MediaWiki:Sitenotice

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="cv">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>cvwiki</dbname>
    <base>https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ятарлă</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Сӳтсе явасси</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хутшăнакан</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хутшăнаканăн канашлу страници</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википеди сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ӳкерчĕк</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблона сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Пулăшу</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Пулăшăва сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорине сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>MediaWiki:Sitenotice</title>
    <ns>8</ns>
    <id>671</id>
    <revision>
      <id>873137</id>
      <parentid>870312</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:00:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ҫӗнетӳ</comment>
      <origin>873137</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="777" sha1="1jnv5ypkxrjv1d4xf1r6jkcikkszt18" xml:space="preserve">&lt;div class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;border: 1px solid #ddd; margin: 0 0 3px;&quot;&gt;
&lt;div class=&quot;nomobile&quot; style=&quot;color: grey; max-width:1280px; margin: 10px auto; font-family: Tahoma, 'DejaVu Sans Condensed', sans-serif; text-align: center; font-size: 10pt; position: relative;&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;color: grey; max-width:1280px; margin: 5px auto; font-family: Tahoma, 'DejaVu Sans Condensed', sans-serif; text-align: center; font-size: 12pt; position: relative;&quot;&gt;2026.03.21 — 2026.05.31 [[File:CEE_Spring_Logo_transparent.svg|150px|link=Википеди:Вики-çуркунне 2026]][[Википеди:Вики-çуркунне 2026|&lt;span style=&quot;color: #28a745; font-weight: bold;&quot;&gt;«Вики-ҫуркунне 2026»&lt;/span&gt;]]&lt;br /&gt;
&lt;/small&gt;
&lt;/div&gt;
&lt;div style=&quot;clear: both;&quot;&gt;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;</text>
      <sha1>1jnv5ypkxrjv1d4xf1r6jkcikkszt18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Малалла (хаçат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7495</id>
    <revision>
      <id>873141</id>
      <parentid>633804</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T16:23:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873141</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1959" sha1="7tcra3phoh6i3fikvdlxanm0arshs0m" xml:space="preserve">{{Хаçат
| ят                      = Малалла
| ӳкерчĕк              = 
| алпусни                 = 
| тĕс                     = 
| формат                  = 
| чĕлхе                   = [[чăваш чĕлхи|чăвашла]]/[[вырăс чĕлхи|вырăсла]]
| никĕсленĕ               =
| кăларакан               = [[Чăваш Республикин культура, наци, информатика политикин тата архив ĕçĕн министерстви]], редакци коллективĕ
| редактор                = Хохлова Валентина Михайловна
| тираж                   = 
| тĕп оффис               = [[Чăваш Республики]], [[Çĕмĕрле районĕ]], [[Çĕмĕрле]] хули.
| веб-сайт                = [http://вперёд21.рф вперёд21.рф]
}}
'''Малалла''' ({{lang-ru|Вперёд}}) — [[Чăваш Ен]]ĕн [[Çĕмĕрле районĕ]]нче тухакан [[хаçат]].

Хаçат [[чăваш чĕлхи|чăвашла]], [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] тухать.

==Кун-çулĕ==
{{Çырмалла}}

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем==
* [http://vpered21.ru/ vpered21.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180531031248/http://vpered21.ru/ |date=2018-05-31 }}

{{Press-stub}} 
{{Интервики çук}} 
{{Чăвашла хаçат-журнал}}

[[Категори:Паллă вăхăтран тухакан кăларăмсем]]
[[Категори:Чăваш хаçат-журналĕсем]]
[[Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал]]
[[Категори:Чăваш Енĕн Çĕмĕрле районĕ]]
[[Категори:Чăвашла тухакан хаçат-журнал]]
[[Категори:Вырăсла тухакан хаçат-журнал]]</text>
      <sha1>7tcra3phoh6i3fikvdlxanm0arshs0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Психика</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8715</id>
    <revision>
      <id>873165</id>
      <parentid>579177</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T08:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873165</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1102" sha1="f7jqh4y3mpvyan6dp3vioxboimbro6a" xml:space="preserve">'''Психика''' ({{lang-el|ψυχή}} — чунлă) — чĕрчунсемпе çынăн пурнăçĕн ятарлă енĕ, йĕри-тавралăхпа хутшăнăвĕсем. Психикăпа соматикăллă (ут-пӳри) процессĕсем пĕр-пĕринпе хутшăнаççĕ. Психикăна тĕрлĕ енсем сăнлаççĕ: тĕрĕс-тĕкеллĕх, активлăх, аталану, хăйне тытма пĕлни, коммуникаци, адаптаци. Психика [[биологи]] [[эволюци]]йĕ кирлĕ таран аталаннă хыççăн палăрать. Психикăна [[психологи]], [[нейрофизиологи]], [[психиатри]] [[ăслăлăх]]ĕсем тĕпчеççĕ.

== Каçăсем ==
* [http://www.vocabulary.ru психологин нациллĕ энциклопедийĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130806061904/http://vocabulary.ru/ |date=2013-08-06 }} (вырăсла)

{{Хӳтĕлев механизмĕсем}}

[[Категори:Психика|*]]</text>
      <sha1>f7jqh4y3mpvyan6dp3vioxboimbro6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мишутин Николай Степанович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12458</id>
    <revision>
      <id>873146</id>
      <parentid>851922</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T20:37:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873146</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5856" sha1="k0rw3uungvb2rimwqn34hzu6zfdl27c" xml:space="preserve">{{Çыравçă
|Ят                   = Николай Мишутин
|Ӳкерчĕк              = 
|Ӳкерчĕке ăнлантарни  = 
|Çуралнă чухнехи ят   = Мишутин Николай Степанович
|Çуралнă вăхăт        = [[1921]], [[раштав, 26]]
|Çуралнă вырăн        = [[Пăрачкав]] [[ял]]ĕ, РСФСР
|Вилнĕ вăхăт          = [[1972]], [[раштав, 28]], [[Чăваш АССР]], РСФСР
|Вилнĕ вырăн          = [[Пăрачкав]] [[ял]]ĕ, 
|Гражданлăх           = {{URS}}
|Ĕçсен чĕлхи          = [[вырăс чĕлхи|вырăс]]
|Ĕçлев тĕсĕ           = 
|Чыславсем            = {{Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ}} {{!!}} {{Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ}}
}}
'''Мишутин Николай Степанович''' (26.12.1921, [[Пăрачкав]] [[ял]]ĕ, РСФСР — 28.12.1972, çавăнтах)  — Чăваш Енри [[çыравçă]].

[[1968]] çултанпа ССРП ÇП пайташĕ. Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче хастарлăхне кăтартнăшăн ăна икĕ хут [[Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ]]пе чысланă&lt;ref&gt;[http://enc.cap.ru/?t=prsn&amp;lnk=3450 Чувашская энциклопедия]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/mishutin/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411131841/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/pisateli/mishutin/ |date=2020-04-11 }}&lt;/ref&gt;

==Кун-çулĕ==
[[1921]] çулхи [[раштав, 26|раштавăн 26-мĕшĕнче]] [[Пăрачкав]] [[ял]]ĕнче çуралнă.

1941 çулта çĕртме уйăхĕнче Николай Степановича Рязаньри пехота училищине вĕренме янă. 1942 çулта пуш уйăхĕнче Курсантсен уйрăм бригади йышĕнче Çурçĕр-Анăç фронтĕнче çапăçнă. 1942 çулта кĕркунне артиллери училищине вĕренме янă, кайран тĕрлĕ фронтра çапăçнă. 1944 çулта ака уйăхĕнче çапăçура йывăр аманнă. Хăюллăхпа маттурлăхшăн ăна хĕрлĕ Çăлтăр орденĕпе икĕ хутчен тата «Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче Германие çĕнтернĕшĕн» медалĕпе чысланă.

Çартан таврăнсан районти милици уйрăмĕнче ĕçленĕ.


[[1972]] çулхи [[раштав, 28|раштавăн 28-мĕшĕнче]] çут тĕнчерен уйрăлса кайнă.

==Ӗçĕсем==
[[Калав]]семпе [[юмах]]сем çырнă. [[Мускав]]ра унăн çак кĕнекесем тухнă:
* «Почему рыбы стали нарядными» (''Пулăсем ма капăрланнă?'');
* «Как солнышко будили» (''Хĕвеле вăратни'');
* «Дымок и туча» (''Тетĕмпе пĕлĕт'');

[[Шупашкар]]та çак [[кĕнеке]]сене кăларнă:
* «Зайка и художник» (''Мулкачпа ӳнерçĕ'', [[1959]]);
* «Мальчик и пчёлы» (''Арçын ачапа сăпсасем'', [[1963]]);
* «Максимкина аллея» (''Макçăм аллеи'', [[1968]]);
* тата ыттисем.

== Литература ==
* Абрамов, В. А. Мишутин Николай Степанович / В. А. Абрамов // Чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2009. – Т. 3 : М-Се. – С. 116.
* Афанасьев, П. Мишутин Николай Степанович // Афанасьев, П. Писатели Чувашии / П. Афанасьев. – Чебоксары, 2006. – С. 279.
* [Алатырцев В. И. ; Базанов Н. М. ; Бусыгин Н. И. ; Краснов И. Г. ; Лесин А. А. ; Грибанов В. И. ; Мишутин Н. С. ; Пиняев И. Д. ; Ураков А. И : [о поэтах-фронтовиках, уроженцах Порецкого района] // Порецкие вести. – 2006. – 6 мая. – С. 5.
* Захаров, В. Обаяние таланта / В. Захаров // Совет. Чувашия. – 1981. – 24 дек. – С. 4.
* Ижев, М. В гостях у писателя / М. Ижев // Совет. Чувашия. – 1968. – 17 окт. – С. 4.
* Краснов, А. Близкий друг детворы / А. Краснов // Порецкие вести. – 2004. – 10 янв. – С. 4.
* Литературное Поречье // Порецкие вести. – 2007. – 15 сент. – С. 5.
* Тимуков, А. Н. Мишутин Николай Степанович / А. Н. Тимуков // Краткая чувашская энциклопедия. – Чебоксары, 2001. – С. 274.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.myshared.ru/slide/1147158/ Мишутин Николай Степанович 1921-1972] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200411135430/http://www.myshared.ru/slide/1147158/ |date=2020-04-11 }}

[[Категори:ССРП ÇП пайташĕсем]]
[[Категори:Пайăр çынсем:Пăрачкав районĕ]]
[[Категори:Раштавăн 26-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:1921 çулта çуралнисем]]
[[Категори:1972 çулта вилнисем]]
[[Категори:Раштавăн 28-мĕшĕнче вилнисем]]
[[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]]</text>
      <sha1>k0rw3uungvb2rimwqn34hzu6zfdl27c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раççей банкĕсем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15966</id>
    <revision>
      <id>873169</id>
      <parentid>712487</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T10:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873169</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2789" sha1="gh6003q0lff1sf7417sgc7apg99f65m" xml:space="preserve">'''Раçсей банкĕсем''' икĕ шайлă йĕркелĕхре, çӳлти шайĕнче [[Раççей Федерацийĕн Тĕп Банкĕ]], аялтинче — [[Сутă-илӳ банкĕ|коммерци банкĕсем]].

== Раççейĕн пысăк банкĕсем ==
[http://rating.rbc.ru/article.shtml?2008/09/01/32092794 '''РБК.Рейтинг''']{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} хыпарĕсемпе, таса актив калăпăшĕпе Раççейĕн пысăк банкĕсем [[утă ,1]] [[2008]]тĕлне:
{| align=&quot;center&quot; class=&quot;standard&quot;
|+
! |№
! |Банк
! |Таса активĕсем &lt;br /&gt; на 01.07.08, &lt;br /&gt; млн тенкĕ
|-----
| 1
| [[Раççей сбербанкĕ]]
|5 565 666
|-----
| 2
| [[ВТБ]]
|1 719 289
|-----
| 3
| [[Газпромбанк]]
|870 569
|-----
| 4
| [[Россельхозбанк]]
|624 771
|-----
| 5
| [[Альфа-банк]]
|587 152
|-----
| 6
| [[Мускав банкĕ]]
|574 084
|-----
| 7
| [[Райффайзенбанк]]
|460 303
|-----
| 8
| [[Росбанк]]
|421 359
|-----
| 9
| [[ВТБ 24]]
|420 087
|-----
| 10
| [[ЮниКредит Банк]]
|413 158
|-----
| 11
| [[Уралсиб]]
|396 669
|-----
| 12
| [[Промсвязьбанк]]
|353 300
|-----
| 13
| [[МДМ-Банк]]
|291 891
|-----
| 14
| [[Номос-банк]]
|225 800
|-----
| 15
| [[УРСА Банк]]
|217 853
|-----
|+
|}
* Чи пысăк Раççей банкĕсем ( 1 çĕртме 2011 ) :
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ 
! Вырăн !! Банк ячĕ    !! Хула   !! Активсем ( млн.тенке ) 1.06.2011   
|-
| 1 || [[Раççей сбербанкĕ]]  || [[Мускав]]  || 8 533 795
|-
| 2 || [[ВТБ]] || [[Санкт-Петербург]] || 3 040 070
|-
| 3 || [[Газпромбанк]]   || [[Мускав]]  || 1 879 489
|-
| 4 || [[Россельхозбанк]] || [[Мускав]] || 1 102 434
|-
| 5 || [[ВТБ 24]] || [[Мускав]] || 935 800
|-
| 6 || [[Мускав банкĕ]] || [[Мускав]] || 888 306
|-
| 7 || [[Альфа-банк]] || [[Мускав]] || 790 130
|-
| 8 || [[ЮниКредит банк]] || [[Мускав]] || 616 148
|-
| 9 || [[Райффайзенбанк]] || [[Мускав]] || 493 014
|-
| 10 || [[Промсвязьбанк]] || [[Мускав]] || 465 089
|}

== Çавăн пекех пăхăр ==

* [[Раççей банкĕсен шучĕсем]]

== Каçăсем  ==
* [http://allcred.ru/banks/ Раççей банкĕсен шучĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430131642/http://allcred.ru/banks/ |date=2008-04-30 }}

[[Категори:Раççей банкĕсем]]
[[Категори:Раççей хуçалăхĕ]]</text>
      <sha1>gh6003q0lff1sf7417sgc7apg99f65m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Lang-bg</title>
    <ns>10</ns>
    <id>19485</id>
    <revision>
      <id>873139</id>
      <parentid>718107</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:08:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>тӗрӗслетӳ</comment>
      <origin>873139</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="145" sha1="2i5kd7cjr6zraj2ymmpwj2zj9ic284m" xml:space="preserve">[[болгар чӗлхи|болг.]] {{langi|bg|{{{1}}}}}&lt;noinclude&gt;
[[Категори:Чĕлхесен шаблонĕсем|bg]]

&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>2i5kd7cjr6zraj2ymmpwj2zj9ic284m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пыл курăкĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19728</id>
    <revision>
      <id>873168</id>
      <parentid>872099</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T10:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873168</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6251" sha1="1499fmz84c1orc5hfdeijbx1a50p8nf" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Pulmonaria_obscura_20090512_017.jpg|thumb|250px]]
'''Пыл курăкĕ''' ({{lang-la|Pulmonária}})&lt;ref&gt;(см. раздел [[#Литература|Литература]]).&lt;/ref&gt; — хăяр  курăк йышĕнчи курăксен йăхĕ. Йăхра евразинчи 14 &lt;ref name=&quot;bot&quot;&gt;{{книга|автор=|часть=|заглавие=Ботаника. Энциклопедия «Все растения мира»: Пер. с [[Английский язык|англ.]]|оригинал=Botanica|ссылка=|ответственный=ред. Д. Григорьев и др|издание=|место=М.|издательство=Könemann|год=2006 (русское издание)|том=|страницы=722|страниц=1020|серия=|isbn=3-8331-1621-8|тираж=}}&lt;/ref&gt;—16&lt;ref&gt;По данным сайта GRIN (см. раздел [[#Ссылки|Ссылки]]).&lt;/ref&gt; биологи тĕсĕ.

[[Ӳкерчĕк:Pulmonaria officinalis Sturm10.jpg|left|250px|Кăвак çеçпĕл|Pulmonaria officinalis|[[Штурм Якоб|Штурм Якобĕн]] «''Deutschlands Flora in Abbildungen''» (1796) кĕнекинчи ботаникăлла ӳкерчĕкĕ]]
=== Тĕсĕсем ===
'''Пыл курăк йăхĕн тĕсĕсен списокĕ'''&lt;ref&gt;[http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?10144 Пыл курăк йăхĕн тĕсĕсем  GRIN сайтра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131102203621/http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/splist.pl?10144 |date=2013-11-02 }}{{ref-en}} Сайтра ку тулли список тесе каланă. {{V|18|5|2009}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www2.dijon.inra.fr/flore-france/pu-pz.htm Index Synonymique de la Flore de France de Michel Kerguélen, 1999] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090318065829/http://www2.dijon.inra.fr/flore-france/pu-pz.htm |date=2009-03-18 }}{{ref-fr}}{{ref-la}} {{V|19|5|2009}}&lt;/ref&gt;
* {{lang-la|Pulmonaria affinis|aut=[[Jord.]] (1854)}}
: {{lang-la|s=2|Pulmonaria alpestris|aut=[[Lamotte]] (1880)}}
* {{lang-la|Pulmonaria angustifolia|aut=[[L.]] (1753)}}
: {{lang-la|s=2|Pulmonaria australis|aut=([[J.Murr]]) [[W.Sauer]] (1975)}}
* {{lang-la|s=0|Pulmonaria angustifolia|aut=[[auct.]], [[non (таксономия)|non]] [[L.]]}}
: = {{lang-la|Pulmonaria longifolia|aut=([[T.Bastard]]) [[Boreau]] (1857)}}
* {{bt|Pulmonaria angustifolia|var=longifolia|[[T.Bastard]]}} - [[ансăр çулçăллă çеçпĕл]]&lt;ref&gt;Куданова З.М. Определитель высших растений Чувашской АССР. Чувашкнигоиздат. 1965. с.255&lt;/ref&gt;
: = {{lang-la|Pulmonaria longifolia|aut=([[T.Bastard]]) [[Boreau]] (1857)}}
* {{lang-la|s=0|Pulmonaria australis|aut=([[J.Murr]]) [[W.Sauer]] (1975)}}
: = {{lang-la|Pulmonaria angustifolia|aut=[[L.]] (1753)}}
* {{lang-la|s=0|Pulmonaria ciliata|aut=[[Torr.]] (1827)}}
: = {{lang-la|Mertensia ciliata|aut=([[Torr.]]) [[G.Don]] (1837—1838)}}
* {{lang-la|Pulmonaria dacica|aut=[[Simonk.]] (1887)}}
* {{lang-la|Pulmonaria filarszkyana|aut=[[Jáv.]] (1916)}}
* {{lang-la|Pulmonaria helvetica|aut=[[Bolliger]] (1982)}}
* {{lang-la|Pulmonaria kerneri|aut=[[F.Wettst.]] (1888)}}
* {{lang-la|Pulmonaria longifolia|aut=([[Bast.]]) ex [[Boreau]] (1857)}}
: &lt;nowiki&gt;[&lt;/nowiki&gt;[[syn.]] {{bt|Pulmonaria angustifolia|var=longifolia|[[T.Bastard]]}}]
* {{lang-la|s=0|Pulmonaria maritima|aut=[[L.]] (1753)}}
: = {{lang-la|Mertensia maritima|aut=([[L.]]) [[Gray]] (1821)}}
* {{lang-la|Pulmonaria mollis|aut=[[Wulfen]] (1813)}} - ''[[çĕмçе çеçпĕл]]''
* {{lang-la|Pulmonaria montana|aut=[[Lej.]] (1811)}}
* {{lang-la|Pulmonaria obscura|aut=[[Dumort.]] (1865)}}
* {{lang-la|Pulmonaria officinalis|aut=[[L.]]|txt={{typus}} (1753)}}- ''пыл курăкĕ ([[кăвак çеçпĕл]])''
* {{lang-la|Pulmonaria rubra|aut=[[Schott]] (1851)}}
* {{lang-la|Pulmonaria saccharata|aut=[[Mill.]] (1768)}}
* {{lang-la|s=0|Pulmonaria sibirica|aut=[[L.]] (1753)}}
: = {{lang-la|Mertensia sibirica|aut=([[L.]]) [[G.Don]] (1837—1838)}}
* {{lang-la|Pulmonaria stiriaca|aut=[[A.Kern.]] (1878)}}
* {{lang-la|Pulmonaria vallarsae|aut=[[A.Kern.]] (1878)}}
* {{lang-la|Pulmonaria visianii|aut=[[Degen]] &amp; [[Lengyel]] (1937)}}

== Асăнмалли ==
{{асăрхавсем}}
== Вуламалли ==
* {{anchor|Доброчаева}}{{книга|автор=Доброчаева Д. Н.|часть=Семейство [[бурачниковые]] (Boraginaceae)|заглавие=Жизнь растений. В 6-ти т.|оригинал=|ссылка=|ответственный=под ред. [[А. Л. Тахтаджян]]а|издание=|место=М.|издательство=Просвещение|год=1981|том=5. Ч. 2. Цветковые растения|страницы=394—398|страниц=|серия=|isbn=|тираж=300000}}
* {{anchor|Губанов}}{{книга|автор=Губанов И. А. и др.|часть=|заглавие=Определитель высших растений средней полосы европейской части СССР: Пособие для учителей|оригинал=|ссылка=|ответственный=И. А. Губанов, В. С. Новиков, В. Н. Тихомиров|издание=|место=М.|издательство=Просвещение|год=1981|том=|страницы=199, 201—202|страниц=287|серия=|isbn=|тираж=}}

== Каçăсем ==
* {{GRIN|genus|10144}}{{ref-en}} {{V|17|5|2009}}
* [http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=3&amp;taxon_id=127635 Род ''Pulmonaria'' на сайте eFloras в разделе Флора Китая] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140729004433/http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=3&amp;taxon_id=127635 |date=2014-07-29 }}{{ref-en}} {{V|18|5|2009}}
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=PULMO ''Pulmonaria'' на сайте USDA NRCS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110921080359/http://www.plants.usda.gov/java/profile?symbol=PULMO |date=2011-09-21 }}{{ref-en}} {{V|26|5|2009}}

[[Категори:Хăяр курăкĕ йышшисем]]
[[Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа]]</text>
      <sha1>1499fmz84c1orc5hfdeijbx1a50p8nf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Проституци</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21217</id>
    <revision>
      <id>873164</id>
      <parentid>851590</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T08:47:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873164</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14697" sha1="lm17ku3z2g5q9ctkmdvctcpfifwk6ih" xml:space="preserve">[[File:Toulouse-Lautrec Prostitutes DMA.jpg|thumb|«Проституткăсем».&lt;br&gt;''[[Тулуз-Лотрек Анри де|А. Тулуз-Лотрек]]'', 1893—1895&lt;br&gt;&lt;small&gt;''наждак хучĕ, [[пастель]]''&lt;br&gt;[[Далласри ӳнер музейĕ]], [[Техас]]&lt;/small&gt;]]
[[Ӳкерчĕк:Amsterdam red light district 24-7-2003.JPG|thumb|[[Хĕрлĕ хунарсен кварталĕ]], [[Амстердам]]]]

'''Проститу́ци''' ({{lang-la|prostitute [pro + statuo]}} — тӳррĕнех ''мала кăтартма кăларни''; çаплах ''намăса кăтартма'', ''намăсланма''), 

== Проституци кун-çулĕ ==
[[Ӳкерчĕк:La Belle Otero.jpg|250px|right|thumb|[[Отеро Каролина|Чипер Отеро]] — паллă испан ташă ăсти, актриса тата куртизанка]]
Проституци хулари этем пĕрлĕхĕнче пулса тухать, ун чухне хĕрарăм ăрат тытăмĕнчен тухса хăех секс валли арçын суйлама пултарать. Сутăç проституцийĕ умĕн маларах тĕн тата патриархаллă проституци пулнă.

== Проституци Японире ==

== Ислам тата проституци ==

== Арçын проституцийĕ ==

== Проституцие хута кĕртни ==
Турцире проституципе ĕçлеме ирĕк панă  — проституткăсем официаллă регистăра кĕрсе ĕçлеççĕ.

2000 çултанпа проституци Нидерландсенче ирĕке тивĕçнĕ — ясар çурчĕсене уçса ĕçлеме юрать. Официаллă регистрациленнĕ проституткăсен ĕçлекен граждан тивĕç-ирĕкĕ пур, çав шутра вĕсене социаллă пулăшупа та тивĕçтереççĕ. XXI ĕмĕрĕн пĕрремĕш çулĕсенче проституцие легализациленĕ хыççăн секс-индустри тупăшĕ патшалăх тупăшĕнче 5 % çитет.

2002 çулта проституципе ĕçлеме Германире Европĕрлешĕвĕн гражданĕсем валли ирĕк панă. Проституци пирки саккунсене çаплах Швейцарире, Италире, Венгрире, Çĕнĕ Зеландире, Австралире çăмăллатнă.

Тĕрлĕ çĕршывсенче проституци урăх шайра пулнипе [[секс-çулçӳревлĕх]] хăйĕн йĕрне  хурать. Европейсемпе американсем секс-турсене — ытларах Азири çĕршывĕсене ([[Таиланд]], [[Кăнтăр Корей]], [[Филиппинсем]], [[Шри-Ланка]]), [[Латин Америки]]не тата [[Тухăç Европа|Тухăç Европăна]] — кайса çӳреççĕ.

Китайра, Японире, Албанире, ӗлӗкхи Югославире, Литвӑра, Украинӑра, Румынире, Швецире (наказани клиентсем), Норвегире, Таиландра тата Камбоджăра проституци пур. Официаллӑ майпа проституцие чаракан Грузире те ҫавӑн пекех.&lt;ref&gt;[https://konkretka.com/blog/pochemu-prostitucija-ne-legalizovana-v-ukraine-i-chto-meshajet-etomu-6.html Мӗншӗн проституци Украинӑра легализациленмен тата ҫакна тума мӗн чӑрмантарать]&lt;/ref&gt;

== Массăллă культурăра ==
[[Ӳкерчĕк:Prostitute tj.jpg|thumb|[[Тихуана|Тихуанăри]] ([[Мексика]]) проститутка]]

=== Илемлĕ литературăра ===

* [[Палач (роман)]]
* [[Воскресение (роман)]]
* [[Крейцер сонати (повеç)]]
* [[Яма (роман)]]
* [[Преступление и наказание|Преступление и наказание (роман)]]
* [[Дама с камелиями (книга)]]
* [[Блеск и нищета куртизанок (книга)]]
* [[Интердевочка (книга)]]
* [[Пышка (рассказ)]]
* [[Отверженные (роман)]]
* [[Хура обелиск (роман)]]
* [[Вунпĕр минут (роман)]]
* [[Шлюха (фильм, 1991)]]
* [[Шлюха (фильм, 1995)]]
* [[Шлюха (фильм, 2004)]]
* [[Шлюха 2 (фильм)]]
* [[Яма (фильм, 1990)]]

== Çав. пекех ==
* {{commonscat-inline|Prostitution|Проституци}}
* [[Каç лĕпĕшĕсем]]
* [[Авалхи Римри проституци]]
* [[Секс-çулçӳрев]]
* [[Секс по телефонпа]]

== Литература ==
{{refbegin|2}}
* Алихаджиева И. С. Проституция как социальный и правовой феномен / под ред. [[Лопашенко, Наталья Александровна|Н. А. Лопашенко]]. — М.: Юрлитинформ, 2009. — 231 с. (Библиотека криминалиста : БК). ISBN 978-5-93295-449-2
* Алихаджиева И. С. Преступления, сопряжённые с проституцией: проблемы толкования законодательных конструкций, квалификации и эффективного противодействия : монография. — М.: Юрлитинформ, 2010. — 438 с. (Библиотека криминалиста : БК). ISBN 978-5-93295-636-6
* Алихаджиева И. С. Проституция как социальное явление и объект правового регулирования: монография / под ред. докт. юрид. наук, проф. [[Лопашенко Наталья Александровна|Н. А. Лопашенко]]. — М.: Юрлитинформ, 2018. — 354 с. (Уголовное право). ISBN 978-5-4396-1573-5
* Алихаджиева И. С. [https://rpa-mu.ru/Media/Default/Users/Kameneva@rpa-mu.ru/dissov1/Алихаджиева/Диссертация%20Алихаджиевой%20И.С.%20Дата%20размещения%2015.03.2021.pdf Проституция как социальное явление : уголовно-правовые и криминологические последствия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220226063906/https://rpa-mu.ru/Media/Default/Users/Kameneva@rpa-mu.ru/dissov1/%D0%90%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%B0/%D0%94%D0%B8%D1%81%D1%81%D0%B5%D1%80%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F%20%D0%90%D0%BB%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B4%D0%B6%D0%B8%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%B9%20%D0%98.%D0%A1.%20%D0%94%D0%B0%D1%82%D0%B0%20%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F%2015.03.2021.pdf |date=2022-02-26 }} : дисс. ... д-ра юрид. наук : 12.00.08 / Алихаджиева Инна Саламовна; [Место защиты: ФГБОУ ВО «Всероссийский государственный университет юстиции (РПА Минюста России)»]. — Москва, 2021. — 526 с. 
* ''[[Бабиков Константин Иванович|Бабиков К. И.]]'' [http://elar.uniyar.ac.ru/jspui/bitstream/123456789/2146/2/Public%20Lechery.pdf Продажные женщины (проституция): Картины публичного разврата на востоке, в античном мире, в средние века и в настоящее время во Франции, Англии, России и других государствах Европы: Интересные исторические исследования частного и общественного быта проституток; образ их жизни, нравы, обычаи, привычки и влияние проституции на общественную нравственность.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220226063955/http://elar.uniyar.ac.ru/jspui/bitstream/123456789/2146/2/Public%20Lechery.pdf |date=2022-02-26 }} — М.:Типографии И. Смирнова и П. Е. Шюман, 1870.
* {{кĕнеке|автор=[[Блох Иоганн|Блох Иоганн]] |пуçелĕк=История проституции |вырăн=М. |издательство=Фирма «РИД» |çул=1994 |страниц=310 |isbn=85089-049-1 |тираж=50000 |ref=Блох}}
* {{Кĕнеке |автор=Бородин Д. Н. |пуçелĕк=[[:File:Бородин Д.Н. - Алкоголизм и проституция - 1910.djvu|Алкоголизм и проституция]] |вырăн=СПб. |издательство=Типо-Литография Виленчик |çул=1910 |страниц=118}}
* ''Кампфмейер П.'' [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/39699-kampfmeyer-p-prostitutsiya-kak-obschestvenno-klassovoe-yavlenie-i-obschestvennaya-borba-s-neyu-spb-1907-deshevaya-biblioteka-tovarischestva-znanie-233 Проституция, как общественно-классовое явление, и общественная борьба с нею.] — СПб.: Товарищество «Знание», 1907. — 138 с
* ''[[Ломброзо Чезаре|Ломброзо Ч.]], [[Ферреро Гульельмо|Ферреро Г.]]'' [http://murders.ru/tov_Lombr.html «Женщина, преступница и проститутка»]. — М.: АВАН-И, 1994. — 93 с. ISBN 5-87437-004-8
* {{статья |автор=Мавров Г. И., Чинов Г. П., Ярошенко А. А. |пуçелĕк=Медицинские и социальные аспекты  коммерческого секса |оригинал= |каçă=http://www.imj.kh.ua/archive/pdf/2006/3/30 |кăларăм=[[Тĕнчери медицина журналĕ]] |вырăн= |издательство= |çул=2006 |выпуск= |том= |номер=3 |страницы=147—156 |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |ref=Мавров, Чинов, Ярошенко |archiveurl= |archivedate=}}
* {{статья |автор=Александр Малахов. |пуçелĕк=Три века российской проституции |оригинал= |каçă=http://www.kommersant.ru/doc/256333 |кăларăм=Журнал «[[Коммерсантъ Деньги]]» |издательство= |çул=05.05.2001 |выпуск=321—322 |том= |номер=17—18 |страницы= |isbn= |issn= |doi= |bibcode= |arxiv= |pmid= |ref=Малахов |archiveurl= |archivedate=}}
* {{кĕнеке|автор=Мартынова Э. И. |пуçелĕк=Древнейшая профессия |ref=Мартынова |вырăн=Красноярск |издательство=[[Красноярскри патшалăх университечĕ|Издательство Красноярского университета]] |çул=1992 |страниц=192 |isbn=5-7470-0332-1 |тираж=50000}}
* Шалагин А. Е. Преступления, связанные с организацией проституции и распространением порнографии: (уголовно-правовое и криминологическое исследование): монография. — М.: Юрлитинформ, 2017. — 199 с. (Уголовное право). ISBN 978-5-4396-1339-7
* ''[[Юрганов Андрей Львович|Юрганов А. Л.]]'' [https://web.archive.org/web/20101125091945/http://www.ec-dejavu.net/b/Bljad.html Из истории табуированной лексики. Что такое «блядь» и кто такой «блядин сын» в культуре русского средневековья] // [[Одиссей. Человек в истории]]. 2000. — М., 2000. — С. 194—206.
* {{статья |автор=[[Дженкинс Джон Филип|Jenkins J. P.]] |пуçелĕк=Prostitution |оригинал= |каçă=http://www.britannica.com/topic/prostitution |кăларăм=[[Britannica]] |ref=Jenkins |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160504144134/http://www.britannica.com/topic/prostitution |archivedate=2016-05-04}}
* {{статья|автор=Ольга Кузнецова|пуçелĕк=Проституирующие в России: типология, стратификация, уровень насилия и принуждения|кăларăм=SSRN|çул=2017|уйăх=12|кун=29|doi=10.2139/ssrn.3102264|каçă=https://ssrn.com/abstract=3102264}}
{{refend}}

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.coe.int/T/r/Parliamentary_Assembly/%5bRussian_documents%5d/%5b2007%5d/%5bOct2007%5d/Rec1815_rus.asp#TopOfPage Рекомендация ПАСЕ «Проституци — хăш ене йышăнмалла?»]
* http://www.prostitutionprocon.org {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611035214/http://www.prostitutionprocon.org/ |date=2008-06-11 }}
* [http://www.whyislam.ru/index/?p=104 Ислам тата проституци]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://ec-dejavu.net/p/Prostitution.html История проституции: Древний мир; Европа Нового времени] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090308074804/http://ec-dejavu.net/p/Prostitution.html |date=2009-03-08 }}
* [http://www.youtube.com/watch?v=F05LjM93T84 Проституци пирки кăларăм]
* [http://arapaho.nsuok.edu/~dreveskr/prolinks.html-ssi Prostitution Resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306075109/http://arapaho.nsuok.edu/~dreveskr/prolinks.html-ssi |date=2009-03-06 }}{{ref-en}}
* [http://www.bayswan.org/penet.html Prostitutes' Rights Issues and Organizations Around the World] — Prostitutes' Education Network{{ref-en}}
* [http://sashapasster.com/film_15_06.html СССР ятарлă хĕсмечĕсем прституткăсене хăйсен ĕçĕнче усă курни] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150806125759/http://sashapasster.com/film_15_06.html |date=2015-08-06 }}


{{Секс хастарлăх ĕлкисем}}
{{Секс этики}}

[[Категори:Проституци| ]]</text>
      <sha1>lm17ku3z2g5q9ctkmdvctcpfifwk6ih</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пиçен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22796</id>
    <revision>
      <id>873161</id>
      <parentid>837630</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T06:50:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873161</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1632" sha1="tdz0zqz2dvfegbe1w8mqlillnzu1z6j" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Пиçен 
| image file = Sonchus arvensis susai bgiu.jpg
| image descr = Хир пиçенĕ
| regnum = Ӳсентăрансем
| divisio = [[Хупăнчăк вăрлăхлисем]]
| classis = [[Икĕ тĕшĕллисем]]
| ordo = [[Астра чечеклисем]]
| familia = [[Астра йышшисем]]
| genus = '''Пиçен'''
| latin = {{btname|Sonchus|[[L.]]}}, 1753
| ncbi = 50190
| itis = 38420
| wikispecies = Sonchus
| commons = Sonchus
| section name = Тĕссем
| section text = *{{bt-ruslat|Пахча пиçенĕ|Sonchus oleraceus}}
* {{bt-ruslat|Хир пиçенĕ|Sonchus arvensis}}
* {{bt-ruslat|Кăшăркка пиçен|Sonchus asper}}
}}
{{Пĕлтерĕшсем}}
'''Пиçен''', '''сĕтлĕ пиçен''', '''çемçе пиçен''',  '''хурхуххи''' ({{lang-la|Sónchus}}) — [[Астра йышшисем|кăткăс чечеклисен]] йышне кĕрекен ӳсентăрансен [[ăрат|ăрачĕ]]. Ăратра 70 яхăн [[тĕс (биологи)|тĕс]]. 

== Çав. пекех ==
* [[Хытă пиçен]]

== Каçăсем ==
* {{GRIN|genus|11287}}
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=SONCH ''Хур хух'' USDA NRCS сайтĕнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060930011036/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=SONCH |date=2006-09-30 }}

{{Тулаш каçăсем}}
{{Botanics-stub}}

[[Категори:Астра йышшисем]]
[[Категори:Евразири флора]]
[[Категори:Çурçĕр Африкăри флора]]
[[Категори:Сĕт курăкĕ]]</text>
      <sha1>tdz0zqz2dvfegbe1w8mqlillnzu1z6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ньюфаундленд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24601</id>
    <revision>
      <id>873153</id>
      <parentid>862626</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T01:09:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873153</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3419" sha1="pihti25jcyjo59o1b608q2wm3j11ztm" xml:space="preserve">{{пĕлтерĕшсем|Ньюфаундленд (пĕлтерĕшсем)}}
{{Утрав
 |Позици картти = Канада
 |Ят             = Ньюфаундленд
 |Наци ячĕ=  
 |Вырăн                = 
 |Патшалăх               = Канада 
 |Патшалăх субъекчĕ       = Ньюфаундленд тата Лабрадор 
 |Акватори            = Атлантика океанĕ
 |lat_dir = N |lat_deg = 48 |lat_min = 33 |lat_sec = 59 
 |lon_dir = W |lon_deg = 55 |lon_min = 46 |lon_sec = 38 
 |Карттă                = Gander Lake map.png 
 |region              =  
 |CoordScale          =  
 |Лаптăк              = 111390 
 |Кӳлмексен лаптăкĕ      = 
 |Çӳллĕшĕ               = 814 
 |Халăх йышĕ            = 485066 
 |Çул                 = 2001 
 |Ӳкерчĕк          = Shoal Bay.jpg 
 |Ӳкерчĕк калăпăшĕ   = 288 
 |Ӳкерчĕке алпусни  = Ньюфаундлендăн чуллă çыранĕ 
}}
'''Ньюфаундленд''' ({{lang-en|Newfoundland}}, [http://inogolo.com/query.php?qstr=Newfoundland&amp;search=Search+Names &lt;small&gt;[[МФА]]&lt;/small&gt;: {{IPA|[nufənˈlænd]}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150626124449/http://inogolo.com/query.php?qstr=Newfoundland&amp;search=Search+Names |date=2015-06-26 }} ''Нуфанлэ́нд'') — [[Çурçĕр Америка|Çурçĕр Америкăн]] çурçĕр-хĕвел тухăç çыранĕ çумĕнчи утрав, [[Ньюфаундленд тата Лабрадор]] [[Канада|канада]] провинцин пайĕ. [[Таса Лавренти кӳлмекĕ|Таса Лавренти кӳлмекне]] [[Атлантика океан|Атлантика океанĕнчен]] уйăрать.

Утравăн лаптăкĕ — 111 390 çм², çыран йĕррин вăрăммăшĕ 9 656 çм, тинĕс шайĕнчен 814 м таран çӳллĕрех. Çыранĕсем ытларах чуллă-сăртлă. Вăтам климат. Кӳлĕ тата шурлăх чылай. Пĕчĕк юханшывсем.

Халăх йышĕ — 485 066 çын. (2001), шĕкĕр хула — [[Сент-Джонс (Ньюфаундленд тата Лабрадор)|Сент-Джонс]] (100 646).

== Кăсăк фактсем ==
Ньюфаундленд утравĕнче тинĕс шайĕнче тĕтреллĕ кунсен шучĕ чи нумаййи — вăтамран çулта 120 кун ытла&lt;ref name=&quot;Самое большое количество туманных дней&quot;&gt;''Кравчук П.А.'' Рекорды природы - [[Любешов]]: &quot;Эрудит&quot;, 1993. - С. 216. ISBN 5-7707-2044-1&lt;/ref&gt;

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* {{из БСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00053/84700.htm}}
* {{геословарь|http://slovari.yandex.ru/dict/geography/article/geo/geo2/geo-3386.htm}}
* [http://www.gov.nl.ca/ Ньюфаундлендпа Лабрадор администрацийĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101206195346/http://gov.nl.ca/ |date=2010-12-06 }}

{{Британи империн территорисем}}

{{Тĕнче океанĕн геостратеги вырăнĕсем}}

{{canada-geo-stub}}

[[Категори:Ньюфаундленд|*]]</text>
      <sha1>pihti25jcyjo59o1b608q2wm3j11ztm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Паскаль, Блез</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55182</id>
    <revision>
      <id>873159</id>
      <parentid>820359</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T05:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873159</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7106" sha1="d19mbed3gj46cch3tyd1thp4rvxph2r" xml:space="preserve">{{Ăсчах
|Ят                  = Паскаль Блез
|Тăван ят       = {{lang-fr|Blaise Pascal}}
|Ӳкерчĕк             = Blaise pascal.jpg
|Анлăшĕ               = 260px
|Ӳкерчĕке ăнлантарни    =
|Алпусни              = 
|Çуралнă вăхăт       = [[1623]], [[çĕртме, 19]]
|Çуралнă вырăн       ={{ÇВ|Клермон-Ферран|Клермон-Ферранта}}, [[Овернь]]
|Вилнĕ вăхăт          = 19.8.1662[[1662]], [[авăн, 19]]
|Вилнĕ вырăн         = {{ВВ|Парис|Парисре}}
|Гражданлăх          = [[File:Pavillon royal de France.svg|border|22px]] [[Франци]]
|Ăслăх сфери        = [[математика]], [[философи]], [[литература]], [[физика]]
|Ĕçлев вырăнĕ =   
|Ăсчах степенĕ=
|Ăсчах хисепĕ =
|Альма-матер          = 
|Ăслăх ертӳçи = 
|Паллă вĕренекенсем   =
|Паллă         = 
|Чыславсемпе парнесем =
|Сайт =
}}
''' Блез Паскаль ''' {{lang-fr|Blaise Pascal}} – (19.6.1623, Клермон-Ферран, [[Овернь]]-  19.8.1662, Парис) - [[математика]], [[философи]], [[литература]], [[физика]] енĕпе ĕçленĕ ăсчах. Франци литературин классикĕ, математика анализне, пулаяслах теориен тата проекци геометрине никĕслекенсенчен пĕри, пĕрремеш шутлакан машинăсене тăвакан, [[Гидростатика|гидростатика]] тĕп саккунĕн авторез авторĕ.


[[Ӳкерчĕк:Arts et Metiers Pascaline dsc03869.jpg|thumb|left|Паскалĕн шутлакан машини]]
[[Ӳкерчĕк:Blaise Pascal Tour St Jacques.JPG|thumb|upright=1.5|Парисри Сен-Жак таран çинчи Паскаль палăкĕ]]
[[Ӳкерчĕк:PascalTriangleAnimated2.gif|thumb|[[Паскаль виçкĕтеслĕхĕ]]]]
==Ĕçĕсем==

{{Викитека|fr:Œuvres de Blaise Pascal|Œuvres de Blaise Pascal}}
* [[Опыт о конических сечениях]] (Essai pour les coniques, [[1639]]) — [[теорема Паскаля]] о том, что во всяком шестиугольнике, вписанном в эллипс, гиперболу или параболу, точки пересечения трех пар противоположных сторон лежат на одной прямой.
* [[Новые опыты, касающиеся пустоты]] (Expériences nouvelles touchant le vuide, [[1647]])
* [[Трактат о равновесии жидкостей]] (Traités de l'équilibre des liqueurs, [[1663]])
* [[Трактат о весе массы воздуха]] (Traités de la pésanteur de la masse de l’air, [[1663]])
* [[Трактат об арифметическом треугольнике]] (Traité du triangle arithmétique avec quelques autres petits traités sur la même matière, [[1654]], издан в [[1665]])
* [[Письма к провинциалу]] — серия из восемнадцати писем, опубликованных в [[1656]]—[[1657]], шедевр французской сатирической прозы
* [[Молитвенное обращение об обращении во благо болезней]] (Prière pour demander à Dieu le bon usages des maladies, [[1779]])
* [[Мысли о религии и других предметах]]&lt;ref name=&quot;pascal&quot;/&gt; (Pensées sur la religion et sur quelques autres sujets) — посмертное издание, организованное родственниками: мешанина из всех черновиков, что они смогли найти, большей частью из незаконченной «Апологии христианской религии» (Apologie de la religion chrétienne). Содержит среди прочего т. н. [[пари Паскаля|аргумент Пари]].
* [[Трактат о пустоте]] — пичетленмен, автор вилсен фрагменчĕсене кăна тупнă.

Паскалĕн пĕрремĕш ĕçĕсен тулли пуххине Боссю «Oeuvres de В. Pascal» (5 т., Гаага и П., 1779; 6 т., П., 1819) пуçелĕкпе пичетленĕ; юлашки Парисра 1998—1999-мĕш çулсенче пичетленнĕ.


=== Вырăсла куçарнисем ===
* Трактат о равновесии жидкостей // Начала гидростатики (Архимед, Стевин, Галилей, Паскаль). — М. — Л., 1933.
* Опыт о конических сечениях. Приложение: «Письмо Лейбница к Перье… племяннику г. Паскаля» // Историко-математические исследования. — М., 1961.
* ''Паскаль Б.'' Мысли. - М.: &quot;REFL-book&quot;, 1994. - 528 с. ISBN 5-87983-013-6 
* ''Паскаль Б.'' [http://predanie.ru/audio/audioknigi/Blaise_Pascal/ Мысли (аудиокнига)]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Православный mp3 архив  
* {{кĕнеке
|автор = Перье М., Перье Ж., Паскаль Б.
|пуçелĕк = Блез Паскаль. Мысли. Малые сочинения. Письма
|место = М. 
|издательство = АСТ, Пушкинская библиотека
|год = 2003
|страниц = 536 
|isbn = 5-17-019607-5, 5-94643-080-7
|тираж =
}}
* {{кĕнеке
|автор = Паскаль Б.
|пуçелĕк = Письма к провинциалу
|место = Спб. 
|издательство = 
|год = 1898
|страниц =  
|тираж =
}}
* О геометрическом уме и искусстве убеждать; Разговор с г. де Саси об Эпиктете и Монтене; Об обращении грешника. (Перевод Г. Я. Стрельцовой) // Приложение к кн.: ''Стрельцова Г. Я.'' Паскаль и европейская культура. М.: Республика. — С. 434—472.
==Тата пăхмалли==

{{Навигаци|Блез Паскаль}}
* [[Пари Паскаль]]
* [[Паскаль (программа чĕлхи)]] — Блез Паскаля асăнса ятне хунă программăламалли чĕлхе
* [[Паскаль кăтартăвĕ]]
* [[Паскаль хушакан машини]]
* [[Паскаль теореми]]

==Каçăсем==

{{Commons|}}
== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}


[[Категори:Франци математикĕсем]]
[[Категори:Франци физикĕсем]]
[[Категори:Франци философĕсем]]</text>
      <sha1>d19mbed3gj46cch3tyd1thp4rvxph2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пукан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56867</id>
    <revision>
      <id>873166</id>
      <parentid>800103</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T09:13:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873166</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4823" sha1="puompoprzumwvui6e73e654vr5kmzyq" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Пукан (пĕлтерĕшсем)}}
:''Ку статья хыçлă пукан çинчен, хыçсăр пукан çинчен '''[[Тенкел]]''' статьяна пăхăр''
[[File:Set of fourteen side chairs MET DP110780.jpg|thumb|Set of fourteen side chairs MET DP110780]]
'''Пукан''' (тĕрĕсрех '''хыçлă пукан''') — пĕр çын лармалла хытă ларкăчлă тата сĕвенчĕклĕ [[сĕтел-пукан]]&lt;ref name=&quot;гост&quot;&gt;ГОСТ 20400-80 Продукция мебельного производства. Термины и определения&lt;/ref&gt;.
Пукан пайĕсем — ''ларкăч'' тата ''сĕвенчĕк'', яланхилле ларкăч тăваттă ''ура'' çине лартаççĕ, хăш чухне пукан конструкцине ''чавсахуркăчсем'' кĕреççĕ. Сĕвенчĕкрен çӳлелле ларкăч хушшинче пушă хушăсем е пулма та, пулмасăр та пултараççĕ. Çаплах унта декораци элементне вырнаçтарма пулать&lt;ref&gt;[https://souzmebel.com.ua/article/vidy_kukhonnykh_stulev.html Кухня пуканӗсен тӗсӗсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210510115151/https://souzmebel.com.ua/article/vidy_kukhonnykh_stulev.html |date=2021-05-10 }}&lt;/ref&gt;.

Пукана, йĕркипе, урай хăми çине хытарса лартмаççĕ.

Пуканпа кресло хушшине вырнаҫтарни-изделисен хӑтлӑлӑхӗ, рабочи кресло ҫакӑн пек чухне рабочи пуканран пачах уйрӑлса тӑма пултарать.

Ҫав вӑхӑтрах кресло пукан пек пӑхса тухӑпӑр.

Пукансем-чи анлӑ та массӑллӑ сӗтел-пукансем, тӗрлӗ модельсемпе фасонсем пур. Тен, сӗтел-пуканӑн ытти япалисенчен те ытларах мода витӗм кӳме пултарать.

Пукан шухӑшласа кӑларакансем хыҫлӑ ларкӑч пек лараҫҫӗ, авалхи египтянсем, авалхи сӑрласа ӳкернӗ тата тупнӑ пукансем пирӗн эрӑчченхи виҫҫӗмӗш пин ҫулсен шутне кӗреҫҫӗ пулас.

Пуканӑн тӗп пайӗсем-ларкӑч, ҫурӑм тата ура.

Традициллӗ пуканӑн тӑватӑ ураллӑ, &quot;хачӑ&quot; йышши конструкципе мӑшӑрӑн-мӑшӑрӑн ҫыхӑнса тӑракан уйрӑм урасем пур (Х-сӑнарлӑ конструкци). Ура шучӗ варенме пултарать, уйрӑм урасӑр пукансен моделӗсем пур-сӑмахран, консоль пуканӗ.

Пукан хыҫӗ кайри урисем (кайри урисем) е уйрӑм элемент пек курӑнса тӑма пултарать,талккӑшпех е витӗр курӑнмалла.

Пукансем ҫирӗп те, ҫемҫе те пулма пултараҫҫӗ; материалпа тата тунӑ май пукансем столяр (цельнодер йывӑҫӗнчен), авӑнакан (ҫулҫӑ йӑхӗнчен), клеенкӑран (шпонран), ҫатан (хӑва хулӑран), тимӗр, пластик тата хутӑшлӑ пулаҫҫӗ.&lt;ref&gt;[https://chuguiv.com/ru/kak-sdelat-stul-bolee-udobnym-polnoe-rukovodstvo/ Пукана мӗнле меллӗрех тумалла: пӗтӗм руководство]&lt;/ref&gt;
== Этимологи ==

== Ӳнерпе литературăра ==
=== Телекурав ===
* [[«13 пукан» кабачок]] — йăпанăç кăларăмĕ (1966 - 1980 çулсем).

== Çав. пекех ==
* [[Кресло]]
* [[Бинбэг]]
* [[Астул]]
* [[Электрика пуканĕ]]
* [[Кабриоль мебель стилĕ]]
* [[Ортопеди пуканĕ]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.peoples.ru/art/designer/tonet/ Михаель Тонет]
* [http://mebel-sam.net.ua/novosti/itemlist/tag/%D1%81%D1%82%D1%83%D0%BB/ Стулья из фанеры]
* {{статья|пуçелĕк=стулья|кăларăм=Краткая энциклопедия домашнего хозяйства|вырăн=М.|издательство=Государственное Научное издательство «Большая Советская энциклопедия»|çул=1959}}

[[Категори:Сĕтел-пукан]]
[[Категори:Пукансем]]
[[Категори:Мебель япалисем]]</text>
      <sha1>puompoprzumwvui6e73e654vr5kmzyq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маймонид</title>
    <ns>0</ns>
    <id>58313</id>
    <revision>
      <id>873140</id>
      <parentid>867735</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T15:33:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873140</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14481" sha1="26moh6q6cox6kehwls9a1i6kv2j07s4" xml:space="preserve">{{Ăсчах
|Ят                  = Маймонид
|Тăван ят       = משה בן מימון
| Ӳкерчĕк             = Maimonides-2.jpg
| Анлăшĕ               = 260px
| Ӳкерчĕке ăнлантарни    =
|Алпусни              = 
|Çуралнă вăхăт       =
|Çуралнă вырăн       ={{ÇуралнăВырăн|Кордова|Кордовăра}}, Испани
|Вилнĕ вăхăт          = {{ВилнĕВăхăт|13|12|1204}}
|Вилнĕ вырăн         = {{ВилнĕВырăн|Фустат}}, Египет
|Гражданлăх          = 
|Ăслăх сфери        = философи, медицина
| Ĕçлев вырăнĕ =   
| Ăсчах степенĕ=
| Ăсчах хисепĕ =
|Альма-матер          = 
|Ăслăлăх ертӳçи = 
|Паллă вĕренекенсем   =
|Паллă         = философ-рационалист, врач
| Чыславсемпе парнесем =
|Сайт =
}}

''' Моше бен Маймон (Маймонид) ''' ({{lang-el|Μωυσής Μαϊμονίδης}} — «Маймон ывăлĕ»), тата '''Абу Имран Муса ибн Маймун ибн Абд-Алла аль-Курдуби аль-Яхуди''' ({{lang-ar|بو عمران موسى بن ميمون بن عبد الله القرطبي اليهودي}}‎) / '''Абу Имран Муса бин Маймун бин Абдалла аль-Куртуби аль-Исраили''', е '''Муса бин Маймун''', е '''Рамба́м''' ({{lang-he|רמב&quot;ם}} ивритла акроним '''''Р'''абби '''М'''оше '''б'''ен '''М'''аймон'' ({{lang-he2|רבי משה בן מיימון}})), вырăс литературинче ''Египет Моисейĕ '' пек паллă &lt;ref&gt;''Shelomo Dov Goitein'': Moses Maimonides, man of action: a revision of the Master’s biography in (the) light of the Genizah Documents, in: Gérard Nahon / Charles Touhati (Hgg.): Hommage à Georges Vajda: études d’histoire et de pensée juives. Louvain: Peeters 1980, 155—167, hier 155; Görge K. Hasselhoff: Dicit Rabbi Moyses: Studien zum Bild von Moses Maimonides im lateinischen Westen vom 13. Bis zum 15. Jahrhundert, Königshausen &amp; Neumann 2004, s. 22&lt;/ref&gt; – (1135, Кордова, Испани-  03.02.1204, Фустат&lt;ref&gt;''Goldin, Hyman E''. Kitzur Shulchan Aruch — Code of Jewish Law , Forward to the New Edition&lt;/ref&gt;, ытти хыпарсемпе[[Твери]]&lt;ref&gt;Herbert A. Davidson, Moses Maimonides: The Man and his Works, OUP 2005, pp. 7-9, 18., Египет)&lt;/ref&gt; - паллă еврей философĕ тата богословĕ, талмудçă, врач, хăй вăхăчĕнчи анлă енĕпе ĕçленĕ ăсчах. 

==Ĕçĕсем==
* {{кĕнеке
 |автор         = Рабби Моше бен Маймон (Рамбам). Пер. и коммент. М. А. Шнейдера.
 |часть         = 
 |пуçелĕк      = Путеводитель растерянных
 |оригинал      = The Guide for the Perplexed
 |ссылка        = http://www.machanaim.org/philosof/in_more.htm
 |издание       = 
 |ответственный = 
 |место         = Иерусалим, Москва
 |издательство  = Гешарим, Мосты культуры
 |год           = 2000
 |том           = 1
 |страницы      = 
 |страниц       = 
 |isbn          = 5-93273-043-9
 |ref           = Маймонид. Шнейдер
}}
* {{кĕнеке
 |автор         = Рабби Моше бен Маймон (Рамбам). Перевод на иврит: M. Шварц.
 |часть         = 
 |пуçелĕк      = Путеводитель растерянных
 |оригинал      = מורה נבוכים
 |ссылка        = http://press.tau.ac.il/perplexed/
 |издание       = 
 |ответственный = 
 |место         = Тель-Авив
 |издательство  = Издательство Тель-Авивского университета
 |год           = 2003
 |том           = 1-3
 |страницы      = 
 |страниц       = 
 |isbn          = 5-93273-043-9
 |ref           = Маймонид. Шварц.
}}
* {{кĕнеке
 |автор         = Маймонид, перевод М. А. Шнейдера. 
 |часть         = 
 |пуçелĕк      = Главы из книги Мишнэ Тора
 |оригинал      = 
 |ссылка        = 
 |издание       = 
 |ответственный = 
 |место         = Иерусалим
 |издательство  = Шамир
 |год           = 1985
 |том           = 
 |страницы      = 
 |страниц       = 256
 |isbn          =  978-5-7516-0866-8
 |ref           = 
}}
* {{кĕнеке
 |автор         = Маймонид. Издание И.Шейлата. 
 |часть         = 
 |пуçелĕк      = Послания Маймонида. Полное и исправленное по рукописям издание
 |оригинал      = {{lang-he|איגרות הרמב''ם}}
 |ссылка        = 
 |издание       = 
 |ответственный = 
 |место         = [[Маале-Адумим]]—[[Иерусалим]]
 |издательство  = Издательство Шейлат
 |год           = 1995
 |том           = 1
 |страницы      = 
 |страниц       = 
 |isbn          = 
 |ref           = И.Шейлат 
}}{{ref-he}}
* {{кĕнеке
 |автор         = Маймонид. Издание И.Шейлата.
 |часть         = 
 |пуçелĕк      = Послания Маймонида. Полное и исправленное по рукописям издание
 |оригинал      = {{lang-he|איגרות הרמב''ם}}
 |ссылка        = 
 |издание       = 
 |ответственный = 
 |место         = [[Маале-Адумим]]—[[Иерусалим]]
 |издательство  = Маалиёт при йешиве Биркат-Моше
 |год           = 1993
 |том           = 2
 |страницы      = 
 |страниц       = 
 |isbn          = 
 |ref           = И.Шейлат 
}}{{ref-he}}
* {{кĕнеке
 |автор         = Маймонид. 
 |часть         = 
 |пуçелĕк      = Предисловия Маймонида
 |оригинал      = {{lang-he|הקדמות הרמב''ם}}
 |ссылка        = 
 |издание       = 
 |ответственный = 
 |место         = [[Иерусалим]]
 |издательство  = Издание И.Шейлата
 |год           = 1996
 |том           = 
 |страницы      = 
 |страниц       = 
 |isbn          = 
 |ref           = Маймонид. Издание И.Шейлата. 
}}{{ref-he}}
* {{кĕнеке
 |автор         = Маймонид. Перевод с ивритского текста на русский Натана Файнгольда.
 |часть         = 
 |пуçелĕк      = Послание в Йемен
 |оригинал      = {{lang-he|איגרות תימן}}
 |ссылка        = http://www.machanaim.org/philosof/rambam/teiman.htm
 |издание       = 
 |ответственный = 
 |место         = Иерусалим
 |издательство  = Амана
 |год           = 1984
 |том           = 
 |страницы      = 
 |страниц       = 
 |isbn          = 
 |ref           = Послание в Йемен 
}}
* {{кĕнеке
 |автор         = Рамбам. Русский перевод: Гиль, Пинхас и Рапопорт, Н.З.  
 |часть         = 
 |пуçелĕк      = Сборник трудов
 |оригинал      = 
 |ссылка        = http://jewishbook.ca/maimonides-collected-writings-p-157.html
 |издание       = 
 |ответственный = [[Брановер, Герман Герцевич|Брановер Г.]]
 |место         = Иерусалим
 |издательство  = Шамир
 |год           = 2004
 |том           = 
 |страницы      = 
 |страниц       = 446
 |isbn          =  965-293-083-0
 |ref           = 
}}
* {{кĕнеке
 |автор         = Moses Maimonides, translated from the original arabic text by M. Friedlander.
 |часть         = 
 |пуçелĕк      = Путеводитель заблудших
 |оригинал      = The Guide for the Perplexed
 |ссылка        = http://www.sacred-texts.com/jud/gfp/index.htm
 |издание       = 2
 |ответственный = 
 |место         = Иерусалим
 |издательство  = Evinity Publishing Inc.
 |год           = 1904
 |том           = 1-3
 |страницы      = 
 |страниц       = 404
 |isbn          = 1420933833
 |ref           = M. Friedlander 
}}{{ref-en}}
* {{кĕнеке
 |автор         = Moses Maimonides. Trans. Arnold J. Wolf.
 |часть         = 
 |пуçелĕк      = Pereq Helek 
 |оригинал      = 
 |ссылка        = 
 |издание       = 
 |ответственный = Isadore Twersky
 |место         = West Orange N.J.
 |издательство  = Behrman House
 |год           = 1972
 |том           = 
 |страницы      = 
 |страниц       = 256
 |isbn          =  978-5-7516-0866-8
 |ref           = 
}}

&lt;center&gt;&lt;gallery&gt;
File:Israel 1000 Sheqalim 1983 Obverse &amp; Reverse.jpg|1983-мĕш çулхи Рамбама халаланă 1000 шекель банкноти.
File:Israel 1 Sheqel 1986 Obverse &amp; Reverse.jpg|1986-мĕш çулхи Рамбама халаланă 1 çĕнĕ шекель банкноти
File:Maimonides01.jpg|[[Кордова (хула, Испани)|Кордовари]] Маймонид палăкĕ. 
File:Keverambam.jpg|П [[Твери|Тверинчи]] Маймонид вилтăпри тесе шутлакан вырăн&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;
==Каçăсем==
{{Commons|}}
* {{ВТ-ЕЭБЕ|Маймонид, Моисей бен-Маймон}}
* {{ЭЕЭ|12576|Маймонид}}
* [http://www.machanaim.org/philosof/in_more.htm «Путеводитель растерянных»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505052651/http://www.machanaim.org/philosof/in_more.htm |date=2010-05-05 }}
* [http://www.toldot.ru/rus/articles/auth/rus_articles.php?art_id=766 РАМБАМ, Законы раскаяния] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927203135/http://www.toldot.ru/rus/articles/auth/rus_articles.php?art_id=766 |date=2007-09-27 }}
* [http://www.RambamInRussian.org Рамбам на русском]
* [http://www.machanaim.org/ustntora/e_antal/rambam.htm РАБЕЙНУ МОШЕ БЕН МАЙМОН (МАЙМОНИД, РаМбаМ), (1138, Кордова — 1204, Каир)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306023920/http://www.machanaim.org/ustntora/e_antal/rambam.htm |date=2016-03-06 }}
* [http://www.mishnetorah.com/ מפעל משנה תורה — לשחזור נוסח המקור ולביאורו] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181120181756/http://www.mishnetorah.com/ |date=2018-11-20 }} {{lang-he|}}
* [http://www.machanaim.org/philosof/in_more.htm Путеводитель растеряных, РАББИ МОШЕ БЕН МАЙМОН (РАМБАМ)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100505052651/http://www.machanaim.org/philosof/in_more.htm |date=2010-05-05 }}
* [http://www.lechaim.ru/ARHIV/170/gorelik.htm#_ftn1 Ожидаете ли Вы посмертного воскресения?] Михаил Горелик
* Послание в Йемен: [http://toldot.ru/rus/articles/auth/rus_articles.php?art_id=411 ч.1]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://toldot.ru/rus/articles/auth/rus_articles.php?art_id=413 ч.2]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.jewish.ru/tradition/classics/personalities/2005/05/news994220730.php «РаМБаМ»]. [[Херсонский, Йосеф|Раввин Йосеф Херсонский]] и Шейндл Кроль
* [http://community.livejournal.com/ru_judaizm/560210.html Послание в Марсель (против астрологии)]
* [http://www.machanaim.org/philosof/in_ramb.htm Отрывки из «Мишне Тора» и другие сочинения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100327110609/http://www.machanaim.org/philosof/in_ramb.htm |date=2010-03-27 }}
* [http://chassidus.ru/library/rambam/sefer_mada/index.htm  Мишне Тора. «Книга знания»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090729160738/http://www.chassidus.ru/library/rambam/sefer_mada/index.htm |date=2009-07-29 }} {{недоступная ссылка|число=11|месяц=05|год=2013}}
* [http://chassidus.ru/library/rambam/sefer_hamitzvos/index.htm  Мишне Тора. «Книга заповедей»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207213946/http://chassidus.ru/library/rambam/sefer_hamitzvos/index.htm |date=2009-02-07 }} {{недоступная ссылка|число=11|месяц=05|год=2013}}
* [http://evrey.com/sitep/biblo/index.php3?biblo=kniga1 «Моше Бен Маймон», книга первая], [[Барановский, Аркадий Игоревич|Барановский Аркадий]]
* [http://evrey.com/sitep/biblo/index.php3?biblo=kniga2 «Моше Бен Маймон», книга вторая], [[Барановский, Аркадий Игоревич|Барановский Аркадий]]
* [http://shalom-zk.ru/files/Maimonides.pdf «Маймонид: учитель и целитель»], [[Барановский, Аркадий Игоревич|Аркадий Барановский]]
* [http://www.wdl.org/ru/item/3963/ &quot;Руководство по Озадаченный, &quot; из Всемирной цифровой библиотеки, начиная с 1200—1400] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160208193306/https://www.wdl.org/ru/item/3963/ |date=2016-02-08 }}

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

[[Категори:Еврей философĕсем]]
[[Категори:Пайăр çынсем:Этика]]
[[Категори:Философсем]]</text>
      <sha1>26moh6q6cox6kehwls9a1i6kv2j07s4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Паль Александр Владимирович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60988</id>
    <revision>
      <id>873158</id>
      <parentid>712193</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T04:49:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873158</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3611" sha1="oxdf7d9h1cass6rg4uas8ujdiyqlahm" xml:space="preserve">{{пĕр хушаматлисем|Паль}}
{{Театр ĕçченĕ
 |Ят                   = Александр Паль
 |Ӳкерчĕк              =
 |Ӳкерчĕке ăнлантарни  = ''Александр Паль'' &quot;[[Кинотавр]]&quot; кинофестивалĕнче. [[Сочи]], 2016
 |Çураонă чухнехи ят   = Александр Владимирович Паль
 |Çуралнă вăхăт        = [[1988]], [[раштав, 16]]
 |Çуралнă вырăн        = {{ÇВ|Челепи|Челепире}}, [[СССР]]
 |Професси             = раççей актёрĕ
 |Хастар çулсем        = 
 |Амплуа               = 
 |Театр                = [[Мускаври академи Владимир Маяковский ячĕллĕ театрĕ]]
 |Рольсем              = 
 |Спектакльсем         = 
 |Чыславсем            = 
}}
'''Алекса́ндр Влади́мирович Паль''' (1988, [[раштав, 16]], [[Челепи]] çур.) — раççей театрпа кино актёрĕ. «[[Кинотавр]]» кинофестиваль (2015) лауреачĕ: (фильм «Тряпичный союз» - арçын паха ролĕ)&lt;ref&gt;[http://www.kino-teatr.ru/kino/news/y2015/6-15/6957/ Статья на сайте «Кино-театр.ру»]&lt;/ref&gt;.

== Биографи ==
Репрессисене пула Урала çитнĕ [[Раççей нимĕçĕсем|вырăс нимĕçĕсен]] тăхăмĕ&lt;ref&gt;[http://www.interviewrussia.ru/art/aleksandr-pal-mne-govorili-kuda-ty-sueshsya-v-moskve-kupleno-vse Интервью журналу «Интервью»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180321031141/http://www.interviewrussia.ru/art/aleksandr-pal-mne-govorili-kuda-ty-sueshsya-v-moskve-kupleno-vse |date=2018-03-21 }}&lt;/ref&gt;. Малтан актёр ĕçне кĕме шухăшламан&lt;ref&gt;[http://thr.ru/interview/5287/ Интервью журналу «The Holliwood reporter. Российское издание»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150419012443/http://thr.ru/interview/5287/ |date=2015-04-19 }}&lt;/ref&gt;. [[ГИТИС]]ре [[Хейфец Леонид Ефимович|Леонид Хейфец]] курсĕнче ăсталăха туптанă. [[Мускаври академи Владимир Маяковский ячĕллĕ театрĕ|Маяковский ячĕллĕ театр]]ĕн актёрĕ.

== Фильмографи ==
* 2013, [[Горько! (фильм, 2013)|Горько]], Лёха, брат Ромы
* 2013, [[Пельмени (фильм)|Пельмени]], Танцор в клубе
* 2013, [[Всё и сразу]], Дэн
* 2014, [[Горько! 2]], Лёха, брат Ромы
* 2014, [[Нечаянно]], брат
* 2014, [[Ёлки 1914]], Иван
* 2015, [[Парень с нашего кладбища]], Коля
* 2015, [[Без границ (фильм, 2015)|Без границ]], лейтенант погранслужбы Горелов
* 2015, [[Страна чудес (фильм, 2016)|Страна чудес]], ППCник Саня
* 2016, [[Тряпичный союз]], Попов, один из четырех друзей
* 2016, [[Хардкор (фильм)|Хардкор]], Наёмник с огнемётом
* 2016, [[Ледокол (фильм)|Ледокол]], Кукушкин
* 2016, [[Хороший мальчик (фильм, 2016)|Хороший мальчик]], Станислав Ильич

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}</text>
      <sha1>oxdf7d9h1cass6rg4uas8ujdiyqlahm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Муллин Пётр Николаевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61157</id>
    <revision>
      <id>873147</id>
      <parentid>711898</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T21:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873147</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4962" sha1="lnr2edz0h1he1rnuvxoln24or4okn2j" xml:space="preserve">{{Пайăр çын
 |ят                 = Муллин Пётр Николаевич
 |тăван ят           = 
 |портрет            = 
 |калăпăш            = 
 |ăнлантару          = 
 |çуралнă чухнехи ят = 
 |ĕçлев тĕсĕ         = [[усламçă]]
 |çуралнă вăхăт      = [[1958]] 
 |çуралнă вырăн      = [[Чăваш республики]], [[Шăмăршă районĕ]], [[Виçпӳрт Шăмăршă]] ялĕ
 |гражданлăх         = СССР, Раççей Федерацийĕ
 |пăхăнулăх          = 
 |вилнĕ вăхăт        = [[2007]] 
 |вилнĕ вырăн        = Мускав
 |ашшĕ               = 
 |амăшĕ              = 
 |упăшка             = 
 |арăм               = 
 |ачасем             = 
 |чыславсемпе парнесем = 
 |сайт               = 
 |тĕрли              = 
 |Commons            = 
 |Rodovid            =
}}
'''Муллин Пётр Николаевич''' ([[1958]]-[[2007]]) —  [[усламçă]]. Хăйĕн ĕçне [[Мускав]] хулинче йĕркеленĕ. Хулари инфраструктурăна йĕрекелес, улăштарас, çĕнетес енĕпе ĕçленĕ&lt;ref name=&quot;Муллин&quot;&gt;[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=144&amp;id=305079 Цех культурных проектов  ОФИЦИАЛЬНЫЙ САЙТ.]&lt;/ref&gt;.  
== Пурнăçĕ ==
[[Виçпӳрт Шăмăршă]] ялĕнче çуралса (08.07.58&lt;ref&gt;[http://09tel.net/moscowg/fio/315100 Фамилии Москвы ГИБДД.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;) ÿснĕ.
== Ĕçĕсем ==
=== П.Н.Муллин — спонсор тата меценат ===
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|С него и начиналось в Чувашии возрождение меценатства. 
Кому только не помогал меценат Муллин! 
Его деньги шли и на лечение детей в зарубежных больницах, и на ремонт школ, больниц, церквей, и на организацию культурно – массовых мероприятий в Москве, в т.ч. гастролей (четырежды) Чувашского государственного молодежного театра им. М.Сеспеля. 
Он помог организовать в Москве выступления более десятка фольклорных коллективов Чувашии, приобрести автобус концертной группе «Янташ», печатать книги чувашских авторов, оказывал безвозмездную финансовую помощь родному Шемуршинскому району, отдельным лицам… 
Всех его добрых дел и не счесть!&lt;ref name=&quot;Муллин&quot; /&gt;}}
{{Цитата вĕçĕ}}

Вилсен Пётр Николаевич Муллина тăван ялĕнче пытарнă&lt;ref name=&quot;Муллин&quot; /&gt;. Пытарнă чухне В.Н.Оринов сăмах тухса каланă.

== Кăсăклă фактсем ==
* Ун çинче Мускавра  виçĕ машшын (ГАЗ 31029, ВАЗ 21043, ХЕНДЭСОНА) шутланса тăни паллă&lt;ref&gt;[http://nomerorg.com/mosgibdd/lastName_МУЛЛИН_pagenumber_3.html База ГИБДД.]&lt;/ref&gt;.
* П.Н.Муллин [[Шăмăршă|Шăмăршăри]] &quot;Шур Кулач&quot; ОООна тытса тăнă&lt;ref&gt;[https://sbis.ru/contragents/2117001352/#msid=s1478092569001 ОБЩЕСТВО С ОГРАНИЧЕННОЙ ОТВЕТСТВЕННОСТЬЮ &quot;ШУР КУЛАЧ&quot;]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.list-org.com/company/1873669 Организация ООО &quot;ШУР КУЛАЧ&quot;]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.
== Çавăн пекех пăхăр ==
== Асăнмалăх ==
== Вуламалли ==
* Пысӑк ҫухату : [Муллин Петр Николаевич]: [некролог] // Хыпар. - 2007. - 6 пуш
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* [http://oldforum.chuvash.org/cgi-bin/ikonboard.cgi?act=ST;f=7;t=1794 А ктотакой Петр Николаевич Муллин?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200804175236/http://oldforum.chuvash.org/cgi-bin/ikonboard.cgi?act=ST;f=7;t=1794 |date=2020-08-04 }}

[[Категори:Пайăр çынсем:Чăваш Ен]]
[[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]]
[[Категори:Паллă усламçăсем]]
[[Категори:1958 çулта çуралнисем]]
[[Категори:2007 çулта вилнисем]]
[[Категори:Чăвашран тухнă усламçăсем]]</text>
      <sha1>lnr2edz0h1he1rnuvxoln24or4okn2j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пайпарăс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74322</id>
    <revision>
      <id>873157</id>
      <parentid>869785</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T04:28:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873157</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23717" sha1="58f10vyp0y9yq4iclhfkljbdbsj4fgl" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Бейбарс (пĕлтерĕшсем)}}
{{Юханшыв
|Ячĕ           = Пайпарăс
|Нацилле ячĕ            = {{lang-cv|Пайпарăс}} 
|Ӳкерчĕк                = Small river Baibarys, Batyrevsky district.jpg
|Алпусни                = Пайпарăс çырминчи [[пĕве]]
|Ӳкерчĕк анлăшĕ         = 300
|Карттă                 = Volga_basin.png
|Карттăн алпусни        = Атăл бассейнĕ
|Карттă анлăшĕ          =
|Тăршшĕ                 = 
|Бассейн лаптăк         = 
|Бассейн                =    Пайпарăс/Пăла (юханшыв)/Сĕве /Атăл
|Шыв тăкакĕ             =
|Виçнĕ вырăн            = 
|Шыв пуçламăшĕ          = 
|Шыв пуçламăшĕн вырнаçăвĕ =[[Тутар Сăкăт]] ялĕн историлле çĕрĕсем
|Шыв пуçламăшĕн çӳллĕшĕ = 
|s_lat_dir =|s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec =
|s_lon_dir = |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec =
|Шыв вăрри =  
|Шыв вăррин вырнаçăвĕ = [[Пăла (юханшыв)|Пăла]], [[Кивĕ Ахпӳрт (Патăрьел районĕ)]];
|Шыв вăррин çӳллĕшĕ   = 
|m_lat_dir = |m_lon_dir = 
|Юханшыв тайлăмĕ      = 
|Патшалăх             = Раççей Федерацийĕ
|Регион               =		[[Чăваш Республики]]
|Бассейн категорийĕ   = 
|Commmons		      =
}}

'''Пайпарăс''' — [[Чăваш Ен]]н çĕрĕ тăрăх юхакан [[юханшыв]], [[Пăла (юханшыв)|Пăла]] шывĕн сылтăм юппи. Хăшпĕр çăлкуçсенче, те [[гиперкоррекци (лингвистика)|гиперкоррекци]] хыççăн хăваласа, уйрăмах вырăсла текстсенче,  &quot;Байбарус&quot; тени тĕл пулать&lt;ref&gt;[http://www.batyr.cap.ru/SiteMap.aspx?id=201575 2006.05.04 Озеленена территория р.Байбарус.]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Патăрьел районĕн  официаллă сайчĕ&lt;/ref&gt;. Тĕпчев ĕçĕнче &quot;Пайпарăс&quot; (вырăсла: Пайпарас) тесе асăннă&lt;ref name=&quot;ПГ&quot;&gt;Казаков, Николай.[http://archive.ec/uPfaw#selection-965.0-973.100 Топонимика местного края.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231223072457/http://archive.ec/uPfaw#selection-965.0-973.100 |date=2023-12-23 }} 7-мĕш класра вĕренекенĕн ĕçĕ.&lt;/ref&gt;.  Çавăн пекех, ахăртнех, çак çырмана пĕвелесен пулнă шыв пуххисене &quot;Байбарус кÿлли&quot; е &quot;Байбарыс кÿлли&quot; пек палăртнисем пур&lt;ref&gt;Иванова А.С. [http://www.dissercat.com/content/tipologiya-chuvashskikh-gidronimov Типология чувашских гидронимов.] — Диссертаци (филологи ăславĕсен кандидачĕ) автореферачĕ.&lt;/ref&gt;. Çапах та ку ята [[вырăс чĕлхи]]нче чăнах та официаллăн çирĕплетнĕ иккен&lt;ref&gt;Карттă: N-38-36-C-d — ФГУП «ГОСГИСЦЕНТР»&lt;/ref&gt;.

==Тавралăх==
[[Тутар Сăкăт]] ялĕн историлле çĕрĕсенчи çăлкуçсенчен пуçланать, [[Кословккă (Патăрьел районĕ)|Кословккă]], [[Пăлакасси]] ялĕсен историлле çĕрĕсем витĕр иртсе [[Кивĕ Ахпӳрт (Патăрьел районĕ)|Кивĕ Ахпӳрт]] ялне кĕрет,   [[Пăла (юханшыв)|Пăлана]] юхса тухать.  

Уйрăм ăславçă шухăшĕ (тĕрĕсрех каласан, унта [[халăх]]ри [[халап]] пирки [[сăмах]] пырать)&lt;ref name=&quot;ПГ&quot; /&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}} 
{{oq|ru|Овраг Пайпарaс-  Для защиты укреплённых мест на Буле, Московское государство нанимало и ахпердинцев. Для защитников южных рубежей выделялись земли около Ногайского перевоза, что и послужило появлению населённых пунктов, считавшихся Диким полем. Вдоль Ногайского перевоза были выставлены сторожевые посты. Для предупреждения о надвигающейся опасности применяли своеобразный «телеграф». При помощи сигнальных флажков и костров предупреждали о передвижении неприятелей. Не раз защитники Ногайского перевоза вступали в схватку с врагами. Защищая родную землю, они защищали и Московское государство. В одном из сражений они убили вражеского военачальника  по имени Пайпарaс и закопали в овраге за деревней. В настоящее время этот овраг называют «Пайпарaс».}}&lt;Куçару: Пăла çинчи çирĕплетнĕ вырăнсене хÿтĕлемешкен Мускав патшалăхĕ ахпÿртсене те явăçтарнă. Кăнтăр чикĕсене хÿтелекенсем валли Нухай каççи тĕлĕнчи çĕрсене уйăрнă, çапла вара &quot;Тискер уйсем&quot; шутланакан вырăна çынсем килсе лекнĕ. Нухай каççи тăршшĕпе хурал станĕсене вырнаçтарса тухнă. Хăрушлăхсене сирме хăйне майлă &quot;телеграфпа&quot; усă курнă. Палăртав кăвайчĕсемпе тата ялавсемпе систернĕ пĕрне-пĕри. Нухай каççине сыхлакансем пĕрре мар хĕрÿ тытаçăва кĕнĕ тăшманпа. Тăван çĕре сыхласа вĕсем Мускав патшалăхне те сыхланă. Пĕр çапăçура тăшманăн Пайпарăс ятлă çарпуçне вĕлернĕ те ял тулашĕнчи&lt;ref&gt;Çĕнĕ Ахпӳрт пирки сăмах пырать кунта.&lt;/ref&gt; çырмара  пытарнă. Асăннă çырмана паян та Пайпарăс теççĕ.&gt;
{{Цитата вĕçĕ}}
Хăшпĕр çăлкуçсем ку ята, каларăмăр ĕнтĕ,  &quot;Пайпарас&quot; мар, &quot;Байбарус&quot; пек палăртаççĕ&lt;ref&gt;[http://gov.cap.ru/info.aspx?gov_id=58&amp;id=310271&amp;type=news Новости » Озеленена территория р.Байбарус.] — Патăрьел районĕн официаллă сайчĕ.&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|00:00 04 мая 2006 г. 3 мая 2006 года учащиеся 7-8 классов Староахпердинской основной общеобразовательной школы Батыревского района совместно с руководителями в количестве 43 человек в рамках акции &quot;Весенняя неделя Добра&quot; участвовали в посадке деревьев и кустарников вдоль реки Байбарус. Всего за один день посажено 1052 дерева. Все участники очень довольны своей выполненной работой.}}
&lt;Куçару: 00:00 04 май 2006 ç. 3 май 2006 çул Кивĕ Ахпÿрт пĕтĕмĕшле пĕлÿ паракан тĕп шкулăн 7-8-мĕш класĕсем ерте пыракансемпе пĕрле мĕнпурĕ 43 çын &quot;Çурхи Ырăлăх эрни&quot; акци шучĕпе Пайпарăс (оригиналта — Байбарус) хĕррипе йывăçсемпе тĕмсем лартса тухнă. Пĕр кун хушшинче мĕнпурĕ 1052 йывăç лартнă. Хутшăнакансем пурте кăмăллă юлнă.&gt;{{Цитата вĕçĕ}}

==Ялсем==
*[[Кивĕ Ахпӳрт (Патăрьел районĕ)]]

== Юханшыв ячĕн этимологийĕ ==
Чи [[пулаяслăх|пулаясла]] верси — çын ятĕнчен пулса кайнă (аяларах кăтартнă ыйтусене тата вĕсен хуравĕсене пăхăр)&lt;ref&gt;[https://www.muslimnames.ru/forum/viewtopic.php?f=2&amp;t=2237 Мусульманские имена Форум Мусульманские имена.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211206142034/http://www.muslimnames.ru/forum/viewtopic.php?f=2&amp;t=2237 |date=2021-12-06 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Иванова А.М. [https://libweb.kpfu.ru/publication/papers/kls/2019-1/kls-2019-1-089-093.pdf Чувашские антропонимы татарского происхождения]{{Ĕçлемен каçă|date=November 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (Исследование выполнено при финансовой поддержке РФФИ и Чувашской Республики в рамках научного проекта № 18-412-210002 р_а.&lt;/ref&gt;.
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru| ilgiz-karina » 29 сен 2014, 22:29
Салям алейкум! Вопрос по поводу имени Бейбарс. Слышали историю про этого храброго эмира, но информации немного. Поэтому спрашиваем Вас: 
1. Используется ли это имя в настоящее время мусульманами в целом; 
2. Как пишется на арабском языке; 
3. Какое имеет значение; 
4. Можно ли его дать ребенку. 
ДжазакАллаху хайран!}}&lt;Куçару: ilgiz-karina » 29 сен 2014, 22:29 Салям алейкум! '''Бейбарс''' ят пирки ыйту. Хăюллă эмир çинчен илтнĕ, анчах информаци сахал. Çавăнпа Сиртен ыйтатпăр: 1)Мăссăлмансем пĕтĕмĕшле илсен усă кураççĕ-и унпа? 2)Араб чĕлхипе епле çырăнать? 3)Пĕлтерĕшĕ мĕнле? 4)Ачана унашкал ят пама юрать-и? Джазак Аллаху хайран!&gt;
{{Цитата вĕçĕ}}
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|administrator » 01 окт 2014, 17:08 Ва алейкум ассалам ва рахматуллахи ва баракатух.
Ва ийякум.
1. В настоящее имя этим именем почти не называют. В арабских странах оно практически полностью отсутствует (как и другие имена знаменитых мамлюков - Кутуз, Айбек и пр.), а в некоторых неарабских странах изредка встречается (например, у турков в написании Baybars).
2. По-арабски пишется بيبرس.
3. Оно образовано от слов &quot;бей&quot; (тюркский титул - бай, бий, бек) и &quot;барс&quot; (название животного).
4. Значение разрешенное, так что называть им можно (если не смущает редкость имени или его отсутствие во многих мусульманских странах).}}&lt;Куçару: administrator » 01 окт 2014, 17:08 Ва алейкум ассалам ва рахматуллахи ва баракатух.
Ва ийякум. 1)Кун пек ят пани халь  çукпа пĕрех. Араб çĕршывĕсенче пачах та çук (вăл шутра ытти паллă мамлюксен ячĕсем те — Кутуз, Айбек т.ыт.те). Араб мар çĕршывсенче хушăран тĕл пулкалать (сăмахран, турккăсен '''Baybars'''). 2)Арабла '''بيبرس''' пек çырăнать. 3)Сăмах &quot;бей&quot; (тĕрĕк титулĕ — бай, бий, бек) тата &quot;барс&quot; (чĕрчун) тенисенчен тăрать. 4)Чару çук, ачана апла ят пама пулать, енчен те сайралăх шиклентермесен тата чылай мăсçальман çĕршывĕсенче пачах çукки пăшăрхантармасан.
{{Цитата вĕçĕ}}
Ĕнтĕ еплерех пулма пултарать-ха [[Патăрьел]] таврашĕнчи &quot;Пайпарăс&quot; тата çак &quot;Бейбарс&quot; хушшинчи çыхăну? [[Бейбарс I]] — вăтам ĕмĕрсенчи [[Икĕпат|Египет]] султтанĕ. Вăл хăй [[Икĕпат|Египет]] çынни мар, [[кăпчаксем|кыпчак]] пулнă&lt;ref&gt;[http://www.tarih.spring.kz/ru/history/medieval/figures/baybars/ Бейбарс Султан (1223–1277 гг.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180219112204/http://www.tarih.spring.kz/ru/history/medieval/figures/baybars/ |date=2018-02-19 }} — &quot;Тарих&quot; сайт (Казахстан).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://hist.ctl.cc.rsu.ru/Don_NC/Middle/Polovci.htm Половецсем.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180214091814/http://hist.ctl.cc.rsu.ru/Don_NC/Middle/Polovci.htm |date=2018-02-14 }}&lt;/ref&gt;. ''(Икĕпатра кăпчаксене [[мамлюксем]] тенĕ, вĕсен хушшинче çавăн пекех [[черкессем]], [[абхазсем]], [[грузинсем]] те пулнă).'' Урăхла каласан, унăн, Бейбарс султанăн,  тăван çĕршывĕ — Кăпчак çеçенхирĕ (Дешт-и-Кыпчак). Çапла вара, кун пек [[ят]], Бейбарс тени, ку тăрăхра анлăн сарăлнă пулмалла. Вăт, çав ĕлĕкхи [[вăхăт]]сенче çакăн пек ят хальхи Патăрьел тăрăхне те пырса çакланма пултарнă. Анчах та ăна, вăл ята, уписаччĕлнĕ [[тутарсем]]пе çеç çыхăнтарма кирлĕ мар. [[Чăвашсем]] хушшинче те пулма пултарнă ун чухне çав ят.

Çавна май кунта [[Красноармейски районĕ]]нчи [[Чатукасси]] ялĕн ĕлĕххи вырăсла ятне ('''Бибарсово'''-Чадукасы) аса илни те питĕ вырăнлă&lt;ref&gt;Валентинов А. [http://сувары.рф/ru/content/volzhskaya-bulgariya-i-d-bibarsovo-chadukasy Волжская Булгария и д. Бибарсово-Чадукасы.] — Красноармейское, 2013. — 56 с.&lt;/ref&gt;.

В.Д.Димитриев профессор çырнинчен&lt;ref&gt;[В.Д.Димитриев] [http://gov.cap.ru/Spec/sitemap.aspx?id=1540369&amp;gov_id=49 Мирное, по челобитью, присоединение Чувашии к Российскому государству] — Официальный портал органов власти Чувашской Республики&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|В ноябре 1551 года Хан Шах-Али раскрыл заговор '''Бибарса князя''', Кадыша богатыря, Карамыш улана и других задумавших отстранить его от престола и пригласить хана с Ногайской стороны. Все они были казнены. Имя Бибарс означает — князь, сильный как Барс: Би — князь, повелитель, господин. Барс — символ государства Волжской Булгарии}}&lt;Куçару:[[1551]]-мĕш çулхи ноябрьте Шах-Али хан хăйне ертÿçĕрен сирпĕтсе [[Нухай Урти|Нухай]] енчен çĕнĕ [[хан]] чĕнсе илеслĕ '''Бибарс кнеçĕн''', Катăш пăхаттирĕн, Карамыш уланăн тата ыттисен  каварне тупса палăртнă. Каварçăсене пурне те вĕлернĕ. Бибарс тенин пĕлтерĕшĕ — барс пек вăйлă [[кнеç]]: Би — кнеç, хоспочын, пуçлăх. Барс — [[Атăлçи Пăлхар]] [[патшалăх]]ĕн [[символ]]ĕ.&gt;
{{Цитата вĕçĕ}}

Чăнах та, [[XVIII]] [[ĕмĕр]]те Кивĕ Ахпÿртре те темĕнле Байбарыс Дмитриев пурăнни паллă (вăл [[1748]]-мĕш çулта 40 çула çитсе вилнĕ)&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://ogugauo.ru/funds/|title=Фонды №№ 1–26 / Каталог фондов ГАУО|website=ogugauo.ru|accessdate=2021-01-13}}&lt;/ref&gt; Асăннă çыннăн тăхăмĕсем Кивĕ Ахпÿртре паян та пурри пирки каланисем тĕл пулаççĕ. Анчах та çакна ĕнентерсе парас пулать. Паянхи Гавриловсем тăхăм теççĕ, архивра та çырни пур теççĕ, çапах та çав архиври харпăр хутсем çине тĕллесе кăтартни тата цитатăлани çук.  

[[1864]]-мĕш çулхи документра шыв ятне «Ятсăр» тесе палăртнă&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt; Александр Салмин, Алевтина Павлова. Ты в памяти у всех, родная сторона—2. — Чебоксары: Новое время, 2013. — С. 16-18. — 232 с. — ISBN УДК 908, ББК 26.89(2Рос.Чув), С 16.
&lt;/ref&gt;. Анчах та ку çырман ячĕ ун чухне чăнах та çуккине мар, документа хатĕрлекенсем тупса палăртайманнине çеç кăтартма пултарать.

[[1637]]-мĕш çулхи « Переписные книги Осипа Зюзина и подьячего Путилы Одинцова, по наказу казанских воевод боярина Ивана Васильевича Морозова и князя Никиты Никитича Гагарина, дьяков Никифора Талызина и Леонтья Полуектова, на поместные и вотчинные земли, сенные покосы и другие угодья князя Аклыча и крестьян в Князь-Аклычевской сотне Свияжского уезда» текен документра '''Байбарис Янбарисов''' ятлă çынна асăннă&lt;ref&gt;Басманцев Д. В., Кочетков В. Д. [http://www.chgign.ru/a/news/4380.html «ОСОБЕННОСТИ КОЛОНИЗАЦИИ СРЕДНЕГО ПОВОЛЖЬЯ В КОНЦЕ XVI – ПЕРВОЙ ПОЛОВИНЕ XVII ВЕКА: НА ПРИМЕРЕ КНЯЗЬ-АКЛЫЧЕВОЙ СОТНИ СВИЯЖСКОГО УЕЗДА».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211129170742/http://www.chgign.ru/a/news/4380.html |date=2021-11-29 }} / «Система землевладения и социальные категории населения Волго-Уралья и Западной Сибири XVI–XIX вв.» Казань, 2021. — с.141.&lt;/ref&gt;.

Енчен те Кивĕ Ахпÿртпе çыхăннă авалхи документсенче Байбарыс Дмитриев ячĕ пур пулсан, çак çырма ячĕ те шăп та шай çав конкретлă çын ячĕпе пулнине мар пĕлтерет. Мĕншĕн тесен логика пĕртен-пĕр çав еннелле туртать теме çук. Байбарыс ятлă çынсем ун чухнехи ялта татах та пулма пултарнă. Анчах та документри ят вăл тапхăарта çавнашкал ят чăнах та пуррине çирĕплетнипе паха.

== Çав. пекех ==
[[File:تمثال للسلطان الظاهر بيبرس.JPG|thumb|Бейбарс султтанăн [[Каир]]ти Наци Çар [[музей]]ĕнчи бронза бюсчĕ. &lt;big&gt;Ку султтан — «Пайпарăс» ятлă çынсенчен чи палли&lt;/big&gt;]]
* [[Бейбарс (эпос)]] — Икĕпатри арабсем хушшинче сарăлнă, авторĕ паллă мар, эппин, фольклорла [[хайлав]] шутланать.
* [[Бейбарс I]] ([[1260]]—[[1277]]) — [[Икĕпат]] тата [[Сири]] султтанĕ.
* [[Бейбарс II]] (?-[[1309]])  — [[Египет]] султтанĕ.
* [[Бейбарс (мичĕт)]] — [[Крым]]ра вырнаçнă тата халĕ ĕçлемен мичĕт. 
* [[Бейбарыс]] — [[Атырау]] хулин (Казахстан) хоккей команди; [[2009]]-мĕш [[çул]]та йĕркеленĕ.
* [[Бейбарыс (Казахстанри ял)]] — Казахстанри [[Атырау облаçĕ]]нчи ял, [[2006]]-мĕш çулчен &quot;Чкалово&quot; тенĕ.
* [[Бейбарс (фильм)]] — Совет Союзĕнче [[1989]]-мĕш çулта ӳкернĕ.
* [[Бейбарс султан (фильм)]] — Казахстан (СССР) тата Икĕпат пĕрле ÿкернĕ (1989), &quot;Бейбарс&quot; фильмăн тăсăмĕ шутланать.
* [[Байбарис]] — Краснодар крайĕнчи хуттăр, ăна çавăн пекех &quot;Байбарус&quot; тесе те асăнаççĕ&lt;ref&gt;[http://ru.esosedi.org/RU/KDA/9416025/baybarus/ Россия ▹ Южный ФО ▹ Краснодарский край ▹ Отрадненский район ▹ Главная▹Байбарус] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171104011921/http://ru.esosedi.org/RU/KDA/9416025/baybarus/ |date=2017-11-04 }} — esossedi сайт.&lt;/ref&gt;.
* Байбарис — Краснодар крайĕнчи çав ятлă  хуттăр çывăхĕнчи [[ту]], сăрт-ту тÿпемĕ.
* Байбарус — &quot;Виçпĕрлĕх юнĕ&quot; («Кровь Триединства» (Trinity Blood) аниме-сериалти персонаж, Империн императорла гвардийĕн командирĕ&lt;ref&gt;[https://dic.academic.ru/dic.nsf/ruwiki/685938 Список персонажей «Крови Триединства»]&lt;/ref&gt;.
* [[Бибарсов Мукаддас Аббасович]] ([[1960]] çур.) — [[Сарăту облаçĕ]]н муфтийĕ, Мăссăлмансен Атăлçи Ăс-тĕн тытăмĕн ертÿçи, Пĕтĕм Раççейри мăссальмансен пĕрлĕхĕн çумпуçлăхĕ&lt;ref&gt;[http://dumso.ru/mufti Бибарсов Мукаддас Аббасович.]&lt;/ref&gt;.

==Асăрхавсем==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==

== Каçăсем ==

{{Chuvash-geo-stub}}

[[Категори:Чăваш Енĕн юханшывĕсем]]</text>
      <sha1>58f10vyp0y9yq4iclhfkljbdbsj4fgl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мaксвелл танлăхĕсем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77280</id>
    <revision>
      <id>873136</id>
      <parentid>699896</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T13:59:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873136</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29221" sha1="octe1ds4ilk8bbgloisad289wog0afo" xml:space="preserve">{{Электродинамика}}
'''Ма́ксвелл танлăхĕсем''' — классикăлла [[электродинамика|электродинамикă]]ри чи тĕпре тăракан танлăхсем. Кунсăр пуçне тата [[Лоренц вăйĕ|Лоренц вăйне]] палăртакан танлăх пур. Максвелл танлăхĕсене çав юлашки танлăхпа  пĕрлештерсен '''Максвелл-Лоренц танлăхĕсем''' пулаççĕ. Танлăхсен асăннă пĕрлешĕвĕ вара пĕтĕм электродинамикăна тĕппипех палăртса тăрать. 

'''Ма́ксвелл танлăхĕсем''' —  [[электромагнитла уй]] вакуумри е [[татти-сыпписĕр талккăш]]ри  [[электро каплам]]семпе тата [[электро ток|электроюхăмсемпе]] епле çыхăннине кăтартакан  [[дифференциаллă танлăх]]сен системи (асăннă танлăхсене [[интеграллă танлăхсем|интеграллă]] формăпа та палăртма пулать) . [[Лоренц вăйĕ|Лоренц вăйне]] палăртакан танлăхпа пĕрле [[классикăлла физика|классикăлла]] [[электродинамика|электродинамикăн]] танлăхĕсен тулли системине туса хурать. 

[[XIX ĕмĕр]]ĕн варине çити тунă экспериментсен пĕтĕмлетĕвĕсемпе усă курса  [[Максвелл Джеймс Клерк|Джеймс Клерк Максвелл]] хăйĕн танлашăвĕсене ăслайлать, çак вара [[теорилле физика]] аталанăвне питĕ хăвăртлатать, физикăн [[электромагнетлăх]]па çыхăннă пайĕсене çеç мар, каярах тĕвĕленнĕ тĕплĕ теорисен çулĕсене уçса парать 

== Максвелл танлатнисене çырни тата виçесен системи ==
'''&lt;Ку секцие пĕтĕмпех çĕнĕрен çырмалла&gt;'''

Физикăра чылайăш танлашусене епле [[виçесен системи]]нче çырнинчен килмест. Анчах электродинамикăра кун пек мар. Виçесен системине суйласа илсессĕн Максвелл танлатнисенче тĕрлĕ коэффициентсем (константăсем) сиксе тухаççĕ. Тĕнчери  [[СИ|СИ виçисен системи]] техникăра та, вĕренӳре йышăннă виçе (стандарт) шутланать, çапах та физиксем хушшинче унăн пахалăхĕсемпе çитменлĕхĕсене  [[СГС|виçесен симметриллĕ гаус системине (СГС)]] уйăрса илес пирки тавлашусем халĕ те лăпланмаççĕ&lt;ref&gt;{{кĕнеке
| автор          = [[Окунь, Лев Борисович|Л. Б. Окунь]]
| пай          = Приложение I
| пуçелĕк       = Физика элементарных частиц
| каçă         = 
| кăларăм        = 
| вырăн          = М.
| издательство = Наука
| çул = 1984
| страницă =
| сери =
| isbn =
| тираж =
}}&lt;/ref&gt;. 

== Кунçул ==
[[File:James Clerk Maxwell.jpg|thumb|right|Джеймс Клерк Максвелл]]
[[XIX ĕмĕр]]ĕн пуçламăшĕнче экспериментсенче тупнă кирлĕ уçăмлăхсен никĕсĕпе [[Максвелл Джеймс Клерк|Джеймс Клерк Максвелл]] хăйĕн танлатнисене ăнлантарса çырнă. [[1820]] çулта [[Эрстед Ганс Христиан|Ганс Христиан Эрстед]] çакна [[Эрстед опычĕ|асăрханă]]&lt;ref&gt;[[Эрстед Ганс Христиан|Эрстед Г. Х.]] «Опыты, относящиеся к действию электрического конфликта на магнитную стрелку», в кн. {{Кĕнеке:Ампер A.M.: Электродинамика|страницăсем=433-439}}&lt;/ref&gt;, пăралук тăрăх чупакан [[Гальвани элеменчĕ|гальвани]] юххи компасăн магнит сăннине куçарма пултарать. Çак уçăмлăх чылай ăсчаха кăсăкланатарнă. Çав 1820 çултах [[Био Жан Батист|Био]] тата [[Савар Феликс|Савар]] экспериментсенче&lt;ref&gt;[[Био, Жан Батист|J.-B. Biot]] and [[Савар, Феликс|F. Savart]], [http://www.ampere.cnrs.fr/ice/ice_page_detail.php?lang=fr&amp;type=text&amp;bdd=ampere&amp;table=ampere_text&amp;bookId=7&amp;typeofbookDes=Textessci&amp;pageOrder=71&amp;facsimile=off&amp;search=no Note sur le Magnétisme de la pile de Volta]. — Annales Chim. Phys. — vol. 15. — pp. 222—223 (1820)&lt;/ref&gt; юхă тăвакан магнит индукцине ăнлантарнă ([[Био — Савар саккунĕ]]), тата витĕр юхă янă иккĕ пăралук [[Ампер Андре-Мари|Андре-Мари Ампер]] [[Ампер саккунĕ|пĕр-пĕринпе хутшăнăва кĕреççĕ]]. Ампер «[[электродинамика]]» термина кĕртет, çутçанталăк магнетизмĕн магнитра çавра юхăсем пурри гипотезăна сĕнет&lt;ref&gt;{{Кĕнеке:Марио Льоцци: История физики|страницăсем=253-257}}&lt;/ref&gt;.

Эрстед юхăсем магнита сĕмленине асăрханă, [[Фарадей Майкл|Майкл Фарадей]] пуçĕнче магнит та электро юхăсене те сĕмлет текен шухăш çуралать. Чылай хушă экспериментсемпе апаланса, [[1831]] çулта Фарадей электро куçаракан çумĕнчи магнит [[электро юхă]] тунине асăрханă. Çак пулăма [[электромагнит индукцийĕ]] тенĕ. Фарадей «вăйсен уйĕ» ăнлава — [[Электро авăр|авăрсемпе]] [[юхă]]сем хушшинчи — хутлăха кĕртнĕ. Унăн шухăшĕсем Максвелла тĕпчевĕсенче питĕ пулăшнă.

Фарадей уçнисем хыççăн электромагнетизмăн кивĕ моделĕсем  ([[Ампер Андре-Мари|Ампер]], [[Пуассон Симеон Дени|Пуассон]] тата ур.) тулли марри паллă пулать. Кĕçех [[Вебер Вильгельм Эдуард|Вебер]] [[инçесĕмлĕх]] теорийĕ çуралать. Анчах та çак саманта мĕнпур физика,  [[Çут тĕнчери туртăмлăх саккунĕ|туртăмлăх теорисĕр]] пуçне, çывăхсĕмлĕ вăйсене кăна (оптика, термодинамика, талккăш хутлăхĕн механики тата ур.) тĕпчесе пĕлнĕ. [[Гаусс Карл Фридрих|Гаусс]], [[Риман Георг Фридрих Бернхард|Риман]] тата урăх ăсчахсем çутă  электромагнит çутçанталăклă пулни пирки тавçăрса илнĕ, çавăнпа та  электромагнит пулăмĕсен теорине çывăхсĕмлĕ вăйсен йышне кĕртмелле пулнă. Çак принцип Максвелл теорин уйрăмлăхĕ шутланать.

Хăйĕн паллă «Электричество тата магнетизм трактачĕ» ĕçĕнче ([[1873]]) Максвелл çырнă&lt;ref&gt;{{Кĕнеке:Максвелл Дж.К.: Избранные сочинения|страницăсем=349}}&lt;/ref&gt;:
&lt;blockquote&gt;Фарадей ĕçĕсене тĕпчеме пуçласан çакна палăртрăм — пулăмсене ăнланмалли меслет çаплах математика меслечĕ те шутланать, ахальхи математика символĕсемпе çырса кăтартман пулсан та. Çавăн пекех çак меслете ахальхи математика ĕлкипе те палăртмаллине те эпĕ туйса илтĕм, çавăнпа та профессиллĕ математиксен меслечĕсемпе танлаштарма пулать.&lt;/blockquote&gt;

Фарадейĕн «вăйсен уйĕ» ăнлава «уйăн напряжённосчĕ» çине куçарса, Максвелл ăна хăйĕн теорин кирлĕ объекчĕ туса хурать&lt;ref&gt;{{Кĕнеке:Максвелл Дж.К.: Избранные сочинения|страницăсем=632}}&lt;/ref&gt;:
&lt;blockquote&gt;Эхер те эпир çак хутлăха гипотеза шайĕнче йышăнсан, манăн шухăшпа, вăл вара пирĕн тĕпчевсенче паллă вырăн йышăнма тивĕçлĕ, унăн ĕç-пуçĕ пирки тĕплĕ шутлă курăнăва ăс-тăнра вырнаçтарасси, çак ĕнтĕ трактатри манăн пĕрмайхи тĕллевĕ пулнă.&lt;/blockquote&gt;

Çакăн евĕр электродинамика хутлăхĕ Ньютон физикинче пачах çĕнĕ ăнлав пулса тăрать. Ньютон физики материал кĕлеткисем хушшинчи хутшăнусене тĕпченĕ. Максвелл вара [[Электро авăр|авăрсемпе]] [[юхă]]сен хутшăнăвĕсене палăртакан тата вĕсем çук чухне те пур хутлăх валли танлашусене çырнă.

[[File:Electromagnetism.svg|thumb|200px|Электро юхă магнит индукцине тăвать (Ампер саккунĕ)]]
Паллă экспериментсене тишкерсе тĕпченĕ хыççăн Максвелл  электро тата магнит уйĕсен танлашусен системине хайланă. [[1855]] çулта хăйĕн чи пĕрремĕш «Фарадей вăйĕсен йĕрĕсем пирки» статьинче&lt;ref&gt;''Максвелл Дж. К.'' Фарадей вăйĕсен йĕрĕсем пирки {{Кĕнеке:Максвелл Дж.К.: Избранные сочинения|страницăсем=11—88}} кĕнекинче&lt;/ref&gt; («On Faraday’s Lines of Force»&lt;ref&gt;
{{статья|автор =Maxwell J. C.|пуçелĕк =On Faraday's Lines of Force|оригинал =|каçă =http://blazelabs.com/On%20Faraday's%20Lines%20of%20Force.pdf|кăларăм =Transactions of the Cambridge Philosophical Society|тĕс =|вырăн =|çул =1856|том =10|номер =1|страницăсем =155—229}}&lt;/ref&gt;) вăл пĕрремĕш  электродинамика танлашăвĕсен системине, [[куçару юххи (электродинамика)|куçару юххине]] кĕртмесĕрех, дифференциал ĕлкипе çырнă. Çакăн пек танлашу системи çак вăхăта экспериментсенче тупнă паллă хыпарсене ăнлантарса пама пултарнă, çапах та авăрсене юхăсемпе çыхăнтарма тата [[электромагнит хумĕсем|электромагнит хумĕсен]] тупсăмне кăтартма пултарайман&lt;ref name=&quot;Shapiro&quot;&gt;{{статья|автор = Шапиро И. С.|пуçелĕк =К истории открытия уравнений Максвелла |оригинал =|каçă =http://ufn.ru/ufn72/ufn72_10/Russian/r7210f.pdf|издание = УФН|тĕс =|вырăн =|çул =1972|том = 108|номер = 2|страницăсем = 319-333}}&lt;/ref&gt;. Куçару юххи термина Максвелл «О физических силовых линиях» тĕпчев ĕçĕнче кĕртнĕ&lt;ref&gt;''Максвелл Дж. К.'' О физических силовых линиях в кн. {{Кĕнеке:Максвелл Дж.К.: Избранные сочинения|страницы=107—177}}&lt;/ref&gt; («On Physical Lines of Force»&lt;ref&gt;{{статья|автор =Maxwell J. C.|пуçелĕк =On Physical Lines of Force|оригинал =|каçă =http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b8/On_Physical_Lines_of_Force.pdf|кăларăм =Philosophical Magazine|тĕс =Ser. 4|вырăн =|çул =1861,1862|том =11,13|номер =|страницăсем =161—175, 281—291, 338—347; 12—23, 85—95}}&lt;/ref&gt;), тăваттă пайран тытăнса тăракан, 1861—1862 çулсенче пичетленĕскер.

== Ирĕклĕ авăрсемсĕр тата юхăмсемсĕр танлатнисем ==
'''&lt;Ку секцие пĕтĕмпех çĕнĕрен çырмалла&gt;'''

Ирĕклĕ авăрсемпе юхăмсем çук чухне&lt;math&gt;\rho=0\,&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\mathbf{j}=0&lt;/math&gt;,
[[Максвелл танлаштарăвĕсем#Изотроплă тата пĕр тĕслĕ дисперсисĕр хутлăхсенчие танлашусем|изотроплă тата пĕр тĕслĕ дисперсисĕр хутлăхсенче Максвелл танлатнисем]] çакăн евĕр курăнаççĕ:
{| class=&quot;standard&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;75%&quot;
|-
!width=&quot;50%&quot;|&lt;center&gt;[[СГС]]&lt;/center&gt;|| width=&quot;50%&quot;|&lt;center&gt;[[СИ]]&lt;/center&gt;
|-
|
: &lt;math&gt;\nabla\cdot\mathbf{E}=0,~~~~~~~~~~~~~~~
\nabla\cdot\mathbf{B}=0,&lt;/math&gt;

: &lt;math&gt;\nabla\times\mathbf{E}=-\frac{1}{c}\frac{\partial\mathbf{B}}{\partial t},~~~~~~
\nabla\times\mathbf{B}=\frac{\varepsilon\mu}{c}\frac{\partial\mathbf{E}}{\partial t},&lt;/math&gt;
|
: &lt;math&gt;\nabla\cdot\mathbf{E}=0,~~~~~~~~~~~~~
\nabla\cdot\mathbf{B}=0,&lt;/math&gt;

: &lt;math&gt;\nabla\times\mathbf{E}=-\frac{\partial\mathbf{B}}{\partial t},~~~~~~
\nabla\times\mathbf{B}=\frac{\varepsilon\mu}{c^2}\frac{\partial\mathbf{E}}{\partial t}.&lt;/math&gt;
|}

Çак танлатнисен тупсăмĕсем —
&lt;math&gt;\mathbf{E}&lt;/math&gt; электро уйĕн çивĕчлĕхĕ тата &lt;math&gt;\mathbf{B}&lt;/math&gt; магнит индукцийĕ. &lt;math&gt;\varepsilon&lt;/math&gt; диэлектро тата &lt;math&gt;\mu&lt;/math&gt; магнит кĕрĕмлĕхне хутлăх пахалăхĕсем палăртаççĕ.
Вакуум валли &lt;math&gt;\varepsilon=1&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\mu=1\,&lt;/math&gt;.

=== [[Хумлă танлаштни]] ===

== Хăшпĕр тĕрĕс тупсăмĕсем ==

=== Куçакан пăнчăллă авăрăн уйĕ ===
Эхер те авăр пĕрмайхи &lt;math&gt;\mathbf{u}&lt;/math&gt; хăвăртлăхпа куçать пулсан, унăн таврашĕнче &lt;math&gt;\mathbf{B}&lt;/math&gt; магнит уйĕ пулса тăрать, электро çивĕчлĕх сферăлла симметриллĕ пулма пăрахать
&lt;ref&gt;{{Кĕнеке:Ландау Л.Д., Лифшиц Е.М.: Теория поля|1988|страницы=128-130}}&lt;/ref&gt;:
&lt;!----
&lt;ref name=&quot;Landau1988&quot;/&gt;:
-----&gt;
{| class=&quot;standard&quot; align=&quot;center&quot; width=&quot;75%&quot;
|-
!width=&quot;50%&quot;|&lt;center&gt;[[СГС]]&lt;/center&gt;|| width=&quot;50%&quot;|&lt;center&gt;[[СИ]]&lt;/center&gt;
|-
|
: &lt;math&gt;\mathbf{E}=\frac{Q}{\varepsilon}\, \frac{\mathbf{r}}{r^3}\, \frac{1-u^2/c^2}{(1-[\mathbf{n}\times\mathbf{u}]^2/c^2)^{3/2}}&lt;/math&gt;
: &lt;math&gt;\mathbf{B}=\frac{\varepsilon\mu}{c}\,[\mathbf{u}\times \mathbf{E}]&lt;/math&gt;
|
: &lt;math&gt;\mathbf{E}=\frac{Q}{4\pi\varepsilon\varepsilon_0}\, \frac{\mathbf{r}}{r^3}\, \frac{1-u^2/c^2}{(1-[\mathbf{n}\times\mathbf{u}]^2/c^2)^{3/2}}&lt;/math&gt;
: &lt;math&gt;\mathbf{B}=\frac{\varepsilon\mu}{c^2}\,[\mathbf{u}\times \mathbf{E}]&lt;/math&gt;
|}

== Максвелл танлатнисен хисеплĕ тупсăмĕ ==
Шутлав техники аталаннă май электродинамикăри чылай ĕçе хисеп меслечĕсемпе шутласа тупма пулать&lt;ref&gt;{{cite book|last=Chew W. C., Jin J., Michielssen E., Song J.|пуçелĕк=Fast and Efficient Algorithms in Computational Electromagnetics |publisher=Artech House |year=2001|isbn=1-58053-152-0}}&lt;/ref&gt;, çапла вара Максвелл танлашăвĕсен алгоритмĕсемпе усă курса пуçламăшĕнче тата чикĕре палăртнă кăтартусене шута илсе электромагнит уйĕ епле вырнаçăннине пĕлме пулать.Тĕп меслечĕсем проекциллисем пулаççĕ, вĕсенче тупсăма епле те пулин майлă функционал базисĕ çинче кăтартаççĕ, тата дискретизациллисем — уçлăх облаçне нумай пĕчĕк  вĕçемлĕ облаçсене пайлаççĕ.

== Çăлкуçсем ==
{{асăрхавсем|2}}

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем|group=~}}

== Çав. пекех ==
* [[Максвелл валеçĕвĕ]]
* [[Электродинамика]]
* [[Квант электродинамики]]
* [[Максвелл Джеймс Клерк]]
* [[Янг — Миллс теорийĕ]]
* [[Лиенар — Вихерт потенциалĕсем]]
* [[Ефименко танлаштарăвĕсем]]
* [[Фарадейăн электромагнит индукцин саккунĕ]]

== Вуламалли ==
==== Историлле публикацисем ====
{{Wikisource|en:Author:James Clerk Maxwell}}
* {{Кĕнеке:Ампер A.M.: Электродинамика}}
* {{Кĕнеке:Максвелл Дж.К.: Избранные сочинения}}
* {{Кĕнеке|автор = [[Максвелл Джеймс Клерк|Максвелл Дж. К.]]|пуçелĕк = Статьи и речи|вырăн = М.|оригинал = |каçă =http://ivanik3.narod.ru/linksMaksvStatyRechy.html |издательство = Наука |çул = 1968|isbn = |страниц =423}}
* {{Кĕнеке:Фарадей М.: Экспериментальные исследования}}
* {{статья|автор =Maxwell J. C.|пуçелĕк =A dynamical theory of the electromagnetic field|каçă =http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/1/19/A_Dynamical_Theory_of_the_Electromagnetic_Field.pdf|издание =Philosophical Transactions of the Royal Society of London|тĕс =|вырăн =|çул =1865|том =155|номер =|страницы =459—512}}
* ''Maxwell J. C.'', [http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=537_M46T_1873_VOL._1 A Treatise on Electricity And Magnetism — Volume 1 — 1873] — Posner Memorial Collection — Carnegie Mellon University
* ''Maxwell J. C.'', [http://posner.library.cmu.edu/Posner/books/book.cgi?call=537_M46T_1873_VOL._2 A Treatise on Electricity And Magnetism — Volume 2 — 1873] — Posner Memorial Collection — Carnegie Mellon University
* {{статья|автор =Maxwell J. C.|пуçелĕк =On Physical Lines of Force|оригинал =|каçă =http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/b/b8/On_Physical_Lines_of_Force.pdf|издание =Philosophical Magazine|тип =Ser. 4|вырăн =|çул =1861,1862|том =11,13|номер =|страницы =161—175, 281—291, 338—347; 12—23, 85—95}}
* {{статья|автор =Maxwell J. C.|пуçелĕк =On Faraday's Lines of Force|оригинал =|каçă =http://blazelabs.com/On%20Faraday's%20Lines%20of%20Force.pdf|издание =Transactions of the Cambridge Philosophical Society|тĕс =|вырăн =|çул =1856|том =10|номер =1|страницы =155—229}}

==== Аталанăвĕн кун-çулĕ ====
* {{Кĕнеке|автор =Болотовский Б. М.|пуçелĕк = Оливер Хевисайд|вырăн = М.|оригинал =|каçă =http://vivovoco.rsl.ru/VV/BOOKS/HEAVISIDE/CONTENT.HTM|издательство = Наука |çул = 1985|isbn = |страниц =260}}
* {{Кĕнеке|автор =Карцев В. П.|пуçелĕк = Максвелл (Жизнь замечательных людей)|вырăн = М.|оригинал =|каçă =|издательство = Молодая гвардия |çул = 1976|isbn = |страниц =336}}
* {{Кĕнеке|автор =Карцев В. П.|пуçелĕк = Приключения великих уравнений|вырăн = М.|оригинал =|каçă =http://n-t.ru/ri/kr/pu.htm|издательство = Знание |çул = 1986|isbn = |страниц =288}}
* {{статья|автор = Шапиро И. С.|пуçелĕк =К истории открытия уравнений Максвелла
|оригинал =|каçă =http://ufn.ru/ufn72/ufn72_10/Russian/r7210f.pdf|кăларăм = УФН|тĕс =|вырăн =|çул =1972|том = 108|номер = 2|страницы = 319-333}}
* {{Кĕнеке|автор =Купер Л.|пуçелĕк = Физика для всех. т.1|вырăн = М.|оригинал =''Leon N. Cooper'' An Introduction to the Meaning and Structure of Phisics, 1968,1970|каçă =http://www.log-in.ru/books/19216/|издательство = Мир|çул = 1973|isbn =|страниц =}} 
==== Физикăн пĕрлехи курсĕсем ====
* {{Кĕнеке|автор =Астахов А. В., Широков Ю. М.|пуçелĕк = Курс физики, Т. II, Электромагнитное поле |вырăн = М.|оригинал = |каçă = |издательство =Наука |çул = 1980|isbn = |страниц =360}}
* {{Кĕнеке|автор =Баскаков С. И.|пуçелĕк = Основы электродинамики |вырăн = М.|оригинал = |каçă = |издательство =Сов. радио  |çул = 1973|isbn = |страниц =248}}
* {{Кĕнеке|автор =[[Калашников Сергей Григорьевич|Калашников С. Г.]]|пуçелĕк = Электричество (Общий курс физики, т. 2). |вырăн = М.|оригинал = |каçă = |издательство = Физматлит, 6-е изд. |çул = 2003|isbn = 5-9221-0312-1|страниц =624}}
* ''Матвеев А. Н.'' Электричество и магнетизм. — М.: Высшая школа, 1983.
* ''Никольский В. В., Никольская Т. И.'' Электродинамика и распространение радиоволн. М.: Наука, 1989.
* ''Пеннер Д. И., Угаров В. А.'' Электродинамика и специальная теория относительности. М.: Просвещение, 1980.
* ''[[Пёрселл Эдвард Миллс|Парселл Э.]]'' Электричество и магнетизм. Берклеевский курс физики. Том 2. М.: Наука, 1971.
* {{Кĕнеке:Сивухин Д.В.: Электричество|1996}}
* [http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/Tonnela1962ru.djvu ''Тоннела М. А.'' Основы электромагнетизма и теории относительности. М.: ИЛ, 1962.]
* ''[[Фейнман Ричард Филлипс|Фейнман Р.]], Лейтон Р., Сэндс М.'' Фейнмановские лекции по физике. Том 5. Электричество и магнетизм. М.: Мир, 1965
* ''[[Фейнман Ричард Филлипс|Фейнман Р.]], Лейтон Р., Сэндс М.'' Фейнмановские лекции по физике. Том 6. Электродинамика. М.: Мир, 1966

==== Физика теорийĕн курсĕсем ====
* ''Баранов А. М., Овчинников С. Г., Золотов О. А., Паклин Н. Н., Титов Л. С.'' [http://www.kirensky.ru/zdoc/lectures_sgo/electrodyn.pdf Теоретическая физика: Электродинамика. Электродинамика сплошных сред. Учебное пособие по курсу «Электродинамика и основы электродинамики сплошных сред»]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // СФУ, Красноярск, 2008. — 198 с.
* {{Кĕнеке|автор =Джексон Дж.|пуçелĕк = Классическая электродинамика|вырăн = М.|издательство = Мир |çул = 1965|isbn = |страниц = }}
* {{Кĕнеке|автор =Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М.|пуçелĕк = Теория поля (Теоретическая физика, т. II)|вырăн = М.|издательство = Физматлит |çул = 2003|isbn = 5-9221-0056-4|страниц =536}}
* {{Кĕнеке|автор =Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М.|пуçелĕк = Электродинамика сплошных сред (Теоретическая физика, т. VIII)|вырăн = М.|издательство = Физматлит|çул = 2005|isbn = 5-9221-0123-4|страниц =656}}
* {{Кĕнеке|автор =Батыгин В. В., Топтыгин И. Н.|пуçелĕк = Современная электродинамика. Часть 1. Микроскопическая теория|вырăн = М.|издательство = НИЦ «Регулярная и хаотическая динамика»|çул = 2005|isbn = 5-93972-492-2|страниц =736}}
* {{Кĕнеке|автор =Топтыгин И. Н.|пуçелĕк = Современная электродинамика. Часть 2. Теория электромагнитных явлений в веществе|вырăн = М.|издательство = НИЦ «Регулярная и хаотическая динамика»|çул = 2005|isbn = 5-93972-493-0|страниц =848}}
* {{Кĕнеке:Стрэттон Дж.А.: Теория электромагнетизма}}
* {{Кĕнеке|автор =[[Тамм, Игорь Евгеньевич|Тамм И. Е.]]|пуçелĕк = Основы теории электричества|вырăн = М.|издательство = Наука |çул = 1989|isbn = |страниц = }}
* ''Фущич В. И., Никитин А. Г.'' Симметрия уравнений Максвелла. — Киев: Наук. думка, 1983. — C. 200.
* ''Болибрух А. А.'' [http://www.mccme.ru/dubna/2001/material/bol1.pdf Уравнения Максвелла и дифференциальные формы]. — МЦНМО, 2002.

=== Максвелл танлатнисен тупсăмĕсем  ===
* {{Кĕнеке|автор =Баландин М. Ю., Шурина Э. П.|пуçелĕк = Векторный метод конечных элементов: Учебное пособие |вырăн = Çĕн Çĕпĕр |оригинал = |каçă =http://window.edu.ru/window_catalog/files/r41184/nstu145.pdf |издательство = НГТУ |çул = 2001 |isbn = |страниц =69}}
* ''[[Вайнштейн Лев Альбертович|Вайнштейн Л. А.]]'' Электромагнитные волны. — М.: Радио и связь, 1988.
* ''Вонсовский С. В.'' Магнетизм. Магнитные свойства диа-, пара-, ферро-, антиферро-, и ферримагнетиков. — М.: Наука, 1971.
* ''[[Гинзбург Виталий Лазаревич|Гинзбург В. Л.]]'' Распространение электромагнитных волн в плазме. — 2-е изд. — М.: Наука, 1967.
* {{Кĕнеке|автор =Сильвестер П. и Феррари Р. |пуçелĕк = Метод конечных элементов для радиоинженеров и инженеров-электриков |вырăн = М. |оригинал = |каçă = |издательство = Мир |çул = 1986|isbn = |страниц =336}}

== Каçăсем ==
* [http://elementy.ru/trefil/24 Максвелл танлатнисем («Пысăк ăслăх элеменчĕсем» ăслăх порталĕ)]
* [https://www.youtube.com/watch?v=kc86bB8kefM Основные физические понятия электродинамики]

[[Категори:Электродинамика]]
[[Категори:Пайăр тухсатăрансен дифференциаллă танлатнисем|Максвелл танлатнисем]]
[[Категори:Физика саккунĕсем тата танлатнисем|Максвелл танлатнисем]]
[[Категори:Ятлă саккунсем тата тĕрĕссем]]</text>
      <sha1>octe1ds4ilk8bbgloisad289wog0afo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пĕтреке лили</title>
    <ns>0</ns>
    <id>77713</id>
    <revision>
      <id>873156</id>
      <parentid>793395</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:56:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873156</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3564" sha1="b2dfeliafqgci5dezgtclnuqd3d1bcl" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Lilium martagon 1.jpg|мини|Пӗтреке лили]]
'''Пӗтреке лили''' ({{lang-la|Lílium mártagon}}) — нумай ҫул ҫитӗнекен илемлӗ [[Ӳсентăран|ӳсен-тӑран]]. Хутӑш вӑрманта, уҫланкӑсенче, нӳрӗк тытакан сӑрт-туллӑ вырӑнта ӳсет. Пӗр метр ҫурӑ ытла ҫӳле ярӑнать. Вӑрӑм туни ҫинче кӗрен е сайра хутра шурӑ чечексем ҫитӗнеҫҫӗ. Черчен ҫеҫкисем пысӑках мар. Вӗсем ҫурма ҫаврашка евӗр. Лили илемлӗ чечекӗсемпе ҫӗртме-утӑ уйӑхӗсенче савӑнтарать. Ытларах чухне пӗччен ӳсет. Тымарӗ сухан евӗр. Ҫулсерен вӑл пысӑкланса 2 килограма ҫитеет. Чӑваш Енӗн Хӗрлӗ кӗнекине кӗрет.

== Чăнлавсем ==
Сарăнка (вăрлăх улми сарă тĕслĕ пулнăран) латинле ячĕ — «мартагон», «лили — [[Марс (халаплăх)|Марса]]» вăрçă туррине çуратнăскер.

== Онтогенез ==

== Çав. пекех ==
[[Мартагон гибридсем]].

== Литература ==
* {{Кĕнеке:Флора СССР|автор=|часть=Род 268. Лилия — Lilium|том=4|стр=288|ref=Флора СССР}}
* ''Немченко Э. П.'' [http://www.solarday.ucoz.ru/publ/2-1-0-27 Лилия кудреватая] // Биолог. флора Моск. области. — М.: Изд-во МГУ, 1993. — В. 9. — Ч. 1.
* {{ИОРСР|часть=356. ''Lilium martagon'' L. [''L. pilosiusculum'' (Freyn) Miscz.] — Лилия саранка|том=1|стр=466}}
* {{статья|автор=Долматов Е. А., Мамонов Е. В., Долматов Д. Е., Долматова А. Е.|пуçелĕк=Создание гибридов между Лилией кудреватой и сортами раздела Азиатские гибриды|каçă=http://cyberleninka.ru/article/n/sozdanie-gibridov-mezhdu-liliey-kudrevatoy-i-sortami-razdela-aziatskie-gibridy|кăларăм=Науч. ведомости Белгородск. гос. ун-та|год=2012|том=18|номер=3|страницы=83—93}}
* {{кĕнеке|автор=Fox, E. Eugene|пуçелĕк=Martagon Lilies|издательство=E.E. Fox|çул=2006}}
* {{Анненков|Lilium Martagon}}

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* {{Из БСЭ|title=Царские кудри}}
* [http://flower.onego.ru/lukov/tulipa/32.html ''Лилия кудреватая''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230411234024/http://flower.onego.ru/lukov/tulipa/32.html |date=2023-04-11 }} в Энциклопедии декоративных садовых растений
* {{cite web|url=http://daylily.ru/p2516.htm|title=Секция мартагоны. Кудреватая дивизия.|author=Барбухатти Г.|publisher=daylily.ru|accessdate=2014-07-30}}

[[Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа]]
[[Категори:Лили|пĕтреке]]
[[Категори:Евразири флора]]
[[Категори:Клумбăри ӳсентăрансем]]
[[Категори:Касмалли культурăсем]]
[[Категори:Species Plantarum кĕнекинче çырнă ӳсентăрансем]]</text>
      <sha1>b2dfeliafqgci5dezgtclnuqd3d1bcl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Похвиçнĕри чăваш шкулĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78511</id>
    <revision>
      <id>873162</id>
      <parentid>767874</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T08:22:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873162</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9676" sha1="boi9q7r67b3sjsi0sk8o2d4aelemqwf" xml:space="preserve">{{Шкул
| Ячĕ            = Похвиçнĕри чăваш шкулĕ
| Ӳкерчĕк     = 
| Алпусни        = 
| Йыхрав         = 
| Никĕсленĕ      = [[1922]]
| Хупнă          = паллă мар
| Директор       = Фомин 
| Тĕс            = Вăтам пĕлӳ паракан шкул
| Вĕренекен      = 
| Адрес          = [[Похвиçнĕ]] хули
| Координатсем   = 
| Телефон        =
| Факс           = 
| E-mail         = 
| Сайт           = [http://www.museum.ru/m2188 &quot;Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ&quot;. Музей.]
| Уй             =
| Уйри текст     = 
|}}
'''Похвиçнĕри чăваш шкулĕ''' — [[1930]]-мĕш çултанпа ĕçленĕ. Ку [[шкул]] ĕçлени [[1929]]-мĕш çулта [[Кремль]] [[Похвиçнĕ чăваш районĕ]] туса хунипе&lt;ref&gt;[https://vk.com/club175262030?z=photo-175262030_456239226%2Falbum-175262030_00%2Frev Постановление Президиума ВЦИК от 06 декабря 1929 года &quot;Об образовании в Бугурусланском округе, Средневолжского края, национального чувашского Похвистневского района&quot;] — Аверкинско-ибряйкинские чуваши 2 апр в 14:08&lt;/ref&gt; таччăн çыхăннă. Асăннă [[хыпар]] [[Самар]]ти &quot;Волжская Коммуна&quot; [[хаçат]]ăн [[1929]]-мĕш çулхи декабрĕн 26-мĕшĕнчи номерĕнче пичетленнĕ.
== Кунçул ==
Тетелте çырнинчен&lt;ref&gt;[https://vk.com/club175262030?w=wall-175262030_296 Похвистневский чувашский сельскохозяйственный техникум] — Аверкинско-ибряйкинские чуваши 26 янв в 21:23&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|В Самаре функционировала чувашская школа II ступени. В течении 1928-1929 учебного года она преобразована в школу крестьянской молодёжи (ШКМ) и переведена на ст.Похвистнево (Станци).
В декабре 1930 года на её базе по решению Средневолжского крайисполкома был создан техникум зерновых культур для обучения в основном чувашской молодёжи региона. В сельском хозяйстве страны в полном разгаре шла добровольно-принудительная коллективизация крестьянских домовладений и нужны были специалисты. Техникум возглавил тов. Фомин. Принимали на базе неполного среднего образования, срок обучения составлял 4 года. Техникум готовил младших агрономов по возделыванию зерновых культур. Наряду со специальными и общеобразовательными предметами учащиеся изучали чувашский язык и литературу, этнографию и культуру родного народа. При техникуме работали на чувашском и русском языках драматический, хоровой и другие кружки художественной самодеятельности. Под руководством преподавателей учащиеся собирали и изучали материалы устной народной словесности, записывали народные песни, обычаи и обряды. 
В середине 30-х годов изменено наименование на Похвистневский чувашский сельскохозяйственный техникум. В 1937 чувашский язык и литература из учебного плана были исключены, техникум утратил национальную специфику. 
Война оказала сильное влияние на дальнейшую судьбу учебного заведения: лучшие учебные корпуса отданы под госпиталь; в общежитие вселили сотрудники изыскательной партии по разведки нефти; основные животноводческие помещения перешли в распоряжение эвакуированного Павлоградского завода. Часть учащихся и преподавательского состава были призваны в действующую армию. С другой стороны в штат техникума влились преподаватели и специалисты Золотоношского сельхозтехникума Черкасской области.
Осенью 1943 года техникум перевели в село Среднее Аверкино (Эверккель), т.к. его здания и мощности потребовались для развития нефтегазовой отрасли района.
30 сентября 1945 года Похвистневский сельскохозяйственный техникум полностью перевели из села Среднее Аверкино в Сергиевск и переименовали в Сергиевский сельхозтехникум.
Известные выпускники техникума: чувашский поэт Н.Ф. Евстафьев, профессор, агроном-селекционер Иванников В.Ф., Герой Советского Союза К.И. Степанов, война не дала закончить полный курс обучения будущему Герою Советского Союза Бережкову Н.Б.}}
{{Цитата вĕçĕ}}

{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|}}
{{Цитата вĕçĕ}}
=== Умистори ===
[[1920]]-мĕш çулта, январьте, И.В.Соловьёв ВКП(б) Самар кĕперне комитечĕн чăваш секцийĕнче ĕçлеме пуçлать. Чăваш хĕрлĕ çарçисен политшкулне йĕркелесе ярать. Çакна Самарти чăваш шкулĕн умисторийĕ теме пулать.
=== Малалли истори ===
[[1922]]-мĕш çулта чăваш хĕрлĕ çарçисен политшкулне чăваш политшкулĕ теме пуçлаççĕ. Кунсăр пуçне вăл [[шкул]]па тÿррĕн çыхăнман тата вăтам пĕлÿ паракан Самарти икĕ сыпăклă чăваш шкулĕ йĕркеленет. Иккĕшне те [[Соловьёв Иван Васильевич|И. В. Соловьёв]] ертсе пырать. 
== Шкулпа çыхăннă уйрăм харкамлăхсем ==
===Вĕрентекенсем===
 
=== Вĕренекенсем ===

== Чăваш шкулĕн тĕллевĕпе чаплăхĕ ==
== Çавăн пекех ==
* [[Чĕмпĕрти чăваш шкулĕ]].
== Вуламалли ==
* Демидов В. Вăл чăн-чăн коммунист пулнă. // Тăван Атăл журнал, 1987, 6№ (июнь) — С.57-59. (И.В.Соловьёв тата унăн ĕç-хĕлĕпе кунçулĕ çинчен çырнă хайлав).
* Паймен, Влас. Самар чăвашĕсем. (ку хайлав темиçе хут та тĕрлĕ çĕрте тата тĕрлĕ [[вăхăт]]ра пичетленсе тухнă).
==Асăрхавсем==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.ulzapovednik.ru/museum/chuvash_school/index.php Симбирская чувашская школа. Квартира И.Я. Яковлева] {{Webarchive|url=https://archive.is/20130113164356/http://www.ulzapovednik.ru/museum/chuvash_school/index.php |date=2013-01-13 }}
* [http://ulkul.ru/museum/34/ Музей «Симбирская чувашская школа. Квартира И.Я. Яковлева»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327191914/http://ulkul.ru/museum/34/ |date=2019-03-27 }}
* [http://www.welcometoulyanovsk.ru/index.php?section=155 Музей «Симбирская чувашская школа. Квартира И.Я. Яковлева»]
* [http://www.esosedi.ru/onmap/muzey_simbirskaya_chuvashskaya_shkola_kvartira_i_ya_yakovleva_/8068827/index.html#lat=54316548&amp;lng=48377138&amp;z=17&amp;mt=1&amp;v=1 Музей &quot;Симбирская чувашская школа. Квартира И.Я. Яковлева&quot;]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://gov.cap.ru/hierarhy.asp?page=./299/2899/423466/426581/472345/472400 Симбирской чувашской учительской школе - 140 лет]

[[Категори:Самар облаçĕ]]
[[Категори:Самар кĕпĕрни]]
[[Категори:1922 çулта уçăлнисем]]
[[Категори:Раççейре педагогика пĕлĕвне илни]]
[[Категори:Чăваш Енре пĕлӳ илни]]
[[Категори:Шкулсем]]</text>
      <sha1>boi9q7r67b3sjsi0sk8o2d4aelemqwf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нарцисс сӑвӑлли</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87865</id>
    <revision>
      <id>873149</id>
      <parentid>693127</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T22:34:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873149</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1626" sha1="kmrxf9d46jgwod9ncjnyouztkhr3jl8" xml:space="preserve">{{taxobox
| name         = Нарцисс сӑвӑлли 
| image file   =Die Alpenpflanzen nach der Natur gemalt (Page 99) (7216053790).jpg 
| image title  = Нарцисс сӑвӑлли 
| image descr  = Нарцисс сӑвӑлли 
| regnum       = Ӳсентăрансем
| divisio      =  
| classis      =  
| ordo         =  
| familia      =  
| genus        =  
| latin        = Narcissus poeticus 
| section name = Тӗссем
| section text =  
| range map    =  
| range legend =  
| wikispecies  =  
| commons      =  
| itis         =  
| ncbi         =  
}}

'''Нарцисс сӑвӑлли''', '''ахаль нарцисс''' тата '''шурӑ нарцисс''' (лат. Narcissus poeticus) — Нарцисс (Narcissus) йӑхне кӗртнӗ [[Амариллис йышшисем|Амариллис йышшисен]] (Amaryllidaceae) чечеклӗ ӳсентӑран тӗсӗ.

== Вуламалли ==
*Pugsley, H.W. Narcissus poeticus and its allies (неопр.) // Journal of botany, British and foreign. — 1915. — Т. 53. — С. 1—44. 
== Каҫӑсем ==
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=NAPO USDA Plants Profile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506085839/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=NAPO |date=2013-05-06 }}
* [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&amp;where-taxon=Narcissus+poeticus+ssp.+radiiflorus Photo gallery]
* [https://web.archive.org/web/20070929222929/http://tela-botanica.org/nn43634 Tela Botanica 43634]

[[Категори:Амариллис йышшисем]]
[[Категори:Нарцисс]]</text>
      <sha1>kmrxf9d46jgwod9ncjnyouztkhr3jl8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пукра</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91979</id>
    <revision>
      <id>873167</id>
      <parentid>736162</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T09:14:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873167</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1517" sha1="cdz7sw2gfrk2hwuhtq0e3s4r2134qp7" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Пукра
| image file = Familiar wild flowers figured and described (Pl. 32) (8772906692).jpg  
| classis = 
| ordo =    
| familia = 
| genus = 
| species = 
| subspecies =  
| latin = Agrostémma 
| wikispecies = 
| commons =  
| itis = 
| ncbi = 
| range map = 
}}
 
'''Пукра''' е '''Агростемма''' (лат. Agrostémma) — [[Тупалак]] йышшисен (Caryophylláceae) ӳсентӑрансен курӑклӑ йӑхӗ.

== Ячӗ ==

== Вуламалли ==
* Агростемма // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Лазьков Г. А. Семейство гвоздичные (Caryophylleae) во флоре Кыргызстана. — М.: Т-во науч. изд. КМК, 2006. — ISBN 5-87317-319-2.

== Каҫӑсем==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Куколь, растение}} {{v|11|1|2010}}
* [http://flower.onego.ru/annual/agrostem.html ''Агростемма''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160817164540/http://flower.onego.ru/annual/agrostem.html |date=2016-08-17 }} в [http://flower.onego.ru/ Энциклопедии декоративных садовых растений]{{v|12|1|2010}}

[[Категори:Клумбăри ӳсентăрансем]]
[[Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа]]
[[Категори:Тупалак йышшисем]]
[[Категори:Евразири флора]]</text>
      <sha1>cdz7sw2gfrk2hwuhtq0e3s4r2134qp7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Персик</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91980</id>
    <revision>
      <id>873160</id>
      <parentid>707525</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T06:17:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873160</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1776" sha1="1l8e32934nilvj5wunfmug0legxfxtx" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Персик
| image file =Illustration Prunus persica0.jpg    
| classis = 
| ordo =    
| familia = 
| genus = 
| species = 
| subspecies =  
| latin =Prúnus pérsica 
| wikispecies = 
| commons =  
| itis = 
| ncbi = 
| range map = 
}}
 
'''Персик''' (лат. Prúnus pérsica) — [[Кĕлчечек йышшисем|кĕлчечек йышшисен]] (Rosaceae), Миндаль кӗҫӗн йӑхӗн, [[Слива]] йӑхӗн ӳсентӑранӗ.
Ҫимӗҫӗсем вӑрӑллӑ.

== Ячӗ ==

== Вуламалли ==
* Persica vulgaris // Ботанический словарь / сост. Н. И. Анненков. — СПб.: Тип. Имп. АН, 1878. — XXI + 645 с.
*Персик / М. К. Раджабов // Большая российская энциклопедия : [в 35 т.] / гл. ред. Ю. С. Осипов. — М. : Большая российская энциклопедия, 2004—2017.
*Персиковое дерево // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.

== Каҫӑсем==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Куколь, растение}} {{v|11|1|2010}}
* [http://flower.onego.ru/annual/agrostem.html ''Агростемма''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160817164540/http://flower.onego.ru/annual/agrostem.html |date=2016-08-17 }} в [http://flower.onego.ru/ Энциклопедии декоративных садовых растений]{{v|12|1|2010}}
 
[[Категори:Кĕлчечек йышшисем]]
[[Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа]]
[[Категори:Слива йышшисем]]
[[Категори:Улмаллă йывăçсем]]</text>
      <sha1>1l8e32934nilvj5wunfmug0legxfxtx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нуби</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114045</id>
    <revision>
      <id>873152</id>
      <parentid>810546</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T00:42:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873152</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23723" sha1="q5udjhb12hmu5w62b81jfq4k1fw12l4" xml:space="preserve">{{УК}}
[[Ӳкерчĕк:Northeast Africa 1885.jpg|thumb| Нуби 1885 ҫулхи [[Африка]] картти ҫинче]]

'''Нуби '''({{lang-ar|النوبة}}, ''Эн-Нуба'') — [[Нил]] айлӑмӗнче, пӗрремӗшпе улттӑмӗш шарлаксем хушшинче, урӑхла каласан, [[Судан]] тӗп хули шутланакан [[Хартум|Хартумран]] ҫурҫӗререх, [[Египет|Египетри]] [[Асуан|Асуанран]] кӑнтӑрарах вырнаҫнӑ историллӗ область.

XIX ӗмӗрте Нуби чиккисене тӗрлӗрен палӑртнӑ. Пӗрисем ӑнлантарнӑ тӑрӑх ун шутне Нилӑн пӗтӗм облаҫӗ, Египетран Абиссини таран выртакан кӑнтӑралли ҫӗрсем кӗнӗ, теприсем Асуанпа Атбара вӑрри хушшинчи ҫӗрсене кӗртнӗ, виҫҫӗмӗшсем — иккӗмӗш шыв сиккин облаҫне тата авалхи нобадсен ҫӗршывне (тепӗр май нубсен ҫӗршывӗ теҫҫӗ, «Уади Нубара»). Тӳррипе Нуби тесе ахаль чухне Нилӑн вӑтам юхӑмӗнчи Атбар шывӗ юхса кӗриччен, эфиопи ҫӑртҫумӗ пуҫланиччен вырнаҫнӑ облаҫе каланӑ, Нил бассейнӗн кӑнтӑр пайне (хальхи [[Судан|Суданӑн]] территорийӗ, XVIII ӗмӗрте — [[Сеннар]] султанлӑхӗн пайӗ) ''Тури Нуби'' тенӗ&lt;ref&gt;[https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%AD%D0%A1%D0%91%D0%95/%D0%9D%D1%83%D0%B1%D0%B8%D1%8F Нуби] (Брокгаузпа Эфрон энциклопедийӗ)&lt;/ref&gt;.

Ячӗ, тен, [[Авалхи египет чӗлхи|авалхи египет чӗлхинчи]] ''nub'' сӑмахӗнчен пулса кайнӑ  — вӑл ылтӑна пӗлтернӗ. Ӗлӗк-авал Нуби лаптӑкӗнче тӗрлӗ культурӑсемпе патшалӑхсем йӗркеллӗнсе, сӑмахран, [[Керма (авалхи патшалӑх)|Керма]], [[Куш (авалхи патшалӑх)|Куш]] тата ытти патшалӑхсем. Нубири авалхи патшалӑхӗсен тӗп хули вӑл вӑхӑтра хронологи йӗркипе [[Керма (авалхи патшалӑх)|Керма]], [[Наратасси|Напата]] тата [[Мерсо|Мероэ]] хуласем пулнӑ. VIII—XIV ӗмӗрсенче кунта нубисен темиҫе христиан патшалӑхӗ пулнӑ. Кайран Нуби исламланнӑ, кунта арап йӑхӗсем куҫса килнӗ. Нубирен чурасем нумай илсе кайнӑ, унсӑр пуҫне кунта ылтӑн кӑларнӑ, слон шӑмми туса илнӗ.

Хальхи нубисем тухӑҫ судан ҫемьин нуби турачӗн икӗ тӑванлӑ чӗлхипе калаҫаҫҫӗ — [[Нобин|нобинла]] (авалхи нуби чӗлхин тӑхӑмӗ) тата [[Кенузи-донгола|кенузи-донголала]], тепӗр пайӗ [[Арап чĕлхи|арапла]] кӑна калаҫать.

== Тӑрӑх кун-ҫулӗ ==

=== Авалхи Нуби ===
{{main|Керма (авалхи патшалӑх)}}

Нуби кун-ҫулӗ 5 пин ҫул тӑршшӗ аваллӑха тӑсӑлать, унсӑр пуҫне вӑл ҫурҫӗрелле вырнаҫнӑ Египет цивилизаци аталанӑвӗпе тачӑ ҫыхӑннӑ. Авалхи Египет культури Нубие пысӑк витӗм кӳнӗ. Нубири чи малтанхи аталаннӑ пӗрлӗхсене [[Египетӑн пӗрремӗш династийӗ]] вӑхӑтӗнче (пирӗн эрӑчченхи 3100-2890 ҫҫ.) тупса палӑртнӑ. Пирӗн эрӑчченхи 2500 ҫ. тӗлнелле египтянсем кӑнтӑрти ҫӗрсене тӗпчеме пуҫланӑ ҫапла май вӗсем унталла куҫнӑ, хальхи вӑхӑтра Нуби ҫинчен мӗн пӗлни те йӑлтах вӗсемпе ҫыхӑннӑ, египетсем унӑн ҫурҫӗр пайне Уауат тенӗ, кӑнтӑр пайне вара — [[Куш (авалхи патшалӑх)|Куш]]. Нубисен политика тӗлӗшӗнчен чи хӑватлӑ йӗркеленӗвӗ вӑл вӑхӑтра [[Керма (хулаш)|Кермӑра]] тӗпленсе тӑнӑ.

[[Египетӑн Вӑтам патшалӑхӗ]] пӗтсе ларма пуҫласан тата нубисене пулӑшма килнӗ [[гиксоссем]] тапӑнса килсен Египет экспансийӗ вӑхӑтлӑха чарӑнса лартнӑ. Пирӗн эрӑчченхи 1550 ҫ. тӗлне [[Ҫӗнӗ патшалӑх]] йӗркеленӗ хыҫҫӑн Египет экспансийӗ ҫӗнӗрен пуҫланнӑ, анчах ку хутӗнче вырӑнти халӑх вӗсене хирӗҫ тӑнӑ. Уйрӑм хула е пӗр-пӗр патшалӑх пек хӳтӗленни пирки историксем пат татса калаймаҫҫӗ. Ҫавӑн пекех патшалӑха вырӑнти ҫынсем никӗслени е ӑна Египет витӗмне пула йӗркеленни пирки те талашусем пыраҫҫӗ.

Египет тапӑнса кӗнине пула регион каллех патшара [[Тутмос I|I Тутмос]] ларакан Египета пӑхӑнма пуҫланӑ, влаҫа вӗсем крепоҫсенчи (хӑшӗ-пӗрне Вӑтам патшалӑх вӑхӑтӗнчех туса лартнӑ пулнӑ, тӗслӗхрен, [[Бухен|Бухена]]) ҫар пулӑшӑвне пула тытса тӑнӑ. Ҫӗнӗ патшалӑхӑн XVIII династийӗ вӑхӑтӗнче Нуби, Нилӑн тӑваттӑмӗш тата пиллӗкмӗш шарлакӗсем таранах, Египета пӑхӑнса тӑнӑ, тата тепӗр пилӗ ӗмӗр хушши вӑл [[Куш патша ывӑлӗ]] ятлӑ фараон наместиникӗсене пӑхӑннӑ. Пирӗн эрӑчченхи 1070 ҫҫ. тӗлнелле Ҫӗнӗ патшалӑх саланнӑ хыҫҫӑн [[Напата|Напатӑна]] тӗп хула туса Куш никама пӑхӑнман патшалӑх пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;Morkot, Roger G. «On the Priestly Origin of the Napatan Kings: The Adaptation, Demise and Resurrection of Ideas in Writing Nubian Historyn» in o'Connor, David and Andrew Reid, eds. ''Ancient Egypt in Africa (Encounters with Ancient Egypt) (University College London Institute of Archaeology Publications)'' Left Cast Press (1 Aug 2003) &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-59874-205-3&lt;/nowiki&gt; p. 151.&lt;/ref&gt;. 

=== Кушит патшалӑхӗ (Напата) ===
Пирӗн эрӑччен 780—755 ҫулсем тӗлнелле Тури Нуби территорине, [[Мероэ|Мероэрен]] пуҫласа Нилӑн виҫҫӗмӗш шарлакӗ ҫити Алара хӑй аллине ярса илнӗ. Алара нуби патша династине никӗслекенӗ шутланать. Патшалӑх хӑйӗн витӗмне анлӑрах та анлӑрах сарса пынӑ, Алара хыҫҫӑн патшана ларнӑ Кашта ертсе пынӑ вӑхӑтра кӑнтӑр Египетра, Элефантин тӑрӑхӗнче, ҫавӑн пекех Фивӑра та пуҫ пулса тӑнӑ. Кашта [[I Шепенупет|I Шепенупета]], [[III Такелот]] фараонӑн пӗртӑван йӑмӑкне, Амонӑн Турӑ Арӑмӗ вырӑнӗнче пулнӑскере, хӑйӗн I Аменирдис хӗрне еткерҫи шутне кӗртме пултарнӑ. Ҫакӑн хыҫҫӑн Фива Напатӑна пӑхӑнма пуҫланӑ. Патшалӑх влаҫӗ чи вӑйлӑ сарӑлнӑ тапхӑр Каште хыҫҫӑн патшана ларнӑ Пианха вӑхӑтӗнче пулса иртнӗ, Пианха 20 ҫул тултарнӑ тӗле пӗтӗм Египета ҫӗнсе илнӗ, ҫапла май XXV династине пуҫласа янӑ.

Пирӗн эрӑчченхи 671 ҫулта ассирисем Египета тапӑнса кӗрсен Куш каллех Египета пӑхӑнман патшалӑх пулса тӑнӑ. Египета каллех пӑхӑнтарса тӑма хӑтланса пӑхнӑ кушитсен юлашки патши [[Тануатамон]] пулнӑ, пирӗн эрӑчченхи 664 ҫулта вӑл ассирисемпе ҫапӑҫса илнӗ, анчах унӑн ҫарне аркатса тӑкнӑ. Ҫакӑн хыҫҫӑн патшалӑх Египета витӗм кӳресси майӗпен чакма пуҫланӑ, пирӗн эрӑччен 656 ҫул тӗлне вӑл пачах ҫухалнӑ, ун чухне XXVI династин никӗслевҫи [[I Псамметих]] пӗтӗм Египета пӗрлештерсе хӑй аллине илнӗ. Пирӗн эрӑчченхи 591 ҫулта Египет ҫыннисем [[II Псамметих]] ертсе пынипе Куш хулине тапӑнса кӗнӗ. Ҫакӑн сӑлтавӗ, тен, Куш патши [[Аспелта]] Египета тапӑнса кӗме хатӗрленнипе ҫыхӑннӑ. Египетсем вара Напатӑна ҫаратса-ҫунтарса янӑ.

=== Мероэ патшалӑхӗ ===
[[File:Die Pyramiden von Meroe French nach Schmidt.jpg|thumb|right|Мероэра вырнаҫнӑ пирамидӑсем.]]
Тӗрлӗ историллӗ ҫӑлкуҫсенчен ҫакӑ паллӑ: Аспелта хыҫҫӑн патшара ларнисем тӗп хулана [[Мероэ]] хулине, [[Напата|Напатӑран]] кӑнтӑралла, куҫарнӑ. Хӑҫан куҫарнӑ вӑхӑт паллах мар, анчах та чылай историк ку ӗҫ Аспелта патшара ларнӑ вӑхӑтрах, Египет Анатри Нубине тапӑнса кӗнӗ хыҫҫӑн пулса иртнӗ тесе шутлать. Тепӗр историксем шутланӑ тӑрӑх, тӗп хулана кӑнтӑралла куҫарни тимӗр тӑприне кӑларас ӗҫпе ҫыхӑннӑ — Мероэ тавра, Напатӑпа танлаштарсан, вӑрмансем йышлӑ пулнӑ, вӗсем [[Домен кӑмаки|домен кӑмакисене]] хӗртме кирлӗ пулса тӑма пултарнӑ. Унсӑр пуҫне грек сутуҫисем ҫак тӑрӑха килсе кӗни кушитсемшӗн нил суту-илӳ маршручӗн пӗлтерӗшне чакарнӑ, капла вӗсем [[Хĕрлĕ тинĕс|Хӗрлӗ тинӗс]] хӗрринчи грексен колонийӗсемпе суту-илӳ тума пултарнӑ.

Альтернативлӑ шухӑшпала, икӗ уйрӑм, анчах пӗр-пӗринпе тачӑ ҫыхӑннӑ патшалӑх пулнӑ, вӗсен центрӗсем Напатрӑра тата Мероэре вырнаҫнӑ. Тӗп хули Мероэре вырнаҫнӑ патшалӑх хӑйӗн ҫурҫӗр кӳршине майӗпен ҫавӑрса илнӗ. Мероэрен ҫурҫӗрелле патша ҫурчӗ пекки нимӗн те тупайман, тен, Напата тӗн вырӑнӗ кӑна пулнӑ. Апла пулин те [[Напата]] хӑйӗн пӗлтерӗшне ҫухатман, Мероэ хулинче пурӑннӑ тапхӑрта та патшасем унта патшана ларнӑ, кунта вӗсене пытарнӑ.

Тӗп хулана Мероэре тӗппипе пирӗн эрӑччен 300 ҫул тӗлнелле куҫарнӑ, ун чухне вара патшасене Напатӑра мар, кунта пытарма пуҫланӑ. Тӗп хулана Напатӑри мӑчавӑр влаҫӗнчен ирӗке тухас тӗлӗшпе куҫарнӑ текен теори пур. [[Сицили Диодорӗ]] пӗлтернӗ тӑрӑх, мӑчавӑрсем Мероэре патшара ларакан Эргамен ятлӑ пуҫлӑха хӑй ҫине алӑ хума хушнӑ, анчах вӑл йӑла-йӗркене пӑхӑнман, ун вырӑнне мӑчавӑрсене вӗлернӗ.

Малтанхи тапхӑрта нубисем Египет иероглифӗсемпе усӑ курнӑ, мероэ тапхӑрӗнче вара ҫӗннине, мероэ чӗлхипе ҫырма Мероэ ҫыруллӑхне йӗркеленӗ, ӑна хальччен те вӗҫне ҫити тӗпчесе пӗтермен. Ҫӗршыв хӑйӗн кӳршисемпе суту-илӳ тунӑ, апла пулин те  монументсемпе тупӑк ҫӳрчӗсене малтанхи пекех тунӑ.

[[File:Ancient Egypt map-la.svg|thumb|Адриан императорта ларнӑ вӑхӑтри Египет провинцинчи [[Адриан ҫулӗ]].]]

[[23]] ҫулта Египетри Рим префекчӗ, [[Гай Петроний]], Нуби Кӑнтӑрти Египета тапӑнса кӗнине пула вӗсем патне ҫарпа кайнӑ. Вӑл ҫӗршывӑн ҫурҫӗр пайне, ҫав шутра Напатӑна та, ҫаратнӑ та каялла Египета таврӑннӑ.

=== Нубинчи христиан тӗн тапхӑрӗ ===
Пирӗн эрӑри VII ӗмӗр тӗлне Нуби тӑрӑхӗ темиҫе сапаланчӑк пӗчӗк христиансен патшалӑхӗсенчен ([[Алва (патшалӑх)|Алва]], [[Мукурра]], [[Нобати]]) тата ытти ҫӗрсенчен тӑнӑ.

=== Нубинчи мӑсӑлман тӗн тапхӑрӗ ===
640-мӗш ҫулсенче ҫурҫӗртен, Египетран, арапсем хӑйсен витӗмне кӳме пуҫланӑ. [[Нил|Нилпа]] Хӗрлӗ тинӗс хушшинчи лаптӑк ылтӑнпа тата [[Изумруд|изумрудсемпе]] пуян пулнӑ, ҫавна май кунта ылтӑн шыракан арапсем килме пуҫланӑ. [[Арапсем]] хӑйсемпе пӗрле [[ислам]] тӗнне илсе килнӗ.

[[960]] ҫул тӗлнелле тухӑҫ Нубире [[рабиа]] арап йӑхӗ пуҫ пулса тӑракан олигарх патшалӑхӗ йӗркеленнӗ. Ытти арап йӑхӗсем Анат Нубие пурӑнма куҫнӑ, [[1174]] ҫулта ӑна Египетпа пӗрлештернӗ. 1272 ҫулта [[Донгола]] патшалӑхӗн пуҫлӑхӗ хӗреслӗ салтаксемпе килӗшӳ туса Египета тапӑннӑ, анчах та ҫӗнтереймен, [[1275]] ҫулта вара Донгола Египета пӑхӑнма пуҫланӑ.

== Тӗн ==
[[File:Nubia pyramids1.JPG|thumb|left|[[Мероэ]] патӗнчи [[Пирамида (архитектура)|пирамидӑсем]]]]
[[VI ĕмĕр|VI ӗмӗрте]] христиан тӗнне йышӑннӑ хыҫҫӑн Нуби чиркӗвӗ, [[Эфиопи чиркӗвӗ]] пекех, Египетӑн культурӑпа тӗн витӗмӗнче пулнӑ. Регионӑн икӗ ҫурҫӗр патшалӑхӗ — тӗп хули Донголӑра вырнаҫнӑ [[Нобати|Нобатипе]] [[Макурра]] (VIII ӗмӗр пуҫламӑшӗнче вӗсене пӗр патшана пӑхӑнмалла пӗрлештернӗ) тата кӑнтӑрти нуби патшалӑхӗ [[Альва (патшалӑх)|Альва]] тӗне йышӑннӑ хыҫҫӑнах монофизитсен ушкӑнне хушӑннӑ. Нубисен, тӗрӗссипе, пӗрлехи наци туйӑмӗ пулман: вӗсен виҫӗ уйрӑм патшалӑх пулнӑ пулин те вӗсен хӑйсене нихӑҫан та пӗр халӑх тесе каламан.

Арапсем килнине пула Нуби [[Византи|Византипе]] тата пӗтӗм христиан тӗнчипе мӗнпур ҫыхӑнӑва ҫухатнӑ. Апла пулин те вӑл темиҫе ӗмӗр хушши ислам тӗнӗ сарӑлнине чарса тӑма, хӑйӗн христиан тӗнне тата политикӑлла никама пӑхӑнманлӑхне упраса хӑварма пултарнӑ. Нуби вӑтам ӗмӗрсем вӗҫленичченех христиансен тӑрӑхӗ пулса юлнӑ.

Нуби чиркӗвӗ [[Египетри коптсен чиркӗвӗ|Египетри коптсен чиркӗвне]] пӑхӑнса тӑнӑ. Епископсене пурне те тӳррӗмӗн Каирти патриарх лартнӑ, вӗсем ун умӗнче кӑна яваплӑ пулнӑ. Нуби чиркӗвне автокефаллӗ е автономи наци йӗркеленӗвӗ пек туман: ӑна Коптсен чиркӗвӗн пайӗ пек хакланӑ. Ҫавна пула, Каиртисем пӗрмай тӗрӗслесе тӑнине пула Нуби чиркӗвӗ халӑхра этносӑн пӗрлӗхлӗ туйӑмӗсене аталантарайман, ку вара, ытларах чухне, автокеф наци чиркӗвӗсене вӑй илме май паракан тӗп фактор пулнӑ. Нуби христианлӑхӗ умне политика тата социаллӑ тытӑм улшӑнӑвӗсем сиксе тухсан, ҫав тери кирлӗ пӗрлӗх пурнӑҫа кӗреймен. [[Асуан|Асуанран]] кӑнтӑралла христианство майӗпен ҫухалма пуҫланин, кайран чӑн та тӗппипе пӗтме май панӑ сӑлтав шутӗнче Нуби Чиркӗвӗ чикӗ леш енче вырнаҫнӑ христиансен тӗнчипе ҫыхӑну тытайманни пулса тӑнӑ.

Нуби чиркӗвӗ Каира пӑхӑнса тӑнӑ пулин те, [[копт чӗлхи]] турра кӗлтумалли тӗп чӗлхи пулса тӑман. Кӑсӑклӑ факт: нуби евхаристине (Сӑваплӑ Марк литургине кӑшт урӑхлатнӑ версийӗ) XII ӗмӗрччен [[Грек чӗлхи|грек чӗлхипе]] туса пынӑ. Анчах унпа пӗрлех, IX ӗмӗртен пуҫласа, [[Авалхи нуби чӗлхи|авалхи нуби чӗлхипе]] те усӑ курма пуҫланӑ. Египет чиркӗвӗнче пысӑк вырӑн йышӑнса тӑракан монахла пурӑнасси Нубире ытлашшиех аталанман: археологсем чавса пӑхнӑ та мӗнпур пысӑк ҫӗршывра мӑнастирсене пит сахал тупнӑ. Ку та Нуби чиркӗвӗ вӑйсӑр пулнине кӑтартса парать.

Нубире ислам тӗнӗ сарӑлма пуҫлани X ӗмӗрте Египетри арапсем ҫӗршывӑн ҫурҫӗр пайӗнчи пулӑхлӑ ҫӗрсене туянма тытӑннипе ҫыхӑннӑ, ҫапла май вара вӑл ҫӗрсем тӗп влаҫ витӗмӗнчен тухма пуҫланӑ. Арапсен мӑсӑльманлӑ тӑрӑхӗсем майӗпен кӑнтӑралла сарӑлса пынӑ. Халӑх хутӑшса пынӑ, кӑсӑклӑ та, анчах хутӑш тӗнлисем ҫемье ҫавӑрнӑ хыҫҫӑн вӗсем ютран килнӗ ҫынсен тӗнне суйланӑ.

1323 ҫулта Нубири патшалӑхӗсенчен чи пысӑкки шутланакан Макуррӑн пуҫлӑхӗ ислам тӗнне йышӑннӑ. Майӗпен халӑх та хӑйӗн пуҫлӑхӗ хыҫҫӑн ку тӗне йышӑнма пуҫланӑ. Алуа XVI ӗмӗр пуҫламӑшӗччен христиансен патшалӑхӗ пек юлнӑ. Шӑп ҫак ӗмӗрте ӗнтӗ пӗтӗм Нуби ислам пуҫлӑхӗсен аллине куҫнӑ, ҫапла вара авалхи патшалӑх тӑрӑхӗ тӗппипех арап тата ислам тӗнчин уйрӑлми пайӗ пулса тӑнӑ.

== Ӑнлантарусем ==
{{Асăрхавсем}}
== Вуламалли ==

=== Ҫулҫӳрев ===
* Burckhardt, «Travels in Nubia» (Л., 1819; хушма пайӗнче арапсен ҫӑлкуҫӗнчен илнӗ текстсен куҫарӑвӗ пур)
* Light, «Travels in Egypt and Nubia»
* Belzoni, «Voyage en Egypte et en Nubie»
* Caillaux, «V. à Meroe» (1826)
* Senkowski, в «Annales des voyages» (XII)
* Rüppel, «Reisen in Nubien etc.» (1829)
* Hoskins, «Travels in Ethiopia» (1833, археологи валли пӗлтерӗшлӗ)
* Норов, «Путешествие по Египту и Нубии» (СПб., 1840; христиансен архиологийӗ валли пӗлтерӗшлӗ)
* Lepsius, «Briefe aus Aegypten und Aethiopien» (Б., 1852)
* Abeken, «Rapports sur les résultats de l’expédition prussienne dans la Haute N.» («Revue archéol.», III, 1)
* Combes, «Voyage en Egypte et en Nubie» (1846)
* Roberts, «Egypt and Nubia» (1846)
* Рафалович, в «Записк. Русс. Геогр. Общ.» (IV, 1)
* Ценковский, «Известия» того же общ. (1850)
* Ampère, «La N.» («Revue de D. Mondes», 1849)
* Hartmann, в «Ann. d. Voy.» (1863) и мн. др. b)

=== Истори ===
* Quatremère, «Mém. s. la Nubie» («M. s. l’Egypte» II, 1811)
* ''[[Розов Алексей Васильевич|А. В. Розов]]''. «Христианская Нубия. Источники для истории христианства в Нубии» (Киев, 1890)
* Revillout, «Mém. s. les Blemmyes» (Пар., 1874—87) тата «Revue Egyptologique» статйисем
* Lepsius, «Denkmäler aus Aegypten u. Aethiopien»
* Champollion, «Monuments de l’Eg. et de la Nubie» тата ыттисем)

=== Чӗлхе ===
* Lepsius, «Nubische Gram.» (1880)
* Reinisch, «Die Nuba-Sprache» (1879, «Sprachen NO Afrikas» ярӑм)
* Erman, «Die Aloa-Iuschriften» («Aeg. Zeitscbr.», 1881)
* Schäfer, «Nubische Ortsnamen» тата ытти те. (ib., 1895)
* Brugsch, «Entzifferung d. Meroitischen Schriftdenkm.» (унтах, 1887).

== Каҫӑсем ==
* [http://www.wdl.org/ru/item/2550 Эфиопине, Тухӑҫри Судана тата Нигритине кайса килни] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150612112405/http://www.wdl.org/ru/item/2550 |date=2015-06-12 }} — Пьер Trémaux ӑна 1862–63 ҫулсенче ҫырнӑ. Кунта вырӑнсене сӑнласа пани тата Нуби ӳкерчӗкӗсем йышлӑ.
{{Куҫарнӑ статья|ru|Нубия}}
{{Внешние ссылки}}
[[Категори:Нуби]]
[[Категори:Судан историйӗ]]</text>
      <sha1>q5udjhb12hmu5w62b81jfq4k1fw12l4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нимĕç пăрçи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122185</id>
    <revision>
      <id>873151</id>
      <parentid>839123</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T23:58:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873151</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2068" sha1="tfdejk5mhr49s8wfj17ufzyf1cwltfm" xml:space="preserve">
{{Пĕлтерĕшсем|Пăрçа (пĕлтерĕшсем)}}
{{Taxobox
| name = Нимĕç пăрçи
| image file = Tuinboon bontbloeiend.jpg
| regnum = 
| phylum =  
| classis =  
| ordo =    
| familia = 
| genus = 
| species = 
| subspecies =  
| latin = Vicia faba
| wikispecies = 
| commons =  
| itis = 
| ncbi = 
| range map = 
}}

'''Нимĕç пăрçи''' ({{lang-la|Vícia fába}})&lt;ref name=&quot;BIN&quot;&gt;{{cite web|url = https://www.binran.ru/resursy/informatsionnyye-resursy/tekuschie-proekty/botatlas/index.php?ID=698|website = [[БИН РАН]]|accessdate = 2024-02-11|lang = ru|title = Faba vulgaris Moench — Бобы конские}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://plant.depo.msu.ru/open/public/item/MW0417923|website=[[Гербарий МГУ]]|accessdate=2024-02-11|lang=ru|title=Vicia faba (Русские бобы, Конские бобы)}}&lt;/ref&gt;, — [[пăрçалла тĕш культура]],  {{bt-ruslat|Пăрçа йышшисем|Fabaceae}} ямхатри [[Пăрçашка]] кăкри пĕр çул ÿсекен курăкла ÿсентăран. 

'''Попи''' теме пултараççĕ халăхра.
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=VIFA Боб садовый на сайте USDA NRCS]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} &lt;small&gt;Проверено 24 ноября 2008 г.&lt;/small&gt;
{{Внешние ссылки|Растения}}
&lt;!--Требуется дополнительная простановка категорий флоры по континентам--&gt;

[[Категори:Пăрçалла тĕш культурăсем]]
[[Категори:Лĕпĕш хурăмлисем]]
[[Категори:Сиплĕ ӳсентăрансем]]
[[Категори:Пыл паракансем]]
[[Категори:Сидератсем]]
[[Категори:Вăтаçĕр тинĕс таврашĕнчи флора]]
[[Категори:Моделле организмсем]]</text>
      <sha1>tfdejk5mhr49s8wfj17ufzyf1cwltfm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мартин Иден</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125512</id>
    <revision>
      <id>873143</id>
      <parentid>855384</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T17:35:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4848" sha1="pwcz71fkdhqsvk5z1om6exsu0xxyxug" xml:space="preserve">{{урăх пĕлтерĕшсем}}
{{Кăларăм
| Ячĕ               = Мартин Иден
| Тăван ячĕ         = {{lang-en|Martin Eden}}
| Ӳкерчĕк           = Martin Eden.jpg
| Анлăшĕ            = 220px
| Алпусни           = Тăван кăларăмĕн хуплашки
| Автор             = [[Джек Лондон]]
| Жанр              = [[Драма (жанр)|Драма]] 
| Чĕлхе             = [[Акăлчан чĕлхи|акăлчан]]
| Тăван кăларăмĕ    = [[1909]]
| Куçараканĕ        = Э. Пименова &lt;small&gt;(вырăс чĕлхине пĕрремĕш куçарни)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;[[Заяицкий Сергей Сергеевич|С. С. Заяицкий]], [[Калашникова Евгения Давыдовна|Е. Калашниковая]] ред.
| Иллюстратор       = 
| Издательство      = 
| isbn              = {{ISBNT|978-5-389-01623-1|978-5-699-34137-5}}
| Lib               = http://school-collection.edu.ru/catalog/search/?text=%EC%E0%F0%F2%E8%ED++%E8%E4%E5%ED&amp;tg= }}
'''«Ма́ртин И́ден»''' ({{lang-en|Martin Eden}}; вăрçăчченхи совет кăларăмĕсенче ''«Мартин Идэн»'' транскрипципе ускурнă&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://xn--90ax2c.xn--p1ai/catalog/000200_000018_rc_2659170/ |title=Национальная электронная библиотека |access-date=2022-07-13 |archive-date=2018-04-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180430203046/http://xn--90ax2c.xn--p1ai/catalog/000200_000018_rc_2659170/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;) —  [[Джек Лондон|Джек Лондон]] çырнă [[роман]]. Чи малтан «{{iw|The Pacific Monthly|The Pacific Monthly|en|The Pacific Monthly}}» журналра&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ochcom.org/timeline/ |title=Oregon Timeline |access-date=2010-01-07 |archive-date=2010-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20101022043035/http://www.ochcom.org/timeline/ |deadlink=no |lang=en }}&lt;/ref&gt; 1908—1909 çулсенче пичетленĕ те 1909 çултах «Макмиллан компани» ([[Macmillan Company]]) кăларавăшĕнче&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.jacklondons.net/writings/MartinEden/toc.html |title=Martin Eden: One of Jack London’s Best Novels|accessdate=2008-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080401103840/http://www.jacklondons.net/writings/MartinEden/toc.html |archivedate=2008-04-01 |deadlink=yes |lang=en }}&lt;/ref&gt; уйрăм кĕнекепе тухнă.

== Сюжет ==
Романри ĕçсем XX ĕмĕрен пуçламăшĕнче [[Окленд (Калифорни)|Оклендре]] ([[Калифорни]], [[АПШ]]) пулса иртеççĕ.

== Романри философи тата литература ==

== Автобиографи ==

== Экранизациленисем ==
== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Литература ==
* {{Кĕнеке|ref=Ротенберг, Аршавский|автор=Ротенберг В. С., Аршавский В. В.|пуçелĕк=Поисковая активность и адаптация|çул=1984|вырăн=М.|издательство=Наука|страниц=193}}
* [[Зощенко Михаил Михайлович|Зощенко М. М.]] Комментарии и статьи к повести «Возвращённая молодость» // Собрание сочинений в 2-х томах. Т. 2. — Екатеринбург: «У-Фактория», 2003. — С. 324-325.
* 500 знаменитых людей планеты / Авт.-сост. В. Скляренко. — Харьков: «Фолио», 2005. — С. 435.

== Каçăсем ==
* ''[[Карпенко, Александр Николаевич (писатель)|Александр Карпенко]].'' [http://karpenko-sasha.livejournal.com/19127.html «Мартин Иден». Обратная сторона мечты]
* [https://www.b17.ru/article/71052/ Cиндром Мартина Идена и комплекс Алисы в стране чудес]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.cablook.com/mixlook/literaturnye-sindromy-kak-lishit-sebya-pokoya/ Литературные синдромы: как лишить себя покоя] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240519204443/http://www.cablook.com/mixlook/literaturnye-sindromy-kak-lishit-sebya-pokoya/ |date=2024-05-19 }}

{{Тулаш каçăсем}}
{{Джек Лондон}}

[[Категори:Джек Лондонăн романĕсем]]
[[Категори:1909 çулхи романсем]]
[[Категори:Çыравçăсем пирки романсем]]</text>
      <sha1>pwcz71fkdhqsvk5z1om6exsu0xxyxug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Навои вилоячӗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127737</id>
    <revision>
      <id>873148</id>
      <parentid>866260</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T22:12:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873148</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10312" sha1="ses2qampqy66vulszqis9257m0yne29" xml:space="preserve">{{Администрациллĕ виçе
|Тĕс1 = {{Тĕс|Узбекистан}}
|Тĕс2 = 
|Чăвашла ячĕ = Навои вилоячӗ
|Тăван ячĕ = {{lang-uz|Novoiy viloyati / Новоий вилояти}}&lt;br&gt;[[File:Sentob_valley.jpg|300px]]
|Патшалăх = {{Узбекистан}} [[Узбекистан]]
  |lat_dir = N |lat_deg =  |lat_min =  |lat_sec =
  |lon_dir = E |lon_deg =  |lon_min =  |lon_sec =
|Тытăмĕ = {{nobr|8 район (туман), 3 хула}}
|Тĕп хула = [[Навои]] [[хула|хули]]
|Вăхăт = {{кӗске дата|1982|04|20}} 
|Пуçлăх = [[Турсунов Нормат Тулкунович|Нормат Турсунов]]
  |Пуçлăх тĕсĕ = [[Вилоят хокимӗ]]
|Пуçлăх2 = 
  |Пуçлăх тĕсĕ2 = 
|ШВП =
  |ШВП çулĕ              = 
  |ШВП вырăнĕ            = 
  |ШВП пурăнан кашни çынна          = 
  |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = 
|Чĕлхе = [[Узбек чӗлхи]]
|Чĕлхесем =
|Пурăнан халăх = 1 075 000 ҫын
  |Çырав çулĕ = 2024
  |Пурăнан халăх проценчĕ = 
  |Пурăнан халăх вырăнĕ = 13
  |Йышлăх = 9,1
  |Йышлăх вырăнĕ = 
  |Наци йышĕ = 	
  |Конфесси йышĕ = [[мӑсӑльманлӑх]]-[[суннӑҫӑлӑх]]
|Лаптăк = 110 800
  |Лаптăк проценчĕ = 
  |Лаптăк вырăнĕ = 2
|Максималлă çӳллĕш =
|Вăтам çӳллĕшĕ =
|Минималлă çӳллĕш =
|Карттă = Navoiy_Viloyati_in_Uzbekistan.svg
|Администрациллĕ виçен картти =
|АВ карттин пысăкăшĕ = 500px
|ВăхăтТăрăхĕ = [[UTC+5]]
|Аббревиатура = UZ-NW
|ISO = UZ-NW
|FIPS =
|Телефон кочĕ =
|Почтă индексĕсем = 
|Тетел-домен = 
|Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 21 (кивӗ, 1998—2008 ҫулсенче), 85-89 (2008 ҫултан)
|Сайт = http://www.navoi.uz/
|Commons-ри категори =
|Асăрхавсем =
}}

'''Навои вилоячӗ''' (''Навои облаҫӗ'', {{lang-uz|Navoiy viloyati / Навоий вилояти}}) — [[Узбекистан]]ти [[Узбекистанӑн администрациллӗ пайланӑвӗ|администрациллӗ-территориллӗ виҫе]], [[вилоят]]. Администрациллӗ центр — [[Навои (хула)|Навои]] хули.

{{Тулли дата|1982|04|20}} [[Узбек Совет Социализм Республики]]н [[Узбек ССР-н Мӑн Канашӗ|Мӑн Канашӗн]] № 2247-Х йышӑнӑвӗпе [[Каракалпак АССР]]-н, [[Бухара вилоячӗ|Бухарапа]] [[Самарканд вилоячӗ|Самарканд облаҫӗсен]] пайӗсенчен [[Навои (хула)|Навои]] хулинчи администарциллӗ центрпе '''Навои облаҫӗ''' (узбек чӗлхипе &quot;вилоят&quot;) йӗркеленӗ

== Тавралӑх ==
{{Вырнаҫтару2
|nw={{ялав|Казахстан}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Кызылорда облаҫӗ]]&lt;/small&gt;
|n={{ялав|Казахстан}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Кызылорда облаҫӗ]]&lt;/small&gt;
|ne={{ялав|Казахстан}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Туркестан облаҫӗ]]&lt;/small&gt;
|w={{ялав|Узбекистан}} ({{ялав|Каракалпакстан}})&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Каракалпакстан]]&lt;/small&gt;
|e={{ялав|Узбекистан}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Джизак вилоячӗ]]&lt;/small&gt;
|sw={{ялав|Узбекистан}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Бухара вилоячӗ]]&lt;/small&gt;
|s={{ялав|Узбекистан}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Кашкадарья вилоячӗ]]&lt;/small&gt;
|se={{ялав|Узбекистан}}&lt;br&gt;&lt;small&gt;[[Самарканд вилоячӗ]]&lt;/small&gt;
}}
Вилоят [[Узбекистан]]ӑн варринче вырнаҫнӑ. Узбекистанӑн [[Каракалпак Республики]]пе, [[Бухара вилоячӗ|Бухара]], [[Кашкадарья вилоячӗ|Кашкадарья]], [[Самарканд вилоячӗ|Самарканд]], [[Джизак вилоячӗ]]семпе тата [[Казахстан]]ӑн [[Туркестан облаҫӗ|Туркестан]], [[Кызылорда облаҫӗ]]семпе чикӗленет.
Регионӑн лаптӑкӗ — 110 800 ҫм². Унӑн ҫурҫӗр-анӑҫӗнче [[Кызылкум]], тухӑҫӗнче [[Нуратау|Нурат ту хырҫисем]], кӑнтӑрӗнче [[Зеравшан (юханшыв)|Зеравшан]] юханшывӗ лартнӑ.

== Халӑх йышӗ ==
{{Тулли дата|2020|10|1}} Навои вилоячӗн халӑх йышӗ — 1 004 500 ҫын. Хулари халӑх — 498 100, ялти — 458 400. 2020 ҫулхи ҫуралу шайӗ 18 234 ҫын, вилӳ шайӗ 4163 ҫын&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://nav.uz/news/news_city/13063-naselenie-navoi-v-cifrah.html|title=Население [[Навои]] в цифрах|access-date=2014-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016142900/http://nav.uz/news/news_city/13063-naselenie-navoi-v-cifrah.html|archive-date=2014-10-16|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Халӑхсем ===
{{Тулли дата|2021|01|1}} Узбекистан Республикин Министрсен кабинетӗнчи Халӑхсем хушшинчи ҫыхӑнусемпе ют ҫӗршывсемпе туслӑ ҫыхӑнусен комитечӗн официаллӑ сайтӗнчи кӑларнӑ Андижан вилоятӗнчи халӑхсем ҫинчен пӗлӗмсем тӑрӑх&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://interkomitet.uz/o-komitete/nacionalnye-kulturnye-centry/#1519389866426-9ad2af52-cfe3 |title=официальный сайт Комитета по межнациональным отношениям и дружественным связям с зарубежными странами при Кабинете министров Республики Узбекистан |access-date=2020-03-31 |archive-date=2021-10-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211004201124/https://interkomitet.uz/o-komitete/nacionalnye-kulturnye-centry/#1519389866426-9ad2af52-cfe3 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;:
* [[узбексем]] — 896 267 ҫын;
* [[казахсем]] — 37 303 ҫын;
* [[каракалпаксем]] — 23 692 ҫын;
* [[вырӑссем]] — 16 583 ҫын;
* [[тутарсем]] — 6 229 ҫын;
* [[азербайджансем]] — 4 210 ҫын;
* [[украинсем]] — 897 ҫын;
* [[кӑркӑссем]] — 628 ҫын;
* ыттисем — 27 822 ҫын&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://data.egov.uz/uzbKr/data/63775005206a79bd4ad3a8dc |title=Навоий вилояти бўйича доимий аҳоли сонининг миллий таркиби (шаҳар / қишлоқ) 2021 |access-date=2024-01-31 |archive-date=2024-01-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131101107/https://data.egov.uz/uzbKr/data/63775005206a79bd4ad3a8dc |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== Администрациллӗ-территориллӗ тытӑмлӑх ==
[[Ӳкерчĕк:Navoiy districts.png|thumb|450px|right|Навои вилоячӗн администрациллӗ-террииориллӗ пайланӑвӗ.]]
Навои вилоятне 8 район (туман) кӗрет:
# [[Канимех туманӗ]] (центр — [[Канимех]]);
# [[Кармана туманӗ]] (центр — [[Кармана]]);
# [[Кызылтепа туманӗ]] (центр — [[Кызылтепа]]);
# [[Хатырчи туманӗ]] (центр — [[Янгирабат]]);
# [[Навбахор туманӗ]] (центр — [[Бешрабат]]);
# [[Нурата туманӗ]] (центр — [[Нурата]]);
# [[Тамды туманӗ]] (центр — [[Тамдыбулак]]);
# [[Учкудук туманӗ]] (центр — [[Учкудук]]).
3 вилоят пӗлтерӗшлӗ хула:
# [[Навои (хула)|Навои]],
# [[Зарафшан]],
# [[Газган]].
Вилоятӑн администрациллӗ центрӗ — [[Навои (хула)|Навои]] хули, вӑл вилоятри чи пысӑк хула (128 000 яхӑн пурӑнакан). Вилоят йышӗнчи 6 хула, 9 [[хеп]] тата 53 ял.

== Хокимсем ==
# Абдухалык Абдурахманович Айдаркулов (1991—199?),
# Хает Р. Гаффаров (04.01.1995-11.1998),
# Гайбулло Дилов (1999-31.05.2002),
# Бахриддин Муртазаевич Рузиев (31.05.2002-12.12.2008),
# [[Турдимов Эркинжон Окбутаевич|Эркинжон Окбутаевич Турдимов]] (12.12.2008-16.12.2016)&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://whp057.narod.ru/navois.htm|title=Навоийский Вилайет&lt;!-- Заголовок добавлен ботом --&gt;|access-date=2010-12-24|archive-url=https://archive.today/20101224025540/http://whp057.narod.ru/navois.htm|archive-date=2010-12-24|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;,
# Турсунов Кобул Бекназарович (2016-ран 2021-ччен).
# Нормат Тулкунович Турсунов (2021-рен х.в-ччен)

== Ҫавӑн пек пӑхӑр ==
* [[Узбекистанӑн администрациллӗ пайланӑвӗ]]
* [[Навои (хула)|Навои]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Каҫӑсем ==
* [http://www.navoi.uz/ru/ Сайт Хокимията Навоийской области]
* [http://www.avtonomer.net/content/view/104/45/ Автомобильные номера Навоийской области СССР]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Тулаш каҫӑсем}}
{{Узбекистан регионӗсем}}
{{Навои вилоячӗ}}

[[Категори:Администрациллĕ виçесем, алфавитпа]]
[[Категори:Узбекистан облаçĕсем]]
[[Категори:Навои вилоячӗ]]</text>
      <sha1>ses2qampqy66vulszqis9257m0yne29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пĕлӳлĕхсен экономики</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129586</id>
    <revision>
      <id>873155</id>
      <parentid>872526</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T03:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873155</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2460" sha1="705tsdoy4u4dqzfziaztw6exygrvdx9" xml:space="preserve">[[File:Collaborating on Research (9955278615).jpg|thumb|Collaborating on Research]]

'''Пĕлӳлĕхсен экономики''' —  [[постиндустрилле пĕрлĕх]] экономикин тата [[инновацилле экономика|инновацилĕхсен]]  чи çÿллĕ шайĕ, — ку [[информацилле пĕрлех|информацилĕхпе]] е [[Пĕлӳлĕх пĕрлĕх|пĕлÿлĕхпе]] палăрса тăрать; çавăн пекех — малта пыракан çĕршывсен экономикин аталанăвĕн тепĕр тапхăрĕ пулать темелле.

== Каçăсем ==
* [http://issek.hse.ru/ Институт статистических исследований и экономики знаний] НИУ ВШЭ
* Академик В. Л. Макаров [http://www.labrate.ru/articles/makarov_knolege-economy-2003.htm ЭКОНОМИКА ЗНАНИЙ: УРОКИ ДЛЯ РОССИИ] (2002)
* http://www.lerc.ru/?part=articles&amp;art=1&amp;page=46{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200930233743/http://www.lerc.ru/?part=articles&amp;art=1&amp;page=46 |date=2020-09-30 }} Корчагин Ю.А. Человеческий капитал, экономика, инновации. – Воронеж: ЦИРЭ, 2009.
* [http://www.ecolife.ru/jornal/econ/2003-1-1.shtml Экономика знаний] // Экология и жизнь №1, 2003

== Литература ==
* ''Корчагин Ю. А.'' Современная экономика России.- Ростов-на-Дону: Феникс, 2008. ISBN 978-5-222-14027-7
* ''Корчагин Ю.А.'' Три основные проблемы регионов. — Воронеж: ЦИРЭ, 2007, с.: 12. http://www.lerc.ru/?part=books&amp;art=9&amp;bin=1{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200813010241/http://www.lerc.ru/?part=books&amp;art=9&amp;bin=1 |date=2020-08-13 }}
*Земцов С.П., Комаров В.М. [https://www.researchgate.net/publication/290997851_Formirovanie_ekonomiki_znanij_v_regionah_Rossii_v_1998-2012_gg_Russian_Regional_Knowledge_Economy_Index Формирование экономики знаний в регионах России в 1998-2012 гг.] // Инновации. 2015. № 10. C. 29-36

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

[[Категори:Пĕлӳлĕхсен экономики| ]]
[[Категори:Экономика терминĕсем]]</text>
      <sha1>705tsdoy4u4dqzfziaztw6exygrvdx9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нехтă тупса илесси</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129591</id>
    <revision>
      <id>873150</id>
      <parentid>872534</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T23:09:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873150</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="668" sha1="3umyo3sra9uf6qes9z9tf610zxaf7mh" xml:space="preserve">[[File:Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary b40 948-0.jpg|thumb|Brockhaus and Efron Encyclopedic Dictionary]]

'''Нехтă тупса илесси''', [[нехтă индустрийĕ]]н айсыпăкĕ. 

== Каçăсем ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=Zaww1HcS5Gs Добыча газа и нефти]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151119041248/https://www.youtube.com/watch?v=Zaww1HcS5Gs |date=2015-11-19 }} (учебный фильм на [[YouTube]]).

{{Куçармалла|de|Erdölgewinnung}}
{{Тулаш каçăсем}} {{^|12px}}

[[Категори:Нехтă тупса илесси|*]]
[[Категори:Нехтă]]</text>
      <sha1>3umyo3sra9uf6qes9z9tf610zxaf7mh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Венгрири парламент суйлавӗ (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129609</id>
    <revision>
      <id>873142</id>
      <parentid>873081</parentid>
      <timestamp>2026-04-22T16:50:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>873142</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31038" sha1="j9ptnulbo7lhfig4lzvkzmu791s81d7" xml:space="preserve">{{Суйлав карточки
|название = Венгрири парламент суйлавӗ
|подпись названия  = 2026 ҫулхи Венгрири парламент суйлавӗ&lt;br&gt;&lt;small&gt;({{lang-hu|2026-os magyarországi országgyűlési választás}})&lt;small/&gt;
|дата = {{Кӗске дата|2026|04|12}}
|предыдущие = Венгрири парламент суйлавӗ (2022)
|год предыдущих = 2022
|следующие = Венгрири парламент суйлавӗ (2030)
|год следующих = 2030

&lt;!-- для флага --&gt;
|территория = Венгри
|явка избирателей = 79.55%

&lt;!-- кандидат № 1--&gt;
|портрет1 = [[File:Peter-Magyar-Budapest-15-03-2026 (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет1 = #8de8fe
|кандидат1 = [[Мадьяр Петер|Петер Мадьяр]]
|партия1 = [[Тиса (парти)|Сумлӑхпа ирӗклӗх партийӗ]]
|глава партии с1 = {{Кӗске дата|2024|07|22}}
|коалиция1 =
|прошлый результат1 = ''ҫӗнӗ парти''
|прошлое число мест1 = 
|мест получено1  = 140
|суммарное число мест1 =
|изменение числа мест1 =
|число голосов1 =3,163,629
|доля голосов1 =54.35%
|изменение доли голосов1 =

&lt;!-- кандидат № 2--&gt;
|портрет2 = [[Ӳкерчĕк:Viktor Orbán, 2025.06.26 (02) (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет2 = #ff6a00
|кандидат2 = [[Орбан Виктор|Виктор Орбан]]
|партия2 = [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]]
|коалиция2 = [[Фидес — ХДХП]]
|глава партии с2 = {{Кӗске дата|2003|05|17}}
|прошлый результат2 = 54,13 %
|прошлое число мест2 = 135
|мест получено2 = 53
|суммарное число мест2 =
|изменение числа мест2 ={{ӳкни}} 82
|число голосов2 =2,392,139
|доля голосов2 =37.52%
|изменение доли голосов2 =

&lt;!-- кандидат № 3 --&gt;
|портрет3 = [[Ӳкерчĕк:Toroczkai László 2024 (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет3 = #688d1b
|кандидат3 = [[Тороцкаи Ласло|Ласло Тороцкаи]]
|партия3 = [[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]]
|коалиция3 =
|глава партии с3 = {{Кӗске дата|2018|06|23}}
|прошлый результат3 = 5,88 %
|прошлое число мест3 = 6
|мест получено3 = 6
|суммарное число мест3 =
|изменение числа мест3 = {{улшӑну ҫук}} 0
|число голосов3 = 345,864
|доля голосов3 = 5.851%
|изменение доли голосов3 =

|прочие партии = [[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]]
* [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]]

|карта = 2026 Hungarian parliamentary election.svg
|ширина карты = 400px
|альт. текст карты =
|подпись карты = Суйлав округӗсем тӑрӑх суйлав пӗтӗмлетӗвӗсем

|карта2 = 2026_Hungarian_election_results_-_Proportional_List_by_County.svg
|ширина карты2 = 400px
|альт. текст карты2 =
|подпись карты2 = Вармедьесем тӑрӑх парти ят-йышӗсен пӗтӗмлетӗвӗсем

|результат =
}}

'''[[Венгри]]ри {{Тулли дата|2026|04|12}} парламент суйлавӗ''' ({{lang-hu|2026-os magyarországi országgyűlési választás}}). [[1990]] ҫулта ирӗклӗ суйлав йӗрки ҫӗнӗрен пуҫланӑранпа ку парламент суйлавӗ 10-мӗш пулнӑ&lt;ref name=&quot;эпньюс&quot;&gt;{{Cite web |date=13 January 2026 |title=Hungary sets April 12 election date as Orbán faces tough challenge |url=https://apnews.com/article/hungary-election-scheduled-orban-challenge-magyar-71b54205f00252ca7c466eb5407a2aa1 |access-date=13 January 2026 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Оппозици [[Тиса (парти)|Тиса партийӗ]], унӑн лидерӗпе [[Фидес]]ӗн ӗлӗкхи пайташӗпе тата [[Европа парламенчӗ]]н депутачӗпе, [[Петер Мадьяр]]па ку суйлавра ҫӗнтернӗ тата [[Венгри премьер-министрӗ|премьер-министрӗн]] [[Виктор Орбан]]ӑн [[Фидес — ХДХП]] ерсте пырӑвне аркатса тӑкнӑ тата [[Виктор Орбан вӑхӑтӗнчи Венгри|Орбанӑн 16 ҫуллӑ тапхӑрне]] вӗҫленӗ. Тиса сасӑсен икӗ виҫҫӗмӗш пайне илнӗрен [[абсолютлӑ нумайрахӑш]] илнӗ тата [[Венгри конституцийӗ|конституцие]] улӑштарма пултарать.

== Истори умӗн ==
=== 2022 ҫулхи суйлав ===
{{Тулли дата|2022|04|3}}, [[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)|халӑх сасӑлавӗн]] 54,13% пухса, [[1990|1990 ҫултанпа]] пур партирен те, альянсран та [[Фидес — ХДХП]] чи пысӑк сасӑ пайне илнӗ. Вӑл тӑваттӑмӗш хут икӗ виҫҫӗмӗшӗ пайне ҫӗнсе илнӗ. «[[Венгришӗн Пӗрлешнӗ]]» альянс питӗ сахал пурӑннӑ тата арканнӑ; унӑн пайташӗсем [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗн]] уйрӑм политикӑллӑ ушкӑнӗсене ларнӑ. Ытти пӗчӗк партисенчен [[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]] ҫеҫ пухӑва кӗме пултарнӑ, Венгр [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] вара кӗмен&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 April 2022 |title=Nemzeti Választási Iroda |url=https://vtr.valasztas.hu/ogy2022 |website=valasztas.hu}}&lt;/ref&gt;. Суйлав хыҫҫӑн [[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]] кӑна Фидес шайӗнчи, ыйтӑмри икӗ паллӑллӑ пӗтӗмлетӳсем илме пултарнӑ, анчах ҫапах та ертсе пыракан партирен чылай кая юлнӑ&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 September 2022 |title=Árnyékkormányt alakít Dobrev Klára |url=https://telex.hu/belfold/2022/09/16/gyurcsany-ferenc-dk-rendkivuli-sajtotajekoztato-felkeszultunk |website=telex.hu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 February 2023 |title=Molnár Csaba: Egy dolgot nem próbált még az ellenzék 2010 óta, hogy legyen egy domináns párt |url=https://telex.hu/belfold/2023/02/06/molnar-csaba-dk-partizan-interju-gyurcsany-ferenc |website=telex.hu}}&lt;/ref&gt;. Оппозици юхӑнса кайнӑ тата пӗрлешме пултарайман. Фидессӗр пуҫне, Венгрири популярлӑха кура Демократиллӗ коалици ҫӗҫ юлнӑ, анчах Фидес лидерӗн [[Орбан Виктор|Виктор Орбана]] хирӗҫ тӑвас тесе вӑл лайӑх вӑйлӑ пулман.

[[2022|2022 ҫултан]] пуҫласа [[Европа парламенчӗ]] Венгрие &quot;электораллӑ автократин гибридлӗ тытӑмӗ&quot; каланӑ тата Венгри тӗлӗшпе [[Европа Пӗрлешӗвӗн килӗшӗвӗн 7-мӗш статья]] усӑ курать (европа хаклӑхне пӑсни).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-9-2022-0217_EN.html |title=INTERIM REPORT on the proposal for a Council decision determining, pursuant to Article 7(1) of the Treaty on European Union, the existence of a clear risk of a serious breach by Hungary of the values on which the Union is founded |author=Committee on Civil Liberties, Justice and Home Affairs |date=25 July 2022 |publisher=European Parliament |access-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321060050/https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-9-2022-0217_EN.html |archive-date=21 March 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 January 2024 |title=The Hungarian government threatens EU values, institutions, and funds, MEPs say &amp;#124; News &amp;#124; European Parliament |url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20240112IPR16780/the-hungarian-government-threatens-eu-values-institutions-and-funds-meps-say |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202105300/https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20240112IPR16780/the-hungarian-government-threatens-eu-values-institutions-and-funds-meps-say |archive-date=2 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=europarl.europa.eu}}&lt;/ref&gt;. [[2024|2024 ҫулта]] сасӑсен ытлашӗпе Европа парламенчӗн депутачӗсем [[Европа Пӗрлешӗвӗн канашӗ]]нчи Венгрин сассин тивӗҫне чарма чӗннӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wax |first=Eddy |date=18 January 2024 |title=EU Parliament calls to strip Hungary of voting rights in rule-of-law clash |url=https://www.politico.eu/article/european-parliament-hungary-voting-rights-rule-of-law-viktor-orban/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131044947/https://www.politico.eu/article/european-parliament-hungary-voting-rights-rule-of-law-viktor-orban/ |archive-date=31 January 2024 |access-date=14 February 2024 |website=Politico}}&lt;/ref&gt;.

=== Тиса чӗрӗлӗвӗ ===
{{Тулли дата|2024|02|2}} [[Венгри президенчӗ]] [[Новак Каталин|Каталин Новак]] [[2024|иртнӗ ҫулхи]] [[ака уйӑхӗ]]нче педофили ӗҫӗпе ҫыхӑннӑ преступнике каҫарнине пула паллӑ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Children's home crisis threatens very foundation of Orban regime, say analysts |url=https://www.intellinews.com/children-s-home-crisis-threatens-very-foundation-of-orban-regime-say-analysts-312370/ |access-date=30 March 2024 |website=www.intellinews.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. Ҫак [[Каталин Новакӑн президентлӗ каҫарнине пула харкашу|харкашӑва]] пула Новака тата каҫару ыйтӑвӗ алӑ пуснӑ унӑн юстици министрӗ [[Варга Джудит|Джудит Варгӑна]] ӗҫрен кӑларма хистенӗ&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Thorpe |first=Nick |date=10 February 2024 |title=Hungarian President Katalin Novak resigns over child-abuse pardon scandal |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68264363 |access-date=27 March 2024 |work=[[BBC]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. Кун хыҫҫӑн, Варгӑн иртнӗ упӑшки [[Мадьяр Петер|Петер Мадьяр]] [[Facebook]]-ра вӑл патшалӑх ӗҫӗнчен тухни ҫинчен пӗлтернӗ. Юлашки ҫулсенчи Орбан влаҫӗн тӗп шухӑшӗ — «националлӑ, суверенлӗ, буржуаллӑ Венгри» — ахаль «политикӑллӑ продукт» пулса тӑнӑ, тата Орбан валли пысӑк коррупцин пытарӑвӗпе тӗрӗс ҫынсене пуянлӑх куҫарӑвӗн тӗллевӗ кӑна кирлӗ, Мадьяр ҫырса хушнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 February 2024 |title=Varga Judit volt férje: Egy percig sem akarok olyan rendszer részese lenni, amelyben Tónik, Ádámok és Barbarák vígan röhöghetnek a markukba |url=https://telex.hu/belfold/2024/02/10/magyar-peter-varga-judit-volt-ferje-lemondas-ner-rogan-antal |access-date=30 March 2024 |website=telex |language=hu}}&lt;/ref&gt;.

{{Тулли дата|2024|03|15}} политикӑна суннӑ таврӑнманлӑха пӑхмасӑр, [[Будапешт]]ри ирттернӗ нумай пинлӗ митингре Петер Мадьяр ҫӗнӗ политика партийӗ йӗркелени ҫинчен пӗлтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 March 2024 |title=Thousands protest in Budapest as Orban embroiled in corruption scandal |url=https://www.euronews.com/2024/03/26/hungarian-whistleblower-releases-audio-suggesting-corruption-in-embattled-orban-government |access-date=30 March 2024 |website=euronews |language=en}}&lt;/ref&gt;. Ҫав уйӑхра йӗркеленӗ ыйтӑмсем тӑрӑх, Мадьяр суйлава хутшӑнсан ҫуйлавҫӑсен 15% яхӑн уншӑн  «шанчӑклӑ е питӗ шанчӑклӑ» сасӑлама хатӗр&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 March 2024 |title=In Hungary, Scandal and Crisis Suddenly Energize the Opposition |url=https://www.thebulwark.com/p/hungary-orban-scandal-crisis-peter-magyar |access-date=18 March 2024 |website=thebulwark |language=en}}&lt;/ref&gt;.

{{Тулли дата|2024|04|10}} [[Венгрири Европа парламенчӗн суйлавӗ (2024)|Европа парламентне]] те, [[Будапешт пухӑвӗн суйлавӗ (2024)|Будапешт пухӑвне]] те паллӑ мар [[Тиса (парти)|Сумлӑхпа ирӗклӗх партийӗ (Тиса)]] суйланма хӑй хатӗрлӗхӗ ҫинчен пӗлтернӗ. Тиса сасӑсен 30% яхӑн илнӗрен 2-мӗш вырӑна тухнӑ (1-мӗшре Фидес юлнӑ). Урӑх оппозици партийӗсем ӳкнӗрен Венгрин шалти политикинчи лару-тӑру питӗ улшӑннӑ. Хушӑри суйлав хыҫҫӑн, ҫул вӗҫне тухса Тиса чи популярлӑ парти пулса тӑнӑ. Фидес ертсе пырӑвне улӑштарас тесе темле пӗчӗк оппозици партийӗсем суйлава хутшӑнма мар каланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 October 2024 |title=Magyar Péter: Történelmet írunk, 18 éve nem volt ilyen |url=https://24.hu/kozelet/2024/10/23/magyar-peter-tisza-part-kozvelemeny-kutatas-21-kutatointezet-vezetes/ |access-date=23 October 2024 |website=24.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 June 2025 |title=Silence engulfs pro-government polling institutions |url=https://24.hu/belfold/2025/06/25/government-aligned-polling-institutions-silence/ |access-date=24 September 2025 |website=24.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;.

Ҫӗнӗ суйлава хутшӑнас тесе [[2025|2025 ҫул]] вӗҫӗнче Тиса малтанлӑх суйлавӗнче 106-ран 103 кандидат пуҫтарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 November 2025 |title=Nézze meg térképen, ki lesz a Tisza Párt jelöltje az ön körzetében! |url=https://telex.hu/belfold/2025/11/28/terkepen-a-tisza-part-egyeni-jeloltjei |access-date=28 November 2025 |website=telex.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;.

=== Парламентри оппозици коллапсӗ ===
Каталин Новакӑн президентлӗ каҫарӑвӗн харкашӑвӗччен Венгрири чи вӑйлӑ оппозици партийӗ центрлӗ-сулахай [[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]] шутланнӑ: [[2022|2022 ҫулхи]] [[авӑн уйӑхӗ]]нче унӑн лидерлекен пайташӗ [[Добрев Клара|Клара Добрев]] пӗр партиллӗ [[Клара Добревӗн мӗлкеллӗ кабинечӗ|мӗлкеллӗ кабинет]] туса хунӑ. Мӗлкери кабинетӗн туни ытти оппозици партийӗсене ДК-ӑн тӗп ролне кӑтартнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kósa |first=András |date=21 December 2023 |title=2023: A Momentum küzdelme az üvegplafonnal |url=https://www.szabadeuropa.hu/a/a-momentum-kuzdelme-az-uvegplafonnal-2023/32741898.html |accessdate=23 February 2026 |work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |language=hu}}&lt;/ref&gt;. Анчах малалла ҫулсем ДК-ӑн рейтингӗн пысӑк мар шайӗ тата унӑн пулӑшнин 15-20% ҫӗҫ уҫса кӑтартнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Nótin |first1=Tamás |last2=Sándor Márton |first2=Németh |date=19 September 2022 |title=Ők Dobrev Klára árnyékkormányának árnyékminiszterei |url=https://index.hu/belfold/2022/09/19/arnyekkormany-dobrev-klara-demokratikus-koalicio-arnyekminiszterek/ |accessdate=23 February 2026 |work=[[Index (Hungarian website)|index.hu]] |language=hu}}&lt;/ref&gt;. [[Моментум юхӑмӗпе]] [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]]семсӗр пуҫне, Венгрин оппозициллӗ партийӗсем ([[Венгри социализм партийӗ]], [[Йоббик]], [[Диалог — Симӗссисен партийӗ]], [[LMP — Венгри симӗс партийӗ]]) суйлав пусахиччен ҫитеймен. Вӗсенчен уйрӑмланса Фидесӗн шутланакан пӗрлешӳҫи питӗ сылтӑм [[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]] ялан ку чикӗ ҫитнӗ&lt;ref name=&quot;kispart&quot;&gt;{{Cite web |last=Cseke |first=Balázs |date=21 January 2026 |title=Nem kispártoknak való vidék ez |url=https://telex.hu/belfold/2026/01/21/valasztas-kispartok-indulasa-visszalepes-lmp-masodik-reformkor-megoldas-mozgalom |accessdate=23 February 2026 |work=[[telex.hu]] |language=hu}}&lt;/ref&gt;. 

[[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)|2022 ҫулхи парламент суйлавӗ]] хыҫҫӑн икӗ ҫул, оппозици партийӗсем енчен пӑхсан, ертсе пыракан [[Фидес — ХДХП]] доминацийӗн тата [[Виктор Орбан премьерлӗхӗ]]н айӗнче апати тапхӑрӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 April 2023 |title=Egy évvel a választás után: befagyott közélet, sorvadó független médiatér |url=https://atlatszo.hu/adat/2023/04/03/egy-evvel-a-valasztas-utan-befagyott-kozelet-sorvado-fuggetlen-mediater/ |accessdate=23 February 2026 |work=atlatszo.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;. [[COVID-19 пандемийӗ]]н тата [[Раҫҫей-Украина вӑрҫи (2022-хальхи)|Раҫҫей-Украина вӑрҫин]] вӑхӑтӗнчи тӳрӗ саккунлӑ ертсе пынинчен парламентӗн политикӑллӑ пӗлтерӗшӗ ӳкнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 March 2022 |title=Ha a járványveszélynek vége, miért van még veszélyhelyzet és rendeleti kormányzás? |url=https://ataszjelenti.444.hu/2022/03/18/ha-a-jarvanyveszelynek-vege-miert-van-meg-veszelyhelyzet-es-rendeleti-kormanyzas |accessdate=23 February 2026 |work=444.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;.

[[Тиса (парти)|Тиса партийӗн]] политикӑна килни тата васкавлӑ аталанӑвӗ Венгрири пур политикӑллӑ системӑна улӑштарнӑ&lt;ref name=&quot;kispart&quot;/&gt;. {{Тулли дата|2024|03|15}} Петер Мадьяр ҫӗнӗ политикӑллӑ парти йӗркеленени ҫинчен пӗлтернӗ чух ҫак вӑхӑтра йӗркелемен партин рейтингӗ 15%-чен ҫитнӗ. Ҫавӑнпа, {{Тулли дата|2024|03|28}} Демократиллӗ коалици ВСП-па тата Диалогпа пӗрле социаллӑ-демократиллӗ симӗс ят-йышри суйлавлӑ альянс тунӑ — [[ДК–ВСП–Диалог альянсӗ]]. Вӑл [[Венгрири Европа парламенчӗн суйлавӗ (2024)|Европа парламентне]] тата [[Венгрири вырӑнлӑ суйлав (2024)|вырӑнлӑ суйлавра]] хутшӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Magyar Péter nem alternatíva a baloldali szavazók számára |url=https://index.hu/belfold/2024/03/28/dk-mszp-parbeszed-osszefogas-bejelentes-sajtotajekoztato-magyar-peter-varga-judit/ |access-date=2024-03-28 |website=[[Index.hu]] |date=28 March 2024 |format=}}&lt;/ref&gt;. {{Тулли дата|2024|06|9}} Европа парламентне суйлава парламентри оппозици партийӗсем выляса янӑ. Тиса вара сасӑсен 30%-пе яхӑн 7 вырӑн илнӗ, ДК–ВСП–Диалог альянсӗ 8%-пе 2 вырӑн кӑна. Урӑх партисем: Икӗ хӳреллӗ йытӑ, Моментум юхӑмӗ, Йоббик, LMP вырӑн илмен. [[МИХ]]-ри Тисӑн ҫавӑн пек &quot;ҫӗнтерӗвӗ&quot; Орбанӑн Фидесне чӗнни пек ятлӑччӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-10 |title=Hungary's Viktor Orbán stumbles in EU election |url=https://www.politico.eu/article/eu-european-election-results-2024-hungary-viktor-orban-fidesz-party-peter-magyar-tisza-party/ |access-date=2025-06-21 |website=POLITICO |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-10 |title=European elections 2024: A night of drama as EU moves to right |url=https://www.bbc.com/news/articles/c722rq29x7wo |access-date=2025-06-21 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-10 |title=Orban party loses major support in Hungary's EU election |url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/06/10/hungary-orbans-right-wing-party-wins-eu-election-but-loses-major-support |access-date=2025-06-21 |website=euronews |language=en}}&lt;/ref&gt;. Вырӑнлӑ суйлавра Тиса хутшӑнмантан ([[Будапешт пухӑвӗн суйлавӗ (2024)|Будапештсӗр пуҫне]]) парламентри оппозици партийӗсем хӑйсен пур яхӑн вырӑнӗсене сыхланӑ. Пӗр кунран Клара Добрев ДК-ӑн мӗлкеллӗ кабинетне салатса янӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dobrev Klára bejelentette az árnyékkormánya végét |url=https://index.hu/belfold/2024/06/10/dobrev-klara-arnyekkormany-demokratikus-koalicio-valasztas-eredmeny-baloldal-szocialdemokratak/?token=165db367436524012bb234ab4089a179/ |access-date=2024-06-10 |website=[[Index.hu]] |date=10 June 2024 |format=}}&lt;/ref&gt;. 2024 ҫулхи [[юпа уйӑхӗ]]нче ДК–ВСП–Диалог альянсӗ пулма пӑрахнӑ та&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-19 |title=Gyurcsány Ferenc: 2026-ban mind a 106 választókerületben állítunk jelöltet |url=https://24.hu/belfold/2024/10/19/demokratikus-koalicio-gyurcsany-ferenc-2026-jeloltek/ |access-date=2024-10-19 |website=24.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Júlia |first=Kozics |date=2024-10-19 |title=Megválasztották az MSZP új elnökét |url=https://index.hu/belfold/2024/10/19/komjathi-imre-mszp-tisztujito-kongresszus-ellenzek-baloldal-kunhalmi-agnes/?token=518cf5cc76b6be1da9910120861f1588 |access-date=2024-11-14 |website=index.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;. [[2025|2025 ҫулхи]] рейтингсенчи малтан Тисӑпа Фидес пӗр танлӑ, унтан Фидесрен Тиса ҫӳллӗрех пулса тӑнӑ. Парламентри оппозици хӑй популярлӑха ҫухатнӑ&lt;ref name=&quot;kispart&quot;/&gt;.

[[2025|2025 ҫулхи]] [[ҫу уйӑхӗ]]нче Моментум юхӑмӗн итрнӗ лидерӗ [[Фекете-Дьёр Андраш|Андраш Фекете-Дьёр]] пулас суйлавра хӑй партие хутшӑнмасӑр чӗннӗ, мӗншӗн тесен хутшӑннирен оппозици сассисем пӗчӗк пайсене уйрӑлаҫҫӗ. Унӑн чӗнни Венгрин политикӑллӑ дискурсӗнче пысӑк ыйтусем ҫуратнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-05-07 |title=Fekete-Győr András: Ne induljon a választáson a Momentum, mert elveszi az esélyt a kormányváltástól |url=https://telex.hu/belfold/2025/05/07/fekete-gyor-kilep-a-momentumbol-ha-a-part-elindul-a-2026-os-valasztasokon |access-date=2025-05-31 |website=telex |language=hu}}&lt;/ref&gt;. [[Ҫӗртме уйӑхӗ]]нче ертсе пырӑва улӑштарас тесе икӗ оппозици партийӗсем (парламентри мар [[Пӗтӗмӗшле Венгри халӑх партийӗ]] тата парламентри Моментум юхӑмӗ) пулас суйлавра хутшӑнмаҫҫӗ каланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 June 2025 |title=Márki-Zay pártja nem indul a választáson |url=https://444.hu/2025/06/01/marki-zay-partja-nem-indul-a-valasztason |access-date=1 June 2025 |website=444.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 June 2025 |title=Nem indul a Momentum a 2026-os országgyűlési választáson |url=https://telex.hu/belfold/2025/06/07/momentum-kuldottgyules-valasztas-2026 |access-date=7 June 2025 |website=telex.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;. [[2026|2026 ҫулхи]] [[кӑрлач уйӑхӗ]]нче виҫӗ парти ([[Йышӑну юхӑмӗ]]пе [[Иккӗмӗш реформлӑ тапхӑр партийӗ]] тата парламентри LMP — Венгри симӗс партийӗ) сулавсенче хутшӑнманлӑх ҫинчен пӗлтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 January 2026 |title=Az LMP sem indul az idei választásokon |url=https://telex.hu/belfold/2026/01/17/lmp-nem-indul-2026-orszaggyulesi-valasztasok-visszalepes |access-date=18 January 2026 |website=telex.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;. {{Тулли дата|2026|02|7}} парламентри Диалог — Симӗссисен партийӗ суйлавран тухнӑ&lt;ref name=&quot;dialogue&quot;&gt;{{Cite web |date=7 February 2026 |title=Fogyatkozik a mezőny, a Párbeszéd sem indul az áprilisi választáson |url=https://hvg.hu/itthon/20260207_parbeszed-zoldek-part-nem-indul-valasztas-2026 |access-date=9 February 2026 |website=[[hvg.hu]] |language=hu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://telex.hu/belfold/2026/01/29/humanistak-nem-indul-2026-os-valasztas-cseh-katalin-bejelentes|title=Nem indul a Humanisták az áprilisi választáson|publisher=telex.hu|date=2026-01-29|accessdate=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;. [[1994]]-[[1998]] ҫ. тата [[2002]]-[[2010]] ҫ. ертсе пыракан тата [[Венгрири коммунизм вӗҫӗ|политикӑллӑ тытӑм улшӑнӑвӗн]] вӑхӑтӗнчен пӗртен-пӗр (Фидессӗр пуҫне) юлнӑ Венгри социализм партийӗ {{тулли дата|2026|02|20}} пулас суйлавран хӑй кандидатура кӑларнӑ&lt;ref name=&quot;mszp&quot;&gt;{{cite news |author1=Csaba Finta |date=20 February 2026 |title=Historic: Hungarian Socialists to sit out 2026 election and back strongest opposition challengers |url=https://dailynewshungary.com/hungarian-socialists-sit-out-2026-election/ |publisher=Daily News Hungary}}&lt;/ref&gt;. Йоббик те хутшӑнмасӑр йышӑннӑ&lt;ref name=&quot;jobbik&quot;&gt;{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Visszalépett a Jobbik Pest 12-es és Tolna 3-as választókerületi jelöltje is |url=https://telex.hu/belfold/2026/04/03/visszalep-a-jobbik-jeloltje-pest-12-valasztokorzeteben |access-date=3 April 2026 |website=telex.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;.

=== Суйлав саккунне тӳрлетни ===
{{Тулли дата|2024|12|17}} [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗнчи]] [[Фидес — ХДХП]] суйлав округӗсен тытӑмлӑхне улӑштарнӑ: Будапештре 2 округ пӑрахӑҫланӑ (18-тан 16 юлнӑ), [[Пешт вармедйи]]нче 2 округ йӗркеленӗ (12-рен 14-ччен ӳсӗннӗ), [[Чонград-Чанад вармедйи|Чонград-Чанадпа]] [[Фейер вармедйи]]сенчи округсен чиккисем улшӑннӑ. Оппозици ку тӳрлетнисем [[джерримендеринг]] манипуляцийӗсемпе ҫыхӑнтарнӑ: кивӗ тытӑмлӑхпа Патшалӑх пухӑвӗнче нумайрахӑш илес тесе Тиса 3-5 позици кӑна ҫӗнтермеллеччӗ&lt;ref&gt;{{cite web |date=17 December 2024 |title=Megszavazták a választási törvény módosítását |url=https://24.hu/belfold/2024/12/17/valasztasi-torveny-modositas-korzethatarok-parlament-szavazas-elfogadtak/ |website=24.hu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 August 2025 |title=Gerrymandered districts, manipulated polls: Orbán's party banks on local races to win 2026 elections |url=https://english.atlatszo.hu/2025/08/25/gerrymandered-districts-manipulated-polls-orbans-party-banks-on-local-races-to-win-2026-elections/ |access-date=31 August 2025 |website=Atlatszo |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Суйлав системи ==
[[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗн]] 199 пайташӗ хутӑштарнӑ мажоритарлӑ элчӗлӗх тӑрӑх 2 ҫулпа суйланнать: 106 мажоритарлӑ сасӑлав системипе пӗрмандатлӑ округсенче суйланать, юлнӑ 93 пӗр пӗтӗм патшалӑх округӗнче пропорци системипе суйланать. Пӗр парти валла суйлав пусахи 5%, икӗ партиллӗ коалици — 10%, виҫӗ е ытла партиллӗ коалицин пусахи 15% шутланать. Унтан вырӑнсем Д'Ондт меточӗпе пайланаҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Electing Members of the National Assembly - House of the National Assembly - Országgyűlés |url=https://www.parlament.hu/web/house-of-the-national-assembly/election-of-the-members-of-parliament |access-date=28 February 2025 |website=House of the National Assembly |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.

== Ыйтса тухнисем ==
[[Ӳкерчĕк:2026_Hungarian_election_polls.svg|thumb|500px|left|Тӗрлӗрен ыйтса тухнисен пӗтӗмлетӗвӗсем]]

== Ҫавӑн пек пӑхӑр ==
* [[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)]]
* [[Орбан Виктор]]
* [[Мадьяр Петер]]
* [[Тиса (парти)]]
* [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]]
* [[Фидес — ХДХП]]
* [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

{{Венгрири суйлав}}

[[Категори:Венгрири суйлав]]
[[Категори:Европӑри 2026 ҫулхи суйлав]]
[[Категори:Венгрири 2026 ҫул]]
[[Категори:Венгрири парламент суйлавӗ]]</text>
      <sha1>j9ptnulbo7lhfig4lzvkzmu791s81d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орбан Виктор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129610</id>
    <revision>
      <id>873154</id>
      <parentid>872866</parentid>
      <timestamp>2026-04-23T02:01:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873154</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27261" sha1="9vhtw6dxuj2qxgbibbcra12awsahibw" xml:space="preserve">{{Политик
| Ят = Орбан Виктор 
| Тăван ят = ({{lang-hu|Orbán Viktor Mihály}})
| Ӳкерчĕк = President_Donald_Trump_hosts_a_bilateral_lunch_meeting_with_Hungarian_Prime_Minister_Viktor_Orban.2_(cropped).jpg
| Анлăшĕ = 250px
| Ӳкерчĕке ăнлантарни = [[Трамп Дональд|Трамппа]] [[2025]] ҫулхи тӗл пулура
| Çуралнă чухнехи ят = 
| Суя ятсем = 
| Çуралнă вăхăт = {{Кӗске дата|1963|05|31}}&lt;ref name=&quot;ҫуралу&quot;&gt;Viktor Orbán // [https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/orban-viktor Brockhaus Enzyklopädie] (ним.) — F.A. Brockhaus, 1796.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ҫуралу2&quot;&gt;Viktor Orban // [https://www.munzinger.de/register/portrait/biographien/wd/00/00000021542 Munzinger Personen] (ним.)&lt;/ref&gt;
| Çуралнă вырăн = [[Венгр Халӑх Республики|ВХР]], [[Секешфехервар]]
| Вилнĕ вăхăт = 
| Вилнĕ вырăн = 
| Гражданлăх = {{Ялавлани|Венгри}}
| Тĕне тытни = 
| Парти = [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]]
| Тĕп шухăшсем = [[консерватизм]], [[антилиберализм]], [[сылтӑм антиглобализм]]
| Ĕçлев тĕсĕ = [[политика]], шуралӑх, [[Венгри премьер-министрӗ]]
| Чыславсем = 
| Сайт = http://www.miniszterelnok.hu/
}}

'''Виктор Михай Орбан''' ({{lang-hu|Orbán Viktor Mihály}}; {{кӗске дата|1963|05|31}} ҫур., [[Секешфехервар]], [[Венгр Халӑх Республики|ВХР]]) — [[Венгри]]н [[патшалӑх]] тата [[политика]] ӗҫченӗ. [[1998]]-[[2002]] ҫ. тата [[2010|2010 ҫултан]] хальхиччен [[Венгри премьер-министрӗ]]. «[[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]]» парти лидерӗ.

[[1998]]-[[2002|2002 ҫ.]] тата [[2010|2010 ҫултан]] хальхиччен Венгри премьер-министрӗ. [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)|2026 ҫулхи парламент суйлавӗнче]] [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ|Фидес партийӗ]] выляса янӑран Орбанӑн премьерлӗхӗ [[ҫу уйӑхӗ]]нче вӗҫленет. 56 вырӑнлӑ Фидес оппозици енне пырать.

== Яшлӑх (1963–1988) ==
Виктор Михай Орбан {{Тулли дата|1963|05|31}} [[Секешфехервар]]та ҫуралнӑ. Унӑн икӗ шӑллӑм пур: Дьёзо ([[1965|1965 ҫултан]] ҫуралнӑ) тата Арон ([[1977|1977 ҫулта]] ҫуралнӑ). Ашшӗ енчен вӗсен асатте Михай Орбан докер тата вӑрҫӑ ветеранӗ пулнӑ, [[ял хуҫалӑхӗ]]нче тата [[ветеринари]]ре пулӑшакан пек ӗҫленӗ. Вӑл [[Фейер вармедйи]]н [[Альчутдобоз]]ра ӗҫленӗ. Виктор Орбан унта пурӑннӑ (1963-1973). [[1973|1973 ҫулта]] кил-йыш кӳршӗ хулана, [[Фельчут]]а пурӑнма килнӗ. Орбан ашшӗ кунта ял хуҫалӑх кооперативӗнчи машина тӑвакан уйрӑмра ӗҫленӗ&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;&gt;Lendvai, Paul (2017). Orbán: Hungary's Strongman. Oxford University Press. ISBN 978-0190874865.&lt;/ref&gt;. Фельчутра та, [[Вертешача|Вертешачӑра]] вӗреннӗ&lt;ref&gt;{{cite news |first=Árpád |last=Pünkösti |title=Szeplőtelen fogantatás 7. |url=http://nol.hu/archivum/archiv-6407-2436 |website=[[Népszabadság]] |date=13 May 2000 |access-date=19 March 2019 |language=hu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;biography&quot;&gt;{{citation |language = hu|url = http://www.parlament.hu/kepviselo/elet/o320.htm |title = Orbán Viktor |year = 1996 |type = biography |trans-title=Viktor Orbán | publisher = arlament |place = Hungary}}&lt;/ref&gt;. [[1977|1977 ҫулта]] кил-йыш Секешфехервара кайнӑ. Унта Орбан паллӑ Бланка Телеки шкулӗнче вӗренет&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;/&gt;. Пӗрремӗш ҫулсенче вӑл [[Венг ҫамрӑк коммунисчӗсен лиги]]н вырӑнлӑ ертӳҫи пулнӑ, университете вӗренес тесе ку лигӑна кӗмеллеччӗ&lt;ref&gt;Pünkösti Árpád: Szeplőtelen fogantatás. Népszabadság Könyvek, Budapest, 2005, pp. 138–139.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=OV&gt;{{citation |title=Amit Orbán Viktor nem tett ki a honlapjára állambiztonsági múltjáról |publisher=[[Kuruc.info]] |date=17 February 2012 |url=https://kuruc.info/r/9/94946}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;дебрецен&quot;&gt;Debreczeni, József (2002), Orbán Viktor (in Hungarian), Budapest: Osiris&lt;/ref&gt; .

[[1981]]—[[1982]] [[Венгрин хӗҫ-пӑшаллӑ вӑйӗсем|Венгрин хӗҫ-пӑшаллӑ вӑйӗсенче]] ҫар хӗсмечӗнче пулнӑ&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;/&gt;. Унта вӑл [[Лайош Шимичка|Лайош Шимичкӑпа]] туслашнӑ. Дисциплинӑна пӑснирен Виктор тӗрмере лартнӑ, пӗр хут [[1982 ҫулхи тӗнчери футбол чемпионачӗ]]н вӑхӑтӗнче вӑл хӗсмете кайман&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;/&gt;. [[1981|1981 ҫулта]] [[Польшӑри вӑрҫӑ йӗрки (1981-1983)|Польшӑри вӑрҫӑ йӗрки]] ӗҫе янине Лайош Шимичка критикленӗ&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;/&gt;, Орбан вара мобилизаци патне хатӗрленнӗ&lt;ref name=&quot;кенни&quot;&gt;Kenney, Padraic (2002). A Carnival of Revolution: Central Europe 1989. Princeton: Princeton University Press. ISBN 0-691-05028-7.&lt;/ref&gt;. Ҫар хӗсмечӗ Орбанӑн политикӑллӑ шухӑшлӑхне улӑштарнӑ, &quot;коммунизм тытӑмне&quot; вӑл пулӑшман ӗнтӗ&lt;ref name=&quot;дебрецен&quot; /&gt;&lt;ref name=OV/&gt;&lt;ref name=LARICS&gt;{{citation |last=C. |first=Ioana |title=Viktor Orbán – a &quot;Petrov&quot; of Hungary. The Prime Minister's collaboration with Hungarian security |publisher=Informational Warfare and Strategic Communication Laboratory of the [[Romanian Academy]] |date=1 April 2022 |url=https://larics.ro/viktor-orban-a-petrov-of-hungary-the-prime-ministers-collaboration-with-hungarian-security}}&lt;/ref&gt;.

[[1983|1983 ҫулта]] [[Будапешт]]ри [[Лоранд Этвёш ячӗллӗ университечӗ]]н юридици факультетӗнче вӗреннӗ&lt;ref&gt;{{citation |last=Balogh |first=Éva S. |title=About István Stumpf, a New Judge on the Hungarian Constitutional Court |publisher=[[Hungarian Spectrum]] |date=27 July 2010 |url=https://hungarianspectrum.wordpress.com/2010/07/27/about-istvan-stumpf-a-new-judge-on-the-hungarian-constitutional-court}}: &quot;Sometimes the youngsters went too far politically and in such cases Stumpf's father-in-law came in handy.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJK&quot;&gt;{{citation |title=A Bibó István Szakkollégium |publisher=[[ELTE Faculty of Law]] |url=http://caesar.elte.hu/ajk/html/tudo/bibo/bibo_alt.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020619080151/http://caesar.elte.hu/ajk/html/tudo/bibo/bibo_alt.html |archive-date=19 June 2002 }}&lt;/ref&gt;. Унта вӑл социаллӑ пӗлӳсен [[Пурӑнмалли колледж|ятарлӑ колледжне]] пӗрлешнӗ, унӑн пайташӗсем [[социализм]] [[Капитализм|тулашӗнчи социаллӑ пӗлӳсене]] вӗренме ирӗклӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{citation |last=Bozóki |first=András |author-link=András Bozóki |title=Political Science Is Born |journal=Társadalomkutatás |volume=3 |year=1985 |pages=107–117 |url=https://apps.dtic.mil/sti/tr/pdf/ADA337092.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RC&quot;&gt;{{citation |last=Orbán |first=Viktor |title=Recapturing Life |journal=Across Frontiers |volume=4 |year=1988 |pages=34–35 |url=https://www.connexions.org/CxLibrary/Docs/AcrossFrontiers-V4N2-3.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;кенни&quot;/&gt;. Колледжре Орбан [[Фодор Габор|Габор Фодорпа]] тата [[Кёвер Ласло|Ласло Кёверпе]] паллашнӑ (унӑн пулас политика карьеринче вӗсем паллӑ роль вылӑҫҫӗ)&lt;ref name=&quot;кенни&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;/&gt;. [[1984|1984 ҫулта]] Виктор колледжӑн ӗҫтӑвкомӗн ертӳҫи пулса тӑнӑ (60 студент пӗрлешсе)&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;/&gt;. [[1984]]-[[1985]] ҫ. тата [[1987|1987 ҫулта]] ([[Иоанн Павел III]] [[Римри папа|римри папа]] килни вӑхӑтӗнче) хӑй класспа вӗрентӳҫӗпе [[Феллеги Тамаш|Тамаш Феллегипе]] вӑл [[Польша|Польшӑна]] ик-виҫ хут кайнӑ. Вӗсем Польшӑра [[Тарасевич Малгожата|Малгожата Тарасевичпе]] тата Адам Ягусякпа тӗл пулнӑ (1985 ҫулта ку икӗ ҫын [[«Ирӗклӗхпе тӑнӑҫ» юхӑм|«Ирӗклӗхпе тӑнӑҫ»]] [[антикоммунизм|коммунизме хирӗҫхи]] студент юхӑмӗн пайташӗсем пулса тӑнӑ)&lt;ref name=&quot;кенни&quot;/&gt;.

[[1986|1986 ҫулта]] Орбан [[Пӗршухӑшлӑх (профпӗрлӗх)|«Пӗршухӑшлӑх» поляк юхӑмӗ]] ҫинчен магистер диссертацине хӳтӗленӗ, ӑна туса вӑл юхӑм лидерӗсемпе интервью усӑ курнӑ&lt;ref name=&quot;ft.com&quot;&gt;{{citation |last1=Buckley |first1=Neil |last2=Byrne |first2=Andrew |title=Viktor Orban: the rise of Europe's troublemaker |journal=Financial Times |date=25 January 2018 |url=https://www.ft.com/content/dda50a3e-0095-11e8-9650-9c0ad2d7c5b5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;кенни&quot;/&gt;. 1986 ҫулхи [[авӑн уйӑхӗ]]нче [[Сольнок]] хулинче вӑл Анико Левайпа мӑшӑрланнӑ. [[Будапешт полицийӗн штаб-хваттерӗ|Полици]] пӗлӗмӗсем тӑрӑх Орбан венгри диссиденчӗсемпе ҫыхӑннӑ пулнӑ тата вӗсем [[Венгр Халӑх Республики|ВХР-ӑн]] шалти ӗҫӗсен министрӗпе [[Хорват Иштван|Иштван Хорват]] урлӑ патшалӑх шайӗ ҫинчи хӑй пайташсене пулӑшма пултарнӑ. Орбан тӗлӗшпе айӑпа кӗртсен министр пулӑшайӗччӗ&lt;ref name=&quot;OV&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;LARICS&quot; /&gt;.

[[1987|1987 ҫулта]] [[юриспруденци тухтӑрӗ]]н&lt;ref&gt;[https://www.elte.hu/en/faculties/law Faculty of Law] – website of [[Eötvös Loránd University]]&lt;/ref&gt; ҫӳллӗ степеньлӗ Орбан, Сольнокра пурӑнса, ял хуҫалӑхӗпе ҫиме промышленоҫ министрлӗхӗн интитутӗнче [[Социологи|социолог]] ӗҫӗнче ӗҫленӗ&lt;ref&gt;[https://2010-2014.kormany.hu/en/prime-minister-s-office/the-prime-minister Curriculum vitae of Viktor Orbán] – website of the Hungarian government&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.parlament.hu/kepviselo/elet/o320.htm Dr. Orbán Viktor] – website of the Hungarian parliament&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |language = hu|url = http://www.parlament.hu/kepv/eletrajz/hu/o320.pdf | title = Orbán Viktor |trans-title=Viktor Orban |type = biography |publisher = National Assembly |place = Hungary}}&lt;/ref&gt;. [[Чӳк уйӑхӗ]]нче Венгрие 17 анӑҫ ҫӗршывӗсенчен делегатсемпе &quot;Тухӑҫ-Анӑҫ диалогӗ&quot; семинар тунӑ, унта [[Ҫӗнйӗркелӳ]], [[Ӑнланулӑхлӑ чаракан|ятарлӑ шухӑшсем тӑрӑх ҫар хӗсметӗнчен чарни]], пан-европа [[демократи]] юхӑмӗн пуласлӑхӗ ҫинчен калаҫнӑ&lt;ref name=&quot;RC&quot; /&gt;. 

[[1989|1989 ҫулта]] [[Сорос фончӗ|Сорос фондӗнче]] стипенди илнӗрен [[Оксфорд]]ӑн [[Пембрук-колледж (Оксфорд)|Пембрук-колледжӗнче]] пӗр ҫул стажировкӑланнӑ&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;/&gt;. [[Пелчиньский Збигнев|Збигнев Пелчиньскипе]] европа политикӑллӑ шухӑшӗнчи элтеш пӗрлӗхӗн концепцийӗ ҫинчен ӗҫленӗ&lt;ref name=&quot;biography&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{citation |title = Fulbright report |url = http://www.rhodeshouse.ox.ac.uk/files/Fulbright_report.pdf |place = Oxford, United Kingdom |website = [[Rhodes House]] |archive-url = https://web.archive.org/web/20141215035740/http://files.www.rhodesscholarshiptrust.com/Fulbright_report.pdf |archive-date = 15 December 2014 }}&lt;/ref&gt;. Ку вӑхӑтра вӑл [[Будапешт]]ри «[[Фидес]]» партин лидерне хӑй кандидатура кӗртнӗ, анчах [[Фодор Габор|Фодора]] выляса янӑ. [[1990|1990 ҫулта]] [[Венгри]]н [[Венгрири парламент суйлавӗ (1990)|пӗрремӗш коммунизм хыҫҫӑнхи парламенте суйланас]] тесе Оксфордри ӗҫсем хӑварса Орбан кил-йышпа Венгрие таврӑнать&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;/&gt;.

== Политикӑллӑ ҫӗкленӳ (1988–1998) ==
[[File:Viktor Orbán 1997.jpg|thumb|right|1997 ҫулта оппозици лидерӗ пек Виктор Орбан]]

{{Тулли дата|1988|03|30}} Социаллӑ пӗлӳсен юрист колледжӗнче Штумпфпа, [[Габор Фодор|Фодорпа]], Кёверпе тата ытти 32 студентсемпе тата пултарулӑхҫӑсемпе пӗрле — Викор Орбан [[Фидес|Ҫамрӑк демократсен альянсӗ]], кӗскерен — [[Фидес|Фидес партийӗ]] ({{lang-hu|(Fiatal Demokraták Szövetsége, FIDESZ)}}) йӗркеленӗ. Ку [[либерализм|либераллӑ]]-[[национализм|националистлӗ]] ҫамрӑксен юхӑмӗ, чи малтан вӑл [[Венгри ҫамрӑк коммунизм лиги]]не хирӗҫ туса хунӑ пулнӑ&lt;ref name=&quot;лендвай&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;кенни&quot; /&gt;. Колледжри журнал «Századvég» («Ӗмӗр вӗҫӗ») [[Сорос Джордж|Джордж Сорос]] пулшӑнипе партин печетлӗ органӗ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last1=Schwartzburg|first1=Rosa|url=https://jacobinmag.com/2019/07/viktor-orban-fidesz-party-youth-activism|title=When Orbán Was a Liberal|date=24 July 2019|magazine=Jacobin|access-date=1 April 2020|last2=Szijarto|first2=Imre}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ft.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=LeBor|first=Adam|url=https://theintercept.com/2015/09/11/how-hungary-prime-minister-turned-into-refugee-bashing-autocrat/|title=How Hungary's Prime Minister Turned From Young Liberal Into Refugee-Bashing Autocrat|date=11 September 2015|work=The Intercept|access-date=1 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;лендвай&quot; /&gt;.

{{Тулли дата|1989|06|16}} [[Паттӑрсен лаптӑкӗ (Будапешт)|Будапештӗн Паттӑрсен лаптӑкӗнче]] [[Надь Имре|Имре Надӗн]] тата Венгр революцийӗн ытти нациллӗ паттӑрӗсен ҫӗнетсе вилӗ пытарӑвӗнче Виктор Орбан [[Оратор ӑсталӑхӗ|каланӑ сӑмах]] питӗ популярлӑ пулса тӑнӑ. Вӑл ирӗклӗ суйлав тума тата [[Венгри]]рен [[Совет армийӗ|Совет ҫарӗсем]] тухмалла чӗннӗ. Ку вӑйлӑ сӑмаха пула вӑл паллӑ пулса тӑнӑ тата  «Фидес» юхӑмӗ пӗр ятлӑ парти туса хуни пурнӑҫланӑ&lt;ref name=&quot;лендвай&quot; /&gt;.

[[1990|1990 ҫулта]] ҫӗршыври [[Венгрири парламент суйлавӗ (1990)|коммунизм хыҫҫӑнхи пӗрремӗш суйлавра]] Виктор Орбан [[Пешт вармедйинчен]] парламент депутачӗ пулса тӑнӑ&lt;ref name=&quot;лендвай&quot; /&gt;. Вӑл парламенти Фидес партийӗн лидерӗ пек йышӑннӑ тата ку ӗҫре вӑл [[1993|1993 ҫулхи]] [[ҫу уйӑхӗ]]ччен пулнӑ&lt;ref name=&quot;Register&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.parlament.hu/web/guest/aktiv-kepviseloi-nevsor?p_p_id=hu_parlament_cms_pair_portlet_PairProxy_INSTANCE_9xd2Wc9jP4z8&amp;p_p_lifecycle=1&amp;p_p_state=normal&amp;p_p_mode=view&amp;p_auth=LAmTvTYj&amp;_hu_parlament_cms_pair_portlet_PairProxy_INSTANCE_9xd2Wc9jP4z8_pairAction=%2Finternet%2Fcplsql%2Fogy_kpv.kepv_adat%3Fp_azon%3Do320%26p_stilus%3D%26p_head%3D|title=''Register'' |publisher=[[National Assembly of Hungary|Országgyűlés]]}}&lt;/ref&gt;. Пулас [[Венгрири парламент суйлавӗ (1994)|1994]], [[Венгрири парламент суйлавӗ (1998)|1998]], [[Венгрири парламент суйлавӗ (2002)|2002]], [[Венгрири парламент суйлавӗ (2006)|2006]] ҫулсенче те вӑл парламенте кӗнӗ. Орбанӑн ертсе пынийӗпе Фидес — либераллӑ партирен [[консерватизм|сылтӑм-консервативлӗ]] парти пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iie.com/publications/pb/pb15-11.pdf|title=''Hungary under Orbán: Can Central Planning Revive Its Economy?'', Simeon Djankov, Peterson Institute for International Economics, July 2015; accessed 20 January 2015.|access-date=22 February 2023|archive-date=31 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131001840/http://www.iie.com/publications/pb/pb15-11.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. [[1995|1995 ҫулта]] партин ҫӗнӗ ячӗ — ''Fidesz-MPP'' (ҫамрӑк демократсен пӗрлешӗвӗ - Венгр элтеш партийӗ).

[[File:Szárszói találkozó 1993 Fodor Gábor Orbán Viktor.jpg|thumb|right|1993 ҫулта Орбанпа Габор тӗл пулӑвӗ]]

[[2002]]-[[2021]] ҫ. Викторпа пӗрле Фидес ертсе пырӑвӗ [[Европа халӑх партийӗ]]н вице-президенчӗ пулнӑ, 2021 ҫултан — [[Европӑшӑн патриотсем]].

== Пӗрремӗш премьерлӗх (1998–2002) ==

[[1998|1998 ҫулта]] Венгр демократиллӗ форумӗпе, Пӗчӗк хуҫасен пӑхӑнман партийӗпе пӗрле Виктор Орбан коалици йӗркеленӗ. [[Венгрири парламент суйлавӗ (1998)|1998 ҫулхи парламент суйлавӗнче]] ку коалици 42%-пе ҫӗнтернӗ. Ку партисем Орбанӑн пӗрремӗш ертсе пырӑвне кӗнӗ. Орбан Венгрин иккӗмӗш ([[Хегедюш Андраш]] хыҫҫӑн) чи ҫамрӑк (35 ҫулта) премьер-министрӗ тата Сивӗ вӑрҫӑ вӗҫленӗренпе Тухӑҫ тата Вӑтам Европӑри коммунист партийӗн пайташӗ пулман пӗрремӗш ертсе пыру пуҫлӑхӗ пулса тӑнӑ.

Унӑн президенчӗсем: [[Гёнц Арпад|Арпад Гёнц]], [[Ференц Мадл|Мадл Ференц]] пулнӑ.

1998-[[2002|2002 ҫ.]] Венгри хӑй нациллӗ идентлӗх ҫирӗпленнӗ тата анӑҫ политикӑллӑ тытӑмлӑхне кӗнӗ.

;Пӗрремӗш премьерлӗх пӗтӗмлетӗвӗсем
* Инфляци ӳкни, [[Шалти пӗтӗм продукт|ШПП]] шайӗ ӳсни, тӳллевсӗр вӗренӳ, йӑлаллӑ кил-йыша пулӑшу.
* Влаҫ централизацийӗ.
* 2000 ҫулта венгр патшалӑхлӑхӗн 1000 ҫул уявӗ.
* НАТО-на кӗни.
* ЕП-а кӗнин хатӗрлевӗсем.
* Кӳршӗ патшалӑхсенчи венгри сахалрахӑшӗсене пулӑшу.
* Косово конфликтӗнчи хутшӑнни.

== Оппозици лидерӗ (2002–2010) ==
2002–2010 ҫ. Фидес ахаль сылтӑм партирен вӑйлӑ нациллӗ-консервативлӗ оппозици юхӑмӗ пулса тӑнӑ. Венгри шалӗнче Орбан хӑйӗн тата Фидесӗн пулӑшни вӑйлатнӑ, митингсем протестсем тунӑ. Ерсте пырӑвӑн татса парӑвӗсене хирӗҫ референдумсем йӗркеленӗ. 2008 ҫулта Раҫҫейӗн Грузие тапӑнса кӗнине хирӗҫ каланӑ. 2010 ҫулхи суйлав патне юнашартарах евроскептицизм шухӑшӗсемпе калама пуҫланӑ. Венгр сахалрахӑшӗсене пулӑшма тата вӗсен кирлӗлӗхӗ малалла пынӑ.

== Иккӗмӗш премьерлӗх (2010–2026) ==
2010 ҫулта Фидес конституциллӗ нумайрахӑш илнӗрен вӑл конституци реформи тунӑ. Ӑна пула конституци сучӗн майӗсем пӗчӗкленнӗ, христиан тата нациллӗ хаклӑхсем ҫирӗпленнӗ.

Экономикӑна Орбаномика килнӗ: пасар хатӗрӗсемпе патшалӑх хутшӑнни пысӑк шайччен ӳснӗ.

Ҫураласлӑха пулӑшни, миграцие хирӗҫӳ, алӑра МИХ-е тытни, Раҫҫейпе тата Китайпа экономикӑллӑ ҫыхӑнусем.

[[File:Vladimir Putin and Viktor Orban (2022-02-01) 01.jpg|thumb|257x257px|{{Кӗске дата|2022|02|1}}-мӗшӗнче Кремльте Раҫҫей президенчӗ Владимир Путин тата Венгри премьер-министрӗ Виктор Орбан]]

2022 ҫулхи Раҫҫейӗн Украинӑна тапӑнса кӗнине тиркенӗ, анчах хӑй территори урлӑ Кейӗве хӗҫ-пӑшал яма ирӗк памасть.

Ютҫӗрти венгрсем валли Венгри элтешлӗхӗ тытни ахальлетӗвӗнчен кӳршӗ патшалӑхсемпе — Украинӑпа тата Словакипе — хирӗҫӳсем пулса тӑраҫҫӗ.

2026 ҫулта Виктор Орбан Европӑри патшалӑх пуҫлӑхӗсенчен чи вӑрӑм ерсте пыракан пӗри шутланать. [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)|2026 ҫулхи парламент суйлавӗче]] Орбанӑн Фидес пысӑк оппозици вӑйӗнчен — Петер Мадьярӑн Тиса партийӗнчен — выляса янӑ. [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗнчи]] Фидес 56 вырӑн илнӗ, Тиса 137.

== Чыславсем ==

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Каҫӑсем ==
* [https://miniszterelnok.hu miniszterelnok.hu] — официальный сайт премьер-министра
* ''Питер Уилкин''. [https://commons.com.ua/ru/orbanizaciya-politicheskoj-kultury-vengrii/ Восхождение «антилиберальной» демократии: орбанизация политической культуры Венгрии]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612143157/https://commons.com.ua/ru/orbanizaciya-politicheskoj-kultury-vengrii/ |date=2018-06-12 }} // [[Спільне (журнал)|Спільне]]
* ''Мартино Комелли, Вера Хорват''. [https://commons.com.ua/ru/chto-orban-znaet-ego-vragi-net/ Выборы в Венгрии: Что Орбан знает, а его враги — нет]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123010318/https://commons.com.ua/ru/chto-orban-znaet-ego-vragi-net/ |date=2019-01-23 }} // [[Спільне (журнал)|Спільне]]
* ''Константин Бенюмов''. [https://meduza.io/feature/2018/04/09/svobodnye-no-nechestnye Свободные, но нечестные Как бывший либерал Виктор Орбан правит Венгрией, пугая людей Западом и Соросом]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123010332/https://meduza.io/feature/2018/04/09/svobodnye-no-nechestnye |date=2019-01-23 }} // [[Meduza]]
* ''Фёдор Лукьянов''. [https://www.kurier.hu/item/3133-vengerskij-nep-viktora-orbana Венгерский НЭП Виктора Орбана] // [[Российский Курьер]]
* {{Статья|каçă=https://meduza.io/feature/2022/04/23/my-vas-ponimaem|пуçелĕк=Мы вас понимаем. Как Виктор Орбан превратил Венгрию в европейский аналог путинской России — и выиграл очередные выборы благодаря войне в Украине. Репортаж Кристины Сафоновой|çул=2022|кăларăм=[[Meduza]]|уйăх=4|кун=23}}
* {{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2022/07/31/bes-poleznyi|title=Бес полезный|website=[[Новая Газета]]|subtitle=Виктор Орбан продолжает дружить с Москвой, потому что не верит в победу Украины|date=2022-07-31}}
* {{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2023/07/06/neuvazhaemyi-predsedatel|title=Неуважаемый председатель|website=[[Новая Газета]]|subtitle=25 лет назад Виктор Орбан впервые стал премьер-министром Венгрии. За это время отношения между ним и ЕС деградировали настолько, что Будапешт собираются лишить председательства в Совете ЕС|date=2023-07-06}}
* {{Cite web|url=https://holod.media/2023/11/11/glavnyj-izgoj-evropy/|title=Одинокий диктатор Европы|website=[[Холод (издание)|Холод]]|subtitle=Дружба с Путиным превратила Венгрию в главного изгоя ЕС. Как ей удается мешать всему Западу?|date=2023-11-11}}

{{Тулаш каҫӑсем}}

[[Категори:Çăвăн 31-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:1963 çулта çуралнисем]]
[[Категори:Хальхи патшалӑх пуҫлӑхӗсем]]
[[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]]</text>
      <sha1>9vhtw6dxuj2qxgbibbcra12awsahibw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Болгар чӗлхи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129789</id>
    <redirect title="Болгaр чĕлхи" />
    <revision>
      <id>873138</id>
      <timestamp>2026-04-22T15:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Болгaр чĕлхи]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>873138</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36" sha1="irhwp8aszylttcpxlntzoa09y7m5wsb" xml:space="preserve">#redirect [[Болгaр чĕлхи]]</text>
      <sha1>irhwp8aszylttcpxlntzoa09y7m5wsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-04-28 (cv)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>129790</id>
    <revision>
      <id>873144</id>
      <timestamp>2026-04-22T17:46:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Лоцманский катер около острова Эя Стокгольмского архипелага, Сёдерманланд, Швеция»</comment>
      <origin>873144</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152" sha1="8z4nzbkvuci7jo4o2ji9x64bvaexxwy" xml:space="preserve">Лоцманский катер около острова Эя Стокгольмского архипелага, Сёдерманланд, Швеция</text>
      <sha1>8z4nzbkvuci7jo4o2ji9x64bvaexxwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-04-28</title>
    <ns>10</ns>
    <id>129791</id>
    <revision>
      <id>873145</id>
      <timestamp>2026-04-22T17:46:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Pilot boat at Landsort April 2012.jpg»</comment>
      <origin>873145</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="37" sha1="nuozb0j4l7oep1nynlyv7x8d6e67p9e" xml:space="preserve">Pilot boat at Landsort April 2012.jpg</text>
      <sha1>nuozb0j4l7oep1nynlyv7x8d6e67p9e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карçын (пĕлтерĕшсем)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129792</id>
    <revision>
      <id>873163</id>
      <timestamp>2026-04-23T08:24:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:Knitted basket1.jpg|thumb|]] '''Карçын''':  * [[Карçын]] . * [[Карçын (поэма)]]. == Çавăн пекех == * '''Карçынкка''' — пĕчĕкрех [[карçын]] ** [[Карçынкка (ботаника)]] {{disambig}} [[Категори:Карçын]] [[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]»</comment>
      <origin>873163</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="354" sha1="a2psielnjxutbvonjckhcnng0f19gle" xml:space="preserve">[[File:Knitted basket1.jpg|thumb|]]
'''Карçын''':

* [[Карçын]] .
* [[Карçын (поэма)]].
== Çавăн пекех ==
* '''Карçынкка''' — пĕчĕкрех [[карçын]]
** [[Карçынкка (ботаника)]]
{{disambig}}
[[Категори:Карçын]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]</text>
      <sha1>a2psielnjxutbvonjckhcnng0f19gle</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>