies je òtoczonô òd stronë lądu kãpama lasu (słëchającégò Nadmòrsczémù Krôjmalënkòwémù Parkòwi) z ùnikatowima krzama. To dô lëpową alejã z XVII w. prowadzącą do [[Òsłónino|Òsłónina]]. Wedle tradicje sadzył jã sóm [[Jón III Sobiesczi]] òb czas, czej włôscëcelką wsë bëła jegò sostra Katarzëna. Na nordã – w czerënkù Pùcka – wiedze szpacérowô stegna krajã Pùcczi Kãpë. W òkòlim Rzucewa leżi grëpa narzëtowëch kamieniów Dwanôsce Apòsztołów, jakô ùznónô òsta za pòmnik rodë. We wsë òstałë nalazłé pierszé szlachë (wërobinë z bùrsztënu) neòliticzny [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]]. To dô tuwò téż òdkrëtą w 1894 rokù tpzw. ''òsadã jachtarzów zélińtów'' – wôżny môl archeòlogicznëch badérowaniów nad pôłniowim Bôłtã. Midzë séwnikã 2012 a czerwińcã 2013 zbùdowóny òstôł tu [[Kùlturowi park|Kùlturowi Park]]: mùzeùm na swiéżim lëfce z rekònstrukcjama archeòlogicznëch òbiektów a téż stałą archeòlogiczną ekspòzycjã w tpzw. Kaszëbsczi Chëczë. == Historiô == === Rzucewskô kùltura === Wedle badérowaniów [[Wilhelm Conwenz|Wilhelma Conwenza]] a szkólnégò Mejrowsczégò w òbéńdze terôczasnégò Rzucewa ju kòl 2000 r.p.n.e. to dało rëbackò-jachtarską òsadã. Wielné wëkòpalëszcza nalazłé we wsë dokôzałë jistnieniô tpzw. [[Rzucewskô kùltura|rzucewsczi kùlturë]], jakô wëtwôrza glëniané statczi, nôrzãdza z gnatów, roga, kamienia, drzewa, bùrsztënu a roscënów. Zélińtë stanowiłë główné zdrzódło jôdë dlô mieszkańców prehistoriczny òsadë<ref name=":0">PPH Kaszub, ''Rzucewo. Zarys historii ziem i pałacu'', Rzucewò, 2005 ({{jãz.|pl}}), ISBN 83-922539-06, str. 3</ref>. === Strzédné wieczi === Rzucewò w XII stalatim bëło ksążãcą włôsnoscą. W 1272 rokù [[Mestwin II]] ùtwòrził pùcką kasztelaniã, chtërny gwës słëchało Rzucewò. W 1294 zemie te erbòwôł wiôlgòpòlsczi princ, Przemësł II. Dwa lata pózni włôdzã nad Pòmòrzim przejął [[Władisłôw Łoczetk]], jaczi chcôł rëmnąc z òbéńdë ród [[Swiãcowie|Swiãców]]. Ti przekôzelë Pòréńczné Pòmòrzé brandenbùrsczim margrafóm. Pò aresztowanim przez Łoczetka Piotra Swiãcë, margrafòwie zaatakòwelë pòlsczé Pòmòrzé z Gduńskã mët. W 1308 wezwóny na pòmòc òstôł krzëżacczi zôkón, chtëren nie chcôł òddac przejãtëch przez se terenów – Rzucewò weszło w skłôd gduńsczi kòmturie<ref name=":0" /><ref name=":12">Chrzanowski T., Kornecki M., Rol, B., Strzelecka I., ''Katalog zabytków sztuki. Województwo gdańskie. Puck, Żarnowiec i okolice'', Wydawnictwa Artystyczne i Filmowe, Warszawa 1989 (pòl.), ISBN 83-221-0472-3, str. 50</ref>. Pierszima znónyma włôscëcelama wsë są Nitze a Titze (Mikòłôj a Timòtéùsz)<ref name=":12" />. === Nowòżëtnosc === Òb czas [[Trzënôscelatnô wòjna|trzënôscelatny wòjnë]] òsada òsta zniszczonô przez [[zôcãżné wòjska]]. [[Toruńsczi traktat]], kùńczący nã wòjnã w 1466 rokù, nadôł Gduńsczé Pòmòrzé (w tim Rzucewò) Pòlsce. Pòsobnyma włôscëcelama wsë bëlë Jakùb Mòlner, familiô Siemensów, òd òk. 1500 r. familiô Bólszewsczich, a òd 1578 r. [[Ernest Wejer]], lãbòrsczi a pùcczi starosta, pôłkòwnik za czasów [[Zygmùnd Agùst|Zygmùnda Agùsta]], jaczi òbsôdôł wielné pòmòrsczé wsë. Wëbùdowôł òn tam pòd kùńc XVI stalata dwór. Zemie erbòwôł pò nim syn, [[Jón Wejer|Jón]], chełmińsczi dwórznik, malbòrsczi a chełmińsczi wòjewòda ë senatór<ref name=":2">PPH Kaszub, ''Rzucewo. Zarys historii ziem i pałacu'', Rzucewò, 2005 [<nowiki/>[[Pòlsczi jãzëk|pòl.]]], ISBN 83-922539-06, str. 4-9</ref><ref name=":3">Tomôsz Rembalsczi, [https://kaszubopedia.pl/index.php/glossary/wejherowie-i-wejherowo/ ''Wejherowie i Wejherowo''], Kaszubopedia, Instytut Kaszubski [przëstãp z 6.08.2026 r.] (pòl.)</ref>. W 1626, pò smiercë Jana Wejra, Rzucewò zajãlë Szwédzë, jaczi znikwilë a splundrowelë tamtészi dwór. Janów syn, Jakùb, brôł ùdzél w biôtce pòd Smòleńskã w 1633 rokù, jaką szczestlëwie przeżił. Z ti przëczënë wëbùdowôł klôsztór a kòscół na rzucewsczich zemiach (dzysdnia [[Wejrowò]]). W pózniészich latach dowòdzył wòjskama, zwëskôł titel grafa, òstôł malbòrsczim wòjewòdą a òdbùdowôł dwór. Plac służił familióm Radzëwiłłów, Sobiesczich a Przebendowsczich. Pò Jakùbie Wejrze Rzucewò erbòwa jegò drëgô białka, Joana Katarzëna ''de domo'' Radzëwiłł, a pò ni córczi z pierszégò małżeństwa. Wsą zarządzôł równak J. Wòlsczi. Pòtemù Rzucewã zarządzelë Michôł Kadzmiérz Radzëwiłł, Katarzëna ''de domo'' Sobieskô, a pózni jeji bracyna, [[Jan III Sobiesczi|Jón III Sobiesczi]], chtëren òdwiedzył ne zemie dwakrotno. Za jegò czasów pòwstôł nowi pałac. Béł òn ùżëtkòwóny razã ze stôrim dwòrã, jaczi òstôł wëremòntowóny. Rozbùdowóny òstôł téż ògród<ref name=":2" /><ref name=":3" /><ref>Karyś, Jerzy Witold, [http://dlibra.bg.ajd.czest.pl:8080/Content/6732/4_Karys_Sobiescy_Zeszyty_Historyczne_19_2021.pdf ''Sobiescy a ich dobra w Prusach Królewskich''], [w:] ZESZYTY HISTORYCZNE 2021, t. XIX, s. 49–66 [przëstãp z 6.08.2026 r.]</ref><ref name=":4">Dargacz J., ''Rezydencje Wejherów, Sobieskich i Przebendowskich w Rzucewie koło Pucka w świetle inwentarzy z lat 1676, 1711 i 1782'' [w:] Zapiski Historyczne, t. 86, 2021, z. 4, s. 71-97 (pòl.) ISSN 0044-1791</ref>. Pò smiercë króla wies òstôwa dzélã rodzynnégò majątkù do 1720 rokù, czedë kùpił jã za 160 tësãcy złotëch [[Jerzi Pioter Przebendowsczi]], a pò nim Rzucewò erbòwóné bëło przez pòsobnëch człónków rodu. W 1734 rokù Ruscë zniszczëlë Wejrów dwór. [[Ignac Przebendowsczi]] ùdbôł so pòstawic nowi dwór. Òbie stojącé rezydencje òstałë rozebróné a pòwstôł nowi pałac. Pònadto w 1772 rokù wëbùdowónô òsta ceglarniô (nôgwësni rozbùdowóny òstôł ju jistniejący zakłôd). Pò pierszim rozbiérze Pòlsczi Przebendowsczi òstôł zmùszony, cobë òddac hołd [[Friderik II|Friderikòwi II]], czegò nen òsobisce nie zrobił, ùczinił to jegò pełnomòcnik, dzãka czemù wejrowskò-rzucewsczégò majątkù nie przejãlë Prësôcë. Abë ùchòwac wiernoscë Pòlsce, Przebendowsczi przedôł zemie kùzynowi Józefòwi, pò jaczim erbòwa je jegò białka. W 1782 rokù włôscëcelã Rzucewa òstôł kùpc szkòcczégò pòchôdaniô Alexander Gibsone. Rok pózni wëdôł òn ''Postanowienie wieyskie dla schlacheckich Weyherowskich y Rucewskich Dobr'', chtërno dokładno òpisowało prawa, òbrzészczi, nôkazë a sztrôfë tikającé sã prowadzeniô majątkù. W 1790 r. dobra kùpił graf Òtto Henrik Keyserlingk, sostrzónk Gibsone'a. Dobra òstôwałë we familie [[Keyserlingkòwie|Keyserlingków]] jaż do 1837, czej Emma Keyserlingk wniosła je w spòsobie dlô familie von Belowów<ref name=":2" /><ref name=":4" />. W latach 1840-1845, niedalek dôwnëch dwòrów, dlô Emmë Keyserlingk a ji chłopa, Gùstawa von Belowa, pòwstôł neògòticczi, ceglany pałac projektu Agùsta Friderika Stülera z Berlëna, razã z towarzącym mù parkã, chtëren jistniôł béł przódë, równak w jiny fòrmie<ref name=":12" /><ref name=":4" />. Gùstawów syn, Karól, wëbùdowôł grobòwą kaplëcã. Pò nim majątk przëjął jegò syn, Gùstôw – pòliglota, ambasadór we Watikanie – z białką Henriettą. Przez wielné lata rzucewsczima dobrama zajimôł sã równak jich wnuk, Albrecht von Krokow. Gùstôw zmiarł na astmã w 1940, a Henrietta òsta zamòrdowónô przez Rusków w 1945 rokù<ref name=":2" /><ref>Michał Piotrowski, [https://miastoliteratury.com/aktualnosci/polowanie-na-podwory/ ''Polowanie na podwory''], Pismo, nr 21–22 [7–8/2024] [w:] Gdańsk Miasto Literatury (pòl.) [przëstãp z 6.08.2026 r.]</ref>. === Pò 1945 rokù === Pałac òstôł znacjonalizowóny. Gòspòdarczi part przejãło Państwòwé Rólné Gòspòdarstwò, a w pałacu pòwstało Technikùm Hodowlë Roscënów a Semiennictwa a warkòwô szkòła. Òd 1975 bùdink béł włôsnoscą zakładów cãżczégò przemësłu, jaczé miałë zòrganizowac tam wëpòczinkòwi òstrzódk. Bùdink równak niszczôł, nigle w 1983 rokù nie òstôł wëkùpiony przez Centralny Związk Rzeszniców Lëdowi ë Artisticzny Rãczny Robòtë „Cepelia”. Dzãka ti institucje to dało wielné remòntowé prôce w pałacu. W 1994 rokù pałac kùpia pòdjimizna PPH Kaszub z Wejrowa, jakô dokùńcza remòntë bùdacje a przesztôłca jã na hotel a restaùracjã.<ref>Maria, [https://www.gdanskstrefa.com/dawna-kaszubska-osada-lowcow-fok/ ''Rzucewo – dawna kaszubska Osada Łowców Fok''], Gdańsk Strefa Prestiżu, (pòl.) [przëstãp z 6.08.2026 r.]</ref><ref>Młynkowiak, T., Kujawa, M., Sroczyński R., Tracz J., Spurgiasz P., Adler B., Mrozek J. [https://www.polskiezabytki.pl/m/obiekt/4893/Rzucewo/ ''Rzucewo''], Polskie Zabytki (pòl.) [przëstãp z 6.08.2026 r.]</ref><ref>[https://zameksobieski.pl/palac-w-rzucewie-historia-legendy-informacje-ciekawostki.html#W_czasach_PRL_i_wspolczesnosc ''PAŁAC W RZUCEWIE – HISTORIA, LEGENDY, INFORMACJE, CIEKAWOSTKI''], zameksobieski.pl (pòl.) [przëstãp z 6.08.2026 r.]</ref> == Architektura == * Neògòticczi, ceglany pałac, zbùdowóny w latach 1840-45 dlô Gùstawa von Belowa ë jegò białczi Emmë ''de domo'' Keyserlingk, zaprojektowóny przez [[Berlëno|berlińsczégò]] architekta Agùsta Friderika Stülera. Dzysdnia dzejô tam hotel a restaùracjô<ref>Zamek Rzucewo, [https://zamekrzucewo.pl/historia Historia], zamekrzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r.</ref>. * Ceglarniô służącô czedës rodóm Przebendowsczich a von Belowów, zbùdowónô przed 1711 rokã, dzysdnia je za wieselną a banketową zalã<ref name=":4" /><ref>AKCEPT, [https://www.rzucewo.pl/atrakcje/cegielnia-rzucewo Cegielnia Rzucewo], rzucewo.pl, przëstãp z 5.08.2026 r. (pòl.)</ref><ref name=":12" />. * Kaszëbskô Chëcz, pòwstałô w XXI stalatim, na placu stôrëch gùmnów, na sztôłt tradicyjny kaszëbsczi bùdowiznë. Je sedzbą mùzeùm<ref>Muzeum Archeologiczne w Gdańsku, [http://rzucewo.com/?page_id=9 Chata Kaszubska], rzucewo.com, przëstãp z 5.08.2026 r. (pòl.)</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Rzucewo, pałac, 1840-1845 19.jpg|Pałac w Rzucewie – bënë Òbrôzk:Rzucewo Szkoła.JPG|Technikùm (ju niejistniejącé) Òbrôzk:Osada łowców fok, Rzucewo.jpg|mały|Kaszëbskô Chëcz w [[Kùlturowi park|Kùlturowim Parku]] „Osada Łowców Fok” w Rzucewie </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [http://dir.icm.edu.pl/pl/Slownik_geograficzny/Tom_IX/880 Rucewo w „Geògraficznym słowôrzu Pòlsczégò Królestwa i jinëch słowiańsczich krajów”] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pòmòrsczé wsë]] [[Kategòrëjô:Gmina Pùck]] 41t98ge72nm2qcit9bn63o6to5m7t9e Nordowô Macedoniô 0 6196 211360 211325 2026-08-17T14:33:34Z Terrus38 14026 211360 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Република Северна Македонија| miono = Repùblika Nordowi Macedonie | miono-genitiw = Macedonie | fana = Flag of Macedonia.svg| herb = Coat of arms of North Macedonia.svg| na karce = Europe-Macedonia.svg| mòtto = Слобода или смрт за Македонија<br>(Wòlnosc lub smierc za Macedoniã) | jãzëk = [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] | stolëca = Skòpje | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 25 713| procent-wòdë = 1,9 | lëdztwò = 2 103 721 | rok = 2017 | dëtk = macedońsczi denar | kòd dëtka = MKD | czasowô cona = +1 | swiãto = [[8 séwnika]]| himn = Денес Над Македонија<br>Dzysô nad Macedonią | kòd = MK | Internet = .mk | telefón = +389 |Prezydeńt=Gordana Syłjanowskô-Dawkòwô|Premiéra=Hristijan Mickòsczi}}'''Nordowô Macedoniô''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Северна Македонија ''Sewerna Makedonija'', [[Albańsczi jãzëk|alb.]] Maqedonia e Veriut) – państwò w [[Pôłniowô Eùropa|Pôłniowi Eùropie]]<ref>{{Cytuj starnã|titel=United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#europe|òpùblikòwóny=unstats.un.org|data przëstãpù=2016-02-28}}</ref> na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], pòwstałé na skùtk [[Rozpôd Jugòsławie|rozpadu Jugòsławie]], òbjimającé swòjim teritorium kòl 38% historiczno-geògraficzny òbéńdë [[Macedoniô (historicznô òbéńda)|Macedoniô]]. Òd 27 strëmiannika 2020 Nordowô Macedoniô je nôleżnikã [[NATO]].<ref>{{Cytuj starnã|url=https://forsal.pl/swiat/bezpieczenstwo/artykuly/1464553,macedonia-polnocna-przystapila-do-nato.html|titel=Macedonia Północna przystąpiła do NATO|òpùblikòwóny=www.forsal.pl|data przëstãpù=2020-03-27|jãzëk=pl}}</ref> == Miono == Pò rozpadze [[Socjalisticznô Federacyjnô Repùblika Jugòsławie|Jugòsławie]] w 1991 roku jedna òd ji repùblików ([[Socjalisticznô Repùblika Macedonie]]) ògłosëła samòstójnotã jakno '''Repùblika Macedonie'''. Przëczëniło sã to do rozgòrzeniô ze stronë [[Greckô|Grecczi]], jakô ùwôża sã za jedurną echt erbã stôrożëtny Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|titel=Feud Between Greece, Macedonia Continues Over Claim to Alexander the Great|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/27/AR2009072702653_2.html|òpùblikòwóny=washingtonpost.com|data przëstãpù=2026-08-17}}</ref> Z pòwòdu kònfliktu o miono, Greckô blokòwa nôleżnictwò Macedonie w midzënôrodnëch institucjach. Dlôte na fòrum [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|Òrganizacje Zjednónëch Nôrodów]] Repùblika Macedonie òficjalno òsta przëjimniãtô jakno '''Ùszłô Jugòsłowiańskô Repùblika Macedonie''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Поранешна Југословенска Република Македонија ''Pòraneszna Jugòsłowenska Repùblika Makedonija''), znónô téż pòd anielsczim akronimã '''FYROM''' (''Former Yugoslav Republic of Macedonia'').<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190124153537/http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|òpùblikòwóny=un.org|titel=A/RES/47/225. Admission of the former Yugoslav Republic of Macedonia to membership in the United Nations|url=http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|zarchiwizowóné=2019-01-24}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1946–1992).svg|lewo|mały|Pierszô fana samòstójny Macedonie z lat 1991–1992]] W 2008 r. to bëło negòcjowóné pòrozmienié, ale Grekòwie zablokòwelë jegò wéńscé w żëcé ë zawetowelë rôczbã Macedonie do [[NATO|Òrganizacje Nordowòatlanticczégò Traktatu]] (NATO) a téż integracje z [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùnią]]. W pòsobnëch latach sztrid sã pògòrsziwôł, m.jin. Macedończicë pòzwelë stolëczné latawiszcze i nôwôżniészą aùtostradã mionã [[Aleksander Macedońsczi|Aleksandra Wiôldżégò]] i zbùdowelë wiele jegò sztaturów. W 2018 r., pò òbjimniãcym stanowiszcza przez nowégò premiérã Macedonie [[Zoran Zaew|Zorana Zaewa]], m.jin. zmienioné òstało miono przédnégò fligerplacu i aùtostradë kraju i zasygnalizowanô òsta wòlô do ùstãpstwów taczich jak dodanié do miona kraju geògraficznégò òpisënkù (np. Nordowô Macedoniô, Nowô Macedoniô abò Górnô Macedoniô).<ref name="onet201802112">{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/macedonczycy-zmienia-nazwe-swojego-panstwa-marta-szpala-komentuje/s57q0gj|prôca=Onet Wiadomości|titel=Macedończycy zmienią nazwę swojego państwa?|aùtór=Piotr Gruszka|data=2018-02-11|data przëstãpù=2018-02-13|jãzëk=pl}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1992–1995).svg|lewo|mały|Drëgô fana Macedonie z lat 1992–1995, zmienionô pò grecczich protestach]] W maju 2018 r. premiéra Macedonie Zoran Zaew ògłosył, że doszło do pòrozmieniô z Grecką w sprawie miona państwa, jaczé miałobë zwac sã Repùbliką Ilindeńsczi Macedonie, jednak sprzecyw wedle dogôdënkù wërazëłë òpòzycyjné partie tak w Grecce, jak w Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://histmag.org/Macedonia-zmieni-nazwe-Jest-konkretna-propozycja-16892|titel=Macedonia zmieni nazwę? Jest konkretna propozycja|data=2018-05-23|data przëstãpù=2018-05-24|aùtór=Paweł Czechowski|òpùblikòwóny=Histmag.org|jãzëk=pl}}</ref> 12 czerwińca te samégò rokù premiérowie òbùch krajów – [[Aleksys Cypras]] i Zoran Zaew – pòcwierdzëlë òsygnienié pòrozmieniô w sprawie zmianë pòzwë Macedonie na '''Repùblika Nordowi Macedonie''' (Република Северна Македонија, ''Repùblika Sewerna Makedonija''), w skródzenim '''Nordowô Macedoniô''' (Северна Македонија, ''Sewerna Makedonija'').<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.pap.pl/aktualnosci/news,1451504,porozumienie-ateny-skopje-panstwo-macedonskie-przyjmie-nazwe-republika-macedonii-polnocnej-.html|data=2018-06-12|data przëstãpù=2018-06-13|òpùblikòwóny=PAP|titel=Porozumienie Ateny-Skopje: państwo macedońskie przyjmie nazwę Republika Macedonii Północnej|jãzëk=pl}}</ref> 11 stëcznika 2019 r. macedońsczi parlament ratifikòwôł dogôdënk z Prespë, zgôdzającë sã na ùprôwczi do kònstitucje, jaczé tikałë sã zmianë miona kraju na ''Nordowô Macedoniô''.<ref name="23amendment2">{{Cytuj knéżkã|url=https://leap.unep.org/countries/mk/national-legislation/amendments-xxxiii-xxxiv-xxxv-and-xxxvi-constitution-republic|titel=XXIII ùprôwka do Kònstitucje Repùbliczi Nordowi Macedonie|aùtór=Sobranie Repùbliczi Nordowi Macedonie|jãzëk=en|data=2019-01-19|wëdôwca=United Nations Environment Programme}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://apnews.com/a48fd2c756d34a979933729b8f8f4edd|titel=The Latest: Macedonia backs name change to North Macedonia|òpùblikòwóny=[[Associated Press]]|data=2019-01-11|data przëstãpù=2019-01-11|jãzëk=en}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.kathimerini.gr/1004275/article/epikairothta/politikh/yperyhfisthke-h-syntagmatikh-ana8ewrhsh-apo-th-voylh-ths-pgdm|data=2019-01-11|òpùblikòwóny=Kathimerini|jãzëk=gr|titel=Υπερψηφίστηκε η συνταγματική αναθέωρηση από τη Βουλή της ΠΓΔΜ}}</ref> Dwa tidzenie pózni, 25 stëcznika, pòrozmienié ratifikòwôł grecczi parlament.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/swiat/macedonia-zmieni-nazwe-parlament-grecji-zaglosowal/kqlv72d|titel=Macedonia zmieni nazwę? Parlament Grecji zagłosował|òpùblikòwóny=Onet Wiadomości|data=2019-01-25|data przëstãpù=2019-02-09|jãzëk=pl}}</ref> Nowé miono kraju, „'''Repùblika Nordowi Macedonie'''”, òficjalno weszło w żëcé 12 gromicznika 2019 rokù.<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|data=2019-02-12|data przëstãpù=2019-02-12|jãzëk=en|url=http://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|titel=Call me by my new name: Balkan nation is North Macedonia now|òpùblikòwóny=The Washington Post|zarchiwizowóné=2019-02-13}}</ref> == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Macedonia.svg|mały|Nordowô Macedoniô na tle szerszégò historiczno-geògraficznégò regionu Macedoniô]] * Całownô pòwiérzchniô: 25 713&nbsp;km² * Lądowô pòwiérzchniô: 24 856 [[Kilometr|km²]] * Pòwiérzchniô wòdów: 447&nbsp;km² * Całownô lądowô grańca: 748&nbsp;km * Dłużawa sztrądu: ni ma przëstãpù do mòrza * Dłużawa grańców z pòblësczima państwama: [[Albańskô|Albaniô]] 151&nbsp;km, [[Bùłgariô]] 148&nbsp;km, [[Greckô]] 228&nbsp;km, [[Kòsowò]] 159&nbsp;km, [[Serbiô]] 62&nbsp;km. * Nôwëższi pónkt: [[Gòlem Kòrab]], 2764 m n.n.m. * Nôniższi pónkt: rzéka [[Wardar]] na grańcë z Grecką, 50 m n.n.m. [[Òbrôzk:R.o.Macedonia topography.svg|mały|Fizycznô kôrta Macedonie]] === Klimat === Cepło i sëchò òb lato i jeséń, dosc chłodno i snieżësto òb zëmã. === Ùsztôłcenié terenu === Nordowô Macedoniô je przédno górsczim a wiżawnym krajã. Na terenie całégò kraju to dô górsczé rédżi. Nôwëższima òd nich są Kòrab i [[Szar Płanina]]. Midzë górama leżą kòtlënë – [[Priłepskò Pòłe]] w dolëznie [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crny Reczi]], [[Pòłog]] w dolëznie górnégò Wardaru, [[Òwcze Pòłe]] i [[Kòczansko Pòłe]] nad [[Bregałnica|Bregałnicą]] a dolëznë wikszich rzéków – [[Strumica (rzéka)|Strumicë]], [[Wardar|Wardaru]] i [[Drin|Drinu]]. Nôdłëgszą rzéką Nordowi Macedonie je [[Wardar]] (320&nbsp;km dłużawë), jaczégò nôwikszima dopłëwama są [[Treska]], [[Pczinia]], [[Bregałnica]] i [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crna Reka]]. Òkróm te na teritorium N. Macedonie to dô jesz [[Drin]] i [[Strumica (rzeka)|Strumicã]]. Wardar i Strumica słëchają zlewiszcza [[Egejsczé Mòrze|Egejsczégò Mòrza]], Drin – do zlewiszcza [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]]. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === [[Òbrôzk:Macedonia_ethnic2002_03.png|mały|Etniczné grëpë wedle nôrodnégò spisënkù z 2002 r. Żôłti – [[Macedończicë]] Apfelzynowi – [[Albańczicë]] Zelony – [[Tërkòwie]] Mòdri – mieszóné lëdztwò]] * jilosc lëdztwa: 2 103 721 (stón na lëpińc 2017 rokù) *môl na swiece wedle jiloscë lëdztwa: 145. === Etniczné grëpë === * [[Macedończicë]] 64,2% (zamieszkiwający wikszosc kraju); * [[Albańczicë]] 25,2% (zamieszkiwający zôpôd kòl grańcë z Albanią); * [[Tërkòwie]] 3,9% (w zacht mniészim stãpieniu jak Albańczicë na zôpadze); * [[Romòwie]] 2,7% (we westrzédnym i nordowim parce kraju); * [[Serbòwie|Serbowie]] 1,8%; * jiny 2,4%. === Jãzëczi === * [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] 66,5%; * [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] 25,1%; * [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] 3,5%; * [[Jãzëk romani|romani]] 1,9%; * [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] 1,2%. Miészëznowé jãzëczi są w òficjalnym (kòle macedońsczégò) ùżëcym w gminach, w jaczich co nômni 20% mieszkańców nôleżi do gwësny jãzëkòwi miészëznë.[[Òbrôzk:35_1_юные_македонцы.jpg|mały|Macedończicë]] === Religijné grëpë === * [[prawòsławié]] 61,6%; * [[islam]] 34,2% (przédno Albańczicë i Tërkòwie); * bezwëznaniowi 1,9%; * [[katolëcyzm]] 1,9%; * [[protestantizm]] 0,3%; * [[Swiôdkòwie Jehowë]] 0,06%. === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 57,3% (w 2017 r.) *wikszé miesczé westrzódczi: [[Skòpié]] (stolëca) – 611 107 mieszkańców (w 2021 r.) == Ekònomiô == W industrie dominëje przetwórczi [[Industrëjô|przemësł]]. To dô wielné hëtë, przédno skła a kòpru. [[Hańdel]] rozwijô sã z rostã majãtnoscë òbëwatelów. [[Krajewi produkt brutto|KPB]] na persónã w N. Macedonie wënôszô 8,5 tësąca dolarów (mierzoné paritetã nabiwczi sëłë). Ùdzél w KPB: * Rolnictwò: 11,9% * Industriô: 28,2% * Ùsłëdżi: 59,9%. === Rolnictwò === Rolné zemie w kraju (przédno górsczé [[Wéda|wédë]]) zajimają kòl 40% nadwiérzchnie państwa. W dolëznach [[Rzéka|rzéków]] i westrzódgórsczich [[Kòtlëna|kòtlënach]] uprawa zbòżô ([[pszénica]], [[Zwëczajnô kùkùridza|majs]]), [[Cëkrowô rąkla|cëkrowëch rąklów]], [[Zwëczajny słuńcownik|słuńcowników]], [[Bawôłna (roscëna)|bawôłnë]] i [[Tobaka|tobaczi]]. To dô rozwinioną hodowlã warzëwów ([[Pòmidór|pòmidorë]], [[paprika]], [[Arbùz|arbùzë]]) a wielné sadë ([[Jabłóń|jabłonie]] (przédno w òkòlim [[Prespa|Prespë]]), [[Zwëczajnô krëszka|krëszczi]], [[Zwëczajnô brzoskwiniô|brzoskwinie]], [[Slëwa|slëwë]]). Na pôłniowëch, fùl słuńca ùbiédrzach dolëznów to dô plantacje winogronów. W górach dô pasturską hodowlã òwców.[[Òbrôzk:Mount Korab, Republic of Macedonia.jpg|mały|Góra Kòrab (2764 m n.n.m)]] === Industriô === Niewiôldżé wëdobëcé [[Bruny wãdżel|brunégò wãgla]] (blëzë [[Kùmanowò|Kùmanowa]]), czerwieniznë zleżënów [[Chróm|chromù]], [[Cynk|cynkù]] i [[Òłów|òłowiu]] a [[Antimón|antimònu]]. Produkcjô elektriczny energie przédno w môłëch [[Wòdnô sztrómòwniô|wòdnëch sztrómòwniach]]. Przetwórczi przemësł je skùpiony we wikszich gardach (jôdny, tekstilny, metalurgiczny, chemiczny ë drzewny), we [[Skòpié|Skòpim]] to dô hëtã [[Żelazło|żelazła]]. Jistnieje téż artisticzné rzemiãsło: wërobinë ze strzébra, złota czë drzewa, tëpichë. === Emisjô ceplarnianëch gazów === [[Òbrôzk:Church_of_Saint_Naum.JPG|mały|[[Prawòsławié|Prawòsłôwny]] mònastér swiãtégò Naùma]]Emisjô [[Ekwiwalent ditlenkù wãgla|ekwiwalentu ditlenkù wãgla]] z terenu Socjalisticzny Repùbliczi Macedonie wënisoła w 1990 rokù 14,173 Mt, z cze 11,202 Mt stanowił ditlenk wãgla. W przeliczenim na mieszkańca emisjô wëniosła tedë 5,611 t ditlenkù wãgla, a w przeliczenim na 1000 dolarów [[Krajewi produkt brutto|KPB]] 583 kg. Głównym zdrojã emisjów òb nen czas bëła energetika. Pò rozpadze Jugòsławie emisje w repùblice kąsk spadłë, a òd pòłowë lat 90. wichlałë sã, nie òsygającë ale niwiznë z 1990 rokù; mòcni spadłë dopiérze pò 2011. W 2018 emisjô ditlenkù wãgla kòpalnégò pòchôdaniô wëniosła 8,074 Mt, a w przeliczenim na mieszkańca 3,872 t i w przeliczenim na 1000 dolarów KPB 287 kg. Òb ten czas ùrósł ùdzél emisjów z transpòrtu, ale energetika òsta główną wietwią òdpòwiedzalną za emisje.<ref>{{Cytuj knéżkã|url=https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en|aùtór=F. Monforti-Ferrario, G. Oreggioni, E. Schaaf, D. Guizzardi, J.G.J. Olivier, E. Solazzo, E. Lo Vullo, M. Crippa, M. Muntean, E. Vignati|titel=Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries. 2019 report – Study|stronë=175|plac=Luksembùrg|jãzëk=en|rozdzél=North Macedonia|rok=2019|doi=10.2760/687800|isbn=978-92-76-11100-9}}</ref> === Turistika === W 2016 rokù nen krôj òdwiedzëło 510 tës. turistów (5,1% wicy jak w pòprzédnym rokù), generëjącë dlô nie przëchòdë ò wôrtnoce 285 mln [[Amerikańsczi dolar|dolarów]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=UNWTO Tourism Highlights, 2017 Edition|òpùblikòwóny=[[Swiatowô Òrganizacjô Turisticzi|UNWTO]]|rok=2017|miesąc=lëpińc|stronë=8|url=https://www.e-unwto.org/doi/pdf/10.18111/9789284419029|jãzëk=en}}</ref> Nôwicy turistów przëjachało z [[Tëreckô|Tërecczi]], [[Serbiô|Serbie]], [[Greckô|Grecczi]], [[Holandiô|Holandie]] i [[Bùłgariô|Bùłgarie]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=Туризам во Република Македонија, 2011-2015/Tourism in the Republic of Macedonia, 2011-2015|jãzëk=mk|stronë=34-35|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.16.01.pdf|data=2016-05|data przëstãpù=2017-08-21|òpùblikòwóny=stat.gov.mk}}</ref> Turistowie nôczãscy òdwiédzają [[Òchrid]], [[Skòpié]] i [[Bitola|Bitolã]]. Nordowô Macedoniô mô téż wiele nôtërnëch atrakcjów. W kraju to dô trzë nôrodné parczi: [[Nôrodny Park Pelister|Pelister]], [[Nôrodny Park Galiczica|Galiczica]], [[Nôrodny Park Mawrowò|Mawrowò]]<ref>{{Cytuj starnã|aùtór=|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/MakBrojki2017_mk.pdf|jãzëk=mk|òpùblikòwóny=stat.gov.mk|data=|titel=Македонија во бройки 2017|stronë=11|data przëstãpù=2017-08-21}}</ref> i różné jinszé nôtërné atrakcje, np. [[Matka (kanión)|kanión Matka]], [[Prespa|jezoro Prespa]], czë [[jezoro Berowò]]. == Pòliticzny system == {{Apartny artikel|Pòliticzny system Nordowi Macedonie}}Nordowô Macedoniô je parlamentarną repùbliką z jednojizbòwim parlamentã – Zéńdzenim Repùbliczi Macedoniô ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] ''Собрание на Република Македонија''). Krôj je pòdzelony na 80 gminów (општина – ''òpsztina''), z cze 10 gminów wchôdô w skłôd gardu Skòpié. == Główné gardë == [[Òbrôzk:Bitola Trst street.jpg|lewo|mały|Centrum [[Bitola|Bitolë]]]] {| class="wikitable" width="50%" !Kaszëbsczé miono !Macedońsczé miono |- |[[Bitola]] |Битола/Bitoła |- |[[Gòstiwar]] |Гостивар/Gòstiwar |- |[[Kiczewò]] |Кичево/Kiczewò |- |[[Kùmanowò]] |Куманово/Kùmanowò |- |[[Òchrid]] |Охрид/Òhrid |- |[[Prilep]] |Прилеп/Prilep |- |[[Skòpié]] |Скопје/Skòpje (stolëca) |- |[[Sztip]] |Штип/Sztip |- |[[Tetowò]] |Тетово/Tetowò |- |[[Wełes]] |Велес/Wełes |- |[[Radowisz]] |Радовиш/Radowisz |} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html Nordowô Macedoniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Nordowô Macedoniô]] 5t4y3o0n3xzjkovy84vsajjcqw8meml 211361 211360 2026-08-17T14:34:42Z Terrus38 14026 /* Pòliticzny system */ 211361 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Република Северна Македонија| miono = Repùblika Nordowi Macedonie | miono-genitiw = Macedonie | fana = Flag of Macedonia.svg| herb = Coat of arms of North Macedonia.svg| na karce = Europe-Macedonia.svg| mòtto = Слобода или смрт за Македонија<br>(Wòlnosc lub smierc za Macedoniã) | jãzëk = [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] | stolëca = Skòpje | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 25 713| procent-wòdë = 1,9 | lëdztwò = 2 103 721 | rok = 2017 | dëtk = macedońsczi denar | kòd dëtka = MKD | czasowô cona = +1 | swiãto = [[8 séwnika]]| himn = Денес Над Македонија<br>Dzysô nad Macedonią | kòd = MK | Internet = .mk | telefón = +389 |Prezydeńt=Gordana Syłjanowskô-Dawkòwô|Premiéra=Hristijan Mickòsczi}}'''Nordowô Macedoniô''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Северна Македонија ''Sewerna Makedonija'', [[Albańsczi jãzëk|alb.]] Maqedonia e Veriut) – państwò w [[Pôłniowô Eùropa|Pôłniowi Eùropie]]<ref>{{Cytuj starnã|titel=United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#europe|òpùblikòwóny=unstats.un.org|data przëstãpù=2016-02-28}}</ref> na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], pòwstałé na skùtk [[Rozpôd Jugòsławie|rozpadu Jugòsławie]], òbjimającé swòjim teritorium kòl 38% historiczno-geògraficzny òbéńdë [[Macedoniô (historicznô òbéńda)|Macedoniô]]. Òd 27 strëmiannika 2020 Nordowô Macedoniô je nôleżnikã [[NATO]].<ref>{{Cytuj starnã|url=https://forsal.pl/swiat/bezpieczenstwo/artykuly/1464553,macedonia-polnocna-przystapila-do-nato.html|titel=Macedonia Północna przystąpiła do NATO|òpùblikòwóny=www.forsal.pl|data przëstãpù=2020-03-27|jãzëk=pl}}</ref> == Miono == Pò rozpadze [[Socjalisticznô Federacyjnô Repùblika Jugòsławie|Jugòsławie]] w 1991 roku jedna òd ji repùblików ([[Socjalisticznô Repùblika Macedonie]]) ògłosëła samòstójnotã jakno '''Repùblika Macedonie'''. Przëczëniło sã to do rozgòrzeniô ze stronë [[Greckô|Grecczi]], jakô ùwôża sã za jedurną echt erbã stôrożëtny Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|titel=Feud Between Greece, Macedonia Continues Over Claim to Alexander the Great|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/27/AR2009072702653_2.html|òpùblikòwóny=washingtonpost.com|data przëstãpù=2026-08-17}}</ref> Z pòwòdu kònfliktu o miono, Greckô blokòwa nôleżnictwò Macedonie w midzënôrodnëch institucjach. Dlôte na fòrum [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|Òrganizacje Zjednónëch Nôrodów]] Repùblika Macedonie òficjalno òsta przëjimniãtô jakno '''Ùszłô Jugòsłowiańskô Repùblika Macedonie''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Поранешна Југословенска Република Македонија ''Pòraneszna Jugòsłowenska Repùblika Makedonija''), znónô téż pòd anielsczim akronimã '''FYROM''' (''Former Yugoslav Republic of Macedonia'').<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190124153537/http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|òpùblikòwóny=un.org|titel=A/RES/47/225. Admission of the former Yugoslav Republic of Macedonia to membership in the United Nations|url=http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|zarchiwizowóné=2019-01-24}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1946–1992).svg|lewo|mały|Pierszô fana samòstójny Macedonie z lat 1991–1992]] W 2008 r. to bëło negòcjowóné pòrozmienié, ale Grekòwie zablokòwelë jegò wéńscé w żëcé ë zawetowelë rôczbã Macedonie do [[NATO|Òrganizacje Nordowòatlanticczégò Traktatu]] (NATO) a téż integracje z [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùnią]]. W pòsobnëch latach sztrid sã pògòrsziwôł, m.jin. Macedończicë pòzwelë stolëczné latawiszcze i nôwôżniészą aùtostradã mionã [[Aleksander Macedońsczi|Aleksandra Wiôldżégò]] i zbùdowelë wiele jegò sztaturów. W 2018 r., pò òbjimniãcym stanowiszcza przez nowégò premiérã Macedonie [[Zoran Zaew|Zorana Zaewa]], m.jin. zmienioné òstało miono przédnégò fligerplacu i aùtostradë kraju i zasygnalizowanô òsta wòlô do ùstãpstwów taczich jak dodanié do miona kraju geògraficznégò òpisënkù (np. Nordowô Macedoniô, Nowô Macedoniô abò Górnô Macedoniô).<ref name="onet201802112">{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/macedonczycy-zmienia-nazwe-swojego-panstwa-marta-szpala-komentuje/s57q0gj|prôca=Onet Wiadomości|titel=Macedończycy zmienią nazwę swojego państwa?|aùtór=Piotr Gruszka|data=2018-02-11|data przëstãpù=2018-02-13|jãzëk=pl}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1992–1995).svg|lewo|mały|Drëgô fana Macedonie z lat 1992–1995, zmienionô pò grecczich protestach]] W maju 2018 r. premiéra Macedonie Zoran Zaew ògłosył, że doszło do pòrozmieniô z Grecką w sprawie miona państwa, jaczé miałobë zwac sã Repùbliką Ilindeńsczi Macedonie, jednak sprzecyw wedle dogôdënkù wërazëłë òpòzycyjné partie tak w Grecce, jak w Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://histmag.org/Macedonia-zmieni-nazwe-Jest-konkretna-propozycja-16892|titel=Macedonia zmieni nazwę? Jest konkretna propozycja|data=2018-05-23|data przëstãpù=2018-05-24|aùtór=Paweł Czechowski|òpùblikòwóny=Histmag.org|jãzëk=pl}}</ref> 12 czerwińca te samégò rokù premiérowie òbùch krajów – [[Aleksys Cypras]] i Zoran Zaew – pòcwierdzëlë òsygnienié pòrozmieniô w sprawie zmianë pòzwë Macedonie na '''Repùblika Nordowi Macedonie''' (Република Северна Македонија, ''Repùblika Sewerna Makedonija''), w skródzenim '''Nordowô Macedoniô''' (Северна Македонија, ''Sewerna Makedonija'').<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.pap.pl/aktualnosci/news,1451504,porozumienie-ateny-skopje-panstwo-macedonskie-przyjmie-nazwe-republika-macedonii-polnocnej-.html|data=2018-06-12|data przëstãpù=2018-06-13|òpùblikòwóny=PAP|titel=Porozumienie Ateny-Skopje: państwo macedońskie przyjmie nazwę Republika Macedonii Północnej|jãzëk=pl}}</ref> 11 stëcznika 2019 r. macedońsczi parlament ratifikòwôł dogôdënk z Prespë, zgôdzającë sã na ùprôwczi do kònstitucje, jaczé tikałë sã zmianë miona kraju na ''Nordowô Macedoniô''.<ref name="23amendment2">{{Cytuj knéżkã|url=https://leap.unep.org/countries/mk/national-legislation/amendments-xxxiii-xxxiv-xxxv-and-xxxvi-constitution-republic|titel=XXIII ùprôwka do Kònstitucje Repùbliczi Nordowi Macedonie|aùtór=Sobranie Repùbliczi Nordowi Macedonie|jãzëk=en|data=2019-01-19|wëdôwca=United Nations Environment Programme}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://apnews.com/a48fd2c756d34a979933729b8f8f4edd|titel=The Latest: Macedonia backs name change to North Macedonia|òpùblikòwóny=[[Associated Press]]|data=2019-01-11|data przëstãpù=2019-01-11|jãzëk=en}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.kathimerini.gr/1004275/article/epikairothta/politikh/yperyhfisthke-h-syntagmatikh-ana8ewrhsh-apo-th-voylh-ths-pgdm|data=2019-01-11|òpùblikòwóny=Kathimerini|jãzëk=gr|titel=Υπερψηφίστηκε η συνταγματική αναθέωρηση από τη Βουλή της ΠΓΔΜ}}</ref> Dwa tidzenie pózni, 25 stëcznika, pòrozmienié ratifikòwôł grecczi parlament.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/swiat/macedonia-zmieni-nazwe-parlament-grecji-zaglosowal/kqlv72d|titel=Macedonia zmieni nazwę? Parlament Grecji zagłosował|òpùblikòwóny=Onet Wiadomości|data=2019-01-25|data przëstãpù=2019-02-09|jãzëk=pl}}</ref> Nowé miono kraju, „'''Repùblika Nordowi Macedonie'''”, òficjalno weszło w żëcé 12 gromicznika 2019 rokù.<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|data=2019-02-12|data przëstãpù=2019-02-12|jãzëk=en|url=http://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|titel=Call me by my new name: Balkan nation is North Macedonia now|òpùblikòwóny=The Washington Post|zarchiwizowóné=2019-02-13}}</ref> == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Macedonia.svg|mały|Nordowô Macedoniô na tle szerszégò historiczno-geògraficznégò regionu Macedoniô]] * Całownô pòwiérzchniô: 25 713&nbsp;km² * Lądowô pòwiérzchniô: 24 856 [[Kilometr|km²]] * Pòwiérzchniô wòdów: 447&nbsp;km² * Całownô lądowô grańca: 748&nbsp;km * Dłużawa sztrądu: ni ma przëstãpù do mòrza * Dłużawa grańców z pòblësczima państwama: [[Albańskô|Albaniô]] 151&nbsp;km, [[Bùłgariô]] 148&nbsp;km, [[Greckô]] 228&nbsp;km, [[Kòsowò]] 159&nbsp;km, [[Serbiô]] 62&nbsp;km. * Nôwëższi pónkt: [[Gòlem Kòrab]], 2764 m n.n.m. * Nôniższi pónkt: rzéka [[Wardar]] na grańcë z Grecką, 50 m n.n.m. [[Òbrôzk:R.o.Macedonia topography.svg|mały|Fizycznô kôrta Macedonie]] === Klimat === Cepło i sëchò òb lato i jeséń, dosc chłodno i snieżësto òb zëmã. === Ùsztôłcenié terenu === Nordowô Macedoniô je przédno górsczim a wiżawnym krajã. Na terenie całégò kraju to dô górsczé rédżi. Nôwëższima òd nich są Kòrab i [[Szar Płanina]]. Midzë górama leżą kòtlënë – [[Priłepskò Pòłe]] w dolëznie [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crny Reczi]], [[Pòłog]] w dolëznie górnégò Wardaru, [[Òwcze Pòłe]] i [[Kòczansko Pòłe]] nad [[Bregałnica|Bregałnicą]] a dolëznë wikszich rzéków – [[Strumica (rzéka)|Strumicë]], [[Wardar|Wardaru]] i [[Drin|Drinu]]. Nôdłëgszą rzéką Nordowi Macedonie je [[Wardar]] (320&nbsp;km dłużawë), jaczégò nôwikszima dopłëwama są [[Treska]], [[Pczinia]], [[Bregałnica]] i [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crna Reka]]. Òkróm te na teritorium N. Macedonie to dô jesz [[Drin]] i [[Strumica (rzeka)|Strumicã]]. Wardar i Strumica słëchają zlewiszcza [[Egejsczé Mòrze|Egejsczégò Mòrza]], Drin – do zlewiszcza [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]]. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === [[Òbrôzk:Macedonia_ethnic2002_03.png|mały|Etniczné grëpë wedle nôrodnégò spisënkù z 2002 r. Żôłti – [[Macedończicë]] Apfelzynowi – [[Albańczicë]] Zelony – [[Tërkòwie]] Mòdri – mieszóné lëdztwò]] * jilosc lëdztwa: 2 103 721 (stón na lëpińc 2017 rokù) *môl na swiece wedle jiloscë lëdztwa: 145. === Etniczné grëpë === * [[Macedończicë]] 64,2% (zamieszkiwający wikszosc kraju); * [[Albańczicë]] 25,2% (zamieszkiwający zôpôd kòl grańcë z Albanią); * [[Tërkòwie]] 3,9% (w zacht mniészim stãpieniu jak Albańczicë na zôpadze); * [[Romòwie]] 2,7% (we westrzédnym i nordowim parce kraju); * [[Serbòwie|Serbowie]] 1,8%; * jiny 2,4%. === Jãzëczi === * [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] 66,5%; * [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] 25,1%; * [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] 3,5%; * [[Jãzëk romani|romani]] 1,9%; * [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] 1,2%. Miészëznowé jãzëczi są w òficjalnym (kòle macedońsczégò) ùżëcym w gminach, w jaczich co nômni 20% mieszkańców nôleżi do gwësny jãzëkòwi miészëznë.[[Òbrôzk:35_1_юные_македонцы.jpg|mały|Macedończicë]] === Religijné grëpë === * [[prawòsławié]] 61,6%; * [[islam]] 34,2% (przédno Albańczicë i Tërkòwie); * bezwëznaniowi 1,9%; * [[katolëcyzm]] 1,9%; * [[protestantizm]] 0,3%; * [[Swiôdkòwie Jehowë]] 0,06%. === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 57,3% (w 2017 r.) *wikszé miesczé westrzódczi: [[Skòpié]] (stolëca) – 611 107 mieszkańców (w 2021 r.) == Ekònomiô == W industrie dominëje przetwórczi [[Industrëjô|przemësł]]. To dô wielné hëtë, przédno skła a kòpru. [[Hańdel]] rozwijô sã z rostã majãtnoscë òbëwatelów. [[Krajewi produkt brutto|KPB]] na persónã w N. Macedonie wënôszô 8,5 tësąca dolarów (mierzoné paritetã nabiwczi sëłë). Ùdzél w KPB: * Rolnictwò: 11,9% * Industriô: 28,2% * Ùsłëdżi: 59,9%. === Rolnictwò === Rolné zemie w kraju (przédno górsczé [[Wéda|wédë]]) zajimają kòl 40% nadwiérzchnie państwa. W dolëznach [[Rzéka|rzéków]] i westrzódgórsczich [[Kòtlëna|kòtlënach]] uprawa zbòżô ([[pszénica]], [[Zwëczajnô kùkùridza|majs]]), [[Cëkrowô rąkla|cëkrowëch rąklów]], [[Zwëczajny słuńcownik|słuńcowników]], [[Bawôłna (roscëna)|bawôłnë]] i [[Tobaka|tobaczi]]. To dô rozwinioną hodowlã warzëwów ([[Pòmidór|pòmidorë]], [[paprika]], [[Arbùz|arbùzë]]) a wielné sadë ([[Jabłóń|jabłonie]] (przédno w òkòlim [[Prespa|Prespë]]), [[Zwëczajnô krëszka|krëszczi]], [[Zwëczajnô brzoskwiniô|brzoskwinie]], [[Slëwa|slëwë]]). Na pôłniowëch, fùl słuńca ùbiédrzach dolëznów to dô plantacje winogronów. W górach dô pasturską hodowlã òwców.[[Òbrôzk:Mount Korab, Republic of Macedonia.jpg|mały|Góra Kòrab (2764 m n.n.m)]] === Industriô === Niewiôldżé wëdobëcé [[Bruny wãdżel|brunégò wãgla]] (blëzë [[Kùmanowò|Kùmanowa]]), czerwieniznë zleżënów [[Chróm|chromù]], [[Cynk|cynkù]] i [[Òłów|òłowiu]] a [[Antimón|antimònu]]. Produkcjô elektriczny energie przédno w môłëch [[Wòdnô sztrómòwniô|wòdnëch sztrómòwniach]]. Przetwórczi przemësł je skùpiony we wikszich gardach (jôdny, tekstilny, metalurgiczny, chemiczny ë drzewny), we [[Skòpié|Skòpim]] to dô hëtã [[Żelazło|żelazła]]. Jistnieje téż artisticzné rzemiãsło: wërobinë ze strzébra, złota czë drzewa, tëpichë. === Emisjô ceplarnianëch gazów === [[Òbrôzk:Church_of_Saint_Naum.JPG|mały|[[Prawòsławié|Prawòsłôwny]] mònastér swiãtégò Naùma]]Emisjô [[Ekwiwalent ditlenkù wãgla|ekwiwalentu ditlenkù wãgla]] z terenu Socjalisticzny Repùbliczi Macedonie wënisoła w 1990 rokù 14,173 Mt, z cze 11,202 Mt stanowił ditlenk wãgla. W przeliczenim na mieszkańca emisjô wëniosła tedë 5,611 t ditlenkù wãgla, a w przeliczenim na 1000 dolarów [[Krajewi produkt brutto|KPB]] 583 kg. Głównym zdrojã emisjów òb nen czas bëła energetika. Pò rozpadze Jugòsławie emisje w repùblice kąsk spadłë, a òd pòłowë lat 90. wichlałë sã, nie òsygającë ale niwiznë z 1990 rokù; mòcni spadłë dopiérze pò 2011. W 2018 emisjô ditlenkù wãgla kòpalnégò pòchôdaniô wëniosła 8,074 Mt, a w przeliczenim na mieszkańca 3,872 t i w przeliczenim na 1000 dolarów KPB 287 kg. Òb ten czas ùrósł ùdzél emisjów z transpòrtu, ale energetika òsta główną wietwią òdpòwiedzalną za emisje.<ref>{{Cytuj knéżkã|url=https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en|aùtór=F. Monforti-Ferrario, G. Oreggioni, E. Schaaf, D. Guizzardi, J.G.J. Olivier, E. Solazzo, E. Lo Vullo, M. Crippa, M. Muntean, E. Vignati|titel=Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries. 2019 report – Study|stronë=175|plac=Luksembùrg|jãzëk=en|rozdzél=North Macedonia|rok=2019|doi=10.2760/687800|isbn=978-92-76-11100-9}}</ref> === Turistika === W 2016 rokù nen krôj òdwiedzëło 510 tës. turistów (5,1% wicy jak w pòprzédnym rokù), generëjącë dlô nie przëchòdë ò wôrtnoce 285 mln [[Amerikańsczi dolar|dolarów]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=UNWTO Tourism Highlights, 2017 Edition|òpùblikòwóny=[[Swiatowô Òrganizacjô Turisticzi|UNWTO]]|rok=2017|miesąc=lëpińc|stronë=8|url=https://www.e-unwto.org/doi/pdf/10.18111/9789284419029|jãzëk=en}}</ref> Nôwicy turistów przëjachało z [[Tëreckô|Tërecczi]], [[Serbiô|Serbie]], [[Greckô|Grecczi]], [[Holandiô|Holandie]] i [[Bùłgariô|Bùłgarie]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=Туризам во Република Македонија, 2011-2015/Tourism in the Republic of Macedonia, 2011-2015|jãzëk=mk|stronë=34-35|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.16.01.pdf|data=2016-05|data przëstãpù=2017-08-21|òpùblikòwóny=stat.gov.mk}}</ref> Turistowie nôczãscy òdwiédzają [[Òchrid]], [[Skòpié]] i [[Bitola|Bitolã]]. Nordowô Macedoniô mô téż wiele nôtërnëch atrakcjów. W kraju to dô trzë nôrodné parczi: [[Nôrodny Park Pelister|Pelister]], [[Nôrodny Park Galiczica|Galiczica]], [[Nôrodny Park Mawrowò|Mawrowò]]<ref>{{Cytuj starnã|aùtór=|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/MakBrojki2017_mk.pdf|jãzëk=mk|òpùblikòwóny=stat.gov.mk|data=|titel=Македонија во бройки 2017|stronë=11|data przëstãpù=2017-08-21}}</ref> i różné jinszé nôtërné atrakcje, np. [[Matka (kanión)|kanión Matka]], [[Prespa|jezoro Prespa]], czë [[jezoro Berowò]]. == Pòliticzny system == {{Apartny artikel|Pòliticzny system Nordowi Macedonie}} Nordowô Macedoniô je parlamentarną repùbliką z jednojizbòwim parlamentã – Zéńdzenim Repùbliczi Macedoniô ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] ''Собрание на Република Македонија''). Krôj je pòdzelony na 80 gminów (општина – ''òpsztina''), z cze 10 gminów wchôdô w skłôd gardu Skòpié. == Główné gardë == [[Òbrôzk:Bitola Trst street.jpg|lewo|mały|Centrum [[Bitola|Bitolë]]]] {| class="wikitable" width="50%" !Kaszëbsczé miono !Macedońsczé miono |- |[[Bitola]] |Битола/Bitoła |- |[[Gòstiwar]] |Гостивар/Gòstiwar |- |[[Kiczewò]] |Кичево/Kiczewò |- |[[Kùmanowò]] |Куманово/Kùmanowò |- |[[Òchrid]] |Охрид/Òhrid |- |[[Prilep]] |Прилеп/Prilep |- |[[Skòpié]] |Скопје/Skòpje (stolëca) |- |[[Sztip]] |Штип/Sztip |- |[[Tetowò]] |Тетово/Tetowò |- |[[Wełes]] |Велес/Wełes |- |[[Radowisz]] |Радовиш/Radowisz |} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html Nordowô Macedoniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Nordowô Macedoniô]] po6pkal09hhzp80wpy2tmz0cw94zyfh 211363 211361 2026-08-17T14:36:45Z Terrus38 14026 211363 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Република Северна Македонија| miono = Repùblika Nordowi Macedonie | miono-genitiw = Nordowi Macedonie | fana = Flag of Macedonia.svg| herb = Coat of arms of North Macedonia.svg| na karce = Europe-Macedonia.svg| mòtto = Слобода или смрт за Македонија<br>(Wòlnosc lub smierc za Macedoniã) | jãzëk = [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] | stolëca = Skòpje | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 25 713| procent-wòdë = 1,9 | lëdztwò = 2 103 721 | rok = 2017 | dëtk = macedońsczi denar | kòd dëtka = MKD | czasowô cona = +1 | swiãto = [[8 séwnika]]| himn = Денес Над Македонија<br>Dzysô nad Macedonią | kòd = MK | Internet = .mk | telefón = +389 |Prezydeńt=Gordana Syłjanowskô-Dawkòwô|Premiéra=Hristijan Mickòsczi}}'''Nordowô Macedoniô''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Северна Македонија ''Sewerna Makedonija'', [[Albańsczi jãzëk|alb.]] Maqedonia e Veriut) – państwò w [[Pôłniowô Eùropa|Pôłniowi Eùropie]]<ref>{{Cytuj starnã|titel=United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#europe|òpùblikòwóny=unstats.un.org|data przëstãpù=2016-02-28}}</ref> na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], pòwstałé na skùtk [[Rozpôd Jugòsławie|rozpadu Jugòsławie]], òbjimającé swòjim teritorium kòl 38% historiczno-geògraficzny òbéńdë [[Macedoniô (historicznô òbéńda)|Macedoniô]]. Òd 27 strëmiannika 2020 Nordowô Macedoniô je nôleżnikã [[NATO]].<ref>{{Cytuj starnã|url=https://forsal.pl/swiat/bezpieczenstwo/artykuly/1464553,macedonia-polnocna-przystapila-do-nato.html|titel=Macedonia Północna przystąpiła do NATO|òpùblikòwóny=www.forsal.pl|data przëstãpù=2020-03-27|jãzëk=pl}}</ref> == Miono == Pò rozpadze [[Socjalisticznô Federacyjnô Repùblika Jugòsławie|Jugòsławie]] w 1991 roku jedna òd ji repùblików ([[Socjalisticznô Repùblika Macedonie]]) ògłosëła samòstójnotã jakno '''Repùblika Macedonie'''. Przëczëniło sã to do rozgòrzeniô ze stronë [[Greckô|Grecczi]], jakô ùwôża sã za jedurną echt erbã stôrożëtny Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|titel=Feud Between Greece, Macedonia Continues Over Claim to Alexander the Great|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/27/AR2009072702653_2.html|òpùblikòwóny=washingtonpost.com|data przëstãpù=2026-08-17}}</ref> Z pòwòdu kònfliktu o miono, Greckô blokòwa nôleżnictwò Macedonie w midzënôrodnëch institucjach. Dlôte na fòrum [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|Òrganizacje Zjednónëch Nôrodów]] Repùblika Macedonie òficjalno òsta przëjimniãtô jakno '''Ùszłô Jugòsłowiańskô Repùblika Macedonie''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Поранешна Југословенска Република Македонија ''Pòraneszna Jugòsłowenska Repùblika Makedonija''), znónô téż pòd anielsczim akronimã '''FYROM''' (''Former Yugoslav Republic of Macedonia'').<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190124153537/http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|òpùblikòwóny=un.org|titel=A/RES/47/225. Admission of the former Yugoslav Republic of Macedonia to membership in the United Nations|url=http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|zarchiwizowóné=2019-01-24}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1946–1992).svg|lewo|mały|Pierszô fana samòstójny Macedonie z lat 1991–1992]] W 2008 r. to bëło negòcjowóné pòrozmienié, ale Grekòwie zablokòwelë jegò wéńscé w żëcé ë zawetowelë rôczbã Macedonie do [[NATO|Òrganizacje Nordowòatlanticczégò Traktatu]] (NATO) a téż integracje z [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùnią]]. W pòsobnëch latach sztrid sã pògòrsziwôł, m.jin. Macedończicë pòzwelë stolëczné latawiszcze i nôwôżniészą aùtostradã mionã [[Aleksander Macedońsczi|Aleksandra Wiôldżégò]] i zbùdowelë wiele jegò sztaturów. W 2018 r., pò òbjimniãcym stanowiszcza przez nowégò premiérã Macedonie [[Zoran Zaew|Zorana Zaewa]], m.jin. zmienioné òstało miono przédnégò fligerplacu i aùtostradë kraju i zasygnalizowanô òsta wòlô do ùstãpstwów taczich jak dodanié do miona kraju geògraficznégò òpisënkù (np. Nordowô Macedoniô, Nowô Macedoniô abò Górnô Macedoniô).<ref name="onet201802112">{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/macedonczycy-zmienia-nazwe-swojego-panstwa-marta-szpala-komentuje/s57q0gj|prôca=Onet Wiadomości|titel=Macedończycy zmienią nazwę swojego państwa?|aùtór=Piotr Gruszka|data=2018-02-11|data przëstãpù=2018-02-13|jãzëk=pl}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1992–1995).svg|lewo|mały|Drëgô fana Macedonie z lat 1992–1995, zmienionô pò grecczich protestach]] W maju 2018 r. premiéra Macedonie Zoran Zaew ògłosył, że doszło do pòrozmieniô z Grecką w sprawie miona państwa, jaczé miałobë zwac sã Repùbliką Ilindeńsczi Macedonie, jednak sprzecyw wedle dogôdënkù wërazëłë òpòzycyjné partie tak w Grecce, jak w Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://histmag.org/Macedonia-zmieni-nazwe-Jest-konkretna-propozycja-16892|titel=Macedonia zmieni nazwę? Jest konkretna propozycja|data=2018-05-23|data przëstãpù=2018-05-24|aùtór=Paweł Czechowski|òpùblikòwóny=Histmag.org|jãzëk=pl}}</ref> 12 czerwińca te samégò rokù premiérowie òbùch krajów – [[Aleksys Cypras]] i Zoran Zaew – pòcwierdzëlë òsygnienié pòrozmieniô w sprawie zmianë pòzwë Macedonie na '''Repùblika Nordowi Macedonie''' (Република Северна Македонија, ''Repùblika Sewerna Makedonija''), w skródzenim '''Nordowô Macedoniô''' (Северна Македонија, ''Sewerna Makedonija'').<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.pap.pl/aktualnosci/news,1451504,porozumienie-ateny-skopje-panstwo-macedonskie-przyjmie-nazwe-republika-macedonii-polnocnej-.html|data=2018-06-12|data przëstãpù=2018-06-13|òpùblikòwóny=PAP|titel=Porozumienie Ateny-Skopje: państwo macedońskie przyjmie nazwę Republika Macedonii Północnej|jãzëk=pl}}</ref> 11 stëcznika 2019 r. macedońsczi parlament ratifikòwôł dogôdënk z Prespë, zgôdzającë sã na ùprôwczi do kònstitucje, jaczé tikałë sã zmianë miona kraju na ''Nordowô Macedoniô''.<ref name="23amendment2">{{Cytuj knéżkã|url=https://leap.unep.org/countries/mk/national-legislation/amendments-xxxiii-xxxiv-xxxv-and-xxxvi-constitution-republic|titel=XXIII ùprôwka do Kònstitucje Repùbliczi Nordowi Macedonie|aùtór=Sobranie Repùbliczi Nordowi Macedonie|jãzëk=en|data=2019-01-19|wëdôwca=United Nations Environment Programme}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://apnews.com/a48fd2c756d34a979933729b8f8f4edd|titel=The Latest: Macedonia backs name change to North Macedonia|òpùblikòwóny=[[Associated Press]]|data=2019-01-11|data przëstãpù=2019-01-11|jãzëk=en}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.kathimerini.gr/1004275/article/epikairothta/politikh/yperyhfisthke-h-syntagmatikh-ana8ewrhsh-apo-th-voylh-ths-pgdm|data=2019-01-11|òpùblikòwóny=Kathimerini|jãzëk=gr|titel=Υπερψηφίστηκε η συνταγματική αναθέωρηση από τη Βουλή της ΠΓΔΜ}}</ref> Dwa tidzenie pózni, 25 stëcznika, pòrozmienié ratifikòwôł grecczi parlament.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/swiat/macedonia-zmieni-nazwe-parlament-grecji-zaglosowal/kqlv72d|titel=Macedonia zmieni nazwę? Parlament Grecji zagłosował|òpùblikòwóny=Onet Wiadomości|data=2019-01-25|data przëstãpù=2019-02-09|jãzëk=pl}}</ref> Nowé miono kraju, „'''Repùblika Nordowi Macedonie'''”, òficjalno weszło w żëcé 12 gromicznika 2019 rokù.<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|data=2019-02-12|data przëstãpù=2019-02-12|jãzëk=en|url=http://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|titel=Call me by my new name: Balkan nation is North Macedonia now|òpùblikòwóny=The Washington Post|zarchiwizowóné=2019-02-13}}</ref> == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Macedonia.svg|mały|Nordowô Macedoniô na tle szerszégò historiczno-geògraficznégò regionu Macedoniô]] * Całownô pòwiérzchniô: 25 713&nbsp;km² * Lądowô pòwiérzchniô: 24 856 [[Kilometr|km²]] * Pòwiérzchniô wòdów: 447&nbsp;km² * Całownô lądowô grańca: 748&nbsp;km * Dłużawa sztrądu: ni ma przëstãpù do mòrza * Dłużawa grańców z pòblësczima państwama: [[Albańskô|Albaniô]] 151&nbsp;km, [[Bùłgariô]] 148&nbsp;km, [[Greckô]] 228&nbsp;km, [[Kòsowò]] 159&nbsp;km, [[Serbiô]] 62&nbsp;km. * Nôwëższi pónkt: [[Gòlem Kòrab]], 2764 m n.n.m. * Nôniższi pónkt: rzéka [[Wardar]] na grańcë z Grecką, 50 m n.n.m. [[Òbrôzk:R.o.Macedonia topography.svg|mały|Fizycznô kôrta Macedonie]] === Klimat === Cepło i sëchò òb lato i jeséń, dosc chłodno i snieżësto òb zëmã. === Ùsztôłcenié terenu === Nordowô Macedoniô je przédno górsczim a wiżawnym krajã. Na terenie całégò kraju to dô górsczé rédżi. Nôwëższima òd nich są Kòrab i [[Szar Płanina]]. Midzë górama leżą kòtlënë – [[Priłepskò Pòłe]] w dolëznie [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crny Reczi]], [[Pòłog]] w dolëznie górnégò Wardaru, [[Òwcze Pòłe]] i [[Kòczansko Pòłe]] nad [[Bregałnica|Bregałnicą]] a dolëznë wikszich rzéków – [[Strumica (rzéka)|Strumicë]], [[Wardar|Wardaru]] i [[Drin|Drinu]]. Nôdłëgszą rzéką Nordowi Macedonie je [[Wardar]] (320&nbsp;km dłużawë), jaczégò nôwikszima dopłëwama są [[Treska]], [[Pczinia]], [[Bregałnica]] i [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crna Reka]]. Òkróm te na teritorium N. Macedonie to dô jesz [[Drin]] i [[Strumica (rzeka)|Strumicã]]. Wardar i Strumica słëchają zlewiszcza [[Egejsczé Mòrze|Egejsczégò Mòrza]], Drin – do zlewiszcza [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]]. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === [[Òbrôzk:Macedonia_ethnic2002_03.png|mały|Etniczné grëpë wedle nôrodnégò spisënkù z 2002 r. Żôłti – [[Macedończicë]] Apfelzynowi – [[Albańczicë]] Zelony – [[Tërkòwie]] Mòdri – mieszóné lëdztwò]] * jilosc lëdztwa: 2 103 721 (stón na lëpińc 2017 rokù) *môl na swiece wedle jiloscë lëdztwa: 145. === Etniczné grëpë === * [[Macedończicë]] 64,2% (zamieszkiwający wikszosc kraju); * [[Albańczicë]] 25,2% (zamieszkiwający zôpôd kòl grańcë z Albanią); * [[Tërkòwie]] 3,9% (w zacht mniészim stãpieniu jak Albańczicë na zôpadze); * [[Romòwie]] 2,7% (we westrzédnym i nordowim parce kraju); * [[Serbòwie|Serbowie]] 1,8%; * jiny 2,4%. === Jãzëczi === * [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] 66,5%; * [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] 25,1%; * [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] 3,5%; * [[Jãzëk romani|romani]] 1,9%; * [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] 1,2%. Miészëznowé jãzëczi są w òficjalnym (kòle macedońsczégò) ùżëcym w gminach, w jaczich co nômni 20% mieszkańców nôleżi do gwësny jãzëkòwi miészëznë.[[Òbrôzk:35_1_юные_македонцы.jpg|mały|Macedończicë]] === Religijné grëpë === * [[prawòsławié]] 61,6%; * [[islam]] 34,2% (przédno Albańczicë i Tërkòwie); * bezwëznaniowi 1,9%; * [[katolëcyzm]] 1,9%; * [[protestantizm]] 0,3%; * [[Swiôdkòwie Jehowë]] 0,06%. === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 57,3% (w 2017 r.) *wikszé miesczé westrzódczi: [[Skòpié]] (stolëca) – 611 107 mieszkańców (w 2021 r.) == Ekònomiô == W industrie dominëje przetwórczi [[Industrëjô|przemësł]]. To dô wielné hëtë, przédno skła a kòpru. [[Hańdel]] rozwijô sã z rostã majãtnoscë òbëwatelów. [[Krajewi produkt brutto|KPB]] na persónã w N. Macedonie wënôszô 8,5 tësąca dolarów (mierzoné paritetã nabiwczi sëłë). Ùdzél w KPB: * Rolnictwò: 11,9% * Industriô: 28,2% * Ùsłëdżi: 59,9%. === Rolnictwò === Rolné zemie w kraju (przédno górsczé [[Wéda|wédë]]) zajimają kòl 40% nadwiérzchnie państwa. W dolëznach [[Rzéka|rzéków]] i westrzódgórsczich [[Kòtlëna|kòtlënach]] uprawa zbòżô ([[pszénica]], [[Zwëczajnô kùkùridza|majs]]), [[Cëkrowô rąkla|cëkrowëch rąklów]], [[Zwëczajny słuńcownik|słuńcowników]], [[Bawôłna (roscëna)|bawôłnë]] i [[Tobaka|tobaczi]]. To dô rozwinioną hodowlã warzëwów ([[Pòmidór|pòmidorë]], [[paprika]], [[Arbùz|arbùzë]]) a wielné sadë ([[Jabłóń|jabłonie]] (przédno w òkòlim [[Prespa|Prespë]]), [[Zwëczajnô krëszka|krëszczi]], [[Zwëczajnô brzoskwiniô|brzoskwinie]], [[Slëwa|slëwë]]). Na pôłniowëch, fùl słuńca ùbiédrzach dolëznów to dô plantacje winogronów. W górach dô pasturską hodowlã òwców.[[Òbrôzk:Mount Korab, Republic of Macedonia.jpg|mały|Góra Kòrab (2764 m n.n.m)]] === Industriô === Niewiôldżé wëdobëcé [[Bruny wãdżel|brunégò wãgla]] (blëzë [[Kùmanowò|Kùmanowa]]), czerwieniznë zleżënów [[Chróm|chromù]], [[Cynk|cynkù]] i [[Òłów|òłowiu]] a [[Antimón|antimònu]]. Produkcjô elektriczny energie przédno w môłëch [[Wòdnô sztrómòwniô|wòdnëch sztrómòwniach]]. Przetwórczi przemësł je skùpiony we wikszich gardach (jôdny, tekstilny, metalurgiczny, chemiczny ë drzewny), we [[Skòpié|Skòpim]] to dô hëtã [[Żelazło|żelazła]]. Jistnieje téż artisticzné rzemiãsło: wërobinë ze strzébra, złota czë drzewa, tëpichë. === Emisjô ceplarnianëch gazów === [[Òbrôzk:Church_of_Saint_Naum.JPG|mały|[[Prawòsławié|Prawòsłôwny]] mònastér swiãtégò Naùma]]Emisjô [[Ekwiwalent ditlenkù wãgla|ekwiwalentu ditlenkù wãgla]] z terenu Socjalisticzny Repùbliczi Macedonie wënisoła w 1990 rokù 14,173 Mt, z cze 11,202 Mt stanowił ditlenk wãgla. W przeliczenim na mieszkańca emisjô wëniosła tedë 5,611 t ditlenkù wãgla, a w przeliczenim na 1000 dolarów [[Krajewi produkt brutto|KPB]] 583 kg. Głównym zdrojã emisjów òb nen czas bëła energetika. Pò rozpadze Jugòsławie emisje w repùblice kąsk spadłë, a òd pòłowë lat 90. wichlałë sã, nie òsygającë ale niwiznë z 1990 rokù; mòcni spadłë dopiérze pò 2011. W 2018 emisjô ditlenkù wãgla kòpalnégò pòchôdaniô wëniosła 8,074 Mt, a w przeliczenim na mieszkańca 3,872 t i w przeliczenim na 1000 dolarów KPB 287 kg. Òb ten czas ùrósł ùdzél emisjów z transpòrtu, ale energetika òsta główną wietwią òdpòwiedzalną za emisje.<ref>{{Cytuj knéżkã|url=https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en|aùtór=F. Monforti-Ferrario, G. Oreggioni, E. Schaaf, D. Guizzardi, J.G.J. Olivier, E. Solazzo, E. Lo Vullo, M. Crippa, M. Muntean, E. Vignati|titel=Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries. 2019 report – Study|stronë=175|plac=Luksembùrg|jãzëk=en|rozdzél=North Macedonia|rok=2019|doi=10.2760/687800|isbn=978-92-76-11100-9}}</ref> === Turistika === W 2016 rokù nen krôj òdwiedzëło 510 tës. turistów (5,1% wicy jak w pòprzédnym rokù), generëjącë dlô nie przëchòdë ò wôrtnoce 285 mln [[Amerikańsczi dolar|dolarów]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=UNWTO Tourism Highlights, 2017 Edition|òpùblikòwóny=[[Swiatowô Òrganizacjô Turisticzi|UNWTO]]|rok=2017|miesąc=lëpińc|stronë=8|url=https://www.e-unwto.org/doi/pdf/10.18111/9789284419029|jãzëk=en}}</ref> Nôwicy turistów przëjachało z [[Tëreckô|Tërecczi]], [[Serbiô|Serbie]], [[Greckô|Grecczi]], [[Holandiô|Holandie]] i [[Bùłgariô|Bùłgarie]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=Туризам во Република Македонија, 2011-2015/Tourism in the Republic of Macedonia, 2011-2015|jãzëk=mk|stronë=34-35|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.16.01.pdf|data=2016-05|data przëstãpù=2017-08-21|òpùblikòwóny=stat.gov.mk}}</ref> Turistowie nôczãscy òdwiédzają [[Òchrid]], [[Skòpié]] i [[Bitola|Bitolã]]. Nordowô Macedoniô mô téż wiele nôtërnëch atrakcjów. W kraju to dô trzë nôrodné parczi: [[Nôrodny Park Pelister|Pelister]], [[Nôrodny Park Galiczica|Galiczica]], [[Nôrodny Park Mawrowò|Mawrowò]]<ref>{{Cytuj starnã|aùtór=|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/MakBrojki2017_mk.pdf|jãzëk=mk|òpùblikòwóny=stat.gov.mk|data=|titel=Македонија во бройки 2017|stronë=11|data przëstãpù=2017-08-21}}</ref> i różné jinszé nôtërné atrakcje, np. [[Matka (kanión)|kanión Matka]], [[Prespa|jezoro Prespa]], czë [[jezoro Berowò]]. == Pòliticzny system == {{Apartny artikel|Pòliticzny system Nordowi Macedonie}} Nordowô Macedoniô je parlamentarną repùbliką z jednojizbòwim parlamentã – Zéńdzenim Repùbliczi Macedoniô ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] ''Собрание на Република Македонија''). Krôj je pòdzelony na 80 gminów (општина – ''òpsztina''), z cze 10 gminów wchôdô w skłôd gardu Skòpié. == Główné gardë == [[Òbrôzk:Bitola Trst street.jpg|lewo|mały|Centrum [[Bitola|Bitolë]]]] {| class="wikitable" width="50%" !Kaszëbsczé miono !Macedońsczé miono |- |[[Bitola]] |Битола/Bitoła |- |[[Gòstiwar]] |Гостивар/Gòstiwar |- |[[Kiczewò]] |Кичево/Kiczewò |- |[[Kùmanowò]] |Куманово/Kùmanowò |- |[[Òchrid]] |Охрид/Òhrid |- |[[Prilep]] |Прилеп/Prilep |- |[[Skòpié]] |Скопје/Skòpje (stolëca) |- |[[Sztip]] |Штип/Sztip |- |[[Tetowò]] |Тетово/Tetowò |- |[[Wełes]] |Велес/Wełes |- |[[Radowisz]] |Радовиш/Radowisz |} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html Nordowô Macedoniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Nordowô Macedoniô]] rfow8oz5158x9nc4ces1eo54ttdgjvt 211364 211363 2026-08-17T14:37:22Z Terrus38 14026 211364 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Република Северна Македонија| miono = Repùblika Nordowi Macedonie | miono-genitiw = Nordowi Macedonie | fana = Flag of Macedonia.svg| herb = Coat of arms of North Macedonia.svg| na karce = Europe-Macedonia.svg| mòtto = Слобода или смрт за Македонија<br>(Wòlnosc lub smierc za Macedoniã) | jãzëk = [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] | stolëca = [[Skòpié]] | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 25 713| procent-wòdë = 1,9 | lëdztwò = 2 103 721 | rok = 2017 | dëtk = macedońsczi denar | kòd dëtka = MKD | czasowô cona = +1 | swiãto = [[8 séwnika]]| himn = Денес Над Македонија<br>Dzysô nad Macedonią | kòd = MK | Internet = .mk | telefón = +389 |Prezydeńt=Gordana Syłjanowskô-Dawkòwô|Premiéra=Hristijan Mickòsczi}}'''Nordowô Macedoniô''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Северна Македонија ''Sewerna Makedonija'', [[Albańsczi jãzëk|alb.]] Maqedonia e Veriut) – państwò w [[Pôłniowô Eùropa|Pôłniowi Eùropie]]<ref>{{Cytuj starnã|titel=United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#europe|òpùblikòwóny=unstats.un.org|data przëstãpù=2016-02-28}}</ref> na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], pòwstałé na skùtk [[Rozpôd Jugòsławie|rozpadu Jugòsławie]], òbjimającé swòjim teritorium kòl 38% historiczno-geògraficzny òbéńdë [[Macedoniô (historicznô òbéńda)|Macedoniô]]. Òd 27 strëmiannika 2020 Nordowô Macedoniô je nôleżnikã [[NATO]].<ref>{{Cytuj starnã|url=https://forsal.pl/swiat/bezpieczenstwo/artykuly/1464553,macedonia-polnocna-przystapila-do-nato.html|titel=Macedonia Północna przystąpiła do NATO|òpùblikòwóny=www.forsal.pl|data przëstãpù=2020-03-27|jãzëk=pl}}</ref> == Miono == Pò rozpadze [[Socjalisticznô Federacyjnô Repùblika Jugòsławie|Jugòsławie]] w 1991 roku jedna òd ji repùblików ([[Socjalisticznô Repùblika Macedonie]]) ògłosëła samòstójnotã jakno '''Repùblika Macedonie'''. Przëczëniło sã to do rozgòrzeniô ze stronë [[Greckô|Grecczi]], jakô ùwôża sã za jedurną echt erbã stôrożëtny Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|titel=Feud Between Greece, Macedonia Continues Over Claim to Alexander the Great|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/27/AR2009072702653_2.html|òpùblikòwóny=washingtonpost.com|data przëstãpù=2026-08-17}}</ref> Z pòwòdu kònfliktu o miono, Greckô blokòwa nôleżnictwò Macedonie w midzënôrodnëch institucjach. Dlôte na fòrum [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|Òrganizacje Zjednónëch Nôrodów]] Repùblika Macedonie òficjalno òsta przëjimniãtô jakno '''Ùszłô Jugòsłowiańskô Repùblika Macedonie''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Поранешна Југословенска Република Македонија ''Pòraneszna Jugòsłowenska Repùblika Makedonija''), znónô téż pòd anielsczim akronimã '''FYROM''' (''Former Yugoslav Republic of Macedonia'').<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190124153537/http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|òpùblikòwóny=un.org|titel=A/RES/47/225. Admission of the former Yugoslav Republic of Macedonia to membership in the United Nations|url=http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|zarchiwizowóné=2019-01-24}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1946–1992).svg|lewo|mały|Pierszô fana samòstójny Macedonie z lat 1991–1992]] W 2008 r. to bëło negòcjowóné pòrozmienié, ale Grekòwie zablokòwelë jegò wéńscé w żëcé ë zawetowelë rôczbã Macedonie do [[NATO|Òrganizacje Nordowòatlanticczégò Traktatu]] (NATO) a téż integracje z [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùnią]]. W pòsobnëch latach sztrid sã pògòrsziwôł, m.jin. Macedończicë pòzwelë stolëczné latawiszcze i nôwôżniészą aùtostradã mionã [[Aleksander Macedońsczi|Aleksandra Wiôldżégò]] i zbùdowelë wiele jegò sztaturów. W 2018 r., pò òbjimniãcym stanowiszcza przez nowégò premiérã Macedonie [[Zoran Zaew|Zorana Zaewa]], m.jin. zmienioné òstało miono przédnégò fligerplacu i aùtostradë kraju i zasygnalizowanô òsta wòlô do ùstãpstwów taczich jak dodanié do miona kraju geògraficznégò òpisënkù (np. Nordowô Macedoniô, Nowô Macedoniô abò Górnô Macedoniô).<ref name="onet201802112">{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/macedonczycy-zmienia-nazwe-swojego-panstwa-marta-szpala-komentuje/s57q0gj|prôca=Onet Wiadomości|titel=Macedończycy zmienią nazwę swojego państwa?|aùtór=Piotr Gruszka|data=2018-02-11|data przëstãpù=2018-02-13|jãzëk=pl}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1992–1995).svg|lewo|mały|Drëgô fana Macedonie z lat 1992–1995, zmienionô pò grecczich protestach]] W maju 2018 r. premiéra Macedonie Zoran Zaew ògłosył, że doszło do pòrozmieniô z Grecką w sprawie miona państwa, jaczé miałobë zwac sã Repùbliką Ilindeńsczi Macedonie, jednak sprzecyw wedle dogôdënkù wërazëłë òpòzycyjné partie tak w Grecce, jak w Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://histmag.org/Macedonia-zmieni-nazwe-Jest-konkretna-propozycja-16892|titel=Macedonia zmieni nazwę? Jest konkretna propozycja|data=2018-05-23|data przëstãpù=2018-05-24|aùtór=Paweł Czechowski|òpùblikòwóny=Histmag.org|jãzëk=pl}}</ref> 12 czerwińca te samégò rokù premiérowie òbùch krajów – [[Aleksys Cypras]] i Zoran Zaew – pòcwierdzëlë òsygnienié pòrozmieniô w sprawie zmianë pòzwë Macedonie na '''Repùblika Nordowi Macedonie''' (Република Северна Македонија, ''Repùblika Sewerna Makedonija''), w skródzenim '''Nordowô Macedoniô''' (Северна Македонија, ''Sewerna Makedonija'').<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.pap.pl/aktualnosci/news,1451504,porozumienie-ateny-skopje-panstwo-macedonskie-przyjmie-nazwe-republika-macedonii-polnocnej-.html|data=2018-06-12|data przëstãpù=2018-06-13|òpùblikòwóny=PAP|titel=Porozumienie Ateny-Skopje: państwo macedońskie przyjmie nazwę Republika Macedonii Północnej|jãzëk=pl}}</ref> 11 stëcznika 2019 r. macedońsczi parlament ratifikòwôł dogôdënk z Prespë, zgôdzającë sã na ùprôwczi do kònstitucje, jaczé tikałë sã zmianë miona kraju na ''Nordowô Macedoniô''.<ref name="23amendment2">{{Cytuj knéżkã|url=https://leap.unep.org/countries/mk/national-legislation/amendments-xxxiii-xxxiv-xxxv-and-xxxvi-constitution-republic|titel=XXIII ùprôwka do Kònstitucje Repùbliczi Nordowi Macedonie|aùtór=Sobranie Repùbliczi Nordowi Macedonie|jãzëk=en|data=2019-01-19|wëdôwca=United Nations Environment Programme}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://apnews.com/a48fd2c756d34a979933729b8f8f4edd|titel=The Latest: Macedonia backs name change to North Macedonia|òpùblikòwóny=[[Associated Press]]|data=2019-01-11|data przëstãpù=2019-01-11|jãzëk=en}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.kathimerini.gr/1004275/article/epikairothta/politikh/yperyhfisthke-h-syntagmatikh-ana8ewrhsh-apo-th-voylh-ths-pgdm|data=2019-01-11|òpùblikòwóny=Kathimerini|jãzëk=gr|titel=Υπερψηφίστηκε η συνταγματική αναθέωρηση από τη Βουλή της ΠΓΔΜ}}</ref> Dwa tidzenie pózni, 25 stëcznika, pòrozmienié ratifikòwôł grecczi parlament.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/swiat/macedonia-zmieni-nazwe-parlament-grecji-zaglosowal/kqlv72d|titel=Macedonia zmieni nazwę? Parlament Grecji zagłosował|òpùblikòwóny=Onet Wiadomości|data=2019-01-25|data przëstãpù=2019-02-09|jãzëk=pl}}</ref> Nowé miono kraju, „'''Repùblika Nordowi Macedonie'''”, òficjalno weszło w żëcé 12 gromicznika 2019 rokù.<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|data=2019-02-12|data przëstãpù=2019-02-12|jãzëk=en|url=http://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|titel=Call me by my new name: Balkan nation is North Macedonia now|òpùblikòwóny=The Washington Post|zarchiwizowóné=2019-02-13}}</ref> == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Macedonia.svg|mały|Nordowô Macedoniô na tle szerszégò historiczno-geògraficznégò regionu Macedoniô]] * Całownô pòwiérzchniô: 25 713&nbsp;km² * Lądowô pòwiérzchniô: 24 856 [[Kilometr|km²]] * Pòwiérzchniô wòdów: 447&nbsp;km² * Całownô lądowô grańca: 748&nbsp;km * Dłużawa sztrądu: ni ma przëstãpù do mòrza * Dłużawa grańców z pòblësczima państwama: [[Albańskô|Albaniô]] 151&nbsp;km, [[Bùłgariô]] 148&nbsp;km, [[Greckô]] 228&nbsp;km, [[Kòsowò]] 159&nbsp;km, [[Serbiô]] 62&nbsp;km. * Nôwëższi pónkt: [[Gòlem Kòrab]], 2764 m n.n.m. * Nôniższi pónkt: rzéka [[Wardar]] na grańcë z Grecką, 50 m n.n.m. [[Òbrôzk:R.o.Macedonia topography.svg|mały|Fizycznô kôrta Macedonie]] === Klimat === Cepło i sëchò òb lato i jeséń, dosc chłodno i snieżësto òb zëmã. === Ùsztôłcenié terenu === Nordowô Macedoniô je przédno górsczim a wiżawnym krajã. Na terenie całégò kraju to dô górsczé rédżi. Nôwëższima òd nich są Kòrab i [[Szar Płanina]]. Midzë górama leżą kòtlënë – [[Priłepskò Pòłe]] w dolëznie [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crny Reczi]], [[Pòłog]] w dolëznie górnégò Wardaru, [[Òwcze Pòłe]] i [[Kòczansko Pòłe]] nad [[Bregałnica|Bregałnicą]] a dolëznë wikszich rzéków – [[Strumica (rzéka)|Strumicë]], [[Wardar|Wardaru]] i [[Drin|Drinu]]. Nôdłëgszą rzéką Nordowi Macedonie je [[Wardar]] (320&nbsp;km dłużawë), jaczégò nôwikszima dopłëwama są [[Treska]], [[Pczinia]], [[Bregałnica]] i [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crna Reka]]. Òkróm te na teritorium N. Macedonie to dô jesz [[Drin]] i [[Strumica (rzeka)|Strumicã]]. Wardar i Strumica słëchają zlewiszcza [[Egejsczé Mòrze|Egejsczégò Mòrza]], Drin – do zlewiszcza [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]]. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === [[Òbrôzk:Macedonia_ethnic2002_03.png|mały|Etniczné grëpë wedle nôrodnégò spisënkù z 2002 r. Żôłti – [[Macedończicë]] Apfelzynowi – [[Albańczicë]] Zelony – [[Tërkòwie]] Mòdri – mieszóné lëdztwò]] * jilosc lëdztwa: 2 103 721 (stón na lëpińc 2017 rokù) *môl na swiece wedle jiloscë lëdztwa: 145. === Etniczné grëpë === * [[Macedończicë]] 64,2% (zamieszkiwający wikszosc kraju); * [[Albańczicë]] 25,2% (zamieszkiwający zôpôd kòl grańcë z Albanią); * [[Tërkòwie]] 3,9% (w zacht mniészim stãpieniu jak Albańczicë na zôpadze); * [[Romòwie]] 2,7% (we westrzédnym i nordowim parce kraju); * [[Serbòwie|Serbowie]] 1,8%; * jiny 2,4%. === Jãzëczi === * [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] 66,5%; * [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] 25,1%; * [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] 3,5%; * [[Jãzëk romani|romani]] 1,9%; * [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] 1,2%. Miészëznowé jãzëczi są w òficjalnym (kòle macedońsczégò) ùżëcym w gminach, w jaczich co nômni 20% mieszkańców nôleżi do gwësny jãzëkòwi miészëznë.[[Òbrôzk:35_1_юные_македонцы.jpg|mały|Macedończicë]] === Religijné grëpë === * [[prawòsławié]] 61,6%; * [[islam]] 34,2% (przédno Albańczicë i Tërkòwie); * bezwëznaniowi 1,9%; * [[katolëcyzm]] 1,9%; * [[protestantizm]] 0,3%; * [[Swiôdkòwie Jehowë]] 0,06%. === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 57,3% (w 2017 r.) *wikszé miesczé westrzódczi: [[Skòpié]] (stolëca) – 611 107 mieszkańców (w 2021 r.) == Ekònomiô == W industrie dominëje przetwórczi [[Industrëjô|przemësł]]. To dô wielné hëtë, przédno skła a kòpru. [[Hańdel]] rozwijô sã z rostã majãtnoscë òbëwatelów. [[Krajewi produkt brutto|KPB]] na persónã w N. Macedonie wënôszô 8,5 tësąca dolarów (mierzoné paritetã nabiwczi sëłë). Ùdzél w KPB: * Rolnictwò: 11,9% * Industriô: 28,2% * Ùsłëdżi: 59,9%. === Rolnictwò === Rolné zemie w kraju (przédno górsczé [[Wéda|wédë]]) zajimają kòl 40% nadwiérzchnie państwa. W dolëznach [[Rzéka|rzéków]] i westrzódgórsczich [[Kòtlëna|kòtlënach]] uprawa zbòżô ([[pszénica]], [[Zwëczajnô kùkùridza|majs]]), [[Cëkrowô rąkla|cëkrowëch rąklów]], [[Zwëczajny słuńcownik|słuńcowników]], [[Bawôłna (roscëna)|bawôłnë]] i [[Tobaka|tobaczi]]. To dô rozwinioną hodowlã warzëwów ([[Pòmidór|pòmidorë]], [[paprika]], [[Arbùz|arbùzë]]) a wielné sadë ([[Jabłóń|jabłonie]] (przédno w òkòlim [[Prespa|Prespë]]), [[Zwëczajnô krëszka|krëszczi]], [[Zwëczajnô brzoskwiniô|brzoskwinie]], [[Slëwa|slëwë]]). Na pôłniowëch, fùl słuńca ùbiédrzach dolëznów to dô plantacje winogronów. W górach dô pasturską hodowlã òwców.[[Òbrôzk:Mount Korab, Republic of Macedonia.jpg|mały|Góra Kòrab (2764 m n.n.m)]] === Industriô === Niewiôldżé wëdobëcé [[Bruny wãdżel|brunégò wãgla]] (blëzë [[Kùmanowò|Kùmanowa]]), czerwieniznë zleżënów [[Chróm|chromù]], [[Cynk|cynkù]] i [[Òłów|òłowiu]] a [[Antimón|antimònu]]. Produkcjô elektriczny energie przédno w môłëch [[Wòdnô sztrómòwniô|wòdnëch sztrómòwniach]]. Przetwórczi przemësł je skùpiony we wikszich gardach (jôdny, tekstilny, metalurgiczny, chemiczny ë drzewny), we [[Skòpié|Skòpim]] to dô hëtã [[Żelazło|żelazła]]. Jistnieje téż artisticzné rzemiãsło: wërobinë ze strzébra, złota czë drzewa, tëpichë. === Emisjô ceplarnianëch gazów === [[Òbrôzk:Church_of_Saint_Naum.JPG|mały|[[Prawòsławié|Prawòsłôwny]] mònastér swiãtégò Naùma]]Emisjô [[Ekwiwalent ditlenkù wãgla|ekwiwalentu ditlenkù wãgla]] z terenu Socjalisticzny Repùbliczi Macedonie wënisoła w 1990 rokù 14,173 Mt, z cze 11,202 Mt stanowił ditlenk wãgla. W przeliczenim na mieszkańca emisjô wëniosła tedë 5,611 t ditlenkù wãgla, a w przeliczenim na 1000 dolarów [[Krajewi produkt brutto|KPB]] 583 kg. Głównym zdrojã emisjów òb nen czas bëła energetika. Pò rozpadze Jugòsławie emisje w repùblice kąsk spadłë, a òd pòłowë lat 90. wichlałë sã, nie òsygającë ale niwiznë z 1990 rokù; mòcni spadłë dopiérze pò 2011. W 2018 emisjô ditlenkù wãgla kòpalnégò pòchôdaniô wëniosła 8,074 Mt, a w przeliczenim na mieszkańca 3,872 t i w przeliczenim na 1000 dolarów KPB 287 kg. Òb ten czas ùrósł ùdzél emisjów z transpòrtu, ale energetika òsta główną wietwią òdpòwiedzalną za emisje.<ref>{{Cytuj knéżkã|url=https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en|aùtór=F. Monforti-Ferrario, G. Oreggioni, E. Schaaf, D. Guizzardi, J.G.J. Olivier, E. Solazzo, E. Lo Vullo, M. Crippa, M. Muntean, E. Vignati|titel=Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries. 2019 report – Study|stronë=175|plac=Luksembùrg|jãzëk=en|rozdzél=North Macedonia|rok=2019|doi=10.2760/687800|isbn=978-92-76-11100-9}}</ref> === Turistika === W 2016 rokù nen krôj òdwiedzëło 510 tës. turistów (5,1% wicy jak w pòprzédnym rokù), generëjącë dlô nie przëchòdë ò wôrtnoce 285 mln [[Amerikańsczi dolar|dolarów]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=UNWTO Tourism Highlights, 2017 Edition|òpùblikòwóny=[[Swiatowô Òrganizacjô Turisticzi|UNWTO]]|rok=2017|miesąc=lëpińc|stronë=8|url=https://www.e-unwto.org/doi/pdf/10.18111/9789284419029|jãzëk=en}}</ref> Nôwicy turistów przëjachało z [[Tëreckô|Tërecczi]], [[Serbiô|Serbie]], [[Greckô|Grecczi]], [[Holandiô|Holandie]] i [[Bùłgariô|Bùłgarie]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=Туризам во Република Македонија, 2011-2015/Tourism in the Republic of Macedonia, 2011-2015|jãzëk=mk|stronë=34-35|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.16.01.pdf|data=2016-05|data przëstãpù=2017-08-21|òpùblikòwóny=stat.gov.mk}}</ref> Turistowie nôczãscy òdwiédzają [[Òchrid]], [[Skòpié]] i [[Bitola|Bitolã]]. Nordowô Macedoniô mô téż wiele nôtërnëch atrakcjów. W kraju to dô trzë nôrodné parczi: [[Nôrodny Park Pelister|Pelister]], [[Nôrodny Park Galiczica|Galiczica]], [[Nôrodny Park Mawrowò|Mawrowò]]<ref>{{Cytuj starnã|aùtór=|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/MakBrojki2017_mk.pdf|jãzëk=mk|òpùblikòwóny=stat.gov.mk|data=|titel=Македонија во бройки 2017|stronë=11|data przëstãpù=2017-08-21}}</ref> i różné jinszé nôtërné atrakcje, np. [[Matka (kanión)|kanión Matka]], [[Prespa|jezoro Prespa]], czë [[jezoro Berowò]]. == Pòliticzny system == {{Apartny artikel|Pòliticzny system Nordowi Macedonie}} Nordowô Macedoniô je parlamentarną repùbliką z jednojizbòwim parlamentã – Zéńdzenim Repùbliczi Macedoniô ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] ''Собрание на Република Македонија''). Krôj je pòdzelony na 80 gminów (општина – ''òpsztina''), z cze 10 gminów wchôdô w skłôd gardu Skòpié. == Główné gardë == [[Òbrôzk:Bitola Trst street.jpg|lewo|mały|Centrum [[Bitola|Bitolë]]]] {| class="wikitable" width="50%" !Kaszëbsczé miono !Macedońsczé miono |- |[[Bitola]] |Битола/Bitoła |- |[[Gòstiwar]] |Гостивар/Gòstiwar |- |[[Kiczewò]] |Кичево/Kiczewò |- |[[Kùmanowò]] |Куманово/Kùmanowò |- |[[Òchrid]] |Охрид/Òhrid |- |[[Prilep]] |Прилеп/Prilep |- |[[Skòpié]] |Скопје/Skòpje (stolëca) |- |[[Sztip]] |Штип/Sztip |- |[[Tetowò]] |Тетово/Tetowò |- |[[Wełes]] |Велес/Wełes |- |[[Radowisz]] |Радовиш/Radowisz |} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html Nordowô Macedoniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Nordowô Macedoniô]] fozd1xyk17dgg45uwsi4dh1elggox4v 211365 211364 2026-08-17T14:37:33Z HaxelKaszëba 17492 211365 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Република Северна Македонија| miono = Repùblika Nordowi Macedonie | miono-genitiw = Nordowi Macedonie | fana = Flag of Macedonia.svg| herb = Coat of arms of North Macedonia.svg| na karce = Europe-Macedonia.svg| mòtto = Слобода или смрт за Македонија<br>(Wòlnosc lub smierc za Macedoniã) | jãzëk = [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] | stolëca = [[Skòpié]] | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 25 713| procent-wòdë = 1,9 | lëdztwò = 2 103 721 | rok = 2017 | dëtk = macedońsczi denar | kòd dëtka = MKD | czasowô cona = +1 | swiãto = [[8 séwnika]]| himn = Денес Над Македонија<br>Dzysô nad Macedonią | kòd = MK | Internet = .mk | telefón = +389 |Prezydeńt=Gordana Syłjanowskô-Dawkòwô|Premiéra=Hristijan Mickòsczi}}'''Nordowô Macedoniô''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Северна Македонија ''Sewerna Makedonija'', [[Albańsczi jãzëk|alb.]] Maqedonia e Veriut) – państwò w [[Pôłniowô Eùropa|Pôłniowi Eùropie]]<ref>{{Cytuj starnã|titel=United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#europe|òpùblikòwóny=unstats.un.org|data przëstãpù=2016-02-28}}</ref> na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], pòwstałé na skùtk [[Rozpôd Jugòsławie|rozpadu Jugòsławie]], òbjimającé swòjim teritorium kòl 38% historiczno-geògraficzny òbéńdë [[Macedoniô (historicznô òbéńda)|Macedoniô]]. Òd 27 strëmiannika 2020 Nordowô Macedoniô je nôleżnikã [[NATO]].<ref>{{Cytuj starnã|url=https://forsal.pl/swiat/bezpieczenstwo/artykuly/1464553,macedonia-polnocna-przystapila-do-nato.html|titel=Macedonia Północna przystąpiła do NATO|òpùblikòwóny=www.forsal.pl|data przëstãpù=2020-03-27|jãzëk=pl}}</ref> == Miono == Pò rozpadze [[Socjalisticznô Federacyjnô Repùblika Jugòsławie|Jugòsławie]] w 1991 roku jedna òd ji repùblików ([[Socjalisticznô Repùblika Macedonie]]) ògłosëła samòstójnotã jakno '''Repùblika Macedonie'''. Przëczëniło sã to do rozgòrzeniô ze stronë [[Greckô|Grecczi]], jakô ùwôża sã za jedurną echt erbã stôrożëtny Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|titel=Feud Between Greece, Macedonia Continues Over Claim to Alexander the Great|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/27/AR2009072702653_2.html|òpùblikòwóny=washingtonpost.com|data przëstãpù=2026-08-17}}</ref> Z pòwòdu kònfliktu o miono, Greckô blokòwa nôleżnictwò Macedonie w midzënôrodnëch institucjach. Dlôte na fòrum [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|Òrganizacje Zjednónëch Nôrodów]] Repùblika Macedonie òficjalno òsta przëjimniãtô jakno '''Ùszłô Jugòsłowiańskô Repùblika Macedonie''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Поранешна Југословенска Република Македонија ''Pòraneszna Jugòsłowenska Repùblika Makedonija''), znónô téż pòd anielsczim akronimã '''FYROM''' (''Former Yugoslav Republic of Macedonia'').<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190124153537/http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|òpùblikòwóny=un.org|titel=A/RES/47/225. Admission of the former Yugoslav Republic of Macedonia to membership in the United Nations|url=http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|zarchiwizowóné=2019-01-24}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1946–1992).svg|lewo|mały|Pierszô fana samòstójny Macedonie z lat 1991–1992]] W 2008 r. to bëło negòcjowóné pòrozmienié, ale Grekòwie zablokòwelë jegò wéńscé w żëcé ë zawetowelë rôczbã Macedonie do [[NATO|Òrganizacje Nordowòatlanticczégò Traktatu]] (NATO) a téż integracje z [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùnią]]. W pòsobnëch latach sztrid sã pògòrsziwôł, m.jin. Macedończicë pòzwelë stolëczné latawiszcze i nôwôżniészą aùtostradã mionã [[Aleksander Macedońsczi|Aleksandra Wiôldżégò]] i zbùdowelë wiele jegò sztaturów. W 2018 r., pò òbjimniãcym stanowiszcza przez nowégò premiérã Macedonie [[Zoran Zaew|Zorana Zaewa]], m.jin. zmienioné òstało miono przédnégò fligerplacu i aùtostradë kraju i zasygnalizowanô òsta wòlô do ùstãpstwów taczich jak dodanié do miona kraju geògraficznégò òpisënkù (np. Nordowô Macedoniô, Nowô Macedoniô abò Górnô Macedoniô).<ref name="onet201802112">{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/macedonczycy-zmienia-nazwe-swojego-panstwa-marta-szpala-komentuje/s57q0gj|prôca=Onet Wiadomości|titel=Macedończycy zmienią nazwę swojego państwa?|aùtór=Piotr Gruszka|data=2018-02-11|data przëstãpù=2018-02-13|jãzëk=pl}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1992–1995).svg|lewo|mały|Drëgô fana Macedonie z lat 1992–1995, zmienionô pò grecczich protestach]] W maju 2018 r. premiéra Macedonie Zoran Zaew ògłosył, że doszło do pòrozmieniô z Grecką w sprawie miona państwa, jaczé miałobë zwac sã Repùbliką Ilindeńsczi Macedonie, jednak sprzecyw wedle dogôdënkù wërazëłë òpòzycyjné partie tak w Grecce, jak w Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://histmag.org/Macedonia-zmieni-nazwe-Jest-konkretna-propozycja-16892|titel=Macedonia zmieni nazwę? Jest konkretna propozycja|data=2018-05-23|data przëstãpù=2018-05-24|aùtór=Paweł Czechowski|òpùblikòwóny=Histmag.org|jãzëk=pl}}</ref> 12 czerwińca te samégò rokù premiérowie òbùch krajów – [[Aleksys Cypras]] i Zoran Zaew – pòcwierdzëlë òsygnienié pòrozmieniô w sprawie zmianë pòzwë Macedonie na '''Repùblika Nordowi Macedonie''' (Република Северна Македонија, ''Repùblika Sewerna Makedonija''), w skródzenim '''Nordowô Macedoniô''' (Северна Македонија, ''Sewerna Makedonija'').<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.pap.pl/aktualnosci/news,1451504,porozumienie-ateny-skopje-panstwo-macedonskie-przyjmie-nazwe-republika-macedonii-polnocnej-.html|data=2018-06-12|data przëstãpù=2018-06-13|òpùblikòwóny=PAP|titel=Porozumienie Ateny-Skopje: państwo macedońskie przyjmie nazwę Republika Macedonii Północnej|jãzëk=pl}}</ref> 11 stëcznika 2019 r. macedońsczi parlament ratifikòwôł dogôdënk z Prespë, zgôdzającë sã na ùprôwczi do kònstitucje, jaczé tikałë sã zmianë miona kraju na ''Nordowô Macedoniô''.<ref name="23amendment2">{{Cytuj knéżkã|url=https://leap.unep.org/countries/mk/national-legislation/amendments-xxxiii-xxxiv-xxxv-and-xxxvi-constitution-republic|titel=XXIII ùprôwka do Kònstitucje Repùbliczi Nordowi Macedonie|aùtór=Sobranie Repùbliczi Nordowi Macedonie|jãzëk=en|data=2019-01-19|wëdôwca=United Nations Environment Programme}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://apnews.com/a48fd2c756d34a979933729b8f8f4edd|titel=The Latest: Macedonia backs name change to North Macedonia|òpùblikòwóny=[[Associated Press]]|data=2019-01-11|data przëstãpù=2019-01-11|jãzëk=en}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.kathimerini.gr/1004275/article/epikairothta/politikh/yperyhfisthke-h-syntagmatikh-ana8ewrhsh-apo-th-voylh-ths-pgdm|data=2019-01-11|òpùblikòwóny=Kathimerini|jãzëk=gr|titel=Υπερψηφίστηκε η συνταγματική αναθέωρηση από τη Βουλή της ΠΓΔΜ}}</ref> Dwa tidzenie pózni, 25 stëcznika, pòrozmienié ratifikòwôł grecczi parlament.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/swiat/macedonia-zmieni-nazwe-parlament-grecji-zaglosowal/kqlv72d|titel=Macedonia zmieni nazwę? Parlament Grecji zagłosował|òpùblikòwóny=Onet Wiadomości|data=2019-01-25|data przëstãpù=2019-02-09|jãzëk=pl}}</ref> Nowé miono kraju, „'''Repùblika Nordowi Macedonie'''”, òficjalno weszło w żëcé 12 gromicznika 2019 rokù.<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|data=2019-02-12|data przëstãpù=2019-02-12|jãzëk=en|url=http://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|titel=Call me by my new name: Balkan nation is North Macedonia now|òpùblikòwóny=The Washington Post|zarchiwizowóné=2019-02-13}}</ref> == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Macedonia.svg|mały|Nordowô Macedoniô na tle szerszégò historiczno-geògraficznégò regionu Macedoniô]] * Całownô pòwiérzchniô: 25 713&nbsp;km² * Lądowô pòwiérzchniô: 24 856 [[Kilometr|km²]] * Pòwiérzchniô wòdów: 447&nbsp;km² * Całownô lądowô grańca: 748&nbsp;km * Dłużawa sztrądu: ni ma przëstãpù do mòrza * Dłużawa grańców z pòblësczima państwama: [[Albańskô|Albaniô]] 151&nbsp;km, [[Bùłgariô]] 148&nbsp;km, [[Greckô]] 228&nbsp;km, [[Kòsowò]] 159&nbsp;km, [[Serbiô]] 62&nbsp;km. * Nôwëższi pónkt: [[Gòlem Kòrab]], 2764 m n.n.m. * Nôniższi pónkt: rzéka [[Wardar]] na grańcë z Grecką, 50 m n.n.m. [[Òbrôzk:R.o.Macedonia topography.svg|mały|Fizycznô kôrta Macedonie]] === Klimat === Cepło i sëchò òb lato i jeséń, dosc chłodno i snieżësto òb zëmã. === Ùsztôłcenié terenu === Nordowô Macedoniô je przédno górsczim a wiżawnym krajã. Na terenie całégò kraju to dô górsczé rédżi. Nôwëższima òd nich są Kòrab i [[Szar Płanina]]. Midzë górama leżą kòtlënë – [[Priłepskò Pòłe]] w dolëznie [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crny Reczi]], [[Pòłog]] w dolëznie górnégò Wardaru, [[Òwcze Pòłe]] i [[Kòczansko Pòłe]] nad [[Bregałnica|Bregałnicą]] a dolëznë wikszich rzéków – [[Strumica (rzéka)|Strumicë]], [[Wardar|Wardaru]] i [[Drin|Drinu]]. Nôdłëgszą rzéką Nordowi Macedonie je [[Wardar]] (320&nbsp;km dłużawë), jaczégò nôwikszima dopłëwama są [[Treska]], [[Pczinia]], [[Bregałnica]] i [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crna Reka]]. Òkróm te na teritorium N. Macedonie to dô jesz [[Drin]] i [[Strumica (rzeka)|Strumicã]]. Wardar i Strumica słëchają zlewiszcza [[Egejsczé Mòrze|Egejsczégò Mòrza]], Drin – do zlewiszcza [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]]. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === [[Òbrôzk:Macedonia_ethnic2002_03.png|mały|Etniczné grëpë wedle nôrodnégò spisënkù z 2002 r. Żôłti – [[Macedończicë]] Apfelzynowi – [[Albańczicë]] Zelony – [[Tërkòwie]] Mòdri – mieszóné lëdztwò]] * jilosc lëdztwa: 2 103 721 (stón na lëpińc 2017 rokù) *môl na swiece wedle jiloscë lëdztwa: 145. === Etniczné grëpë === * [[Macedończicë]] 64,2% (zamieszkiwający wikszosc kraju); * [[Albańczicë]] 25,2% (zamieszkiwający zôpôd kòl grańcë z Albanią); * [[Tërkòwie]] 3,9% (w zacht mniészim stãpieniu jak Albańczicë na zôpadze); * [[Romòwie]] 2,7% (we westrzédnym i nordowim parce kraju); * [[Serbòwie|Serbowie]] 1,8%; * jiny 2,4%. === Jãzëczi === * [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] 66,5%; * [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] 25,1%; * [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] 3,5%; * [[Jãzëk romani|romani]] 1,9%; * [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] 1,2%. Miészëznowé jãzëczi są w òficjalnym (kòle macedońsczégò) ùżëcym w gminach, w jaczich co nômni 20% mieszkańców nôleżi do gwësny jãzëkòwi miészëznë.[[Òbrôzk:35_1_юные_македонцы.jpg|mały|Macedończicë]] === Religijné grëpë === * [[prawòsławié]] 61,6%; * [[islam]] 34,2% (przédno Albańczicë i Tërkòwie); * bezwëznaniowi 1,9%; * [[katolëcyzm]] 1,9%; * [[protestantizm]] 0,3%; * [[Swiôdkòwie Jehowë]] 0,06%. === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 57,3% (w 2017 r.) *wikszé miesczé westrzódczi: [[Skòpié]] (stolëca) – 611 107 mieszkańców (w 2021 r.) == Ekònomiô == W industrie dominëje przetwórczi [[Industrëjô|przemësł]]. To dô wielné hëtë, przédno skła a kòpru. [[Hańdel]] rozwijô sã z rostã majãtnoscë òbëwatelów. [[Krajewi produkt brutto|KPB]] na persónã w N. Macedonie wënôszô 8,5 tësąca dolarów (mierzoné paritetã nabiwczi sëłë). Ùdzél w KPB: * Rolnictwò: 11,9% * Industriô: 28,2% * Ùsłëdżi: 59,9%. === Rolnictwò === Rolné zemie w kraju (przédno górsczé [[Wéda|wédë]]) zajimają kòl 40% nadwiérzchnie państwa. W dolëznach [[Rzéka|rzéków]] i westrzódgórsczich [[Kòtlëna|kòtlënach]] uprawa zbòżô ([[pszénica]], [[Zwëczajnô kùkùridza|majs]]), [[Cëkrowô rąkla|cëkrowëch rąklów]], [[Zwëczajny słuńcownik|słuńcowników]], [[Bawôłna (roscëna)|bawôłnë]] i [[Tobaka|tobaczi]]. To dô rozwinioną hodowlã warzëwów ([[Pòmidór|pòmidorë]], [[paprika]], [[Arbùz|arbùzë]]) a wielné sadë ([[Jabłóń|jabłonie]] (przédno w òkòlim [[Prespa|Prespë]]), [[Zwëczajnô krëszka|krëszczi]], [[Zwëczajnô brzoskwiniô|brzoskwinie]], [[Slëwa|slëwë]]). Na pôłniowëch, fùl słuńca ùbiédrzach dolëznów to dô plantacje winogronów. W górach dô pasturską hodowlã òwców.[[Òbrôzk:Mount Korab, Republic of Macedonia.jpg|mały|Góra Kòrab (2764 m n.n.m)]] === Industriô === Niewiôldżé wëdobëcé [[Bruny wãdżel|brunégò wãgla]] (blëzë [[Kùmanowò|Kùmanowa]]), czerwieniznë zleżënów [[Chróm|chromù]], [[Cynk|cynkù]] i [[Òłów|òłowiu]] a [[Antimón|antimònu]]. Produkcjô elektriczny energie przédno w môłëch [[Wòdnô sztrómòwniô|wòdnëch sztrómòwniach]]. Przetwórczi przemësł je skùpiony we wikszich gardach (jôdny, tekstilny, metalurgiczny, chemiczny ë drzewny), we [[Skòpié|Skòpim]] to dô hëtã [[Żelazło|żelazła]]. Jistnieje téż artisticzné rzemiãsło: wërobinë ze strzébra, złota czë drzewa, tëpichë. === Emisjô ceplarnianëch gazów === [[Òbrôzk:Church_of_Saint_Naum.JPG|mały|[[Prawòsławié|Prawòsłôwny]] mònastér swiãtégò Naùma]]Emisjô [[Ekwiwalent ditlenkù wãgla|ekwiwalentu ditlenkù wãgla]] z terenu Socjalisticzny Repùbliczi Macedonie wënisoła w 1990 rokù 14,173 Mt, z cze 11,202 Mt stanowił ditlenk wãgla. W przeliczenim na mieszkańca emisjô wëniosła tedë 5,611 t ditlenkù wãgla, a w przeliczenim na 1000 dolarów [[Krajewi produkt brutto|KPB]] 583 kg. Głównym zdrojã emisjów òb nen czas bëła energetika. Pò rozpadze Jugòsławie emisje w repùblice kąsk spadłë, a òd pòłowë lat 90. wichlałë sã, nie òsygającë ale niwiznë z 1990 rokù; mòcni spadłë dopiérze pò 2011. W 2018 emisjô ditlenkù wãgla kòpalnégò pòchôdaniô wëniosła 8,074 Mt, a w przeliczenim na mieszkańca 3,872 t i w przeliczenim na 1000 dolarów KPB 287 kg. Òb ten czas ùrósł ùdzél emisjów z transpòrtu, ale energetika òsta główną wietwią òdpòwiedzalną za emisje.<ref>{{Cytuj knéżkã|url=https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en|aùtór=F. Monforti-Ferrario, G. Oreggioni, E. Schaaf, D. Guizzardi, J.G.J. Olivier, E. Solazzo, E. Lo Vullo, M. Crippa, M. Muntean, E. Vignati|titel=Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries. 2019 report – Study|stronë=175|plac=Luksembùrg|jãzëk=en|rozdzél=North Macedonia|rok=2019|doi=10.2760/687800|isbn=978-92-76-11100-9}}</ref> === Turistika === W 2016 rokù nen krôj òdwiedzëło 510 tës. turistów (5,1% wicy jak w pòprzédnym rokù), generëjącë dlô nie przëchòdë ò wôrtnoce 285 mln [[Amerikańsczi dolar|dolarów]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=UNWTO Tourism Highlights, 2017 Edition|òpùblikòwóny=[[Swiatowô Òrganizacjô Turisticzi|UNWTO]]|rok=2017|miesąc=lëpińc|stronë=8|url=https://www.e-unwto.org/doi/pdf/10.18111/9789284419029|jãzëk=en}}</ref> Nôwicy turistów przëjachało z [[Tëreckô|Tërecczi]], [[Serbiô|Serbie]], [[Greckô|Grecczi]], [[Holandiô|Holandie]] i [[Bùłgariô|Bùłgarie]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=Туризам во Република Македонија, 2011-2015/Tourism in the Republic of Macedonia, 2011-2015|jãzëk=mk|stronë=34-35|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.16.01.pdf|data=2016-05|data przëstãpù=2017-08-21|òpùblikòwóny=stat.gov.mk}}</ref> Turistowie nôczãscy òdwiédzają [[Òchrid]], [[Skòpié]] i [[Bitola|Bitolã]]. Nordowô Macedoniô mô téż wiele nôtërnëch atrakcjów. W kraju to dô trzë nôrodné parczi: [[Nôrodny Park Pelister|Pelister]], [[Nôrodny Park Galiczica|Galiczica]], [[Nôrodny Park Mawrowò|Mawrowò]]<ref>{{Cytuj starnã|aùtór=|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/MakBrojki2017_mk.pdf|jãzëk=mk|òpùblikòwóny=stat.gov.mk|data=|titel=Македонија во бройки 2017|stronë=11|data przëstãpù=2017-08-21}}</ref> i różné jinszé nôtërné atrakcje, np. [[Matka (kanión)|kanión Matka]], [[Prespa|jezoro Prespa]], czë [[jezoro Berowò]]. == Pòliticzny system == {{Apartny artikel|Pòliticzny system Nordowi Macedonie}} Nordowô Macedoniô je parlamentarną repùbliką z jednojizbòwim parlamentã – Zéńdzenim Repùbliczi Macedoniô ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] ''Собрание на Република Македонија''). Krôj je pòdzelony na 80 gminów (општина – ''òpsztina''), z cze 10 gminów wchôdô w skłôd gardu Skòpié. == Główné gardë == [[Òbrôzk:Bitola Trst street.jpg|lewo|mały|Centrum [[Bitola|Bitolë]]]] {| class="wikitable" width="50%" !Kaszëbsczé miono !Macedońsczé miono |- |[[Bitola]] |Битола/Bitoła |- |[[Gòstiwar]] |Гостивар/Gòstiwar |- |[[Kiczewò]] |Кичево/Kiczewò |- |[[Kùmanowò]] |Куманово/Kùmanowò |- |[[Òchrid]] |Охрид/Òhrid |- |[[Prilep]] |Прилеп/Prilep |- |[[Skòpié]] |Скопје/Skòpje (stolëca) |- |[[Sztip]] |Штип/Sztip |- |[[Tetowò]] |Тетово/Tetowò |- |[[Wełes]] |Велес/Wełes |- |[[Radowisz]] |Радовиш/Radowisz |} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html Nordowô Macedoniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Nordowô Macedoniô]] fakgo94m545bw5qvr13qlslhp99ikx7 211366 211365 2026-08-17T14:37:39Z Terrus38 14026 211366 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Република Северна Македонија| miono = Repùblika Nordowi Macedonie | miono-genitiw = Nordowi Macedonie | fana = Flag of Macedonia.svg| herb = Coat of arms of North Macedonia.svg| na karce = Europe-Macedonia.svg| mòtto = Слобода или смрт за Македонија<br>(Wòlnosc lub smierc za Macedoniã) | jãzëk = [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] | stolëca = [[Skòpié]] | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 25 713| procent-wòdë = 1,9 | lëdztwò = 2 103 721 | rok = 2017 | dëtk = macedońsczi denar | kòd dëtka = MKD | czasowô cona = +1 | swiãto = [[8 séwnika]]| himn = Денес Над Македонија<br>Dzysô nad Macedonią | kòd = MK | Internet = .mk | telefón = +389 |Prezydeńt=[[Gòrdana Syłjanowskô-Dawkòwô]]|Premiéra=[[Hristijan Mickòsczi]]}}'''Nordowô Macedoniô''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Северна Македонија ''Sewerna Makedonija'', [[Albańsczi jãzëk|alb.]] Maqedonia e Veriut) – państwò w [[Pôłniowô Eùropa|Pôłniowi Eùropie]]<ref>{{Cytuj starnã|titel=United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#europe|òpùblikòwóny=unstats.un.org|data przëstãpù=2016-02-28}}</ref> na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], pòwstałé na skùtk [[Rozpôd Jugòsławie|rozpadu Jugòsławie]], òbjimającé swòjim teritorium kòl 38% historiczno-geògraficzny òbéńdë [[Macedoniô (historicznô òbéńda)|Macedoniô]]. Òd 27 strëmiannika 2020 Nordowô Macedoniô je nôleżnikã [[NATO]].<ref>{{Cytuj starnã|url=https://forsal.pl/swiat/bezpieczenstwo/artykuly/1464553,macedonia-polnocna-przystapila-do-nato.html|titel=Macedonia Północna przystąpiła do NATO|òpùblikòwóny=www.forsal.pl|data przëstãpù=2020-03-27|jãzëk=pl}}</ref> == Miono == Pò rozpadze [[Socjalisticznô Federacyjnô Repùblika Jugòsławie|Jugòsławie]] w 1991 roku jedna òd ji repùblików ([[Socjalisticznô Repùblika Macedonie]]) ògłosëła samòstójnotã jakno '''Repùblika Macedonie'''. Przëczëniło sã to do rozgòrzeniô ze stronë [[Greckô|Grecczi]], jakô ùwôża sã za jedurną echt erbã stôrożëtny Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|titel=Feud Between Greece, Macedonia Continues Over Claim to Alexander the Great|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/27/AR2009072702653_2.html|òpùblikòwóny=washingtonpost.com|data przëstãpù=2026-08-17}}</ref> Z pòwòdu kònfliktu o miono, Greckô blokòwa nôleżnictwò Macedonie w midzënôrodnëch institucjach. Dlôte na fòrum [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|Òrganizacje Zjednónëch Nôrodów]] Repùblika Macedonie òficjalno òsta przëjimniãtô jakno '''Ùszłô Jugòsłowiańskô Repùblika Macedonie''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Поранешна Југословенска Република Македонија ''Pòraneszna Jugòsłowenska Repùblika Makedonija''), znónô téż pòd anielsczim akronimã '''FYROM''' (''Former Yugoslav Republic of Macedonia'').<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190124153537/http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|òpùblikòwóny=un.org|titel=A/RES/47/225. Admission of the former Yugoslav Republic of Macedonia to membership in the United Nations|url=http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|zarchiwizowóné=2019-01-24}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1946–1992).svg|lewo|mały|Pierszô fana samòstójny Macedonie z lat 1991–1992]] W 2008 r. to bëło negòcjowóné pòrozmienié, ale Grekòwie zablokòwelë jegò wéńscé w żëcé ë zawetowelë rôczbã Macedonie do [[NATO|Òrganizacje Nordowòatlanticczégò Traktatu]] (NATO) a téż integracje z [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùnią]]. W pòsobnëch latach sztrid sã pògòrsziwôł, m.jin. Macedończicë pòzwelë stolëczné latawiszcze i nôwôżniészą aùtostradã mionã [[Aleksander Macedońsczi|Aleksandra Wiôldżégò]] i zbùdowelë wiele jegò sztaturów. W 2018 r., pò òbjimniãcym stanowiszcza przez nowégò premiérã Macedonie [[Zoran Zaew|Zorana Zaewa]], m.jin. zmienioné òstało miono przédnégò fligerplacu i aùtostradë kraju i zasygnalizowanô òsta wòlô do ùstãpstwów taczich jak dodanié do miona kraju geògraficznégò òpisënkù (np. Nordowô Macedoniô, Nowô Macedoniô abò Górnô Macedoniô).<ref name="onet201802112">{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/macedonczycy-zmienia-nazwe-swojego-panstwa-marta-szpala-komentuje/s57q0gj|prôca=Onet Wiadomości|titel=Macedończycy zmienią nazwę swojego państwa?|aùtór=Piotr Gruszka|data=2018-02-11|data przëstãpù=2018-02-13|jãzëk=pl}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1992–1995).svg|lewo|mały|Drëgô fana Macedonie z lat 1992–1995, zmienionô pò grecczich protestach]] W maju 2018 r. premiéra Macedonie Zoran Zaew ògłosył, że doszło do pòrozmieniô z Grecką w sprawie miona państwa, jaczé miałobë zwac sã Repùbliką Ilindeńsczi Macedonie, jednak sprzecyw wedle dogôdënkù wërazëłë òpòzycyjné partie tak w Grecce, jak w Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://histmag.org/Macedonia-zmieni-nazwe-Jest-konkretna-propozycja-16892|titel=Macedonia zmieni nazwę? Jest konkretna propozycja|data=2018-05-23|data przëstãpù=2018-05-24|aùtór=Paweł Czechowski|òpùblikòwóny=Histmag.org|jãzëk=pl}}</ref> 12 czerwińca te samégò rokù premiérowie òbùch krajów – [[Aleksys Cypras]] i Zoran Zaew – pòcwierdzëlë òsygnienié pòrozmieniô w sprawie zmianë pòzwë Macedonie na '''Repùblika Nordowi Macedonie''' (Република Северна Македонија, ''Repùblika Sewerna Makedonija''), w skródzenim '''Nordowô Macedoniô''' (Северна Македонија, ''Sewerna Makedonija'').<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.pap.pl/aktualnosci/news,1451504,porozumienie-ateny-skopje-panstwo-macedonskie-przyjmie-nazwe-republika-macedonii-polnocnej-.html|data=2018-06-12|data przëstãpù=2018-06-13|òpùblikòwóny=PAP|titel=Porozumienie Ateny-Skopje: państwo macedońskie przyjmie nazwę Republika Macedonii Północnej|jãzëk=pl}}</ref> 11 stëcznika 2019 r. macedońsczi parlament ratifikòwôł dogôdënk z Prespë, zgôdzającë sã na ùprôwczi do kònstitucje, jaczé tikałë sã zmianë miona kraju na ''Nordowô Macedoniô''.<ref name="23amendment2">{{Cytuj knéżkã|url=https://leap.unep.org/countries/mk/national-legislation/amendments-xxxiii-xxxiv-xxxv-and-xxxvi-constitution-republic|titel=XXIII ùprôwka do Kònstitucje Repùbliczi Nordowi Macedonie|aùtór=Sobranie Repùbliczi Nordowi Macedonie|jãzëk=en|data=2019-01-19|wëdôwca=United Nations Environment Programme}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://apnews.com/a48fd2c756d34a979933729b8f8f4edd|titel=The Latest: Macedonia backs name change to North Macedonia|òpùblikòwóny=[[Associated Press]]|data=2019-01-11|data przëstãpù=2019-01-11|jãzëk=en}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.kathimerini.gr/1004275/article/epikairothta/politikh/yperyhfisthke-h-syntagmatikh-ana8ewrhsh-apo-th-voylh-ths-pgdm|data=2019-01-11|òpùblikòwóny=Kathimerini|jãzëk=gr|titel=Υπερψηφίστηκε η συνταγματική αναθέωρηση από τη Βουλή της ΠΓΔΜ}}</ref> Dwa tidzenie pózni, 25 stëcznika, pòrozmienié ratifikòwôł grecczi parlament.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/swiat/macedonia-zmieni-nazwe-parlament-grecji-zaglosowal/kqlv72d|titel=Macedonia zmieni nazwę? Parlament Grecji zagłosował|òpùblikòwóny=Onet Wiadomości|data=2019-01-25|data przëstãpù=2019-02-09|jãzëk=pl}}</ref> Nowé miono kraju, „'''Repùblika Nordowi Macedonie'''”, òficjalno weszło w żëcé 12 gromicznika 2019 rokù.<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|data=2019-02-12|data przëstãpù=2019-02-12|jãzëk=en|url=http://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|titel=Call me by my new name: Balkan nation is North Macedonia now|òpùblikòwóny=The Washington Post|zarchiwizowóné=2019-02-13}}</ref> == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Macedonia.svg|mały|Nordowô Macedoniô na tle szerszégò historiczno-geògraficznégò regionu Macedoniô]] * Całownô pòwiérzchniô: 25 713&nbsp;km² * Lądowô pòwiérzchniô: 24 856 [[Kilometr|km²]] * Pòwiérzchniô wòdów: 447&nbsp;km² * Całownô lądowô grańca: 748&nbsp;km * Dłużawa sztrądu: ni ma przëstãpù do mòrza * Dłużawa grańców z pòblësczima państwama: [[Albańskô|Albaniô]] 151&nbsp;km, [[Bùłgariô]] 148&nbsp;km, [[Greckô]] 228&nbsp;km, [[Kòsowò]] 159&nbsp;km, [[Serbiô]] 62&nbsp;km. * Nôwëższi pónkt: [[Gòlem Kòrab]], 2764 m n.n.m. * Nôniższi pónkt: rzéka [[Wardar]] na grańcë z Grecką, 50 m n.n.m. [[Òbrôzk:R.o.Macedonia topography.svg|mały|Fizycznô kôrta Macedonie]] === Klimat === Cepło i sëchò òb lato i jeséń, dosc chłodno i snieżësto òb zëmã. === Ùsztôłcenié terenu === Nordowô Macedoniô je przédno górsczim a wiżawnym krajã. Na terenie całégò kraju to dô górsczé rédżi. Nôwëższima òd nich są Kòrab i [[Szar Płanina]]. Midzë górama leżą kòtlënë – [[Priłepskò Pòłe]] w dolëznie [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crny Reczi]], [[Pòłog]] w dolëznie górnégò Wardaru, [[Òwcze Pòłe]] i [[Kòczansko Pòłe]] nad [[Bregałnica|Bregałnicą]] a dolëznë wikszich rzéków – [[Strumica (rzéka)|Strumicë]], [[Wardar|Wardaru]] i [[Drin|Drinu]]. Nôdłëgszą rzéką Nordowi Macedonie je [[Wardar]] (320&nbsp;km dłużawë), jaczégò nôwikszima dopłëwama są [[Treska]], [[Pczinia]], [[Bregałnica]] i [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crna Reka]]. Òkróm te na teritorium N. Macedonie to dô jesz [[Drin]] i [[Strumica (rzeka)|Strumicã]]. Wardar i Strumica słëchają zlewiszcza [[Egejsczé Mòrze|Egejsczégò Mòrza]], Drin – do zlewiszcza [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]]. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === [[Òbrôzk:Macedonia_ethnic2002_03.png|mały|Etniczné grëpë wedle nôrodnégò spisënkù z 2002 r. Żôłti – [[Macedończicë]] Apfelzynowi – [[Albańczicë]] Zelony – [[Tërkòwie]] Mòdri – mieszóné lëdztwò]] * jilosc lëdztwa: 2 103 721 (stón na lëpińc 2017 rokù) *môl na swiece wedle jiloscë lëdztwa: 145. === Etniczné grëpë === * [[Macedończicë]] 64,2% (zamieszkiwający wikszosc kraju); * [[Albańczicë]] 25,2% (zamieszkiwający zôpôd kòl grańcë z Albanią); * [[Tërkòwie]] 3,9% (w zacht mniészim stãpieniu jak Albańczicë na zôpadze); * [[Romòwie]] 2,7% (we westrzédnym i nordowim parce kraju); * [[Serbòwie|Serbowie]] 1,8%; * jiny 2,4%. === Jãzëczi === * [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] 66,5%; * [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] 25,1%; * [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] 3,5%; * [[Jãzëk romani|romani]] 1,9%; * [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] 1,2%. Miészëznowé jãzëczi są w òficjalnym (kòle macedońsczégò) ùżëcym w gminach, w jaczich co nômni 20% mieszkańców nôleżi do gwësny jãzëkòwi miészëznë.[[Òbrôzk:35_1_юные_македонцы.jpg|mały|Macedończicë]] === Religijné grëpë === * [[prawòsławié]] 61,6%; * [[islam]] 34,2% (przédno Albańczicë i Tërkòwie); * bezwëznaniowi 1,9%; * [[katolëcyzm]] 1,9%; * [[protestantizm]] 0,3%; * [[Swiôdkòwie Jehowë]] 0,06%. === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 57,3% (w 2017 r.) *wikszé miesczé westrzódczi: [[Skòpié]] (stolëca) – 611 107 mieszkańców (w 2021 r.) == Ekònomiô == W industrie dominëje przetwórczi [[Industrëjô|przemësł]]. To dô wielné hëtë, przédno skła a kòpru. [[Hańdel]] rozwijô sã z rostã majãtnoscë òbëwatelów. [[Krajewi produkt brutto|KPB]] na persónã w N. Macedonie wënôszô 8,5 tësąca dolarów (mierzoné paritetã nabiwczi sëłë). Ùdzél w KPB: * Rolnictwò: 11,9% * Industriô: 28,2% * Ùsłëdżi: 59,9%. === Rolnictwò === Rolné zemie w kraju (przédno górsczé [[Wéda|wédë]]) zajimają kòl 40% nadwiérzchnie państwa. W dolëznach [[Rzéka|rzéków]] i westrzódgórsczich [[Kòtlëna|kòtlënach]] uprawa zbòżô ([[pszénica]], [[Zwëczajnô kùkùridza|majs]]), [[Cëkrowô rąkla|cëkrowëch rąklów]], [[Zwëczajny słuńcownik|słuńcowników]], [[Bawôłna (roscëna)|bawôłnë]] i [[Tobaka|tobaczi]]. To dô rozwinioną hodowlã warzëwów ([[Pòmidór|pòmidorë]], [[paprika]], [[Arbùz|arbùzë]]) a wielné sadë ([[Jabłóń|jabłonie]] (przédno w òkòlim [[Prespa|Prespë]]), [[Zwëczajnô krëszka|krëszczi]], [[Zwëczajnô brzoskwiniô|brzoskwinie]], [[Slëwa|slëwë]]). Na pôłniowëch, fùl słuńca ùbiédrzach dolëznów to dô plantacje winogronów. W górach dô pasturską hodowlã òwców.[[Òbrôzk:Mount Korab, Republic of Macedonia.jpg|mały|Góra Kòrab (2764 m n.n.m)]] === Industriô === Niewiôldżé wëdobëcé [[Bruny wãdżel|brunégò wãgla]] (blëzë [[Kùmanowò|Kùmanowa]]), czerwieniznë zleżënów [[Chróm|chromù]], [[Cynk|cynkù]] i [[Òłów|òłowiu]] a [[Antimón|antimònu]]. Produkcjô elektriczny energie przédno w môłëch [[Wòdnô sztrómòwniô|wòdnëch sztrómòwniach]]. Przetwórczi przemësł je skùpiony we wikszich gardach (jôdny, tekstilny, metalurgiczny, chemiczny ë drzewny), we [[Skòpié|Skòpim]] to dô hëtã [[Żelazło|żelazła]]. Jistnieje téż artisticzné rzemiãsło: wërobinë ze strzébra, złota czë drzewa, tëpichë. === Emisjô ceplarnianëch gazów === [[Òbrôzk:Church_of_Saint_Naum.JPG|mały|[[Prawòsławié|Prawòsłôwny]] mònastér swiãtégò Naùma]]Emisjô [[Ekwiwalent ditlenkù wãgla|ekwiwalentu ditlenkù wãgla]] z terenu Socjalisticzny Repùbliczi Macedonie wënisoła w 1990 rokù 14,173 Mt, z cze 11,202 Mt stanowił ditlenk wãgla. W przeliczenim na mieszkańca emisjô wëniosła tedë 5,611 t ditlenkù wãgla, a w przeliczenim na 1000 dolarów [[Krajewi produkt brutto|KPB]] 583 kg. Głównym zdrojã emisjów òb nen czas bëła energetika. Pò rozpadze Jugòsławie emisje w repùblice kąsk spadłë, a òd pòłowë lat 90. wichlałë sã, nie òsygającë ale niwiznë z 1990 rokù; mòcni spadłë dopiérze pò 2011. W 2018 emisjô ditlenkù wãgla kòpalnégò pòchôdaniô wëniosła 8,074 Mt, a w przeliczenim na mieszkańca 3,872 t i w przeliczenim na 1000 dolarów KPB 287 kg. Òb ten czas ùrósł ùdzél emisjów z transpòrtu, ale energetika òsta główną wietwią òdpòwiedzalną za emisje.<ref>{{Cytuj knéżkã|url=https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en|aùtór=F. Monforti-Ferrario, G. Oreggioni, E. Schaaf, D. Guizzardi, J.G.J. Olivier, E. Solazzo, E. Lo Vullo, M. Crippa, M. Muntean, E. Vignati|titel=Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries. 2019 report – Study|stronë=175|plac=Luksembùrg|jãzëk=en|rozdzél=North Macedonia|rok=2019|doi=10.2760/687800|isbn=978-92-76-11100-9}}</ref> === Turistika === W 2016 rokù nen krôj òdwiedzëło 510 tës. turistów (5,1% wicy jak w pòprzédnym rokù), generëjącë dlô nie przëchòdë ò wôrtnoce 285 mln [[Amerikańsczi dolar|dolarów]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=UNWTO Tourism Highlights, 2017 Edition|òpùblikòwóny=[[Swiatowô Òrganizacjô Turisticzi|UNWTO]]|rok=2017|miesąc=lëpińc|stronë=8|url=https://www.e-unwto.org/doi/pdf/10.18111/9789284419029|jãzëk=en}}</ref> Nôwicy turistów przëjachało z [[Tëreckô|Tërecczi]], [[Serbiô|Serbie]], [[Greckô|Grecczi]], [[Holandiô|Holandie]] i [[Bùłgariô|Bùłgarie]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=Туризам во Република Македонија, 2011-2015/Tourism in the Republic of Macedonia, 2011-2015|jãzëk=mk|stronë=34-35|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.16.01.pdf|data=2016-05|data przëstãpù=2017-08-21|òpùblikòwóny=stat.gov.mk}}</ref> Turistowie nôczãscy òdwiédzają [[Òchrid]], [[Skòpié]] i [[Bitola|Bitolã]]. Nordowô Macedoniô mô téż wiele nôtërnëch atrakcjów. W kraju to dô trzë nôrodné parczi: [[Nôrodny Park Pelister|Pelister]], [[Nôrodny Park Galiczica|Galiczica]], [[Nôrodny Park Mawrowò|Mawrowò]]<ref>{{Cytuj starnã|aùtór=|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/MakBrojki2017_mk.pdf|jãzëk=mk|òpùblikòwóny=stat.gov.mk|data=|titel=Македонија во бройки 2017|stronë=11|data przëstãpù=2017-08-21}}</ref> i różné jinszé nôtërné atrakcje, np. [[Matka (kanión)|kanión Matka]], [[Prespa|jezoro Prespa]], czë [[jezoro Berowò]]. == Pòliticzny system == {{Apartny artikel|Pòliticzny system Nordowi Macedonie}} Nordowô Macedoniô je parlamentarną repùbliką z jednojizbòwim parlamentã – Zéńdzenim Repùbliczi Macedoniô ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] ''Собрание на Република Македонија''). Krôj je pòdzelony na 80 gminów (општина – ''òpsztina''), z cze 10 gminów wchôdô w skłôd gardu Skòpié. == Główné gardë == [[Òbrôzk:Bitola Trst street.jpg|lewo|mały|Centrum [[Bitola|Bitolë]]]] {| class="wikitable" width="50%" !Kaszëbsczé miono !Macedońsczé miono |- |[[Bitola]] |Битола/Bitoła |- |[[Gòstiwar]] |Гостивар/Gòstiwar |- |[[Kiczewò]] |Кичево/Kiczewò |- |[[Kùmanowò]] |Куманово/Kùmanowò |- |[[Òchrid]] |Охрид/Òhrid |- |[[Prilep]] |Прилеп/Prilep |- |[[Skòpié]] |Скопје/Skòpje (stolëca) |- |[[Sztip]] |Штип/Sztip |- |[[Tetowò]] |Тетово/Tetowò |- |[[Wełes]] |Велес/Wełes |- |[[Radowisz]] |Радовиш/Radowisz |} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html Nordowô Macedoniô w „The World Factbook”] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Nordowô Macedoniô]] 4oelv9r0rj5d99sjl9494njaejq2ch0 211367 211366 2026-08-17T14:38:49Z Terrus38 14026 211367 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò| gwôsné miono = Република Северна Македонија| miono = Repùblika Nordowi Macedonie | miono-genitiw = Nordowi Macedonie | fana = Flag of Macedonia.svg| herb = Coat of arms of North Macedonia.svg| na karce = Europe-Macedonia.svg| mòtto = Слобода или смрт за Македонија<br>(Wòlnosc lub smierc za Macedoniã) | jãzëk = [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] | stolëca = [[Skòpié]] | fòrma państwa = repùblika | wiéchrzëzna = 25 713| procent-wòdë = 1,9 | lëdztwò = 2 103 721 | rok = 2017 | dëtk = macedońsczi denar | kòd dëtka = MKD | czasowô cona = +1 | swiãto = [[8 séwnika]]| himn = Денес Над Македонија<br>Dzysô nad Macedonią | kòd = MK | Internet = .mk | telefón = +389 |Prezydeńt=[[Gòrdana Syłjanowskô-Dawkòwô]]|Premiéra=[[Hristijan Mickòsczi]]}}'''Nordowô Macedoniô''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Северна Македонија ''Sewerna Makedonija'', [[Albańsczi jãzëk|alb.]] Maqedonia e Veriut) – państwò w [[Pôłniowô Eùropa|Pôłniowi Eùropie]]<ref>{{Cytuj starnã|titel=United Nations Statistics Division- Standard Country and Area Codes Classifications (M49)|url=http://unstats.un.org/unsd/methods/m49/m49regin.htm#europe|òpùblikòwóny=unstats.un.org|data przëstãpù=2016-02-28}}</ref> na [[Bałkańsczi Półòstrów|Bałkańsczim Półòstrowie]], pòwstałé na skùtk [[Rozpôd Jugòsławie|rozpadu Jugòsławie]], òbjimającé swòjim teritorium kòl 38% historiczno-geògraficzny òbéńdë [[Macedoniô (historicznô òbéńda)|Macedoniô]]. Òd 27 strëmiannika 2020 Nordowô Macedoniô je nôleżnikã [[NATO]].<ref>{{Cytuj starnã|url=https://forsal.pl/swiat/bezpieczenstwo/artykuly/1464553,macedonia-polnocna-przystapila-do-nato.html|titel=Macedonia Północna przystąpiła do NATO|òpùblikòwóny=www.forsal.pl|data przëstãpù=2020-03-27|jãzëk=pl}}</ref> == Miono == Pò rozpadze [[Socjalisticznô Federacyjnô Repùblika Jugòsławie|Jugòsławie]] w 1991 roku jedna òd ji repùblików ([[Socjalisticznô Repùblika Macedonie]]) ògłosëła samòstójnotã jakno '''Repùblika Macedonie'''. Przëczëniło sã to do rozgòrzeniô ze stronë [[Greckô|Grecczi]], jakô ùwôża sã za jedurną echt erbã stôrożëtny Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|titel=Feud Between Greece, Macedonia Continues Over Claim to Alexander the Great|url=http://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2009/07/27/AR2009072702653_2.html|òpùblikòwóny=washingtonpost.com|data przëstãpù=2026-08-17}}</ref> Z pòwòdu kònfliktu o miono, Greckô blokòwa nôleżnictwò Macedonie w midzënôrodnëch institucjach. Dlôte na fòrum [[Òrganizacjô Zjednónëch Nôrodów|Òrganizacje Zjednónëch Nôrodów]] Repùblika Macedonie òficjalno òsta przëjimniãtô jakno '''Ùszłô Jugòsłowiańskô Repùblika Macedonie''' ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] Поранешна Југословенска Република Македонија ''Pòraneszna Jugòsłowenska Repùblika Makedonija''), znónô téż pòd anielsczim akronimã '''FYROM''' (''Former Yugoslav Republic of Macedonia'').<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190124153537/http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|òpùblikòwóny=un.org|titel=A/RES/47/225. Admission of the former Yugoslav Republic of Macedonia to membership in the United Nations|url=http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm|zarchiwizowóné=2019-01-24}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1946–1992).svg|lewo|mały|Pierszô fana samòstójny Macedonie z lat 1991–1992]] W 2008 r. to bëło negòcjowóné pòrozmienié, ale Grekòwie zablokòwelë jegò wéńscé w żëcé ë zawetowelë rôczbã Macedonie do [[NATO|Òrganizacje Nordowòatlanticczégò Traktatu]] (NATO) a téż integracje z [[Eùropejskô Ùniô|Eùropejską Ùnią]]. W pòsobnëch latach sztrid sã pògòrsziwôł, m.jin. Macedończicë pòzwelë stolëczné latawiszcze i nôwôżniészą aùtostradã mionã [[Aleksander Macedońsczi|Aleksandra Wiôldżégò]] i zbùdowelë wiele jegò sztaturów. W 2018 r., pò òbjimniãcym stanowiszcza przez nowégò premiérã Macedonie [[Zoran Zaew|Zorana Zaewa]], m.jin. zmienioné òstało miono przédnégò fligerplacu i aùtostradë kraju i zasygnalizowanô òsta wòlô do ùstãpstwów taczich jak dodanié do miona kraju geògraficznégò òpisënkù (np. Nordowô Macedoniô, Nowô Macedoniô abò Górnô Macedoniô).<ref name="onet201802112">{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/tylko-w-onecie/macedonczycy-zmienia-nazwe-swojego-panstwa-marta-szpala-komentuje/s57q0gj|prôca=Onet Wiadomości|titel=Macedończycy zmienią nazwę swojego państwa?|aùtór=Piotr Gruszka|data=2018-02-11|data przëstãpù=2018-02-13|jãzëk=pl}}</ref> [[Òbrôzk:Flag_of_North_Macedonia_(1992–1995).svg|lewo|mały|Drëgô fana Macedonie z lat 1992–1995, zmienionô pò grecczich protestach]] W maju 2018 r. premiéra Macedonie Zoran Zaew ògłosył, że doszło do pòrozmieniô z Grecką w sprawie miona państwa, jaczé miałobë zwac sã Repùbliką Ilindeńsczi Macedonie, jednak sprzecyw wedle dogôdënkù wërazëłë òpòzycyjné partie tak w Grecce, jak w Macedonie.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://histmag.org/Macedonia-zmieni-nazwe-Jest-konkretna-propozycja-16892|titel=Macedonia zmieni nazwę? Jest konkretna propozycja|data=2018-05-23|data przëstãpù=2018-05-24|aùtór=Paweł Czechowski|òpùblikòwóny=Histmag.org|jãzëk=pl}}</ref> 12 czerwińca te samégò rokù premiérowie òbùch krajów – [[Aleksys Cypras]] i Zoran Zaew – pòcwierdzëlë òsygnienié pòrozmieniô w sprawie zmianë pòzwë Macedonie na '''Repùblika Nordowi Macedonie''' (Република Северна Македонија, ''Repùblika Sewerna Makedonija''), w skródzenim '''Nordowô Macedoniô''' (Северна Македонија, ''Sewerna Makedonija'').<ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.pap.pl/aktualnosci/news,1451504,porozumienie-ateny-skopje-panstwo-macedonskie-przyjmie-nazwe-republika-macedonii-polnocnej-.html|data=2018-06-12|data przëstãpù=2018-06-13|òpùblikòwóny=PAP|titel=Porozumienie Ateny-Skopje: państwo macedońskie przyjmie nazwę Republika Macedonii Północnej|jãzëk=pl}}</ref> 11 stëcznika 2019 r. macedońsczi parlament ratifikòwôł dogôdënk z Prespë, zgôdzającë sã na ùprôwczi do kònstitucje, jaczé tikałë sã zmianë miona kraju na ''Nordowô Macedoniô''.<ref name="23amendment2">{{Cytuj knéżkã|url=https://leap.unep.org/countries/mk/national-legislation/amendments-xxxiii-xxxiv-xxxv-and-xxxvi-constitution-republic|titel=XXIII ùprôwka do Kònstitucje Repùbliczi Nordowi Macedonie|aùtór=Sobranie Repùbliczi Nordowi Macedonie|jãzëk=en|data=2019-01-19|wëdôwca=United Nations Environment Programme}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=https://apnews.com/a48fd2c756d34a979933729b8f8f4edd|titel=The Latest: Macedonia backs name change to North Macedonia|òpùblikòwóny=[[Associated Press]]|data=2019-01-11|data przëstãpù=2019-01-11|jãzëk=en}}</ref><ref>{{Cytuj starnã|url=http://www.kathimerini.gr/1004275/article/epikairothta/politikh/yperyhfisthke-h-syntagmatikh-ana8ewrhsh-apo-th-voylh-ths-pgdm|data=2019-01-11|òpùblikòwóny=Kathimerini|jãzëk=gr|titel=Υπερψηφίστηκε η συνταγματική αναθέωρηση από τη Βουλή της ΠΓΔΜ}}</ref> Dwa tidzenie pózni, 25 stëcznika, pòrozmienié ratifikòwôł grecczi parlament.<ref>{{Cytuj starnã|url=https://wiadomosci.onet.pl/swiat/macedonia-zmieni-nazwe-parlament-grecji-zaglosowal/kqlv72d|titel=Macedonia zmieni nazwę? Parlament Grecji zagłosował|òpùblikòwóny=Onet Wiadomości|data=2019-01-25|data przëstãpù=2019-02-09|jãzëk=pl}}</ref> Nowé miono kraju, „'''Repùblika Nordowi Macedonie'''”, òficjalno weszło w żëcé 12 gromicznika 2019 rokù.<ref>{{Cytuj starnã|archiwùm=https://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|data=2019-02-12|data przëstãpù=2019-02-12|jãzëk=en|url=http://web.archive.org/web/20190213123625/https://www.washingtonpost.com/world/europe/macedonia-is-officially-renamed-north-macedonia/2019/02/12/dfc82652-2ef7-11e9-8781-763619f12cb4_story.html?noredirect=on&utm_term=.b99f8adf2e6e|titel=Call me by my new name: Balkan nation is North Macedonia now|òpùblikòwóny=The Washington Post|zarchiwizowóné=2019-02-13}}</ref> == Geògrafiô == [[Òbrôzk:Macedonia.svg|mały|Nordowô Macedoniô na tle szerszégò historiczno-geògraficznégò regionu Macedoniô]] * Całownô pòwiérzchniô: 25 713&nbsp;km² * Lądowô pòwiérzchniô: 24 856 [[Kilometr|km²]] * Pòwiérzchniô wòdów: 447&nbsp;km² * Całownô lądowô grańca: 748&nbsp;km * Dłużawa sztrądu: ni ma przëstãpù do mòrza * Dłużawa grańców z pòblësczima państwama: [[Albańskô|Albaniô]] 151&nbsp;km, [[Bùłgariô]] 148&nbsp;km, [[Greckô]] 228&nbsp;km, [[Kòsowò]] 159&nbsp;km, [[Serbiô]] 62&nbsp;km. * Nôwëższi pónkt: [[Gòlem Kòrab]], 2764 m n.n.m. * Nôniższi pónkt: rzéka [[Wardar]] na grańcë z Grecką, 50 m n.n.m. [[Òbrôzk:R.o.Macedonia topography.svg|mały|Fizycznô kôrta Macedonie]] === Klimat === Cepło i sëchò òb lato i jeséń, dosc chłodno i snieżësto òb zëmã. === Ùsztôłcenié terenu === Nordowô Macedoniô je przédno górsczim a wiżawnym krajã. Na terenie całégò kraju to dô górsczé rédżi. Nôwëższima òd nich są Kòrab i [[Szar Płanina]]. Midzë górama leżą kòtlënë – [[Priłepskò Pòłe]] w dolëznie [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crny Reczi]], [[Pòłog]] w dolëznie górnégò Wardaru, [[Òwcze Pòłe]] i [[Kòczansko Pòłe]] nad [[Bregałnica|Bregałnicą]] a dolëznë wikszich rzéków – [[Strumica (rzéka)|Strumicë]], [[Wardar|Wardaru]] i [[Drin|Drinu]]. Nôdłëgszą rzéką Nordowi Macedonie je [[Wardar]] (320&nbsp;km dłużawë), jaczégò nôwikszima dopłëwama są [[Treska]], [[Pczinia]], [[Bregałnica]] i [[Crna Reka (dopłiw Wardaru)|Crna Reka]]. Òkróm te na teritorium N. Macedonie to dô jesz [[Drin]] i [[Strumica (rzeka)|Strumicã]]. Wardar i Strumica słëchają zlewiszcza [[Egejsczé Mòrze|Egejsczégò Mòrza]], Drin – do zlewiszcza [[Adriaticczé Mòrze|Adriaticczégò Mòrza]]. == Demògrafiô == === Pòpùlacjô === [[Òbrôzk:Macedonia_ethnic2002_03.png|mały|Etniczné grëpë wedle nôrodnégò spisënkù z 2002 r. Żôłti – [[Macedończicë]] Apfelzynowi – [[Albańczicë]] Zelony – [[Tërkòwie]] Mòdri – mieszóné lëdztwò]] * jilosc lëdztwa: 2 103 721 (stón na lëpińc 2017 rokù) *môl na swiece wedle jiloscë lëdztwa: 145. === Etniczné grëpë === * [[Macedończicë]] 64,2% (zamieszkiwający wikszosc kraju); * [[Albańczicë]] 25,2% (zamieszkiwający zôpôd kòl grańcë z Albanią); * [[Tërkòwie]] 3,9% (w zacht mniészim stãpieniu jak Albańczicë na zôpadze); * [[Romòwie]] 2,7% (we westrzédnym i nordowim parce kraju); * [[Serbòwie|Serbowie]] 1,8%; * jiny 2,4%. === Jãzëczi === * [[Macedońsczi jãzëk|macedońsczi]] 66,5%; * [[Albańsczi jãzëk|albańsczi]] 25,1%; * [[Tërecczi jãzëk|tërecczi]] 3,5%; * [[Jãzëk romani|romani]] 1,9%; * [[Serbsczi jãzëk|serbsczi]] 1,2%. Miészëznowé jãzëczi są w òficjalnym (kòle macedońsczégò) ùżëcym w gminach, w jaczich co nômni 20% mieszkańców nôleżi do gwësny jãzëkòwi miészëznë.[[Òbrôzk:35_1_юные_македонцы.jpg|mały|Macedończicë]] === Religijné grëpë === * [[prawòsławié]] 61,6%; * [[islam]] 34,2% (przédno Albańczicë i Tërkòwie); * bezwëznaniowi 1,9%; * [[katolëcyzm]] 1,9%; * [[protestantizm]] 0,3%; * [[Swiôdkòwie Jehowë]] 0,06%. === Ùrbanizacjô === *mieskô pòpùlacjô: 57,3% (w 2017 r.) *wikszé miesczé westrzódczi: [[Skòpié]] (stolëca) – 611 107 mieszkańców (w 2021 r.) == Ekònomiô == W industrie dominëje przetwórczi [[Industrëjô|przemësł]]. To dô wielné hëtë, przédno skła a kòpru. [[Hańdel]] rozwijô sã z rostã majãtnoscë òbëwatelów. [[Krajewi produkt brutto|KPB]] na persónã w N. Macedonie wënôszô 8,5 tësąca dolarów (mierzoné paritetã nabiwczi sëłë). Ùdzél w KPB: * Rolnictwò: 11,9% * Industriô: 28,2% * Ùsłëdżi: 59,9%. === Rolnictwò === Rolné zemie w kraju (przédno górsczé [[Wéda|wédë]]) zajimają kòl 40% nadwiérzchnie państwa. W dolëznach [[Rzéka|rzéków]] i westrzódgórsczich [[Kòtlëna|kòtlënach]] uprawa zbòżô ([[pszénica]], [[Zwëczajnô kùkùridza|majs]]), [[Cëkrowô rąkla|cëkrowëch rąklów]], [[Zwëczajny słuńcownik|słuńcowników]], [[Bawôłna (roscëna)|bawôłnë]] i [[Tobaka|tobaczi]]. To dô rozwinioną hodowlã warzëwów ([[Pòmidór|pòmidorë]], [[paprika]], [[Arbùz|arbùzë]]) a wielné sadë ([[Jabłóń|jabłonie]] (przédno w òkòlim [[Prespa|Prespë]]), [[Zwëczajnô krëszka|krëszczi]], [[Zwëczajnô brzoskwiniô|brzoskwinie]], [[Slëwa|slëwë]]). Na pôłniowëch, fùl słuńca ùbiédrzach dolëznów to dô plantacje winogronów. W górach dô pasturską hodowlã òwców.[[Òbrôzk:Mount Korab, Republic of Macedonia.jpg|mały|Góra Kòrab (2764 m n.n.m)]] === Industriô === Niewiôldżé wëdobëcé [[Bruny wãdżel|brunégò wãgla]] (blëzë [[Kùmanowò|Kùmanowa]]), czerwieniznë zleżënów [[Chróm|chromù]], [[Cynk|cynkù]] i [[Òłów|òłowiu]] a [[Antimón|antimònu]]. Produkcjô elektriczny energie przédno w môłëch [[Wòdnô sztrómòwniô|wòdnëch sztrómòwniach]]. Przetwórczi przemësł je skùpiony we wikszich gardach (jôdny, tekstilny, metalurgiczny, chemiczny ë drzewny), we [[Skòpié|Skòpim]] to dô hëtã [[Żelazło|żelazła]]. Jistnieje téż artisticzné rzemiãsło: wërobinë ze strzébra, złota czë drzewa, tëpichë. === Emisjô ceplarnianëch gazów === [[Òbrôzk:Church_of_Saint_Naum.JPG|mały|[[Prawòsławié|Prawòsłôwny]] mònastér swiãtégò Naùma]]Emisjô [[Ekwiwalent ditlenkù wãgla|ekwiwalentu ditlenkù wãgla]] z terenu Socjalisticzny Repùbliczi Macedonie wënisoła w 1990 rokù 14,173 Mt, z cze 11,202 Mt stanowił ditlenk wãgla. W przeliczenim na mieszkańca emisjô wëniosła tedë 5,611 t ditlenkù wãgla, a w przeliczenim na 1000 dolarów [[Krajewi produkt brutto|KPB]] 583 kg. Głównym zdrojã emisjów òb nen czas bëła energetika. Pò rozpadze Jugòsławie emisje w repùblice kąsk spadłë, a òd pòłowë lat 90. wichlałë sã, nie òsygającë ale niwiznë z 1990 rokù; mòcni spadłë dopiérze pò 2011. W 2018 emisjô ditlenkù wãgla kòpalnégò pòchôdaniô wëniosła 8,074 Mt, a w przeliczenim na mieszkańca 3,872 t i w przeliczenim na 1000 dolarów KPB 287 kg. Òb ten czas ùrósł ùdzél emisjów z transpòrtu, ale energetika òsta główną wietwią òdpòwiedzalną za emisje.<ref>{{Cytuj knéżkã|url=https://op.europa.eu/en/publication-detail/-/publication/9d09ccd1-e0dd-11e9-9c4e-01aa75ed71a1/language-en|aùtór=F. Monforti-Ferrario, G. Oreggioni, E. Schaaf, D. Guizzardi, J.G.J. Olivier, E. Solazzo, E. Lo Vullo, M. Crippa, M. Muntean, E. Vignati|titel=Fossil CO2 and GHG emissions of all world countries. 2019 report – Study|stronë=175|plac=Luksembùrg|jãzëk=en|rozdzél=North Macedonia|rok=2019|doi=10.2760/687800|isbn=978-92-76-11100-9}}</ref> === Turistika === W 2016 rokù nen krôj òdwiedzëło 510 tës. turistów (5,1% wicy jak w pòprzédnym rokù), generëjącë dlô nie przëchòdë ò wôrtnoce 285 mln [[Amerikańsczi dolar|dolarów]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=UNWTO Tourism Highlights, 2017 Edition|òpùblikòwóny=[[Swiatowô Òrganizacjô Turisticzi|UNWTO]]|rok=2017|miesąc=lëpińc|stronë=8|url=https://www.e-unwto.org/doi/pdf/10.18111/9789284419029|jãzëk=en}}</ref> Nôwicy turistów przëjachało z [[Tëreckô|Tërecczi]], [[Serbiô|Serbie]], [[Greckô|Grecczi]], [[Holandiô|Holandie]] i [[Bùłgariô|Bùłgarie]].<ref>{{Cytuj starnã|titel=Туризам во Република Македонија, 2011-2015/Tourism in the Republic of Macedonia, 2011-2015|jãzëk=mk|stronë=34-35|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/8.4.16.01.pdf|data=2016-05|data przëstãpù=2017-08-21|òpùblikòwóny=stat.gov.mk}}</ref> Turistowie nôczãscy òdwiédzają [[Òchrid]], [[Skòpié]] i [[Bitola|Bitolã]]. Nordowô Macedoniô mô téż wiele nôtërnëch atrakcjów. W kraju to dô trzë nôrodné parczi: [[Nôrodny Park Pelister|Pelister]], [[Nôrodny Park Galiczica|Galiczica]], [[Nôrodny Park Mawrowò|Mawrowò]]<ref>{{Cytuj starnã|aùtór=|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/MakBrojki2017_mk.pdf|jãzëk=mk|òpùblikòwóny=stat.gov.mk|data=|titel=Македонија во бройки 2017|stronë=11|data przëstãpù=2017-08-21}}</ref> i różné jinszé nôtërné atrakcje, np. [[Matka (kanión)|kanión Matka]], [[Prespa|jezoro Prespa]], czë [[jezoro Berowò]]. == Pòliticzny system == {{Apartny artikel|Pòliticzny system Nordowi Macedonie}} Nordowô Macedoniô je parlamentarną repùbliką z jednojizbòwim parlamentã – Zéńdzenim Repùbliczi Macedoniô ([[Macedońsczi jãzëk|mac.]] ''Собрание на Република Македонија''). Krôj je pòdzelony na 80 gminów (општина – ''òpsztina''), z cze 10 gminów wchôdô w skłôd gardu Skòpié. == Główné gardë == [[Òbrôzk:Bitola Trst street.jpg|lewo|mały|Centrum [[Bitola|Bitolë]]]] {| class="wikitable" width="50%" !Kaszëbsczé miono !Macedońsczé miono |- |[[Bitola]] |Битола/Bitoła |- |[[Gòstiwar]] |Гостивар/Gòstiwar |- |[[Kiczewò]] |Кичево/Kiczewò |- |[[Kùmanowò]] |Куманово/Kùmanowò |- |[[Òchrid]] |Охрид/Òhrid |- |[[Prilep]] |Прилеп/Prilep |- |[[Skòpié]] |Скопје/Skòpje (stolëca) |- |[[Sztip]] |Штип/Sztip |- |[[Tetowò]] |Тетово/Tetowò |- |[[Wełes]] |Велес/Wełes |- |[[Radowisz]] |Радовиш/Radowisz |} == Bibliografiô == * [https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html Nordowô Macedoniô w „The World Factbook”] == Przëpisë == [[Kategòrëjô:Eùropejsczé państwa]] [[Kategòrëjô:Nordowô Macedoniô]] <references /> == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Eùropa}} {{Kòntrola}} bn4stv8r4nryntnr1bwsc7kvp4e0tdn Krokòwò 0 6417 211420 210821 2026-08-18T09:40:18Z Terrus38 14026 211420 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox|Wies=Krokòwò|rodzôcz_wsë=Krokòwa|òdjimk=Krokowa Castle, Poland_-_panorama.jpg|opisënk_òdjimka=Pałac w Krokòwie|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=pùcczi|gmina=Krokòwò|lëdztwò=712|rok=2024| Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|54°46'45"N 18°09'49"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Krokòwò]]}}}}|galerëjô_commons=Category:Krokowa|nr_czér=58|reg_tôfla=GPU|SIMC=0165110}} '''Krokòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Krokowa'', {{jãz.|de}} ''Krockow'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce,]] w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]], sedzba [[Gmina Krokòwò|gminë Krokòwò]], kòl rozdrodżi wòjewódzczich drogów nr 213 i nr 218. Krokòwò z òtôczającyma je [[Minkòjce|Minkòjcama]] a [[Gòszczëno|Gòszczënã]] twòrzi jedno zabùdowóné òbrëmié ò môłomiesczim charakterze. To dało tu kùńcowi pòżdôwk banowi linie Pùck – Krokòwò. W latach 1945–1975 wies administracyjno słëcha tpzw. wiôldżémù [[Gduńsczé wòjewództwò (1945–1975)|gduńsczémù wòjewództwù]], a w latach 1975–1998 tpzw. môłémù [[Gduńsczé wòjewództwò (1945–1975)|gduńsczémù wòjewództwù]]. == Historiô == [[Òbrôzk:Krokowa_-_Church_01.jpg|lewo|mały|[[Kòscół sw. Katarzënë Aleksandrijsczi w Krokòwie|Kòscół sw. Katarzënë Aleksandrijsczi]]]] [[Òbrôzk:Krockow-Sammlung_Duncker_(5365839).jpg|lewo|mały|[[Pałac w Krokòwie]], céch. Alexander Duncker (1860)]] Wies òd XII stalatégò do 1945 nôleża do rodu [[Krokòwscë|Krokòwsczich]]. Òd kùńca XVI w. do pòłowë XIX w. Krokòwò bëła centrum [[Kalwinizm|kalwinizmù]] na [[Gduńsczé Pòmòrzé|Gduńsczim Pòmòrzim]] i przënômni do pòłowë XIX w. òdbiwałë sã tuwò regùlarno ewanielëckò-refòrmòwóné nôbòżeństwa pò kaszëbskù. Pò wëgasnienim pòlsczi wietwie rodu pòd kùńc XVIII w., Krokòwò przeszło w rãce miemiecczi wietwie brëkùjący nôzwëska von Krockow. Nôbarżi dramaticzny mòment familie von Krockow przëpôdł na lato 1939. W rodowim majątkù, jakô leża na teritorium [[II Pòlskô Repùblika|II Pòlsczi Repùbliczi]], żëło sztërzech bracynów von Krockowów: [[Albrecht von Krockow|Albrecht]], Heinrich, Reinhold a Urlich, mającëch pòlsczé òbëwatelstwò. Reinhold òstôł zacygniony do pòlsczich ùlanów, a Heinrich i Urlich zwiornãlë na niemiecką stronã i dołączëlë do [[Wehrmacht|Wehrmachtu]]. Wszëtcë trzeji brelë ùdzél w biôtkach [[Séwnikòwô kampaniô|séwnika 1939]]. Albrecht, 26 lat stôri, cobë ùchilëc sã òd pòlétu mòbilizacje do [[Pòlsczé Wòjskò (II PR)|Pòlsczégò Wòjska]], dokònôł samòòkaleczeniégò: stracył pôlc ù nodżi. Béł gòspòdarzã majątkù do 1945. Ùlana Reinhold po czile tidzeniach wrócył z niemiecczi niewòli i pòtkôł sã z bracynama w Krokòwie. Reinhold wstąpił do [[Schutzstaffel|SS]] i z dwùma bracynama biôtkòwôł dlô [[III Rzesza|III Rzeszë]]. Wszëtcë trzeji zdżinãlë na fronce<ref name="Krockow">Roman Daszczyński, [http://wyborcza.pl/1,75478,14361451,Albrecht_von_Krockow___ludzki_pan__Historia_czlowieka_.html Albrecht von Krockow – ludzki pan? Historia człowieka, któremu chcą odebrać obywatelstwo''.'']''&nbsp;wyborcza.pl. ({{jãz.|pl}}) &nbsp;[przëstãp 2013-07-31].''</ref>. Z kwerendë, jaką òbsztëlowôł pòmòrsczi wòjewòda, a szlëgnął profesjonalny historik, wëchôdô, co nekrolodżi trzech padłëch bracynów von Krockow zamikałë w se scwierdzenié: ''Ò'' ''drãdżé czasë pòlsczich rządów òstôwelë wierny niemczëznie''<ref>Roman Daszczyński, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/1,35636,14362007,Pomorski_arystokrata__ktory_mial_byc_przyjacielem.html Pomorski arystokrata, który miał być przyjacielem Polski, zataił, że służył w SS''.''] ''wyborcza.pl. ({{jãz.|pl}}) [przëstãp 2013-07-31].''</ref>. == Zabëtczi == [[Òbrôzk:Krokowa2_939_z_1985-05-18.jpg|mały|Pałac z lotu ptôcha]] * [[Kòscół sw. Katarzënë Aleksandrijsczi w Krokòwie|parafialny kòscół sw. Katarzënë Aleksandrijsczi]], [[Neògòtik|neògòticczi]], z pòłowë XIX w., do 1945 ewanielëcczi. Ceglany, bez òbrzëtu, ò apartnëch, òsmënórtnëch, plaskato ùwińcowónëch tormach z ceglaną balustradą. Główną patrónką krokòwsczégò kòscoła je [[Katarzëna Aleksandrijskô|sw. Katarzëna Aleksandrijskô]], a bòczné òbrazë przedstôwiają: [[Papiéż Pius X|sw. Piusa X]] ë [[Swiãti Wòjcech|sw. Wòjcecha]]. Kòscoła dozérają rezurekcjoniscë. * pałac – z dzélowò ùchòwóną fòsą béł bùdowóny òd XIV stalatégò, a terôczasny sztôłt zwëskôł w XVIII w.<ref name="pomorze2">Piotr&nbsp;Skurzyński'', Pomorze, Warszawa:'' Wëd. Muza S.A.'', 2007, str. 353,'' ISBN&nbsp;978-83-7495-133-3''.''</ref> W 1945, czej gwôscëcele òstelë zmùszony do wëjazdu do [[Niemieckô|Niemiecczi]], bùdink òstôł [[Nacjonalizacjô|znacjonalizowóny]]. W pałacu kòle direkcje Zakładu Hodowlë Roscënów fónksnérowôł Kaszëbsczi Dodóm Kùlturë. To tu sedzbã miało kòl 20-òsobòwé fòlkloristiczné karno ''Kaszëbë,'' założoné ë prowadzoné przez [[Jerzi Łisk|Jerzégò Łiska]] – czerownika Kaszëbsczégò Dodomù Kùlturë. Nen dodóm béł jedną z wiesczich placówków pùcczégò krézu. Pałac òbrócył sã w szmërglënë. W 1990 òstôł òdrestaùrowóny przez pòlskò-niemiecką fùndacjã, chtërny nôleżnikama są téż dôwny gwôscëcele. Dzysdnia pałac je za hotel i mùzeùm. == Ban == [[Òbrôzk:Krokowa-dworzec_kolejowy.jpg|mały|Dôwny krokòwsczi banóf]] We wiôldżim dzélu ùdëtkôwiónô przez familiã von Krockow, jednostrzekòwô banowô liniô (szérzô sztreczi 1435 mm) z Pùcka do Krokòwa o dłużawie 22,39 km, bùdowónô bëła przez kònsorcjum pòblësczich cukrowniów, brańtuzów i gbùrsczich òrganizacjów.<ref>''[https://www.bazakolejowa.pl/index.php?dzial=linie&id=126 Linia Swarzewo – Krokowa (236)], [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa –'' bazakolejowa.pl ''[online] ({{jãz.|pl}}) [przëstãp 2026-01-24].''</ref> Do wsë ban doprzëszedł òb jeséń 1903. Òdemkniãcé całi linie, jaczi wëkònôwcą bëła firma Lenz & Co., òdbëło sã 26 séwnika 1903. W latach 2001–2003 baza [[Drezynowi Ban|Drezynowégò Banu]]<ref>[http://www.drezyny.pl Kolej Drezynowa] ({{jãz.|pl}}), [online], [przëstãp 2026-08-08]</ref> (dzysdnia nie fónksnérëje). Banowô liniô Swôrzewò – Krokòwò òsta rozebrónô i zamiast ni to dzysdnia dô asfaltowi kòłowi tur ò jistnym przebiegù. == Roda == W òkòlim fónksnérëją rezerwatë rodë ''Zeloné'' a ''[[Rezerwat przirodë Biélawa|Biélawa]]''. == Zrzeszony z Krokòwã == * prof. [[Alfréd Czermińsczi]] – ùszłi prorektór [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]], załóżca i rektór [[Wëższô Szkòła Administracje i Biznesu m. Eùgeniusza Kwiatkòwsczégò w Gdinie|Wëższi Szkòłë Administracje i Biznesu m.]] [[Wëższô Szkòła Administracje i Biznesu m. Eùgeniusza Kwiatkòwsczégò w Gdinie|Eugeniusza Kwiatkowskiego w Gdyni]] * Albrecht von Krockow * Matthias von Krockow * Reinhold von Krockow * [[Kadzmiérz Plocka]] – ùszłi wójt gminë, pòsélc [[Òbëwatelskô Platfòrma|Òbëwatelsczi Platfòrmë]], wiceminyster Rolnictwa i Rozwiju Wsë. == Òbaczë téż == * [[Wiôlgô Piôsznica]] * [[Żarnówc]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|v=iTwCSlBbPUI|tit=Krokowa|k=krzasia}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Krokòwa]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] 41gf6z143yxrjtus7v835njnqeu5aco 211440 211420 2026-08-18T10:00:02Z Terrus38 14026 211440 wikitext text/x-wiki {{Wies infobox|Wies=Krokòwò|rodzôcz_wsë=Krokòwa|òdjimk=Krokowa Castle, Poland_-_panorama.jpg|opisënk_òdjimka=Pałac w Krokòwie|wòjewództwò=pòmòrsczé|kréz=pùcczi|gmina=Krokòwò|lëdztwò=712|rok=2024| Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta|mapa=PL|rozmiar=250|rodzaj=inline|punkty mapy={{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|54°46'45"N 18°09'49"E|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Krokòwò]]}}}}|galerëjô_commons=Category:Krokowa|nr_czér=58|reg_tôfla=GPU|SIMC=0165110}} '''Krokòwò''' ({{jãz.|pl}} ''Krokowa'', {{jãz.|de}} ''Krockow'') – [[Kaszëbë|kaszëbskô]] [[wies]] w [[Pòlskô|Pòlsce]], w [[Pòmòrsczé wòjewództwò|pòmòrsczim wòjewództwie]], w [[Pùcczi kréz|pùcczim krézu]], sedzba [[Gmina Krokòwò|gminë Krokòwò]], kòl rozdrodżi wòjewódzczich drogów nr 213 i nr 218. Krokòwò z òtôczającyma je [[Minkòjce|Minkòjcama]] a [[Gòszczëno|Gòszczënã]] twòrzi jedno zabùdowóné òbrëmié ò môłomiesczim charakterze. To dało tu kùńcowi pòżdôwk banowi linie Pùck – Krokòwò. W latach 1945–1975 wies administracyjno słëcha tpzw. wiôldżémù [[Gduńsczé wòjewództwò (1945–1975)|gduńsczémù wòjewództwù]], a w latach 1975–1998 tpzw. môłémù [[Gduńsczé wòjewództwò (1945–1975)|gduńsczémù wòjewództwù]]. == Historiô == [[Òbrôzk:Krokowa_-_Church_01.jpg|lewo|mały|[[Kòscół sw. Katarzënë Aleksandrijsczi w Krokòwie|Kòscół sw. Katarzënë Aleksandrijsczi]]]] [[Òbrôzk:Krockow-Sammlung_Duncker_(5365839).jpg|lewo|mały|[[Pałac w Krokòwie]], céch. Alexander Duncker (1860)]] Wies òd XII stalatégò do 1945 nôleża do rodu [[Krokòwscë|Krokòwsczich]]. Òd kùńca XVI w. do pòłowë XIX w. Krokòwò bëła centrum [[Kalwinizm|kalwinizmù]] na [[Gduńsczé Pòmòrzé|Gduńsczim Pòmòrzim]] i przënômni do pòłowë XIX w. òdbiwałë sã tuwò regùlarno ewanielëckò-refòrmòwóné nôbòżeństwa pò kaszëbskù. Pò wëgasnienim pòlsczi wietwie rodu pòd kùńc XVIII w., Krokòwò przeszło w rãce miemiecczi wietwie brëkùjący nôzwëska von Krockow. Nôbarżi dramaticzny mòment familie von Krockow przëpôdł na lato 1939. W rodowim majątkù, jakô leża na teritorium [[II Pòlskô Repùblika|II Pòlsczi Repùbliczi]], żëło sztërzech bracynów von Krockowów: [[Albrecht von Krockow|Albrecht]], Heinrich, Reinhold a Urlich, mającëch pòlsczé òbëwatelstwò. Reinhold òstôł zacygniony do pòlsczich ùlanów, a Heinrich i Urlich zwiornãlë na niemiecką stronã i dołączëlë do [[Wehrmacht|Wehrmachtu]]. Wszëtcë trzeji brelë ùdzél w biôtkach [[Séwnikòwô kampaniô|séwnika 1939]]. Albrecht, 26 lat stôri, cobë ùchilëc sã òd pòlétu mòbilizacje do [[Pòlsczé Wòjskò (II PR)|Pòlsczégò Wòjska]], dokònôł samòòkaleczeniégò: stracył pôlc ù nodżi. Béł gòspòdarzã majątkù do 1945. Ùlana Reinhold po czile tidzeniach wrócył z niemiecczi niewòli i pòtkôł sã z bracynama w Krokòwie. Reinhold wstąpił do [[Schutzstaffel|SS]] i z dwùma bracynama biôtkòwôł dlô [[III Rzesza|III Rzeszë]]. Wszëtcë trzeji zdżinãlë na fronce<ref name="Krockow">Roman Daszczyński, [http://wyborcza.pl/1,75478,14361451,Albrecht_von_Krockow___ludzki_pan__Historia_czlowieka_.html Albrecht von Krockow – ludzki pan? Historia człowieka, któremu chcą odebrać obywatelstwo''.'']''&nbsp;wyborcza.pl. ({{jãz.|pl}}) &nbsp;[przëstãp 2013-07-31].''</ref>. Z kwerendë, jaką òbsztëlowôł pòmòrsczi wòjewòda, a szlëgnął profesjonalny historik, wëchôdô, co nekrolodżi trzech padłëch bracynów von Krockow zamikałë w se scwierdzenié: ''Ò'' ''drãdżé czasë pòlsczich rządów òstôwelë wierny niemczëznie''<ref>Roman Daszczyński, [http://trojmiasto.wyborcza.pl/trojmiasto/1,35636,14362007,Pomorski_arystokrata__ktory_mial_byc_przyjacielem.html Pomorski arystokrata, który miał być przyjacielem Polski, zataił, że służył w SS''.''] ''wyborcza.pl. ({{jãz.|pl}}) [przëstãp 2013-07-31].''</ref>. == Zabëtczi == [[Òbrôzk:Krokowa2_939_z_1985-05-18.jpg|mały|Pałac z lotu ptôcha]] * [[Kòscół sw. Katarzënë Aleksandrijsczi w Krokòwie|parafialny kòscół sw. Katarzënë Aleksandrijsczi]], [[Neògòtik|neògòticczi]], z pòłowë XIX w., do 1945 ewanielëcczi. Ceglany, bez òbrzëtu, ò apartnëch, òsmënórtnëch, plaskato ùwińcowónëch tormach z ceglaną balustradą. Główną patrónką krokòwsczégò kòscoła je [[Katarzëna Aleksandrijskô|sw. Katarzëna Aleksandrijskô]], a bòczné òbrazë przedstôwiają: [[Papiéż Pius X|sw. Piusa X]] ë [[Swiãti Wòjcech|sw. Wòjcecha]]. Kòscoła dozérają rezurekcjoniscë. * pałac – z dzélowò ùchòwóną fòsą béł bùdowóny òd XIV stalatégò, a terôczasny sztôłt zwëskôł w XVIII w.<ref name="pomorze2">Piotr&nbsp;Skurzyński'', Pomorze, Warszawa:'' Wëd. Muza S.A.'', 2007, str. 353,'' ISBN&nbsp;978-83-7495-133-3''.''</ref> W 1945, czej gwôscëcele òstelë zmùszony do wëjazdu do [[Niemieckô|Niemiecczi]], bùdink òstôł [[Nacjonalizacjô|znacjonalizowóny]]. W pałacu kòle direkcje Zakładu Hodowlë Roscënów fónksnérowôł Kaszëbsczi Dodóm Kùlturë. To tu sedzbã miało kòl 20-òsobòwé fòlkloristiczné karno ''Kaszëbë,'' założoné ë prowadzoné przez [[Jerzi Łisk|Jerzégò Łiska]] – czerownika Kaszëbsczégò Dodomù Kùlturë. Nen dodóm béł jedną z wiesczich placówków pùcczégò krézu. Pałac òbrócył sã w szmërglënë. W 1990 òstôł òdrestaùrowóny przez pòlskò-niemiecką fùndacjã, chtërny nôleżnikama są téż dôwny gwôscëcele. Dzysdnia pałac je za hotel i mùzeùm. == Ban == [[Òbrôzk:Krokowa-dworzec_kolejowy.jpg|mały|Dôwny krokòwsczi banóf]] We wiôldżim dzélu ùdëtkôwiónô przez familiã von Krockow, jednostrzekòwô banowô liniô (szérzô sztreczi 1435 mm) z Pùcka do Krokòwa o dłużawie 22,39 km, bùdowónô bëła przez kònsorcjum pòblësczich cukrowniów, brańtuzów i gbùrsczich òrganizacjów.<ref>''[https://www.bazakolejowa.pl/index.php?dzial=linie&id=126 Linia Swarzewo – Krokowa (236)], [w:] Ogólnopolska Baza Kolejowa –'' bazakolejowa.pl ''[online] ({{jãz.|pl}}) [przëstãp 2026-01-24].''</ref> Do wsë ban doprzëszedł òb jeséń 1903. Òdemkniãcé całi linie, jaczi wëkònôwcą bëła firma Lenz & Co., òdbëło sã 26 séwnika 1903. W latach 2001–2003 baza [[Drezynowi Ban|Drezynowégò Banu]]<ref>[http://www.drezyny.pl Kolej Drezynowa] ({{jãz.|pl}}), [online], [przëstãp 2026-08-08]</ref> (dzysdnia nie fónksnérëje). Banowô liniô Swôrzewò – Krokòwò òsta rozebrónô i zamiast ni to dzysdnia dô asfaltowi kòłowi tur ò jistnym przebiegù. == Roda == W òkòlim fónksnérëją rezerwatë rodë ''Zeloné'' a ''[[Rezerwat przirodë Biélawa|Biélawa]]''. == Zrzeszony z Krokòwã == * prof. [[Alfréd Czermińsczi]] – ùszłi prorektór [[Gduńsczi Ùniwersytet|Gduńsczégò Ùniwersytetu]], załóżca i rektór [[Wëższô Szkòła Administracje i Biznesu m. Eùgeniusza Kwiatkòwsczégò w Gdinie|Wëższi Szkòłë Administracje i Biznesu m.]] [[Wëższô Szkòła Administracje i Biznesu m. Eùgeniusza Kwiatkòwsczégò w Gdinie|Eugeniusza Kwiatkowskiego w Gdyni]] * Albrecht von Krockow * Matthias von Krockow * Reinhold von Krockow * [[Kadzmiérz Plocka]] – ùszłi wójt gminë, pòsélc [[Òbëwatelskô Platfòrma|Òbëwatelsczi Platfòrmë]], wiceminyster Rolnictwa i Rozwiju Wsë. == Òbaczë téż == * [[Wiôlgô Piôsznica]] * [[Żarnówc]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * {{YouTube|v=iTwCSlBbPUI|tit=Krokowa|k=krzasia}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Gmina Krokòwa]] [[Kategòrëjô:Pùcczi kréz]] [[Kategòrëjô:Strony z nieprzejrzanymi tłumaczeniami]] 28hqob2b7dbl8w5zw66m1ygnzkvi5yd Nowô Zélandiô 0 7763 211354 210822 2026-08-17T14:19:55Z Terrus38 14026 211354 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = New Zealand<br />Aotearoa |miono = Nowô Zélandiô |miono-genitiw = Nowi Zélandie |fana = Flag of New Zealand.svg |herb = Coat of arms of New Zealand.svg |na karce = New_Zealand_in_its_region.svg |jãzëk = [[anielsczi jãzëk|anielsczi]], [[maòrisczi jãzëk|maòrisczi]], nowòzélandzczi migòwi jãzëk |stolëca = Wellington |fòrma państwa = Kònstitucyjnô mònarchiô |wiéchrzëzna = 268.680 |procent-wòdë = 2,2% |lëdztwò = 4,5 mln |dëtk = nowòzélandzczi dolar | kòd dëtka = NZD |czasowô cona = +12/+13 |swiãto = 6 gromicznika (Dzéń Waitangi)<ref>[https://teara.govt.nz/en/public-holidays/print Public holidays.] TeAra</ref>. |himn = God Defend New Zealand |kòd = NZ |Internet = .nz |telefón = +64 |rok=-|Prezydeńt=Cindy Kiro|Mònarcha=[[Karól III]]|Premiéra=Christopher Luxon }} '''Nowô Zélandiô''' ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''New Zealand'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] ''Aotearoa'') – państwò pòłożoné na òstrowach na pôłniowim zôpadze [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Skłôdô sã z dwùch głównëch wëspów – Nordowégò Òstrowù ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''North Island'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] ''Te Ika-a-Māui'') ë Pôłniowégò Òstrowù ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''South Island'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] Te Waipounamu) a téż wicy jak 700 mniészich òstrowów. Je to szósté nôwikszé wëspiarsczé państwò na swiece pòd wzglãdã pòwiérzchnie. Leżi na pòrénk òd [[Aùstraliô (kòntinent)|Aùstralie]] za [[Mòrze Tasmana|Tasmanowim Mòrzã]] a na pôłnié òd òstrowów [[Nowô Kaledoniô|Nowi Kaledonie]], [[Fidżi]] a [[Tonga|Tondżi]]. Bòkadnô topògrafiô kraju a òstré górsczé czëpë, w tim Pôłniowé Alpë ([[Anielsczi jãzëk|an.]] ''Southern'' ''Alps'', [[Maòrisczi jãzëk|maò.]] Kā Tiritiri o te Moana), pòwstałë dzãka tektonicznémù zùrzmieniémù a wùlkanicznym erupcjóm. Stolëcą Nowi Zélandie je [[Wellington]], a nôlëdniészim gardã – [[Auckland]]. Nowòzélandzczé òstrowë bëłë slédnyma wikszima mieszkalnyma masama lądu, jaczé òsedlił człowiek. Na òpis midzë 1280 a 1350 rokã, [[Pòlinezyjczicë]] zaczãlë zasedlac wëspë, a w kònsekwencje pózni téż rozwijac apartną [[Maòrisowie|maòriską]] kùlturã. W 1642 rokù, holendersczi òdkriwca [[Abel Tasman]] òstôł pierszim Eùropejczikã, co ùzdrzôł a òdnotérowôł jistnienié òstrowów. W 1769 rokù, britijsczi òdkriwca, [[James Cook|kapténa James Cook]] stôł sã pierszim Eùropejczikã, jaczi pòstawił na nowòzélandzczi zemie stopã, a zrëchtowôł ji kôrtã. W 1840 rokù, przedstôwcowie [[Zjednóné Królestwò|Zjednónégò Królestwa]] a [[Maòrisowie|maòrisczi]] wódcowie pòdpiselë [[traktat z Waitangi]], chtëren zrobił tur do ògłoszeniô przez Wiôlgą Britaniã deklaracje suwerennoscë pózni w nym rokù a ùsadzenié Kòrunny Kòlonie Nowi Zélandie w 1841 r. Z ti przëczënë to dało seriã kònfliktów midzë kòlonialnyma wëszëznama a plemionama Maòrisów, jaczé skùtkòwałë kònfiskatą zacht sztremlów maòrisczi zemie. Nowô Zélandiô sta sã dominium w 1907, a fùl samòstójnotã zwëska w 1947 rokù, zachòwiwającë ale mònarchã jakno [[Głowa państwa|głowã państwa]]. Dzysdnia wikszosc òd 5,3 miliona mieszkańców kraju je eùropejsczégò pòchôdaniô; nôwikszą mniészëzną są aùtochtoniczny Maòrisowie – pò nich to dô Azjatów a lëdë Pacyfikù. Szlachòwno, nowòzélandzkô kùltura przédno czerpie ze spôdkòwiznë Maòrisów a britijsczich òsedléńców, równak zwikszonô imigracjô zwikszô pùlã kùlturalnëch inspiracjów. Òficjalnyma jãzëkama kraju są [[Anielsczi jãzëk|anielsczi]], [[Maòrisczi jãzëk|maòrisczi]] a [[nowòzélandzczi migòwi jãzëk]]. [[Nowòzélandzkô òdmiana anielsczégò jãzëka|Lokalny dialekt]] anielsczëgò jãzëka je ale dominëjącą gôdką. == Galeriô == <gallery mode="packed"> New_Zealand_topographic_map.jpg|Kôrta Nowi Zélandie New Zealand on the globe (Oceania centered).svg|Nowô Zélandiô na kôrce Zemie </gallery> == Òbaczë téż == * [[Aùstraliô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Òceanie]] lwyl2tusaiapneqvh2s75rfqij7rwhd Meksyk 0 9700 211343 209602 2026-08-17T14:09:27Z DawnyTest 14843 211343 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Estados Unidos Mexicanos|miono=Meksykańscze Zjednóné Kraje|fana=Flag of Mexico.svg|herb=Coat of arms of Mexico.svg|miono-genitiw=Meksyku|mòtto=La Patria Es Primero<br> (Tatczëzna je piersza)|na karce=MEX orthographic.svg|jãzëk=Niżóden (de facto [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]])|stolëca=[[Meksyk (gard)]]|fòrma państwa=[[repùblika]]|wiéchrzëzna=1,964,375|rok=2024|lëdztwò=130,739,927|dëtk=meksykańscze peso|kòd dëtka=MXN|czasowô cona=–8 do –6 – zëma UTC –7 do –5 – lato|swiãto=Día de la Independencia (Dzéń Samòstójnotë)|himn=Himno Nacional Mexicano<br> (Nôrodny meksykańsczi himn) <center>[[Òbrôzk:Himno Nacional Mexicano instrumental.ogg]]</center>|kòd=MX/MEX/484|Internet=.mx|telefón=+52|Prezydeńt=Claudia Sheinbaum|data ùsôdzenia=24 séwnika 1821|aùtowi kòd=MEX}} '''Meksyk''' ({{jãz.|es}} ''México'') je państwã w [[Nordowô Amerika|Nordowi Americe]]. Je 13. co do wiôlgòscë państwã swiata. Greńczë z [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónémi Krajami Americzi]] na norde, [[Gwatemala|Gwatemalą]] i [[Belize]] na pôłniu. Na pôłniu i zôpôdze ma przëstãp do [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]], na pòrénku do Meksykańsczej Roztoki i Karaibsczego Mòrza. == Historiô == [[Òbrôzk:Azteken-Menschenopfer.jpg|lewo|mały|Aztekowie skłôdają òfiarë z lëdzi]] Przódë bëłë tu cywilizacëjé Olmeków, Tolteków, Zapoteków, Majów i Azteków, chtërë potémù staly sã [[Szpańskô|szpańską]] kolònią jakò Wicekrólestwò Nowi Szpańsczi<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210126164719/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/mexico Mexico] The World Factbook</ref>. W 1810 naczãła sã wòjna ò samòstójnótã, kùreszcze Meksyk zwëskał jã w 1821. W latach 1876–1911 prezydentem bëł diktator Porfirio Diaz, chtërën òstał òbalonô z przëczënë rewolucëji<ref name=":1">[https://www.bbc.com/news/world-latin-america-19828041 Mexico profile - Timeline] BBC</ref>. W 1927–1929 mioło mol [[Katolëcczi Kòscół|katolëccze]] pòwstanié ''cristeros'' procëm antikòscelny politice rządu i prezydenta Callesa<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/cristeros;3888197.html cristeros] Encyklopedia PWN</ref>, chtërën zôczął też rządy Partii Rewolucëjno-institucëjnej (PRI). W 1938 prezydent Lazaro Cardenas naczął nacjonalizacëje pétrochòwy ropy. W 1968 mioła mol masakra sztudérów na placu Trzëch Kùltur. W 1994 wëbùchło pòwstanié Zapadistów w Chiapas (indiańsczego domôcego lëdztwa)<ref name=":2">[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Meksyk-Historia;4270158.html Meksyk. Historial] Encyklopedia PWN</ref>. W 1997 PRI stracëła wikszosc w parlameńcie, a w 2000 prezydentem òstał Vicente Fox, z koalicëji Allianza por el Cambio<ref name=":1" /><ref name=":2" />. == Geografiô == [[Òbrôzk:Pico Orizaba1.jpg|lewo|mały|[[Wùlkan]] Orizaba]] Wiéchrzëzna: 1 972 550 km²<ref name=":0" />. W kraju sã wszelejaczé fòrmy usztôłtòwónia terenu, na norde sã piôszczëzny, na pôłniu dżungle i gòrowe swòry, cygnące sã od nordowego zôpôdu na pôłniowy pòrénk, robiące dolënë i płascziwëżë<ref name=":3">[https://embamex.sre.gob.mx/reinounido/images/stories/PDF/Meet_Mexico/3_meetmexico-theland.pdf Meet Mexico - The land] Embassy of Mexico in United Kingdom</ref>. Nôwëjszé górë skłôdają sã z wùlkanów (np. Orizaba znóny też jakò Citlaltépetl). Nôbarżi znónym wùlkanã je Paricutín, chtërën pòwstał w 1943<ref name=":3" />, je nômłodszim wùlkanã Meksyku, jego pòwstanié òbzérał gbùr Dionisio Pulido<ref>[https://historia.dorzeczy.pl/historia-wspolczesna/407974/paricutin-wulkan-ktory-urosl-w-kilka-miesiecy-miejscowi-wciaz-pamietaja.html Paricutin. O wulkanie, który… urósł na polu. Jego powstanie pamiętają miejscowi seniorzy] Historia DoRzeczy</ref>. Meksyk mo różny klimat, zmianë w wësokòsci prowôdzą do mòcnych wiodrów pògòdy<ref name=":3" />. Nôdłëgszô rzekã je Río Bravo. Wikszosc rzek w Meksyku ma swoje zdrzódło w górach Sierra Madre. Nôwiksze jezero to Chapala, leże midze krajami Jalisco i Michoacán<ref name=":3" />. === Sprôwné pòdzelenié === [[Òbrôzk:States of Mexico.svg|250px|mały]] Meksyk to federacëjô, skłôda sã z 31 krôjów (nôwikszi z nich to Chihuahua). {{Kòlumnë|em=18|1= # Aguascalientes # Dôlnô Kalifòrniô # Dôlnô Pôłniowô Kalifòrniô # Campeche # Chiapas # Chihuahua # Coahuila de Zaragoza # Colima # Durango # Guanajuato # Guerrero # Hidalgo # Jalisco # Meksyk (stón) # Michoacán de Ocampo # Morelos # Nayarit # Nuevo León # Oaxaca # Puebla # Querétaro Arteaga # Quintana Roo # San Luis Potosí # Sinaloa # Sonora # Tabasco # Tamaulipas # Tlaxcala # Veracruz # Jukatan # Zacatecas }} == Lëdztwò == W 2024 Meksyk mioł 130,739,927 mieszkańców. 62% mieszkańców Meksyku to Metysi, 21% to dzélowo domôce lëdztwò, 7% domôce lëdztwò, zaòstałé 10% to w wikszosci [[Eùropa|Eùropejczëki]]<ref name=":0" />. Na spòdlém pòdôwków z 2023 78% lëdztwa je katolëkami, 10% protestantami, 1,5% wëznaje jinsze religije (w tim judaizm, Swiôdkòwie Jehòwë, mormonizm, [[islam]]), 8,1% nie praktikùje żódny religiji, a 2,5% praktikùje nieòpisóné religije<ref>[https://www.state.gov/reports/2023-report-on-international-religious-freedom/mexico/ 2023 Report on International Religious Freedom: Mexico] United States Department of State</ref>. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Meksyk| ]] [[Kategòrëjô:Nordowô Amerika]] 202j6eoh1gc0auo8hl96gblyf5e5b22 Algeriô 0 11653 211388 209230 2026-08-17T22:19:56Z DawnyTest 14843 211388 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = al-Jazāʼir |miono = Algeriô |miono-genitiw = Algerie |fana = Flag of Algeria.svg |herb = National Emblem of Algeria (bronze effect).svg |na karce = Algeria_-_Location_Map_(2013)_-_DZA_-_UNOCHA.svg |mòtto = بالشّعب وللشّعب<br> (Z ludu i dlô ludu) |jãzëk = arabsczi, berbersczi, francësczi |stolëca = [[Algierë]] |fòrma państwa = [[repùblika]] |wiéchrzëzna = 2 381 740 |procent-wòdë = |lëdztwò = 47,735,685<ref>https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/algeria/#people-and-society The World Factbook</ref>| rok = 2025 |dëtk = Algiersczi dënar | kòd dëtka = DZD |czasowô cona = +1 |swiãto = |himn = Kassaman (Przësëgamë) <center>[[Òbrôzk:Kassaman instrumental.ogg]]</center> |kòd = DZA, DZ |Internet = .dz |telefón = +213|Prezydeńt=Abd al-Madżid Tabbun|Premiéra=Sifi Ghrieb|aùtowi kòd=DZ|data ùsôdzenia=5 lëpińca 1962 }} '''Algeriô''' abò '''Algerskô''' – stolemne państwò w nordowi [[Afrika|Africe]], ze stolecznym gardã [[Algierë]]. Algeriô je nôwikszim wedle wiéchrzëznë panstwã Afriki. == Òbaczë téż == * [[Algierë]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Afrika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Algieriô]] 6j7g1lr9wbbuyua6qtxxofn6xeji384 Kòlumbiô 0 12057 211394 210616 2026-08-18T00:56:21Z HaxelKaszëba 17492 211394 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Colombia |miono = Kòlumbiô |fana = Flag of Colombia.svg |herb = Coat of arms of Colombia.svg |miono-genitiw = Kòlumbie |na karce= LocationColombia.svg |mòtto= |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] |stolëca = [[Bògòta]] |fòrma państwa= repùblika |wiéchrzëzna = 1 138 910 |procent-wòdë = |lëdztwò = 53,936,226<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> |rok = 2026 |dëtk = Kòlumbiô peso|kòd dëtka = COP |czasowô cona = +57 |swiãto = |himn=Himno Nacional de la República de Colombia|kòd =CO |Internet =.co |telefón =57 |Prezydeńt= [[Abelardo de la Espriella]] |data ùsôdzenia=20 lëpińca 1810|aùtowi kòd=CO}} '''Kòlumbiô'''<ref>{{RKJ|2007|42}}</ref> ({{jãz.|es}} ''Colombia''), '''Repùblika Kolumbie''' ({{jãz.|es}} ''República de Colombia'') – krôj w Pôłniowi Americe, pòłożony nad [[Karajibsczé Mòrze|Karajibsczim Mòrzã]] a [[Mirny Òcean|Mirnym Òceanã]]. Grańczë z [[Brazylskô|Brazylią]] (1,790 km), [[Ekwador|Ekwadórã]] (708 km), [[Panama|Panamą]] (339 km), [[Peru]] (1,494 km), a téż [[Wenezuelskô|Wenezuelską]] (2,341 km).<ref>[https://web.archive.org/web/20260125005607/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/colombia/ ''Kòlumbiô w „The World Factbook”'']</ref> Stolëcą a nôwikszim gardã kraju je [[Bògòta]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> Kòlumbiô mô pòwiérzchniã 1 138 910 km², co czëni ją jednym z nôwikszich krajów [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> W 2026 rokù krôj rechùje kòl 53 mln mieszkańców.<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> Je republiką, a ji ùrzãdowim jãzëkã je [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]].<ref>[https://www.secretariasenado.gov.co/senado/basedoc/constitucion_politica_1991.html ''Constitución Política de la República de Colombia''], art. 1 i 10 [online], Senado de la República de Colombia [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|es}}).</ref> == Geògrafiô == Kòlumbiô leżi w nordowò-zôpôdnym parce [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Je jedurnym krajã kòntinentu mający ùbrzég równo nad [[Karajibsczé Mòrze|Karajibsczim Mòrzã]], jak i [[Mirny Òcean|Mirnym Òceanã]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> Przez zôpôdny part kraju przebiégô trzë przédné pasma [[Andë|Andów]]: [[Cordillera Occidental]], [[Cordillera Central]] i [[Cordillera Oriental]]. Na pòrénk òd [[Andë|Andów]] rozcygô sã szerokô niżawa [[Llanos]], za to na pôłniowim-pòrénkù je part [[Amazoniô|Amazonie]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> == Historiô == === Przedkòlonialné czasë === Przed doturzenim Eùropejczików zemie dzysôdniowi Kòlumbie zamieszkiwałë wielné lëdë a spòlëznë. Jedną z nôwôżniészich bëła [[Muiska|kùltura Muiska]], jaczi ji przedstawicele zamieszkiwalë òkòlé dzysôdniowi [[Bògòta|Bògòtë]]. Bògaté tradicje a zwëczi [[Muiska]] mògłë przëczënic do pòwstaniô eùropejsczich pòwiôstków ò [[El Dorado]]. === Szpańskô Kòlonizacjô === W 1499 rokù na zemie dzysôdniowi Kòlumbie doturzëlë pierszi szpańsczi kònkwistadórzë. W XVI stalatégò wikszosc tëch zemiów òsta pòdbitô a òpanowóna przez [[Szpańskô|Szpańskã]]. W 1717 ùsadzono [[Wicekrólestwò Nowi Granadë]], jakô òbjimała midzë jinszima òbéńdã dzysôdniowi Kòlumbie òrôz jinszé teritoria nordowò-zôpôdnégò partu [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]]. === Biôtka ò samòstójnosc === Na zôczątkù XIX stalatégò w szpańsczich kòloniach w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]] pòczãłë sã rozwijac samòstójnowé rësznotë. W 1810 rokù w [[Bògòta|Bògòce]] doszło do wëdarzeniów, jaczé pòczãłë proces ùniezanôleżniégò [[Wicekrólestwò Nowi Granadë|Nowi Grenadë]] òd [[Szpańskô|Szpańsczi]]. 20 lëpińca 1810 rokù je aktualno òbchòdzony jakno Dzéń Samòstójnoscë Kòlumbie.<ref>[https://elpais.com/america-colombia/2025-07-19/independencia-de-colombia-por-que-se-festeja-cada-20-de-julio-y-como-fue-el-proceso-de-liberacion.html ''Independencia de Colombia: ¿por qué se festeja cada 20 de julio y cómo fue el proceso de liberación?''] [online], ''El País'', 19.07.2025 ({{jãz.|es}}).</ref> Jedną z nôwôżniészich pòstaców biôtczi ò samòstójnosc béł [[Simón Bolívar]]. Dowòdzoné przez niegò wòjska dobëłë szpańsczi dôdżi, a dobëcé [[Biôtka pòd Boyacá|biôtczi pòd Boyacá]] w 1819 òdemkło dargã do samòstójnoscë.<ref>[https://elpais.com/america-colombia/2025-07-19/independencia-de-colombia-por-que-se-festeja-cada-20-de-julio-y-como-fue-el-proceso-de-liberacion.html ''Independencia de Colombia: ¿por qué se festeja cada 20 de julio y cómo fue el proceso de liberación?''] [online], ''El País'', 19.07.2025 ({{jãz.|es}}).</ref> <div style="clear: both;"></div> == Kôrta == <div style="margin-bottom:1.0em;"></div> <div style="width: 620px; margin: 0 auto 15px auto; border: 1px solid var(--border-color-base, #ccc); border-radius: 8px; padding: 10px; background: var(--background-color-neutral, #f9f9f9); box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px; color: var(--color-base, #202122);">Gardë Kòlumbie</div> {{Lokalizacëjnô kôrta |mapa=CO |rozmiar=600 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|03°25′14″N 76°31′20″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Palmira (gard)|Palmira]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|01°12′N 77°16′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pasto (gard)|Pasto]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°53′N 76°38′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Apartadó]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|02°56′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Neiva]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°35′56″N 74°04′51″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk='''[[Bògòta]]'''}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|03°53′N 77°04′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Buenaventura (Kòlumbiô)|Buenaventura]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°53′N 72°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cúcuta]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|10°24′N 75°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cartagena de Indias|Cartagena]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|05°21′N 72°24′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Yopal]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°31′N 75°40′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[El Edén (lotnisko)|El Edén]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|10°57′N 74°47′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barranquilla]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|02°34′N 77°53′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Guapi]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|02°26′N 76°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Popayán]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|01°37′N 75°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Florencia (Caquetá)|Florencia]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°26′N 75°12′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Ibagué]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|06°13′N 77°24′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Bahía Solano]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|06°14′41″N 75°34′06″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Medellín]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|09°19′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Corozal (Sucre)|Corozal]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|08°45′N 75°53′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Montería]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°07′N 73°11′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Lebrija (Santander)|Lebrija]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|04°48′N 75°42′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pereira]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|11°14′N 74°12′W|pòzycjô=top|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Santa Marta]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°05′N 70°45′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Arauca (gard)|Arauca]]}} {{Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt|07°01′N 73°50′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barrancabermeja]]}} }} </div> <div style="clear: both;"></div> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] s5n3i7a2tzfaontsp0s4xfbp0dgmvt9 211421 211394 2026-08-18T09:40:27Z Terrus38 14026 211421 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Colombia |miono = Kòlumbiô |fana = Flag of Colombia.svg |herb = Coat of arms of Colombia.svg |miono-genitiw = Kòlumbie |na karce= LocationColombia.svg |mòtto= |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] |stolëca = [[Bògòta]] |fòrma państwa= repùblika |wiéchrzëzna = 1 138 910 |procent-wòdë = |lëdztwò = 53,936,226<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> |rok = 2026 |dëtk = Kòlumbiô peso|kòd dëtka = COP |czasowô cona = +57 |swiãto = |himn=Himno Nacional de la República de Colombia|kòd =CO |Internet =.co |telefón =57 |Prezydeńt= [[Abelardo de la Espriella]] |data ùsôdzenia=20 lëpińca 1810|aùtowi kòd=CO}} '''Kòlumbiô'''<ref>{{RKJ|2007|42}}</ref> ({{jãz.|es}} ''Colombia''), '''Repùblika Kolumbie''' ({{jãz.|es}} ''República de Colombia'') – krôj w Pôłniowi Americe, pòłożony nad [[Karajibsczé Mòrze|Karajibsczim Mòrzã]] a [[Mirny Òcean|Mirnym Òceanã]]. Grańczë z [[Brazylskô|Brazylią]] (1,790 km), [[Ekwador|Ekwadórã]] (708 km), [[Panama|Panamą]] (339 km), [[Peru]] (1,494 km), a téż [[Wenezuelskô|Wenezuelską]] (2,341 km).<ref>[https://web.archive.org/web/20260125005607/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/colombia/ ''Kòlumbiô w „The World Factbook”'']</ref> Stolëcą a nôwikszim gardã kraju je [[Bògòta]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> Kòlumbiô mô pòwiérzchniã 1 138 910 km², co czëni ją jednym z nôwikszich krajów [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> W 2026 rokù krôj rechùje kòl 53 mln mieszkańców.<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> Je republiką, a ji ùrzãdowim jãzëkã je [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]].<ref>[https://www.secretariasenado.gov.co/senado/basedoc/constitucion_politica_1991.html ''Constitución Política de la República de Colombia''], art. 1 i 10 [online], Senado de la República de Colombia [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|es}}).</ref> == Geògrafiô == Kòlumbiô leżi w nordowò-zôpôdnym parce [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Je jedurnym krajã kòntinentu mający ùbrzég równo nad [[Karajibsczé Mòrze|Karajibsczim Mòrzã]], jak i [[Mirny Òcean|Mirnym Òceanã]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> Przez zôpôdny part kraju przebiégô trzë przédné pasma [[Andë|Andów]]: [[Cordillera Occidental]], [[Cordillera Central]] i [[Cordillera Oriental]]. Na pòrénk òd [[Andë|Andów]] rozcygô sã szerokô niżawa [[Llanos]], za to na pôłniowim-pòrénkù je part [[Amazoniô|Amazonie]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> == Historiô == === Przedkòlonialné czasë === Przed doturzenim Eùropejczików zemie dzysôdniowi Kòlumbie zamieszkiwałë wielné lëdë a spòlëznë. Jedną z nôwôżniészich bëła [[Muiska|kùltura Muiska]], jaczi ji przedstawicele zamieszkiwalë òkòlé dzysôdniowi [[Bògòta|Bògòtë]]. Bògaté tradicje a zwëczi [[Muiska]] mògłë przëczënic do pòwstaniô eùropejsczich pòwiôstków ò [[El Dorado]]. === Szpańskô Kòlonizacjô === W 1499 rokù na zemie dzysôdniowi Kòlumbie doturzëlë pierszi szpańsczi kònkwistadórzë. W XVI stalatégò wikszosc tëch zemiów òsta pòdbitô a òpanowóna przez [[Szpańskô|Szpańskã]]. W 1717 ùsadzono [[Wicekrólestwò Nowi Granadë]], jakô òbjimała midzë jinszima òbéńdã dzysôdniowi Kòlumbie òrôz jinszé teritoria nordowò-zôpôdnégò partu [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]]. === Biôtka ò samòstójnosc === Na zôczątkù XIX stalatégò w szpańsczich kòloniach w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]] pòczãłë sã rozwijac samòstójnowé rësznotë. W 1810 rokù w [[Bògòta|Bògòce]] doszło do wëdarzeniów, jaczé pòczãłë proces ùniezanôleżniégò [[Wicekrólestwò Nowi Granadë|Nowi Grenadë]] òd [[Szpańskô|Szpańsczi]]. 20 lëpińca 1810 rokù je aktualno òbchòdzony jakno Dzéń Samòstójnoscë Kòlumbie.<ref>[https://elpais.com/america-colombia/2025-07-19/independencia-de-colombia-por-que-se-festeja-cada-20-de-julio-y-como-fue-el-proceso-de-liberacion.html ''Independencia de Colombia: ¿por qué se festeja cada 20 de julio y cómo fue el proceso de liberación?''] [online], ''El País'', 19.07.2025 ({{jãz.|es}}).</ref> Jedną z nôwôżniészich pòstaców biôtczi ò samòstójnosc béł [[Simón Bolívar]]. Dowòdzoné przez niegò wòjska dobëłë szpańsczi dôdżi, a dobëcé [[Biôtka pòd Boyacá|biôtczi pòd Boyacá]] w 1819 òdemkło dargã do samòstójnoscë.<ref>[https://elpais.com/america-colombia/2025-07-19/independencia-de-colombia-por-que-se-festeja-cada-20-de-julio-y-como-fue-el-proceso-de-liberacion.html ''Independencia de Colombia: ¿por qué se festeja cada 20 de julio y cómo fue el proceso de liberación?''] [online], ''El País'', 19.07.2025 ({{jãz.|es}}).</ref> <div style="clear: both;"></div> == Kôrta == <div style="margin-bottom:1.0em;"></div> <div style="width: 620px; margin: 0 auto 15px auto; border: 1px solid var(--border-color-base, #ccc); border-radius: 8px; padding: 10px; background: var(--background-color-neutral, #f9f9f9); box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px; color: var(--color-base, #202122);">Gardë Kòlumbie</div> {{Lokalizacyjnô kôrta |mapa=CO |rozmiar=600 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|03°25′14″N 76°31′20″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Palmira (gard)|Palmira]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|01°12′N 77°16′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pasto (gard)|Pasto]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|07°53′N 76°38′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Apartadó]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|02°56′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Neiva]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|04°35′56″N 74°04′51″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk='''[[Bògòta]]'''}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|03°53′N 77°04′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Buenaventura (Kòlumbiô)|Buenaventura]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|07°53′N 72°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cúcuta]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|10°24′N 75°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cartagena de Indias|Cartagena]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|05°21′N 72°24′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Yopal]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|04°31′N 75°40′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[El Edén (lotnisko)|El Edén]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|10°57′N 74°47′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barranquilla]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|02°34′N 77°53′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Guapi]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|02°26′N 76°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Popayán]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|01°37′N 75°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Florencia (Caquetá)|Florencia]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|04°26′N 75°12′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Ibagué]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|06°13′N 77°24′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Bahía Solano]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|06°14′41″N 75°34′06″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Medellín]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|09°19′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Corozal (Sucre)|Corozal]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|08°45′N 75°53′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Montería]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|07°07′N 73°11′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Lebrija (Santander)|Lebrija]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|04°48′N 75°42′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pereira]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|11°14′N 74°12′W|pòzycjô=top|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Santa Marta]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|07°05′N 70°45′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Arauca (gard)|Arauca]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|07°01′N 73°50′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barrancabermeja]]}} }} </div> <div style="clear: both;"></div> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] c5igjvq5abv00jotz08xugr8s5j40xy 211441 211421 2026-08-18T10:00:47Z Terrus38 14026 211441 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò |gwôsné miono = Colombia |miono = Kòlumbiô |fana = Flag of Colombia.svg |herb = Coat of arms of Colombia.svg |miono-genitiw = Kòlumbie |na karce= LocationColombia.svg |mòtto= |jãzëk = [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]] |stolëca = [[Bògòta]] |fòrma państwa= repùblika |wiéchrzëzna = 1 138 910 |procent-wòdë = |lëdztwò = 53,936,226<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> |rok = 2026 |dëtk = Kòlumbiô peso|kòd dëtka = COP |czasowô cona = +57 |swiãto = |himn=Himno Nacional de la República de Colombia|kòd =CO |Internet =.co |telefón =57 |Prezydeńt= [[Abelardo de la Espriella]] |data ùsôdzenia=20 lëpińca 1810|aùtowi kòd=CO}} '''Kòlumbiô'''<ref>{{RKJ|2007|42}}</ref> ({{jãz.|es}} ''Colombia''), '''Repùblika Kolumbie''' ({{jãz.|es}} ''República de Colombia'') – krôj w Pôłniowi Americe, pòłożony nad [[Karajibsczé Mòrze|Karajibsczim Mòrzã]] a [[Mirny Òcean|Mirnym Òceanã]]. Grańczë z [[Brazylskô|Brazylią]] (1,790 km), [[Ekwador|Ekwadórã]] (708 km), [[Panama|Panamą]] (339 km), [[Peru]] (1,494 km), a téż [[Wenezuelskô|Wenezuelską]] (2,341 km).<ref>[https://web.archive.org/web/20260125005607/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/colombia/ ''Kòlumbiô w „The World Factbook”'']</ref> Stolëcą a nôwikszim gardã kraju je [[Bògòta]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> Kòlumbiô mô pòwiérzchniã 1 138 910 km², co czëni ją jednym z nôwikszich krajów [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> W 2026 rokù krôj rechùje kòl 53 mln mieszkańców.<ref>''[https://www.worldometers.info/world-population/colombia-population/ Colombia Population (2026)]'' [online], Worldometer [dost. 2026-05-15] ({{jãz.|en}}).</ref> Je republiką, a ji ùrzãdowim jãzëkã je [[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]].<ref>[https://www.secretariasenado.gov.co/senado/basedoc/constitucion_politica_1991.html ''Constitución Política de la República de Colombia''], art. 1 i 10 [online], Senado de la República de Colombia [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|es}}).</ref> == Geògrafiô == Kòlumbiô leżi w nordowò-zôpôdnym parce [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]]. Je jedurnym krajã kòntinentu mający ùbrzég równo nad [[Karajibsczé Mòrze|Karajibsczim Mòrzã]], jak i [[Mirny Òcean|Mirnym Òceanã]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> Przez zôpôdny part kraju przebiégô trzë przédné pasma [[Andë|Andów]]: [[Cordillera Occidental]], [[Cordillera Central]] i [[Cordillera Oriental]]. Na pòrénk òd [[Andë|Andów]] rozcygô sã szerokô niżawa [[Llanos]], za to na pôłniowim-pòrénkù je part [[Amazoniô|Amazonie]].<ref>[https://theworldfactbook.org/country/colombia.html ''Colombia – The World Factbook''] [online], The World Factbook [dost. 2026-08-01] ({{jãz.|en}}).</ref> == Historiô == === Przedkòlonialné czasë === Przed doturzenim Eùropejczików zemie dzysôdniowi Kòlumbie zamieszkiwałë wielné lëdë a spòlëznë. Jedną z nôwôżniészich bëła [[Muiska|kùltura Muiska]], jaczi ji przedstawicele zamieszkiwalë òkòlé dzysôdniowi [[Bògòta|Bògòtë]]. Bògaté tradicje a zwëczi [[Muiska]] mògłë przëczënic do pòwstaniô eùropejsczich pòwiôstków ò [[El Dorado]]. === Szpańskô Kòlonizacjô === W 1499 rokù na zemie dzysôdniowi Kòlumbie doturzëlë pierszi szpańsczi kònkwistadórzë. W XVI stalatégò wikszosc tëch zemiów òsta pòdbitô a òpanowóna przez [[Szpańskô|Szpańskã]]. W 1717 ùsadzono [[Wicekrólestwò Nowi Granadë]], jakô òbjimała midzë jinszima òbéńdã dzysôdniowi Kòlumbie òrôz jinszé teritoria nordowò-zôpôdnégò partu [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americzi]]. === Biôtka ò samòstójnosc === Na zôczątkù XIX stalatégò w szpańsczich kòloniach w [[Pôłniowô Amerika|Pôłniowi Americe]] pòczãłë sã rozwijac samòstójnowé rësznotë. W 1810 rokù w [[Bògòta|Bògòce]] doszło do wëdarzeniów, jaczé pòczãłë proces ùniezanôleżniégò [[Wicekrólestwò Nowi Granadë|Nowi Grenadë]] òd [[Szpańskô|Szpańsczi]]. 20 lëpińca 1810 rokù je aktualno òbchòdzony jakno Dzéń Samòstójnoscë Kòlumbie.<ref>[https://elpais.com/america-colombia/2025-07-19/independencia-de-colombia-por-que-se-festeja-cada-20-de-julio-y-como-fue-el-proceso-de-liberacion.html ''Independencia de Colombia: ¿por qué se festeja cada 20 de julio y cómo fue el proceso de liberación?''] [online], ''El País'', 19.07.2025 ({{jãz.|es}}).</ref> Jedną z nôwôżniészich pòstaców biôtczi ò samòstójnosc béł [[Simón Bolívar]]. Dowòdzoné przez niegò wòjska dobëłë szpańsczi dôdżi, a dobëcé [[Biôtka pòd Boyacá|biôtczi pòd Boyacá]] w 1819 òdemkło dargã do samòstójnoscë.<ref>[https://elpais.com/america-colombia/2025-07-19/independencia-de-colombia-por-que-se-festeja-cada-20-de-julio-y-como-fue-el-proceso-de-liberacion.html ''Independencia de Colombia: ¿por qué se festeja cada 20 de julio y cómo fue el proceso de liberación?''] [online], ''El País'', 19.07.2025 ({{jãz.|es}}).</ref> <div style="clear: both;"></div> == Kôrta == <div style="margin-bottom:1.0em;"></div> <div style="width: 620px; margin: 0 auto 15px auto; border: 1px solid var(--border-color-base, #ccc); border-radius: 8px; padding: 10px; background: var(--background-color-neutral, #f9f9f9); box-shadow: 0 4px 8px rgba(0,0,0,0.05);"> <div style="text-align: center; font-weight: bold; margin-bottom: 8px; color: var(--color-base, #202122);">Gardë Kòlumbie</div> {{Lokalizacyjnô kôrta |mapa=CO |rozmiar=600 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|03°25′14″N 76°31′20″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Palmira (gard)|Palmira]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|01°12′N 77°16′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pasto (gard)|Pasto]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|07°53′N 76°38′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Apartadó]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|02°56′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Neiva]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|04°35′56″N 74°04′51″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk='''[[Bògòta]]'''}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|03°53′N 77°04′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Buenaventura (Kòlumbiô)|Buenaventura]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|07°53′N 72°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cúcuta]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|10°24′N 75°30′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Cartagena de Indias|Cartagena]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|05°21′N 72°24′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Yopal]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|04°31′N 75°40′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[El Edén (lotnisko)|El Edén]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|10°57′N 74°47′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barranquilla]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|02°34′N 77°53′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Guapi]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|02°26′N 76°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Popayán]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|01°37′N 75°36′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Florencia (Caquetá)|Florencia]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|04°26′N 75°12′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Ibagué]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|06°13′N 77°24′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Bahía Solano]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|06°14′41″N 75°34′06″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Medellín]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|09°19′N 75°17′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Corozal (Sucre)|Corozal]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|08°45′N 75°53′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Montería]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|07°07′N 73°11′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Lebrija (Santander)|Lebrija]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|04°48′N 75°42′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Pereira]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|11°14′N 74°12′W|pòzycjô=top|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Santa Marta]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|07°05′N 70°45′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Arauca (gard)|Arauca]]}} {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|07°01′N 73°50′W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Barrancabermeja]]}} }} </div> <div style="clear: both;"></div> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] swy0upt6v1u4b0lkeipcvngi0dos8w7 Peru 0 12304 211358 210227 2026-08-17T14:28:01Z DawnyTest 14843 211358 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=República del Perú|miono=Repùblika Perú|fana=Flag of Peru.svg|herb=Escudo nacional del Perú.svg|mòtto=Firme y feliz por la unión|jãzëk=[[Szpańsczi jãzëk|szpańsczi]]|stolëca=Lima|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=1 285 216|rok=2024|lëdztwò=32,600,249|dëtk=sol|czasowô cona=-5|himn=Marcha Nacional<br>(Nôrôdny Marsz) <center>[[File:United States Navy Band - Marcha Nacional del Perú.ogg]]</center>|kòd=PE|Internet=.pe|telefón=51|kòd dëtka=PEN|miono-genitiw=Perú|na karce=Pe-map.png|swiãto=28 lëpińca|procent-wòdë=|Mònarcha=|Prezydeńt=[[Keiko Fujimori]]|Premiéra=[[Luis Galarreta]]|aùtowi kòd=PE|data ùsôdzenia=28 lëpińca 1821}} '''Peru''' (Repùblika Perú, {{jãz.|es}} ''República del Perú'') je państwã w Pôłniowi Americe. Stolëcznym gardã je Lima. Greńczë z [[Ekwador|Ekwadorã]], [[Kòlumbiô|Kòlumbią]], [[Brazylskô|Brazylską]], [[Bòliwiô|Bòliwią]] i [[Chile]]. Wiéchrzëzna to 1,285,216 km², a lëdztwò 32,600,249 w 2024<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210110072816/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/peru Peru] CIA World Factbook [2025-08-19]</ref>. Przódë bëło tu Jimperium Inków, chtëre pòtemù stało sã [[Szpańskô|szpańską]] kòlonią<ref name=":0" />. 28 lëpińca 1821 Peru zwëskało samòstójnotã<ref>[https://whc.unesco.org/en/tentativelists/6413/ Battlefield of Ayacucho] UNESCO World Heritage Convention [2025-08-19]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Machu Picchu, Peru.jpg|Machu Picchu, dôwny gard Inków Òbrôzk:Nazca colibri.jpg|Céchùnk z Nazca (Kòliber) Òbrôzk:Frontis de la Catedral de Lima.jpg|Katédra w Limie </gallery> == Òbaczë téż == * [[Bòliwiô]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://mojestrone.com/artykul/trzseni-zemi-w-peru-n2419940 {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Pôłniowô Amerika]] 0rfq5wsd027kchgn4k1ronp25luur8j Samòa 0 12305 211355 209041 2026-08-17T14:20:03Z Terrus38 14026 211355 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Independent State of Samoa|miono=Samòstójne Państwò Samòa|fana=Flag of Samoa.svg|miono-genitiw=Samòa|herb=Public Seal of Samoa.svg|mòtto=Samoa is founded on God<br>Samòa je òpiarte na Bògù|na karce=Samoa - Location Map (2013) - WSM - UNOCHA.svg|jãzëk=Samoansczi, [[Angelsczi jãzëk|angelsczi]]|stolëca=Apia|fòrma państwa=mònarchiô|wiéchrzëzna=2,831|rok=2023|lëdztwò=205,500|czasowô cona=+13|swiãto=1 stëcznika|himn=The Banner of Freedom<br>(Stanica wòlnotë) <center>[[Òbrôzk:Samoa Tulaʻi.ogg]]</center>|kòd=WS|Internet=.ws|telefón=+685|dëtk=tala|kòd dëtka=WST|procent-wòdë=|Premiéra=Laʻauli Leuatea Schmidt|Mònarcha=Tuimalealiʻifano Vaʻaletoa Sualauvi II|Prezydeńt=|aùtowi kòd=WS|data ùsôdzenia=1 stëcznika 1962}} '''Samòa''' ('''Samòstójne Państwò Samòa''', {{jãz.|en}} ''Independent State of Samoa'') je państwã na òstrowach [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Stolëcznym gardã je [[Apia]]. == Geògrafiô == === Pòłożenié === Leżi w Pòlinezji, na dwóch wùlkanicznëch òstrowach ë sédmë mniészi òstrowach na [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]<ref name=":1">[https://bluegreenatlas.com/climate/samoa_climate.html The climate of Samoa] Blue Green Atlas</ref>, w zôpadny dzéli archipelagu Samoa. === Wiéchrzëzna === 2,831 km²<ref name=":0">[https://www.bbc.com/news/world-asia-pacific-67766232 Samoa country profile] BBC news [2025-08-20]</ref> === Brzegòwô liniô === 403 km<ref>[https://worldpopulationreview.com/country-rankings/countries-by-coastline#:~:text=Table_title:%20Russia%20Table_content:%20header:%20%7C%20Country%20%7C,402%20%7C%20Country%20Coastline%20(mi):%20249.80%20%7C Countries by coastline] World Population Review</ref><ref>[https://www.worlddata.info/oceania/samoa/index.php Samoa: data and statistics] World data info</ref> === Klimat === Tropikalny, równikowi, mòrsczi, wësoczé cepłoty ë mòkrosc<ref name=":1" />. === Ùsztôłcenié terenu === Wùlkaniczne òstrowë, przédno górë, lasë na 50% wiéchrzëzni<ref>[https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Samoa-Warunki-naturalne;4575299.html Samoa. Warunki naturalne] Encyklopedia PWN</ref> === Wësokòsc terenu === * nôniższô wësokòsc: 0 (Spòkójny Òcean) * nôwëższi czëp: 1,858 (czëp Mauga Silisili)<ref>[https://peakery.com/region/samoa-mountains/ Samoa mountains] peakery</ref> == Demografiô == [[Òbrôzk:3 Samoan girls making ava 1909.jpg|lewo|mały|Samoańsczé białczi òbczas ceremonie ''Ava'']] === Pòpùlacjô === * wielëna lëdztwa: 220,528<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/samoa-population/ Samoa Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref>. === Religijné karna === Kòngregacjonaliscë 27%, [[Katolëcczi Kòscół|Katolëcë]] 19%, Mòrmoni 18%, Metodiscë 12%, Kòscołë Bòże 10%, zaòstałe chrzescëjańsczé wëznania ë Bahaici, Mùzułmanie, Hindùiscë, Żëdzë <16%, bezbòżnictwò ok. 1% (2021)<ref>[https://www.state.gov/reports/2022-report-on-international-religious-freedom/samoa/ 2022 Report on International Religious Freedom: Samoa] US Department of State</ref>. === Ùrbanizacjô === Wikszosc mieszkańców żëje na wiesczi terenach, òk. 82.58% (2024)<ref>[https://tradingeconomics.com/samoa/rural-population-percent-of-total-population-wb-data.html Samoa - Rural Population] Trading Economics</ref> == Pòliticzny system == * pòliticzny ùstôw: mònarchiô<ref name=":2">[https://web.archive.org/web/20240604105312/https://encyklopedia.pwn.pl/haslo/Samoa-Ustroj-polityczny;4575298.html Samoa. Ustrój polityczny] Encyklopedia PWN</ref><ref name=":3">[https://web.archive.org/web/20260121122847/https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-samoa-zachodnie,nId,2025152 Samoa zachodnie] Encyklopedia Interia</ref> === Wëkònôwczô władza === * O le Ao o le Malo (przédnik kraju): Tuimalealiʻifano Vaʻaletoa Sualauvi II (òd 21 lëpińca 2017)<ref name=":4">[https://www.dfat.gov.au/geo/samoa/samoa-country-brief Samoa country brief] Australian Government</ref> * premier Laʻauli Leuatea Schmidt (29 zélnika 2025)<ref name=":4" /> === Ùstawòdôwczô władza === Jednojizbowi parlament, Ùstawòdôwczô Gromada, 49 na piãcolatną kadencjã<ref name=":2" /><ref name=":3" /> == Historiô == W 1722 Òlender Abel Tasman òdkrëł archipelag, a francuz Louis-Antoine de Bougainville nazwał go Òstrowë Żeglôrzów<ref name=":0" />. W latach 1899–1919 bëło kòlonią [[Niemieckô|Niemiec]]<ref name=":3" />, z przëczënë I swiatowéj wòjny dostôło sã pòd kòntrolã [[Nowô Zelandzkô|Nowi Zelandie]]<ref name=":0" />. 1 stëcznika 1962 zwëskało samòstójnotã<ref>[https://teara.govt.nz/en/photograph/4202/celebration-of-samoas-independence-day Celebration of Samoa’s Independence Day] Te Ara [2025-08-20]</ref>, jakò Zôpadné Samoa. W 1970 dołãczëłô do Wespòlëznë Nôrôdów<ref name=":3" />. Samoa zjinaczëło miono w 1997<ref>[https://www.nps.gov/npsa/learn/historyculture/history-and-the-islands-of-samoa.htm History and the Islands of Samoa] National Park of American Samoa [2025-08-20]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Samoan manaia 1896.jpg|Samoańsczi wòjôk Òbrôzk:Samoa topography.png|Topografiô Samoa Òbrôzk:Samoan fale, Lelepa village, Savaii, Samoa 2009.JPG|Fale tele, tradicjowi dóm spòtkań </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Òceanie]] jejgijn87gueycnbcijtk0kzvcm1gpo Tonga 0 12306 211349 208723 2026-08-17T14:18:35Z DawnyTest 14843 211349 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Puleʻanga Tonga Kingdom of Tonga|miono=Królestwò Tonga|miono-genitiw=Tonga|fana=Flag of Tonga.svg|herb=Coat of arms of Tonga.svg|mòtto=Ko e Otua mo Tonga ko hoku tofiʻa|na karce=Tonga in its region.svg|jãzëk=tongańsczi, angelsczi|stolëca=Nuku'alofa|fòrma państwa=Kònstitucëjnô mònarchijô|wiéchrzëzna=747|rok=2024|lëdztwò=104,889|dëtk=pa'anga|kòd dëtka=TOP|czasowô cona=13|himn=Ko e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga <center>[[File:Fasi fakafonua.mid]]</center>|kòd=TON|Internet=.to|telefón=+676|procent-wòdë=|Mònarcha=Tupou VI|Premiéra=Fatafehi Fakafānua|Prezydeńt=}} '''Tonga''', '''Królestwò''' '''Tonga''' ([[Tongańsczi jãzëk|tongańsczi]] ''Puleʻanga Tonga'', [[Angelsczi jãzëk|angelsczi]]. ''Kingdom of Tonga'') je państwã na òstrowach o tim samym mionie, na pôłniu [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Stolëcznym gardã je Nuku'alofa. Jedno z niewielu pozaeùropejsczich państw, chtëre nigdë nie utracëłë samòstójnotë. Wiéchrzëzna to 747 km², lëdztwò: 104,889 mieszkańców w 2024<ref>[https://web.archive.org/web/20210109192022/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tonga Tonga] The World Factbook [2025-08-22]</ref>. Tonga je [[Kònstitucëjnô mònarchijô|kònstitucëjną mònarchiją]], [[Przédnik kraju|przédnikã kraju]] je król Tupou VI. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Old Prime Minister's Office, Nuku'alofa.jpg| Tapa.jpg| Niuafoʻou.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Samoa]] * [[Fidżi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] 2sfdlylcfuo0g4h9j1jb848pviw8gi7 211356 211349 2026-08-17T14:20:10Z Terrus38 14026 211356 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Puleʻanga Tonga Kingdom of Tonga|miono=Królestwò Tonga|miono-genitiw=Tonga|fana=Flag of Tonga.svg|herb=Coat of arms of Tonga.svg|mòtto=Ko e Otua mo Tonga ko hoku tofiʻa|na karce=Tonga in its region.svg|jãzëk=tongańsczi, angelsczi|stolëca=Nuku'alofa|fòrma państwa=Kònstitucëjnô mònarchijô|wiéchrzëzna=747|rok=2024|lëdztwò=104,889|dëtk=pa'anga|kòd dëtka=TOP|czasowô cona=13|himn=Ko e fasi ʻo e tuʻi ʻo e ʻOtu Tonga <center>[[File:Fasi fakafonua.mid]]</center>|kòd=TON|Internet=.to|telefón=+676|procent-wòdë=|Mònarcha=Tupou VI|Premiéra=Fatafehi Fakafānua|Prezydeńt=}} '''Tonga''', '''Królestwò''' '''Tonga''' ([[Tongańsczi jãzëk|tongańsczi]] ''Puleʻanga Tonga'', [[Angelsczi jãzëk|angelsczi]]. ''Kingdom of Tonga'') je państwã na òstrowach o tim samym mionie, na pôłniu [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Stolëcznym gardã je Nuku'alofa. Jedno z niewielu pozaeùropejsczich państw, chtëre nigdë nie utracëłë samòstójnotë. Wiéchrzëzna to 747 km², lëdztwò: 104,889 mieszkańców w 2024<ref>[https://web.archive.org/web/20210109192022/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/tonga Tonga] The World Factbook [2025-08-22]</ref>. Tonga je [[Kònstitucëjnô mònarchijô|kònstitucëjną mònarchiją]], [[Przédnik kraju|przédnikã kraju]] je król Tupou VI. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Old Prime Minister's Office, Nuku'alofa.jpg| Tapa.jpg| Niuafoʻou.jpg| </gallery> == Òbaczë téż == * [[Samoa]] * [[Fidżi]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Òceanie]] 3v5752twv8gq5q78htbjgxx6btxe7f9 Fidżi 0 12319 211353 208720 2026-08-17T14:19:47Z Terrus38 14026 211353 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Republic of Fiji|miono=Repùblika Fidzi|fana=Flag of Fiji.svg|miono-genitiw=Fidżi|herb=Coat of Arms of Fiji.svg|mòtto=Rerevaka na Kalou ka Doka na Tui|na karce=Fiji in its region.svg|jãzëk=[[Angelsczi jãzëk|angelsczi]], [[Fidżijsczi jãzëk|fidżijsczi]], [[hindi fidżijscze]]|stolëca=Suva|fòrma państwa=repùblika|wiéchrzëzna=18,274|lëdztwò=951,611|rok=2024|procent-wòdë=0|dëtk=dolar|kòd dëtka=FJD|czasowô cona=12|swiãto=10 pazdzérznika|himn=God Bless Fiji|kòd=FJI|Internet=.fj|telefón=+679|Mònarcha=|Prezydeńt=Naiqama Lalabalavu|Premiéra=Sitiveni Rabuka }} '''Fidżi''', (Repùblika Fidżi, [[Angelsczi jãzëk|an]]. ''Republic of Fiji'') je państwã na òstrowach na pôłniowô-zopadny dzéli [[Spòkójny Òcean|Spòkójnégò Òceanu]]. Stolëcznym gardã je Suva. Òstrowina òdrëł w 1643 [[Néderlandzkô|néderlandczi]] żeglôrz Abel Tasman<ref>[http://www.fijihighcommission.org.uk/about_1.html About Fiji] Fiji High Commission to the United Kingdom [2025-08-30]</ref>. W XIX stalata pòwstałô tu kònfederacëjô plemion, pòtemù stała sã zjednóném królestwã, chtëre stało sã [[Wiôlgô Britanijô|anielską]] koloniją w 1874, [[10 pazdzérznika]] 1970 zwëskało samòstójnotã<ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20210827055140/https://www.cia.gov/the Fiji] The World Factbook [2025-08-30]</ref>. W 1987 stało sã repùbliką<ref>[https://fiji.spb.ru/aboutfiji_eng In honour of the 52nd anniversary of Fiji's independence] The Honorary Consul of the Republic of Fiji in Saint Petersburg [2025-08-30]<center></center></ref>. Fidżi w 2024 mioło 951,611 mieszkańców<ref name=":0" />. Nôwikszą religiją je [[chrzescëjaństwò]], wëznaje je kòl 539 tësãcy lëdzy (przédno [[Metodizm|metodiscë]], chtërnëch je kòl 289 tësãcy), pòtemù je [[Hindujizm]], wëznôwóny przez kòl 233 tësące mieszkańców (pòdôwczi z 2007)<ref>[https://www.statsfiji.gov.fj/statistics/social-statistics/population-and-demographic-indicators/ Population and Demographic Indicators] Fiji Bureau of Statistics [2025-08-30]</ref>. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Fiji Parliament House1.jpg|Parlament Fidżi Presidential Pallace Suva MatthiasSuessen-8769.jpg|Sedzba prezydenta Mamanuca island.jpg|Òstrow na òstrowach Mamanuca Suva postcard.jpg|Suva na pòcztówce z 1950 Ovalau church fiji.jpg|Kòscół w Levuce Nadi Sri Siva Subramaniya Temple.jpg|hinduistyczno swiãtnica w Nadi </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Òceanie]] 2nai5ntr85ooz4vmq4vh454g2eaqxfn Belize 0 12327 211344 208722 2026-08-17T14:11:14Z DawnyTest 14843 infobox 211344 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Belize|miono=Belize|fana=Flag of Belize.svg|miono-genitiw=Belize|herb=Coat of arms of Belize.svg|mòtto=Sub Umbra Floreo<br>W céni kwitnemë|himn=Land of the Free<br>(Krôj lëdzi wòlnych) <center>[[Òbrôzk:Land of the Free instrumental.ogg]]</center>|fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô|wiéchrzëzna=22,966|lëdztwò=415,789|rok=2024|stolëca=Belmopan|jãzëk=[[Angelsczi jãzëk|angelsczi]]|na karce=Belize in its region.svg|dëtk=belizeńsczi dolar|kòd dëtka=BZD|telefón=+501|Internet=.bz|kòd=BZ|swiãto=21 séwnika|procent-wòdë=|czasowô cona=-6|Mònarcha=[[Karól III]]|Premiéra=Juan Antonio Briceño|Prezydeńt=Froyla Tzalam|aùtowi kòd=BH}} '''Belize''' (dôwni Honduras Britijsczi) je państwã w Strzódnej Americe. Stolëcznym gardã je Belmopan. Greńczë z [[Meksyk|Meksykã]] i [[Gwatemala|Gwatemalą]]. Mo też przistãp do Mòrza Karaibsczégò<ref>[https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-belize,nId,1957198 BELIZE] Encyklopedia Interia [dost. 2025-09-06] zarchiwizowano z [https://web.archive.org/web/20241212133240/https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-belize,nId,1957198 tegò adresu] [2024-12-12] ({{jãz.|pl}})</ref><ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250829001826/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belize/ Belize] The World Factbook [2025-09-06]</ref>. Przódë beło dzélą cywilizacëji Majów, pòtemù [[Szpańskô|szpańską]] kòlonią, mioły także mol ataczi piratów, po biôtkach Szpanów z Britijczikami stało sã kòlonią Wiôldżi Britanji, od chtërej zwëskało samòstójnotã 21 séwnika 1981<ref>[https://www.onet.pl/informacje/ppo/belize-karaibska-niespodzianka-belize-to-jeden-z-najmniejszych-krajow-na-kontynencie/xqjkhm4,30bc1058 Belize, karaibska niespodzianka.] [2024-19-03] Onet [dost. 2025-09-06]</ref><ref name=":0" />. Równak przédnikã kraju je dali angelsczi mònarcha<ref>[https://www.info.dfat.gov.au/info/hog/hog.nsf/ListSpecific?OpenForm&ExpandView&RestrictToCategory=Belize Belize - Heads of Government Listing] Australian Government - Department of Foreign Affairs and Trade [2025-09-06]</ref>. Wiéchrzëzna to 22,966 km², a lëdztwò 415,789 w 2024<ref name=":0" />. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Xunantunich1976.jpg|Xunantunich, ruiny Majów Òbrôzk:Junior-Jaguar-Belize-Zoo.jpg| Òbrôzk:Belize Topography.png| Òbrôzk:Belize-demography.png| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strzédnô Amerika]] 3omfhod20uoqd2e5phc8j9r9ceftoot 211345 211344 2026-08-17T14:12:17Z DawnyTest 14843 211345 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Belize|miono=Belize|fana=Flag of Belize.svg|miono-genitiw=Belize|herb=Coat of arms of Belize.svg|mòtto=Sub Umbra Floreo<br>W céni kwitnemë|himn=Land of the Free<br>(Krôj lëdzi wòlnych) <center>[[Òbrôzk:Land of the Free instrumental.ogg]]</center>|fòrma państwa=kònstitucëjnô mònarchijô|wiéchrzëzna=22,966|lëdztwò=415,789|rok=2024|stolëca=Belmopan|jãzëk=[[Angelsczi jãzëk|angelsczi]]|na karce=Belize in its region.svg|dëtk=belizeńsczi dolar|kòd dëtka=BZD|telefón=+501|Internet=.bz|kòd=BZ|swiãto=21 séwnika|procent-wòdë=|czasowô cona=-6|Mònarcha=[[Karól III]]|Premiéra=Juan Antonio Briceño|Prezydeńt=Froyla Tzalam|aùtowi kòd=BH}} '''Belize''' (dôwni Honduras Britijsczi) je państwã w Strzódnej Americe. Stolëcznym gardã je Belmopan. Greńczë z [[Meksyk|Meksykã]] i [[Gwatemala|Gwatemalą]]. Mo też przistãp do Mòrza Karaibsczégò<ref>[https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-belize,nId,1957198 BELIZE] Encyklopedia Interia [dost. 2025-09-06] zarchiwizowano z [https://web.archive.org/web/20241212133240/https://encyklopedia.interia.pl/geografia-nauki-pokrewne/panstwa/news-belize,nId,1957198 tegò adresu] [2024-12-12] ({{jãz.|pl}})</ref><ref name=":0">[https://web.archive.org/web/20250829001826/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/belize/ Belize] The World Factbook [2025-09-06]</ref>. Przódë beło dzélą cywilizacëji Majów, pòtemù [[Szpańskô|szpańską]] kòlonią, mioły także mol ataczi piratów, po biôtkach Szpanów z Britijczikami stało sã kòlonią [[Wiôlgô Britaniô|Wiôldżi Britanji]], od chtërej zwëskało samòstójnotã 21 séwnika 1981<ref>[https://www.onet.pl/informacje/ppo/belize-karaibska-niespodzianka-belize-to-jeden-z-najmniejszych-krajow-na-kontynencie/xqjkhm4,30bc1058 Belize, karaibska niespodzianka.] [2024-19-03] Onet [dost. 2025-09-06]</ref><ref name=":0" />. Równak przédnikã kraju je dali angelsczi mònarcha<ref>[https://www.info.dfat.gov.au/info/hog/hog.nsf/ListSpecific?OpenForm&ExpandView&RestrictToCategory=Belize Belize - Heads of Government Listing] Australian Government - Department of Foreign Affairs and Trade [2025-09-06]</ref>. Wiéchrzëzna to 22,966 km², a lëdztwò 415,789 w 2024<ref name=":0" />. == Galeriô == <gallery mode="packed"> Òbrôzk:Xunantunich1976.jpg|Xunantunich, ruiny Majów Òbrôzk:Junior-Jaguar-Belize-Zoo.jpg| Òbrôzk:Belize Topography.png| Òbrôzk:Belize-demography.png| </gallery> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Amerika}} {{Ùzémk artikla}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Strzédnô Amerika]] 60xcwkulub198r9wldhk6x44kwy4l6l Òstrowë Salomòna 0 12399 211346 210321 2026-08-17T14:13:16Z DawnyTest 14843 211346 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Solomon Islands|miono=Òstrowë Salomòna|fana=Flag of the Solomon Islands.svg|herb=Coat of arms of the Solomon Islands.svg|miono-genitiw=Òstrowów Salomòna|mòtto=To Lead is to Serve (Prowadzëc znôczô służëc)|na karce=Solomon Islands on the globe (Oceania centered).svg|jãzëk=[[angelsczi jãzëk|angelsczi]]|stolëca=Honiara|fòrma państwa=Kònstitucëjnô mònarchijô|wiéchrzëzna=28 450|rok=2025|lëdztwò=838,645|dëtk=dolar Òstrowów Salomòna|kòd dëtka=SBD|czasowô cona=+11|swiãto=[[7 lëpińca]]|himn=God Save Our Solomon Islands|kòd=SB|Internet=.sb|telefón=+677|Premiéra=Jeremiah Manele|Prezydeńt=David Tiva Kapu|Mònarcha=[[Karól III]]|data ùsôdzenia=7 lëpińca 1978|aùtowi kòd=SOL}} '''Òstrowë Salomòna''' ({{jãz.|pl}} ''Solomon Islands'') sã państwã na òstrowach w [[Òceaniô|Oceanije]], w Melanezji, nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Bëłë kòlonią [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanji]], zwëskałë samòstójnotã 7 lëpińca 1978<ref>[https://www.spc.int/events/solomon-islands-independence-day-2025 Solomon Islands independence day 2025]</ref>. == Geògrafiô == * Pòłożenié: Krôj leżë na òstrowach na pôłniowo-zôpadnym [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]], 2000 km òd nordowo-pòrënkowi [[Aùstraliô|Aùstralii]]. Państwò cignje sã na òk. 1000 òstrowów (w tim 9 przédnich), stolëca (Honiara) leżë na nôwikszim òstrowie Guadalcanal<ref name=":0">[https://www.dfat.gov.au/geo/solomon-islands/solomon-islands-country-brief Solomon Islands country brief] Australian Government</ref> * Wiéchrzëzna: ** całownô: 28,896 ** wiéchrzëzna lądu: 27,986 ** wiéchrzëzna wòdów: 910 * Brzegòwô liniô: 5,313 * Klimat: tropikalny mónsunowi, niewiele skrajnëch cepłot ë pògòdowëch warënków * Ùsztôłcenié terenu: przédno sërowe górë, z czilema nisczimi kòralowëmã atolamã * Wësokòsc terenu: ** nôniższô wësokòsc: 0 (Spòkójny Òcean) ** nôwëższi czëp: 2,335 (czëp Popomanaseu) == Demografiô == * Lëdztwò: 838,645 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/solomon-islands-population/ Solomon Islands Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> * Etniczné karna: W wikszosci Melanezijczicë (93%), w mniejszosci Polinezijczicë (4%), Micronezijczicë (1.5%), Chińczicë, Europejczicë ë jinszi (1.5%)<ref name=":1">[https://www.un.int/solomonislands/solomonislands/country-facts Country Facts | Solomon Islands] The Permanent Mission of Solomon Islands to the United Nations</ref>. * Jãzëczi: Òficjalny je angelsczi jãzek, le je też 63 jinszich<ref name=":0" />. * Religijné karna: nôwikszą religią je [[chrzescëjaństwò]] (95%), w tim Kòscół Melanezji (anglikańsczi) 29%, [[Katolëcczi Kòscół]] 19%, Ewangelëcczi Kòscół Pôłniowego Mòrza 17%, Metodëscë 11%, Adwentiscë Sódmégo Dnia 10%<ref name=":1" /> * Ùrbanizacjô: Wikszosc mieszkańców żëje na wiesczi terenach, òk. 73.5%<ref>[https://www.theglobaleconomy.com/Solomon-Islands/population_size/ Solomon Islands: Population size] Global Economy</ref> == Pòliticzny system == * fòrma państwa: kònstitucëjnô [[mònarchiô]] * Wëkònôwczô władza: król (Karól III<ref>[https://solomons.gov.sb/government/ About the Solomon Islands Government] Solomon Islands Government</ref>), reprezentowany przez gùbernatóra (David Tiva Kapu<ref>[https://solomons.gov.sb/governor-general-leaves-for-knighthood-in-london/ Governor General leaves for knighthood in London] Solomon Islands Goverment</ref>) ë premiera (Jeremiah Manele<ref>[https://forumsec.org/forum-leaders/hon-jeremiah-manele The Hon Jeremiah Manele] Pacific Islands Forum</ref>) * Ùstawòdôwczô władza: jednojizbowi parlament, 50 nôleżników wëbieranëch na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://parliament.gov.sb/about/parliament/ About] National Parliament of Solomon Islands</ref>. == Òbaczë téż == * [[Aùstraliô (kòntinent)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/|The World Factbook] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Òceanie]] pud22cl50dpad6uts1u5zm1eaqk099o 211347 211346 2026-08-17T14:14:22Z DawnyTest 14843 /* Bùtnowé lënczi */ 211347 wikitext text/x-wiki {{Infobox-państwò|gwôsné miono=Solomon Islands|miono=Òstrowë Salomòna|fana=Flag of the Solomon Islands.svg|herb=Coat of arms of the Solomon Islands.svg|miono-genitiw=Òstrowów Salomòna|mòtto=To Lead is to Serve (Prowadzëc znôczô służëc)|na karce=Solomon Islands on the globe (Oceania centered).svg|jãzëk=[[angelsczi jãzëk|angelsczi]]|stolëca=Honiara|fòrma państwa=Kònstitucëjnô mònarchijô|wiéchrzëzna=28 450|rok=2025|lëdztwò=838,645|dëtk=dolar Òstrowów Salomòna|kòd dëtka=SBD|czasowô cona=+11|swiãto=[[7 lëpińca]]|himn=God Save Our Solomon Islands|kòd=SB|Internet=.sb|telefón=+677|Premiéra=Jeremiah Manele|Prezydeńt=David Tiva Kapu|Mònarcha=[[Karól III]]|data ùsôdzenia=7 lëpińca 1978|aùtowi kòd=SOL}} '''Òstrowë Salomòna''' ({{jãz.|pl}} ''Solomon Islands'') sã państwã na òstrowach w [[Òceaniô|Oceanije]], w Melanezji, nad [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]]. Bëłë kòlonią [[Wiôlgô Britanijô|Wiôldżi Britanji]], zwëskałë samòstójnotã 7 lëpińca 1978<ref>[https://www.spc.int/events/solomon-islands-independence-day-2025 Solomon Islands independence day 2025]</ref>. == Geògrafiô == * Pòłożenié: Krôj leżë na òstrowach na pôłniowo-zôpadnym [[Spòkójny Òcean|Spòkójnym Òceanã]], 2000 km òd nordowo-pòrënkowi [[Aùstraliô|Aùstralii]]. Państwò cignje sã na òk. 1000 òstrowów (w tim 9 przédnich), stolëca (Honiara) leżë na nôwikszim òstrowie Guadalcanal<ref name=":0">[https://www.dfat.gov.au/geo/solomon-islands/solomon-islands-country-brief Solomon Islands country brief] Australian Government</ref> * Wiéchrzëzna: ** całownô: 28,896 ** wiéchrzëzna lądu: 27,986 ** wiéchrzëzna wòdów: 910 * Brzegòwô liniô: 5,313 * Klimat: tropikalny mónsunowi, niewiele skrajnëch cepłot ë pògòdowëch warënków * Ùsztôłcenié terenu: przédno sërowe górë, z czilema nisczimi kòralowëmã atolamã * Wësokòsc terenu: ** nôniższô wësokòsc: 0 (Spòkójny Òcean) ** nôwëższi czëp: 2,335 (czëp Popomanaseu) == Demografiô == * Lëdztwò: 838,645 (2025)<ref>[https://www.worldometers.info/world-population/solomon-islands-population/ Solomon Islands Population <small>(LIVE)</small>] Worldometer</ref> * Etniczné karna: W wikszosci Melanezijczicë (93%), w mniejszosci Polinezijczicë (4%), Micronezijczicë (1.5%), Chińczicë, Europejczicë ë jinszi (1.5%)<ref name=":1">[https://www.un.int/solomonislands/solomonislands/country-facts Country Facts | Solomon Islands] The Permanent Mission of Solomon Islands to the United Nations</ref>. * Jãzëczi: Òficjalny je angelsczi jãzek, le je też 63 jinszich<ref name=":0" />. * Religijné karna: nôwikszą religią je [[chrzescëjaństwò]] (95%), w tim Kòscół Melanezji (anglikańsczi) 29%, [[Katolëcczi Kòscół]] 19%, Ewangelëcczi Kòscół Pôłniowego Mòrza 17%, Metodëscë 11%, Adwentiscë Sódmégo Dnia 10%<ref name=":1" /> * Ùrbanizacjô: Wikszosc mieszkańców żëje na wiesczi terenach, òk. 73.5%<ref>[https://www.theglobaleconomy.com/Solomon-Islands/population_size/ Solomon Islands: Population size] Global Economy</ref> == Pòliticzny system == * fòrma państwa: kònstitucëjnô [[mònarchiô]] * Wëkònôwczô władza: król (Karól III<ref>[https://solomons.gov.sb/government/ About the Solomon Islands Government] Solomon Islands Government</ref>), reprezentowany przez gùbernatóra (David Tiva Kapu<ref>[https://solomons.gov.sb/governor-general-leaves-for-knighthood-in-london/ Governor General leaves for knighthood in London] Solomon Islands Goverment</ref>) ë premiera (Jeremiah Manele<ref>[https://forumsec.org/forum-leaders/hon-jeremiah-manele The Hon Jeremiah Manele] Pacific Islands Forum</ref>) * Ùstawòdôwczô władza: jednojizbowi parlament, 50 nôleżników wëbieranëch na sztërëlatną kadencjã<ref>[https://parliament.gov.sb/about/parliament/ About] National Parliament of Solomon Islands</ref>. == Òbaczë téż == * [[Aùstraliô (kòntinent)]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * [https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/solomon-islands/|The World Factbook] == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Aùstraliô i Òceaniô}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Òceanie]] 9lhuje8a4vogw4aheskygowfleau5xc Szablóna:Kòntrola 10 12931 211387 207417 2026-08-17T20:16:46Z HaxelKaszëba 17492 211387 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Kòntrola/style.css"/> {{#invoke:Kòntrola|Pokaż}}<includeonly>{{#if:{{NAMESPACE}} |{{#invoke:Sprôwdzë|Paramétrë|=problemy-w-ka|1=^Q[0-9]+$}} |{{#invoke:Sprôwdzë|Paramétrë|=problemy-w-ka [[Kategoria:Kòntrola z Paramétrama]]}} }}</includeonly><noinclude> </noinclude> elbbihqpij9dm0vjme8hfeh0a6jdxgo Moduł:Sprôwdzë 828 12934 211339 211189 2026-08-17T13:30:32Z Terrus38 14026 211339 Scribunto text/plain local function checkUri(uri) local supportedUriSchemas = { "http://", "https://", "//", "ftp://", "ftps://", "mailto:", "tel:", "ssh://", "git://", "geo:", "magnet:", "urn:", "xmpp:" } local urilen = #uri for _, v in ipairs(supportedUriSchemas) do if (#v < urilen) and (string.lower(string.sub(uri, 1, #v)) == v) then return not string.match(uri, "%s") end end return false end function checkImageName(name) if not name or (#name==0) or string.match(name, "[#<>%[%]|{}]") then return false end local title = mw.title.makeTitle("Lopk", name) if not title then return false end local res = { prefix = { Lopk = true, image = true, grafika = true, file = true, }, extension = { jpg = true, jpeg = true, jpe = true, png = true, svg = true, tif = true, tiff = true, gif = true, xcf = true, pdf = true, djvu = true, webp = true, }, } local prefix = string.match(name, "^:? *([^:]+) *:") if prefix and res.prefix[string.lower(prefix)] then return false end local extension = string.match(name, "%S.*%.([^%.]+)$") return extension and res.extension[string.lower(extension)] end local function findPlainHttp(text) if text then text = mw.ustring.gsub(text, "%[[hH][tT][tT][pP][sS]?://%S+", "_") return string.match(text, "[hH][tT][tT][pP][sS]?://%S") end end local function findAnyHttp(text) if text then return string.match(text, "[hH][tT][tT][pP][sS]?://%S") end end local function findFile(text) -- zatacë wëjątk: òbrôzk generowóny przez Szablóna:Pòwrózk-interwiki text = mw.ustring.gsub(text, "%[%[Lopk:Wikidata%-logo%-en%.svg|10x9px|link=:d:Q%d+|Infòrmacje zrzeszoné z artiklã „.-” we Wikipòdôwkach%]%]", "") -- normalize text = mw.ustring.gsub(text, "%s*[Ll]opk%s*:%s*", "Lopk:") text = mw.ustring.gsub(text, "%s*[Ff]ile%s*:%s*", "Lopk:") text = mw.ustring.gsub(text, "%s*[Gg]rafika%s*:%s*", "Lopk:") text = mw.ustring.gsub(text, "%s*[Ii]mage%s*:%s*", "Lopk:") return mw.ustring.match(text, "%[%[Lopk:([^%[%]|]+)[|%]]") end -- Lësta of template params for wikicode. Like this: -- | grafika = | data smiercë = | www = local function listToTplParams(strArray) return "| " .. table.concat(strArray, " = | ") .. " ="; end local function showTemplate(templateName, args) local result = {} local flags = {} table.insert(result, mw.text.nowiki("{{")) if mw.isSubsting() then table.insert(result, "subst:") end local title = mw.title.new(templateName) if not args then table.insert(result, "[[") table.insert(result, title.nsText) table.insert(result, ":") table.insert(result, title.text) table.insert(result, "|") end if title.namespace ~= 10 then table.insert(result, title.nsText) table.insert(result, ":") end table.insert(result, title.text) if not args then table.insert(result, "]]") end if args then local i = 1 while args[i] do table.insert(result, "|") table.insert(result, mw.text.nowiki(args[i])) i = i + 1 end for k, v in pairs(args) do local index = tonumber(k) if (type(k) == "string") or (index and ((index < 1) or (index > i))) then table.insert(result, "|") table.insert(result, tostring(k)) table.insert(result, "=") table.insert(result, mw.text.nowiki(v)) end end end table.insert(result, mw.text.nowiki("}}")) return table.concat(result) end local function infoboxCatTitle(infobox, class) local catTitle = mw.title.makeTitle(14, "Infòbòksë – "..class.." – "..infobox) if not catTitle.exists then mw.logObject(catTitle, "Dedikòwónô kategòriô felów w infòbòksu nie jistnieje") catTitle = mw.title.makeTitle(14, "Infòbòksë – "..class) end mw.logObject(catTitle, "infoboxCatTitle") return catTitle end local function isLeapYear(year) return (year % 4 == 0) and ((year % 100 ~= 0) or (year % 400 == 0)) end local function daysInMonth(year, month) -- nieprawidłowi miesąc if month < 1 or month > 12 then return 0 end if month == 2 then return isLeapYear(year) and 29 or 28 end if month == 4 or month == 6 or month == 9 or month == 11 then return 30 end return 31 end local function isDate20YYMMDD(date) local y, m, d = string.match(date, "^(20[0-9][0-9])%-([01][0-9])%-([0123][0-9])$") local year = tonumber(y) local month = tonumber(m) local day = tonumber(d) local result = year and month and day and (year >= 2001) and (month >= 1) and (month <= 12) and (day >= 1) and (day <= daysInMonth(year, month)) if not result then mw.logObject({date=date,year=year,month=month,day=day}, "isDate20YYMMDD") end return result end local function isDate20YYMM(date) local y, m = string.match(date, "^(20[0-9][0-9])%-([01][0-9])$") local year = tonumber(y) local month = tonumber(m) local result = year and month and (year >= 2001) and (month >= 1) and (month <= 12) return result end return { ["isDate20YYMM"] = isDate20YYMM, -- spr. czë data mô fòrmat YYYY-MM -- i czë je prawidłową datą pò pòwstanim Wikipedie ["DataWikiYM"] = function(frame) local date = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.spr) local onInvalid = frame.args[2] or frame.args.nieprawidlowo or "" local onOK = frame.args[3] or frame.args.ok or date if not isDate20YYMM(date) then mw.addWarning( "Nieprawidłowô data: " .. date ) mw.log( "Nieprawidłowô data: " .. date ) return onInvalid end return onOK end, -- j/w, ale spr. fòrmatu YYYY-MM-DD ["DataWikiYMD"] = function(frame) local date = mw.text.trim(frame.args[1] or frame.args.spr) local onInvalid = frame.args[2] or frame.args.nieprawidlowo or "" local onOK = frame.args[3] or frame.args.ok or date if not isDate20YYMMDD(date) then mw.addWarning( "nieprawidłowô data: " .. date ) mw.log( "nieprawidłowô data: " .. date ) return onInvalid end return onOK end, ["Przërównôj"] = function(frame) local config = frame:getParent().args[""] or "" local options = mw.text.split(config, "|") local templateName = mw.text.trim(options[1]) if #templateName == 0 then local title = mw.title.getCurrentTitle() if title.namespace == 10 then templateName = mw.ustring.match(title.text, "^(.-)/òpis") or mw.ustring.match(title.text, "^(.-)/test") or mw.ustring.match(title.text, "^(.-)/brudnopis") or title.text end if #templateName == 0 then mw.log("felënk miona szablónë") return end end local templateTitle = mw.title.new(templateName, 10) if templateTitle.id == 0 then mw.log("szablóna '"..templateName.."' nie jistnieje") return end local sandboxName = templateName.."/brudnopis" local sandboxTitle = mw.title.new(sandboxName, 10) if sandboxTitle.id == 0 then mw.log("brudnopis '"..sandboxName.."' nie jistnieje") return end local i = 2 local showparams = true local showinfo = true local vertical = false while i <= #options do local option = mw.text.trim(options[i]) if option == "bez wikikòdu" then showparams = false elseif option == "bez òpisu" then showinfo = false elseif option == "horizontalno" then vertical = true end i = i + 1 end local templateParams = {} local params = {} for k, v in pairs(frame:getParent().args) do if k ~= "" then templateParams[k] = v table.insert(params, k) end end local result = {} table.insert(result, '<table style="width: 100%;">') if showparams and (#params > 0) then local compare = function(a, b) -- return a < b if (type(a) == "number") and (type(b) == "number") then return a < b end if (type(a) == "string") and (type(b) == "string") then return a < b end if (type(a) == "number") and (type(b) == "string") then return true end return false end table.sort(params, compare) table.insert(result, "<caption><code>&#x7B;&#x7B;") table.insert(result, templateName) for i, k in ipairs(params) do table.insert(result, " &#x7C; ") local p = mw.text.nowiki(tostring(k)) local v = mw.text.nowiki(templateParams[k]) table.insert(result, p) table.insert(result, " = ") table.insert(result, v) end table.insert(result, "&#x7D;&#x7D;</code></caption>") end local templateResult = frame:expandTemplate{ title=templateName, args=templateParams} local sandboxResult = frame:expandTemplate{ title=sandboxName, args=templateParams} if templateResult and string.match(templateResult, "^{|") then templateResult = "\n"..templateResult end if sandboxResult and string.match(sandboxResult, "^{|") then sandboxResult = "\n"..sandboxResult end if vertical and showinfo then table.insert(result, '<tr><th style="width: 15em">[[Szablóna:') table.insert(result, templateName) table.insert(result, '|Szablóna]]</th><td>') table.insert(result, templateResult) table.insert(result, '</td></tr><tr><th>[[Szablóna:') table.insert(result, sandboxName) table.insert(result, '|Brudnopis szablónë]]</th><td>') table.insert(result, sandboxResult) table.insert(result, '</td></tr>') elseif vertical then table.insert(result, '<tr><td>') table.insert(result, templateResult) table.insert(result, '</td></tr><tr><td>') table.insert(result, sandboxResult) table.insert(result, '</td></tr>') else if showinfo then table.insert(result, '<tr><th style="width: 50%;">[[Szablóna:') table.insert(result, templateName) table.insert(result, '|Szablóna]]</th><th style="width: 50%;">[[Szablóna:') table.insert(result, sandboxName) table.insert(result, '|Brudnopis szablónë]]</th></tr>') end table.insert(result, '<tr style="vertical-align: top;"><td>') table.insert(result, templateResult) table.insert(result, '</td><td>') table.insert(result, sandboxResult) table.insert(result, '</td></tr>') end table.insert(result, "</table>") return table.concat(result) end, ["Paramétrë"] = function(frame) if mw.title.getCurrentTitle().contentModel ~= "wikitext" then mw.logObject(mw.title.getCurrentTitle().contentModel, "mw.title.getCurrentTitle().contentModel") return -- to je bùten szëkù w taczim przëtrôfkù end local unknown = {} local invalid = {} local deprecated = {} local nakedurl = {} local files = {} local exturl = {} local templateName = frame:getParent():getTitle() local infobox = mw.ustring.match(templateName, "^Szablóna:(.- infobox)$") local config = frame.args[""] local class, space, category = string.match(config or "", "^%s*(%S+)(%s+)(.-)%s*$") local nl = space and string.match(space, "\n") or "" class = class or config local function argName(arg) return type(arg) ~= "string" and tostring(arg) or ('"'..arg..'"') end local required = {} for k, v in pairs(frame.args) do if mw.ustring.match(v, "!$") then required[k] = true if infobox then -- rozróżniwôj pòla sugerowóné w infòbòksach, jaczé mògą bëc pùsté if v == "!" or mw.ustring.match(v, "%?!$") then required[k] = false else local pattern = string.match(v,"^(^.-$)!?$") if pattern and mw.ustring.match("", pattern) then required[k] = false end end end end end local emptyArg = false for k, v in pairs(frame:getParent().args) do required[k] = nil local kind = frame.args[k] if kind == "" or kind == "!" then kind = "text?" end if k == "" then emptyArg = v elseif not kind then table.insert(unknown, argName(k)) elseif (kind == "num") or (kind == "num!") then local n = tonumber(v) if not n then table.insert(invalid, argName(k)) end elseif (kind == "num?") or (kind == "num?!") then local n = (#v == 0) or tonumber(v) if not n then table.insert(invalid, argName(k)) end elseif (kind == "grafika") or (kind == "grafika!") then if findPlainHttp(v) then table.insert(nakedurl, argName(k)) else local g = checkImageName(v) if not g then table.insert(invalid, argName(k)) end end elseif (kind == "grafika?") or (kind == "grafika?!") then if findPlainHttp(v) then table.insert(nakedurl, argName(k)) else local g = (#v == 0) or checkImageName(v) if not g then table.insert(invalid, argName(k)) end end elseif (kind == "uri") or (kind == "uri!") then local u = checkUri(v) if not u then table.insert(invalid, argName(k)) end elseif (kind == "uri?") or (kind == "uri?!") then local u = (#v == 0) or checkUri(v) if not u then table.insert(invalid, argName(k)) end elseif (kind == "all") or (kind == "all!") or (kind == "txt") or (kind == "txt!") then if #v == 0 then table.insert(invalid, argName(k)) elseif checkUri(v) then table.insert(nakedurl, argName(k)) elseif findPlainHttp(v) then table.insert(nakedurl, argName(k)) end elseif (kind == "text") or (kind == "text!") or (kind == "text?") then if ((kind ~= "text?") and (#v == 0)) then table.insert(invalid, argName(k)) elseif findFile(v) then table.insert(files, argName(k)) elseif checkUri(v) then table.insert(nakedurl, argName(k)) elseif findPlainHttp(v) then table.insert(nakedurl, argName(k)) elseif findAnyHttp(v) then table.insert(exturl, argName(k)) end elseif (kind == "text-img") or (kind == "text-img!") or (kind == "text-img?") then if ((kind ~= "text-img?") and (#v == 0)) then table.insert(invalid, argName(k)) elseif checkUri(v) then table.insert(nakedurl, argName(k)) elseif findPlainHttp(v) then table.insert(nakedurl, argName(k)) elseif findAnyHttp(v) then table.insert(exturl, argName(k)) end elseif (kind == "text-link") or (kind == "text-link!") or (kind == "text-link?") then if ((kind ~= "text-link?") and (kind ~= "tekst?") and (#v == 0)) then table.insert(invalid, argName(k)) elseif findFile(v) then table.insert(files, argName(k)) elseif checkUri(v) then table.insert(nakedurl, argName(k)) elseif findPlainHttp(v) then table.insert(nakedurl, argName(k)) end elseif kind == "old" then table.insert(deprecated, argName(k)) elseif kind == "uri*" then -- òsoblëwi przëtrôfk dlô pòla 'url' w [[Szablóna:Cytuj]] local u = checkUri(v) or checkUri(mw.text.unstripNoWiki(v)) if not u then table.insert(invalid, argName(k)) end else local pattern = string.match(kind,"^(^.-$)!?$") if pattern and not mw.ustring.match(v, pattern) then table.insert(invalid, argName(k)) elseif (#v > 0) and checkUri(v) then table.insert(nakedurl, argName(k)) elseif findPlainHttp(v) then table.insert(nakedurl, argName(k)) end end end local missing = {} local suggested = {} mw.logObject(required, "required") for k, v in pairs(required) do table.insert(v and missing or suggested, k) end if (#missing == 0) and (#suggested == 0) and (#unknown == 0) and (#invalid == 0) and (#deprecated == 0) and (#nakedurl == 0) and (#files == 0) and (#exturl == 0) then return nil end local errorClasses = 0 -- generate messages for each category of problems local messages = {} if #invalid > 0 then errorClasses = errorClasses + 2 table.insert(messages, "Nieprawidłowé/pùsté pòla: " .. mw.text.listToText(invalid) .. ".") end if (#missing > 0) or (#suggested > 0) then errorClasses = errorClasses + 1 if (#missing > 0) then table.insert(messages, "Felëjącé pòla: " .. mw.text.listToText(missing) .. ".") end if (#suggested > 0) then table.insert(messages, "Sugerowóné pòla (wstawi w kòdze): <code>" .. listToTplParams(suggested) .. "</code>") end end if #unknown > 0 then errorClasses = errorClasses + 4 table.insert(messages, "Nieznóné pola: " .. mw.text.listToText(unknown) .. ".") end if #deprecated > 0 then errorClasses = errorClasses + 8 table.insert(messages, "przestarzałé pòla: " .. mw.text.listToText(deprecated) .. ".") end if #nakedurl > 0 then errorClasses = errorClasses + 16 table.insert(messages, "Gołé pòwrózczi: " .. mw.text.listToText(nakedurl) .. ".") end if #files > 0 then errorClasses = errorClasses + 32 table.insert(messages, "Nieòczekiwónô grafika: " .. mw.text.listToText(files) .. ".") end if #exturl > 0 then errorClasses = errorClasses + 64 table.insert(messages, "Bùtnowé pòwrózczi: " .. mw.text.listToText(exturl) .. ".") end -- render messages local message = mw.html.create() if emptyArg then message:wikitext("|=", emptyArg, "| ") end if infobox then message:wikitext("\n* ", table.concat(messages, "\n* ")) else message:wikitext(table.concat(messages, " ")) end message = tostring(message) -- result container local result = mw.html.create(infobox and "table" or "span") result:addClass("problemy") :addClass(class or nil) :attr("aria-hidden", "true") local restext = result if infobox then result:addClass("infobox") restext = result:tag("tr"):tag("td") else result:attr("data-nosnippet", "") end if templateName then restext:wikitext(showTemplate(templateName).." ") -- pòmini nen òdkôz żlë zafelô blós pòlów sugerowónëch w infòbòksu if not infobox or (errorClasses ~= 1) or (#missing > 0) then local warning = mw.html.create() warning:tag("code"):wikitext(showTemplate(templateName, frame:getParent().args)) warning:wikitext(" ") warning:tag("span"):addClass("problemy"):wikitext(message) mw.addWarning(tostring(warning)) end end restext:wikitext(message) if category then result:wikitext(category) end if infobox then if (errorClasses == 1) and (#missing <= 0) then result:addClass("blós-felënczi") -- blós SUGEROWÓNÉ felënczi end if mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0 then if (#missing > 0) or (#suggested > 0) then result:wikitext("[[Kategòrëjô:", infoboxCatTitle(infobox, "felëjącé paramétrë").text, "]]") end if #invalid > 0 then result:wikitext("[[Kategòrëjô:", infoboxCatTitle(infobox, "nieprawidłowé paramétrë").text, "]]") end if #unknown > 0 then result:wikitext("[[Kategòrëjô:", infoboxCatTitle(infobox, "nieznóné paramétrë").text, "]]") end if #deprecated > 0 then result:wikitext("[[Kategòrëjô:", infoboxCatTitle(infobox, "przestarzałé paramëtrë").text, "]]") end if #nakedurl > 0 then result:wikitext("[[Kategòrëjô:", infoboxCatTitle(infobox, "gòłé pòwrózczi").text, "]]") end if #files > 0 then result:wikitext("[[Kategòrëjô:", infoboxCatTitle(infobox, "grafika w nieprostim placu").text, "]]") end if #exturl > 0 then result:wikitext("[[Kategòrëjô:", infoboxCatTitle(infobox, "bùtnowé pòwrózczi").text, "]]") end end end return nl..tostring(result) end, ["wôrtnota"] = function(frame) local msg = frame.args.msg local value = tonumber(frame.args[1]) or frame.args[1] local index = 2 -- pierszé mòdło while value do local pattern = frame.args[index] if not pattern then break -- ni ma wicy mòdłów end if mw.ustring.match(value, "^"..pattern.."$") then return -- mòdło pasëje, ni ma felów end -- pòsobné mòdło index = index + 1 end -- òdkôz ò felë return msg end, ["odn"] = function(frame) local pf = frame:getParent() local i = 0 -- lëczba pòzycyjnëch argùmentów local problems = false local yeardetected = false while true do local arg = pf.args[i + 1] if not arg then problems = i == 0 and "felënk argùmentów" or false break end if (i >= 5) or yeardetected then problems = "za wiele pòzycyjnëch argùmentów" break end if #arg == 0 then problems = "pùsti argùment" break end if arg ~= mw.text.trim(arg) then problems = "nieòczekiwóné przerwë na zôczątkù abò kùńcu argùmentu" break end if string.match(arg, "^%d+%l?$") then yeardetected = true if i == 0 then problems = "rok mùszi bëc slédnym paramétrã pò nôzwëskach aùtorów" break end elseif string.match(arg, "^s[%-%.:]%s*%d+") then problems = "gwës nieprosto pòdóny numer starnë" break elseif string.match(arg, "%s%s") then problems = "dëbeltné przerwë" break elseif mw.ustring.match(arg, "^%a+%d") then if not mw.ustring.match(arg, "^[%u%d]+$") then problems = "gwës zlëmioné argùmentë (ni ma horizontalnégò sztriszka)" break end elseif mw.ustring.match(arg, "^OdeB ") then -- [[Ordre de Bataille]] elseif mw.ustring.match(arg, "^%u%l+%u") then local justification = { ["De"] = true, ["Del"] = true, ["Di"] = true, ["Le"] = true, ["Mac"] = true, ["Mc"] = true, ["Te"] = true, -- TeSelle ["Sar"] = true, -- SarDesai ["Van"] = true, -- VanBuren ["La"] = true, -- LaSalle } if not justification[mw.ustring.match(arg, "^%u%l+")] then problems = "gwës zlëmioné argùmentë (ni ma horizontalnégò sztriszka)" break end end i = i + 1 end if not problems then local odn = pf.args.odn if odn and ((#odn ~= 1) or (odn < "a") or (odn > "z")) then problems = "nieòczekiwóny paraméter òdn" end end if not problems then local s = pf.args.s if s and string.match(s, "&[a-z]+;") then problems = "ùżëtô òsta encjô HTML w numrze stronë" end end if not problems then if pf.args.strona or pf.args.ss or pf.args.strone or pf.args.p or pf.args.page or pf.args.pp or pf.args.pages then problems = "przestarzałi paraméter z numrã stronë" end end local category = "Szablóna òdn do sprôwdzeniô" if not problems then local function TextLinkToRFC() return (i == 1) and (pf.args.ref == "nié") and mw.ustring.match(pf.args[1], "^RFC [1-9][0-9]*$") end local s = pf.args.s or "" local l = pf.args.loc or "" if (#s == 0) and (#l == 0) then local exception = TextLinkToRFC() if not exception then category = "Szablóna òdn bez numra stronë" problems = "felënk numra stronë" end end end if not problems then return nil end local result = mw.html.create("span") :addClass("problemë") :addClass("problemë-w-òdn") :attr("aria-hidden", "true") :attr("data-nosnippet", "") :attr("data-problemë", "ODN: "..problems) if mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0 then result:wikitext("[[Kategòrëjô:", category, "]]") end result:wikitext("&#8201;") -- thin space return tostring(result) end, ["Wikipòdôwczi"] = function(frame) local property = frame.args.znanka local field = frame.args.pole local value = frame.args[1] if not property or not field then return end if not value then value = frame:getParent().args[field] if not value or (#value == 0) then return end end local entity = mw.wikibase.getEntity() if not entity or not entity.claims or not entity.claims[property] then return end for i, v in ipairs(entity.claims[property]) do if v.mainsnak.snaktype == "value" then if value == v.mainsnak.datavalue.value then return end end end local template = frame:getParent():getTitle() local infobox = mw.ustring.match(template, "^Szablóna:(.- infobox)$") return mw.ustring.format("[[Kategòrëjô:%s – niezgòdnosc we Wikipòdôwkach – %s – %s]]", infobox and "Infòbòksë" or "Szablónë", infobox or template, field) end, ["bez paramétrów"] = function(frame) for k, v in pairs(frame:getParent().args) do return nil end return "tak" end, ["dodôj òstrzegã"] = function(frame) local msg = frame.args[1] -- wëwidni niepùsté infò przë edicje if msg and msg:match("%S") then mw.addWarning(msg) end return '' end, ["pòle z hostã"] = function (frame) local host = frame.args.host if host and (#host > 0) then for k, v in pairs(frame:getParent().args) do local link = string.match(v, "[hH][tT][tT][pP][sS]?://[%S]+") if link then local uri = mw.uri.new(link) local valid, _ = mw.uri.validate(uri) if valid and uri.host and (#uri.host > 0) then if host == uri.host then mw.logObject({k, link}, "całi") return k end if #host < #uri.host then local s1 = '.'..host local s2 = string.sub(uri.host, -#s1) if s1 == s2 then mw.logObject({k, link}, "fragment") return k end end end end end end end, ["pòla z aùtorama"] = function (frame) local result = {} local nozwesko = frame.args["nôzwëskò"] local miono = frame.args["miono"] local autor = frame.args["aùtór"] local link = frame.args["link"] local maxIndex = tonumber(frame.args["max"]) local prefix = frame.args["przed"] or "" local suffix = frame.args["pò"] or "" for i = 1, maxIndex do local s = i == 1 and "" or tostring(i) local nin = string.gsub(nozwesko, '#', s) local iin = string.gsub(miono, '#', s) local ain = string.gsub(autor, '#', s) local lin = string.gsub(link, '#', s) local niv = frame:getParent().args[nin] local iiv = frame:getParent().args[iin] local aiv = frame:getParent().args[ain] local liv = frame:getParent().args[lin] local nis = niv and (#niv > 0) local iis = iiv and (#iiv > 0) local ais = aiv and (#aiv > 0) local lis = liv and (#liv > 0) local bad = (nis and ais) -- nôzwëskò -> niepòtrzébny aùtór or (nis and not iis) -- nôzwëskò bez miona or (lis and not nis and not ais) -- blós pòwrózk or (iis and not nis) -- miono bez nôzwëska if bad then table.insert(result, i) end end if #result > 0 then return prefix..mw.text.listToText(result)..suffix end end, ["uri"] = function(frame) mw.logObject(frame:getParent():getTitle(), "parent:title") _ = mw.title.new("Moduł:Sprôwdzë/deprecated/uri").id local link = frame.args["link"] local space = frame.args["spacjô"] local check = checkUri(link) if check then return link end return (space and (check ~= nil)) and link or "" end, --[[Sprôwdzanié url do szablónów Ùżëcé: {{#invoke:Sprôwdzë|url|{{{www|}}}|[{{{www}}} Internetowô starna]}} {{#invoke:Sprôwdzë|url|{{{www}}}|[{{{www}}} Internetowô starna]}} @param #1 Url do sprôwdzeniô. Cyg tipù "{{{abc}}}" pòminie sprôwdzenié, cobë pòkazac wôrtnotã na starnie szablónë. @param #2 Tekst do wëwidnienia, czej OK. @return pùsti string, czej nieprosti, "ok" abò zamkłosc #2, czej OK. ]] ["url"] = function(frame) local link = frame.args[1] local okText = frame.args[2] or "ok" local isValid = string.find(link, '{{{') == 1 or checkUri(link) if isValid then return okText end return "" end, ["lësta mionów niepùstëch argùmentów"] = function(frame) local argNames = {} for k, v in pairs(frame:getParent().args) do if #mw.text.trim(v) > 0 then table.insert(argNames, tostring(k)) end end return table.concat(argNames, ", ") end, ["zapisënk datë przëstãpù"] = function(frame) local accessDate = frame:getParent().args["data przëstãpù"] if accessDate and (#accessDate > 0) then if not isDate20YYMMDD(accessDate) then local builder = mw.html.create('span') :addClass('problemë') :wikitext('lëchi zapisënk datë przëstãpù') if mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0 then builder:wikitext('[[Kategòrëjô:Szablóna cytowaniô – lëchi zapisënk datë przëstãpù]]') end return builder end end end, } akudkcu9jquavcgq1mvayv3x4crqlnx Deftones 0 13075 211409 211331 2026-08-18T01:53:58Z HaxelKaszëba 17492 211409 wikitext text/x-wiki {{Mùzyczné karno | pòzwa = Deftones | òbrôzk = Deftones live brixton academy 2007.jpg | òpisënk = Kòncert karna Deftones w Brixton Academy w [[Londin|Londinie]], 14.04.2007 r. | pòwstanié = 1988 | môl pòwstaniô = [[Sacramento]], [[Kaliforniô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] | krôj = [[Òbrôzk:Flag of the United States.svg|tło|22x22px]] [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[nu metal]], [[eksperimentalny rock]] | lata dzejaniô = 1988–do dzysô | wëtwórnie = [[Maverick Records]], [[Reprise Records]], [[Warner Records]] | nôleżnicë = [[Chino Moreno]]<br>[[Stephen Carpenter]]<br>[[Abe Cunningham]]<br>[[Frank Delgado]] | ùszłi nôleżnicë = [[Chi Cheng]]<br>[[Sergio Vega]]<br>Dominic Garcia<br>John Taylor | pòzrzeszóné karna = [[Crosses]], [[Team Sleep]], [[Quicksand]] | logo = Deftones_logo_(2025).svg | starna www = https://www.deftones.com }} '''Deftones''' je amerikańsczim karnã grającym [[alternatiwny metal]], jaczé pòwstało w [[Sacramento]] w [[Kaliforniô|Kalifornie]] w 1988 rokù. Załóżcama karna bëlë wòkalista [[Chino Moreno]], prowadzący gitarzista [[Stephen Carpenter]] a perkùsysta [[Abe Cunningham]], z basystą [[Chi Cheng|Chim Chengã]] mët. Do karna pózni doparłãcził w 1999 rokù [[Frank Delgado]], jaczi je DJã a klawiszówcã kapelë. Pò ùstabilizowanim sã sytuacje karna w 1994, Deftones pòdpisało kòntrakt z wëtwórnią [[Maverick Records]]. Pòtemù karno wëdało swój debiutowi albùm ''[[Adrenaline]]'' w 1995. Kòncertowé turë a promòcjô albùmù przez gãbny przekôz pòmògłë Deftones dobëc wikszą pòpùlarnotã. Jejich drëdżi albùm, ''[[Around the Fur]]'' (1997), zwëskôł status platinowi platczi w Zjednónëch Krajach. Karno òdniosło pòstãpny sukces wëdôwającë trzecy albùm ''[[White Pony]]'' (2000), jaczi òznôczôł przéńsce òd rëchlészégò, barżi agresywnégò brzëmieniô w eksperimentalną starnã; ùsôdzk ''„Elite”'' dobéł [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodã Grammy]] w kategòrie ''Best Metal Performance''. Jejich czwiôrti albùm, pòzwóny [[Deftones (albùm)|''Deftones'']], ùkôzôł sã w 2003 rokù i òsygnął 2. plac na amerikańsczi lësce [[Billboard 200]]. W piątim studijnym albùmie Deftones, ''[[Saturday Night Wrist]]'' (2006) pòmiónëją ùtwórczé napiãca a òsobisté tôkle w karnie. W 2008, czej Deftones robił nad albùmã pòd robòcą pòzwą ''[[Eros]]'', Cheng miôł drogòwi wëpôdk. Pò nym zdarzenim òstôwôł w stónie minimalny swiądë jaż do swòji smiercë w 2013 na skùtk ataczi serca. Pò wëpôdkù Chenga karno òprzestało robòtã nad albùmã ''Eros,'' a na plac Chenga wszedł basysta z karna [[Quicksand]], [[Sergio Vega]], jaczi òstôł w kapelë do zôczątkù 2021 rokù. Òd 2010 karno wëdało piãc albùmów, ''[[Diamond Eyes]]'' (2010), ''[[Koi No Yokan]]'' (2012), ''[[Gore]]'' (2016), ''[[Ohms]]'' (2020), a téż ''[[Private Music]]'' (2025), jaczé pòtkałë sã z achtnienim kritików. == Historiô == === Zôczątk a pòwstanié karna (1988-1994) === Deftones pòwstôł w 1988 w [[Sacramento]] w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]]. Karno założëlë wòkalista [[Chino Moreno]], gitarzista [[Stephen Carpenter]] a perkùsysta [[Abe Cunningham]]. W pierszim składze wëstãpòwôł téż basysta Dominic Garcia. Zôczątkòwò mùzyka karna bëła mòckò inspirowónô cwiardim [[Heavy metal|metalã]], [[Hardcore punk|hardcore pùnkã]] a [[Alternatiwny rock|alternatiwnym rockã]]. [[Òbrôzk:C.K. McClatchy High School.jpg|mały|left|200px|Carpenter, Moreno a Cunningham pòczãlë grac mët, czej chòdzylë do C. K. McClatchy High School w Sacramento.]] Pòdle relacje bëtników karna, [[Stephen Carpenter|Carpenter]] zainteresowôł sã cwiardszą mùzyką pò wëpôdkù na délokùlôkù, w wënikù jaczégò przez gwësny czas béł ùnierëszniony. W nym cządze pòczął intensywno słëchac [[Heavy metal|metalu]] a rozpòczął nôùkã grë na [[Gitara|gitarze]]. Pózdni mët z [[Chino Moreno|Moreno]] a [[Abe Cunningham|Cunninghamã]] pòczął ùsadzac pierszé ùsôdzczi Deftones. Ò pierszé lata dzejaniô skłôd karna czile razy sã zmieniôł. W 1990 rokù plac Garcie zajął basysta [[Chi Cheng]], jaczi pòòstôł bëtnikã karnã przez wikszosc jegò nôbarżi aktiwnégò cządu. W tim samim sztóce [[Abe Cunningham|Cunningham]] na krótkò òpùscył karno, a jegò plac za perkùsją zajãlë pòstãpno Dominic Garcia a John Taylor. [[Abe Cunningham|Cunningham]] pòwrócył do grëpë w 1993 rokù. Deftones chùtkò zdobëło pòpùlarnotã na lokalny scenie [[Sacramento]]. Karno intensywno kòncertowało w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]], a jejich wëstãpë przëcygnãłë bôczënk przedstôwców mùzyczny branżë. W 1994 rokù grëpa pòdpisa kòntrakt z wëtwórnią [[Maverick Records]], jakô należa w henen czas do [[Madonna (spiéwôrka)|Madonnë]] a [[Warner Bros]]. === ''Adrenaline'' a rost pòpùlarnotë (1995–1996) === {{Apartny artikel|Adrenaline}} Debiutowi albùm Deftones, ''[[Adrenaline]]'' ùkôzôł sã 3 rujana 1995 rokù. Platka prezentowa cwiardé, agresywné brzëmienié parłãczące [[Heavy metal|metal]], [[hardcore punk]] a [[alternatiwny rock]]. Albùm nie zwënégòwôł zôczątkòwò wiôldżégò kòmercyjnégò sukcesu, równak dzãka intesywnémù kòncertowaniu pòmale zdobiwôł corôz wikszą grëpã lubòtników. Wôżną rolã w promòcje karna òdegrałë ùsôdzczi ''„7 Words”'' a ''„Bored”''. Deftones wëstãpòwôł òb nen czas jakno support dlô barżi znónëch karnów, dzãka czemù karno zwëskiwało doswiôdczenié a rozeznanié pòza [[Kalifòrniô|Kalifòrnią]]. === ''Around the Fur'' a przełómanié (1997–1999) === {{Apartny artikel|Around the Fur}} Drëdżim albùmã karna béł ''[[Around the Fur]]'', wëdóny w 1997. Platka hala Deftones znaczno wikszą pòpùlarnotã a bëła pierszim wiôldżim kòmercyjnym sukcesã grëpë. Albùm, zamikô w se ùsôdzczi taczé jak ''„My Own Summer (Shove It)”'' òrôz ''„Be Quiet and Drive (Far Away)”'', jaczé stałë sã jednyma z nôbarżi znónëch frańtówków karna. ''[[Around the Fur]]'' pòzwòlëło Deftones zajistniec na midzënôrodny scenie. Karno pòczãło bëc corôz barżi zaszlachòwóné z rozwijącym sã w henen czas ôrtã [[Nu metal|nu metalu]], chòc mùzycë òd zôczątkù distansowelë sã òd jednoznacznégò przëpisëwaniô jichnégò ùtwórstwa do negò ôrtu. W drëdżi pòłowie lat 90. Deftones intensywno kòncertowało. W 1996 rokù do karna doparłãcził [[Frank Delgado]] jakno kòncertowi mùzyk, òdpòwiedzalny za [[Gramòfón|gramòfònë]], [[sampling]] a elektroniczné elemeńtë. W 1990 rokù òstôł òficjalnym bëtnikã karna. === ''White Pony'' a zjinaka mùzycznégò czerënkù (2000–2002) === {{Apartny artikel|White Pony}} [[Òbrôzk:Chino Moreno live.jpg|lewo|mały|200px|Chino Moreno, jaczi wëstąpił jakno drëdżi gitarzista.]] Nôwôżniészim zwrotnym pónktã w karierze Deftones òkôzôł sã trzecy studijny albùm, ''[[White Pony]]'', wëdóny w 2000 rokù. Platka znacząco apartnia sã òd rëchlészich dokazów karna. Cwiardé gitarowé brzëmienié òstało sparłãczoné z elemeńtama shoegaze, post-rocka, dream popù, elektroniczi a alternatiwnégò rocka. Na albùmie nalazłë sã m.jin. ''„Change (In the House of Flies)”'', ''„Digital Bath”'', ''„Passenger”'' òrôz ''„Elite”''. Ùsôdzk ''„Elite”'' dostôł w 2001 rokù [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodã Grammy]] w kategòrie ''Best Metal Performance'', jaczi stôł sã pierszim nagraniã Deftones achtnionym ną nôdgrodą. ''[[White Pony]]'' pòtkôł sã z baro dobrim przëjãcym kritików ë je czãsto ùznôwóny za jeden z nôwôżniészich albùmów w doróbkù karna. Platka ùmòcnia téż pòzycjã Deftones jakno grëpë, jakô nie ògrańcza sã do pòpùlarnégò w nen czas ôrtu nu metalu. === ''Deftones'' a ''Saturday Night Wrist'' (2003–2007) === [[Òbrôzk:Deftones live.jpg|mały|Deftones, òb czas wëstãpù na żëwò w Glasgow, czerwińc 2006 r.]] Czwiôrti studijny albùm, pòzwóny ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'', ùkôzôł sã w 2003 rokù. Platka zadebiutowa na drëdżim placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]. Nalazłë sã na ni m.jin. syngle ''„Minerva”'' a ''„Hexagram”''. Ò pòstãpné lata sytuacjô w karnie sta sã skòmplikowónô. Òb czas robòtë nad pòstãpnym albùmã mùzycë doswiadczëlë napiãców zrzeszonëch tak z ùtwórczim procesã, jak ë òsobistama tôklama. Efektã nëch robòtów béł piąti studijny albùm, ''[[Saturday Night Wrist]]'', wëdóny w 2006 rokù. Albùm òbjimô m.jin. ùsôdzczi ''„Hole in the Earth”'' a ''„Mein”''. W nagraniu ''„Mein”'' gòscynno wëstąpił [[Serj Tankian]], wòkalista karna [[System of a Down]]. ''[[Saturday Night Wrist]]'' zakùńcził pierszi etap dzejaniô Deftones, w jaczim grëpa przeszła òd cwiardégò, [[Nu metal|nu metalowégò]] brzëmieniô do barżi eksperimentalnégò sztilu. === Wëpôdk Chi Chenga a ''Diamond Eyes'' (2008–2011) === W 2008 rokù, òb czas robòtë nad pòstãpnym albùmã karna, [[Chi Cheng]] ùczãstnicził w pòwôżnym drogòwim wëpôdkù. W wënikù òbrażeniów, jaczich doznôł zapôdł w [[Spiączka|kómã]] a ò pòstãpné lata pòòstôwôł w stónie minimalny swiądë. Wëpôdk miôł wiôldżi cësk na dzejanié karna. Robòtë nad albùmã ''Eros'', jaczi miôł bëc nastãpnikã ''[[Saturday Night Wrist]]'', òstałë scygnioné. Mùzycë zdecydowelë sã rozpòcząc robòtã nad nowim materiałã z basystą [[Sergio Vega|Sergio Vegą]] z karna [[Quicksand]]. W 2010 rokù ùkôzôł sã albùm ''[[Diamond Eyes]]''. Platka òsta bëlno przëjãtô a òznôcza nowi etap w historie karna. Titlowi ùsôdzk a ''„Rocket Skates”'', ''„You've Seen the Butcher”'' jak téż ''„Sextape”'' stałë sã jednyma z nôbarżi znónëch kòmpòzycjów Deftones. === ''Koi No Yokan'' a ''Gore'' (2012–2017) === [[Òbrôzk:Rock in Pott 2013 - Deftones 13.jpg|mały|200px|Serio Vega òb czas wëstãpù na Rock in Pott w 2013 r.]] W 2012 rokù Deftones wëdało sódmi studijny albùm, ''[[Koi No Yokan]]''. Platka cygnã eksperimentalny czerënk zapòczątkòwóny na ''[[White Pony]]'' a rozwiniãti na ''[[Diamond Eyes]]''. Albùm zamikô w se ùsôdzczi taczé jak ''„Leathers”'', ''„Tempest”'' i ''„Swerve City”''. W aprilu 2013 rokù zmiarł [[Chi Cheng]]. Nimò że òd czilu lat nie wëstãpòwôł ju z karnã, jegò smierc mia wiôldżi znaczënk dlô pòòstałëch bëtników kapelë. W 2016 rokù ùkôzôł sã albùm ''[[Gore]]''. Platka wëapartniwa sã wikszim wëzwëskanim atmosfericznëch gitarów, melodie eksperimentalnëch aranżacjów. Proces ji pòwstaniô béł równak namerkóny artisticznyma różnicama pòmidzë bëtnikama karna, òsoblëwie pòmidzë [[Chino Moreno]] a [[Stephen Carpenter|Stephenã Carpenterã]]. === ''Ohms'' a òdéńsce Sergio Vedżi (2020–2021) === W 2020 rokù Deftones wëdało dzewiąti studijny albùm ''[[Ohms]]''. Platka òsta nagrónô partowò w dëchù rëchlészégò, cwiardszégò brzëmieniô karna, jednoczasno zachòwùjącë charakteristiczné dlô karna atmosfericzné a eksperimentalné elemeńtë. ''[[Ohms]]'' pòtkôł sã z baro pòzytiwnym przëjãcym ë béł pòstrzégóny jakno pòwrót Deftones do barżi agresywnégò brzëmieniô znónégò z rëchlészich albùmów. W 2021 rokù [[Sergio Vega]] pòinfòrmowôł ò swòjim òdéńscu z kapelë. Mùzyk ùwôżôł, że przez wiele lat nie òstôł fòrmalno przëjãti jakno fùlprawny bëtnik grëpë. Pò jegò òdéńscu Deftones pònowno dzejôł jakno sztërëòsobòwi skłôd. === ''Private Music'' a terôczasné dzejanié (2022–do terô) === Pò wëdanim ''[[Ohms]]'' Deftones cygnął kòncertowé dzejanié a téż rozpòczął robòtë nad pòstãpnym materiałã. Karno òstôwało jednym z nôwôżniészich przedstôwców [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] [[Alternatiwny metal|alternatiwnégò metalu]], parłãcząc cwiardé gitarowé riffë z atmòsfericznyma aranżacjama, elektroniką a charakteristicznym spiewã [[Chino Moreno]]. W 2025 rokù ùkôzôł sã dzesąti studijny albùm kapelë, ''[[Private Music]]''. Platka cygnã eksperimentalny czerënk karna, jednoczasno rozwijając jegò cwiardszé brzëmienié. Deftones pòòstôwô aktiwnym kòncertowim karnã. Grëpa je ùznôwónô za jeden z nôbarżi wpłëwòwëch karnów alternatiwnégò metalu, a ji ùtwórstwò wëwiarło cësk na rozwij [[Nu metal|nu metalu]], [[Post metal|post-metalu]], [[shoegaze]] a téż terôczasnégò [[Alternatiwny metal|alternatiwnégò metalu]]. == Nôleżnicë karna == ===Terôczasny nôleżnicë:=== * [[Chino Moreno]] – przédny wòkalista <small>(1988–do terô)</small>; ritmicznô gitara <small>(1999–do terô)</small> * [[Stephen Carpenter]] – prowadzącô gitara <small>(1988–do terô)</small>; ritmicznô gitara <small>(1988–1999)</small> * [[Abe Cunningham]] – perkùsysta <small>(1988–1990, 1993–do terô)</small> * [[Frank Delgado]] – klawiszówc, DJ, sampléra <small>(1999–do terô; kòncertowi mùzyk 1996-1999)</small> ===Ùszłi nôleżnicë:=== * Dominic Garcia – basysta <small>(1988–1990)</small>, perkùsysta <small>(1990–1991)</small> * [[Chi Cheng]] – basysta, dodôwkòwi wòkalista <small>(1990–2008; zamiarł w 2013)</small> * John Taylor – perkùsysta <small>(1991–1993)</small> * [[Sergio Vega]] – basysta, dodôwkòwi wòkalista <small>(2009–2021)</small> === Òs czasu === {{#tag:timeline| ImageSize = width:950 height:auto barincrement:25 PlotArea = left:100 bottom:120 top:10 right:15 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:01/05/1988 till:{{#time:d/m/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:4 ScaleMajor = increment:2 start:1989 ScaleMinor = increment:1 start:1989 Colors = id:Vocals value:red legend:Przédny_wòkalista id:BVocals value:pink legend:Pòbòczny_wòkalista id:Lguitar value:teal legend:Przédny_gitarzista id:Rguitar value:brightgreen legend:Ritmiczny_gitarzista id:Bass value:blue legend:Basysta id:Keys value:purple legend:Klawiszówc,_gramòfón,_sampling id:Drums value:orange legend:Perkùsysta id:Tour value:yellow legend:Turowi_bëtnicë id:Album value:black legend:Studijné_wëdanié id:Other value:gray(0.75) legend:Jinszé_wëdanié id:bars value:gray(0.95) BackgroundColors = bars:bars LineData = layer:back color:black at:03/10/1995 at:28/10/1997 at:20/06/2000 at:20/05/2003 at:31/10/2006 at:04/05/2010 at:12/11/2012 at:08/04/2016 at:25/09/2020 at:22/08/2025 layer:back color:Other at:01/03/1991 at:01/11/1992 at:30/08/1993 at:30/11/1993 at:10/04/1998 at:12/05/2001 at:27/08/2002 at:04/10/2005 at:16/04/2011 at:25/10/2011 at:20/04/2013 at:10/04/2020 BarData = bar:Moreno text:"Chino Moreno" bar:Carpenter text:"Stephen Carpenter" bar:Jackman text:"Lance Jackman" bar:Valencia text:"Mark Valencia" bar:Lopez text:"Shaun Lopez" bar:Garcia text:"Dominic Garcia" bar:Cheng text:"Chi Cheng" bar:Vega text:"Sergio Vega" bar:Sablan text:"Fred Sablan" bar:Delgado text:"Frank Delgado" bar:Cunningham text:"Abe Cunningham" bar:Taylor text:"John Taylor" PlotData= width:13 bar:Moreno from:start till:end color:Vocals bar:Moreno from:01/08/1999 till:end color:Rguitar width:3 bar:Carpenter from:start till:end color:Lguitar bar:Carpenter from:start till:01/08/1999 color:Rguitar width:3 bar:Jackman from:01/03/2022 till:end color:Lguitar bar:Jackman from:01/03/2022 till:end color:BVocals width:3 bar:Jackman from:01/03/2022 till:end color:Tour width:7 bar:Valencia from:21/05/2022 till:17/07/2022 color:Lguitar bar:Valencia from:21/05/2022 till:17/07/2022 color:Tour width:3 bar:Lopez from:01/05/2024 till:end color:Rguitar bar:Lopez from:01/05/2024 till:end color:Lguitar width:7 bar:Lopez from:01/05/2024 till:end color:Tour width:3 bar:Garcia from:start till:30/04/1990 color:Bass bar:Garcia from:01/05/1990 till:31/05/1991 color:Drums bar:Cheng from:01/05/1990 till:04/11/2008 color:Bass bar:Cheng from:01/05/1990 till:04/11/2008 color:BVocals width:3 bar:Vega from:26/01/1999 till:23/02/1999 color:Bass bar:Vega from:26/01/1999 till:23/02/1999 color:BVocals width:3 bar:Vega from:26/01/1999 till:23/02/1999 color:Tour width:7 bar:Vega from:01/02/2009 till:01/01/2021 color:Bass bar:Vega from:01/02/2009 till:01/01/2021 color:BVocals width:3 bar:Sablan from:01/03/2022 till:end color:Bass bar:Sablan from:01/03/2022 till:end color:Bvocals width:3 bar:Sablan from:01/03/2022 till:end color:Tour width:7 bar:Delgado from:01/01/1996 till:end color:Keys bar:Delgado from:01/01/1996 till:01/08/1999 color:Tour width:3 bar:Cunningham from:start till:01/04/1990 color:Drums bar:Cunningham from:01/11/1993 till:end color:Drums bar:Taylor from:01/06/1991 till:31/10/1993 color:Drums }} == Diskògrafiô == === Studijné albùmë === {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2"|Rok !rowspan="2" width="350"|Pòzwa albùmù !colspan="13"|Pòzycjô w lëstach !rowspan="2" width="100"|Sprzedôż w US<ref name="blabbermouth">DEFTONES US Sales (According To Soundscan). Blabbermouth.net, 2002-01-22.</ref> !rowspan="2" width="100"|Certifikacjô<br /><ref name="RIAA">RIAA Database</ref><ref name="CRIA">CRIA Searchable Database</ref> |- !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Billboard 200|US]]<br /><ref name="BillboardOverview">Billboard.com - Artist Chart History - Deftones: Albums</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name="UKCharts">Deftones album search, everyHit.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AussieCharts">Australian Charts Portal - Deftones</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Irish Albums Chart|IRL]]<br /><ref name="IrishCharts">Irish Music Charts Archive</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Szwajcariô|SWI]]<br /><ref name="SwissCharts">Discographie Deftones, Die Offizielle Schweizer Hitparade</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Aùstriô|AUT]]<br /><ref name="AustrianCharts">Discographie Deftones, Das Österreichische Hitparaden- und Musik-Portal</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Francjô|FRA]]<br /><ref name="FrenchCharts">Discographie Deftones, lescharts.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Néderlandzkô|NLD]]<br /><ref name="NetherlandsCharts">Discografie Deftones, dutchcharts.nl</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Belgijskô|BEL]]<br /><ref name="BelgianCharts">Discografie Deftones, ultratop.be</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Szwédzkô|SWE]]<br /><ref name="SwedishCharts">Discography Deftones, swedishcharts.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Fińskô|FIN]]<br /><ref name="FinnishCharts">Discography Deftones, finnishcharts.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Norweskô|NOR]]<br /><ref name="NorwegianCharts">Discography Deftones, norwegiancharts.com</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Nowô Zélandiô|NZ]]<br /><ref name="NZCharts">Discography Deftones, charts.org.nz</ref> |- |1995 |'''''[[Adrenaline]]''''' * Wëdóné: 1 rujana 1995 * Wëtwórniô: [[Maverick Records]]/[[Warner Bros.]] |align="center"|23 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |1,000 000+<ref name="RIAA" /> |RIAA: Złotô / Platinowô<br /> [[British Phonographic Industry|BPI]]: Strzébrznô<ref name="AdrenalineBPI">Adrenaline certified awards, British Phonographic Industry</ref> |- |1997 |'''''[[Around the Fur]]''''' * Wëdóné: 28 rujana 1997 * Wëtwórniô: Maverick Records/Warner Bros. |align="center"|29 |align="center"|56 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"|41 |align="center"|99 |align="center"| — |align="center"| — |align="center"|32 |align="center"| — |align="center"| — |760,000+ |RIAA: Złotô<br /> BPI: Strzébrznô<ref name="AroundTheFurBPI">Around the Fur certified awards, British Phonographic Industry</ref> |- |2000 |'''''[[White Pony]]''''' * Wëdóné: 20 czerwińca 2000 * Wëtwórniô: Maverick Records |align="center"|3 |align="center"|13 |align="center"|2 |align="center"|21 |align="center"|68 |align="center"|39 |align="center"|6 |align="center"|27 |align="center"|27 |align="center"|35 |align="center"|13 |align="center"|19 |align="center"|14 |1,300 000+<ref name="billboard">Billboard Sales Data for White Pony</ref> |RIAA: Platinowô <br /> [[Canadian Recording Industry Association|CRIA]]: Złotô <br /> BPI: Strzébrznô<ref name="WhitePonyBPI">White Pony certified awards, British Phonographic Industry</ref> |- |2003 |'''''[[Deftones (albùm)|Deftones]]''''' * Wëdóné: 20 maja 2003 * Wëtwórniô: Maverick Records |align="center"|2 |align="center"|7 |align="center"|4 |align="center"|14 |align="center"|19 |align="center"|20 |align="center"|14 |align="center"|22 |align="center"|29 |align="center"|23 |align="center"|9 |align="center"|18 |align="center"|2 |567,000+ |RIAA: Złotô <br /> CRIA: Złotô |- |2006 |'''''[[Saturday Night Wrist]]''''' * Wëdóné: 31 rujana 2006 * Wëtwórniô: Maverick Records |align="center"|10 |align="center"|33 |align="center"|26 |align="center"|5 |align="center"|31 |align="center"|18 |align="center"|33 |align="center"|63 |align="center"| — |align="center"|35 |align="center"|33 |align="center"|32 |align="center"|8 |250,000+ | |- |2010 |'''''[[Diamond Eyes]]''''' * Wëdóné: 4 maja 2010 * Wëtwórniô: [[Reprise Records]] / [[Warner Bros. Records]] |align="center"|&nbsp;6 |align="center"|&nbsp;26 |align="center"|&nbsp;22 |align="center"|&nbsp;45 |align="center"|&nbsp;11 |align="center"|&nbsp;13 |align="center"|&nbsp;23 |align="center"|&nbsp;55 |align="center"|&nbsp;31 |align="center"|&nbsp;25 |align="center"|&nbsp;12 |align="center"|&nbsp;17 |align="center"|&nbsp;8 | | |- |2012 |'''''[[Koi No Yokan]]''''' * Wëdóné: 2012 * Wëtwórniô: Warner Bros. Records |align="center"|11 |align="center"|30 |align="center"|16 |align="center"|49 |align="center"|22 |align="center"|25 |align="center"|30 |align="center"|28 |align="center"|51 |align="center"|— |align="center"|35 |align="center"|— |align="center"|8 | | |- |2016 |'''''[[Gore]]''''' * Wëdóné: 2016 * Wëtwórniô: Warner Bros. Records |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? |align="center"|? | | |- |2020 |'''''[[Ohms]]''''' * Wëdóné: 2020 | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | | |- |2025 |'''''[[Private Music]]''''' * Wëdóné: 2025 | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | align="center" | | | |- | colspan="16" align="center" style="font-size: 8pt" | — òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} === Kómpilacje === {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2"|Rok !rowspan="2" width="350"|Pòzwa albùmù !colspan="13"|Pòzycjô w lëstach !rowspan="2" width="100"|Sprzedôż w US !rowspan="2" width="100"|Certifikacjô<br /><ref name="RIAA" /><ref name="CRIA" /> |- !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Billboard 200|US]]<br /><ref name="BillboardOverview" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[UK Albums Chart|UK]]<br /><ref name="UKCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AussieCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Irish Albums Chart|IRL]]<br /><ref name="IrishCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Szwajcariô|SWI]]<br /><ref name="SwissCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Aùstriô|AUT]]<br /><ref name="AustrianCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Francjô|FRA]]<br /><ref name="FrenchCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Néderlandzkô|NLD]]<br /><ref name="NetherlandsCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Belgijskô|BEL]]<br /><ref name="BelgianCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Szwédzkô|SWE]]<br /><ref name="SwedishCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Fińskô|FIN]]<br /><ref name="FinnishCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Norweskô|NOR]]<br /><ref name="NorwegianCharts" /> !style="width:3em;font-size:75%;"|[[Nowô Zélandiô|NZ]]<br /><ref name="NZCharts" /> |- |2005 |'''''[[B-Sides & Rarities]]''''' * Wëdóné: 4 rujana 2005 * Wëtwórniô: [[Rhino Entertainment]]/Maverick Records |align="center"|43 |align="center"| — |align="center"|30 |align="center"| — |align="center"|93 |align="center"|54 |align="center"|59 |align="center"|— |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — |align="center"| — | | |- |align="center" colspan="17" style="font-size: 8pt"| — òznôczô albùm, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} === Demo === {| class="wikitable" border="1" |- !Rok !Pòzwa dema |- |1993 |'''''[[Like a Linus]]''''' * Wëdóné: 30 smùtana 1993 * Wëtwórniô: Deftones |} === EPczi === {| class="wikitable" border="1" |- !Rok !Pòzwa EPczi |- |1998 |'''''[[Live (Deftones album)|Live]]''''' * Wëdóné: 22 czerwińca 1999 * Wëtwórniô: Maverick Records/Warner Bros. |- |2001 |'''''[[Back to School (Mini Maggit)]]''''' * Wëdóné: 12 strëmiannika 2001 * Wëtwórniô: Maverick Records/Warner Bros. |} === Syngle === {| class="wikitable" border="1" |- !rowspan="2"| Rok !rowspan="2"| Syngel !colspan="5"| Pòzycjô w lëstach !rowspan="2"| Albùm |- !style="width:3em;font-size:75%;"| [[Billboard Hot 100|US]]<br /><ref>Billboard: Bubbling Under Hot 100 Singles. [on-line]. [dakch: 2008-05-11].</ref><ref>Billboard: Bubbling Under Hot 100 Singles. [on-line]. [dakch: 2008-05-11].</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"| [[Alternative Songs|US<br />Alt.]]<br /><ref name="SinglesBillboard">Billboard.com: Artist Chart History - Deftones: Singles. [on-line]. [dakch: 2007-12-23].</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"| [[Hot Mainstream Rock Tracks|US <br />Main.]]<br /><ref name="SinglesBillboard" /> !style="width:3em;font-size:75%;"| [[ARIA Charts|AUS]]<br /><ref name="AUS-2">Australian singles chart. [on-line]. [dakch: 2009-08-11].</ref> !style="width:3em;font-size:75%;"| [[UK Singles Chart|UK]]<br /><ref name="UKSingles">UK Singles Top 75 - Music Charts. [on-line]. [dakch: 2007-12-23].</ref> |- |1995 |„[[7 Words]]“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |rowspan="2"|''[[Adrenaline (album)|Adrenaline]]'' |- |1996 |„[[Bored]]“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |- |1997 |„[[My Own Summer (Shove It)]]“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|29 |rowspan="2"|''[[Around the Fur]]'' |- |1998 |„[[Be Quiet and Drive (Far Away)]]“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|29 |align="center"|— |align="center"|50 |- |rowspan="2"|2000 |„[[Change (In the House of Flies)]]“ |align="center"|105 |align="center"|3 |align="center"|9 |align="center"|— |align="center"|53 |rowspan="3"|''[[White Pony]]'' |- |„[[Back to School (Mini Maggit)]]“ |align="center"|— |align="center"|27 |align="center"|35 |align="center"|26 |align="center"|35 |- |2001 |„[[Digital Bath]]“ |align="center"|— |align="center"|16 |align="center"|38 |align="center"|— |align="center"|— |- |rowspan="2"|2003 |„[[Minerva]]“ |align="center"|120 |align="center"|9 |align="center"|16 |align="center"|50 |align="center"|15 |rowspan="2"|''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'' |- |„[[Hexagram]]“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|68 |- |2006 |„[[Hole in the Earth]]“ |align="center"|— |align="center"|18 |align="center"|19 |align="center"|— |align="center"|69 |rowspan="2"|''[[Saturday Night Wrist]]'' |- |2007 |„[[Mein]]“ |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|40 |align="center"|— |align="center"|— |- |rowspan="4"| 2010 |„[[Rocket Skates]]“<ref>Amy Sciarretto: Deftones, 'Rocket Skates' -- New Song. AOL Music, 2010-02-23. [on-line]. [dakch: 2010-02-23].</ref> |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |align="center"|— |rowspan="4"| ''[[Diamond Eyes]]'' |- |„[[Diamond Eyes]]“<ref>Archivovaná kopie. [on-line]. [dakch: 2010-04-04].</ref> |align="center"|— |align="center"|16 |align="center"|10 |align="center"|— |align="center"|— |- |„[[Sextape]]“ | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— |- |„[[You've Seen the Butcher]]“<ref>Future Releases on Alternative Radio Stations, Independent Artist Song Releases. Allaccess.com. [on-line]. [dakch: 2010-11-24].</ref> | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|21 | style="text-align:center;"|— | style="text-align:center;"|— |- |align="center" colspan="8" style="font-size: 8pt"| — òznôczô syngel, jaczi sã nie dostôł na dóną lëstã szlagrów. |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bibliografiô == * Deftones. ''Official Website'': https://www.deftones.com/ * ''GRAMMY.com''. „Deftones”: https://www.grammy.com/artists/deftones/1574 * ''Encyclopaedia Britannica''. „Deftones”: https://www.britannica.com/topic/Deftones == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Òficjalnô starna}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Deftones| ]] rkngn28l2j5vo11192a87mr044w0rax Chino Moreno 0 13108 211383 211327 2026-08-17T20:07:32Z HaxelKaszëba 17492 211383 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk | miono = Chino Moreno | gwôsné miona = Camilo Wong Moreno | òbrôzk = Chino Moreno 2014.jpg | òpisënk = Chino Moreno z Deftones (2014) | data ùrodzeniô = 20 czerwińca 1973 | môl ùrodzeniô = [[Sacramento]], [[Kalifòrniô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] | wark = wòkalista, pisôrz tekstów do frańtówków, mùzyk | lata dzejaniô = 1988–do dzysô | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[eksperimentalny rock]], [[elektronicznô mùzyka|elektronika]] | karno = [[Deftones]], [[Team Sleep]], [[Crosses]], [[Palms]] | jinstrumentë = wòkal, gitara | wëtwórnia = Maverick, Reprise }} '''Chino Moreno''', w prôwdze '''Camilo Wong Moreno''' (ùr. 20 czerwińca 1973 w [[Sacramento]]) - [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] wòkalista, pisôrz tekstów do frańtówków a mùzyk.<ref name="allmusic">https://www.allmusic.com/artist/chino-moreno-mn0000773804 AllMusic – Chino Moreno biography</ref> Nôwikszą pòpùlarnotã zwëskôł jakno wòkalista a wespółzałóżca karna [[Deftones]], jaczé sã rechùje do jednych wôżniészëch karnów alternatiwnégò metalu 90. lat a XXI stalata.<ref name="deftones_site">https://www.deftones.com Òficjalnô starna Deftones</ref> Znóny je téż z apartnégò ôrtu spiéwaniô, parłãczącégò melodijnosc, krzik a elementë eksperimentalny mùzyczi.<ref name="allmusic"/> == Zôczątk == Camilo Wong Moreno ùrodzył sã 20 czerwińca 1973 rokù w [[Sacramento]] w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]].<ref name="allmusic"/> Pòchòdzy z wielekùlturowi familie - jegò przódkòwie pòchôdalë midzë jinszima z [[Meksyk|Meksykù]], [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chińsczi]] a [[Szpańskô|Szpańsczi]].<ref name="bio_ethno">https://www.allmusic.com/artist/chino-moreno-mn0000773804/biography AllMusic – extended bio</ref> Ju òd młodëch lat jinteresowôł sã mùzyką i słëchôł wiele rozmajitëch mùzycznëch ôrtów, taczich jak alternatiwny rock, metal, post-punk, new wave abò hip-hop.<ref name="influences">https://www.musicradar.com/news/chino-moreno-interview MusicRadar interview</ref> Pòd kùńc 80. lat mët ze szkòłowima drëchama założëlë karno [[Deftones]]. W skłôd karna bëlë téż gitarzista [[Stephen Carpenter]], perkùsysta [[Abe Cunningham]] òrôz basysta [[Chi Cheng]].<ref name="deftones_site"/> Karno przez czile lat wëstãpòwało w klubach a na lokalnëch kòncertach, zwëskiwającë wiedno wikszą pòpùlarnotã.<ref name="wiki_deft">https://en.wikipedia.org/wiki/Deftones Deftones – Wikipedia</ref> == Mùzycznô kariera == W 1995 rokù [[Deftones]] wëdało debiutowi albùm ''[[Adrenaline]]'', jaczi zwrócył bôczënk kritików a lubòtników cwiardëch brzëmieniów.<ref name="wiki_deft"/> Prôwdzëwi sukces zwëskôł równak drëdżi albùm, ''[[Around the Fur]]'' (1997), jaczi zamikô w se ùsôdzczi taczé jak ''My Own Summer (Shove It)'' a ''Be Quiet and Drive (Far Away)''.<ref name="singles">https://www.allmusic.com/album/around-the-fur-mw0000033486 AllMusic – Around the Fur</ref> Nôwikszą zwënégą w karierze karna òkôzôł sã albùm ''[[White Pony]]'' wëdóny w 2000 rokù. Platka òsta baro dobrze przëjãtô przez kritików.<ref name="whitepony">https://pitchfork.com/reviews/albums/deftones-white-pony Pitchfork – White Pony review</ref> Moreno eksperimentowôł na ni rozmajitima mùzycznyma szëkama, dodôjąc do ùtwórstwa karna elementë shoegaze'u, elektroniczi a alternatiwnégò rocka.<ref name="wiki_deft"/> W pòstãpnëch latach razã z [[Deftones]] wëdôł midzë jinszima albùmë ''[[:en:Deftones (album)|Deftones]]'' (2003), ''[[:en:Saturday Night Wrist|Saturday Night Wrist]]'' (2006), ''[[:en:Diamond Eyes (album)|Diamond Eyes]]'' (2010), ''[[:en:Koi No Yokan|Koi No Yokan]]'' (2012), ''[[:en:Gore (Deftones album)|Gore]]'' (2016), ''[[:en:Ohms (album)|Ohms]]'' (2020), a téż ''[[:en:Private Music|Private Music]]'' (2025).<ref name="wiki_deft"/> == Jinszé projechtë == [[Òbrôzk:Rock in Pott 2013 - Deftones 03.jpg|mały|left|upright|Moreno z gitarą w 2013]] Pòza dzejanim w [[Deftones]] Moreno béł téż we wiele jinszëch mùzycznëch projechtach. W 2005 rokù założił eksperimentalné karno Team Sleep, jaczégò mùzyka parłãczëła elementë alternatiwnégò rocka, elektroniczi a ambientu.<ref name="teamsleep">https://www.allmusic.com/artist/team-sleep-mn0000747566 AllMusic – Team Sleep</ref> W 2011 rokù òstôł nôleżnikã superkarna Palms.<ref name="palms">https://www.spin.com/2013/06/palms-interview-isis-chino-moreno Spin – Palms interview</ref> Równak rozwijôł projecht Crosses (†††), w jaczim eksperimentowôł z elektroniczną mùzyką, synth-pòpã a alternatiwnym rockã.<ref name="crosses">https://www.nme.com/news/music/crosses-chino-moreno-interview-2014 NME – Crosses</ref> Moreno gòscynno wëstãpòwôł téż na nagraniach wielnëch jinëch artistów reprezentëjącëch rozmajité mùzyczné ôrtë.<ref name="guest">https://www.allmusic.com/artist/chino-moreno-mn0000773804/credits AllMusic – credits</ref> Wespółrobił midzë jinszima z karnã [[Korn]] pòjawiając sã na ùsôdzkù „Wicked” z albùmù ''Life Is Peachy'' (1996).<ref>https://www.allmusic.com/album/life-is-peachy-mw0000189887 AllMusic – Korn „Life Is Peachy”</ref> Pòjawił sã téż w projechtach taczich jak [[Soulfly]], dze nagrôł gòscynno wòkal w ùsôdzkù „First Commandment”.<ref>https://www.allmusic.com/album/soulfly-mw0000039491 AllMusic – Soulfly</ref> Jegò gòscynné dzejanié gromadzy szeroczi sztilisticzny òbjim - òd metalu i nu metalu, przez alternatiwny rock, jaż pò elektroniczną a eksperimentalną mùzykã. == Diskògrafiô == === Z [[Deftones]] === * ''[[Adrenaline]]'' (1995) * ''[[Around the Fur]]'' (1997) * ''[[White Pony]]'' (2000) * ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'' (2003) * ''[[:en:Saturday Night Wrist|Saturday Night Wrist]]'' (2006) * ''[[:en:Diamond Eyes (album)|Diamond Eyes]]'' (2010) * ''[[:en:Koi No Yokan|Koi No Yokan]]'' (2012) * ''[[:en:Gore (Deftones album)|Gore]]'' (2016) * ''[[:en:Ohms (album)|Ohms]]'' (2020) * ''[[:en:Private Music|Private Music]]'' (2025) === Z [[Team Sleep]] === * ''[[Team Sleep (albùm)|Team Sleep]]'' (2005) === Z [[Crosses]] === * ''[[Crosses (albùm)|Crosses]]'' (2014) * ''[[Goodnight, God Bless, I Love U, Delete.]]'' (2023) === Z [[Palms]] === * ''[[Palms (albùm)|Palms]]'' (2013) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Deftones]] 1qnf0ptz15lys1d4gqqiw7sudcwq1k0 211384 211383 2026-08-17T20:07:58Z HaxelKaszëba 17492 211384 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk | miono = Chino Moreno | gwôsné miona = Camilo Wong Moreno | òbrôzk = Chino Moreno 2014.jpg | òpisënk = Chino Moreno z Deftones (2014) | data ùrodzeniô = 20 czerwińca 1973 | môl ùrodzeniô = [[Sacramento]], [[Kalifòrniô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] | wark = wòkalista, pisôrz tekstów do frańtówków, mùzyk | lata dzejaniô = 1988–do dzysô | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[eksperimentalny rock]], [[elektronicznô mùzyka|elektronika]] | karno = [[Deftones]], [[Team Sleep]], [[Crosses]], [[Palms]] | jinstrumentë = wòkal, gitara | wëtwórnia = Maverick, Reprise }} '''Chino Moreno''', w prôwdze '''Camilo Wong Moreno''' (ùr. 20 czerwińca 1973 w [[Sacramento]]) - [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] wòkalista, pisôrz tekstów do frańtówków a mùzyk.<ref name="allmusic">https://www.allmusic.com/artist/chino-moreno-mn0000773804 AllMusic – Chino Moreno biography</ref> Nôwikszą pòpùlarnotã zwëskôł jakno wòkalista a wespółzałóżca karna [[Deftones]], jaczé sã rechùje do jednych wôżniészëch karnów alternatiwnégò metalu 90. lat a XXI stalata.<ref name="deftones_site">https://www.deftones.com Òficjalnô starna Deftones</ref> Znóny je téż z apartnégò ôrtu spiéwaniô, parłãczącégò melodijnosc, krzik a elementë eksperimentalny mùzyczi.<ref name="allmusic"/> == Zôczątk == Camilo Wong Moreno ùrodzył sã 20 czerwińca 1973 rokù w [[Sacramento]] w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]].<ref name="allmusic"/> Pòchòdzy z wielekùlturowi familie - jegò przódkòwie pòchôdalë midzë jinszima z [[Meksyk|Meksykù]], [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chińsczi]] a [[Szpańskô|Szpańsczi]].<ref name="bio_ethno">https://www.allmusic.com/artist/chino-moreno-mn0000773804/biography AllMusic – extended bio</ref> Ju òd młodëch lat jinteresowôł sã mùzyką i słëchôł wiele rozmajitëch mùzycznëch ôrtów, taczich jak alternatiwny rock, metal, post-punk, new wave abò hip-hop.<ref name="influences">https://www.musicradar.com/news/chino-moreno-interview MusicRadar interview</ref> Pòd kùńc 80. lat mët ze szkòłowima drëchama założëlë karno [[Deftones]]. W skłôd karna bëlë téż gitarzista [[Stephen Carpenter]], perkùsysta [[Abe Cunningham]] òrôz basysta [[Chi Cheng]].<ref name="deftones_site"/> Karno przez czile lat wëstãpòwało w klubach a na lokalnëch kòncertach, zwëskiwającë wiedno wikszą pòpùlarnotã.<ref name="wiki_deft">https://en.wikipedia.org/wiki/Deftones Deftones – Wikipedia</ref> == Mùzycznô kariera == W 1995 rokù [[Deftones]] wëdało debiutowi albùm ''[[Adrenaline]]'', jaczi zwrócył bôczënk kritików a lubòtników cwiardëch brzëmieniów.<ref name="wiki_deft"/> Prôwdzëwi sukces zwëskôł równak drëdżi albùm, ''[[Around the Fur]]'' (1997), jaczi zamikô w se ùsôdzczi taczé jak ''My Own Summer (Shove It)'' a ''Be Quiet and Drive (Far Away)''.<ref name="singles">https://www.allmusic.com/album/around-the-fur-mw0000033486 AllMusic – Around the Fur</ref> Nôwikszą zwënégą w karierze karna òkôzôł sã albùm ''[[White Pony]]'' wëdóny w 2000 rokù. Platka òsta baro dobrze przëjãtô przez kritików.<ref name="whitepony">https://pitchfork.com/reviews/albums/deftones-white-pony Pitchfork – White Pony review</ref> Moreno eksperimentowôł na ni rozmajitima mùzycznyma szëkama, dodôjąc do ùtwórstwa karna elementë shoegaze'u, elektroniczi a alternatiwnégò rocka.<ref name="wiki_deft"/> W pòstãpnëch latach razã z [[Deftones]] wëdôł midzë jinszima albùmë ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'' (2003), ''[[:en:Saturday Night Wrist|Saturday Night Wrist]]'' (2006), ''[[:en:Diamond Eyes (album)|Diamond Eyes]]'' (2010), ''[[:en:Koi No Yokan|Koi No Yokan]]'' (2012), ''[[:en:Gore (Deftones album)|Gore]]'' (2016), ''[[:en:Ohms (album)|Ohms]]'' (2020), a téż ''[[:en:Private Music|Private Music]]'' (2025).<ref name="wiki_deft"/> == Jinszé projechtë == [[Òbrôzk:Rock in Pott 2013 - Deftones 03.jpg|mały|left|upright|Moreno z gitarą w 2013]] Pòza dzejanim w [[Deftones]] Moreno béł téż we wiele jinszëch mùzycznëch projechtach. W 2005 rokù założił eksperimentalné karno Team Sleep, jaczégò mùzyka parłãczëła elementë alternatiwnégò rocka, elektroniczi a ambientu.<ref name="teamsleep">https://www.allmusic.com/artist/team-sleep-mn0000747566 AllMusic – Team Sleep</ref> W 2011 rokù òstôł nôleżnikã superkarna Palms.<ref name="palms">https://www.spin.com/2013/06/palms-interview-isis-chino-moreno Spin – Palms interview</ref> Równak rozwijôł projecht Crosses (†††), w jaczim eksperimentowôł z elektroniczną mùzyką, synth-pòpã a alternatiwnym rockã.<ref name="crosses">https://www.nme.com/news/music/crosses-chino-moreno-interview-2014 NME – Crosses</ref> Moreno gòscynno wëstãpòwôł téż na nagraniach wielnëch jinëch artistów reprezentëjącëch rozmajité mùzyczné ôrtë.<ref name="guest">https://www.allmusic.com/artist/chino-moreno-mn0000773804/credits AllMusic – credits</ref> Wespółrobił midzë jinszima z karnã [[Korn]] pòjawiając sã na ùsôdzkù „Wicked” z albùmù ''Life Is Peachy'' (1996).<ref>https://www.allmusic.com/album/life-is-peachy-mw0000189887 AllMusic – Korn „Life Is Peachy”</ref> Pòjawił sã téż w projechtach taczich jak [[Soulfly]], dze nagrôł gòscynno wòkal w ùsôdzkù „First Commandment”.<ref>https://www.allmusic.com/album/soulfly-mw0000039491 AllMusic – Soulfly</ref> Jegò gòscynné dzejanié gromadzy szeroczi sztilisticzny òbjim - òd metalu i nu metalu, przez alternatiwny rock, jaż pò elektroniczną a eksperimentalną mùzykã. == Diskògrafiô == === Z [[Deftones]] === * ''[[Adrenaline]]'' (1995) * ''[[Around the Fur]]'' (1997) * ''[[White Pony]]'' (2000) * ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'' (2003) * ''[[:en:Saturday Night Wrist|Saturday Night Wrist]]'' (2006) * ''[[:en:Diamond Eyes (album)|Diamond Eyes]]'' (2010) * ''[[:en:Koi No Yokan|Koi No Yokan]]'' (2012) * ''[[:en:Gore (Deftones album)|Gore]]'' (2016) * ''[[:en:Ohms (album)|Ohms]]'' (2020) * ''[[:en:Private Music|Private Music]]'' (2025) === Z [[Team Sleep]] === * ''[[Team Sleep (albùm)|Team Sleep]]'' (2005) === Z [[Crosses]] === * ''[[Crosses (albùm)|Crosses]]'' (2014) * ''[[Goodnight, God Bless, I Love U, Delete.]]'' (2023) === Z [[Palms]] === * ''[[Palms (albùm)|Palms]]'' (2013) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Deftones]] 8mqc1scsrm3ccu97k154fda2cwoo9vi 211399 211384 2026-08-18T01:14:56Z HaxelKaszëba 17492 211399 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk | miono = Chino Moreno | gwôsné miona = Camilo Wong Moreno | òbrôzk = Chino Moreno 2014.jpg | òpisënk = Chino Moreno z Deftones (2014) | data ùrodzeniô = 20 czerwińca 1973 | môl ùrodzeniô = [[Sacramento]], [[Kalifòrniô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] | wark = wòkalista, pisôrz tekstów do frańtówków, mùzyk | lata dzejaniô = 1988–do dzysô | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[eksperimentalny rock]], [[elektronicznô mùzyka|elektronika]] | karno = [[Deftones]], [[Team Sleep]], [[Crosses]], [[Palms]] | jinstrumentë = wòkal, gitara | wëtwórnia = Maverick, Reprise }} '''Chino Moreno''', w prôwdze '''Camilo Wong Moreno''' (ùr. 20 czerwińca 1973 w [[Sacramento]]) - [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] wòkalista, pisôrz tekstów do frańtówków a mùzyk.<ref name="allmusic">https://www.allmusic.com/artist/chino-moreno-mn0000773804 AllMusic – Chino Moreno biography</ref> Nôwikszą pòpùlarnotã zwëskôł jakno wòkalista a wespółzałóżca karna [[Deftones]], jaczé sã rechùje do jednych wôżniészëch karnów alternatiwnégò metalu 90. lat a XXI stalata.<ref name="deftones_site">https://www.deftones.com Òficjalnô starna Deftones</ref> Znóny je téż z apartnégò ôrtu spiéwaniô, parłãczącégò melodijnosc, krzik a elementë eksperimentalny mùzyczi.<ref name="allmusic"/> == Zôczątk == Camilo Wong Moreno ùrodzył sã 20 czerwińca 1973 rokù w [[Sacramento]] w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]].<ref name="allmusic"/> Pòchòdzy z wielekùlturowi familie - jegò przódkòwie pòchôdalë midzë jinszima z [[Meksyk|Meksykù]], [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chińsczi]] a [[Szpańskô|Szpańsczi]].<ref name="bio_ethno">https://www.allmusic.com/artist/chino-moreno-mn0000773804/biography AllMusic – extended bio</ref> Ju òd młodëch lat jinteresowôł sã mùzyką i słëchôł wiele rozmajitëch mùzycznëch ôrtów, taczich jak alternatiwny rock, metal, post-punk, new wave abò hip-hop.<ref name="influences">https://www.musicradar.com/news/chino-moreno-interview MusicRadar interview</ref> Pòd kùńc 80. lat mët ze szkòłowima drëchama założëlë karno [[Deftones]]. W skłôd karna bëlë téż gitarzista [[Stephen Carpenter]], perkùsysta [[Abe Cunningham]] òrôz basysta [[Chi Cheng]].<ref name="deftones_site"/> Karno przez czile lat wëstãpòwało w klubach a na lokalnëch kòncertach, zwëskiwającë wiedno wikszą pòpùlarnotã.<ref name="wiki_deft">https://en.wikipedia.org/wiki/Deftones Deftones – Wikipedia</ref> == Mùzycznô kariera == W 1995 rokù [[Deftones]] wëdało debiutowi albùm ''[[Adrenaline]]'', jaczi zwrócył bôczënk kritików a lubòtników cwiardëch brzëmieniów.<ref name="wiki_deft"/> Prôwdzëwi sukces zwëskôł równak drëdżi albùm, ''[[Around the Fur]]'' (1997), jaczi zamikô w se ùsôdzczi taczé jak ''My Own Summer (Shove It)'' a ''Be Quiet and Drive (Far Away)''.<ref name="singles">https://www.allmusic.com/album/around-the-fur-mw0000033486 AllMusic – Around the Fur</ref> Nôwikszą zwënégą w karierze karna òkôzôł sã albùm ''[[White Pony]]'' wëdóny w 2000 rokù. Platka òsta baro dobrze przëjãtô przez kritików.<ref name="whitepony">https://pitchfork.com/reviews/albums/deftones-white-pony Pitchfork – White Pony review</ref> Moreno eksperimentowôł na ni rozmajitima mùzycznyma szëkama, dodôjąc do ùtwórstwa karna elementë shoegaze'u, elektroniczi a alternatiwnégò rocka.<ref name="wiki_deft"/> W pòstãpnëch latach razã z [[Deftones]] wëdôł midzë jinszima albùmë ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'' (2003), ''[[Saturday Night Wrist]]'' (2006), ''[[Diamond Eyes]]'' (2010), ''[[Koi No Yokan]]'' (2012), ''[[Gore]]'' (2016), ''[[Ohms]]'' (2020), a téż ''[[Private Music]]'' (2025).<ref name="wiki_deft"/> == Jinszé projechtë == [[Òbrôzk:Rock in Pott 2013 - Deftones 03.jpg|mały|left|upright|Moreno z gitarą w 2013]] Pòza dzejanim w [[Deftones]] Moreno béł téż we wiele jinszëch mùzycznëch projechtach. W 2005 rokù założił eksperimentalné karno Team Sleep, jaczégò mùzyka parłãczëła elementë alternatiwnégò rocka, elektroniczi a ambientu.<ref name="teamsleep">https://www.allmusic.com/artist/team-sleep-mn0000747566 AllMusic – Team Sleep</ref> W 2011 rokù òstôł nôleżnikã superkarna Palms.<ref name="palms">https://www.spin.com/2013/06/palms-interview-isis-chino-moreno Spin – Palms interview</ref> Równak rozwijôł projecht Crosses (†††), w jaczim eksperimentowôł z elektroniczną mùzyką, synth-pòpã a alternatiwnym rockã.<ref name="crosses">https://www.nme.com/news/music/crosses-chino-moreno-interview-2014 NME – Crosses</ref> Moreno gòscynno wëstãpòwôł téż na nagraniach wielnëch jinëch artistów reprezentëjącëch rozmajité mùzyczné ôrtë.<ref name="guest">https://www.allmusic.com/artist/chino-moreno-mn0000773804/credits AllMusic – credits</ref> Wespółrobił midzë jinszima z karnã [[Korn]] pòjawiając sã na ùsôdzkù „Wicked” z albùmù ''Life Is Peachy'' (1996).<ref>https://www.allmusic.com/album/life-is-peachy-mw0000189887 AllMusic – Korn „Life Is Peachy”</ref> Pòjawił sã téż w projechtach taczich jak [[Soulfly]], dze nagrôł gòscynno wòkal w ùsôdzkù „First Commandment”.<ref>https://www.allmusic.com/album/soulfly-mw0000039491 AllMusic – Soulfly</ref> Jegò gòscynné dzejanié gromadzy szeroczi sztilisticzny òbjim - òd metalu i nu metalu, przez alternatiwny rock, jaż pò elektroniczną a eksperimentalną mùzykã. == Diskògrafiô == === Z [[Deftones]] === * ''[[Adrenaline]]'' (1995) * ''[[Around the Fur]]'' (1997) * ''[[White Pony]]'' (2000) * ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'' (2003) * ''[[Saturday Night Wrist]]'' (2006) * ''[[Diamond Eyes]]'' (2010) * ''[[Koi No Yokan]]'' (2012) * ''[[Gore]]'' (2016) * ''[[Ohms]]'' (2020) * ''[[Private Music]]'' (2025) === Z [[Team Sleep]] === * ''[[Team Sleep (albùm)|Team Sleep]]'' (2005) === Z [[Crosses]] === * ''[[Crosses (albùm)|Crosses]]'' (2014) * ''[[Goodnight, God Bless, I Love U, Delete.]]'' (2023) === Z [[Palms]] === * ''[[Palms (albùm)|Palms]]'' (2013) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Deftones]] 12cq4d41hskh6eabuzty20tkn4kapxa Stephen Carpenter 0 13112 211359 211299 2026-08-17T14:28:25Z HaxelKaszëba 17492 211359 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk | miono = Stephen Carpenter | gwôsné miona = Stephen Carpenter | òbrôzk = Stephen Carpenter Deftones Rock im Park 2016.jpg | òpisënk = Stephen Carpenter (2016) | data ùrodzeniô = 3 zélnika 1970 | môl ùrodzeniô = [[Sacramento]], [[Kalifòrniô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] | wark = gitarzista, pisôrz riffów | lata dzejaniô = 1988–do dzysô | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[nu metal]], [[eksperimentalny metal]], [[progresywny metal]] | karno = [[Deftones]] | jinstrumentë = elektricznô gitara | wëtwórnia = Maverick, Reprise }} '''Stephen Carpenter''' (ùr. 3 zélnika 1970 w [[Sacramento]], [[Kalifòrniô|Kalifòrniô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]) – amerikańsczi mùzyk, gitarzista karna [[Deftones]], wespółzałóżca karna a jeden z ji przédnëch kòmpòzytorów.<ref>[https://www.allmusic.com/artist/stephen-carpenter-mn0000747890 Stephen Carpenter Biography]. ''AllMusic''.</ref> Ùznôwóny je za jednégò z aùtorów charakteristicznégò brzëmieniô karna, parłãczącégò elementë alternatiwnégò metalu, eksperimentalnégò rocka a elektroniczny mùzyczi.<ref>[https://www.britannica.com/topic/Deftones Deftones]. ''Encyclopaedia Britannica''.</ref> == Zôczątk == Stephen Carpenter chòwôł sã w [[Sacramento]] w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]]. W młodoscë jinteresowôł sã skate'ã ë metalową mùzyką, òsoblëwie thrashmetalowima karnama. W szkòłowich latach pòtkôł przińdłich nôleżników karna [[Deftones]]: [[Chino Moreno]] a [[Abe Cunningham|Abe Cunninghama]].<ref>[https://www.allmusic.com/artist/deftones-mn0000208713 Deftones Biography]. ''AllMusic''.</ref> W 1988 rokù wespółzałożił karno [[Deftones]], jaczé zôczątkòwò dôwało lokalné kòncertë w [[Sacramento]]. Kapela pòmale zwëskała pòpùlarnotã, a jejich debiutowi albùm ''[[Adrenaline]]'' (1995) zwrócył bôczënk na alternatiwny scenie.<ref>[https://www.allmusic.com/album/adrenaline-mw0000645108 Adrenaline]. ''AllMusic''.</ref> == Mùzycznô kariera == Stephen Carpenter je ritmicznym gitarzistą i przédnym aùtorã cwiardëch riffów w [[Deftones]]. Jegò sztil parłãczi elementë groovu i nu metalu, a téż cwiardé riffë z cëskama ambientowima i, w pózniészëch latach, elektronicznyma.<ref>[https://www.guitarworld.com/features/deftones-stephen-carpenter Stephen Carpenter Interview]. ''Guitar World''.</ref> W pòstãpnëch latach [[Deftones]] wëdało wiele achtnionëch przez kritików albùmów, m.jin.: * ''[[Around the Fur]]'' (1997) * ''[[White Pony]]'' (2000) * ''[[Deftones (album)|Deftones]]'' (2003) * ''[[Saturday Night Wrist]]'' (2006) * ''[[Diamond Eyes]]'' (2010) * ''[[Koi No Yokan]]'' (2012) * ''[[Gore (album)|Gore]]'' (2016) * ''[[Ohms (album)|Ohms]]'' (2020) * ''[[Private Music (album)|Private Music]]'' (2025) == Instrumentarium == [[Òbrôzk:Stephen Carpenter 2009.jpg|mały|Stephen Carpenter òb czas kòncertu karna [[Deftones]] (2009)]] Stephen Carpenter je znóny z brëkòwaniô mòdernëch gitar ò zwikszóny lëczbie strën. W swòji karierze nôczãscy grôł na jinstrumentach marczi [[ESP|ESP]], dlôte stôł sã jednym z nôbarżi rozpòznawónëch skrarni ti firmë.<ref name="gear">[https://www.uberproaudio.com/who-plays-what/183-deftones-stephen-carpenter-guitar-gear-rig-and-equipment Stephen Carpenter Guitar Gear and Equipment]. ''UberProAudio''.</ref> {| |valign="top"| ; Gitarë<ref name="gear"/> * ESP Stef-7 * ESP LTD SC-608B * ESP LTD SC-207 * ESP LTD SC-208 * ESP LTD SC-607B ; Wzmacniacze a głosnikòwé kòlumnë<ref name="gear"/> * Marshall JCM 800 Heads * Marshall 9200 Dual MonoBlock Power Amp * Marshall EL34 100/100 Power Amps * Marshall 1960B Straight Cabinets / 4×12 ; Strënë a akcesoriô<ref name="gear"/> * Ernie Ball .011–.059 Gauge Strings * Dunlop Tortex 1 mm Picks |width="10"| |valign="top"| ; Efektë<ref name="gear"/> * Zvex Machine Wah / Fuzz Factory * Digitech Whammy * Electro-Harmonix Bass Micro Synthesizer * Boss PS-5 Super Phase Shifter * Boss RV-3 Digital Reverb/Delay * Boss CE-5 Chorus Ensemble * Boss CH-1 Super Chorus * Boss DD-3 Digital Delay * Boss FL-2 Flanger * Whirlwind A/B Box * Boss FZ-2 Fuzz / Boost * Boss OC-2 Octave * Boss TR-2 Tremolo Pan * Rocktron All Access MIDI Foot Controller |} Carpenter béł jednym z pierszich gitarzistów alternatiwnégò metalu, jaczi regularno pòczął brëkòwac 7-, 8- a pòzdni téż 9-strënowich gitar. Miało to wiôldżi cësk na cãżczé brzëmienié karna [[Deftones]]. == Priwatné żëcé == Stephen Carpenter znóny je z zamiłowaniô do grów, technologie a téż alternatiwny kùlturë. W wòlnym czasu zajimô sã téż fizyczną aktiwnotą ë swòjima zajinteresowaniama niezrzeszonyma z mùzyką, taczima jak spiskòwé teòrie, paranormalné zjawiszcza abò kòsmòs.<ref>[https://www.loudersound.com/features/deftones-stephen-carpenter-interview Stephen Carpenter Interview]. ''Louder Sound''.</ref> Carpenter ùchilô sã wikszi medialny ekspòzycje. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Deftones]] 2i794hxa0pfjcni3i4yluuurq3qxxpn 211385 211359 2026-08-17T20:08:32Z HaxelKaszëba 17492 211385 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk | miono = Stephen Carpenter | gwôsné miona = Stephen Carpenter | òbrôzk = Stephen Carpenter Deftones Rock im Park 2016.jpg | òpisënk = Stephen Carpenter (2016) | data ùrodzeniô = 3 zélnika 1970 | môl ùrodzeniô = [[Sacramento]], [[Kalifòrniô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] | wark = gitarzista, pisôrz riffów | lata dzejaniô = 1988–do dzysô | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[nu metal]], [[eksperimentalny metal]], [[progresywny metal]] | karno = [[Deftones]] | jinstrumentë = elektricznô gitara | wëtwórnia = Maverick, Reprise }} '''Stephen Carpenter''' (ùr. 3 zélnika 1970 w [[Sacramento]], [[Kalifòrniô|Kalifòrniô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]]) – amerikańsczi mùzyk, gitarzista karna [[Deftones]], wespółzałóżca karna a jeden z ji przédnëch kòmpòzytorów.<ref>[https://www.allmusic.com/artist/stephen-carpenter-mn0000747890 Stephen Carpenter Biography]. ''AllMusic''.</ref> Ùznôwóny je za jednégò z aùtorów charakteristicznégò brzëmieniô karna, parłãczącégò elementë alternatiwnégò metalu, eksperimentalnégò rocka a elektroniczny mùzyczi.<ref>[https://www.britannica.com/topic/Deftones Deftones]. ''Encyclopaedia Britannica''.</ref> == Zôczątk == Stephen Carpenter chòwôł sã w [[Sacramento]] w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]]. W młodoscë jinteresowôł sã skate'ã ë metalową mùzyką, òsoblëwie thrashmetalowima karnama. W szkòłowich latach pòtkôł przińdłich nôleżników karna [[Deftones]]: [[Chino Moreno]] a [[Abe Cunningham|Abe Cunninghama]].<ref>[https://www.allmusic.com/artist/deftones-mn0000208713 Deftones Biography]. ''AllMusic''.</ref> W 1988 rokù wespółzałożił karno [[Deftones]], jaczé zôczątkòwò dôwało lokalné kòncertë w [[Sacramento]]. Kapela pòmale zwëskała pòpùlarnotã, a jejich debiutowi albùm ''[[Adrenaline]]'' (1995) zwrócył bôczënk na alternatiwny scenie.<ref>[https://www.allmusic.com/album/adrenaline-mw0000645108 Adrenaline]. ''AllMusic''.</ref> == Mùzycznô kariera == Stephen Carpenter je ritmicznym gitarzistą i przédnym aùtorã cwiardëch riffów w [[Deftones]]. Jegò sztil parłãczi elementë groovu i nu metalu, a téż cwiardé riffë z cëskama ambientowima i, w pózniészëch latach, elektronicznyma.<ref>[https://www.guitarworld.com/features/deftones-stephen-carpenter Stephen Carpenter Interview]. ''Guitar World''.</ref> W pòstãpnëch latach [[Deftones]] wëdało wiele achtnionëch przez kritików albùmów, m.jin.: * ''[[Around the Fur]]'' (1997) * ''[[White Pony]]'' (2000) * ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'' (2003) * ''[[Saturday Night Wrist]]'' (2006) * ''[[Diamond Eyes]]'' (2010) * ''[[Koi No Yokan]]'' (2012) * ''[[Gore (album)|Gore]]'' (2016) * ''[[Ohms (album)|Ohms]]'' (2020) * ''[[Private Music (album)|Private Music]]'' (2025) == Instrumentarium == [[Òbrôzk:Stephen Carpenter 2009.jpg|mały|Stephen Carpenter òb czas kòncertu karna [[Deftones]] (2009)]] Stephen Carpenter je znóny z brëkòwaniô mòdernëch gitar ò zwikszóny lëczbie strën. W swòji karierze nôczãscy grôł na jinstrumentach marczi [[ESP|ESP]], dlôte stôł sã jednym z nôbarżi rozpòznawónëch skrarni ti firmë.<ref name="gear">[https://www.uberproaudio.com/who-plays-what/183-deftones-stephen-carpenter-guitar-gear-rig-and-equipment Stephen Carpenter Guitar Gear and Equipment]. ''UberProAudio''.</ref> {| |valign="top"| ; Gitarë<ref name="gear"/> * ESP Stef-7 * ESP LTD SC-608B * ESP LTD SC-207 * ESP LTD SC-208 * ESP LTD SC-607B ; Wzmacniacze a głosnikòwé kòlumnë<ref name="gear"/> * Marshall JCM 800 Heads * Marshall 9200 Dual MonoBlock Power Amp * Marshall EL34 100/100 Power Amps * Marshall 1960B Straight Cabinets / 4×12 ; Strënë a akcesoriô<ref name="gear"/> * Ernie Ball .011–.059 Gauge Strings * Dunlop Tortex 1 mm Picks |width="10"| |valign="top"| ; Efektë<ref name="gear"/> * Zvex Machine Wah / Fuzz Factory * Digitech Whammy * Electro-Harmonix Bass Micro Synthesizer * Boss PS-5 Super Phase Shifter * Boss RV-3 Digital Reverb/Delay * Boss CE-5 Chorus Ensemble * Boss CH-1 Super Chorus * Boss DD-3 Digital Delay * Boss FL-2 Flanger * Whirlwind A/B Box * Boss FZ-2 Fuzz / Boost * Boss OC-2 Octave * Boss TR-2 Tremolo Pan * Rocktron All Access MIDI Foot Controller |} Carpenter béł jednym z pierszich gitarzistów alternatiwnégò metalu, jaczi regularno pòczął brëkòwac 7-, 8- a pòzdni téż 9-strënowich gitar. Miało to wiôldżi cësk na cãżczé brzëmienié karna [[Deftones]]. == Priwatné żëcé == Stephen Carpenter znóny je z zamiłowaniô do grów, technologie a téż alternatiwny kùlturë. W wòlnym czasu zajimô sã téż fizyczną aktiwnotą ë swòjima zajinteresowaniama niezrzeszonyma z mùzyką, taczima jak spiskòwé teòrie, paranormalné zjawiszcza abò kòsmòs.<ref>[https://www.loudersound.com/features/deftones-stephen-carpenter-interview Stephen Carpenter Interview]. ''Louder Sound''.</ref> Carpenter ùchilô sã wikszi medialny ekspòzycje. == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Deftones]] 2m6dzjvdjoww6dynh3qtcxglm7rrq8r Abe Cunningham 0 13114 211386 211300 2026-08-17T20:08:55Z HaxelKaszëba 17492 211386 wikitext text/x-wiki {{Infobox mùzyk | miono = Abe Cunningham | gwôsné miona = Abraham Benjamin Cunningham | òbrôzk = Deftones - Rock am Ring 2016 -2016156214257 2016-06-04 Rock am Ring - Sven - 1D X - 0105 - DV3P9764 mod.jpg | òpisënk = Abe Cunningham (2016) | data ùrodzeniô = 27 lëpińca 1973 | môl ùrodzeniô = [[Long Beach]], [[Kalifòrniô]], [[Zjednóné Kraje Americzi|USA]] | wark = perkùsysta | lata dzejaniô = 1988–do dzysô | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[nu metal]], [[rock alternatiwny]], [[eksperimentalny rock]] | karno = [[Deftones]] | jinstrumentë = perkùsjô | wëtwórnia = Maverick, Reprise }} '''Abe Cunningham''' (ùr. 27 lëpińca 1973 w [[Long Beach]]) – [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] perkùsysta, nôbarżi znóny jakno bëtnik karna [[Deftones]], z jaczim graje òd zôczątkù karierë kapelë.<ref name="bio">https://www.allmusic.com/artist/deftones-mn0000134591 AllMusic – Deftones biography</ref> == Mùzycznô kariera == Abe Cunningham pòczął grã na perkùsje w młodim wiekù i w 80. latach doparłãcził do lokalni mùzyczny scenë w [[Kalifòrniô|Kalifòrnie]]. W 1988 rokù razã z [[Chino Moreno]] a [[Stephen Carpenter|Stephenã Carpenterã]] założëlë karno [[Deftones]]. <ref name="deftones">https://www.deftones.com Òficjalnô starna Deftones</ref> Karno zôczątkòwò grôło w môłich klubach, równak chùtkò zwëskôło pòpùlarnotã dzãka sparłãczëniu metalu, alternatiwnégò rocka a eksperimentalnégò brzëmieniô. <ref name="discog">https://en.wikipedia.org/wiki/Deftones_discography Deftones discography</ref> == Sztil grë == Cunningham je znóny z techniczny, dinamiczny grë na perkùsje, jakô parłãczi cãżczé ritmë z barżi eksperimentalnyma przeńscama. Jegò szëk je czãsto znankòwóny jakno kluczowi element brzëmieniô Deftones. <ref name="ohms">https://pitchfork.com/reviews/albums/deftones-ohms Pitchfork – review Ohms</ref> == Deftones == Abe Cunningham je jednym z filarów karna [[Deftones]]. Mët z karnã nagrôł wszëtczé studijné albùmë, w tim: * ''[[Adrenaline]]'' (1995) * ''[[Around the Fur]]'' (1997) * ''[[White Pony]]'' (2000) * ''[[Deftones (albùm)|Deftones]]'' (2003) * ''[[Saturday Night Wrist]]'' (2006) * ''[[Diamond Eyes]]'' (2010) * ''[[Koi No Yokan]]'' (2012) * ''[[Gore (album)|Gore]]'' (2016) * ''[[Ohms (album)|Ohms]]'' (2020) * ''[[Private Music (album)|Private Music]]'' (2025) == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Mùzycë]] [[Kategòrëjô:Deftones]] k7k71rm0zj6pwo65c3bkfi79yaqtx0z Moduł:Wespółrzãdné 828 13243 211431 205087 2026-08-18T09:54:12Z Terrus38 14026 211431 Scribunto text/plain local geoformatdata = { supportedFormats = { { prec = "10st", precision = 10.00000000000000000000, dms = false, d = "%0.0f" }, { prec = "st", precision = 1.00000000000000000000, dms = false, d = "%0.0f" }, { prec = "1", precision = 0.10000000000000000000, dms = false, d = "%0.1f" }, { prec = "min", precision = 0.01666666666666670000, dms = true, d = "%0.0f", m="%02.0f" }, { prec = "2", precision = 0.01000000000000000000, dms = false, d = "%0.2f" }, { prec = "min+", precision = 0.00166666666666667000, dms = true, d = "%0.0f", m="%04.1f" }, { prec = "3", precision = 0.00100000000000000000, dms = false, d = "%0.3f" }, { prec = "sek", precision = 0.00027777777777777800, dms = true, d = "%0.0f", m="%02.0f", s="%02.0f" }, { prec = "min2", precision = 0.00016666666666666700, dms = nil, d = "%0.0f", m="%05.2f" }, { prec = "4", precision = 0.00010000000000000000, dms = false, d = "%0.4f" }, { prec = "sek+", precision = 0.00002777777777777780, dms = true, d = "%0.0f", m="%02.0f", s="%04.1f" }, { prec = "min3", precision = 0.00001666666666666670, dms = nil, d = "%0.0f", m="%06.3f" }, { prec = "5", precision = 0.00001000000000000000, dms = false, d = "%0.5f" }, { prec = "sek2", precision = 0.00000277777777777778, dms = true, d = "%0.0f", m="%02.0f", s="%05.2f" }, { prec = "min4", precision = 0.00000166666666666667, dms = nil, d = "%0.0f", m="%07.4f" }, { prec = "6", precision = 0.00000100000000000000, dms = false, d = "%0.6f" }, { prec = "sek3", precision = 0.00000027777777777778, dms = true, d = "%0.0f", m="%02.0f", s="%06.3f" }, { prec = "min5", precision = 0.00000016666666666667, dms = nil, d = "%0.0f", m="%08.5f" }, { prec = "7", precision = 0.00000010000000000000, dms = false, d = "%0.7f" }, { prec = "sek4", precision = 0.00000002777777777778, dms = true, d = "%0.0f", m="%02.0f", s="%07.4f" }, }, displayGlobes = { earth = { mode = "EW", Q="Q2", symbol="⨁", }, moon = { mode = "EW", Q="Q405", symbol="☾", }, mercury = { mode = "W", Q="Q308", symbol="☿", }, mars = { mode = "W", Q="Q111", symbol="♂", }, phobos = { mode = "W", Q="Q7547", }, deimos = { mode = "W", Q="Q7548", }, ganymede = { mode = "W", Q="Q3169", }, callisto = { mode = "W", Q="Q3134", }, io = { mode = "W", Q="Q3123", }, europa = { mode = "W", Q="Q3143", }, mimas = { mode = "W", Q="Q15034", }, enceladus = { mode = "W", Q="Q3303", }, tethys = { mode = "W", Q="Q15047", }, dione = { mode = "W", Q="Q15040", }, rhea = { mode = "W", Q="Q15050", }, titan = { mode = "W", Q="Q2565", }, hyperion = { mode = "?", Q="Q15037", }, iapetus = { mode = "W", Q="Q17958", }, phoebe = { mode = "W", Q="Q17975", }, venus = { mode = "E", Q="Q313", symbol="♀", }, ceres = { mode = "E", Q="Q596", symbol="⚳", }, vesta = { mode = "E", Q="Q3030", symbol="⚶", }, miranda = { mode = "E", Q="Q3352", }, ariel = { mode = "E", Q="Q3343", }, umbriel = { mode = "E", Q="Q3338", }, titania = { mode = "E", Q="Q3322", }, oberon = { mode = "E", Q="Q3332", }, triton = { mode = "E", Q="Q3359", }, pluto = { mode = "E", Q="Q339", symbol="♇", }, }, latitudeLinkMarkers = { degree="_", minute="_", second="_", positivePrefix="", positiveSuffix="N", negativePrefix="", negativeSuffix="S", }, longitudeLinkMarkers = { degree="_", minute="_", second="_", positivePrefix="", positiveSuffix="E", negativePrefix="", negativeSuffix="W", }, latitudeGlobeMarkers = { degree="°", minute="′", second="″", positivePrefix="", positiveSuffix="N", negativePrefix="", negativeSuffix="S", }, longitudeGlobeMarkers = { degree="°", minute="′", second="″", positivePrefix="", positiveSuffix="E", negativePrefix="", negativeSuffix="W", }, displayDecimalSeparator = ",", coordinatesSeparator = "\194\160", topPrefix = "Na kôrtach: ", displayGlobesDefaultSymbol = "⌘", defaultSymbolSeparator = "\194\160", documentationSubpage = "opisënk", defaultWDPrecision = 0.00027777777777777800, -- WD wyświetla domyślnie z dokładnością do sekund defaultSizePrecision = 1.0, defaultDistanceScalingFactor = 6731000, -- promień Ziemi w metrach geohack_root = "//tools.wmflabs.org/geohack/geohack.php?language=pl", geohack_hint = "Kôrtë, satelitarné òdjimczi a jinszé infòrmacje zrzeszoné z placama ò geògraficznëch wespółrzãdach %s %s", -- template API data apiCoordinates = "wespółrzãdné", apiMapPoint = "pùnkt", apiCheckDistance = "Sprawdź odległość współrzędnych", apiDistance = "Odległość", apiPrecisionRadius = "Promień dokładności", argScalingFactor = "mnożnik", argMaximumDistance = "odległość", argErrorMessage = "komunikat", wrappersCoordinates = "Szablóna:Wespółrzãdné", wrappersMapPoint = "Szablóna:Lokalizacyjnô kôrta/pónkt", argCoordinatesCoordinates = 1, argCoordinatesGeohack = 2, argLocation = "ùmiescy", valLocationTop = "na górze", valLocationInline = "w teksce", valLocationTopAndInline = "w teksce i na górze", argPrecision = "dokładnota", valPrecisionAutoDecimal = "dzesãtnié", valPrecisionAutoDMS = "nórtowò", argLink = "linkùj", valLinkYes = "jo", valLinkNo = "nié", valLinkGMS = "zgodno", argSymbol = "symbòl", valSymbolYes = "jo", valSymbolNo = "nié", argName = "pòzwa", -- apiMapPoint argMapPointCoordinates = 1, argMark = "merk", argMarkSize = "rozmiôr merku", argDescription = "òpisënk", argMapPointGeohack = "òpcje geohack", argDescriptionPosition = "pòzycjô", argAlt = "alt", defArgMark = "Red pog.svg", defArgMarkSize = 6, defArgGeohack = "type:city", mapPointMapping = { ["Mars"] = "globe:Mars", ["Księżyc"] = "globe:Moon", ["Wenus"] = "globe:Venus", ["Merkury"] = "globe:Mercury", }, -- categories errorCategory = "[[Kategoria:Strony z błędami w parametrach szablonów współrzędnych geograficznych]]", -- error messages errorInvalidMinutes = "Wartość minut jest nieprawidłowa (%s°%s')", errorExpectedIntegerMinutes = "Oczekiwana liczba minut bez kropki dziesiętnej jeśli podawane są sekundy (%s°%s'%s”)", errorInvalidSeconds = "Wartość sekund jest nieprawidłowa (%s°%s'%s”)", errorInvalidPositionalArguments = "Nieprawidłowe parametry", errorLatitudeOutOfRange = "Przekroczony zakres szerokości geograficznej (%f)", errorLongitudeOutOfRange = "Przekroczony zakres długości geograficznej (%f)", errorUnrecognizedLinkOption = "Niedozwolona wartość parametru ''linkuj'': %s", errorUnrecognizedLocationOption = "Niedozwolona wartość parametru ''umieść'': %s", errorUnrecognizedPrecisionOption = "Niedozwolona wartość parametru ''dokładność'': %s", errorEmptySymbolOption = "Pusty parametr ''symbol''", errorMissingCoordinates = "Brak współrzędnych", } -------------------------------------------------------------------------------- -- Coordinates class methods -------------------------------------------------------------------------------- local CoordinatesMetatable = {} local CoordinatesMethodtable = {} CoordinatesMetatable.__index = CoordinatesMethodtable function CoordinatesMethodtable:parse(coordinates, params, displayPrecision) local lang = mw.getContentLanguage() local function calculateDecimalPrecision(s) local s1 = string.gsub(s,"%d","0") local s2 = string.gsub(s1,"^-","0") local s3 = string.gsub(s2,"0$","1") local result = lang:parseFormattedNumber(s3) return result > 0 and result or 1.0 end local function selectAutoPrecision(p1, p2) local dms = nil if (displayPrecision == geoformatdata.valPrecisionAutoDecimal) then dms = false elseif not displayPrecision or (displayPrecision == geoformatdata.valPrecisionAutoDMS) then dms = true else -- precision is selected explicit in the parameter return end -- select automatic precision local precision = p1 < p2 and p1 or p2 -- find best DMS or decimal precision if precision < 1 then local eps = precision / 1024 for i,v in ipairs(geoformatdata.supportedFormats) do if (v.dms == dms) and ((v.precision - precision) < eps) then precision = v.precision break end end end self.precision = precision end local function analyzeAngle(degree, minutes, seconds) local result = lang:parseFormattedNumber(degree) if not result then return false, geoformatdata.errorInvalidPositionalArguments end if not string.match(degree, "^%d+$") then if (#minutes > 0) or (#seconds > 0) then -- expected empty minutes and empty seconds if float degree is given return false, geoformatdata.errorInvalidPositionalArguments end return true, result, calculateDecimalPrecision(degree) end if #minutes == 0 then if #seconds > 0 then -- expected empty seconds if minute is not given return false, geoformatdata.errorInvalidPositionalArguments end return true, result, calculateDecimalPrecision(degree) end local minute = lang:parseFormattedNumber(minutes) if not minute or (minute >= 60) then return false, string.format(geoformatdata.errorInvalidMinutes, degree, minutes) end result = result * 60 + minute if not string.match(minutes, "^%d+$") then if #seconds > 0 then return false, string.format(geoformatdata.errorExpectedIntegerMinutes, degree, minutes, seconds) end return true, result/60, 0.00027777777777777800 end if #seconds == 0 then return true, result/60, 0.01666666666666670000 end local second = lang:parseFormattedNumber(seconds) if not second or (second >= 60) then return false, string.format(geoformatdata.errorInvalidSeconds, degree, minutes, seconds) end result = result*60 + second return true, result/3600, calculateDecimalPrecision(seconds)*0.00027777777777777800 end if not coordinates or (#mw.text.trim(coordinates) <= 0) then return false, geoformatdata.errorMissingCoordinates end local function parseSimpleText() local d1, m1, s1, h1, d2, m2, s2, h2 = mw.ustring.match(coordinates, "^%s*([%d,%.]+)[°_]?%s*([%d,%.]*)['′_]?%s*([%d,%.]*)[\"″”_]?%s*([NSEW])[,;]?%s+([%d,%.]+)[°_]?%s*([%d,%.]*)['′_]?%s*([%d,%.]*)[\"″”_]?%s*([EWNS])%s*$") if d1 then if (((h1 == "N") or (h1 == "S")) and ((h2 == "N") or (h2 == "S"))) or (((h1 == "E") or (h1 == "W")) and ((h2 == "E") or (h2 == "W"))) then return geoformatdata.errorInvalidPositionalArguments end local status1, v1, p1 = analyzeAngle(d1, m1, s1) if not status1 then return v1 end local status2, v2, p2 = analyzeAngle(d2, m2, s2) if not status2 then return v2 end if (h1 == "S") or (h1 == "W") then v1 = -v1; end if (h2 == "S") or (h2 == "W") then v2 = -v2; end self.latitude = ((h1 == "N") or (h1 == "S")) and v1 or v2 self.longitude = ((h1 == "E") or (h1 == "W")) and v1 or v2 selectAutoPrecision(p1, p2) local nlat = ((h1 == "N") or (h1 == "S")) and d1 or d2 local nlon = ((h1 == "E") or (h1 == "W")) and d1 or d2 self.navi = (string.match(nlat, "^%d%d$") or string.match(nlat, "^%d%d[%.,]%d+$")) and (string.match(nlon, "^%d%d%d$") or string.match(nlon, "^%d%d%d[%.,]%d+$")) return nil end local lat, lon = string.match(coordinates, "^%s*(-?[0-9%.,]+)%s+(-?[0-9%.,]+)%s*$") if lat then local latitude = lang:parseFormattedNumber(lat) local longitude = lang:parseFormattedNumber(lon) if latitude and longitude then self.latitude = latitude self.longitude = longitude selectAutoPrecision(calculateDecimalPrecision(lat), calculateDecimalPrecision(lon)) return nil end end return geoformatdata.errorInvalidPositionalArguments end local data = false if params then local p = mw.text.trim(params) if #p > 0 then self.params = p local trace = false for i, v in ipairs(mw.text.split(p, '_', true)) do local globe = string.match(v, "^globe:(%a+)$") if globe then if data then -- more than one globe, data undetermined trace = "undetermined" data = nil break end globe = string.lower(globe) data = geoformatdata.displayGlobes[globe] if not data then -- unrecognized data trace = "unrecognized" data = nil break else trace = globe end end end if trace then _ = mw.title.new("Module:Współrzędne/globe:"..trace).id end end end if data and not displayPrecision then displayPrecision = data.Q == "Q2" and geoformatdata.valPrecisionAutoDMS or geoformatdata.valPrecisionAutoDecimal end self.displayData = data or geoformatdata.displayGlobes.earth local errorMessage = parseSimpleText() if errorMessage then return false, errorMessage end if (self.latitude < -90) or (self.latitude > 90) then return false, string.format(geoformatdata.errorLatitudeOutOfRange, self.latitude) end if (self.longitude < -360) or (self.longitude > 360) then return false, string.format(geoformatdata.errorLongitudeOutOfRange, self.longitude) end return true, nil end function CoordinatesMethodtable:normalize() assert(self,"Did you use '.' instead of ':' while calling the function?") local mode = false if self.displayData then mode = self.displayData.mode end if mode == "?" then -- unrecognized left as given elseif mode == "W" then if self.longitude > 0 then self.longitude = self.longitude - 360 end elseif mode == "E" then if self.longitude < 0 then self.longitude = self.longitude + 360 end elseif self.longitude < -180 then self.longitude = self.longitude + 360 elseif self.longitude > 180 then self.longitude = self.longitude - 360 end end function CoordinatesMethodtable:format() local function selectFormat(precision) local supportedFormats = geoformatdata.supportedFormats for i, v in ipairs(supportedFormats) do local prec = v.precision local eps = prec / 64 local minPrec = prec - eps local maxPrec = prec + eps if (minPrec < precision) and (precision < maxPrec) then return v end end -- use the last one with highest precision return supportedFormats[#supportedFormats] end local function formatAngle(value, format, markers, decimalSeparator, navi) assert(type(value) == "number") local prefix = value < 0 and markers.negativePrefix or markers.positivePrefix local suffix = value < 0 and markers.negativeSuffix or markers.positiveSuffix value = math.abs(value) local result = nil if format.m == nil then -- format decimal value if format.precision > 1 then -- round the value value = math.floor(value / format.precision) * format.precision end result = string.format(format.d.."%s", value, markers.degree) elseif format.s == nil then -- format dm value local angle = math.floor(value) local minutes = tonumber(string.format(format.m, (value - angle) * 60)) -- fix rounded minutes if minutes == 60 then angle = angle + 1 minutes = 0 end local d = navi or format.d result = string.format(d.."%s"..format.m.."%s", angle, markers.degree, minutes, markers.minute) else -- format dms value local angle = math.floor(value) local minutes = math.floor((value - angle) * 60) local seconds = tonumber(string.format(format.s, (value - angle) * 3600 - minutes * 60)) -- fix rounded seconds if seconds == 60 then minutes = minutes + 1 seconds = 0 if minutes == 60 then angle = angle + 1 minutes = 0 end end local d = navi or format.d result = string.format(d.."%s"..format.m.."%s"..format.s.."%s", angle, markers.degree, minutes, markers.minute, seconds, markers.second) end if decimalSeparator then result = string.gsub(result, "%.", decimalSeparator) end return prefix .. result .. suffix end local function formatDegree(value, decimalSeparator) local result = string.format("%f", value) if decimalSeparator then result = string.gsub(result, "%.", decimalSeparator) end return result end local function fullpagenamee() local title = mw.title.getCurrentTitle() return title.namespace == 0 and title:partialUrl() or title.nsText .. ":" .. title:partialUrl() end local format = selectFormat(self.precision) local prettyLatitude = formatAngle(self.latitude, format, geoformatdata.latitudeGlobeMarkers, geoformatdata.displayDecimalSeparator, self.navi and "%02.0f" or false) local prettyLongitude = formatAngle(self.longitude, format, geoformatdata.longitudeGlobeMarkers, geoformatdata.displayDecimalSeparator, self.navi and "%03.0f" or false) if not self.link then return mw.text.nowiki(prettyLatitude .. geoformatdata.coordinatesSeparator .. prettyLongitude) end local linkLatitude = false local linkLongitude = false if self.link == "gms" then linkLatitude = formatAngle(self.latitude, format, geoformatdata.latitudeLinkMarkers) linkLongitude = formatAngle(self.longitude, format, geoformatdata.longitudeLinkMarkers) end local geohack_link = self:geohack(fullpagenamee(), linkLatitude, linkLongitude) local degreeLatitude = formatDegree(self.latitude, geoformatdata.displayDecimalSeparator) local degreeLongitude = formatDegree(self.longitude, geoformatdata.displayDecimalSeparator) local pretty_hint = string.format(geoformatdata.geohack_hint, prettyLatitude, prettyLongitude) local degree_hint = string.format(geoformatdata.geohack_hint, degreeLatitude, degreeLongitude) local separator = mw.text.nowiki(geoformatdata.coordinatesSeparator) local node = false local result = mw.html.create():wikitext("[", geohack_link, " ") node = result:tag("span"):attr("class", "geo-default") :tag("span"):attr("class", "geo-dms"):attr("title", mw.text.nowiki(pretty_hint)) node:tag("span"):attr("class", "latitude"):wikitext(mw.text.nowiki(prettyLatitude)) node:wikitext(separator) node:tag("span"):attr("class", "longitude"):wikitext(mw.text.nowiki(prettyLongitude)) result:tag("span"):attr("class", "geo-multi-punct"):wikitext("/") node = result:tag("span"):attr("class", "geo-nondefault") :tag("span"):attr("class", "geo-dms"):attr("title", mw.text.nowiki(degree_hint)) node:tag("span"):attr("class", "latitude"):wikitext(mw.text.nowiki(degreeLatitude)) node:wikitext(separator) node:tag("span"):attr("class", "longitude"):wikitext(mw.text.nowiki(degreeLongitude)) result:wikitext("]") return tostring(result) end function CoordinatesMethodtable:display(inlinePrefix) local text = self:format{} if not self.top and not self.inline then return text end local function drawGlobeSymbol(displayData) local symbol = displayData.symbol or geoformatdata.displayGlobesDefaultSymbol if not displayData.Q then return symbol..geoformatdata.defaultSymbolSeparator end local link = mw.wikibase.sitelink(displayData.Q) if not link then return symbol..geoformatdata.defaultSymbolSeparator end return "[["..link.."|"..symbol.."]]"..geoformatdata.defaultSymbolSeparator end if inlinePrefix == nil then if self.symbol == false then inlinePrefix = "" elseif self.symbol == true then inlinePrefix = drawGlobeSymbol(self.displayData) or "" elseif self.symbol then inlinePrefix = self.symbol elseif self.displayData.Q == "Q2" then -- !symbol & Q2 inlinePrefix = "" else -- !symbol & !Q2 inlinePrefix = drawGlobeSymbol(self.displayData) or "" end end local result = mw.html.create() if self.top then local indicator = mw.html.create("span") :attr("id", "coordinates") :attr("class", "coordinates plainlinks") :wikitext(geoformatdata.topPrefix, inlinePrefix or "", text) result:wikitext(mw.getCurrentFrame():extensionTag{name = 'indicator', content = tostring(indicator), args = { name='coordinates' } } or "") end if self.inline then result:tag("span") :attr("class", self.top and "coordinates inline inline-and-top plainlinks" or "coordinates inline plainlinks") :wikitext(inlinePrefix or "", text) end return tostring(result) end function CoordinatesMethodtable:extensionGeoData() local params = {} local title = mw.title.getCurrentTitle() if self.top and not title.isTalkPage and (title.subpageText ~= geoformatdata.documentationSubpage) then table.insert(params, "primary") end if self.latitude >= 0 then table.insert(params, string.format("%f", self.latitude)) table.insert(params, "N") else table.insert(params, string.format("%f", -self.latitude)) table.insert(params, "S") end if mode == "W" then if self.longitude > 0 then table.insert(params, string.format("%f", 360-self.longitude)) else table.insert(params, string.format("%f", -self.longitude)) end table.insert(params, "W") elseif mode == "E" then if self.longitude >= 0 then table.insert(params, string.format("%f", self.longitude)) else table.insert(params, string.format("%f", 360+self.longitude)) end table.insert(params, "E") elseif self.longitude >= 0 then table.insert(params, string.format("%f", self.longitude)) table.insert(params, "E") else table.insert(params, string.format("%f", -self.longitude)) table.insert(params, "W") end if self.params then table.insert(params, self.params) end if self.name then params.name = self.name end -- https://bugzilla.wikimedia.org/show_bug.cgi?id=50863 RESOLVED return mw.getCurrentFrame():callParserFunction("#coordinates", params) or "" end function CoordinatesMethodtable:geohack(pagename, linkLatitude, linkLongitude) local result = {} table.insert(result, geoformatdata.geohack_root) if pagename then table.insert(result, "&pagename=") table.insert(result, pagename) end table.insert(result, "&params=") if linkLatitude and linkLongitude then table.insert(result, linkLatitude) elseif self.latitude < 0 then table.insert(result, tostring(-self.latitude)) table.insert(result, "_S") else table.insert(result, tostring(self.latitude)) table.insert(result, "_N") end table.insert(result, "_") if linkLatitude and linkLongitude then table.insert(result, linkLongitude) elseif self.longitude < 0 then table.insert(result, tostring(-self.longitude)) table.insert(result, "_W") else table.insert(result, tostring(self.longitude)) table.insert(result, "_E") end if self.params then table.insert(result, "_") table.insert(result, self.params) end if self.name then table.insert(result, "&title=") table.insert(result, mw.uri.encode(self.name)) end return table.concat(result) end local function create() -- initialize default data local self = { latitude = 0, longitude = 0, precision = 1, params = nil, inline = false, top = false, link = true, } setmetatable(self, CoordinatesMetatable) return self; end -------------------------------------------------------------------------------- -- utilities -------------------------------------------------------------------------------- local function showError(message, args) if not message then return geoformatdata.errorCategory end local result = {} table.insert(result, "<span style=\"color:red\">") assert(type(message) == "string", "Expected string message") table.insert(result, message) local i = 1 while args[i] do if i == 1 then table.insert(result, ": {") else table.insert(result, "&#x7C;") end table.insert(result, args[i]) i = i + 1 end if i > 1 then table.insert(result, "}") end table.insert(result, "</span>") if mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0 then table.insert(result, geoformatdata.errorCategory) end return table.concat(result, "") end -------------------------------------------------------------------------------- -- Minimalistic Wikidata support -------------------------------------------------------------------------------- local function selectProperty(claims, pid) local prop = claims[pid] if not prop then return false end -- missing property -- load preferred statements local result = {} for _, v in ipairs(prop) do if v.rank == "preferred" then table.insert(result, v) end end if #result ~= 0 then return true, result end for _, v in ipairs(prop) do if v.rank == "normal" then table.insert(result, v) end end if #result ~= 0 then return true, result end return false -- empty property table end local function selectValue(prop, expectedType) if not prop then return false end if prop.type ~= "statement" then return false end local snak = prop.mainsnak if not snak or snak.snaktype ~= "value" then return false end local datavalue = snak.datavalue if not datavalue or datavalue.type ~= expectedType then return false end local value = datavalue.value if not value then return false end return true, value end local function wd(property, argGlobe) local entity = mw.wikibase.getEntity() if not entity then return nil end -- missing entity local claims = entity.claims if not claims then return nil end -- missing claims function selectGlobe(globe) -- the most often case if not globe or (globe == "http://www.wikidata.org/entity/Q2") then return { symbol=geoformatdata.displayGlobes.earth.symbol, link="" } end for k, v in pairs(geoformatdata.displayGlobes) do if globe == mw.wikibase.getEntityUrl(v.Q) then return { link="globe:"..k, data=v } end end return nil end function selectType() local types = { unknownType = "type:city", { property = "P300", [150093] = "type:adm1st", [247073] = "type:adm2nd", [925381] = "type:adm2nd", [3504085] = "type:adm3rd", [3491915] = "type:adm3rd", [2616791] = "type:adm3rd", }, { property = "P31", [515] = "type:city", [6256] = "type:country", [5107] = "type:satellite", [165] = "type:satellite", }, } for _, pset in ipairs(types) do local status, classes = selectProperty(claims, pset.property) if status then for _, p in ipairs(classes) do local status2, v = selectValue(p, "wikibase-entityid") if status2 and v["entity-type"] == "item" then local result = pset[v["numeric-id"]] if result then return result end end end end end return types.unknownType end local status1, coordinates = selectProperty(claims, property) if not status1 then return nil end local status2, autocoords = selectValue(coordinates[1], "globecoordinate") if not status2 then return nil end local globe = argGlobe == "" and { symbol="", link="", data=false } or selectGlobe(argGlobe or autocoords.globe) or { symbol="", link=false, data=false } if not globe.link then return nil end -- not supported globe local params = { selectType(), } if #globe.link > 0 then table.insert(params, globe.link) end local result = { latitude = autocoords.latitude, longitude = autocoords.longitude, precision = autocoords.precision or geoformatdata.defaultWDPrecision, params = table.concat(params,"_"), displayData = data or geoformatdata.displayGlobes.earth, globeSymbol = globe.symbol, } return result end local function parseDisplayPrecision(coordinates, displayPrecision) local function adjustPrecision(dms) if not coordinates.precision or (coordinates.precision >= 1) then return end local eps = coordinates.precision / 1024 for i, v in ipairs(geoformatdata.supportedFormats) do if (v.dms == dms) and ((v.precision - coordinates.precision) < eps) then coordinates.precision = v.precision break end end end local function findAndSetPrecision() -- find wikipedia template precision for i, v in ipairs(geoformatdata.supportedFormats) do if displayPrecision == v.prec then coordinates.precision = v.precision return true end end end if displayPrecision == geoformatdata.valPrecisionAutoDMS then adjustPrecision(true) elseif displayPrecision == geoformatdata.valPrecisionAutoDecimal then adjustPrecision(false) elseif not findAndSetPrecision() then return false end return true end local function distance(A, B) -- [[Ortodroma]] -- <math>D = \operatorname{arc cos}((\sin \varphi_1 \sin \varphi_2)+(\cos \varphi_1 \cos \varphi_2 \cos \Delta\lambda)),</math> local phiA = math.pi * A.latitude / 180.0 local phiB = math.pi * B.latitude / 180.0 local delta = math.pi * (B.longitude - A.longitude) / 180.0 return math.acos(math.sin(phiA)*math.sin(phiB) + math.cos(phiA)*math.cos(phiB)*math.cos(delta)) end local function size(A) local precision = A.precision or geoformatdata.defaultSizePrecision local B = {} B.latitude = A.latitude < 0 and A.latitude + precision or A.latitude - precision B.longitude = A.longitude + precision return distance(A,B) end -------------------------------------------------------------------------------- -- public module methods -------------------------------------------------------------------------------- return { [geoformatdata.apiCoordinates] = function (frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { trim = false, removeBlanks = false, wrappers = geoformatdata.wrappersCoordinates, }) local coords = args[geoformatdata.argCoordinatesCoordinates] local geohack = args[geoformatdata.argCoordinatesGeohack] local name = args[geoformatdata.argName] local location = args[geoformatdata.argLocation] local displayPrecision = args[geoformatdata.argPrecision] local link = args[geoformatdata.argLink] local symbol = args[geoformatdata.argSymbol] if symbol == geoformatdata.valSymbolYes then symbol = true elseif symbol == geoformatdata.valSymbolNo then symbol = false elseif symbol and (#symbol==0) then return showError(geoformatdata.errorEmptySymbolOption, {}) end if not coords and not geohack and not name and not displayPrecision and not link and (location == geoformatdata.valLocationTop) and (symbol == nil) then local autocoords = wd("P625", false) if not autocoords then -- missing data in WD return end local coordinates = create() coordinates.latitude = autocoords.latitude coordinates.longitude = autocoords.longitude coordinates.precision = autocoords.precision coordinates.params = autocoords.params coordinates.displayData = autocoords.displayData coordinates.inline = false coordinates.top = true coordinates.link = true coordinates:normalize() return coordinates:display()..coordinates:extensionGeoData() end local coordinates = create() local status, errorMessage = coordinates:parse(coords, geohack, displayPrecision) if not status then return showError(errorMessage, args) end coordinates.symbol = symbol coordinates.name = name local full = location or displayPrecision or link or (symbol ~= nil) or (coordinates.displayData and (coordinates.displayData.Q ~= "Q2")) if full then if displayPrecision and not parseDisplayPrecision(coordinates, displayPrecision) then return showError(string.format(geoformatdata.errorUnrecognizedPrecisionOption, displayPrecision), {}) end if link == geoformatdata.valLinkYes then coordinates.link = true elseif link == geoformatdata.valLinkNo then coordinates.link = false elseif link == geoformatdata.valLinkGMS then coordinates.link = "gms" elseif link then return showError(string.format(geoformatdata.errorUnrecognizedLinkOption, link), {}) else -- default is "yes" coordinates.link = true end if location == geoformatdata.valLocationTop then coordinates.top = true coordinates.inline = false elseif location == geoformatdata.valLocationInline then coordinates.top = false coordinates.inline = true elseif location == geoformatdata.valLocationTopAndInline then coordinates.top = true coordinates.inline = true elseif location then return showError(string.format(geoformatdata.errorUnrecognizedLocationOption, location), {}) else -- default if not given coordinates.top = false coordinates.inline = true end else -- micro -- options are implied in micro variant if coordinates.precision > 0.00027777777777777800 then coordinates.precision = 0.00027777777777777800 -- seconds elseif coordinates.precision < 0.00002777777777777780 then coordinates.precision = 0.00002777777777777780 -- seconds with one decimal digit end if not coordinates.params then coordinates.params = "scale:5000" -- bonus end coordinates.inline = true coordinates.top = false coordinates.link = true end coordinates:normalize() local result = {} table.insert(result, coordinates:display()) if full then table.insert(result, coordinates:extensionGeoData()) end return table.concat(result) end, [geoformatdata.apiMapPoint] = function(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { trim = false, removeBlanks = false, wrappers = geoformatdata.wrappersMapPoint, }) local coordinates = create() local description = args[geoformatdata.argDescription] local symbol = args[geoformatdata.argSymbol] geohack = geoformatdata.mapPointMapping[description] or args[geoformatdata.argMapPointGeohack] local status, errorMessage, fromWD = false, false, false if args[geoformatdata.argMapPointCoordinates] then status, errorMessage = coordinates:parse(args[geoformatdata.argMapPointCoordinates],geohack) else local autocoords = wd("P625", false) if not autocoords then -- missing data in WD return end coordinates.latitude = autocoords.latitude coordinates.longitude = autocoords.longitude coordinates.precision = autocoords.precision coordinates.params = autocoords.params or geohack coordinates.displayData = autocoords.displayData status = true fromWD = true end local point = {} if not status then point.error = showError(errorMessage, args) else coordinates:normalize() point.latitude = coordinates.latitude point.longitude = coordinates.longitude point.link = coordinates:geohack(false, false, false) if args.display then if symbol == geoformatdata.valSymbolYes then coordinates.symbol = true elseif symbol == geoformatdata.valSymbolNo then coordinates.symbol = false elseif symbol and (#symbol==0) then point.error = showError(geoformatdata.errorEmptySymbolOption, {}) else coordinates.symbol = symbol end coordinates.top = mw.title.getCurrentTitle().namespace == 0 coordinates.inline = true if fromWD and (args.display == "#coordinates") then point.display = coordinates:display()..coordinates:extensionGeoData() else point.display = coordinates:display() end end end point.mark = args[geoformatdata.argMark] or geoformatdata.defArgMark point.size = tonumber(args[geoformatdata.argMarkSize] or geoformatdata.defArgMarkSize) point.description = description point.position = args[geoformatdata.argDescriptionPosition] point.alt = args[geoformatdata.argAlt] if not coordinates.params then point.geohack = geoformatdata.defArgGeohack end return mw.text.jsonEncode(point).."," end, [geoformatdata.apiCheckDistance] = function(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { trim = false, removeBlanks = false, }) local scalingFactor = tonumber(args[geoformatdata.argScalingFactor]) or 6731000 local displayPrecision = args[geoformatdata.argPrecision] local maximumDistance = tonumber(args[geoformatdata.argMaximumDistance]) local errorMessage = args[geoformatdata.argErrorMessage] local coords = args[geoformatdata.argCoordinatesCoordinates] if not errorMessage or not maximumDistance or not coords then -- nie ma nic do wyślwietlenia lub sprawdzenia mw.log("apiCheckDistance: nic nie ma") return end local A = create() local status, error status, error = A:parse(coords, nil, displayPrecision) if not status then mw.logObject(error, "apiCheckDistance: parse error") return end -- precyzja jeszcze nie jest używana... if displayPrecision and not parseDisplayPrecision(A, display) then mw.logObject(error, "apiCheckDistance: parsePrecision error") return end local B = wd("P625", false) if not B then mw.logObject(B, "apiCheckDistance: missing data in WD") return end -- ... ale już jest wykorzystana na wyznaczenie promienia błędu A.radius = scalingFactor * size(A) B.radius = scalingFactor * size(B) local distance = scalingFactor * distance(A,B) if distance <= maximumDistance then -- brak błędów return end -- zalogujmy co się da mw.logObject({A, WD = B, distance = distance}, "apiCheckDistance") -- parametry komunikatu local parameters = { distance = tostring(math.floor(distance + 0.5)), radiusA = tostring(math.floor(A.radius + 0.5)), radiusB = tostring(math.floor(B.radius + 0.5)), } local message, _ = string.gsub(errorMessage, "%(%(%((.-)%)%)%)", parameters) return message end, [geoformatdata.apiDistance] = function(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { trim = false, removeBlanks = false, }) local scalingFactor = tonumber(args[geoformatdata.argScalingFactor]) or geoformatdata.defaultDistanceScalingFactor local coordsA = args[1] local coordsB = args[2] local A = create() local status, error status, error = A:parse(coordsA, nil, nil) if not status then mw.logObject(error, "apiDistance: parse error A") return end local B if coordsB then B = create() status, error = B:parse(coordsB, nil, nil) if not status then mw.logObject(error, "apiDistance: parse error B") return end else B = wd("P625", false) if not B then mw.logObject(B, "apiDistance: missing data in WD") return end end return scalingFactor * distance(A,B) end, [geoformatdata.apiPrecisionRadius] = function(frame) local args = require('Module:Arguments').getArgs(frame, { trim = false, removeBlanks = false, }) local scalingFactor = tonumber(args[geoformatdata.argScalingFactor]) or geoformatdata.defaultDistanceScalingFactor local displayPrecision = args[geoformatdata.argPrecision] local coords = args[geoformatdata.argCoordinatesCoordinates] local A if coords then A = create() local status, error status, error = A:parse(coords, nil, displayPrecision) if not status then mw.logObject(error, "apiPrecisionRadius: parse error") return end if displayPrecision and not parseDisplayPrecision(A, displayPrecision) then mw.logObject(displayPrecision, "apiPrecisionRadius: parsePrecision error") return end else A = wd("P625", false) if not A then mw.logObject(A, "apiPrecisionRadius: missing data in WD") return end end return scalingFactor * size(A) end, } 466s2ixq3y20gid2xe5u8y5vtc2vatg Szablóna:Cytuj starnã 10 13275 211336 211192 2026-08-17T13:27:18Z Terrus38 14026 kaszëbsczi jãzëk 211336 wikitext text/x-wiki <includeonly><cite class="citation web" {{#if:{{{òdn|}}} | id="{{òdn/id|{{{nôzwëskò|}}}|{{{nôzwëskò2|}}}|{{{nôzwëskò3|}}}|{{{nôzwëskò4|}}}|{{#if:{{{rok|{{{data|}}}}}}|{{#time:Y|{{{rok|{{{data|}}}}}} }} }}|òdn={{{òdn|}}}}}" }}>{{#if:{{{url|}}} |{{#if:{{{titel|}}} |{{#if: {{{aùtór|}}}{{{nôzwëskò|}}} | {{#if: {{{aùtór pòwrózk|}}} | [[{{{aùtór pòwrózk}}}|{{#if: {{{nôzwëskò|}}} | {{#if: {{{miono|}}} |{{{miono}}}&#32;}}{{{nôzwëskò}}} | {{{aùtór}}} }}]] | {{#if: {{{nôzwëskò|}}} | {{#if: {{{miono|}}} |{{{miono}}}&#32;}}{{{nôzwëskò}}} | {{{aùtór}}} }} }}{{#if: {{{nôzwëskò2|}}}{{{aùtór2|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór pòwrózk2|}}} |[[{{{aùtór pòwrózk2}}}|{{#if:{{{nôzwëskò2|}}} |{{#if: {{{miono2|}}} |{{{miono2}}}&#32;}}{{{nôzwëskò2}}} |{{{aùtór2}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò2|}}} |{{#if: {{{miono2|}}} |{{{miono2}}}&#32;}}{{{nôzwëskò2}}} |{{{aùtór2}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò3|}}}{{{aùtór3|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór pòwrózk3|}}} |[[{{{aùtór pòwrózk3}}}|{{#if:{{{nôzwëskò3|}}} |{{#if: {{{miono3|}}} |{{{miono3}}}&#32;}}{{{nôzwëskò3}}} |{{{aùtór3}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò3|}}} |{{#if: {{{miono3|}}} |{{{miono3}}}&#32;}}{{{nôzwëskò3}}} |{{{aùtór3}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò4|}}}{{{aùtór4|}}} |,&#32;{{#if:{{{aùtór pòwrózk4|}}} |[[{{{aùtór pòwrózk4}}}|{{#if:{{{nôzwëskò4|}}} |{{#if: {{{miono4|}}} |{{{miono4}}}&#32;}}{{{nôzwëskò4}}} |{{{aùtór4}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò4|}}} |{{#if: {{{miono4|}}} |{{{miono4}}}&#32;}}{{{nôzwëskò4}}} |{{{aùtór4}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò5|}}}{{{aùtór5|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór pòwrózk5|}}} |[[{{{aùtór pòwrózk5}}}|{{#if:{{{nôzwëskò5|}}} |{{#if: {{{miono5|}}} |{{{miono5}}}&#32;}}{{{nôzwëskò5}}} |{{{aùtór5}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò5|}}} |{{#if: {{{miono5|}}}|{{{miono5}}}&#32;}}{{{nôzwëskò5}}} |{{{aùtór5}}} }} }} |}}&#58;&#32; }}{{#ifeq:{{{url-sztatus|}}}{{{archiwùm|}}}|zatacë |{{{titel}}} |[{{#if:{{{archiwùm|}}}|{{{archiwùm}}}|{{{url}}}}} {{{titel}}}] }}.{{#if:{{{prôca|}}} |&#32;[w:] ''{{{prôca}}}'' [ònlajn].|}}{{#if:{{{òpùblikòwóny|}}} |&#32;{{{òpùblikòwóny}}}{{#if:{{{data|}}}{{{rok|}}}|,|.}}|}}{{#if:{{{data|}}}{{{rok|}}} |&#32;{{#if:{{{data|}}}|{{{data}}}|{{{miesąc|}}} {{{rok}}}}}{{#if:{{{òznaczenié |}}}|,|.}} |}}{{#if:{{{òznaczenié|}}} |&#32;{{{òznaczenié}}}|}}{{#if:{{{stronë|}}} |&#32;s. {{{stronë}}}. |}}{{#if:{{{data przëstãpù|}}} |&#32;[przëstãp {{{data przëstãpù}}}]. }}{{#if:{{{archiwum|}}} |&#32;[zarchiwizowóné {{#ifeq:{{{url-status|}}}|zatacë |<!-- ùkrëté --> |z [{{{url}}} tegò adresu] }}{{#if:{{{zarchiwizowóné|}}}|&#32;({{{zarchiwizowóné}}})}}]. |}}{{#if:{{{id|}}}|&#32;{{{id}}}.|}}{{#if:{{{cytat|}}}|&#32;Cytat: {{{cytat}}}|}}{{#ifeq:{{{jãzëk|}}}|||{{#switch:{{Jãz.|{{{jãzëk}}}}}||[[Kategòrëjô:Szablóna Jãz. ze zataconym kaszëbsczim jãzëkã]]=|&#32;{{Jãz.|{{{jãzëk}}}}}.}}}} |'''Fela''' w syntakse szablónë {{[[Szablóna:Cytuj starnã|Cytuj starnã]]}}. Felënk pòdónégò titla cytowóny stronë (paraméter <code>titel={{!}}</code>).{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Felënk titla w szablónie cytuj starnã]]|}} }} |'''Fela''' w syntakse szablónë {{[[Szablóna:Cytuj starnã|Cytuj starnã]]}}. Felënk pòdóny adresë cytowóny stronë (paraméter <code>url={{!}}</code>).{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Felënk url w szablónie cytuj starnã]]|}} }}</cite>{{#invoke:Sprôwdzë|Paramétrë |=problemë-w-cytuj {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytuj do sprôwdzeniô]]}} |url={{#ifeq:{{{url}}}|felënk||uri!}} |url-status= |titel=text! |autor= |nôzwëskò= |miono= |aùtór pòwrózk= |autor2= |aùtór3= |aùtór4= |aùtór5= |miono2= |miono3= |miono4= |miono5= |nôzwëskò2= |nôzwëskò3= |nôzwëskò4= |nôzwëskò5= |aùtór pòwrózk2= |aùtór pòwrózk3= |aùtór pòwrózk4= |aùtór pòwrózk5= |data= |rok= |miesąc= |data przëstãpù= |prôca=text-pòwrózk? |òpùblikòwóny= |òznaczenié= |stronë= |jãzëk= |archiwùm=uri{{#ifeq:{{{url}}}|brak|!|?}} |zarchiwizowóné= |id= |cytat= |òdn= }}{{#if:{{#invoke:String|replace|{{#invoke:String|replace|{{#invoke:String|replace|{{#invoke:String|replace|_{{#invoke:String|replace|{{{titel}}}|[^']+|__||}}_|_'_|_||}}|''_+''|||}}|_+|||}}|'+|x||}}|{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytuj starnã – kùrsywa w titlu]]}}<span class="problemë problemë-w-cytuj" aria-hidden="true" data-nosnippet>k</span>}}{{#invoke:Sprôwdzë|pòla z aùtorama|max=5|nôzwëskò=nôzwëskò#|miono=miono#|aùtór=autor#|link=aùtór pòwrózk#|przed=<span class="problemë problemë-w-cytuj" aria-hidden="true" data-nosnippet>Sprôwdzë aùtora:|po=.{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytuj starnã – aùtorzë do sprôwdzeniô]]}}</span>}}{{#if:{{{data przëstãpù|}}}|{{#if:{{#if:{{#invoke:String|match|s={{{data przëstãpù}}}|pattern=^20[0-9][0-9]%-[01][0-9]%-[0123][0-9]$|nomatch=}}|{{#iferror:{{#time:Y-m-d|{{{data przëstãpù}}}}}|fela|{{#ifeq:{{{data przëstãpù}}}|{{#time:Y-m-d|{{{data przëstãpù}}}}}|<!-- ok -->|fòrmat}}}}|fòrmat}}|<span class="problemë" aria-hidden="true" data-nosnippet>nieprosti zapisënk datë przëstãpù</span>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytowaniégò – nieprosti zapisënk datë przëstãpù]]}}}}}}{{#if:{{#invoke:String|match|s={{{url}}}|pattern=%.wikipedia%.org/|nomatch=}}|{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytowaniégò wskazëje na Wikipediã]]}}<span class="problemë problemë-w-cytuj" aria-hidden="true" data-nosnippet>wiki?</span>}}</includeonly> s1abvc15mrfubhx1xp8knfjmdnsewkn 211341 211336 2026-08-17T13:52:49Z Terrus38 14026 211341 wikitext text/x-wiki <includeonly><cite class="citation web" {{#if:{{{òdn|}}} | id="{{òdn/id|{{{nôzwëskò|}}}|{{{nôzwëskò2|}}}|{{{nôzwëskò3|}}}|{{{nôzwëskò4|}}}|{{#if:{{{rok|{{{data|}}}}}}|{{#time:Y|{{{rok|{{{data|}}}}}} }} }}|òdn={{{òdn|}}}}}" }}>{{#if:{{{url|}}} |{{#if:{{{titel|}}} |{{#if: {{{aùtór|}}}{{{nôzwëskò|}}} | {{#if: {{{aùtór pòwrózk|}}} | [[{{{aùtór pòwrózk}}}|{{#if: {{{nôzwëskò|}}} | {{#if: {{{miono|}}} |{{{miono}}}&#32;}}{{{nôzwëskò}}} | {{{aùtór}}} }}]] | {{#if: {{{nôzwëskò|}}} | {{#if: {{{miono|}}} |{{{miono}}}&#32;}}{{{nôzwëskò}}} | {{{aùtór}}} }} }}{{#if: {{{nôzwëskò2|}}}{{{aùtór2|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór pòwrózk2|}}} |[[{{{aùtór pòwrózk2}}}|{{#if:{{{nôzwëskò2|}}} |{{#if: {{{miono2|}}} |{{{miono2}}}&#32;}}{{{nôzwëskò2}}} |{{{aùtór2}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò2|}}} |{{#if: {{{miono2|}}} |{{{miono2}}}&#32;}}{{{nôzwëskò2}}} |{{{aùtór2}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò3|}}}{{{aùtór3|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór pòwrózk3|}}} |[[{{{aùtór pòwrózk3}}}|{{#if:{{{nôzwëskò3|}}} |{{#if: {{{miono3|}}} |{{{miono3}}}&#32;}}{{{nôzwëskò3}}} |{{{aùtór3}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò3|}}} |{{#if: {{{miono3|}}} |{{{miono3}}}&#32;}}{{{nôzwëskò3}}} |{{{aùtór3}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò4|}}}{{{aùtór4|}}} |,&#32;{{#if:{{{aùtór pòwrózk4|}}} |[[{{{aùtór pòwrózk4}}}|{{#if:{{{nôzwëskò4|}}} |{{#if: {{{miono4|}}} |{{{miono4}}}&#32;}}{{{nôzwëskò4}}} |{{{aùtór4}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò4|}}} |{{#if: {{{miono4|}}} |{{{miono4}}}&#32;}}{{{nôzwëskò4}}} |{{{aùtór4}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò5|}}}{{{aùtór5|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór pòwrózk5|}}} |[[{{{aùtór pòwrózk5}}}|{{#if:{{{nôzwëskò5|}}} |{{#if: {{{miono5|}}} |{{{miono5}}}&#32;}}{{{nôzwëskò5}}} |{{{aùtór5}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò5|}}} |{{#if: {{{miono5|}}}|{{{miono5}}}&#32;}}{{{nôzwëskò5}}} |{{{aùtór5}}} }} }} |}}&#58;&#32; }}{{#ifeq:{{{url-sztatus|}}}{{{archiwùm|}}}|zatacë |{{{titel}}} |[{{#if:{{{archiwùm|}}}|{{{archiwùm}}}|{{{url}}}}} {{{titel}}}] }}.{{#if:{{{prôca|}}} |&#32;[w:] ''{{{prôca}}}'' [ònlajn].|}}{{#if:{{{òpùblikòwóny|}}} |&#32;{{{òpùblikòwóny}}}{{#if:{{{data|}}}{{{rok|}}}|,|.}}|}}{{#if:{{{data|}}}{{{rok|}}} |&#32;{{#if:{{{data|}}}|{{{data}}}|{{{miesąc|}}} {{{rok}}}}}{{#if:{{{òznaczenié |}}}|,|.}} |}}{{#if:{{{òznaczenié|}}} |&#32;{{{òznaczenié}}}|}}{{#if:{{{stronë|}}} |&#32;s. {{{stronë}}}. |}}{{#if:{{{data przëstãpù|}}} |&#32;[przëstãp {{{data przëstãpù}}}]. }}{{#if:{{{archiwum|}}} |&#32;[zarchiwizowóné {{#ifeq:{{{url-status|}}}|zatacë |<!-- ùkrëté --> |z [{{{url}}} tegò adresu] }}{{#if:{{{zarchiwizowóné|}}}|&#32;({{{zarchiwizowóné}}})}}]. |}}{{#if:{{{id|}}}|&#32;{{{id}}}.|}}{{#if:{{{cytat|}}}|&#32;Cytat: {{{cytat}}}|}}{{#ifeq:{{{jãzëk|}}}|||{{#switch:{{Jãz.|{{{jãzëk}}}}}||[[Kategòrëjô:Szablóna Jãz. ze zataconym kaszëbsczim jãzëkã]]=|&#32;{{Jãz.|{{{jãzëk}}}}}.}}}} |'''Fela''' w syntakse szablónë {{[[Szablóna:Cytuj starnã|Cytuj starnã]]}}. Felënk pòdónégò titla cytowóny stronë (paraméter <code>titel={{!}}</code>).{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Felënk titla w szablónie cytuj starnã]]|}} }} |'''Fela''' w syntakse szablónë {{[[Szablóna:Cytuj starnã|Cytuj starnã]]}}. Felënk pòdóny adresë cytowóny stronë (paraméter <code>url={{!}}</code>).{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Felënk url w szablónie cytuj starnã]]|}} }}</cite>{{#invoke:Sprôwdzë|Paramétrë |=problemë-w-cytuj {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytuj do sprôwdzeniô]]}} |url={{#ifeq:{{{url}}}|felënk||uri!}} |url-status= |titel=text! |aùtór= |nôzwëskò= |miono= |aùtór pòwrózk= |autor2= |aùtór3= |aùtór4= |aùtór5= |miono2= |miono3= |miono4= |miono5= |nôzwëskò2= |nôzwëskò3= |nôzwëskò4= |nôzwëskò5= |aùtór pòwrózk2= |aùtór pòwrózk3= |aùtór pòwrózk4= |aùtór pòwrózk5= |data= |rok= |miesąc= |data przëstãpù= |prôca=text-pòwrózk? |òpùblikòwóny= |òznaczenié= |stronë= |jãzëk= |archiwùm=uri{{#ifeq:{{{url}}}|brak|!|?}} |zarchiwizowóné= |id= |cytat= |òdn= }}{{#if:{{#invoke:String|replace|{{#invoke:String|replace|{{#invoke:String|replace|{{#invoke:String|replace|_{{#invoke:String|replace|{{{titel}}}|[^']+|__||}}_|_'_|_||}}|''_+''|||}}|_+|||}}|'+|x||}}|{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytuj starnã – kùrsywa w titlu]]}}<span class="problemë problemë-w-cytuj" aria-hidden="true" data-nosnippet>k</span>}}{{#invoke:Sprôwdzë|pòla z aùtorama|max=5|nôzwëskò=nôzwëskò#|miono=miono#|aùtór=autor#|link=aùtór pòwrózk#|przed=<span class="problemë problemë-w-cytuj" aria-hidden="true" data-nosnippet>Sprôwdzë aùtora:|po=.{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytuj starnã – aùtorzë do sprôwdzeniô]]}}</span>}}{{#if:{{{data przëstãpù|}}}|{{#if:{{#if:{{#invoke:String|match|s={{{data przëstãpù}}}|pattern=^20[0-9][0-9]%-[01][0-9]%-[0123][0-9]$|nomatch=}}|{{#iferror:{{#time:Y-m-d|{{{data przëstãpù}}}}}|fela|{{#ifeq:{{{data przëstãpù}}}|{{#time:Y-m-d|{{{data przëstãpù}}}}}|<!-- ok -->|fòrmat}}}}|fòrmat}}|<span class="problemë" aria-hidden="true" data-nosnippet>nieprosti zapisënk datë przëstãpù</span>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytowaniégò – nieprosti zapisënk datë przëstãpù]]}}}}}}{{#if:{{#invoke:String|match|s={{{url}}}|pattern=%.wikipedia%.org/|nomatch=}}|{{#ifeq:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytowaniégò wskazëje na Wikipediã]]}}<span class="problemë problemë-w-cytuj" aria-hidden="true" data-nosnippet>wiki?</span>}}</includeonly> cpa1448l0npn4kkw2e3a19ryc5gxpyi Szablóna:Lokalizacyjnô kôrta 10 13288 211398 205075 2026-08-18T01:08:40Z HaxelKaszëba 17492 211398 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Kôrta|{{#switch:{{{rodzaj|}}}|inline=Inline|Thumb}}}}</includeonly>{{#switch:{{{rodzaj}}} |inline={{#invoke:Sprôwdzë|Paramétrë |=problemy-w-mapa-lokalizacyjna {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategoria:Mapa lokalizacyjna - nieznane parametry]]}} |mapa= |wariant= |rozmiar= |rodzaj= |punkty mapy= |font-size= |alt= }} |thumb={{#invoke:Sprôwdzë|Paramétrë |=problemy-w-mapa-lokalizacyjna {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategoria:Mapa lokalizacyjna - nieznane parametry]]}} |mapa= |wariant= |rozmiar= |wyrównanie= |podpis=text-img? |rodzaj= |punkty mapy= |font-size= |alt= }} |#default={{#invoke:Sprôwdzë|Paramétrë |=problemy-w-mapa-lokalizacyjna {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategoria:Mapa lokalizacyjna - nieznane parametry]]}} |mapa= |wariant= |rozmiar= |wyrównanie= |podpis=text-img? |punkty mapy= |font-size= |alt= }} }} 24u9qpo96v03igksl5v8vif3775z02r 211423 211398 2026-08-18T09:41:46Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Szablóna:Lokalizacëjnô kôrta]] do [[Szablóna:Lokalizacyjnô kôrta]]: pisënk 211398 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Kôrta|{{#switch:{{{rodzaj|}}}|inline=Inline|Thumb}}}}</includeonly>{{#switch:{{{rodzaj}}} |inline={{#invoke:Sprôwdzë|Paramétrë |=problemy-w-mapa-lokalizacyjna {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategoria:Mapa lokalizacyjna - nieznane parametry]]}} |mapa= |wariant= |rozmiar= |rodzaj= |punkty mapy= |font-size= |alt= }} |thumb={{#invoke:Sprôwdzë|Paramétrë |=problemy-w-mapa-lokalizacyjna {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategoria:Mapa lokalizacyjna - nieznane parametry]]}} |mapa= |wariant= |rozmiar= |wyrównanie= |podpis=text-img? |rodzaj= |punkty mapy= |font-size= |alt= }} |#default={{#invoke:Sprôwdzë|Paramétrë |=problemy-w-mapa-lokalizacyjna {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategoria:Mapa lokalizacyjna - nieznane parametry]]}} |mapa= |wariant= |rozmiar= |wyrównanie= |podpis=text-img? |punkty mapy= |font-size= |alt= }} }} 24u9qpo96v03igksl5v8vif3775z02r Szablóna:Lokalizacyjnô kôrta/pónkt 10 13289 211426 205086 2026-08-18T09:46:11Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Szablóna:Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt]] do [[Szablóna:Lokalizacyjnô kôrta/pónkt]]: pisënk 205086 wikitext text/x-wiki <includeonly>{{#invoke:Wespółrzãdné|pùnkt}}</includeonly> 6sdfl43f9m6tgcr7lpyl050mb5pqso7 Brëkòwnik:HaxelKaszëba/brudnopis 2 13324 211371 211322 2026-08-17T19:00:50Z HaxelKaszëba 17492 211371 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:50 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Deftones | rëchlészi = [[White Pony]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2003 }} }} '''Deftones''' == Przëpisë == {{Przëpisë}} 67a3fwi2f4uuma837wjzv0uca7fgdmz 211372 211371 2026-08-17T19:08:22Z HaxelKaszëba 17492 211372 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:50 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Deftones | rëchlészi = [[White Pony]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2003 }} }} '''Deftones''' – czwiôrti [[studijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny 20 maja 2003 rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46634-Deftones-Deftones</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'', ''[[Around the Fur]]'' òrôz ''[[White Pony]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł kòntinuacją eksperimentalnégò czerënkù rozwiniãtim na ''[[White Pony]]'', parłãcząc [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[post-hardcore]] òrôz elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] a [[eksperimentalnô mùzyka|eksperymentalny mùzyczi]]. == Przëpisë == {{Przëpisë}} c4qde3xfztyvuciw1k5z41lfxx9jla5 211373 211372 2026-08-17T19:34:36Z HaxelKaszëba 17492 211373 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:50 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Deftones | rëchlészi = [[White Pony]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2003 }} }} '''Deftones''' – czwiôrti [[studijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny 20 maja 2003 rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46634-Deftones-Deftones</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'', ''[[Around the Fur]]'' òrôz ''[[White Pony]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł kòntinuacją eksperimentalnégò czerënkù rozwiniãtim na ''[[White Pony]]'', parłãcząc [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[post-hardcore]] òrôz elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] a [[eksperimentalnô mùzyka|eksperymentalny mùzyczi]]. ''Deftones'' pòwstôł w cządze, w jaczim karno znajdowôł sã ù szczitu popùlarnotë pò sukcesu ''White Pony''. Mùzyka na albùmie je cwiardszô a barżi mrocznô, ë jednoczesno wëkorzistëje atmosfericzné aranżacje òrôz zróżnicowóné partie wòkalné [[Chino Moreno]]. W produkcje wikszą rolã òdegrałë téż efektë elektroniczné a samplowanié [[Frank Delgado|Franka Delgado]]<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł promòwóny przédno przez syngle ''„Minerva”'' òrôz ''„Hexagram”''. ''„Minerva”'' sta sã jednym z nôbarżi znónëch ùsôdzków z platczi a doturziła do przódczi lëst rockowich szlagrów w Zjednónëch Krajach<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/rtt/</ref>. Teledisk do ùsôdzkù przedstôwiôł karno zwënégùjącą ùsôdzk przed pùblicznotą. == Przëpisë == {{Przëpisë}} li0p2peqa1r450y55e05ecc2epsfylj 211374 211373 2026-08-17T19:36:13Z HaxelKaszëba 17492 211374 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:50 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Deftones | rëchlészi = [[White Pony]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2003 }} }} '''Deftones''' – czwiôrti [[studijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny 20 maja 2003 rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46634-Deftones-Deftones</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'', ''[[Around the Fur]]'' òrôz ''[[White Pony]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł kòntinuacją eksperimentalnégò czerënkù rozwiniãtim na ''[[White Pony]]'', parłãcząc [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[post-hardcore]] òrôz elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] a [[eksperimentalnô mùzyka|eksperymentalny mùzyczi]]. ''Deftones'' pòwstôł w cządze, w jaczim karno znajdowôł sã ù szczitu popùlarnotë pò sukcesu ''White Pony''. Mùzyka na albùmie je cwiardszô a barżi mrocznô, ë jednoczesno wëkorzistëje atmosfericzné aranżacje òrôz zróżnicowóné wòkalné partie [[Chino Moreno]]. W produkcje wikszą rolã òdegrałë téż elektroniczné efektë a samplowanié [[Frank Delgado|Franka Delgado]]<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł promòwóny przédno przez syngle ''„Minerva”'' òrôz ''„Hexagram”''. ''„Minerva”'' sta sã jednym z nôbarżi znónëch ùsôdzków z platczi a doturziła do przódczi rockòwich lëst szlagrów w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/rtt/</ref>. Teledisk do ùsôdzkù przedstôwiôł karno zwënégùjącą ùsôdzk przed pùblicznotą. == Przëpisë == {{Przëpisë}} bpxsv2bmp5c11cin7cnlpef24t6pk43 211375 211374 2026-08-17T19:37:03Z HaxelKaszëba 17492 211375 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:09 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Deftones | rëchlészi = [[White Pony]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2003 }} }} '''Deftones''' – czwiôrti [[studijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny 20 maja 2003 rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46634-Deftones-Deftones</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'', ''[[Around the Fur]]'' òrôz ''[[White Pony]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł kòntinuacją eksperimentalnégò czerënkù rozwiniãtim na ''[[White Pony]]'', parłãcząc [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[post-hardcore]] òrôz elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] a [[eksperimentalnô mùzyka|eksperymentalny mùzyczi]]. ''Deftones'' pòwstôł w cządze, w jaczim karno znajdowôł sã ù szczitu popùlarnotë pò sukcesu ''White Pony''. Mùzyka na albùmie je cwiardszô a barżi mrocznô, ë jednoczesno wëkorzistëje atmosfericzné aranżacje òrôz zróżnicowóné wòkalné partie [[Chino Moreno]]. W produkcje wikszą rolã òdegrałë téż elektroniczné efektë a samplowanié [[Frank Delgado|Franka Delgado]]<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł promòwóny przédno przez syngle ''„Minerva”'' òrôz ''„Hexagram”''. ''„Minerva”'' sta sã jednym z nôbarżi znónëch ùsôdzków z platczi a doturziła do przódczi rockòwich lëst szlagrów w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/rtt/</ref>. Teledisk do ùsôdzkù przedstôwiôł karno zwënégùjącą ùsôdzk przed pùblicznotą. == Przëpisë == {{Przëpisë}} cwbyjsfrnapc14vd7bv6m3014tvhvwi 211376 211375 2026-08-17T19:51:08Z HaxelKaszëba 17492 211376 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:09 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Deftones | rëchlészi = [[White Pony]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2003 }} }} '''Deftones''' – czwiôrti [[studijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny 20 maja 2003 rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46634-Deftones-Deftones</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'', ''[[Around the Fur]]'' òrôz ''[[White Pony]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł kòntinuacją eksperimentalnégò czerënkù rozwiniãtim na ''[[White Pony]]'', parłãcząc [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[post-hardcore]] òrôz elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] a [[eksperimentalnô mùzyka|eksperymentalny mùzyczi]]. ''Deftones'' pòwstôł w cządze, w jaczim karno znajdowôł sã ù szczitu popùlarnotë pò sukcesu ''White Pony''. Mùzyka na albùmie je cwiardszô a barżi mrocznô, ë jednoczesno wëkorzistëje atmosfericzné aranżacje òrôz zróżnicowóné wòkalné partie [[Chino Moreno]]. W produkcje wikszą rolã òdegrałë téż elektroniczné efektë a samplowanié [[Frank Delgado|Franka Delgado]]<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł promòwóny przédno przez syngle ''„Minerva”'' òrôz ''„Hexagram”''. ''„Minerva”'' sta sã jednym z nôbarżi znónëch ùsôdzków z platczi a doturziła do przódczi rockòwich lëst szlagrów w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/rtt/</ref>. Teledisk do ùsôdzkù przedstôwiôł karno zwënégùjącą ùsôdzk przed pùblicznotą. ''Deftones'' zadebiutowôł na 2. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]], przedającë w pierszim tidzeniu kòl 167 tësącë egzemplarzë w Zjednónëch Krajach<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm pòtkôł sã téż z pòzytiwnym achtnienim kritików, jacy zwracalë bôczënk na cwiardé, ale jednoczasno atmosfericzné brzëmienié materiału<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Jednym z nôbarżi charakteristicznëch ùsôdzków je ''„Minerva”'', na spòdlim cwiardszich, le przestrzennëch gitarach òrôz melodijnym wòkalu [[Chino Moreno]]. Ùsôdzk je czãsto wëmienióny jakno przëmiôr charakteristicznégò sparłãczeniô ladënkù a atmosfericznotë, jaczé stało sã jednym z merku rozpòznawczëch karna. == Przëpisë == {{Przëpisë}} oihfr618d5128njhdqgoytq1odrjwzj 211377 211376 2026-08-17T19:55:00Z HaxelKaszëba 17492 211377 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:09 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Deftones | rëchlészi = [[White Pony]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2003 }} }} '''Deftones''' – czwiôrti [[studijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny 20 maja 2003 rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46634-Deftones-Deftones</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'', ''[[Around the Fur]]'' òrôz ''[[White Pony]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł kòntinuacją eksperimentalnégò czerënkù rozwiniãtim na ''[[White Pony]]'', parłãcząc [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[post-hardcore]] òrôz elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] a [[eksperimentalnô mùzyka|eksperymentalny mùzyczi]]. ''Deftones'' pòwstôł w cządze, w jaczim karno znajdowôł sã ù szczitu popùlarnotë pò sukcesu ''White Pony''. Mùzyka na albùmie je cwiardszô a barżi mrocznô, ë jednoczesno wëkorzistëje atmosfericzné aranżacje òrôz zróżnicowóné wòkalné partie [[Chino Moreno]]. W produkcje wikszą rolã òdegrałë téż elektroniczné efektë a samplowanié [[Frank Delgado|Franka Delgado]]<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł promòwóny przédno przez syngle ''„Minerva”'' òrôz ''„Hexagram”''. ''„Minerva”'' sta sã jednym z nôbarżi znónëch ùsôdzków z platczi a doturziła do przódczi rockòwich lëst szlagrów w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/rtt/</ref>. Teledisk do ùsôdzkù przedstôwiôł karno zwënégùjącą ùsôdzk przed pùblicznotą. ''Deftones'' zadebiutowôł na 2. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]], przedającë w pierszim tidzeniu kòl 167 tësącë egzemplarzë w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm pòtkôł sã téż z pòzytiwnym achtnienim kritików, jacy zwracalë bôczënk na cwiardé, ale jednoczasno atmosfericzné brzëmienié materiału<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Jednym z nôbarżi charakteristicznëch ùsôdzków je ''„Minerva”'', na spòdlim cwiardszich, le przestrzennëch gitarach òrôz melodijnym wòkalu [[Chino Moreno]]. Ùsôdzk je czãsto wëmienióny jakno przëmiôr charakteristicznégò sparłãczeniô ladënkù a atmosfericznotë, jaczé stało sã jednym z merku rozpòznawczëch karna. == Przëpisë == {{Przëpisë}} 75fm00n4fxzqzcsho3y2q7mz54x6w45 211378 211377 2026-08-17T19:58:21Z HaxelKaszëba 17492 211378 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:09 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Deftones | rëchlészi = [[White Pony]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2003 }} }} '''Deftones''' – czwiôrti [[studijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny 20 maja 2003 rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46634-Deftones-Deftones</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'', ''[[Around the Fur]]'' òrôz ''[[White Pony]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł kòntinuacją eksperimentalnégò czerënkù rozwiniãtim na ''[[White Pony]]'', parłãcząc [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[post-hardcore]] òrôz elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] a [[eksperimentalnô mùzyka|eksperymentalny mùzyczi]]. ''Deftones'' pòwstôł w cządze, w jaczim karno znajdowôł sã ù szczitu popùlarnotë pò sukcesu ''White Pony''. Mùzyka na albùmie je cwiardszô a barżi mrocznô, ë jednoczesno wëkorzistëje atmosfericzné aranżacje òrôz zróżnicowóné wòkalné partie [[Chino Moreno]]. W produkcje wikszą rolã òdegrałë téż elektroniczné efektë a samplowanié [[Frank Delgado|Franka Delgado]]<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł promòwóny przédno przez syngle ''„Minerva”'' òrôz ''„Hexagram”''. ''„Minerva”'' sta sã jednym z nôbarżi znónëch ùsôdzków z platczi a doturziła do przódczi rockòwich lëst szlagrów w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/rtt/</ref>. Teledisk do ùsôdzkù przedstôwiôł karno zwënégùjącą ùsôdzk przed pùblicznotą. ''Deftones'' zadebiutowôł na 2. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]], przedającë w pierszim tidzeniu kòl 167 tësącë egzemplarzë w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm pòtkôł sã téż z pòzytiwnym achtnienim kritików, jacy zwracalë bôczënk na cwiardé, ale jednoczasno atmosfericzné brzëmienié materiału<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Jednym z nôbarżi charakteristicznëch ùsôdzków je ''„Minerva”'', na spòdlim cwiardszich, le przestrzennëch gitarach òrôz melodijnym wòkalu [[Chino Moreno]]. Ùsôdzk je czãsto wëmienióny jakno przëmiôr charakteristicznégò sparłãczeniô ladënkù a atmosfericznotë, jaczé stało sã jednym z merku rozpòznawczëch karna. W ''„Lucky You”'' gòscynno wëstąpił [[Robert Smith]], wòkalista a gitarzista karna [[The Cure]]. Smith zaspiéwôł w ùszôdkù òrôz ùczestnicził w jegò produkcje<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm zawierô téż ùsôdzczi ''„Hexagram”'', ''„Bloody Cape”'', ''„Needles and Pins”'' òrôz ''„When Girls Telephone Boys”'', jaczé należą do jegò nôbarżi agresywnëch kòmpòzycje. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 100%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Tytuł</th> <th style="text-align: left;">Gościnnie</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Hexagram”</td> <td></td> <td>3:27</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Needles and Pins”</td> <td></td> <td>3:24</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Minerva”</td> <td></td> <td>4:17</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Good Morning Beautiful”</td> <td></td> <td>3:29</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Deathblow”</td> <td></td> <td>4:30</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„When Girls Telephone Boys”</td> <td></td> <td>4:36</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Battle-Axe”</td> <td></td> <td>5:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Lucky You”</td> <td>gòscynno: [[Robert Smith]]</td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Bloody Cape”</td> <td></td> <td>3:36</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Anniversary of an Uninteresting Event”</td> <td></td> <td>3:57</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Moana”</td> <td></td> <td>5:02</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Łączny czas:</td> <td>47:09</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} o81lckphacksqze7zj4qwkar43zldqe 211379 211378 2026-08-17T20:00:18Z HaxelKaszëba 17492 211379 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:14 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Deftones | rëchlészi = [[White Pony]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2003 }} }} '''Deftones''' – czwiôrti [[studijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny 20 maja 2003 rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46634-Deftones-Deftones</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'', ''[[Around the Fur]]'' òrôz ''[[White Pony]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł kòntinuacją eksperimentalnégò czerënkù rozwiniãtim na ''[[White Pony]]'', parłãcząc [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[post-hardcore]] òrôz elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] a [[eksperimentalnô mùzyka|eksperymentalny mùzyczi]]. ''Deftones'' pòwstôł w cządze, w jaczim karno znajdowôł sã ù szczitu popùlarnotë pò sukcesu ''White Pony''. Mùzyka na albùmie je cwiardszô a barżi mrocznô, ë jednoczesno wëkorzistëje atmosfericzné aranżacje òrôz zróżnicowóné wòkalné partie [[Chino Moreno]]. W produkcje wikszą rolã òdegrałë téż elektroniczné efektë a samplowanié [[Frank Delgado|Franka Delgado]]<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł promòwóny przédno przez syngle ''„Minerva”'' òrôz ''„Hexagram”''. ''„Minerva”'' sta sã jednym z nôbarżi znónëch ùsôdzków z platczi a doturziła do przódczi rockòwich lëst szlagrów w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/rtt/</ref>. Teledisk do ùsôdzkù przedstôwiôł karno zwënégùjącą ùsôdzk przed pùblicznotą. ''Deftones'' zadebiutowôł na 2. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]], przedającë w pierszim tidzeniu kòl 167 tësącë egzemplarzë w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm pòtkôł sã téż z pòzytiwnym achtnienim kritików, jacy zwracalë bôczënk na cwiardé, ale jednoczasno atmosfericzné brzëmienié materiału<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Jednym z nôbarżi charakteristicznëch ùsôdzków je ''„Minerva”'', na spòdlim cwiardszich, le przestrzennëch gitarach òrôz melodijnym wòkalu [[Chino Moreno]]. Ùsôdzk je czãsto wëmienióny jakno przëmiôr charakteristicznégò sparłãczeniô ladënkù a atmosfericznotë, jaczé stało sã jednym z merku rozpòznawczëch karna. W ''„Lucky You”'' gòscynno wëstąpił [[Robert Smith]], wòkalista a gitarzista karna [[The Cure]]. Smith zaspiéwôł w ùszôdkù òrôz ùczestnicził w jegò produkcje<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm zawierô téż ùsôdzczi ''„Hexagram”'', ''„Bloody Cape”'', ''„Needles and Pins”'' òrôz ''„When Girls Telephone Boys”'', jaczé należą do jegò nôbarżi agresywnëch kòmpòzycje. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 100%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Tytuł</th> <th style="text-align: left;">Gościnnie</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Hexagram”</td> <td></td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Needles and Pins”</td> <td></td> <td>3:23</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Minerva”</td> <td></td> <td>4:17</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Good Morning Beautiful”</td> <td></td> <td>3:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Deathblow”</td> <td></td> <td>5:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„When Girls Telephone Boys”</td> <td></td> <td>4:36</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Battle-Axe”</td> <td></td> <td>5:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Lucky You”</td> <td>gòscynno: [[Robert Smith]]</td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Bloody Cape”</td> <td></td> <td>3:37</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Anniversary of an Uninteresting Event”</td> <td></td> <td>3:57</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Moana”</td> <td></td> <td>5:02</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Łączny czas:</td> <td>47:14</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} 8rnoqns0f8xoo3ou0f7p3gr5whtkw9q 211380 211379 2026-08-17T20:02:26Z HaxelKaszëba 17492 211380 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:14 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Deftones | rëchlészi = [[White Pony]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2003 }} }} '''Deftones''' – czwiôrti [[studijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny 20 maja 2003 rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46634-Deftones-Deftones</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'', ''[[Around the Fur]]'' òrôz ''[[White Pony]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł kòntinuacją eksperimentalnégò czerënkù rozwiniãtim na ''[[White Pony]]'', parłãcząc [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[post-hardcore]] òrôz elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] a [[eksperimentalnô mùzyka|eksperymentalny mùzyczi]]. ''Deftones'' pòwstôł w cządze, w jaczim karno znajdowôł sã ù szczitu popùlarnotë pò sukcesu ''White Pony''. Mùzyka na albùmie je cwiardszô a barżi mrocznô, ë jednoczesno wëkorzistëje atmosfericzné aranżacje òrôz zróżnicowóné wòkalné partie [[Chino Moreno]]. W produkcje wikszą rolã òdegrałë téż elektroniczné efektë a samplowanié [[Frank Delgado|Franka Delgado]]<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł promòwóny przédno przez syngle ''„Minerva”'' òrôz ''„Hexagram”''. ''„Minerva”'' sta sã jednym z nôbarżi znónëch ùsôdzków z platczi a doturziła do przódczi rockòwich lëst szlagrów w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/rtt/</ref>. Teledisk do ùsôdzkù przedstôwiôł karno zwënégùjącą ùsôdzk przed pùblicznotą. ''Deftones'' zadebiutowôł na 2. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]], przedającë w pierszim tidzeniu kòl 167 tësącë egzemplarzë w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm pòtkôł sã téż z pòzytiwnym achtnienim kritików, jacy zwracalë bôczënk na cwiardé, ale jednoczasno atmosfericzné brzëmienié materiału<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Jednym z nôbarżi charakteristicznëch ùsôdzków je ''„Minerva”'', na spòdlim cwiardszich, le przestrzennëch gitarach òrôz melodijnym wòkalu [[Chino Moreno]]. Ùsôdzk je czãsto wëmienióny jakno przëmiôr charakteristicznégò sparłãczeniô ladënkù a atmosfericznotë, jaczé stało sã jednym z merku rozpòznawczëch karna. W ''„Lucky You”'' gòscynno wëstąpił [[Robert Smith]], wòkalista a gitarzista karna [[The Cure]]. Smith zaspiéwôł w ùszôdkù òrôz ùczestnicził w jegò produkcje<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm zawierô téż ùsôdzczi ''„Hexagram”'', ''„Bloody Cape”'', ''„Needles and Pins”'' òrôz ''„When Girls Telephone Boys”'', jaczé należą do jegò nôbarżi agresywnëch kòmpòzycje. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 100%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Hexagram”</td> <td></td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Needles and Pins”</td> <td></td> <td>3:23</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Minerva”</td> <td></td> <td>4:17</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Good Morning Beautiful”</td> <td></td> <td>3:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Deathblow”</td> <td></td> <td>5:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„When Girls Telephone Boys”</td> <td></td> <td>4:36</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Battle-Axe”</td> <td></td> <td>5:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Lucky You”</td> <td>gòscynno: [[Robert Smith]]</td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Bloody Cape”</td> <td></td> <td>3:37</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Anniversary of an Uninteresting Event”</td> <td></td> <td>3:57</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Moana”</td> <td></td> <td>5:02</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùlny czas:</td> <td>47:14</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} cd1y40foxrpue7b8cc0todfvn7tu25k 211400 211380 2026-08-18T01:23:30Z HaxelKaszëba 17492 211400 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Saturday Night Wrist | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[31 rujana]] [[2006]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Studio Litho]] (Seattle, Waszingtón) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[alternatiwny rock]], [[shoegaze]] | czas dérowaniô = 47:54 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Bob Ezrin]], [[Shaun Lopez]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Saturday Night Wrist | rëchlészi = [[Deftones (albùm)|Deftones]] | pòstãpny = [[Diamond Eyes]] | rok = 2006 }} }} '''Saturday Night Wrist''' - == Przëpisë == {{Przëpisë}} 7er164dqpr63afxq5xv8sse44t6rahd 211401 211400 2026-08-18T01:27:30Z HaxelKaszëba 17492 211401 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Saturday Night Wrist | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[31 rujana]] [[2006]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Studio Litho]] (Seattle, Waszingtón) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[alternatiwny rock]], [[shoegaze]] | czas dérowaniô = 47:54 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Bob Ezrin]], [[Shaun Lopez]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Saturday Night Wrist | rëchlészi = [[Deftones (albùm)|Deftones]] | pòstãpny = [[B-Sides & Rarities]] | rok = 2006 }} }} '''Saturday Night Wrist''' - == Przëpisë == {{Przëpisë}} ei6bm6yyvy19b4mt6qdo2r97tky6wii 211404 211401 2026-08-18T01:47:19Z HaxelKaszëba 17492 211404 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = B-Sides & Rarities | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Kòmpilacyjny albùm]] | wëdóné = [[4 gòdnika]] [[2005]] | plac nagraniô = rozmajité | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[nu metal]], [[shoegaze]] | czas dérowaniô = 62:09 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = rozmajitô | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = B-Sides & Rarities | rëchlészi = [[Deftones (albùm)|Deftones]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2005 }} }} '''B-Sides & Rarities''' – [[kòmpilacyjny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny 4 gòdnika 2005 rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/release/560474-Deftones-B-Sides-Rarities</ref>. Albùm zawierô starnë B, rzôdczé nagraniô, coverë òrôz jiné ùsôdzczi pòchòdzące z rozmajitëch cządów dzejaniów karna<ref>https://www.allmusic.com/album/b-sides-rarities-mw0000171977</ref>. Na albùmie nalazłë sã m.jin. ùsôdzczi pòchòdzące z sesje nagraniowëch albùmów ''[[Around the Fur]]'', ''[[White Pony]]'' òrôz ''[[Deftones (album)|Deftones]]'', a téż coverë ùsôdzków jinëch artistów. ''B-Sides & Rarities'' je pierszim òficjalnym kòmpilacyjnym albùmã [[Deftones]]. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 100%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Savory”</td> <td></td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Wax and Wane”</td> <td></td> <td>4:06</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Change (In the House of Flies)”</td> <td>akùsticznô wersjô</td> <td>4:52</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Simple Man”</td> <td>cover [[Lynyrd Skynyrd]]</td> <td>6:17</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Sinatra”</td> <td></td> <td>4:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„No Ordinary Love”</td> <td>cover [[Sade]]</td> <td>5:32</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Teenager (Idiot Version)”</td> <td></td> <td>3:42</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Crenshaw Punch / I'll Throw Rocks at You”</td> <td></td> <td>4:46</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Black Moon”</td> <td></td> <td>3:27</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Savory”</td> <td>z [[Chino Moreno|Chinã Morenã]]</td> <td>4:33</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Please Please Please Let Me Get What I Want”</td> <td>cover [[The Smiths]]</td> <td>2:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">12.</td> <td>„Digital Bath”</td> <td>koncertowô wersjô</td> <td>4:47</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">13.</td> <td>„The Boy's Republic”</td> <td></td> <td>4:29</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">14.</td> <td>„Drive”</td> <td>cover [[The Cars]]</td> <td>4:59</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùlny czas:</td> <td>62:09</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} s1iax5j2xx7i9pmvwm0h4b3kguziobu 211405 211404 2026-08-18T01:49:03Z HaxelKaszëba 17492 211405 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = B-Sides & Rarities | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Kòmpilacyjny albùm]] | wëdóné = [[4 gòdnika]] [[2005]] | plac nagraniô = rozmajité | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[nu metal]], [[shoegaze]] | czas dérowaniô = 62:09 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = rozmajitô | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = B-Sides & Rarities | rëchlészi = [[Deftones (albùm)|Deftones]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2005 }} }} '''B-Sides & Rarities''' – [[kòmpilacyjny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny 4 gòdnika 2005 rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/release/560474-Deftones-B-Sides-Rarities</ref>. Albùm zawierô starnë B, rzôdczé nagraniô, coverë òrôz jiné ùsôdzczi pòchòdzące z rozmajitëch cządów dzejaniów karna<ref>https://www.allmusic.com/album/b-sides-rarities-mw0000171977</ref>. Na albùmie nalazłë sã m.jin. ùsôdzczi pòchòdzące z sesje nagraniowëch albùmów ''[[Around the Fur]]'', ''[[White Pony]]'' òrôz ''[[Deftones (album)|Deftones]]'', a téż coverë ùsôdzków jinëch artistów. ''B-Sides & Rarities'' je pierszim òficjalnym kòmpilacyjnym albùmã [[Deftones]]. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 70%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Savory”</td> <td></td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Wax and Wane”</td> <td></td> <td>4:06</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Change (In the House of Flies)”</td> <td>akùsticznô wersjô</td> <td>4:52</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Simple Man”</td> <td>cover [[Lynyrd Skynyrd]]</td> <td>6:17</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Sinatra”</td> <td></td> <td>4:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„No Ordinary Love”</td> <td>cover [[Sade]]</td> <td>5:32</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Teenager (Idiot Version)”</td> <td></td> <td>3:42</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Crenshaw Punch / I'll Throw Rocks at You”</td> <td></td> <td>4:46</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Black Moon”</td> <td></td> <td>3:27</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Savory”</td> <td>z [[Chino Moreno|Chinã Morenã]]</td> <td>4:33</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Please Please Please Let Me Get What I Want”</td> <td>cover [[The Smiths]]</td> <td>2:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">12.</td> <td>„Digital Bath”</td> <td>koncertowô wersjô</td> <td>4:47</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">13.</td> <td>„The Boy's Republic”</td> <td></td> <td>4:29</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">14.</td> <td>„Drive”</td> <td>cover [[The Cars]]</td> <td>4:59</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùlny czas:</td> <td>62:09</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} 9t88ydc7vpr8ldec4iz532bqz0axlk1 211406 211405 2026-08-18T01:49:25Z HaxelKaszëba 17492 211406 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = B-Sides & Rarities | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Kòmpilacyjny albùm]] | wëdóné = [[4 gòdnika]] [[2005]] | plac nagraniô = rozmajité | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[nu metal]], [[shoegaze]] | czas dérowaniô = 62:09 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = rozmajitô | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = B-Sides & Rarities | rëchlészi = [[Deftones (albùm)|Deftones]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2005 }} }} '''B-Sides & Rarities''' – [[kòmpilacyjny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny 4 gòdnika 2005 rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/release/560474-Deftones-B-Sides-Rarities</ref>. Albùm zawierô starnë B, rzôdczé nagraniô, coverë òrôz jiné ùsôdzczi pòchòdzące z rozmajitëch cządów dzejaniów karna<ref>https://www.allmusic.com/album/b-sides-rarities-mw0000171977</ref>. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 70%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Savory”</td> <td></td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Wax and Wane”</td> <td></td> <td>4:06</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Change (In the House of Flies)”</td> <td>akùsticznô wersjô</td> <td>4:52</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Simple Man”</td> <td>cover [[Lynyrd Skynyrd]]</td> <td>6:17</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Sinatra”</td> <td></td> <td>4:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„No Ordinary Love”</td> <td>cover [[Sade]]</td> <td>5:32</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Teenager (Idiot Version)”</td> <td></td> <td>3:42</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Crenshaw Punch / I'll Throw Rocks at You”</td> <td></td> <td>4:46</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Black Moon”</td> <td></td> <td>3:27</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Savory”</td> <td>z [[Chino Moreno|Chinã Morenã]]</td> <td>4:33</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Please Please Please Let Me Get What I Want”</td> <td>cover [[The Smiths]]</td> <td>2:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">12.</td> <td>„Digital Bath”</td> <td>koncertowô wersjô</td> <td>4:47</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">13.</td> <td>„The Boy's Republic”</td> <td></td> <td>4:29</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">14.</td> <td>„Drive”</td> <td>cover [[The Cars]]</td> <td>4:59</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùlny czas:</td> <td>62:09</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} 22sbkjawukg0c2ei5qpxfutsrv9q797 211407 211406 2026-08-18T01:50:40Z HaxelKaszëba 17492 211407 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = B-Sides & Rarities | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Kòmpilacyjny albùm]] | wëdóné = [[4 gòdnika]] [[2005]] | plac nagraniô = rozmajité | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[nu metal]], [[shoegaze]] | czas dérowaniô = 62:09 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = rozmajitô | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = B-Sides & Rarities | rëchlészi = [[Deftones (albùm)|Deftones]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2005 }} }} '''B-Sides & Rarities''' – [[kòmpilacyjny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny 4 gòdnika 2005 rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/release/560474-Deftones-B-Sides-Rarities</ref>. Albùm zawierô starnë B, rzôdczé nagraniô, coverë òrôz jiné ùsôdzczi pòchòdzące z rozmajitëch cządów dzejaniów karna<ref>https://www.allmusic.com/album/b-sides-rarities-mw0000171977</ref>. Na albùmie nalazłë sã m.jin. ùsôdzczi pòchòdzące z sesje nagraniowëch albùmów ''[[Around the Fur]]'', ''[[White Pony]]'' òrôz ''[[Deftones (album)|Deftones]]'', a téż coverë ùsôdzków jinëch artistów. ''B-Sides & Rarities'' je pierszim òficjalnym kòmpilacyjnym albùmã [[Deftones]]. == Lësta ùsôdzków == {| class="wikitable" ! Nr ! Titel ! Bôczënk ! Czas |- | 1. | „Savory” | | 4:10 |- | 2. | „Wax and Wane” | | 4:06 |- | 3. | „Change (In the House of Flies)” | akùsticznô wersjô | 4:52 |- | 4. | „Simple Man” | cover [[Lynyrd Skynyrd]] | 6:17 |- | 5. | „Sinatra” | | 4:28 |- | 6. | „No Ordinary Love” | cover [[Sade]] | 5:32 |- | 7. | „Teenager (Idiot Version)” | | 3:42 |- | 8. | „Crenshaw Punch / I'll Throw Rocks at You” | | 4:46 |- | 9. | „Black Moon” | | 3:27 |- | 10. | „Savory” | z [[Chino Moreno|Chinã Morenã]] | 4:33 |- | 11. | „Please Please Please Let Me Get What I Want” | cover [[The Smiths]] | 2:01 |- | 12. | „Digital Bath” | koncertowô wersjô | 4:47 |- | 13. | „The Boy's Republic” | | 4:29 |- | 14. | „Drive” | cover [[The Cars]] | 4:59 |- ! colspan="3" | Fùlny czas: ! 62:09 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} plxvq50ezcw4alnc1wfgyj22762zbu1 211408 211407 2026-08-18T01:52:09Z HaxelKaszëba 17492 211408 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = B-Sides & Rarities | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Kòmpilacyjny albùm]] | wëdóné = [[4 gòdnika]] [[2005]] | plac nagraniô = rozmajité | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[nu metal]], [[shoegaze]] | czas dérowaniô = 62:09 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = rozmajitô | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = B-Sides & Rarities | rëchlészi = [[Deftones (albùm)|Deftones]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2005 }} }} '''B-Sides & Rarities''' – [[kòmpilacyjny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[4 gòdnika]] [[2005]] rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/release/560474-Deftones-B-Sides-Rarities</ref>. Albùm zawierô starnë B, rzôdczé nagraniô, coverë òrôz jiné ùsôdzczi pòchòdzące z rozmajitëch cządów dzejaniów karna<ref>https://www.allmusic.com/album/b-sides-rarities-mw0000171977</ref>. Na albùmie nalazłë sã m.jin. ùsôdzczi pòchòdzące z sesje nagraniowëch albùmów ''[[Around the Fur]]'', ''[[White Pony]]'' òrôz ''[[Deftones (album)|Deftones]]'', a téż coverë ùsôdzków jinëch artistów. ''B-Sides & Rarities'' je pierszim òficjalnym kòmpilacyjnym albùmã [[Deftones]]. == Lësta ùsôdzków == {| class="wikitable" ! Nr ! Titel ! Bôczënk ! Czas |- | 1. | „Savory” | | 4:10 |- | 2. | „Wax and Wane” | | 4:06 |- | 3. | „Change (In the House of Flies)” | akùsticznô wersjô | 4:52 |- | 4. | „Simple Man” | cover [[Lynyrd Skynyrd]] | 6:17 |- | 5. | „Sinatra” | | 4:28 |- | 6. | „No Ordinary Love” | cover [[Sade]] | 5:32 |- | 7. | „Teenager (Idiot Version)” | | 3:42 |- | 8. | „Crenshaw Punch / I'll Throw Rocks at You” | | 4:46 |- | 9. | „Black Moon” | | 3:27 |- | 10. | „Savory” | z [[Chino Moreno|Chinã Morenã]] | 4:33 |- | 11. | „Please Please Please Let Me Get What I Want” | cover [[The Smiths]] | 2:01 |- | 12. | „Digital Bath” | koncertowô wersjô | 4:47 |- | 13. | „The Boy's Republic” | | 4:29 |- | 14. | „Drive” | cover [[The Cars]] | 4:59 |- ! colspan="3" | Fùlny czas: ! 62:09 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} ro90rty3pp5a54sikbmei7w6j7i12sd Moduł:TôflaKôrtaMS 828 13345 211425 206305 2026-08-18T09:44:06Z Terrus38 14026 211425 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local html = {} table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align:center; color: var(--color-base, #202122);"') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Houston Houston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Azteca]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Arrowhead Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[NRG Stadium]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''87 523'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''82 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''80 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''79 416'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''72 220'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta]', frame)) local mapaBox = {} table.insert(mapaBox, '<div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color: var(--color-base, #202122);">Kôrta stadionów</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="display:inline-block; border:1px solid var(--border-color-base, #ccc); padding:5px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f9f9f9); border-radius:4px;">') local mapaKod = '{{Lokalizacyjnô kôrta\n' .. '|mapa=Nordowô Amerika\n' .. '|wariant=Kanada-USA-Meksyk\n' .. '|rozmiar=520\n' .. '|rodzaj=inline\n' .. '|punkty mapy=\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Boston]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Atlanta]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Dallas]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Houston]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Kansas City]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Wielgie Los Angeles|Los Angeles]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Miami]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Filadelfiô]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Nowi Jork]] / [[New Jersey]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[San Francisco Bay Area]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Seattle]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Toronto]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Vancouver]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Meksyk (gard)|Meksyk]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Monterrey]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Guadalajara]]\'\'\'}}\n' .. '}}' table.insert(mapaBox, fixLinks(mapaKod, frame)) table.insert(mapaBox, '</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="margin-top:8px; font-size:90%; color: inherit !important;">{{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}}</div>') table.insert(html, '| colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:12px;" |\n' .. table.concat(mapaBox, "\n")) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Mercedes-Benz Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''71 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''70 240'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lincoln Financial Field]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lumen Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''69 796'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 015'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Philly (45).JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Boston Boston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''68 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''65 878'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Entering Levi\'s Stadium.JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Miami Miami]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BC Place]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BMO Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''64 767'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''54 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''53 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''49 850'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 000'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|}') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p nra37atiui7wqmxgza8v4rly61qz6en 211428 211425 2026-08-18T09:46:30Z Terrus38 14026 211428 Scribunto text/plain local p = {} local function fixLinks(text, frame) if not text or text == "" then return "" end text = string.gsub(text, "%[(https?://[^%s%]]+)%s+([^%]]+)%]", function(url, label) return '[' .. url .. ' <span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]' end) local function processSingleLink(page, label) local clean_page = page:match("^%s*(.-)%s*$") local lower_page = mw.ustring.lower(clean_page) if lower_page:find("^òbrôzk:") or lower_page:find("^file:") or lower_page:find("^image:") or lower_page:find("^plik:") or lower_page:find("^obrózk:") then return "[[" .. page .. "|" .. label .. "]]" end local exists = frame:preprocess('{{#ifexist:' .. clean_page .. '|1|0}}') if exists == "1" then return '[[' .. clean_page .. '|<span style="color: var(--color-progressive, #3366cc); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' else return '[[' .. clean_page .. '|<span class="new" style="color: var(--color-destructively-high-contrast, #dd3333); text-decoration: none !important;">' .. label .. '</span>]]' end end text = string.gsub(text, "%[%[([^%]]+)|([^%]]+)%]%]", function(page, label) return processSingleLink(page, label) end) text = string.gsub(text, "%[%[([^%|%]]+)%]%]", function(page) return processSingleLink(page, page) end) return text end function p.render(frame) local html = {} table.insert(html, '{| class="wikitable" style="width:100%; border-collapse:collapse; background-color: var(--background-color-neutral-subtle, #f8f9fa); font-size:95%; border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); text-align:center; color: var(--color-base, #202122);"') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Mexico+City Meksyk]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=New+York+City Nowi Jork] / [https://www.google.com/maps?q=New+Jersey New Jersey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Dallas Dallas]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Kansas+City Kansas City]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Houston Houston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Azteca]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[MetLife Stadium]]<br><small>East Rutherford</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[AT&T Stadium]]<br><small>Arlington</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Arrowhead Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[NRG Stadium]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''87 523'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''82 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''80 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''79 416'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''72 220'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Estadio Azteca Octubre de 2021.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:New Meadowlands Stadium Mezz Corner.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Cowboys Stadium full view.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Netherlands vs Tunisia - 2026 FIFA World Cup, Kansas City.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Germany vs Curaçao 2026 FIFA World Cup.jpg|160px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Atlanta Atlanta]', frame)) local mapaBox = {} table.insert(mapaBox, '<div style="font-weight:bold; font-size:110%; margin-bottom:8px; color: var(--color-base, #202122);">Kôrta stadionów</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="display:inline-block; border:1px solid var(--border-color-base, #ccc); padding:5px; background: var(--background-color-neutral-subtle, #f9f9f9); border-radius:4px;">') local mapaKod = '{{Lokalizacyjnô kôrta\n' .. '|mapa=Nordowô Amerika\n' .. '|wariant=Kanada-USA-Meksyk\n' .. '|rozmiar=520\n' .. '|rodzaj=inline\n' .. '|punkty mapy=\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|42°21′28″N 71°03′42″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Boston]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|33°45′N 84°23′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Atlanta]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|32°46′57″N 96°47′51″W|pòzycjô=top|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Dallas]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|29°45′46″N 95°22′59″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Houston]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|39°05′25″N 94°35′01″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Kansas City]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|34°03′N 118°15′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Wielgie Los Angeles|Los Angeles]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|25°47′16″N 80°13′27″W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Miami]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|39°57′12″N 75°10′12″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Filadelfiô]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|40°49′N 74°5′W|pòzycjô=right|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Nowi Jork]] / [[New Jersey]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|37°24′N 121°58′W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[San Francisco Bay Area]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|47°36′35″N 122°19′59″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Seattle]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|43°44′30″N 79°22′24″W|pòzycjô=left|merk=Blue pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Toronto]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|49°15′40″N 123°06′50″W|pòzycjô=right|merk=Red pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Vancouver]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|19°25′10″N 99°08′44″W|pòzycjô=right|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Meksyk (gard)|Meksyk]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|25°40′17″N 100°18′31″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Monterrey]]\'\'\'}}\n' .. '{{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|20°40′17″N 103°21′23″W|pòzycjô=left|merk=Yellow pog.svg|òpisënk=\'\'\'[[Guadalajara]]\'\'\'}}\n' .. '}}' table.insert(mapaBox, fixLinks(mapaKod, frame)) table.insert(mapaBox, '</div>') table.insert(mapaBox, '<div style="margin-top:8px; font-size:90%; color: inherit !important;">{{Legéńda|red|Zôpôdny región|w linii=tak}} {{Legéńda|yellow|Strzódkòwi región|w linii=tak}} {{Legéńda|blue|Pòrénkòwi región|w linii=tak}}</div>') table.insert(html, '| colspan="3" rowspan="12" style="text-align:center; background: var(--background-color-base, #ffffff); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); padding:12px;" |\n' .. table.concat(mapaBox, "\n")) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Los+Angeles Los Angeles]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Mercedes-Benz Stadium]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[SoFi Stadium]]<br><small>Inglewood</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''71 000'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''70 240'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 72, DR Congo v Uzbekistan.webp|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 4, United States v Paraguay (stadium 3 hours before).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Philadelphia Filadelfiô]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Seattle Seattle]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lincoln Financial Field]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Lumen Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''69 796'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 015'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Philly (45).JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup - Belgium v. Egypt in Seattle - 04.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=San+Francisco+Bay+Area San Francisco Bay Area]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Boston Boston]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Levi’s Stadium]]<br><small>Santa Clara</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Gillette Stadium]]<br><small>Foxborough</small>', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''68 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''65 878'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Entering Levi\'s Stadium.JPG|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Gillette2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|-') table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of the United States.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Miami Miami]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Vancouver Vancouver]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Monterrey Monterrey]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Mexico.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Guadalajara Guadalajara]', frame)) table.insert(html, '! style="background-color: var(--background-color-neutral, #eaecf0); border:1px solid var(--border-color-base, #a2a9b1); color: var(--color-base, #202122);" | [[File:Flag of Canada.svg|tło|22px]] ' .. fixLinks('[https://www.google.com/maps?q=Toronto Toronto]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Hard Rock Stadium]]<br><small>Miami Gardens</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BC Place]]', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio BBVA]]<br><small>Guadalupe</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[Estadio Akron]]<br><small>Zapopan</small>', frame)) table.insert(html, '| ' .. fixLinks('[[BMO Field]]', frame)) table.insert(html, '|-') table.insert(html, "| Zabiérnota: '''64 767'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''54 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''53 500'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''49 850'''") table.insert(html, "| Zabiérnota: '''45 000'''") table.insert(html, '|-') table.insert(html, '| [[File:Cape Verde vs Uruguay 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:Australia vs Türkiye at BC Place - June 13, 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Korea and South Africa flags before their game at World Cup 2026.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:South Corea 2-Czechia 1 (55334091661).jpg|140px|border]]') table.insert(html, '| [[File:2026 FIFA World Cup Match 33, Germany v Ivory Coast, Toronto Stadium.jpg|140px|border]]') table.insert(html, '|}') return frame:preprocess(table.concat(html, "\n")) end return p 50mt93jwx8t0rz7e0lpiizm22qdpo0j Wiki:Articzel tidzenia 4 13633 211370 210872 2026-08-17T18:57:51Z HaxelKaszëba 17492 211370 wikitext text/x-wiki * [[Szablóna:Articzel tidzenia]] == Lësta == * 2026-07-13: [[Mòskwa]] * 2026-07-20: [[Swiãtopôłk II]] (do 30 lëpińca) * 2026-07-27: [[Jón Trepczik]] (òd 30 lëpińca) * 2026-08-03: [[Restaùracjô Meiji]] * 2026-08-10: [[Szëmkent]] * 2026-08-17: [[Deftones]] * 2026-08-24: ? * 2026-08-31: ? * 2026-09-07: ? * 2026-09-14: ? * 2026-09-21: ? * 2026-09-28: ? n5pub7u75tz6nshkhkmddq86t53wch6 Szablóna:Cytuj knéżkã 10 13635 211340 211191 2026-08-17T13:31:38Z Terrus38 14026 211340 wikitext text/x-wiki <includeonly><cite class="citation book" {{#switch:{{{òdn|}}}||nié= |#default=id="{{#if: {{{nôzwëskò r|}}} | {{òdn/id|{{{nôzwëskò r|}}}|{{{nôzwëskò2 r|}}}|{{{nôzwëskò3 r|}}}|{{{nôzwëskò4 r|}}}|{{#if:{{{rok|{{{data|}}}}}}|{{#time:Y|{{{rok|{{{data|}}}}}} }} }}|òdn={{{òdn|}}}}} | {{òdn/id|{{{nôzwëskò|}}}|{{{nôzwëskò2|}}}|{{{nôzwëskò3|}}}|{{{nôzwëskò4|}}}|{{#if:{{{rok|{{{data|}}}}}}|{{#time:Y|{{{rok|{{{data|}}}}}} }} }}|òdn={{{òdn|}}}}} }}" }}>{{#if: {{{aùtór r|}}}{{{nôzwëskò r|}}} | {{#if: {{{aùtór r link|}}} | [[{{{aùtór r link}}}|{{#if: {{{nôzwëskò r|}}} | {{#if: {{{miono r|}}} |{{{miono r}}}&#32;}}{{{nôzwëskò r}}} | {{{aùtór r}}} }}]] | {{#if: {{{nôzwëskò r|}}} | {{#if: {{{miono r|}}} |{{{miono r}}}&#32;}}{{{nôzwëskò r}}} | {{{aùtór r}}} }} }}{{#if: {{{nôzwëskò2 r|}}}{{{aùtór2 r|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór r2 link|}}} |[[{{{aùtór r2 link}}}|{{#if:{{{nôzwëskò2 r|}}} |{{#if: {{{miono2 r|}}} |{{{miono2 r}}}&#32;}}{{{nôzwëskò2 r}}} |{{{aùtór2 r}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò2 r|}}} |{{#if: {{{miono2 r|}}} |{{{miono2 r}}}&#32;}}{{{nôzwëskò2 r}}} |{{{aùtór2 r}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò3 r|}}}{{{aùtór3 r|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór r3 link|}}} |[[{{{aùtór r3 link}}}|{{#if:{{{nôzwëskò3 r|}}} |{{#if: {{{miono3 r|}}} |{{{miono3 r}}}&#32;}}{{{nôzwëskò3 r}}} |{{{aùtór3 r}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò3 r|}}} |{{#if: {{{miono3 r|}}} |{{{miono3 r}}}&#32;}}{{{nôzwëskò3 r}}} |{{{aùtór3 r}}} }} }} |}}:&#32; }}{{#if: {{{rozdzél|}}} | {{#if: {{{adresa rozdzélu|}}} | [{{{adresa rozdzélu}}} {{{rozdzél}}}] | {{{rozdzél}}} }}. W:&#32;}}{{#if: {{{aùtór|}}}{{{nôzwëskò|}}} | {{#if: {{{aùtór link|}}} | [[{{{aùtór link}}}|{{#if: {{{nôzwëskò|}}} | {{#if: {{{miono|}}} |{{{miono}}}&#32;}}{{{nôzwëskò}}} | {{{aùtór}}} }}]] | {{#if: {{{nôzwëskò|}}} | {{#if: {{{miono|}}} |{{{miono}}}&#32;}}{{{nôzwëskò}}} | {{{aùtór}}} }} }}{{#if: {{{nôzwëskò2|}}}{{{aùtór2|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link2|}}} |[[{{{aùtór link2}}}|{{#if:{{{nôzwëskò2|}}} |{{#if: {{{miono2|}}} |{{{miono2}}}&#32;}}{{{nôzwëskò2}}} |{{{aùtór2}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò2|}}} |{{#if: {{{miono2|}}} |{{{miono2}}}&#32;}}{{{nôzwëskò2}}} |{{{aùtór2}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò3|}}}{{{aùtór3|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link3|}}} |[[{{{aùtór link3}}}|{{#if:{{{nôzwëskò3|}}} |{{#if: {{{miono3|}}} |{{{miono3}}}&#32;}}{{{nôzwëskò3}}} |{{{aùtór3}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò3|}}} |{{#if: {{{miono3|}}} |{{{miono3}}}&#32;}}{{{nôzwëskò3}}} |{{{aùtór3}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò4|}}}{{{aùtór4|}}} |,&#32;{{#if:{{{aùtór link4|}}} |[[{{{aùtór link4}}}|{{#if:{{{nôzwëskò4|}}} |{{#if: {{{miono4|}}} |{{{miono4}}}&#32;}}{{{nôzwëskò4}}} |{{{aùtór4}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò4|}}} |{{#if: {{{miono4|}}} |{{{miono4}}}&#32;}}{{{nôzwëskò4}}} |{{{aùtór4}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò5|}}}{{{aùtór5|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link5|}}} |[[{{{aùtór link5}}}|{{#if:{{{nôzwëskò5|}}} |{{#if: {{{miono5|}}} |{{{miono5}}}&#32;}}{{{nôzwëskò5}}} |{{{aùtór5}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò5|}}} |{{#if: {{{miono5|}}}|{{{miono5}}}&#32;}}{{{nôzwëskò5}}} |{{{aùtór5}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò6|}}}{{{aùtór6|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link6|}}} |[[{{{aùtór link6}}}|{{#if:{{{nôzwëskò6|}}} |{{#if: {{{miono6|}}} |{{{miono6}}}&#32;}}{{{nôzwëskò6}}} |{{{aùtór6}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò6|}}} |{{#if: {{{miono6|}}}|{{{miono6}}}&#32;}}{{{nôzwëskò6}}} |{{{aùtór6}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò7|}}}{{{aùtór7|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link7|}}} |[[{{{aùtór link7|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò7|}}} |{{#if: {{{miono7|}}} |{{{miono7|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò7|}}} |{{{aùtór7|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò7|}}} |{{#if: {{{miono7|}}}|{{{miono7|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò7|}}} |{{{aùtór7|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò8|}}}{{{aùtór8|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link8|}}} |[[{{{aùtór link8|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò8|}}} |{{#if: {{{miono8|}}} |{{{miono8|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò8|}}} |{{{aùtór8|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò8|}}} |{{#if: {{{miono8|}}}|{{{miono8|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò8|}}} |{{{aùtór8|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò9|}}}{{{aùtór9|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link9|}}} |[[{{{aùtór link9|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò9|}}} |{{#if: {{{miono9|}}} |{{{miono9|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò9|}}} |{{{aùtór9|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò9|}}} |{{#if: {{{miono9|}}}|{{{miono9|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò9|}}} |{{{aùtór9|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò10|}}}{{{aùtór10|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link10|}}} |[[{{{aùtór link10|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò10|}}} |{{#if: {{{miono10|}}} |{{{miono10|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò10|}}} |{{{aùtór10|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò10|}}} |{{#if: {{{miono10|}}}|{{{miono10|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò10|}}} |{{{aùtór10|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò11|}}}{{{aùtór11|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link11|}}} |[[{{{aùtór link11|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò11|}}} |{{#if: {{{miono11|}}} |{{{miono11|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò11|}}} |{{{aùtór11|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò11|}}} |{{#if: {{{miono11|}}}|{{{miono11|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò11|}}} |{{{aùtór11|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò12|}}}{{{aùtór12|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link12|}}} |[[{{{aùtór link12|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò12|}}} |{{#if: {{{miono12|}}} |{{{miono12|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò12|}}} |{{{aùtór12|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò12|}}} |{{#if: {{{miono12|}}}|{{{miono12|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò12|}}} |{{{aùtór12|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò13|}}}{{{aùtór13|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link13|}}} |[[{{{aùtór link13|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò13|}}} |{{#if: {{{miono13|}}} |{{{miono13|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò13|}}} |{{{aùtór13|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò13|}}} |{{#if: {{{miono13|}}}|{{{miono13|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò13|}}} |{{{aùtór13|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò14|}}}{{{aùtór14|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link14|}}} |[[{{{aùtór link14|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò14|}}} |{{#if: {{{miono14|}}} |{{{miono14|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò14|}}} |{{{aùtór14|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò14|}}} |{{#if: {{{miono14|}}}|{{{miono14|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò14|}}} |{{{aùtór14|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò15|}}}{{{aùtór15|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link15|}}} |[[{{{aùtór link15|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò15|}}} |{{#if: {{{miono15|}}} |{{{miono15|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò15|}}} |{{{aùtór15|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò15|}}} |{{#if: {{{miono15|}}}|{{{miono15|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò15|}}} |{{{aùtór15|}}} }} }} |}}:&#32; }}''{{#if: {{{url|}}}|[{{{url}}} {{{titel}}}]|{{{titel}}}}}''{{#if: {{{jiny|}}} |.&#32;{{{jiny}}} }}{{#if: {{{wëdanié|}}} |.&#32;Wyd.&#32;{{#invoke:String|replace|source={{{wëdanié}}}|pattern=[.]$|replace=|count=1|plain=0}} }}{{#if: {{{tom|}}}{{{titel tomù|}}} |.&#32;T.&#32;{{#if:{{{tom|}}}|{{{tom}}}{{#if: {{{titel tomù|}}}|&#58;&#32;{{{titel tomù}}}|}}|{{{titel tomù}}}}} }}{{#if: {{{dzél|}}} |.&#32;Cz.&#32;{{{dzél}}}{{#if: {{{titel części|}}}|&#58;&#32;{{{titel części}}}|}} }}{{#if: {{{wëdôwca|}}} |.&#32;{{#if: {{{plac|}}}|{{{plac|}}}&#58;&#32;|}}{{{wëdôwca}}}|{{#if: {{{plac|}}}|.&#32;{{{plac|}}}}} }}{{#if: {{{data|}}} | {{#if: {{{wëdôwca|}}}|,&#32;|{{#if: {{{plac|}}}|&#58;&#32;|.&#32;}}}}{{{data}}} | {{#if: {{{rok|}}} | {{#if: {{{miesąc|}}} | {{#if: {{{wëdôwca|}}}|,&#32;|{{#if: {{{plac|}}}|&#58;&#32;|.&#32;}} }}{{{miesąc}}} {{{rok}}} | {{#if: {{{wëdôwca|}}}|,&#32;|{{#if: {{{plac|}}}|&#58;&#32;|.&#32;}} }}{{{rok}}} }} }} }}{{#if: {{{stronë|}}} |{{#if: {{{wëdôwca|}}}{{{data|}}}{{{rok|}}}|,|.}}&#32;s.&#32;{{{stronë}}} }}{{#if: {{{kòlumnë|}}} |{{#if: {{{wëdôwca|}}}{{{data|}}}{{{rok|}}}{{{stronë|}}}|,|.}}&#32;kol.&#32;{{{kòlumnë}}} }}{{#if: {{{seriô|}}} |{{#if: {{{wëdôwca|}}}{{{data|}}}{{{rok|}}}{{{stronë|}}}{{{kòlumnë|}}}|,&#32;s|.&#32;S}}eria&#58;&#32;{{{seriô}}} }}{{#if: {{{doi|}}} | . [[DOI (identyfikator cyfrowy)|DOI]]: [https://doi.org/{{{doi|}}} {{{doietykieta|{{{doi}}}}}}] }}{{#if: {{{id|}}} | . {{{id}}} }}{{#if: {{{isbn|}}} | . {{#invoke:ISBN|link|{{{isbn}}}}} }}{{#if: {{{lccn|}}} | . [[Biblioteka Kongresu|LCCN]] [http://lccn.loc.gov/{{urlencode:{{{lccn}}}}} {{{lccn}}}] }}{{#if: {{{issn|}}} | .&#32;{{ISSN|{{{issn}}}}} }}{{#if: {{{oclc|}}} | . [[Online Computer Library Center|OCLC]] [http://worldcat.org/oclc/{{urlencode:{{{oclc}}}}} {{{oclc}}}] }}<!-- Czej mómë URL, brëkùjemë datã przëstãpù -->{{#if: {{{url|}}} | {{#if: {{{data przëstãpù|}}} | . [przëstãp {{{data przëstãpù}}}] }} }}{{#if: {{{cytat|}}} | . Cytat: {{{cytat}}}}}.<!-- This is a COinS tag (http://ocoins.info), which allows automated tools to parse the citation infòrmation: --><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004<!-- -->&rft_val_fmt={{urlencode:info:ofi/fmt:kev:mtx:book}}<!-- Field descriptions: http://www.openurl.info/registry/docs/mtx/info:ofi/fmt:kev:mtx:book -->&rft.genre=book<!-- book: a publication that is complete in one part or a designated finite number of parts, often identified with an ISBN. (genre could also be bookitem, conference, proceeding, report, document, or unknown) -->&rft.btitle={{urlencode:{{{titel}}}}}<!-- The title of the book. This can also be expressed as title, for compatibility with version 0.1. "moby dick or the white whale" -->{{#if: {{{rozdzél|}}} | &rft.atitle={{urlencode:{{{rozdzél}}}}} }}<!-- Chapter title. Chapter title is included if it is a distinct title, e.g. "The Push Westward." -->{{#if: {{{nôzwëskò r|{{{nôzwëskò|}}}}}} | &rft.aulast={{urlencode:{{{nôzwëskò r|{{{nôzwëskò}}}}}}}} }}<!-- First author's family name. This may be more than one word ... e.g. Smith, Fred James is recorded as "aulast=smith" -->{{#if: {{{miono r|{{{miono|}}}}}} | &rft.aufirst={{urlencode:{{{miono r|{{{miono}}}}}}}} }}<!-- First author's given name or names or initials. This data element may contain multiple words and punctuation, e.g. "Fred F", "Fred James" -->{{#if: {{{aùtór r|{{{aùtór|}}}}}} | &rft.au={{urlencode:{{{aùtór r|{{{aùtór}}}}}}}} }}<!-- This data element contains the full name of a single author, e.g. "Smith, Fred M", "Harry S. Truman". -->{{#if: {{{data|}}} | &rft.date={{urlencode:{{{data}}}}}<!-- -->{{#if: {{{rok|}}} | &rft.date={{urlencode:{{{rok}}}}} }} }}<!-- Date of publication. Book dates are assumed to be a single year. (or ISO 8601) -->{{#if: {{{wëdanié|}}} | &rft.edition={{urlencode:{{{wëdanié}}}}} }}<!-- Statement of the edition of the book. This will usually be a phrase, with or without numbers, but may be a single number, e.g. "First edition", "4th ed." -->{{#if: {{{wëdôwca|}}} | &rft.pub={{urlencode:{{{wëdôwca}}}}} }}<!-- Publisher name. "Harper and Row" -->{{#if: {{{plac|}}} | &rft.place={{urlencode:{{{plac}}}}} }}<!-- Place of publication. "New York" -->{{#if: {{{stronë|}}} | &rft.pages={{urlencode:{{{stronë}}}}} }}<!-- Start and end pages for parts of a book, e.g. "124-147" ... This data element includes the OpenURL 0.1 definition of "pages". -->{{#if: {{{seriô|}}} | &rft.series={{urlencode:{{{seriô}}}}} }}<!-- The title of a series in which the book or document was issued. There may also be an ISSN associated with the series. -->{{#if: {{{isbn|}}} | &rft.isbn={{{isbn}}} }}<!-- International Standard Book Number (ISBN) ... i.e. "057117678X" but it may contain hyphens, e.g. "1-878067-73-7" -->{{#if: {{{oclc|}}} | &rft_id=info:oclcnum/{{{oclc}}} }}<!-- -->{{#if: {{{doi|}}} | &rft_id=info:doi/{{urlencode:{{{doi}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{url|}}} | &rft_id={{urlencode:{{{url}}}}} }}<!-- -->"></span>{{#ifeq:{{{jãzëk|}}}|||&#32;{{lang|{{{jãzëk}}} {{{jãzëk2|}}} {{{jãzëk3|}}} {{{jãzëk4|}}} {{{jãzëk5|}}} {{{jãzëk6|}}} {{{jãzëk7|}}} {{{jãzëk8|}}} {{{jãzëk9|}}} {{{jãzëk10|}}}}}.}}</cite>{{#invoke:Sprôwdzë|Paramétrë |=problemë-w-cytuj {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytuj do sprôwdzeniô]]}} | nôzwëskò = | miono = | aùtór = | aùtór link = | nôzwëskò2 = | miono2 = | aùtór2 = | aùtór link2 = | nôzwëskò3 = | miono3 = | aùtór3 = | aùtór link3 = | nôzwëskò4 = | miono4 = | aùtór4 = | aùtór link4 = | nôzwëskò5 = | miono5 = | aùtór5 = | aùtór link5 = | nôzwëskò6 = | miono6 = | aùtór6 = | aùtór link6 = | nôzwëskò7 = | miono7 = | aùtór7 = | aùtór link7 = | nôzwëskò8 = | miono8 = | aùtór8 = | aùtór link8 = | nôzwëskò9 = | miono9 = | aùtór9 = | aùtór link9 = | nôzwëskò10 = | miono10 = | aùtór10 = | aùtór link10 = | nôzwëskò11 = | miono11 = | aùtór11 = | aùtór link11 = | nôzwëskò12 = | miono12 = | aùtór12 = | aùtór link12 = | nôzwëskò13 = | miono13 = | aùtór13 = | aùtór link13 = | nôzwëskò14 = | miono14 = | aùtór14 = | aùtór link14 = | nôzwëskò15 = | miono15 = | aùtór15 = | aùtór link15 = | titel = text! | url = uri? | jiny = | wëdanié = | wëdôwca = | plac = | data = | rok = | miesąc = | stronë = text-link?| kòlumnë = | rozdzél = | adresa rozdzélu = uri? | nôzwëskò r = | miono r = | aùtór r = | aùtór r link = | nôzwëskò2 r = | miono2 r = | aùtór2 r = | aùtór r2 link = | nôzwëskò3 r = | miono3 r = | aùtór3 r = | aùtór r3 link = | nôzwëskò4 r = | miono4 r = | aùtór4 r = | aùtór r4 link = | tom = | titel tomù = | dzél = | titel części = | seriô = | isbn = {{#if:{{{isbn|}}}|^[0-9%-]+X?$}} | id = text-link? | oclc = | lccn = | issn = | doi = {{#if:{{{doi|}}}|^10%.[1-9][0-9][0-9][0-9][0-9]*[%./][^%s%[%]%{%}<>{{!}}]+$}} | cytat = | jãzëk = | jãzëk2 = | jãzëk3 = | jãzëk4 = | jãzëk5 = | jãzëk6 = | jãzëk7 = | jãzëk8 = | jãzëk9 = | jãzëk10 = | data przëstãpù = | òdn = {{#if:{{{òdn|}}}|{{#switch:{{{òdn}}}|nié|jo|a|b|c|d|e|f|g|h|i|j|k|l|m|n|o|p|q|r|s|t|u|v|w|x|y|z=text|^{{òdn/id}}.+$}}}} }}{{#invoke:Sprôwdzë|pòla z aùtorama|max=15|nôzwëskò=nôzwëskò#|miono=miono#|aùtór=aùtór#|link=aùtór link#|przed=<span class="problemë problemë-w-cytuj" aria-hidden="true" data-nosnippet>Sprôwdzë aùtora:|po=.{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytuj knéżkã – aùtorzë do sprôwdzeniô]]}}</span>}}{{#invoke:Sprôwdzë|pòla z aùtorama|max=4|nôzwëskò=nôzwëskò# r|miono=miono# r|aùtór=aùtór# r|link=aùtór r# link|przed=<span class="problemë problemë-w-cytuj" aria-hidden="true" data-nosnippet>Sprôwdzë aùtora rozdzélu:|po=.{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytuj knéżkã – aùtorzë do sprôwdzeniô]]}}</span>}}{{#ifeq:titel|{{#invoke:Sprôwdzë|lësta mionów niepùstëch argùmentów}}|<span class="problemë" aria-hidden="true" data-nosnippet>Blós titel{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytuj do sprôwdzeniô]]}}</span>}}{{#if:{{{data przëstãpù|}}}|{{#if:{{#if:{{#invoke:String|match|s={{{data przëstãpù}}}|pattern=^20[0-9][0-9]%-[01][0-9]%-[0123][0-9]$|nomatch=}}|{{#iferror:{{#time:Y-m-d|{{{data przëstãpù}}}}}|błąd|{{#ifeq:{{{data przëstãpù}}}|{{#time:Y-m-d|{{{data przëstãpù}}}}}|<!-- ok -->|fòrmat}}}}|fòrmat}}|<span class="problemë" aria-hidden="true" data-nosnippet>zły zapis daty przëstãpù</span>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytowaniô – lëchi zapisënk datë przëstãpù]]}}}}}}<!-- {{#if:{{{stronë|}}}{{{kòlumnë|}}}{{{òdn|}}}||<span class="problemë" aria-hidden="true" data-nosnippet> Felënk numrów strón w knéżce</span>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytowaniô knéżczi – fëlenk numra stronë]]}}}} --></includeonly><noinclude> athjb5mxjjgllgk1kkhfq3gqhjxndku 211342 211340 2026-08-17T13:58:29Z Terrus38 14026 211342 wikitext text/x-wiki <includeonly><cite class="citation book" {{#switch:{{{òdn|}}}||nié= |#default=id="{{#if: {{{nôzwëskò r|}}} | {{òdn/id|{{{nôzwëskò r|}}}|{{{nôzwëskò2 r|}}}|{{{nôzwëskò3 r|}}}|{{{nôzwëskò4 r|}}}|{{#if:{{{rok|{{{data|}}}}}}|{{#time:Y|{{{rok|{{{data|}}}}}} }} }}|òdn={{{òdn|}}}}} | {{òdn/id|{{{nôzwëskò|}}}|{{{nôzwëskò2|}}}|{{{nôzwëskò3|}}}|{{{nôzwëskò4|}}}|{{#if:{{{rok|{{{data|}}}}}}|{{#time:Y|{{{rok|{{{data|}}}}}} }} }}|òdn={{{òdn|}}}}} }}" }}>{{#if: {{{aùtór r|}}}{{{nôzwëskò r|}}} | {{#if: {{{aùtór r link|}}} | [[{{{aùtór r link}}}|{{#if: {{{nôzwëskò r|}}} | {{#if: {{{miono r|}}} |{{{miono r}}}&#32;}}{{{nôzwëskò r}}} | {{{aùtór r}}} }}]] | {{#if: {{{nôzwëskò r|}}} | {{#if: {{{miono r|}}} |{{{miono r}}}&#32;}}{{{nôzwëskò r}}} | {{{aùtór r}}} }} }}{{#if: {{{nôzwëskò2 r|}}}{{{aùtór2 r|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór r2 link|}}} |[[{{{aùtór r2 link}}}|{{#if:{{{nôzwëskò2 r|}}} |{{#if: {{{miono2 r|}}} |{{{miono2 r}}}&#32;}}{{{nôzwëskò2 r}}} |{{{aùtór2 r}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò2 r|}}} |{{#if: {{{miono2 r|}}} |{{{miono2 r}}}&#32;}}{{{nôzwëskò2 r}}} |{{{aùtór2 r}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò3 r|}}}{{{aùtór3 r|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór r3 link|}}} |[[{{{aùtór r3 link}}}|{{#if:{{{nôzwëskò3 r|}}} |{{#if: {{{miono3 r|}}} |{{{miono3 r}}}&#32;}}{{{nôzwëskò3 r}}} |{{{aùtór3 r}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò3 r|}}} |{{#if: {{{miono3 r|}}} |{{{miono3 r}}}&#32;}}{{{nôzwëskò3 r}}} |{{{aùtór3 r}}} }} }} |}}:&#32; }}{{#if: {{{rozdzél|}}} | {{#if: {{{adresa rozdzélu|}}} | [{{{adresa rozdzélu}}} {{{rozdzél}}}] | {{{rozdzél}}} }}. W:&#32;}}{{#if: {{{aùtór|}}}{{{nôzwëskò|}}} | {{#if: {{{aùtór link|}}} | [[{{{aùtór link}}}|{{#if: {{{nôzwëskò|}}} | {{#if: {{{miono|}}} |{{{miono}}}&#32;}}{{{nôzwëskò}}} | {{{aùtór}}} }}]] | {{#if: {{{nôzwëskò|}}} | {{#if: {{{miono|}}} |{{{miono}}}&#32;}}{{{nôzwëskò}}} | {{{aùtór}}} }} }}{{#if: {{{nôzwëskò2|}}}{{{aùtór2|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link2|}}} |[[{{{aùtór link2}}}|{{#if:{{{nôzwëskò2|}}} |{{#if: {{{miono2|}}} |{{{miono2}}}&#32;}}{{{nôzwëskò2}}} |{{{aùtór2}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò2|}}} |{{#if: {{{miono2|}}} |{{{miono2}}}&#32;}}{{{nôzwëskò2}}} |{{{aùtór2}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò3|}}}{{{aùtór3|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link3|}}} |[[{{{aùtór link3}}}|{{#if:{{{nôzwëskò3|}}} |{{#if: {{{miono3|}}} |{{{miono3}}}&#32;}}{{{nôzwëskò3}}} |{{{aùtór3}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò3|}}} |{{#if: {{{miono3|}}} |{{{miono3}}}&#32;}}{{{nôzwëskò3}}} |{{{aùtór3}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò4|}}}{{{aùtór4|}}} |,&#32;{{#if:{{{aùtór link4|}}} |[[{{{aùtór link4}}}|{{#if:{{{nôzwëskò4|}}} |{{#if: {{{miono4|}}} |{{{miono4}}}&#32;}}{{{nôzwëskò4}}} |{{{aùtór4}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò4|}}} |{{#if: {{{miono4|}}} |{{{miono4}}}&#32;}}{{{nôzwëskò4}}} |{{{aùtór4}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò5|}}}{{{aùtór5|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link5|}}} |[[{{{aùtór link5}}}|{{#if:{{{nôzwëskò5|}}} |{{#if: {{{miono5|}}} |{{{miono5}}}&#32;}}{{{nôzwëskò5}}} |{{{aùtór5}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò5|}}} |{{#if: {{{miono5|}}}|{{{miono5}}}&#32;}}{{{nôzwëskò5}}} |{{{aùtór5}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò6|}}}{{{aùtór6|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link6|}}} |[[{{{aùtór link6}}}|{{#if:{{{nôzwëskò6|}}} |{{#if: {{{miono6|}}} |{{{miono6}}}&#32;}}{{{nôzwëskò6}}} |{{{aùtór6}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò6|}}} |{{#if: {{{miono6|}}}|{{{miono6}}}&#32;}}{{{nôzwëskò6}}} |{{{aùtór6}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò7|}}}{{{aùtór7|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link7|}}} |[[{{{aùtór link7|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò7|}}} |{{#if: {{{miono7|}}} |{{{miono7|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò7|}}} |{{{aùtór7|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò7|}}} |{{#if: {{{miono7|}}}|{{{miono7|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò7|}}} |{{{aùtór7|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò8|}}}{{{aùtór8|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link8|}}} |[[{{{aùtór link8|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò8|}}} |{{#if: {{{miono8|}}} |{{{miono8|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò8|}}} |{{{aùtór8|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò8|}}} |{{#if: {{{miono8|}}}|{{{miono8|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò8|}}} |{{{aùtór8|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò9|}}}{{{aùtór9|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link9|}}} |[[{{{aùtór link9|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò9|}}} |{{#if: {{{miono9|}}} |{{{miono9|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò9|}}} |{{{aùtór9|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò9|}}} |{{#if: {{{miono9|}}}|{{{miono9|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò9|}}} |{{{aùtór9|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò10|}}}{{{aùtór10|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link10|}}} |[[{{{aùtór link10|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò10|}}} |{{#if: {{{miono10|}}} |{{{miono10|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò10|}}} |{{{aùtór10|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò10|}}} |{{#if: {{{miono10|}}}|{{{miono10|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò10|}}} |{{{aùtór10|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò11|}}}{{{aùtór11|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link11|}}} |[[{{{aùtór link11|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò11|}}} |{{#if: {{{miono11|}}} |{{{miono11|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò11|}}} |{{{aùtór11|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò11|}}} |{{#if: {{{miono11|}}}|{{{miono11|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò11|}}} |{{{aùtór11|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò12|}}}{{{aùtór12|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link12|}}} |[[{{{aùtór link12|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò12|}}} |{{#if: {{{miono12|}}} |{{{miono12|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò12|}}} |{{{aùtór12|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò12|}}} |{{#if: {{{miono12|}}}|{{{miono12|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò12|}}} |{{{aùtór12|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò13|}}}{{{aùtór13|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link13|}}} |[[{{{aùtór link13|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò13|}}} |{{#if: {{{miono13|}}} |{{{miono13|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò13|}}} |{{{aùtór13|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò13|}}} |{{#if: {{{miono13|}}}|{{{miono13|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò13|}}} |{{{aùtór13|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò14|}}}{{{aùtór14|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link14|}}} |[[{{{aùtór link14|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò14|}}} |{{#if: {{{miono14|}}} |{{{miono14|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò14|}}} |{{{aùtór14|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò14|}}} |{{#if: {{{miono14|}}}|{{{miono14|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò14|}}} |{{{aùtór14|}}} }} }} |}}{{#if: {{{nôzwëskò15|}}}{{{aùtór15|}}} |,&#32;{{#if: {{{aùtór link15|}}} |[[{{{aùtór link15|}}}|{{#if:{{{nôzwëskò15|}}} |{{#if: {{{miono15|}}} |{{{miono15|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò15|}}} |{{{aùtór15|}}} }}]] |{{#if:{{{nôzwëskò15|}}} |{{#if: {{{miono15|}}}|{{{miono15|}}}&#32;}}{{{nôzwëskò15|}}} |{{{aùtór15|}}} }} }} |}}:&#32; }}''{{#if: {{{url|}}}|[{{{url}}} {{{titel}}}]|{{{titel}}}}}''{{#if: {{{jiny|}}} |.&#32;{{{jiny}}} }}{{#if: {{{wëdanié|}}} |.&#32;Wyd.&#32;{{#invoke:String|replace|source={{{wëdanié}}}|pattern=[.]$|replace=|count=1|plain=0}} }}{{#if: {{{tom|}}}{{{titel tomù|}}} |.&#32;T.&#32;{{#if:{{{tom|}}}|{{{tom}}}{{#if: {{{titel tomù|}}}|&#58;&#32;{{{titel tomù}}}|}}|{{{titel tomù}}}}} }}{{#if: {{{dzél|}}} |.&#32;Cz.&#32;{{{dzél}}}{{#if: {{{titel dzéla|}}}|&#58;&#32;{{{titel dzéla}}}|}} }}{{#if: {{{wëdôwca|}}} |.&#32;{{#if: {{{plac|}}}|{{{plac|}}}&#58;&#32;|}}{{{wëdôwca}}}|{{#if: {{{plac|}}}|.&#32;{{{plac|}}}}} }}{{#if: {{{data|}}} | {{#if: {{{wëdôwca|}}}|,&#32;|{{#if: {{{plac|}}}|&#58;&#32;|.&#32;}}}}{{{data}}} | {{#if: {{{rok|}}} | {{#if: {{{miesąc|}}} | {{#if: {{{wëdôwca|}}}|,&#32;|{{#if: {{{plac|}}}|&#58;&#32;|.&#32;}} }}{{{miesąc}}} {{{rok}}} | {{#if: {{{wëdôwca|}}}|,&#32;|{{#if: {{{plac|}}}|&#58;&#32;|.&#32;}} }}{{{rok}}} }} }} }}{{#if: {{{stronë|}}} |{{#if: {{{wëdôwca|}}}{{{data|}}}{{{rok|}}}|,|.}}&#32;s.&#32;{{{stronë}}} }}{{#if: {{{kòlumnë|}}} |{{#if: {{{wëdôwca|}}}{{{data|}}}{{{rok|}}}{{{stronë|}}}|,|.}}&#32;kol.&#32;{{{kòlumnë}}} }}{{#if: {{{seriô|}}} |{{#if: {{{wëdôwca|}}}{{{data|}}}{{{rok|}}}{{{stronë|}}}{{{kòlumnë|}}}|,&#32;s|.&#32;S}}eria&#58;&#32;{{{seriô}}} }}{{#if: {{{doi|}}} | . [[DOI (identyfikator cyfrowy)|DOI]]: [https://doi.org/{{{doi|}}} {{{doietykieta|{{{doi}}}}}}] }}{{#if: {{{id|}}} | . {{{id}}} }}{{#if: {{{isbn|}}} | . {{#invoke:ISBN|link|{{{isbn}}}}} }}{{#if: {{{lccn|}}} | . [[Biblioteka Kongresu|LCCN]] [http://lccn.loc.gov/{{urlencode:{{{lccn}}}}} {{{lccn}}}] }}{{#if: {{{issn|}}} | .&#32;{{ISSN|{{{issn}}}}} }}{{#if: {{{oclc|}}} | . [[Online Computer Library Center|OCLC]] [http://worldcat.org/oclc/{{urlencode:{{{oclc}}}}} {{{oclc}}}] }}<!-- Czej mómë URL, brëkùjemë datã przëstãpù -->{{#if: {{{url|}}} | {{#if: {{{data przëstãpù|}}} | . [przëstãp {{{data przëstãpù}}}] }} }}{{#if: {{{cytat|}}} | . Cytat: {{{cytat}}}}}.<!-- This is a COinS tag (http://ocoins.info), which allows automated tools to parse the citation infòrmation: --><span class="Z3988" title="ctx_ver=Z39.88-2004<!-- -->&rft_val_fmt={{urlencode:info:ofi/fmt:kev:mtx:book}}<!-- Field descriptions: http://www.openurl.info/registry/docs/mtx/info:ofi/fmt:kev:mtx:book -->&rft.genre=book<!-- book: a publication that is complete in one part or a designated finite number of parts, often identified with an ISBN. (genre could also be bookitem, conference, proceeding, report, document, or unknown) -->&rft.btitle={{urlencode:{{{titel}}}}}<!-- The title of the book. This can also be expressed as title, for compatibility with version 0.1. "moby dick or the white whale" -->{{#if: {{{rozdzél|}}} | &rft.atitle={{urlencode:{{{rozdzél}}}}} }}<!-- Chapter title. Chapter title is included if it is a distinct title, e.g. "The Push Westward." -->{{#if: {{{nôzwëskò r|{{{nôzwëskò|}}}}}} | &rft.aulast={{urlencode:{{{nôzwëskò r|{{{nôzwëskò}}}}}}}} }}<!-- First author's family name. This may be more than one word ... e.g. Smith, Fred James is recorded as "aulast=smith" -->{{#if: {{{miono r|{{{miono|}}}}}} | &rft.aufirst={{urlencode:{{{miono r|{{{miono}}}}}}}} }}<!-- First author's given name or names or initials. This data element may contain multiple words and punctuation, e.g. "Fred F", "Fred James" -->{{#if: {{{aùtór r|{{{aùtór|}}}}}} | &rft.au={{urlencode:{{{aùtór r|{{{aùtór}}}}}}}} }}<!-- This data element contains the full name of a single author, e.g. "Smith, Fred M", "Harry S. Truman". -->{{#if: {{{data|}}} | &rft.date={{urlencode:{{{data}}}}}<!-- -->{{#if: {{{rok|}}} | &rft.date={{urlencode:{{{rok}}}}} }} }}<!-- Date of publication. Book dates are assumed to be a single year. (or ISO 8601) -->{{#if: {{{wëdanié|}}} | &rft.edition={{urlencode:{{{wëdanié}}}}} }}<!-- Statement of the edition of the book. This will usually be a phrase, with or without numbers, but may be a single number, e.g. "First edition", "4th ed." -->{{#if: {{{wëdôwca|}}} | &rft.pub={{urlencode:{{{wëdôwca}}}}} }}<!-- Publisher name. "Harper and Row" -->{{#if: {{{plac|}}} | &rft.place={{urlencode:{{{plac}}}}} }}<!-- Place of publication. "New York" -->{{#if: {{{stronë|}}} | &rft.pages={{urlencode:{{{stronë}}}}} }}<!-- Start and end pages for parts of a book, e.g. "124-147" ... This data element includes the OpenURL 0.1 definition of "pages". -->{{#if: {{{seriô|}}} | &rft.series={{urlencode:{{{seriô}}}}} }}<!-- The title of a series in which the book or document was issued. There may also be an ISSN associated with the series. -->{{#if: {{{isbn|}}} | &rft.isbn={{{isbn}}} }}<!-- International Standard Book Number (ISBN) ... i.e. "057117678X" but it may contain hyphens, e.g. "1-878067-73-7" -->{{#if: {{{oclc|}}} | &rft_id=info:oclcnum/{{{oclc}}} }}<!-- -->{{#if: {{{doi|}}} | &rft_id=info:doi/{{urlencode:{{{doi}}}}} }}<!-- -->{{#if: {{{url|}}} | &rft_id={{urlencode:{{{url}}}}} }}<!-- -->"></span>{{#ifeq:{{{jãzëk|}}}|||&#32;{{Jãz.|{{{jãzëk}}} {{{jãzëk2|}}} {{{jãzëk3|}}} {{{jãzëk4|}}} {{{jãzëk5|}}} {{{jãzëk6|}}} {{{jãzëk7|}}} {{{jãzëk8|}}} {{{jãzëk9|}}} {{{jãzëk10|}}}}}.}}</cite>{{#invoke:Sprôwdzë|Paramétrë |=problemë-w-cytuj {{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytuj do sprôwdzeniô]]}} | nôzwëskò = | miono = | aùtór = | aùtór link = | nôzwëskò2 = | miono2 = | aùtór2 = | aùtór link2 = | nôzwëskò3 = | miono3 = | aùtór3 = | aùtór link3 = | nôzwëskò4 = | miono4 = | aùtór4 = | aùtór link4 = | nôzwëskò5 = | miono5 = | aùtór5 = | aùtór link5 = | nôzwëskò6 = | miono6 = | aùtór6 = | aùtór link6 = | nôzwëskò7 = | miono7 = | aùtór7 = | aùtór link7 = | nôzwëskò8 = | miono8 = | aùtór8 = | aùtór link8 = | nôzwëskò9 = | miono9 = | aùtór9 = | aùtór link9 = | nôzwëskò10 = | miono10 = | aùtór10 = | aùtór link10 = | nôzwëskò11 = | miono11 = | aùtór11 = | aùtór link11 = | nôzwëskò12 = | miono12 = | aùtór12 = | aùtór link12 = | nôzwëskò13 = | miono13 = | aùtór13 = | aùtór link13 = | nôzwëskò14 = | miono14 = | aùtór14 = | aùtór link14 = | nôzwëskò15 = | miono15 = | aùtór15 = | aùtór link15 = | titel = text! | url = uri? | jiny = | wëdanié = | wëdôwca = | plac = | data = | rok = | miesąc = | stronë = text-link?| kòlumnë = | rozdzél = | adresa rozdzélu = uri? | nôzwëskò r = | miono r = | aùtór r = | aùtór r link = | nôzwëskò2 r = | miono2 r = | aùtór2 r = | aùtór r2 link = | nôzwëskò3 r = | miono3 r = | aùtór3 r = | aùtór r3 link = | nôzwëskò4 r = | miono4 r = | aùtór4 r = | aùtór r4 link = | tom = | titel tomù = | dzél = | titel dzéla = | seriô = | isbn = {{#if:{{{isbn|}}}|^[0-9%-]+X?$}} | id = text-link? | oclc = | lccn = | issn = | doi = {{#if:{{{doi|}}}|^10%.[1-9][0-9][0-9][0-9][0-9]*[%./][^%s%[%]%{%}<>{{!}}]+$}} | cytat = | jãzëk = | jãzëk2 = | jãzëk3 = | jãzëk4 = | jãzëk5 = | jãzëk6 = | jãzëk7 = | jãzëk8 = | jãzëk9 = | jãzëk10 = | data przëstãpù = | òdn = {{#if:{{{òdn|}}}|{{#switch:{{{òdn}}}|nié|jo|a|b|c|d|e|f|g|h|i|j|k|l|m|n|o|p|q|r|s|t|u|v|w|x|y|z=text|^{{òdn/id}}.+$}}}} }}{{#invoke:Sprôwdzë|pòla z aùtorama|max=15|nôzwëskò=nôzwëskò#|miono=miono#|aùtór=aùtór#|link=aùtór link#|przed=<span class="problemë problemë-w-cytuj" aria-hidden="true" data-nosnippet>Sprôwdzë aùtora:|po=.{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytuj knéżkã – aùtorzë do sprôwdzeniô]]}}</span>}}{{#invoke:Sprôwdzë|pòla z aùtorama|max=4|nôzwëskò=nôzwëskò# r|miono=miono# r|aùtór=aùtór# r|link=aùtór r# link|przed=<span class="problemë problemë-w-cytuj" aria-hidden="true" data-nosnippet>Sprôwdzë aùtora rozdzélu:|po=.{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytuj knéżkã – aùtorzë do sprôwdzeniô]]}}</span>}}{{#ifeq:titel|{{#invoke:Sprôwdzë|lësta mionów niepùstëch argùmentów}}|<span class="problemë" aria-hidden="true" data-nosnippet>Blós titel{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytuj do sprôwdzeniô]]}}</span>}}{{#if:{{{data przëstãpù|}}}|{{#if:{{#if:{{#invoke:String|match|s={{{data przëstãpù}}}|pattern=^20[0-9][0-9]%-[01][0-9]%-[0123][0-9]$|nomatch=}}|{{#iferror:{{#time:Y-m-d|{{{data przëstãpù}}}}}|błąd|{{#ifeq:{{{data przëstãpù}}}|{{#time:Y-m-d|{{{data przëstãpù}}}}}|<!-- ok -->|fòrmat}}}}|fòrmat}}|<span class="problemë" aria-hidden="true" data-nosnippet>zły zapis daty przëstãpù</span>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytowaniô – lëchi zapisënk datë przëstãpù]]}}}}}}<!-- {{#if:{{{stronë|}}}{{{kòlumnë|}}}{{{òdn|}}}||<span class="problemë" aria-hidden="true" data-nosnippet> Felënk numrów strón w knéżce</span>{{#if:{{NAMESPACE}}||[[Kategòrëjô:Szablóna cytowaniô knéżczi – fëlenk numra stronë]]}}}} --></includeonly><noinclude> c3b88aq8sa4buhl29hpsy7r8ippiv62 Restaùracjô Meiji 0 13664 211389 211181 2026-08-18T00:28:08Z HaxelKaszëba 17492 211389 wikitext text/x-wiki {{Historiczné Wëdarzenié | miono = Restaùracjô Meiji | miono_orig = {{Lang|ja|明治維新}} | òbrôzk = Meiji tenno1.jpg | pòdpis = Césôrz Meiji ([[Mutsuhito]]) w młodoscë. | grafika_szerokòsc = 250px | data = [[1868]] – [[1912]] | plac = [[Japóńskô]] | zort = Rewòlucjô / Transfòrmacjô kraju | przëczëna = Krizys szogùnatu, nôcësk zôpadnëch krajów | skùtczi = Mòdernizacjô Japóńsczi, rozwij na wiôlgą pòtãgã | przédnicë = [[Mutsuhito|Césôrz Meiji]], [[Takamori Saigō]], [[Ōkubo Toshimichi]] | bëtnicë = Rząd Japóńsczi, samùrajowie, samòrządzëna }} '''Restaùracjô Meiji''' ({{jãz.|ja}} 明治維新 Meiji Ishin, dosł. „Òdnowa Meiji”) – cząd głãbòczich pòliticznëch, spòlëznowëch a wòjskòwëch zmianów w [[Japóńskô|Japóńsce]], jaczi rozpòczął sã w 1868 wëcmanim z òbaleniã [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a przëwróceniã realny wëszëznë césarzowi [[Mutsuhito]] (Meiji).<ref name="Jansen2000">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Marius B. Jansen |titel=The Making of Modern Japan |wëdôwca=Harvard University Press |rok=2000 |isbn=9780674003347}}</ref><ref name="Gordon2020">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Andrew Gordon |titel=A Modern History of Japan: From Tokugawa Times to the Present |wëdôwca=Oxford University Press |rok=2020 |isbn=9780190920555}}</ref> Ne wëdarzenia zakùńczëłë pònad 260-latny cząd rządów szogùnów ë rozpòczãłë proces chùtczi mòdernizacje a téż westernizacje kraju.<ref name="Beasley1972">{{Cytuj knéżkã |aùtór=W. G. Beasley |titel=The Meiji Restoration |wëdôwca=Stanford University Press |rok=1972 |isbn=9780804708159}}</ref><ref name="Henshall2012">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Kenneth G. Henshall |titel=A History of Japan: From Stone Age to Superpower |wëdôwca=Palgrave Macmillan |rok=2012 |isbn=9780230346628}}</ref> Przez czile lat [[Japóńskô]] przesztôłcëła sã z feùdalnégò kraju w mòderné industriowé państwò a jednã z nôwikszich militarnëch a gòspòdarczich pòtãgów [[Azjô|Azje]].<ref name="McClain2002">{{Cytuj knéżkã |aùtór=James L. McClain |titel=Japan: A Modern History |wëdôwca=W. W. Norton & Company |rok=2002 |isbn=9780393041569}}</ref> Restaùracjô bëła òdpòwiedzą na roscący bënowi krizys a nôcësk zôpadnëch mòcarstwów, jaczé sã domôgałë òdemkniãcô [[Japóńskô|Japóńsczi]] na midzënôrodny biznes.<ref name="Storry1990">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Richard Storry |titel=A History of Modern Japan |wëdôwca=Penguin Books |rok=1990 |isbn=9780140137026}}</ref> Refòrmë òbjimałë wnetka wszëtczé wietwie żëcégò – administracjã, wòjskò, gòspòdarkã, edukacjã, prawò a téż spòlëznową strukturã.<ref name="Jansen2000"/> == Kòntekst == [[Òbrôzk:Island of Deshima, Dutch East India Company Wellcome L0035084.jpg|mały|Òstrów Dejima ù ùbrzegù Nagasaki, dze Japóńczicë hańdlowelë z Néderlandczikama.]] Òd zôczątkù XVII stalatégò [[Japóńskô]] prowadzëła pòlitikã izolacje òd bùtnowégò swiata, pòzéwóną jakno [[sakoku]] ({{jãz.|ja}} 鎖国 – „zamkłi kraj”).<ref name="Toby1984">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Ronald P. Toby |titel=State and Diplomacy in Early Modern Japan |wëdôwca=Princeton University Press |rok=1984 |isbn=9780691054063}}</ref><ref name="Totman1993">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Conrad Totman |titel=Early Modern Japan |wëdôwca=University of California Press |rok=1993 |isbn=9780520061859}}</ref> Òsta òna wprowadzona przez [[szogùnat Tokugawów]] pò serie kòntaktów z [[Eùropa|eùropejsczima]] hańdlarzama a misjónarzama, przédno Pòrtugalczikama a Szpanama.<ref name="Elison1973">{{Cytuj knéżkã |aùtór=George Elison |titel=Deus Destroyed: The Image of Christianity in Early Modern Japan |wëdôwca=Harvard University Press |rok=1973 |isbn=9780674198258}}</ref> Włôdze sã òbawiałë roscącëch cësków chrzescëjaństwa a mòżebnotë zanôleżnoscë Japóńsczi òd [[Eùropa|eùropejsczich]] kòlonialnëch mòcarstwów, czegò przëmiarë mógł ùzdrzec w jinszich partach [[Azjô|Azje]].<ref name="Jansen2000"/> Na mòcë pòstãpnëch ediktów zakôzóné òstało misyjné dzejanié, wikszosc cëzozemczików òsta wënëkónô a Japóńczikóm zabarnioné òstało òpùszczanié kraju pòd zagrôżbą sztrôfë smiercë.<ref name="Elison1973"/> [[Chrzescëjaństwò]] òstało zdelegalizowóné ë jegò wëznôwcë bëlë ùstëgòwóny.<ref name="Turnbull1998">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Stephen Turnbull |titel=The Kakure Kirishitan of Japan |wëdôwca=Routledge |rok=1998}}</ref> Nimò prowadzony pòliticzi izolacje, [[Japóńskô]] nie bëła czësto òdcãtô òd swiata. Jedurnym [[Eùropa|eùropejsczim]] krajã, chtërny mielë pòzwòlenié na prowadzenié ògrańczonégò hańdlu, bëła [[Zjednónô Repùblika Prowincjów]] (Néderlandzkô).<ref name="Goodman2000">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Grant K. Goodman |titel=Japan and the Dutch 1600–1853 |wëdôwca=Routledge |rok=2000 |isbn=9781873410707}}</ref> Néderlandzczi hańdlarze mòglë prowadzëc dzejanié blós na niewiôldżim, sztëcznym òstrowie [[Dejima]] w pòrce [[Nagasaki]], pòd scësłą kòntrolą wëszëznë szogùnatu.<ref name="Goodman2000"/> Òkrom Néderlandczików ògrańczoné hańdlowé kòntaktë trzimóné bëłë téż z [[Chińskô Lëdowô Repùblika|Chinama]], [[Królestwò Riukiu|Królestwã Riukiu]] a z Kòrejańczikama za pòmòcą domenë [[Tsushima]].<ref name="Toby1984"/> Izolacjô pòmôga ùchòwac pòliticzną samòstójnotã a zakùńczëc wielewiekòwé domôcé wòjnë, równak z czasã doprowadzëła téż do technologicznégò a militarnégò zacopaniô [[Japóńskô|Japóńsczi]] wzglãdã chùtkò industrializëjącëch sã krajów Zôpadu.<ref name="Gordon2020"/> W pòłowie XIX stalatégò czile razy pòjôwiôł sã nakôz òdemkniãcô pòrtów dlô zagrańcowëch òkrãtów, co wëstawiło pòlitikã [[sakoku]] na pòwôżną próbã.<ref name="Beasley1972"/> Kùlminacją nëch wëdarzeniów bëło przërézowanié w 1853 rokù [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] eskadrë dowòdzony przez kòmòdora [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Matthew C. Perry |titel=Narrative of the Expedition of an American Squadron to the China Seas and Japan |wëdôwca=U.S. Government Printing Office |rok=1856}}</ref><ref name="Feifer2006">{{Cytuj knéżkã |aùtór=George Feifer |titel=Breaking Open Japan: Commodore Perry, Lord Abe, and American Imperialism in 1853 |wëdôwca=HarperCollins |rok=2006 |isbn=9780060573621}}</ref> Brëkùjącë mòderné ropné òkrãtë, [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednóné Kraje]] wëmùszëłë pòczãcé negòcjacjów z włôdzama [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Dower2008">{{Cytuj knéżkã |aùtór=John W. Dower |titel=Black Ships & Samurai: Commodore Perry and the Opening of Japan |wëdôwca=MIT Visualizing Cultures |rok=2008}}</ref> Rok pózdni pòdpisónô òsta [[kònwencjô z Kanagawë]], òdmikającô pierszé pòrtë dlô amerikańsczich bôtów.<ref name="Beasley1995">{{Cytuj knéżkã |aùtór=W. G. Beasley |titel=The Rise of Modern Japan |wëdôwca=St. Martin's Press |rok=1995 |isbn=9780312128005}}</ref> W pòstãpnëch latach szlachòwné traktatë òstałë zawiarté z jinszima zôpadnyma krajama.<ref name="McClain2002"/> Nierównoprawné ùmòwë a niemòżebnosc skùtecznégò procëmstawieniégò sã zagrańcznym nôcëskóm znacząco òsłabiłë aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] ë doprowadzëłë do rostu pòliticznégò kònfliktu, jaczi kùreszce zakùńcził sã Restaùracją Meiji w 1868 rokù.<ref name="Craig1961">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Albert M. Craig |titel=Chōshū in the Meiji Restoration |wëdôwca=Harvard University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Jansen2000"/> == Przërézowanié Matthew Perry'égò == [[Òbrôzk:Commodore Matthew C. Perry.jpg|mały|Òdjimk kòmòdora [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]]]] 8 lëpińca 1853 rokù do [[Hôwinga Edo|Hôwindżi Edo]] przërézowa [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańskô]] eskadra marénë pòd dowództwã kòmòdora [[Matthew Perry|Matthew Perry'égò]].<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> W ji skłôd wchòdzëłë szterë mòderné òkrãtë, w tim dwa nanëkóné ropnyma maszinama.<ref name="Dower2008"/> Ze wzglãdu na wëdobiwający sã z kòminów dim Japóńczicë pòzéwelë jã ''kurofune'' ({{jãz.|ja}} 黒船), czëlë "Czôrnyma Òkrãtama".<ref name="Jansen2000"/> Jichné doprzińdzenié wëwòłało wiôldżé zadzëwòwanié westrzód włôdzów szogùnatu a mieszkańców kraju, jaczi pierszi rôz zetkelë sã z tak mòderną wòjskòwą technologią.<ref name="Beasley1972"/> Perry doturził do [[Japóńskô|Japóńsczi]] z lëstã prezydeńta [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajów]] [[Millard Fillmore|Millarda Fillmore'a]], domôgającë sã narzeszeniô diplomaticznëch stosënków, òdemkniãcô japóńsczich pòrtów dlô amerikańsczich òkrãtów a zagwësnieniô pòmòcë rozbitkóm.<ref name="Perry1856"/><ref name="Feifer2006"/> Jednoczasno [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczi]] kòmòdór dôł do zrozmieniô, że òdmòwa mòze doprowadzëc do ùżëcô sëłë.<ref name="Dower2008"/> Swiądny technologiczny dominacje swòji flotë, òdmówił pòddaniégò sã reglóm narzëconëch przez szogùnat a domôgôł sã bezpòstrzédnëch negòcjacjów z nôwëższima wëszëznama .<ref name="Gordon2020"/> Pò przekôzaniu lëstu [[Matthew Perry|Perry]] òpùscył [[Japóńskô|Japóńskã]], zapòwiôdającë swój pòwrót w pòstãpnym rokù.<ref name="Perry1856"/> W gromicznikù 1854 rokù pònowno pòjawił sã ù ùbrzégù kraju z jesz wikszą flotą.<ref name="Feifer2006"/> Szogùnat, zdającë so sprawã z gwôsny militarny słabòscë ë niechcącë réskòwac wòjskòwim kònfliktã, zgòdzył sã na zaczãce rozmòwów.<ref name="Beasley1972"/> [[Òbrôzk:Japanese 1854 print Commodore Perry.jpg|mały|left|Japóńsczi drzewòrit, jaczi przedstôwiô doturzenié flotë [[Matthew Perry|Perry'égò]] (1854)]] 31 stremiannika 1854 rokù pòdpisónô òsta kònwencjô z [[Kanagawa|Kanagawë]].<ref name="Beasley1995"/> Na ji mòcë odemkłé òstałë dlô [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczich]] òkrãtów pòrtë [[Shimoda]] a [[Hakodate]], rozbitkóm zagwarantowónô òsta òpieka a ùsadzony ùrząd [[Zjednóné Kraje Americzi|amerikańsczégò]] kònsula.<ref name="McClain2002"/> Chòc traktat nie zakłôdôł jesz fùlny hańdlowi wëmianë, to béł pierszim krokã do zakùńczeniô pònad dwastalatny pòliticzi izolacje.<ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach [[Japóńskô]] òsta zmùszonô do pòdpisaniô szlachòwnëch ùmów z [[Wiôlgô Britaniô|Wiôlgą Britanią]], [[Ruskô|Ruską]], [[Francjô|Francëską]] a [[Néderlandzkô|Néderlandzką]].<ref name="Jansen2000"/> Òsoblëwie wôżny béł traktat Harrisa z 1858 rokù, jaczi òdemknął pòstãpné pòrtë dlô zagrańcowégò hańdlu a przëznôwôł cëzozemczikóm wielné przëwileje, w tim eksteritorialnosc a nisczé cła.<ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Townsend Harris |titel=Complete Journal of Townsend Harris |wëdôwca=Charles E. Tuttle Company |rok=1959}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Ze wzglãdu na nierówny charakter ùgòdzeniów òstałë òne pózdni pòzwóné mionã "nierównoprawnëch traktatów".<ref name="Henshall2012"/> Pòdpisanié ùmów z zôpadnyma krajama wëwòłało pòwôżny pòliticzny krizys.<ref name="Craig1961"/> Wiele [[Samùraj|Samùrajów]], [[daimyō]] a przédników césarzowégò dwòra ùznało, że szogùnat ùtracył mòc do òbarnë samòstójnoscë kraju.<ref name="Jansen2000"/> Corôz wikszą pòpùlarnotã zdobiwało zéwiszcze ''sonnō jōi'' („Tcë césarza, wënëkôj barbarzińców”), jaczé stało sã symbòlã òprzéczczi procëm rządóm [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]] a cëzym cëskóm.<ref name="Craig1961"/><ref name="Beasley1972"/> == Ùpôdk Szogùnatu == [[Òbrôzk:Yokohama-Sumo-Wrestler-Defeating-a-Foreigner-1861-Ipposai-Yoshifuji.png|mały|120px|Drzewòrit z 1861. Miónkôrz [[sumò]] rzucô cëzyńca, co ilustrëje antizôpadné nôstroje w cządze òdmikaniô sã [[Japóńskô|Japóńsczi]].]] Pò pòdpisaniu nierównoprawnëch traktatów aùtoritet [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] pòczął chiże słabnąc.<ref name="Jansen2000"/><ref name="Beasley1972"/> We wiele feùdalnëch domenach rosło przekònanié, że donëchczasowi system rządów nie je w sztãdze procëmstawic sã presje zôpadnëch mòcarstwów ani przëprowadzëc kòniecznëch refòrmów.<ref name="Gordon2020"/><ref name="Totman1993"/> Òsoblëwie mòcnô òpòzycjô ùsztôłtowa sã w pôłniowò-zôpadnëch domenach [[Satsuma]] a [[Chōshū]], jaczich przédnicë pòmale zmòcniwelë wespółrobòtã procëm szogùnatowi.<ref name="Craig1961"/><ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Conrad Totman |titel=The Collapse of the Tokugawa Bakufu, 1862–1868 |wëdôwca=University of Hawaiʻi Press |rok=1980 |isbn=9780824806149}}</ref> Zôczątkòwò przëstójnicë zéwiszcza ''sonnō jōi'' òpòwiôdelë sã za wënëkaniã cëzozemczików z [[Japóńskô|Japóńsczi]].<ref name="Craig1961"/><ref name="Jansen2000"/> Z czasã równak wiele z nich ùznało, że skùtecznô òbarna kraju wëmôgô przejãcô zôpôdny technologie, wòjskòwi mòdernizacje a centralizacje kraju pòd przédnictwã césôrza.<ref name="Gordon2020"/><ref name="Beasley1972"/> W efekce rëch pòmale przesztôłcył sã z antizôpadnégò w refòrmisticzny.<ref name="Henshall2012"/> W 1866 rokù dzãka staróm [[Sakamoto Ryōma|Sakamoto Ryōmë]] zawiartô òsta zdrëszëna pòmidzë domenama [[Satsuma]] a [[Chōshū]].<ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Ravina Mark |titel=The Last Samurai: The Life and Battles of Saigō Takamori |wëdôwca=John Wiley & Sons |rok=2004 |isbn=9780471089704}}</ref><ref name="Craig1961"/> Nen dogôdënk òdegrôł kluczową rolã w naszëkòwaniu dzejaniô procëm szogùnatowi.<ref name="Jansen2000"/> Jednoczasno pògôrszająca sã gòspòdarczô sytuacjô, inflacjô a spòlëznowé niezadowòlnienié dodatkòwò òsłôbiałë włôdzã [[Szogùnat Tokugawów|Tokugawów]].<ref name="Totman1993"/><ref name="Gordon2020"/> [[Òbrôzk:MeijiJoukyou.jpg|mały|left|Césôrz [[Mutsuhito]] ò drogã z [[Kioto]] do [[Tokio]] („Le Monde Illustre”, 1869)]] W smùtanie 1867 rokù slédny szogùn [[Tokugawa Yoshinobu]] zrzekł sã wikszoscë swòjich pòliticznëch ùprawnieniów ë fòrmalno zwrócył włôdzã césarzowi w wëdarzenim znónym jakno ''taisei hōkan'' („zwrot włôdzë césarzowi”).<ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Marius B. Jansen |titel=Sakamoto Ryōma and the Meiji Restoration |wëdôwca=Princeton University Press |rok=1961}}</ref><ref name="Beasley1972"/> Nie zakùńczëło to równak kònfliktu. Przëstójnicë szogùnatu nie zamierzelë pògòdzëc sã z ùtratą cëskù, za to césarsczé stronnictwò prowadzëło do całownégò rëmniãcô [[Ród Tokugawa|rodu Tokugawa]] z pòliticznégò żëcégò.<ref name="Jansen2000"/><ref name="Gordon2020"/> 3 strëmiannika 1868 rokù ògłoszonô òsta restaùracjô bezpòstrzédny césarsczi włôdzë.<ref name="Beasley1972"/><ref name="Jansen2000"/> Czile tidzeniów pózdni wëbùchła [[wòjna Boshin]], jakô dérowa do 1869 rokù.<ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Michael Wert |titel=Meiji Restoration Losers: Memory and Tokugawa Supporters in Modern Japan |wëdôwca=Harvard University Asia Center |rok=2022 |isbn=9780674275928}}</ref><ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Stephen Turnbull |titel=The Boshin War 1868–69 |wëdôwca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}</ref> Wòjska wiérné césarzowi dobëłë w [[Biôtka pòd Toba–Fushimi|biôtce pòd Toba–Fushimi]], a pònemù zajãłë [[Edo]], jaczégò miono pózdni òstało zmienioné na [[Tokio]].<ref name="TurnbullBoshin2008">{{Cytuj knéżkã |aùtór=Stephen Turnbull |titel=The Boshin War 1868–69 |wëdôwca=Osprey Publishing |rok=2008 |isbn=9781846032462}}</ref><ref name="Jansen2000"/> Slédnô òprzéczka przëstójników szogùnatu òsta zdëszonô na òstrowie [[Hokkaido]], dze òsta ùsadzonô [[Repùblika Ezo]].<ref>{{Cytuj knéżkã |aùtór=Stephen Turnbull |titel=War in Japan 1467–1615 |wëdôwca=Osprey Publishing |rok=2002 |isbn=9781841764801}}</ref><ref name="TurnbullBoshin2008"/> Ji kapitulacjô w maju 1869 rokù òznôcza definitiwny kùńc [[Szogùnat Tokugawów|szogùnatu Tokugawów]] a zakùńczenié jistniejącégò pònad dwa a pół stalata systemù bakufu (szogùnatu).<ref name="Jansen2000"/><ref name="Beasley1972"/> Ùpôdk szogùnatu òdemknął drogã przeprowadzeniô szerok naszëkòwónëch refòrmów, jaczé przesztôłcëłë [[Japóńskô|Japóńskã]] z feùdalnégò kraju w mòderné scentralizowóné césarstwò.<ref name="McClain2002"/><ref name="Gordon2020"/> W pòstãpnëch latach nowé włôdze pòczãłë lëkwidacjã systemù han ([[Feùdalizm|feùdalizmu]]), refòrmã administracje, mòdernizacjã wòjska, rozwij industrie a bùdowã mòdernégò systemù edukacje, co zaczãło richtich cząd Restaùracje Meiji.<ref name="Jansen2000"/><ref name="Beasley1972"/><ref name="Henshall2012"/> == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * https://www.photosofjapan.com/ {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Japóńskô]] phaw4s1c9tw397golu3nkiprjdqyi9t Szëmkent 0 13695 211422 210890 2026-08-18T09:41:07Z Terrus38 14026 211422 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szëmkent |gwôsné miono=Шымкент/Şymkent |dopełniacz=Szëmkentu |adjektiw_mask=szëmkencczi |adjektiw_fem=szëmkenckô |céch=Coat_of_arms_of_Shymkent.png |fana=Shymkent flag.svg |Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta |mapa=KZ |rozmiar=250 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pùnkt|42°30′N 69°50′E|pòzycjô=left|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Szëmkent]]}}}} |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Sëzdëkbiekòw |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szëmkent''' ({{jãz.|kk}} '''Шымкент'''/'''Şymkent'''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент''', ''Szimkent''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''', ''Czimkent'') – gard w pôłniowim [[Kazachstan|Kazachstanie]]. Je jednym òd trzech [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|gardów repùblikańsczégò znaczeniô]] w kraju, òkòma [[Astana|Astanë]] ë [[Ałmatë|Ałmatów]]. Szëmkent stanowi apartną administracyjno-teritorialną òbéńdã ë nie nôleżi do turkistańsczi òbéńdë, chtërna òtôczô miasto. Sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzéla Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpińca 2026 rokù gard miôł 1 310 681 mieszkańców, bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmatach ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpińca 2026 rokù], Bióro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szëmkent], akimat Szëmkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szëmkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, hańdlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnëch ë kùlturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarczi nôleżą rafinacjô pétru, farmaceùticznô industriô, metalurgiô, produkcjô jôdë, tekstilnô industriô, bùdownictwò, hańdel ë ùsłëdżi. Plac, w jaczim dzysdnia leżi gard, zamieszkóny je òd wicy jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrożëtny gard Szëmkent], gov.kz, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Etimòlogiô == [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|Plac Òrdabasë w Szëmkence w 2023 rokù]] Wedle nôbarżi rozkòscérzonégò wëklarowaniô miono '''Szëmkent''' skłôdô sã z dwùch dzélów. Słowò ''szëm'' abò ''czim'' mòże òznaczac „trôwã”, „pażëcã”, „darniã” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „sedlëszcze”. Miono mòże bëc tej rozmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë pażëcama” abò „rozwijający sã gard”. Kùnôszk ''-kent'' je widzec téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azjô|Westrzédny Azji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szëmkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczich zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù miono miasta òstało zmienioné na '''Czerniajew''' na wdôr rusczégò generała Michajiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczima wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócëło do ùżëtkù w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi pisënk òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë abë barżi szlachòwac za kazachską wëmòwą.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkripcje niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], prôwny system Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrożëtné czasë ë strzédné wieczi === Òkòlé terôczasnégò Szëmkentu bëło zamieszkóné ju w stôrożëtnëch czasach. Archeòlogiczné sedlëszcze leżi w historicznym centrum mòdernégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Dzãka badanióm òdtaconé òstałë wiôrsztë kùlturowëch zaòstałosców, sygającë 14 métrów w głąb. Ceramiczné nalezënë z nôniższich wiôrsztów pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II wiekù p.n.e.<ref name="archaeology" /> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim kòl turów, jaczé łączëłë dolëznã rzéczi [[Syr-dariô]], òazë Westrzédny Azji ë kazachsczé stepë. Blëzë Szëmkentu leżi [[Sajram]], w strzédnëch wiekach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbny Szlach|Jedwôbnym Szlachù]]. Miono Szëmkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokôz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szëmkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azje, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenã wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczé Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szëmkent wszedł w skłôd [[Kòkandzczi chanat|Kòkandzczégò chanatu]]. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną festingã ë administracyjné centrum. Cytadela stoja na wëżawie w centrum sedlëszcza ë kòntrolowa drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù festingã zajãłë rusczé wòjska pòd wództwã Michajiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksje Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w syrdarijsczi òbéńdze, w grańcach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczégò Imperium gardowô gòspòdarka òpiéra sã na hańdlu, rzemiãsle ë przerôbianim rolnëch wërobinów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô òsta tu fabrëka [[Santonina|santoninë]] z bëlëcë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jednã z pòczątkòwëch pòdjimiznów mòderny farmaceùticzny industrie Szëmkentu. Doprowadzenié banu na zôczątkù XX stalatégò zmòcnił jesz barżi wiersztã miasta jakno hańdlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucji]] miasto bëło pòsobno dzélã [[Turkistańskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]], [[Kazachskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]] ë [[Kazachskô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]]. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceùticzné, jôdné, tekstilné ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów bëła fabrëka òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrëków ë institucjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë òstało przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metale, amùnicjã, dzéle do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobinë. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro dinamiczno. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, uczbòwnie, szpitale ë industriowé zakładë. W latach 80. XX stalatégò dzejanié rozpòczã szëmkenckô rafineriô pétru. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym samòstójnotë przez Kazachstan w 1991 rokù, Szëmkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączenié wsów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim samim rokù ùsadzony òstôł czwiôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karataù.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szëmkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szëmkent òstôł wëłączony z pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostôł [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô]]. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dosta miono turkistańsczi.<ref name="status2018" /> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szëmkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szëmkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na rówiznie przë zôpadnëch przedgórzach [[Tien-szan]]u, niedalek grańcë z [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]]. Gard leżi kòl 120 km na nordã òd [[Taszkent|Taszkentu]], 690 km na zôpôd òd [[Ałmatë|Ałmatów]] ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd [[Astana|Astanë]]. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development" /> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata ze swòją òdnogą mët, Karasu. W gardze je dzewiãc karnôlów ò całowny długòscë kòl 91 km. Słëchają jima karnôle Badam, Szëmkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarów.<ref name="development" /> === Klimat === Szëmkent mô kòntinentalny klimat z dłudżima, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów dô òb zëmã ë zymk, a lato wic je sëché. Òb zëmã padô sniég, le trwałô sniegòwô wiôrszta nôczãscy nie leżi długò. Z pòwòdu swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór, Szëmkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracjô == Szëmkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szëmkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karataù''' # '''Turan''' Rajón Karataù ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szëmkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczi włôdzë gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fónkcjô szlachùje za bùrméstrã. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szëmkentu je '''Gabit Abdimażitułë Sëzdëkbiekòw'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szëmkent je jednym z nôchùdzy roscącëch miastów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze dało 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpińca 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026" /><ref name="ethnicity2026" /> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szëmkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny skłôd === Szëmkent je wieleetnicznym ë wielekùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù hewò są nôwikszé etniczné grëpë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazaszë || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Ruscë || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch institucjach ë môlowi administracji òkòma kazachsczégò òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Zacht dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szëmkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë hańdlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédnyma dzélama gòspòdarczi są: * rafinacjô pétru * farmaceùticznô industriô * metalurgiô * produkcjô jôdë ë napitków * tekstilnô ë òbleczënkòwô industriô * produkcjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistika * wiôldżi ë môłi hańdel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim wiertlu 2026 rokù regionalny produkt brutto wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co òznôczało realny rost ò 8,9% w przërównanim z tim samim cządã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcjô wôrów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrt 817,4593 miliarda tenge – 11% wicy jak w tim samim cządze 2025 rokù. Produkcjô w przerôbny industrie ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliarda tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch lokalów. Inwesticje w trwałi kapitał wënôszałë 308,3848 miliarda tenge.<ref name="statistics" /> Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów je [[szëmkenckô rafineriô pétru]], produkùjącô benzynã, nanëkòwi òléj, fligrowi péter ë jiné pétrowé wërobinë. Gard mô téż długą tradicjã farmaceùticzi ë pôrã mòdernëch fabrëków léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona Pôłnié, czile industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpińca 2026 rokù w Szëmkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé pòdjimstwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szëmkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Drogòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmatama ë jinyma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné turë Taszkent – Szëmkent – Taraz – Ałmatë ë Taszkent – Szëmkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs|aùtobùsowëch]]ow liniów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejôzd mòże płacëc elektronicznyma kartama ë jinyma cyfrowima metodama. === Banowi transpòrt === Szëmkencczi banóf leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmatë. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szëmkentu leżi Arës I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szëmkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné lecbë ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpanie SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwikszëło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi latawiszcza z 800 tësãcy do 6 milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szëmkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drodżi do startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Pôłnié. == Edukacjô ë nôùka == Szëmkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, technika, warkòwé szkòłë ë badérsczé institucje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badérsczi Ùniwersytet m. Mùchtara Aùezowa''', jeden z nôwikszich wielewietwiowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', szpecjalizëjącô sã w medicynie, farmacji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet m. Ôzbekalégò Żanibiekòwa''' * Szëmkencczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Inowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azji W miesczich ùniwersytetach ùczą sã sztudérzë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azje. == Zdrowié == Szëmkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceùticznô tradicjô gardu zaczã sã w XIX stalatim òd produkcje santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szëmkence dzejają kazachsczé, rusczé ë ùzbecczé téatrë, mùzea, ksążnice, kòncertowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater m. Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Pùpów ë Młodzëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represjów * historiczno-kulturalny kómpleks „Szëm Kała” W 2020 rokù Szëmkent òstôł ògłoszony '''Kùlturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim samim rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika == Nôwôżniészim historicznym môlã je kómpleks Szëm Kała, ùsadzony na terenie stôrodôwnégò sedlëszcza ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kómpleks òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëszcza, òdbùdowóné òbronné elementë, mùzealné place ë rozezdrzawné pónktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Òrdabasë * pòmnik „Żer-Ana” * Park Samòstójnotë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park m. Asanbaja Askarowa * szëmkencczi zoòlogiczny ògród * piechtnô cona Arbat * promenada nad Kòszkaratą * meczetë, prawòsłôwné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Ze Szëmkentu turiscë mògą téż rëgnąc do Sajramù, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ùgam, rezerwatu rodë Aksu-Żabagëłë, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architektura ë rozwij == Gardowi òbrôz Szëmkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé sedlëszcza z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim miesczich grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch sedlëszczów nôleżą Turan, Shymkent City, Bòzarëk ë Tassaj. Rozwij miasta òbjimô bùdowã nowëch drogów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kùlturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics" /> == Spòrt == W Szëmkence pòpùlarné są [[fùsbal]], [[piscowanié]], gimnastika, tenys, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je [[Òrdabasë Szëmkent|Òrdabasë]], jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub BIIK Szëmkent wiele razy wëgrôwôł mésterstwò Kazachstanu ë grôł w eùropejsczich klubòwëch turniérach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión m. Każëmùkana Mùngajtpasułë. W gardze są téż spòrtowé zale, tenysowé centra, płëwalnie ë atléticzny kómpleks. == Strzodowiszcze == Przédné ekòlogiczné problemë Szëmkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima nôkalënama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Miesczé programë òbjimają mòdernizacjã fabrëków, pòszérzanié gazowi sécë, brëkòwanié ekòlogiczniészich aùtobùsów, dba ò rzéczi ë karnôle ë sadzenié nowëch drzéwiãt.<ref name="development" /> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrzódła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë miesczi zelony pas. == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of China.svg|tło|22x22px]] [[Baiyin]] * [[Òbrôzk:Flag of Tajikistan.svg|tło|22x22px]] [[Chodżent|Chùdżand]] * [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|tło|22x22px]] [[Grosseto]] * [[Òbrôzk:Flag of Belarus.svg|tło|22x22px]] [[Mohilew|Mahilewò]] * [[Òbrôzk:Flag of Thailand.svg|tło|22x22px]] [[Pattaya]] * [[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|tło|22x22px]] [[Acharnon]] * [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|tło|22x22px]] [[Stevenage]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Jizmir]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Eskişehir]] == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmatë]] * [[Jedwôbny Szlach]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szëmkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szëmkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szëmkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szëmkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] qmt4yy922kxzc7jr9s7q6e6fu0gyzye 211442 211422 2026-08-18T10:01:09Z Terrus38 14026 211442 wikitext text/x-wiki {{Gard-infobox |Gard=Szëmkent |gwôsné miono=Шымкент/Şymkent |dopełniacz=Szëmkentu |adjektiw_mask=szëmkencczi |adjektiw_fem=szëmkenckô |céch=Coat_of_arms_of_Shymkent.png |fana=Shymkent flag.svg |Kôrta={{Lokalizacyjnô kôrta |mapa=KZ |rozmiar=250 |rodzaj=inline |punkty mapy= {{Lokalizacyjnô kôrta/pónkt|42°30′N 69°50′E|pòzycjô=left|merk=Red pog.svg|rozmiôr merka=8|òpisënk=[[Szëmkent]]}}}} |państwò=[[Kazachstan]] |wiéchrzëzna=1163 |stopniN=42 |minutN=19 |stopniE=69 |minutE=36 |wysokość=506 |rok=1.07.2026 |lëdztwò=1 310 681 |gęstość=1127 |bùrméster=Gabit Sëzdëkbiekòw |czerënkòwi numer=(+7) 7252 |pòcztowi kòd=160000 |registracëjné tôfle=17 |www=https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent |commons=Shymkent }} '''Szëmkent''' ({{jãz.|kk}} '''Шымкент'''/'''Şymkent'''; {{jãz.|ru}} '''Шымкент''', ''Szimkent''; do 1992 rokù pò ruskù òficjalno '''Чимкент''', ''Czimkent'') – gard w pôłniowim [[Kazachstan|Kazachstanie]]. Je jednym òd trzech [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|gardów repùblikańsczégò znaczeniô]] w kraju, òkòma [[Astana|Astanë]] ë [[Ałmatë|Ałmatów]]. Szëmkent stanowi apartną administracyjno-teritorialną òbéńdã ë nie nôleżi do turkistańsczi òbéńdë, chtërna òtôczô miasto. Sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô dostôł 19 czerwińca 2018 rokù.<ref name="status2018">[https://www.akorda.kz/ru/legal_acts/decrees/o-nekotoryh-voprosah-administrativno-territorialnogo-ustroistva-respubliki-kazahstan Ò niechtërnëch sprawach administracyjno-teritorialnégò pòdzéla Repùbliczi Kazachstanu], òficjalnô starna Prezydenta Kazachstanu, 19.06.2018, przëstãp 5.08.2026.</ref> 1 lëpińca 2026 rokù gard miôł 1 310 681 mieszkańców, bez co béł trzecym nôwikszim gardã Kazachstanu pò Ałmatach ë Astanie.<ref name="population2026">[https://stat.gov.kz/ru/region/?param=POPULATION Lëdztwò regionów Repùbliczi Kazachstanu na 1 lëpińca 2026 rokù], Bióro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Jegò administracyjnô wiéchrzëzna wënôszô 1163 km².<ref name="development">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/documents/details/572558?lang=ru Plan rozwiju gardu Szëmkent], akimat Szëmkentu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Szëmkent je jednym z nôwôżniészich industriowëch, hańdlowëch, transpòrtowëch, edukacyjnëch ë kùlturalnëch òstrzódków pôłniowégò Kazachstanu. Do przédnëch dzélów jegò gòspòdarczi nôleżą rafinacjô pétru, farmaceùticznô industriô, metalurgiô, produkcjô jôdë, tekstilnô industriô, bùdownictwò, hańdel ë ùsłëdżi. Plac, w jaczim dzysdnia leżi gard, zamieszkóny je òd wicy jak 2200 lat.<ref name="archaeology">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/60485?lang=ru Stôrożëtny gard Szëmkent], gov.kz, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Etimòlogiô == [[Òbrôzk:Shymkent independence square in 2023.jpg|mały|Plac Òrdabasë w Szëmkence w 2023 rokù]] Wedle nôbarżi rozkòscérzonégò wëklarowaniô miono '''Szëmkent''' skłôdô sã z dwùch dzélów. Słowò ''szëm'' abò ''czim'' mòże òznaczac „trôwã”, „pażëcã”, „darniã” abò „zelony môl”, a pòchôdającé z irańsczich jãzëków słowò ''kent'' znaczi „gard” abò „sedlëszcze”. Miono mòże bëc tej rozmióné jakno „zelony gard”, „gard midzë pażëcama” abò „rozwijający sã gard”. Kùnôszk ''-kent'' je widzec téż w jinëch mionach môlów w [[Westrzédnô Azjô|Westrzédny Azji]], na przëmiôr [[Taszkent]], Żarkent ë Mankent.<ref name="investintro">[https://shymkent.invest.gov.kz/ru/doing-business-here/intro/ Szëmkent – spòdlowé pòdôwczi], Kazakh Invest, przëstãp 5.08.2026.</ref> W rusczich zdrojach z XIX ë XX stalatégò brëkòwónô bëła fòrma '''Czimkent'''. W 1914 rokù miono miasta òstało zmienioné na '''Czerniajew''' na wdôr rusczégò generała Michajiła Czerniajewa, jaczi czerowôł rusczima wòjskama òb czas dobëcô gardu w 1864 rokù. Miono Czimkent wrócëło do ùżëtkù w 1924 rokù. 8 séwnika 1992 rokù òficjalny rusczi pisënk òstôł zmieniony z Чимкент na Шымкент, żebë abë barżi szlachòwac za kazachską wëmòwą.<ref name="rename1992">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/P920001800_ Ò zmianie mionów ë ùregùlowanim rusczi transkripcje niechtërnëch administracyjno-teritorialnëch jednostków Kazachstanu], prôwny system Ädilet, 8.09.1992, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Historiô == === Stôrożëtné czasë ë strzédné wieczi === Òkòlé terôczasnégò Szëmkentu bëło zamieszkóné ju w stôrożëtnëch czasach. Archeòlogiczné sedlëszcze leżi w historicznym centrum mòdernégò gardu ë mô kòl 4,5 hektara wiéchrzëznë. Dzãka badanióm òdtaconé òstałë wiôrsztë kùlturowëch zaòstałosców, sygającë 14 métrów w głąb. Ceramiczné nalezënë z nôniższich wiôrsztów pòchôdają z kùńca III ë zôczątkù II wiekù p.n.e.<ref name="archaeology" /> Rozwij gardu béł sparłãczony z jegò pòłożenim kòl turów, jaczé łączëłë dolëznã rzéczi [[Syr-dariô]], òazë Westrzédny Azji ë kazachsczé stepë. Blëzë Szëmkentu leżi [[Sajram]], w strzédnëch wiekach znóny jakno Ispidżab, jeden z wôżnëch òstrzódków na [[Jedwôbny Szlach|Jedwôbnym Szlachù]]. Miono Szëmkentu je nadczidłé w ''Zafar-name'' Szarafa ad-Dina Alegò Jazdégò. Nen dokôz òstôł napisóny w XV stalatim ë òpisëje midzë jinszima zdarzenia z lat 1365–1366.<ref name="zafar">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent-turizm/press/news/details/72607?lang=ru Sétmë przëczënów, bë òdwiedzëc Szëmkent], Sprôwa Turisticznô gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> Gard ë jegò òkòlé w rozmajitëch czasach nôleżałë do rozmajitëch państwów Westrzédny Azje, w tim do państwa Timùridów ë Kazachsczégò chanatu. W XVII ë XVIII stalatim region béł terenã wòjnów midzë Kazachama ë Dżungarama. === Kòkandzczi chanat ë Rusczé Impérium === Na zôczątkù XIX stalatégò Szëmkent wszedł w skłôd [[Kòkandzczi chanat|Kòkandzczégò chanatu]]. Kòl 1810 rokù òstôł przebùdowóny na òbronną festingã ë administracyjné centrum. Cytadela stoja na wëżawie w centrum sedlëszcza ë kòntrolowa drodżi do Taszkentu, Turkistanu ë Sajramu. W séwnikù 1864 rokù festingã zajãłë rusczé wòjska pòd wództwã Michajiła Czerniajewa. Pò rusczi aneksje Czimkent stôł sã sedzbą ùjezdu w syrdarijsczi òbéńdze, w grańcach Turkistańsczégò Generalnégò Gùbernatorstwa. Za czasów Rusczégò Imperium gardowô gòspòdarka òpiéra sã na hańdlu, rzemiãsle ë przerôbianim rolnëch wërobinów. W latach 80. XIX stalatégò òtemkłô òsta tu fabrëka [[Santonina|santoninë]] z bëlëcë ''Artemisia cina''. Ùznôwô sã jã za jednã z pòczątkòwëch pòdjimiznów mòderny farmaceùticzny industrie Szëmkentu. Doprowadzenié banu na zôczątkù XX stalatégò zmòcnił jesz barżi wiersztã miasta jakno hańdlowégò ë transpòrtowégò òstrzódka. === Sowiecczi cząd === Pò [[Pajicznikòwô rewòlucjô|pajicznikòwi rewòlucji]] miasto bëło pòsobno dzélã [[Turkistańskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Turkistańsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]], [[Kazachskô Aùtonomicznô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Aùtonomiczny Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]] ë [[Kazachskô Sowieckô Socjalisticznô Repùblika|Kazachsczi Sowiecczi Socjalisticzny Repùbliczi]]. W 1932 rokù Czimkent stôł sã administracyjnym centrum nowò ùsadzony pôłniowòkazachsczi òbéńdë. Òb czas sowiecczi industrializacji zbùdowóné òstałë metalurgiczné, chemiczné, farmaceùticzné, jôdné, tekstilné ë bùdowlané fabrëczi. Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów bëła fabrëka òłowiu w Czimkence. Òb czas [[Drëgô swiatowô wòjna|drëdżi swiatowi wòjnë]] wiele fabrëków ë institucjów z zôpadnëch regionów Sowiecczi Zrzeszë òstało przeniosłëch do Czimkentu. Gard produkòwôł metale, amùnicjã, dzéle do tanków, òpticzné nôrzãdza ë jiné wòjnowé wërobinë. Pò wòjnie lëdztwò rosło baro dinamiczno. Zbùdowóné òstałë nowé mieszkalné dzélnice, szkòłë, uczbòwnie, szpitale ë industriowé zakładë. W latach 80. XX stalatégò dzejanié rozpòczã szëmkenckô rafineriô pétru. === Samòstójny Kazachstan === Pò dobëcym samòstójnotë przez Kazachstan w 1991 rokù, Szëmkent òstôł jednym z nôwôżniészich gòspòdarczich òstrzódków na pôłniu kraju. W 2014 rokù grańce gardu bëłë mòcno pòszerzoné przez przëłączenié wsów ë terenów z sąsadnëch rajonów. W tim samim rokù ùsadzony òstôł czwiôrti gardowi rajón, pózni nazwóny Karataù.<ref name="karatau">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V14UA002836 Ò ùsadzenim sztwôrtégò rajonu ë ùstanowienim grańców rajonów gardu Szëmkent], system prawny Ädilet, 7.10.2014, przëstãp 5.08.2026.</ref> 19 czerwińca 2018 rokù Szëmkent òstôł wëłączony z pôłniowòkazachsczi òbéńdë ë dostôł [[Gard repùblikańsczégò znaczeniô (Kazachstan)|sztatus gardu repùblikańsczégò znaczeniô]]. Administracyjné centrum òbéńdë bëło przeniosłé do [[Turkistan]]u, a òbéńda dosta miono turkistańsczi.<ref name="status2018" /> W 2022 rokù òstôł ùsadzony piąti gardowi rajón — Turan.<ref name="turan">[https://adilet.zan.kz/rus/docs/V22E0029189 Ò ùsadzenim rajonu Turan w gardze Szëmkent], system prawny Ädilet, 12.08.2022, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Geògrafiô == === Pòłożenié === Szëmkent leżi na pôłniu Kazachstanu, na rówiznie przë zôpadnëch przedgórzach [[Tien-szan]]u, niedalek grańcë z [[Ùzbekistan|Ùzbekistanã]]. Gard leżi kòl 120 km na nordã òd [[Taszkent|Taszkentu]], 690 km na zôpôd òd [[Ałmatë|Ałmatów]] ë wicy jak 1400 km na pôłnié òd [[Astana|Astanë]]. Administracyjnô wiéchrzëzna gardu wënôszô 116 300 hektarów, to je 1163 km².<ref name="development" /> Przédnyma wòdnyma szlachama są rzéczi Badam ë Kòszkarata ze swòją òdnogą mët, Karasu. W gardze je dzewiãc karnôlów ò całowny długòscë kòl 91 km. Słëchają jima karnôle Badam, Szëmkent, Jangiczek, Tekesu ë Kòszkarata. Państwòwé lasë ë zeloné conë gardu zajimają razã kòl 5333 hektarów.<ref name="development" /> === Klimat === Szëmkent mô kòntinentalny klimat z dłudżima, baro gòrącyma ë sëchima latama ë dosc letczima zëmama w przërównanim z nordowima regionama Kazachstanu. Wikszosc òpadów dô òb zëmã ë zymk, a lato wic je sëché. Òb zëmã padô sniég, le trwałô sniegòwô wiôrszta nôczãscy nie leżi długò. Z pòwòdu swòjégò pôłniowégò pòłożeniô ë blëskòscë gór, Szëmkent je jednym z nôbarżi gòrącëch wiôldżich gardów Kazachstanu. == Administracjô == Szëmkent je pòdzelony na piãc gardowëch rajonów:<ref name="akimat">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent?lang=ru Akimat gardu Szëmkent], pòrtal państwòwëch òrganów Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> # '''Abaj''' # '''Al-Farabi''' # '''Enbekszi''' # '''Karataù''' # '''Turan''' Rajón Karataù ùsadzony òstôł w 2014 rokù, a Turan w 2022 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù lëdztwò gardowëch rajonów wëzdrzało tak:<ref name="ethnicity2026">[https://stat.gov.kz/api/iblock/element/348012/file/ru/ Lëdztwò Repùbliczi Kazachstanu wedle etnicznëch grëpów na zôczątkù 2026 rokù, tabela „Szëmkent”], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, 27.03.2026, XLSX, przëstãp 5.08.2026.</ref> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Rajón ! Lëdztwò na zôczątkù 2026 |- | style="text-align:left" | Abaj || 259 325 |- | style="text-align:left" | Al-Farabi || 262 566 |- | style="text-align:left" | Enbekszi || 206 679 |- | style="text-align:left" | Karatau || 334 139 |- | style="text-align:left" | Turan || 231 341 |} Na czele wëkònôwczi włôdzë gardu stoji '''''akim''''', chtërnégò fónkcjô szlachùje za bùrméstrã. Òd 5 séwnika 2023 rokù akimã Szëmkentu je '''Gabit Abdimażitułë Sëzdëkbiekòw'''.<ref name="akim">[https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent/about/structure/people/37043?lang=ru Syzdykbekow Gabit Abdimàżitowicz], akimat gardu Szëmkent, przëstãp 5.08.2026.</ref> == Demògrafiô == Szëmkent je jednym z nôchùdzy roscącëch miastów Kazachstanu. Lëczba jegò mieszkańców przeszła jeden milion w 2018 rokù. Na zôczątkù 2026 rokù w gardze dało 1 294 050 mieszkańców, a 1 lëpińca 2026 rokù — 1 310 681.<ref name="population2026" /><ref name="ethnicity2026" /> Òd stëcznika do maja 2026 rokù nôtërny przërost lëdztwa wëniósł 8287 lëdzy. W tim czasu ùrodzëło sã 10 261 lëdzy, a ùmarło 1974. Saldo migracji bëło dodatné ë wënôszało 5783 lëdzy.<ref name="statistics">[https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Szëmkent – krótczi wëńdzenié spòlëznowò-gòspòdarczégò rozwiju regionu], Biuro Nôrodny Statisticzi Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> === Etniczny skłôd === Szëmkent je wieleetnicznym ë wielekùlturowim gardã. Wedle òficjalnëch pòdôwków na zôczątkù 2026 rokù hewò są nôwikszé etniczné grëpë:<ref name="ethnicity2026"/> {| class="wikitable sortable" style="text-align:right" ! style="text-align:left" | Etnicznô grëpa ! Lëczba ! Dzél |- | style="text-align:left" | Kazaszë || 929 724 || 71,85% |- | style="text-align:left" | Ùzbecë || 203 098 || 15,69% |- | style="text-align:left" | Ruscë || 74 404 || 5,75% |- | style="text-align:left" | Azerowie || 23 814 || 1,84% |- | style="text-align:left" | Tatarzë || 11 346 || 0,88% |- | style="text-align:left" | Jiné grëpë || 51 664 || 3,99% |} Państwòwim jãzëkã je [[Kazachsczi jãzëk|kazachsczi]]. W państwòwëch institucjach ë môlowi administracji òkòma kazachsczégò òficjalno brëkòwóny je téż [[Rusczi jãzëk|rusczi]]. Zacht dzél mieszkańców gôdô téż pò [[Ùzbecczi jãzëk|ùzbeckù]]. == Gòspòdarka == Szëmkent je jednym z nôwikszich industriowëch ë hańdlowëch òstrzódków Kazachstanu. Przédnyma dzélama gòspòdarczi są: * rafinacjô pétru * farmaceùticznô industriô * metalurgiô * produkcjô jôdë ë napitków * tekstilnô ë òbleczënkòwô industriô * produkcjô bùdowlanëch materiałów * transpòrt ë logistika * wiôldżi ë môłi hańdel * bùdownictwò ë ùsłëdżi W pierszim wiertlu 2026 rokù regionalny produkt brutto wëniósł 1,351838 biliona [[tenge]], co òznôczało realny rost ò 8,9% w przërównanim z tim samim cządã 2025 rokù. Ùsłëdżi twòrzëłë 61,6% gòspòdarki, a produkcjô wôrów 30,1%.<ref name="statistics"/> Òd stëcznika do czerwińca 2026 rokù industriowô produkcëjô bëła wôrt 817,4593 miliarda tenge – 11% wicy jak w tim samim cządze 2025 rokù. Produkcjô w przerôbny industrie ùrosła ò 9,6%.<ref name="statistics"/> Bùdowlané robòtë bëłë w tim czasu wôrté 136,2557 miliarda tenge. Do ùżëtkù òddóné òstało 558 600 m² nowëch mieszkalnëch lokalów. Inwesticje w trwałi kapitał wënôszałë 308,3848 miliarda tenge.<ref name="statistics" /> Jednym z nôwôżniészich pòdjimstwów je [[szëmkenckô rafineriô pétru]], produkùjącô benzynã, nanëkòwi òléj, fligrowi péter ë jiné pétrowé wërobinë. Gard mô téż długą tradicjã farmaceùticzi ë pôrã mòdernëch fabrëków léków. W gardze dzejô specjalnô gòspòdarczô cona Pôłnié, czile industriowëch conów ë transpòrtowò-logisticzné òstrzódczi. 1 lëpińca 2026 rokù w Szëmkence bëło zaregistrowónëch 29 410 prawnëch òsobów, z jaczich 24 907 dzejało. Wikszosc aktiwnëch pòdmiotów stanowiłë môłé pòdjimstwa.<ref name="statistics"/> == Transpòrt == Szëmkent je wôżnym transpòrtowim wãzłã pôłniowégò Kazachstanu. Drogòwé, banowé ë fligrowé sparłãczenia łączą gò z Taszkentã, Turkistanã, Tarazã, Ałmatama ë jinyma regionama kraju. Bez gard abò jegò òkòlé jidą midzënôrodné turë Taszkent – Szëmkent – Taraz – Ałmatë ë Taszkent – Szëmkent – Turkistan – Samara.<ref name="development"/> === Gardowi transpòrt === Pùbliczny transpòrt òpiérô sã przédno na rozbùdowóny sécë [[aùtobùs|aùtobùsowëch]]ow liniów. Łączą one centrum z bùtnowima dzélnicama ë terenama przëłączonyma do gardu pò pòszerzenim grańców w 2014 rokù. Za przejôzd mòże płacëc elektronicznyma kartama ë jinyma cyfrowima metodama. === Banowi transpòrt === Szëmkencczi banóf leżi na linii łączący Taszkent, Arys, Taraz ë Ałmatë. Z gardu jachają pasażersczé banë do nôwikszich gardów Kazachstanu ë niechtërnëch sąsadnëch krajów. Na zôpôd òd Szëmkentu leżi Arës I, jeden z nôwôżniészich banowëch wãzłów Kazachstanu. === Fligrowi transpòrt === Midzënôrodny fligerplac Szëmkent òbsłëgùje krajowé ë midzënôrodné lecbë ë je jedną z przédnëch bazów fligrowi kòmpanie SCAT Airlines. 25 gòdnika 2024 rokù òtemkłi òstôł nowi pasażersczi terminal ò wiéchrzëznie 40 000 m². Jegò òtemkniãcé zwikszëło roczną mòżlëwòtã òbsłëdżi latawiszcza z 800 tësãcy do 6 milionów pasażerów.<ref name="airport">[https://www.gov.kz/memleket/entities/transport/press/news/details/1055087?lang=ru Fligerplace Astany, Ałmaty, Szëmkentu ë Aktobe bãdą mùltimòdowima òstrzódkama], Ministerstwò Transpòrtu Kazachstanu, przëstãp 5.08.2026.</ref> Planë rozwiju òbjimają bùdowã nowi drodżi do startu ë lądowaniô ò długòscë 3,5 km ë transpòrtowò-logisticznégò òstrzódka sparłãczonégò ze specjalną gòspòdarczą coną Pôłnié. == Edukacjô ë nôùka == Szëmkent je wôżnym òstrzódkã wëższi edukacji w pôłniowim Kazachstanie. W gardze dzejają ùniwersytetë, akademie, technika, warkòwé szkòłë ë badérsczé institucje. Do przédnëch wëższich szkòłów nôleżą: * '''Pôłniowòkazachsczi Badérsczi Ùniwersytet m. Mùchtara Aùezowa''', jeden z nôwikszich wielewietwiowëch ùniwersytetów w kraju * '''Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô''', szpecjalizëjącô sã w medicynie, farmacji ë nôùkach ò zdrowim * '''Pôłniowòkazachsczi Pedagògiczny Ùniwersytet m. Ôzbekalégò Żanibiekòwa''' * Szëmkencczi Ùniwersytet * Ùniwersytet Miras * Inowacyjny Ùniwersytet Westrzédny Azji W miesczich ùniwersytetach ùczą sã sztudérzë z całégò Kazachstanu, Ùzbekistanu ë jinëch krajów Westrzédny Azje. == Zdrowié == Szëmkent je wôżnym medicznym òstrzódkã dlô całégò pôłniowégò Kazachstanu. W gardze są òglowé szpitale, diagnosticzné centra, kardiologicznô, ònkòlogicznô ë infekcyjnô òpieka, rodnicë, pòlikliniczi, ratënkòwé służbë ë priwatné kliniczi. Farmaceùticznô tradicjô gardu zaczã sã w XIX stalatim òd produkcje santoninë. Dzysdnia kòntinuùją jã nowòczasné fabrëczi léków ë Pôłniowòkazachskô Medicznô Akademiô. == Kùltura == W Szëmkence dzejają kazachsczé, rusczé ë ùzbecczé téatrë, mùzea, ksążnice, kòncertowé zale, artisticzné galerie ë kulturalné centra. Do nôwôżniészich kulturalnëch instytucëjów nôleżą: * Kazachsczi Akademicczi Dramaticzny Téater m. Żumata Szanina * Rusczi Dramaticzny Téater * Téater Òperë ë Baletu * Ùzbecczi Dramaticzny Téater * Téater Pùpów ë Młodzëznë * Regionalné Historiczné Mùzeùm * Mùzeùm Òfiar Pòliticznëch Represjów * historiczno-kulturalny kómpleks „Szëm Kała” W 2020 rokù Szëmkent òstôł ògłoszony '''Kùlturalną Stolëcą Zrzesznicë Samòstójnëch Państw'''. W tim samim rokù òbchòdzył swòjã 2200. roczëznã. == Turistika == Nôwôżniészim historicznym môlã je kómpleks Szëm Kała, ùsadzony na terenie stôrodôwnégò sedlëszcza ë dôwny kòkandzczi cytadelë. Kómpleks òbjimô archeòlogòwé wëkòpalëszcza, òdbùdowóné òbronné elementë, mùzealné place ë rozezdrzawné pónktë. Do jinëch znónëch môlów nôleżą: * plac Òrdabasë * pòmnik „Żer-Ana” * Park Samòstójnotë * pòmnik Bajdibek-bija * Park Abaja * dendrologiczny park m. Asanbaja Askarowa * szëmkencczi zoòlogiczny ògród * piechtnô cona Arbat * promenada nad Kòszkaratą * meczetë, prawòsłôwné cerkwie ë historiczné bùdinczi w centrum gardu Ze Szëmkentu turiscë mògą téż rëgnąc do Sajramù, Nôrodnégò Parkù Sajram-Ùgam, rezerwatu rodë Aksu-Żabagëłë, Turkistanu ë stôrodôwnégò gardu Otrar. == Architektura ë rozwij == Gardowi òbrôz Szëmkentu łączi historiczné centrum, mieszkalné dzélnice z sowiecczégò czasu ë nowé sedlëszcza z nowòczasnyma bùdinkama. Pò pòszerzenim miesczich grańców w 2014 rokù bùdownictwò rozwijało sã òsoblëwie w nordowëch, zôpadnëch ë nordowò-zôpadnëch dzélach. Do wôżnëch nowëch sedlëszczów nôleżą Turan, Shymkent City, Bòzarëk ë Tassaj. Rozwij miasta òbjimô bùdowã nowëch drogów, szkòłów, szpitalów, wòdny ë gazowi sécë, parków, spòrtowëch òbiektów ë kùlturalnëch centrów. W pierszi pòłowie 2026 rokù òddóné òstało do ùżëtkù 558 600 m² nowëch mieszkalnëch placów.<ref name="statistics" /> == Spòrt == W Szëmkence pòpùlarné są [[fùsbal]], [[piscowanié]], gimnastika, tenys, płëwanié ë kòlarstwò. Przédnym chłopsczim fùsbalowim klubã je [[Òrdabasë Szëmkent|Òrdabasë]], jaczi w 2023 rokù pierszi rôz wëgrôł mésterstwò Kazachstanu. Białczi klub BIIK Szëmkent wiele razy wëgrôwôł mésterstwò Kazachstanu ë grôł w eùropejsczich klubòwëch turniérach. Nôwôżniészim spòrtowim òbiektã je Centralny Sztadión m. Każëmùkana Mùngajtpasułë. W gardze są téż spòrtowé zale, tenysowé centra, płëwalnie ë atléticzny kómpleks. == Strzodowiszcze == Przédné ekòlogiczné problemë Szëmkentu są sparłãczoné z industriowima ë transpòrtowima nôkalënama, jakòscą lëftu, czëszczenim brudny wòdë, smiecama ë òchroną zelonëch conów. Miesczé programë òbjimają mòdernizacjã fabrëków, pòszérzanié gazowi sécë, brëkòwanié ekòlogiczniészich aùtobùsów, dba ò rzéczi ë karnôle ë sadzenié nowëch drzéwiãt.<ref name="development" /> Do wôżnëch nôtërnëch ë wëpòczinkòwëch môlów nôleżą rzéka Badam, zdrzódła Kòszkarata ë Karasu, dendrologiczny park ë miesczi zelony pas. == Partnersczé gardë == * [[Òbrôzk:Flag of China.svg|tło|22x22px]] [[Baiyin]] * [[Òbrôzk:Flag of Tajikistan.svg|tło|22x22px]] [[Chodżent|Chùdżand]] * [[Òbrôzk:Flag of Italy.svg|tło|22x22px]] [[Grosseto]] * [[Òbrôzk:Flag of Belarus.svg|tło|22x22px]] [[Mohilew|Mahilewò]] * [[Òbrôzk:Flag of Thailand.svg|tło|22x22px]] [[Pattaya]] * [[Òbrôzk:Flag of Greece.svg|tło|22x22px]] [[Acharnon]] * [[Òbrôzk:Flag of the United Kingdom (3-5).svg|tło|22x22px]] [[Stevenage]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Jizmir]] * [[Òbrôzk:Flag of Turkey.svg|tło|22x22px]] [[Eskişehir]] == Òbaczë téż == * [[Kazachstan]] * [[Astana]] * [[Ałmatë]] * [[Jedwôbny Szlach]] * [[Gardë w Kazachstanie]] == Przëpisë == {{Przëpisë}} == Bùtnowé lënczi == {{Commons}} * [https://www.gov.kz/memleket/entities/shymkent Òficjalnô starna akimatu gardu Szëmkent] {{jãz.|kk}} {{jãz.|ru}} * [https://stat.gov.kz/ru/region/shymkent/ Òficjalnô statisticzi Szëmkentu] {{jãz.|ru}} * [https://visit-shymkent.com/ Turisticzny pòrtal Szëmkentu] * [https://shymkent.invest.gov.kz/ Inwesticëjny pòrtal Szëmkentu] {{Kòntrola}} [[Kategòrëjô:Kazachstan]] [[Kategòrëjô:Gardë w Azëji]] tsn9cnqblnzaozawqm76x6lhlyee8gh Adrenaline 0 13776 211338 211150 2026-08-17T13:29:25Z Terrus38 14026 211338 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Adrenaline | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[1 rujana]] [[1995]] | plac nagraniô = Matrix ([[San Francisco]], [[Kalifòrniô]]) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[nu metal]], [[heavy metal]] | czas dérowaniô = 48:38 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô|albùm = Adrenaline| rëchlészi = — | pòstãpny = [[Around the Fur]] | rok = 1995}} }} '''Adrenaline''' - debiutowi studijny albùm amerikańsczégò metalowégò karna [[Deftones]], wëdóny [[1 rujana]] [[1995]] rokù nôkładã wëtwórnie [[Maverick Records]]<ref>{{Cytuj starnã | url = http://www.deftones.com | titel = Deftones Official Website | data przëstãpù = 2026-08-14}}</ref>. Na platka ùznôwónô je za jeden z kluczowëch dokazów, jaczi pòłożił zwelã pòd rozwij ôrtu [[Nu metal|nu metalu]] w pòłowie lat 90. == Geneza a brzëmienié == Albùm pòwstôł òb cząd intensywnëch kòncertów karna, co przełożëło sã na jegò sërowé, wnet "garażowé" brzëmienié. Produkcją materiału zajął sã [[Terry Date]], jaczi pózni stôł sã stójnym wespółrobòtnikã karna<ref>{{Cytuj starnã | url = http://www.allmusic.com | titel = Terry Date Credits | data przëstãpù = 2026-08-14}}</ref>. Brzëmienié ''Adrenaline'' charakterizëje sã cwiardima, przesterowónyma gitarowima riffama [[Stephen Carpenter|Stephena Carpentera]] a specjalnym wòkalnym sztilã [[Chino Moreno]], jaczi parłãczi agresywné krziczi z wnet szeptónyma partiama. == Znaczënk a òdbiér == Chòc w sztóce premiérë albùm nie òsygnął natëchmiastowégò kòmercyjnégò sukcesu, z czasã zwëskôł kùltowi sztatus. Mùzyczny kriticë achtnãlë gò za wniesenié swiéżoscë do tedëczasny metalowi scenë a za szëk parłãczeniô elementów [[Heavy metal|heavy metalu]], [[Hardcore punk|hardcore punka]] i [[Alternatiwny metal|alternatiwë]]. Nôbarżi znónyma ùsôdzkama promùjącyma wëdôwiznã bëłë syngle ''„7 Words”'' a ''„Bored”'', jaczé do dzys są stójnyma pónktama wëstãpów karna na żëwò. Sukces ''Adrenaline'' pòzwòlił [[Deftones]] na pòczãcé wielelatny karierë a zbùdowanié òddóny bazë lubòtników na całim swiece. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 100%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Bored”</td> <td></td> <td>4:06</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Minus Blindfold”</td> <td></td> <td>4:04</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„One Weak”</td> <td></td> <td>4:29</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Nosebleed”</td> <td></td> <td>4:26</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Lifter”</td> <td></td> <td>4:43</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„Root”</td> <td></td> <td>3:41</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„7 Words”</td> <td></td> <td>3:44</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Birthmark”</td> <td></td> <td>4:19</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Engine No. 9”</td> <td></td> <td>3:25</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Fireal”</td> <td></td> <td>6:36</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Fist”</td> <td>hidden track</td> <td>3:35</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùlny czas:</td> <td>48:38</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} 8e156y6imge9vwozcpxtd4fz6mbas82 Around the Fur 0 13785 211337 211313 2026-08-17T13:28:29Z Terrus38 14026 211337 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Around the Fur | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[28 rujana]] [[1997]] | plac nagraniô = [[Studio Litho]] (Seattle, Waszingtón), [[Studio Durrango]] (Woodinville, Waszingtón) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[nu metal]], [[heavy metal]] | czas dérowaniô = 73:56 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Around the Fur | rëchlészi = [[Adrenaline]] | pòstãpny = [[White Pony]] | rok = 1997 }} }} '''Around the Fur''' - drëdżi studijny albùm amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[28 rujana]] [[1997]] rokù nôkładã [[Maverick Records]]<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.billboard.com/artist/deftones/ | titel = Deftones Chart History | òpùblikòwóny = Billboard | data przëstãpù = 2026-08-14}}</ref>. Albùm òstôł wëprodukòwóny przez [[Terry Date|Terry'égò Date'a]] òrôz bëtników karna. Nagraniô òdbiwałë sã òd aprila do czerwińca 1997 rokù w [[Studio Litho]] w Seattle. Albùm béł rozwiniãcym brzëmienié zaprezentowónégò na debiutowim ''[[Adrenaline]]'' z 1995 rokù. ''Around the Fur'' parłãczi elementë [[alternatiwny metal| alternatiwnégò metalu]], [[nu metal]]u a cwiardszégò rocka, a jegò produkcjô bëła barżi rozbùdowónô jak na pierszim albùmie kapelë. Platka hala karnowi wikszą pòpùlarnotã, a pòchòdzącé z ni syngle ''„My Own Summer (Shove It)”'' òrôz ''„Be Quiet and Drive (Far Away)”'' stałë sã jednyma z nôbarżi znónëch ùsôdzków [[Deftones]]. Albùm zadebiutowôł na 29. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]. W 1999 rokù zwëskôł certifikat złoti platczi, a w 2011 rokù òstôł certifikòwóny jakno platinowi<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.riaa.com/gold-platinum/?tab_search=true&artist=Deftones | titel = RIAA Gold & Platinum - Deftones | òpùblikòwóny = RIAA | data przëstãpù = 2026-08-14}}</ref>. == Historiô pòwstaniô == Pò wëdaniu ''[[Adrenaline]]'' [[Deftones]] rozpòczął robòtã nad pòstãpnym albùmã. Karno pònowno pòdjął wespółrobòtã z producentã [[Terry Date|Terry'm Date'ã]], jaczi òdpòwiôdôł téż za produkcjã debiutowi platczi. Nagraniô ''Around the Fur'' pòczãłë sã w aprilu 1997 rokù w [[Studio Litho]] w Seattle, należącym do gitarzistë [[Pearl Jam]], [[Stone Gossard|Stone'a Gossarda]]. Sesje dérowałë do czerwińca negò samégò rokù<ref>{{Cytuj starnã | url = https://www.allmusic.com/album/around-the-fur-mw0000030589 | titel = Around the Fur - AllMusic Review | òpùblikòwóny = AllMusic | data przëstãpù = 2026-08-14}}</ref>. Òb czas robòtów nad albùmã bëtnicë [[Deftones]] mieszkalë mët w najimóny chëczë w pôłniowi parce Seattle. Cząd nen béł zrzeszony z intensywnym zëcym karna, rozegracjama òrôz òsobistima tôklama, jaczé nalazłë pòdbrzëszcze w atmosferze nagraniów. W przërównaniu z ''[[Adrenaline]]'' karno pòłożił wikszi nacësk na atmosferã a dinamikã ùsôdzków. Gitarowé partie [[Stephen Carpenter|Stephena Carpentera]] òstałë zestawioné z barżi zróżnicowanyma wòkalama [[Chino Moreno]], a [[Abe Cunningham]] eksperimentowôł z brzëmienim perkùsje. == Mùzyka == ''Around the Fur'' je albùmã ùtrzëmónym przédno w sztilistice [[Alternatiwny metal|alternatiwnégò metalu]] a [[Nu metal|nu metalu]]. W przërównaniu z debiutowim ''[[Adrenaline]]'' mùzyka karna sta sã barżi zróżnicowónô pòd wzglãdã dinamiczi a atmosferë. Ùsôdzczi taczé jak ''„My Own Summer (Shove It)”'' a ''„Lotion”'' òpierają sã na cwiardszich, ritmicznëch gitarowëch riffach, równak le ''„Be Quiet and Drive (Far Away)”'' wëkòrzistëje barżi melodijné a przestrzenné partie. Albùm zawierô téż barżi eksperimentalné kòmpòzycje, taczé jak ''„MX”''. W nagraniu ''„Headup”'' gòscynno wëstąpił [[Max Cavalera]], rëchlészi wòkalista a gitarzista [[Sepultura|Sepulturë]] òrôz lider [[Soulfly]]. Ùsôdzk pòwstôł jakno hołd dlô Dana Wellsa, ùmiarłégò paserba [[Max Cavalera|Cavalerë]]. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 100%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="text-align: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„My Own Summer (Shove It)”</td> <td></td> <td>3:35</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Lhabia”</td> <td></td> <td>4:09</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Mascara”</td> <td></td> <td>3:45</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Around the Fur”</td> <td></td> <td>3:31</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Rickets”</td> <td></td> <td>2:42</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„Be Quiet and Drive (Far Away)”</td> <td></td> <td>5:08</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Lotion”</td> <td></td> <td>3:57</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Dai the Flu”</td> <td></td> <td>4:15</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Headup”</td> <td>gòscynno: [[Max Cavalera]]</td> <td>5:12</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„MX”</td> <td>hidden track</td> <td>37:19</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùlny czas:</td> <td>73:56</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} cs0kbo3p36c6jbd48h4dxmco7bdks3o Pòliticzny system Nordowi Macedonie 0 13792 211362 211317 2026-08-17T14:35:00Z Terrus38 14026 211362 wikitext text/x-wiki '''Pòliticzny system [[Nordowô Macedoniô|Nordowi Macedonie]]''' òpiérô sã na reglë [[Demòkracjô|demòkraticzny]] [[Repùblika|repùbliczi]], w jaczim [[Premiéra (pòlitika)|premiéra]] je za wódcã rządu, a w parlamence to dô przedstôwców rozmajitëch [[Pòliticznô partiô|pòliticznëch partiów]]. [[Wëkònôwczô włôdza|Wëkònôwczô włôdzã]] trzimie rząd, [[Ùstawòdôwczô włôdza]] je domeną parlamentu a rządu, a [[Sądowô włôdza|sądową włôdzã]] pôłnią sądë, jaczé są samòstójné wedle egzekùtiwë a legislatiwë. == Egzekùtiwa == Wierszta prezydenta je przédno ceremónialnô. Richtich dowiérnotë òstôwają w gestie wódcë rządu. [[Prezydentowie Nordowi Macedonie|Prezydent Nordowi Macedonie]] je przédnym wódcą zbrójnëch sëłów i prowadzy zetkania państwòwi Radzëznë Bezpiekù. Welowóny je na 5-latną kadencjã w pòwszechny welacje. Jedna òsoba mòże pôłnic nen urząd le dwa razë. Terôczasnym prezydentã Nordowi Macedonie je [[Gòrdana Syłjanowskô-Dawkòwô]]. Òsta wëbrónô na to stanowiszcze w maju 2024 rokù. Prezydent je zòbligòwóny do pòwierzeniégò misje twòrzeniô rządu persónie, co òsta wëbrónô na stanowiszcze premiérë przez partie mającé wikszosc w parlamence. Kandidat na szefa gabinetu mùszi zwëskac we welowanim dowiérné wòtum. Terôczasny rząd je pòpiéróny przez kòalicjã pòniższich partiów: [[WMRÒ-DPMNE|WMRO-DPMNE]], [[Demòkraticznô Partiô Albańczików]], [[Liberalnô Partiô Macedonie]], [[Nowô Socjaldemòkraticznô Partiô]], [[Socjalisticznô Partiô Macedonie]] i [[Partiô dlô Tërecczi Rësznotë w Macedonie]]. == Legislatiwa == Macedońsczi parlament – Sobranie – skłôdô sã ze 120-123 deputowónëch welowónëch na sztërëlatną kadencjã - zanôleżno òd te, kùli depùtowónëch wëbierze macedońskô diaspòra (od 0 do 3). Sobranie wëbróné w gòdnikù 2017 rokù skłôdô sã ze 120 depùtowónëch, tak tej macedońskô diaspòra nie wëbra ani jednégò pòsélca. == Judikatiwa == [[Sądowô włôdza]] je pôłnionô przez sądë. Na czëpie całégò systemù to dô Nôwëższi Sąd, Kònstitucyjny Sąd i Repùblikańskô Sądowô Radzëzna. Na slédnô zajimô sã pòwòłiwanim sãdzów na jichné stanowiszcza. == Administracyjny pòdzél == Z przëjimniãcym nowégò prawa mët a téż pò welacje w [[2005]] roku, krôj pòdzelony je na 78 òkrãgów (mac. ''òpsztini'', pòj.l. ''òpsztina''). Stolëca państwa, [[Skòpié]], je grëpą dzesãc òkrãgów, traktowónëch wëcmanim jakno „Gard Skòpié”. Òkrãdżi w Repùblice Nordowi Macedonie są téż samòrządzënowima jednostkama. Sąsadëjącé ze sobą jednostczi mògą sã łãczëc we stowôrë mającé na célu zlepsziwanié wespółrobòtë pòmidzë nima. [[Kategòrëjô:Nordowô Macedoniô]] 9zdu9b0wye4h9udsi2q89v5bydimi49 White Pony 0 13793 211368 211323 2026-08-17T14:45:54Z HaxelKaszëba 17492 211368 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = White Pony | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[20 czerwińca]] [[2000]] | plac nagraniô = [[Larrabee Sound Studios]] (West Hollywood, Kalifòrniô), [[Studio Litho]] (Seattle, Waszingtón) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]] | czas dérowaniô = 48:43 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = White Pony | rëchlészi = [[Around the Fur]] | pòstãpny = [[Deftones (albùm)|Deftones]] | rok = 2000 }} }} '''White Pony''' - trzecy [[studijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[20 czerwińca]] [[2000]] rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46633-Deftones-White-Pony</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'' a ''[[Around the Fur]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/white-pony-mw0000072049</ref>. ''White Pony'' béł rozwiniãciem rëchliszégò sztilu [[Deftones]], parłãczącë [[alternatiwny metal]], [[nu metal]], [[alternatiwny rock]], elementë [[shoegaze]] òrôz [[Elektronicznô mùzyka|elektroniczny mùzyczi]]<ref>https://pitchfork.com/reviews/albums/deftones-white-pony/</ref>. Albùm béł òdéńscã òd barżi bezpòstrzédnégò a agresywnégò brzëmieniô rëchlészich wëdôwiznów karna. [[Deftones]] wëkòrzistôł na nim barżi zróżnicowóné aranżacje, atmosfericzné gitarowé partie, elektronikã òrôz melodijné wòkalné partie [[Chino Moreno]]<ref>https://www.grammy.com/news/deftones-white-pony-album-legacy-nu-metal-masterpiece</ref>. Pòdle serwisu GRAMMY.com albùm béł istotnym przëmiôrã òdéńscô karna òd tipòwëch znanków henen czasnégò [[Nu metal|nu metalu]] w starnã barżi eksperimentalnégò a atmosfericznégò brzëmieniô<ref>https://www.grammy.com/news/deftones-white-pony-album-legacy-nu-metal-masterpiece</ref>. White Pony zwëskôł wiôldżi sukces kòmercyjny a zadebiutowôł na 3. plac amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm halôł karnowi m.jin. syngle ''„Change (In the House of Flies)”'' òrôz ''„Digital Bath”'', a ùsôdzk ''„Elite”'' dobéł w 2001 rokù [[Nôdgroda Grammy|nôdgrodã Grammy]] v kategòrie Best Metal Performance<ref>https://www.grammy.com/artists/deftones/14101</ref>. Bëła to pierszô [[nôdgroda Grammy]] w historie [[Deftones]]<ref>https://www.grammy.com/artists/deftones/14101</ref>. Jednym z nôbarżi znónëch ùsôdzków je ''„Change (In the House of Flies)”'', charakterizëjący sã mirnészim tempã, atmosfericznym brzëmiã a melodijnym wòkalã. Ùsôdzk stôł sã jednym z nôwikszich szlagrów karna<ref>https://www.allmusic.com/song/change-in-the-house-of-flies-mt0003046645</ref>. GRAMMY.com pòzwa gò jakno wôżny przëmiór zjinaczi mùzycznégò czerënkù [[Deftones]] w starnã barżi atmosfericznégò a melodijnégò sztilu<ref>https://www.grammy.com/news/deftones-white-pony-album-legacy-nu-metal-masterpiece</ref>. W ''„Passenger”'' gòsycnno wëstąpił [[Maynard James Keenan]], wòkalista karna [[Tool]]<ref>https://www.discogs.com/master/46633-Deftones-White-Pony</ref>. Ùsôdzk należi do nôdłuższich kòmpòzycje na albùmie a òpiérô sã na wòkalnym dialogù midzë [[Maynard James Keenan|Keenanã]] a [[Chino Moreno|Morenã]]<ref>https://www.allmusic.com/album/white-pony-mw0000072049</ref>. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 100%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Feiticeira”</td> <td></td> <td>3:09</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Digital Bath”</td> <td></td> <td>4:15</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Elite”</td> <td></td> <td>4:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Rx Queen”</td> <td></td> <td>4:27</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Street Carp”</td> <td></td> <td>2:41</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„Teenager”</td> <td></td> <td>3:20</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Knife Prty”</td> <td></td> <td>4:49</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Korea”</td> <td></td> <td>3:23</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Passenger”</td> <td>gòscynno: [[Maynard James Keenan]]</td> <td>6:08</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Change (In the House of Flies)”</td> <td></td> <td>5:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Pink Maggit”</td> <td></td> <td>7:32</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùlny czas:</td> <td>48:46</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} 141t254pcnxlbbjeef3xm36euhguyq9 Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Òceanie 14 13795 211348 2026-08-17T14:15:23Z DawnyTest 14843 Ùsôdzonô nowô starna "[[Kategòrëjô:Kòntinentë]]" 211348 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Kòntinentë]] hjcy9igpajjn2bg9qy36s0hzpbme1hm 211350 211348 2026-08-17T14:19:15Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Oceanie]] do [[Kategòrëjô:Państwa w Aùstralie i Òceanie]]: pisënk 211348 wikitext text/x-wiki [[Kategòrëjô:Kòntinentë]] hjcy9igpajjn2bg9qy36s0hzpbme1hm Deftones (albùm) 0 13797 211381 2026-08-17T20:03:15Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "{{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:14 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], Warner Bros. Records|Warn…" 211381 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:14 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Deftones | rëchlészi = [[White Pony]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2003 }} }} '''Deftones''' – czwiôrti [[studijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny 20 maja 2003 rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46634-Deftones-Deftones</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'', ''[[Around the Fur]]'' òrôz ''[[White Pony]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł kòntinuacją eksperimentalnégò czerënkù rozwiniãtim na ''[[White Pony]]'', parłãcząc [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[post-hardcore]] òrôz elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] a [[eksperimentalnô mùzyka|eksperymentalny mùzyczi]]. ''Deftones'' pòwstôł w cządze, w jaczim karno znajdowôł sã ù szczitu popùlarnotë pò sukcesu ''White Pony''. Mùzyka na albùmie je cwiardszô a barżi mrocznô, ë jednoczesno wëkorzistëje atmosfericzné aranżacje òrôz zróżnicowóné wòkalné partie [[Chino Moreno]]. W produkcje wikszą rolã òdegrałë téż elektroniczné efektë a samplowanié [[Frank Delgado|Franka Delgado]]<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł promòwóny przédno przez syngle ''„Minerva”'' òrôz ''„Hexagram”''. ''„Minerva”'' sta sã jednym z nôbarżi znónëch ùsôdzków z platczi a doturziła do przódczi rockòwich lëst szlagrów w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/rtt/</ref>. Teledisk do ùsôdzkù przedstôwiôł karno zwënégùjącą ùsôdzk przed pùblicznotą. ''Deftones'' zadebiutowôł na 2. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]], przedającë w pierszim tidzeniu kòl 167 tësącë egzemplarzë w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm pòtkôł sã téż z pòzytiwnym achtnienim kritików, jacy zwracalë bôczënk na cwiardé, ale jednoczasno atmosfericzné brzëmienié materiału<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Jednym z nôbarżi charakteristicznëch ùsôdzków je ''„Minerva”'', na spòdlim cwiardszich, le przestrzennëch gitarach òrôz melodijnym wòkalu [[Chino Moreno]]. Ùsôdzk je czãsto wëmienióny jakno przëmiôr charakteristicznégò sparłãczeniô ladënkù a atmosfericznotë, jaczé stało sã jednym z merku rozpòznawczëch karna. W ''„Lucky You”'' gòscynno wëstąpił [[Robert Smith]], wòkalista a gitarzista karna [[The Cure]]. Smith zaspiéwôł w ùszôdkù òrôz ùczestnicził w jegò produkcje<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm zawierô téż ùsôdzczi ''„Hexagram”'', ''„Bloody Cape”'', ''„Needles and Pins”'' òrôz ''„When Girls Telephone Boys”'', jaczé należą do jegò nôbarżi agresywnëch kòmpòzycje. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 100%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Hexagram”</td> <td></td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Needles and Pins”</td> <td></td> <td>3:23</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Minerva”</td> <td></td> <td>4:17</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Good Morning Beautiful”</td> <td></td> <td>3:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Deathblow”</td> <td></td> <td>5:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„When Girls Telephone Boys”</td> <td></td> <td>4:36</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Battle-Axe”</td> <td></td> <td>5:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Lucky You”</td> <td>gòscynno: [[Robert Smith]]</td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Bloody Cape”</td> <td></td> <td>3:37</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Anniversary of an Uninteresting Event”</td> <td></td> <td>3:57</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Moana”</td> <td></td> <td>5:02</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùlny czas:</td> <td>47:14</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} cd1y40foxrpue7b8cc0todfvn7tu25k 211382 211381 2026-08-17T20:06:14Z HaxelKaszëba 17492 211382 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:14 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Deftones | rëchlészi = [[White Pony]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2003 }} }} '''Deftones''' – czwiôrti [[studijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[20 maja]] [[2003]] rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46634-Deftones-Deftones</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'', ''[[Around the Fur]]'' òrôz ''[[White Pony]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł kòntinuacją eksperimentalnégò czerënkù rozwiniãtim na ''[[White Pony]]'', parłãcząc [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[post-hardcore]] òrôz elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] a [[eksperimentalnô mùzyka|eksperymentalny mùzyczi]]. ''Deftones'' pòwstôł w cządze, w jaczim karno znajdowôł sã ù szczitu popùlarnotë pò sukcesu ''White Pony''. Mùzyka na albùmie je cwiardszô a barżi mrocznô, ë jednoczesno wëkorzistëje atmosfericzné aranżacje òrôz zróżnicowóné wòkalné partie [[Chino Moreno]]. W produkcje wikszą rolã òdegrałë téż elektroniczné efektë a samplowanié [[Frank Delgado|Franka Delgado]]<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł promòwóny przédno przez syngle ''„Minerva”'' òrôz ''„Hexagram”''. ''„Minerva”'' sta sã jednym z nôbarżi znónëch ùsôdzków z platczi a doturziła do przódczi rockòwich lëst szlagrów w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/rtt/</ref>. Teledisk do ùsôdzkù przedstôwiôł karno zwënégùjącą ùsôdzk przed pùblicznotą. ''Deftones'' zadebiutowôł na 2. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]], przedającë w pierszim tidzeniu kòl 167 tësącë egzemplarzë w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm pòtkôł sã téż z pòzytiwnym achtnienim kritików, jacy zwracalë bôczënk na cwiardé, ale jednoczasno atmosfericzné brzëmienié materiału<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Jednym z nôbarżi charakteristicznëch ùsôdzków je ''„Minerva”'', na spòdlim cwiardszich, le przestrzennëch gitarach òrôz melodijnym wòkalu [[Chino Moreno]]. Ùsôdzk je czãsto wëmienióny jakno przëmiôr charakteristicznégò sparłãczeniô ladënkù a atmosfericznotë, jaczé stało sã jednym z merku rozpòznawczëch karna. W ''„Lucky You”'' gòscynno wëstąpił [[Robert Smith]], wòkalista a gitarzista karna [[The Cure]]. Smith zaspiéwôł w ùszôdkù òrôz ùczestnicził w jegò produkcje<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm zawierô téż ùsôdzczi ''„Hexagram”'', ''„Bloody Cape”'', ''„Needles and Pins”'' òrôz ''„When Girls Telephone Boys”'', jaczé należą do jegò nôbarżi agresywnëch kòmpòzycje. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 100%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Hexagram”</td> <td></td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Needles and Pins”</td> <td></td> <td>3:23</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Minerva”</td> <td></td> <td>4:17</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Good Morning Beautiful”</td> <td></td> <td>3:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Deathblow”</td> <td></td> <td>5:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„When Girls Telephone Boys”</td> <td></td> <td>4:36</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Battle-Axe”</td> <td></td> <td>5:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Lucky You”</td> <td>gòscynno: [[Robert Smith]]</td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Bloody Cape”</td> <td></td> <td>3:37</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Anniversary of an Uninteresting Event”</td> <td></td> <td>3:57</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Moana”</td> <td></td> <td>5:02</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùlny czas:</td> <td>47:14</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} j8r5udmxpzate5wyvucwzw1sam4mg9t 211402 211382 2026-08-18T01:28:51Z HaxelKaszëba 17492 òdjimk 211402 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | òdjimk = Deftones (Logo).png | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:14 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Deftones | rëchlészi = [[White Pony]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2003 }} }} '''Deftones''' – czwiôrti [[studijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[20 maja]] [[2003]] rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46634-Deftones-Deftones</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'', ''[[Around the Fur]]'' òrôz ''[[White Pony]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł kòntinuacją eksperimentalnégò czerënkù rozwiniãtim na ''[[White Pony]]'', parłãcząc [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[post-hardcore]] òrôz elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] a [[eksperimentalnô mùzyka|eksperymentalny mùzyczi]]. ''Deftones'' pòwstôł w cządze, w jaczim karno znajdowôł sã ù szczitu popùlarnotë pò sukcesu ''White Pony''. Mùzyka na albùmie je cwiardszô a barżi mrocznô, ë jednoczesno wëkorzistëje atmosfericzné aranżacje òrôz zróżnicowóné wòkalné partie [[Chino Moreno]]. W produkcje wikszą rolã òdegrałë téż elektroniczné efektë a samplowanié [[Frank Delgado|Franka Delgado]]<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł promòwóny przédno przez syngle ''„Minerva”'' òrôz ''„Hexagram”''. ''„Minerva”'' sta sã jednym z nôbarżi znónëch ùsôdzków z platczi a doturziła do przódczi rockòwich lëst szlagrów w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/rtt/</ref>. Teledisk do ùsôdzkù przedstôwiôł karno zwënégùjącą ùsôdzk przed pùblicznotą. ''Deftones'' zadebiutowôł na 2. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]], przedającë w pierszim tidzeniu kòl 167 tësącë egzemplarzë w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm pòtkôł sã téż z pòzytiwnym achtnienim kritików, jacy zwracalë bôczënk na cwiardé, ale jednoczasno atmosfericzné brzëmienié materiału<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Jednym z nôbarżi charakteristicznëch ùsôdzków je ''„Minerva”'', na spòdlim cwiardszich, le przestrzennëch gitarach òrôz melodijnym wòkalu [[Chino Moreno]]. Ùsôdzk je czãsto wëmienióny jakno przëmiôr charakteristicznégò sparłãczeniô ladënkù a atmosfericznotë, jaczé stało sã jednym z merku rozpòznawczëch karna. W ''„Lucky You”'' gòscynno wëstąpił [[Robert Smith]], wòkalista a gitarzista karna [[The Cure]]. Smith zaspiéwôł w ùszôdkù òrôz ùczestnicził w jegò produkcje<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm zawierô téż ùsôdzczi ''„Hexagram”'', ''„Bloody Cape”'', ''„Needles and Pins”'' òrôz ''„When Girls Telephone Boys”'', jaczé należą do jegò nôbarżi agresywnëch kòmpòzycje. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 100%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Hexagram”</td> <td></td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Needles and Pins”</td> <td></td> <td>3:23</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Minerva”</td> <td></td> <td>4:17</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Good Morning Beautiful”</td> <td></td> <td>3:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Deathblow”</td> <td></td> <td>5:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„When Girls Telephone Boys”</td> <td></td> <td>4:36</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Battle-Axe”</td> <td></td> <td>5:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Lucky You”</td> <td>gòscynno: [[Robert Smith]]</td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Bloody Cape”</td> <td></td> <td>3:37</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Anniversary of an Uninteresting Event”</td> <td></td> <td>3:57</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Moana”</td> <td></td> <td>5:02</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùlny czas:</td> <td>47:14</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} 1j8f3gszo3a17v4wz4fmrqzix6bcn1h 211403 211402 2026-08-18T01:31:13Z HaxelKaszëba 17492 211403 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = Deftones | òdjimk = Deftones (Logo).png | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Studijny Albùm]] | wëdóné = [[20 maja]] [[2003]] | plac nagraniô = [[The Spot]] (Los Angeles, Kalifòrniô), [[Sonic Ranch]] (Tornillo, Teksas) | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[eksperymentalny rock]], [[post-hardcore]] | czas dérowaniô = 47:14 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = [[Terry Date]], [[Deftones]] | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = Deftones | rëchlészi = [[White Pony]] | pòstãpny = [[B-Sides & Rarities]] | rok = 2003 }} }} '''Deftones''' – czwiôrti [[studijny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[20 maja]] [[2003]] rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/master/46634-Deftones-Deftones</ref>. Producentã albùmù béł [[Terry Date]], jaczi rëchli wespółrobił z karnã przë albùmach ''[[Adrenaline]]'', ''[[Around the Fur]]'' òrôz ''[[White Pony]]''<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł kòntinuacją eksperimentalnégò czerënkù rozwiniãtim na ''[[White Pony]]'', parłãcząc [[alternatiwny metal]], [[art metal]], [[post-hardcore]] òrôz elementë [[alternatiwny rock|alternatiwnégò rocka]] a [[eksperimentalnô mùzyka|eksperymentalny mùzyczi]]. ''Deftones'' pòwstôł w cządze, w jaczim karno znajdowôł sã ù szczitu popùlarnotë pò sukcesu ''White Pony''. Mùzyka na albùmie je cwiardszô a barżi mrocznô, ë jednoczesno wëkorzistëje atmosfericzné aranżacje òrôz zróżnicowóné wòkalné partie [[Chino Moreno]]. W produkcje wikszą rolã òdegrałë téż elektroniczné efektë a samplowanié [[Frank Delgado|Franka Delgado]]<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm béł promòwóny przédno przez syngle ''„Minerva”'' òrôz ''„Hexagram”''. ''„Minerva”'' sta sã jednym z nôbarżi znónëch ùsôdzków z platczi a doturziła do przódczi rockòwich lëst szlagrów w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/rtt/</ref>. Teledisk do ùsôdzkù przedstôwiôł karno zwënégùjącą ùsôdzk przed pùblicznotą. ''Deftones'' zadebiutowôł na 2. placu amerikańsczi lëstë [[Billboard 200]], przedającë w pierszim tidzeniu kòl 167 tësącë egzemplarzë w [[Zjednóné Kraje Americzi|Zjednónëch Krajach]]<ref>https://www.billboard.com/artist/deftones/chart-history/tlp/</ref>. Albùm pòtkôł sã téż z pòzytiwnym achtnienim kritików, jacy zwracalë bôczënk na cwiardé, ale jednoczasno atmosfericzné brzëmienié materiału<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Jednym z nôbarżi charakteristicznëch ùsôdzków je ''„Minerva”'', na spòdlim cwiardszich, le przestrzennëch gitarach òrôz melodijnym wòkalu [[Chino Moreno]]. Ùsôdzk je czãsto wëmienióny jakno przëmiôr charakteristicznégò sparłãczeniô ladënkù a atmosfericznotë, jaczé stało sã jednym z merku rozpòznawczëch karna. W ''„Lucky You”'' gòscynno wëstąpił [[Robert Smith]], wòkalista a gitarzista karna [[The Cure]]. Smith zaspiéwôł w ùszôdkù òrôz ùczestnicził w jegò produkcje<ref>https://www.allmusic.com/album/deftones-mw0000021388</ref>. Albùm zawierô téż ùsôdzczi ''„Hexagram”'', ''„Bloody Cape”'', ''„Needles and Pins”'' òrôz ''„When Girls Telephone Boys”'', jaczé należą do jegò nôbarżi agresywnëch kòmpòzycje. == Lësta ùsôdzków == <table class="wikitable" style="width: 100%;"> <tr> <th style="width: 5%;">Nr</th> <th style="text-align: left;">Titel</th> <th style="text-align: left;">Bôczënk</th> <th style="width: 15%;">Czas</th> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">1.</td> <td>„Hexagram”</td> <td></td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">2.</td> <td>„Needles and Pins”</td> <td></td> <td>3:23</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">3.</td> <td>„Minerva”</td> <td></td> <td>4:17</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">4.</td> <td>„Good Morning Beautiful”</td> <td></td> <td>3:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">5.</td> <td>„Deathblow”</td> <td></td> <td>5:28</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">6.</td> <td>„When Girls Telephone Boys”</td> <td></td> <td>4:36</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">7.</td> <td>„Battle-Axe”</td> <td></td> <td>5:01</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">8.</td> <td>„Lucky You”</td> <td>gòscynno: [[Robert Smith]]</td> <td>4:10</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">9.</td> <td>„Bloody Cape”</td> <td></td> <td>3:37</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">10.</td> <td>„Anniversary of an Uninteresting Event”</td> <td></td> <td>3:57</td> </tr> <tr> <td style="text-align: center;">11.</td> <td>„Moana”</td> <td></td> <td>5:02</td> </tr> <tr style="font-weight: bold; background-color: #f2f2f2;"> <td colspan="3" style="text-align: right;">Fùlny czas:</td> <td>47:14</td> </tr> </table> == Przëpisë == {{Przëpisë}} a5qy5j6g839olg7jfbhk1frjmqmc7rt B-Sides & Rarities 0 13798 211410 2026-08-18T01:54:16Z HaxelKaszëba 17492 Ùsôdzonô nowô starna "{{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = B-Sides & Rarities | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Kòmpilacyjny albùm]] | wëdóné = [[4 gòdnika]] [[2005]] | plac nagraniô = rozmajité | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[nu metal]], [[shoegaze]] | czas dérowaniô = 62:09 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = rozmajitô | chronologiô = {{Ka…" 211410 wikitext text/x-wiki {{Szablóna:Mùzyczny albùm infobox | pòzwa albùmù = B-Sides & Rarities | artista = [[Deftones]] | ôrt albùmù = [[Kòmpilacyjny albùm]] | wëdóné = [[4 gòdnika]] [[2005]] | plac nagraniô = rozmajité | mùzyczné ôrtë = [[alternatiwny metal]], [[alternatiwny rock]], [[nu metal]], [[shoegaze]] | czas dérowaniô = 62:09 | wëtwórniô = [[Maverick Records|Maverick]], [[Warner Bros. Records|Warner Bros.]] | produkcjô = rozmajitô | chronologiô = {{Karno chronologiô | albùm = B-Sides & Rarities | rëchlészi = [[Deftones (albùm)|Deftones]] | pòstãpny = [[Saturday Night Wrist]] | rok = 2005 }} }} '''B-Sides & Rarities''' – [[kòmpilacyjny albùm]] amerikańsczégò karna [[Deftones]], wëdóny [[4 gòdnika]] [[2005]] rokù nôkładã [[Maverick Records]] a [[Warner Bros. Records]]<ref>https://www.discogs.com/release/560474-Deftones-B-Sides-Rarities</ref>. Albùm zawierô starnë B, rzôdczé nagraniô, coverë òrôz jiné ùsôdzczi pòchòdzące z rozmajitëch cządów dzejaniów karna<ref>https://www.allmusic.com/album/b-sides-rarities-mw0000171977</ref>. Na albùmie nalazłë sã m.jin. ùsôdzczi pòchòdzące z sesje nagraniowëch albùmów ''[[Around the Fur]]'', ''[[White Pony]]'' òrôz ''[[Deftones (album)|Deftones]]'', a téż coverë ùsôdzków jinëch artistów. ''B-Sides & Rarities'' je pierszim òficjalnym kòmpilacyjnym albùmã [[Deftones]]. == Lësta ùsôdzków == {| class="wikitable" ! Nr ! Titel ! Bôczënk ! Czas |- | 1. | „Savory” | | 4:10 |- | 2. | „Wax and Wane” | | 4:06 |- | 3. | „Change (In the House of Flies)” | akùsticznô wersjô | 4:52 |- | 4. | „Simple Man” | cover [[Lynyrd Skynyrd]] | 6:17 |- | 5. | „Sinatra” | | 4:28 |- | 6. | „No Ordinary Love” | cover [[Sade]] | 5:32 |- | 7. | „Teenager (Idiot Version)” | | 3:42 |- | 8. | „Crenshaw Punch / I'll Throw Rocks at You” | | 4:46 |- | 9. | „Black Moon” | | 3:27 |- | 10. | „Savory” | z [[Chino Moreno|Chinã Morenã]] | 4:33 |- | 11. | „Please Please Please Let Me Get What I Want” | cover [[The Smiths]] | 2:01 |- | 12. | „Digital Bath” | koncertowô wersjô | 4:47 |- | 13. | „The Boy's Republic” | | 4:29 |- | 14. | „Drive” | cover [[The Cars]] | 4:59 |- ! colspan="3" | Fùlny czas: ! 62:09 |} == Przëpisë == {{Przëpisë}} ro90rty3pp5a54sikbmei7w6j7i12sd Szablóna:Lokalizacëjnô kôrta 10 13799 211424 2026-08-18T09:41:46Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Szablóna:Lokalizacëjnô kôrta]] do [[Szablóna:Lokalizacyjnô kôrta]]: pisënk 211424 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Szablóna:Lokalizacyjnô kôrta]] levp12bsuomkb3upqsqdg2j7eb2k4fb Szablóna:Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt 10 13800 211427 2026-08-18T09:46:11Z Terrus38 14026 Terrus38 przeniós starnã [[Szablóna:Lokalizacëjnô kôrta/pùnkt]] do [[Szablóna:Lokalizacyjnô kôrta/pónkt]]: pisënk 211427 wikitext text/x-wiki #PATRZ [[Szablóna:Lokalizacyjnô kôrta/pónkt]] qtkspgaoqjws2tl99p7t9skhbc7m0n6