Тухăç Европа

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="cv">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>cvwiki</dbname>
    <base>https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ятарлă</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Сӳтсе явасси</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хутшăнакан</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хутшăнаканăн канашлу страници</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википеди сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ӳкерчĕк</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблона сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Пулăшу</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Пулăшăва сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорине сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Тухăç Европа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1158</id>
    <revision>
      <id>873268</id>
      <parentid>772937</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:38:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenchebot</username>
        <id>39001</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>bot's main works' example</comment>
      <origin>873268</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2806" sha1="sha5l0vipvneip39t9l9gt6gw3a6gre" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:EasternEurope1.png|альт=|мини|305x305пкс|Тухăç Европа]]
'''Тухӑҫ Европа''', '''Хӗвел тухӑҫ Европа''', '''Хӗвелтухӑҫ енчи Европа''', — тӳррӗн каласан, ытларах славян халӑхӗсем пурӑнакан, Евразин иккӗ/виҫҫӗмӗш пайне йышӑнакан кӗҫӗн континенчӗ, географилле вӑта тата ҫурҫӗр-тухӑҫ Европа. 

[[Европа]] пайне, географи енӗпе [[Раҫҫей Федерацийӗ]], [[Эстони]], [[Украина]], [[Литва]], [[Латви]], [[Молдави]] тата [[Беларуҫ]] кӗреҫҫӗ.

== Климат ==
Тухӑҫ Европа ҫӗршывӗсенчи климат ытлах нӳрӗкех мар тата Анӑҫринчен сивӗрех (Анӑҫ Европӑри ҫулталӑкри вӑтам температура — 0 - +15 °C, Тухӑҫринче −5 — +10 °C). Тӑпра тупӑшлахӗ пӗр анлӑхсенчи [[Балкан ҫурутравӗ|Балкан]], [[Ҫурҫӗр Кавказ|Раҫҫейӗн кӑнтӑрӗ]] тата [[Атӑлҫи]] регионсенчинчен икӗ хут пуянрах. 

== Термин историйӗ ==

== Ҫав. пекех == 
* [[Кӑнтӑр Европа]]
* [[Раҫҫейӗн Европа пайӗ]]
* [[Казахстанӑн Европа пайӗ]]
* [[Вӑта тата Тухӑҫ Европа]]
* [[Тухӑҫ христианлӑхӗ]] 

====== Урӑх субрегионсем ======
* [[Ҫурҫӗр Европа]]
* [[Вӑта Европа]]
* [[Анӑҫ Европа]]
* [[Кӑнтӑр Европа]]   

== Литература ==
* {{cite encyclopedia |last1=Lipton |first1=David |editor= [[David R. Henderson]] (ed.) |encyclopedia=Concise Encyclopedia of Economics |title=Eastern Europe |url=http://www.econlib.org/library/Enc1/EasternEurope.html |year=2002 |edition= 1st |publisher=Library of Economics and Liberty}}
* {{кĕнеке |пуçелĕк=Transition Economies: Political Economy in Russia, Eastern Europe, and Central Asia |каçă=https://archive.org/details/transitioneconom0000myan |издательство=[[Wiley-Blackwell]] |çул=2010 |isbn=978-0-470-59619-7 |чĕлхе=en |автор=Myant, Martin; Drahokoupil, Jan}}

== Асӑрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каҫӑсем ==
* [http://www.databasece.com/en/macro-summary Eastern Europe Economic Data] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110805130513/http://www.databasece.com/en/macro-summary |date=2011-08-05 }}

{{Europe-geo-stub}}

{{Регионсем}}

[[Категори:Европа регионĕсем]]
[[Категори:Тухăç Европа|*]]</text>
      <sha1>sha5l0vipvneip39t9l9gt6gw3a6gre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Именкасси (Красноармейски районĕ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2497</id>
    <revision>
      <id>873287</id>
      <parentid>655417</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T20:09:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25398-27</username>
        <id>39956</id>
      </contributor>
      <origin>873287</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5244" sha1="qmtujhka4doit54684waapo1wyds0ug" xml:space="preserve">{{ПВ-Раççей
 |статус                   = Ял
 |чăвашла çĕлĕк            = Именкасси
 |тăван çĕлĕк    = 
 |герб                     = Coat of Arms of Chuvashia.svg
 |ялав                     = Flag of Chuvashia.svg
  |lat_deg =55 |lat_min =47 |lat_sec = 
  |lon_deg =47 |lon_min =18 |lon_sec = 
  |CoordAddon = type:city(100)_region:RU
  |CoordScale = 
 |ЯндексКартти             = 
 |регион карттин пысăкăшĕ  = 
 |район карттин пысăкăшĕ   = 
 |регион                   = Чăваш Ен
 |регион тапăлра           = Чăваш Ен 
 |район тĕсĕ               = Муниципаллă район
 |район                    = Красноармейски районĕ
 |район тапăлра            = Красноармейски районĕ{{!}}Красноармейски
 |пурăнан тăрăх тĕсĕ       = Ял тăрăхĕ
 |пурăнан тăрăх            = Еншик Чуллă  ял тăрăхĕ
 |пурăнан тăрăх тапăлра    = Еншик Чуллă  ял тăрăхĕ{{!}}Еншик Чуллă 
 |шалти пайлану            = 
 |пуçлăх                   = 
 |никĕсленĕ вăхăт          = 
 |пĕрремĕш асăну           = 1774
 |малтанхи ятсем           = 
 |статус                   = 
 |лаптăк                   = 
 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ       = 
  |пурăнан халăх           = 439 
  |халăх çыравĕн çулĕ      = 2006
  |йышлăх                  = 
  |агломераци              = 
  |наци йышĕ               = чăвашсем
  |конфесси йышĕ           = православсем
  |этнохороним             = 
 |вăхăт тăрăхĕ             =
 |почтă индексĕ            = 429240
 |почтă индексĕсем         = 
 |телефон кочĕ             = 83535
 |автомобиль кочĕ          = 21, 121 
 |цифрăллă идентификатор   = 97205873001
 |категори Commons-ра      = 
 |сайт                     = 
}}
{{Капăрлатмалла}}
'''Именкасси''' ({{lang-ru|Именево}}) — [[Чăваш Ен|Чăваш Республикин]] [[Красноармейски районĕ|Красноармейски районне]] кĕрекен ял.

== Тавралăхĕ ==
Вăл [[Шупашкар]]тан 45, [[Çĕрпӳ]]рен 13 çухрăмра, [[Мăн Çавал]] хĕрринче вырнаçнă. [[1923]] çулччен Чирĕклĕ Именкасси ятлă пулнă.

==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ==
Хальхи вăхăтра ялта 500 яхăн çын пурăнать. Кунта вăтам [[шкул]], [[çыхăну уйрăмĕ]], [[культура çурчĕ]], [[библиотека]] пур. Хăй вăхăтĕнче Именкассинче [[Михаил Архангел чиркĕвĕ]] пулнă. Сыхланса юлман.

== Кун-çулĕ ==
Ял ячĕ [[тутар чĕлхи]]нчи ''имен'' (юман) сăмахран йĕркеленнĕ. Историксем каланă тăрăх, Именкасси [[XII]] ĕмĕртех пуçланса кайнă. Кунтан куçса кайнă [[чăвашсем]] [[XVII]] - [[XVIII]] ĕмĕрсенелле [[Патăрьел]] тăрăхне кĕрекен Именкасси ялне йĕркелесе янă.

[[1927]] çулчен [[Çĕрпӳ уесĕ]]н [[Чурачăк вулăсĕ|Чурачăк вулăсне]] кĕнĕ.

[[1927]] çулхи [[юпа, 1|юпа уйăхĕн 1]] [[Çĕрпӳ районĕ|Çĕрпӳ районне]], [[1935]] çулхи [[пуш, 1|пуш уйăхĕн 1]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Трак районĕ|Трак районне]] кĕнĕ. [[1940]] çулхи [[Çурла, 16|çурла уйăхĕн 16]] ял [[Красноармейски районĕ|Красноармейски районне]] кĕнĕ. [[1962]] çулхи [[раштав, 20|раштавăн 20]] яла [[Çĕрпӳ районĕ|Çĕрпӳ районне]] кĕртнĕ, [[1965]] çулхи [[чӳк, 3|чӳк уйăхĕн 3]] хыççăн хальхи вăхăт таран [[Красноармейски районĕ|Красноармейски районне]] кĕрет.

== Паллă çынсем ==
* [[Фомин Эдуард Валентинович]] — чăваш чĕлхин тĕпчевçи, филологи ăслăлăхĕсен кандидачĕ.

== Вуламалли ==
* Шачкин, К. Ф. Чиркӳллĕ Именкасси. Çулсем. Çынсем / К.Ф. Шачкин. - [[Шупашкар]] : Çĕнĕ вăхăт, [[2007]]. - 144 с.
* ''Шачкин, К. Ф.'' Чиркÿллĕ Именкасси шкулĕ / Константин Филиппович Шачкин. — Шупашкар : Чăваш кĕнеке издательстви, 2001. — 139 с.

==Каçăсем==
{{Красноармейски районĕ}}

[[Категори:Красноармейски районĕн ялĕсем]]


{{Chuvash-geo-stub}}</text>
      <sha1>qmtujhka4doit54684waapo1wyds0ug</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Алтай тăвĕсем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12881</id>
    <revision>
      <id>873262</id>
      <parentid>772095</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:55:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873262</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3919" sha1="4mq30du19j9p2sbyacs3v6g96zbn72l" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Berg_Belucha.jpg|thumb|250px|[[Белуха]] — Алтайри чи çӳллĕ ту (4506 м)]]
'''Алтай тăвĕсем''' — [[Çĕпĕр]]ти чи çӳллĕ хырçăсен йĕрки, тарăн [[айлăм]]семпе, [[юханшыв]]семпе, ту варринчи/хушшинчи котловансемпе пайланнă.

== Тавралăхĕ ==
'''Алта́й тăвĕсем''' Çĕпĕрти чи çӳллĕ хырçăсен чăкраш йерки пулаççĕ, кунта тарăн [[айлăм]]семпе [[юханшыв]]сем, хырçăсене тусен шалти тата тусем хушшинчи шăтăксем (котловины) уйăраççĕ. 

Алтай çинче виçĕ тĕслĕ çĕр пичĕ: авалхи [[пенеплен]]ăн каяш çийĕ, [[альпă пăрлăхлă çӳлту çĕр пичĕ]] тата [[вăтам ту çĕр пичĕ]].

.....

Алтай çĕр-пичĕн пахалăхлă уйрăмлăхĕ — тусем хушшинчи тĕрлĕ çӳллĕшри котловинăсем анлă сарални. Вĕсем широтные айлăмри грабенсенче вырнаçнă, тектоника енчен анса пыракан çĕрсем шутланаççĕ. Вĕсен шутĕнче [[Чуй çеçенхирĕ|Чуй]], [[Курай çеçенхирĕ|Курай]], [[Абай çеçенхирĕ|Абай]] çеçенхирĕсем, тусем хушшинчи [[Джулукуль]], [[Бертек]], [[Самоха]], [[Уймăн]], [[Кан]] котловинăсем. Хăшĕсем чылай çӳллĕ вырăнта вырнаçнă, çавăнпа та вĕсен тĕпĕсене авалхи пăрлăхсем хырса якатнă, урăххисем аялтарах (вăтам çӳлĕхрисем) вырнаçнă, вĕсенче авлтанах кӳлĕ шывĕсем  тулнă.

Ту йĕрки темиçе уйрăма пайланать: [[Кăнтăр Алтай]] (Кăнтăр-Анăç), [[Кăнтăр-Тухăç Алтай]] тата [[Тухăç Алтай]], [[Тĕп Алтай]], Çурçĕрпе Çурçĕр-Тухăç Алтай, [[Çурçĕр-Анăç Алтай]].

== Çĕр пичĕ ==

==Вуламалли==
* Камбалов Н.А., Сергеев А.Д. Первооткрыватели и исследователи Алтая. Барнаул: Алтайское книжное издательство, [[1968]].

==Каçăсем==
* [http://www.sportformen.com/post/130807/altay_maps.html Алтай тăвĕсен картти]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.vesveter.ru/Altai-panoramas.htm Туллă Алтай йĕри-тавралăхĕ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110206135308/http://www.vesveter.ru/Altai-panoramas.htm |date=2011-02-06 }}
* [http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=419&amp;Itemid=98 ''Рудой А. Н., Кирьянова М. Р.'' Научное и рекреационное значение великих геологических памятников Алтая: к созданию Алтайского ледникового парка // Известия Русского географического общества, 2004. — Вып. 5. — С. 61-69.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120522110804/http://ice.tsu.ru/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=419&amp;Itemid=98 |date=2012-05-22 }}

{{Азири ту системисем}}
{{Раççейри Пĕтĕм тĕнче кăнарлăхĕ}}

[[Категори:Азири ту йĕркисем]]
[[Категори:Раççей тăвĕсем]]
[[Категори:Китай тăвĕсем]]
[[Категори:Казахстан тăвĕсем]]
[[Категори:Монголи тăвĕсем]]</text>
      <sha1>4mq30du19j9p2sbyacs3v6g96zbn72l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вырăслату (политика)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13122</id>
    <revision>
      <id>873302</id>
      <parentid>857180</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:32:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873302</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10299" sha1="nkibxtut66jb64pbouorqi6vy23reel" xml:space="preserve">'''Вырăслатни''' (''руссификаци'') — официаллă влаçсем епле те пулин территорире пурăна халăха вырăслатассине пурнăçа кĕртекен мероприятисен комплексĕ, çаплах çакнашкал хăй процесĕ те — чĕлхе енчен те, культурăпа тĕн енчен те.

Пăхăнакан территорисенче чĕлхе тата историографи енчен вырăслатас политика XIX ӗмӗрте анлăн сарӑлнӑ пулнă тата каярахпа та малалла тӑсӑлнӑ. Тӗрлӗ регионсенче вырăслатасси тӗрлӗрен иртнĕ те, халĕ те иртет, тарăнăшĕпе те, тăсăлнипе те унăн результачĕ те тĕрлĕрен пулать. Польшăна, Финляндие вырăслатни ăнӑҫусӑр пулни те паллă.

== Вырăслатас меслечĕсем ==
[[File:Хатняя руская мова (2009).svg|thumb|220px|Беларуçри районсемпе хуласенче вырăсла калаçса пурăнакан халăхăн пайĕ (2009 çулта çырни)]]
[[File:Kazakhstan demographics 1897-1970.png|справа|мини|220px|Казахстан 1897—1970 çулсенчи наци йышĕ. Чи пысăкрах этноссем.]]
[[File:Население Крыма в XVIII-XXI вв..jpg|мини|220px|Крымри пурăнан халăхĕн этнос йышĕ улшăнни.]]

* Вырăс чĕлхипе администрациленĕ, хут ĕçпуçне тунă тата пĕлӳ илнĕ сферăсенче сарни, çав вăхăтрах урăх чĕлхесене усă курма чарни, е вĕсене вырăс графикине куçарни (тĕслĕхрен, [[валуев циркулярĕ]], [[эмск хутайĕ]], [[литва латиниципе ускурма чарни]], [[кириллизаци]]) тата ытти мелсемпе  сахалрахăш нацисен чĕлхисене аталанма тата ускурма пăрахтарнă&lt;ref&gt;[http://delo.ua/ukraine/politicheskie-itogi-dnja-rusifikacija-ukrainy-nachalas-183395/ Политические итоги дня: Русификация Украины началась] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171107113513/https://delo.ua/ukraine/politicheskie-itogi-dnja-rusifikacija-ukrainy-nachalas-183395/ |date=2017-11-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;miller&quot;&gt;[http://litopys.org.ua/vzaimo/vz12.htm Миллер, А. Россия и русификация Украины в XIX веке] // Россия-Украина: история взаимоотношений. — М.: [[Институт славяноведения и балканистики РАН]], [[Институт «Открытое общество»]], 1997.&lt;/ref&gt;.
* Вырăс православине сарни&lt;ref&gt;[http://www.memo.ru/hr/referats/hatespch/kis_kop.htm К истории национального вопроса в России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170118004004/http://www.memo.ru/hr/referats/hatespch/kis_kop.htm |date=2017-01-18 }}&lt;/ref&gt;: ют халăхсене тĕне кĕртни, православи автокефалисене пăрахăçлани&lt;ref&gt;[http://www.hierarchy.religare.ru/h-orthod-6kratrus.html Краткая история Грузинской Православной Церкви]&lt;/ref&gt;, çак вара халăхсен пурнăçне вырăс календарĕпе, вырăс уявĕсемпе йăлисене тытса пыма хăнăхтарни. Православи рольне тата православи йăлипе пурăннине вырăслатас ĕç-пуçра кирлине [[Лев Тихомиров]] палăртнă&lt;ref&gt;[http://samoderjavie.ru/tihomirov-russkoe-delo Л. А. Тихомиров. Русское дело и обрусение. 1895 г.]&lt;/ref&gt; Тĕслĕхсем: 1839 çулхи [[Полоц соборĕ]] — Раççей империнче униатлăха пăрахăçлани, 1946 çулхи [[Львов соборĕ (1946)|Львов соборĕ]] — Анăç Украинăри униатлăха пăрахăçлани.

== Литература ==
* [http://magazines.russ.ru/nlo/2002/57/zems.html Земскова, Е. Круглый стол «Национализм в имперской России: идеологические модели и дискурсивные практики». — Москва, Российский государственный гуманитарный университет, 24 июня 2002 г.]
* [http://sun.tsu.ru/mminfo/000063105/296/image/296_96.pdf Кудряшев, В. Н. Консервативно-утопическая интерпретация русификаторской политики в конце XIX — начале XX в. // Исторические науки. — С. 96—101.]
* [http://www.memo.ru/hr/referats/hatespch/kis_kop.htm Копыловский, Г. С. К истории национального вопроса в России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170118004004/http://www.memo.ru/hr/referats/hatespch/kis_kop.htm |date=2017-01-18 }}
* [http://litopys.org.ua/vzaimo/vz12.htm Миллер, А. Россия и русификация Украины в XIX веке] // Россия-Украина: история взаимоотношений. — М.: Институт славяноведения и балканистики РАН, Институт «Открытое общество», 1997.
* [http://www.timeandspace.lviv.ua/files/library/millernew45507ebe54e6a.doc Миллер, А. Русификации: классифицировать и понять // Ab Imperio. — № 2. — 2002. — С. 133—148.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Октябрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://archive.wikiwix.com/cache/20121027200608/http://www.rukavkaz.ru/articles/lib/406/0 Новицкий, И. Я. Управление этнополитикой Северного Кавказа — Краснодар, 2011. — 270 с., ISBN 978-5-94945-030-7]
* [http://www.memoirs.ru/rarhtml/Smirnov_IV92_3.htm  Смирнов И. Н. Обрусение инородцев и задачи обрусительной политики // Исторический вестник, 1892. — Т. 47. — № 3. — С. 752—765.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190730121112/http://www.memoirs.ru/rarhtml/Smirnov_IV92_3.htm |date=2019-07-30 }}
* [http://www.lib.csu.ru/vch/119/vcsu08_18.pdf Черказьянова, И. В. История школы российских немцев XIX — начала XX века в терминах и понятиях // Вестник Челябинского университета. — № 18 (119). — 2008. — С. 39—46.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210512151922/http://www.lib.csu.ru/vch/119/vcsu08_18.pdf |date=2021-05-12 }}
* [http://elib.psu.by/handle/123456789/1509 Шидловский, С. О. Из проектов И. С. Аксакова по социокультурному обустройству Северо-Западного края Российской империи / С. О. Шидловский // Славяноведение. — 2013. — № 5. — С. 78—85.]
* [http://blogs.helsinki.fi/minor-eurus/files/2012/12/kakizachem1.pdf Как и зачем сохранять языки народов России? Константин Замятин, Анника Пасанен, Янне Саарикиви]
* Edward C. Thaden, Ed. 1981. Russification in the Baltic Provinces and Finland, 1855—1914. Princeton: Princeton University Press. ISBN 0-691-05314-6.
* Witold Rodkiewicz. Russian Nationality Politics in the Western Province of the Empire (1863—1905). Lublin 1998. ISBN 8387833061.
* Aneta Pavlenko [http://astro.temple.edu/~apavlenk/pdf/Russian_Linguistics_2011_Pavlenko.pdf Linguistic russiﬁcation in the Russian Empire: peasants into Russians?] [[Russian Linguistics]]. International Journal for the Study of Russian and other Slavic Languages ISSN 0304-3487 Volume 35 Number 3
* Tuomo Polvinen. Imperial Borderland. Bobrikov and the Attempted Russification of Finland 1898—1904. C. Hurst &amp; Co. Publishers 1995. ISBN 1850652295.
* Robert P Geraci. Windows on the East. National and Imperial Identities in Late Tsarist Russia. Ithaca — London 2001. ISBN 080143422X.
* Darius Staliunas, Making Russians. Meaning and Practice of Russification in Lithuania and Belarus After 1863. Amsterdam: Rodopi 2007. ISBN 978-90-420-2267-6.
* Theodore R. Weeks, Nation and state in late Imperial Russia: nationalism and Russification on the western frontier, 1863—1914. DeKalb: Northern Illinois University Press 1996. ISBN 0-87580-216-8.
* Theodore R. Weeks [https://web.archive.org/web/20150501080745/http://www.amphilsoc.org/sites/default/files/proceedings/480407.pdf Russiﬁcation: Word and Practice 1863—1914]
* Станіслаў Станкевіч. Русіфікацыя беларускае мовы ў БССР і супраціў русіфікацыйнаму працэсу. — Мн.: Навука і тэхніка, 1994. — 79 с.
* Щербак, Микола Григорович, Національна політика царизму на Правобережній Україні (друга половина XIX — початок XX століття): навч. посібник // Київський національний ун-т ім. Тараса Шевченка, 1997, 90с. ISBN 5-7763-9036-2.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

{{Вырăссем}}

[[Категори:Вырăслатни| ]]
[[Категори:Вырăс чĕлхи]]
[[Категори:Раççей империн шалти политики]]
[[Категори:Раççейри чĕлхе политики]]</text>
      <sha1>nkibxtut66jb64pbouorqi6vy23reel</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бильярд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14802</id>
    <revision>
      <id>873295</id>
      <parentid>866928</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:29:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3354" sha1="jm032ee11jx5t0v9rzievtywv8t0yp2" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Billiards balls.jpg|thumb|Бильярд чăмăрĕсем, [[пул]] вылямалли]]
[[Ӳкерчĕк:PoolTablewithEquipment-non.jpg|thumb|Сĕтел, чăмăрĕсем, [[пул]] вылямалли]]

'''Билья́рд''' е '''биллиард'''  - спорт тĕсĕ...

==Кун-çулĕ==

== Тĕсĕсем ==
* [[Карамболь]] (франци бильярчĕ)
* Вырăс бильярчĕ
** [[Американка]]
** [[Мускав пирамиди]]
** [[Пирамида (бильярд)|Пирамида]] е ''ахаль'' [[Вырăс бильярчĕ]]
* [[Снукер]] (акăлчан бильярчĕ)
* [[Пул]] (американ бильярчĕ)

== Карамболь ==
Пӗр бортлӑ карамболта бильярдистсем шурӑ, сарӑ тата хӗрлӗ шарсемпе выляҫҫӗ. Партипе ӑмӑртакансенчен пӗри 30 е 60 куҫлӑх пухсан вӑйӑ пӗтет.&lt;ref&gt;[https://www.billiard1.ru/blog/o-bilyarde/karambol-kak-igrat/ Тӗп уйрӑмлӑхсемпе правилӑсем.]&lt;/ref&gt;

== Çавăн пекех пăхăр ==
* [[Гранд Бильярд]]

== Литература ==
* {{статья|автор=Гальперин Г. , Стёпин А.|пуçелĕк=Периодические движения бильярдного шара|кăларăм=журнал «[[Квант (журнал)|Квант]]» |çул=1989|номер=3}}
* {{кĕнеке|автор=Жилин Л.|пуçелĕк=Русский бильярд. Большая иллюстрированная энциклопедия|вырăн=М.|издательство=Эксмо|çул=2011|isbn=978-5-699-46506-4}}
* ''Кориолис Г.'' Математическая теория явлений биллиардной игры / пер. с франц. — М., 1956
* «Наука и жизнь», 1966, № 2, 3, 4, 6, 11.
* {{ВТ-ЭСБЕ|Бильярд}}
* {{Даль|Бильярд}}

== Асӑрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==

* [http://video.google.com/videosearch?q=%D0%B1%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D1%80%D0%B4&amp;so=4&amp;sitesearch=video.google.com Бильярд  Google Video çинче]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://billiard-info.com/ Тĕнчери бильярд хыпарĕсем пĕр сайтра] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080611134946/http://billiard-info.com/ |date=2008-06-11 }}
* [http://www.poolinfo.ru/ Бильярд кун-çулĕ, вĕренӳ методики, бильярд видео.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080625083117/http://www.poolinfo.ru/ |date=2008-06-25 }}
* [http://www.bilyardia.ru/ Бильярд иĕнчи çĕнĕ хыпарĕсем]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.piramida-26.ru/ Бильярд хатĕрĕсем çинчен хыпар]
* [http://www.billiard-life.ru/ Бильярд иĕнчи çĕнĕ хыпарĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110309032029/http://www.billiard-life.ru/ |date=2011-03-09 }}

{{Sport-stub}}

{{Бильярд}}

[[Категори:Бильярд|*]]
[[Категори:Сĕтелçи вăйăсем, алфавитпа]]</text>
      <sha1>jm032ee11jx5t0v9rzievtywv8t0yp2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аджари</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16020</id>
    <revision>
      <id>873258</id>
      <parentid>834140</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:13:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873258</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7538" sha1="eg4ll48qk09wgdj6ymsootki2w713uc" xml:space="preserve">{|cellpadding=&quot;5&quot; cellspacing=&quot;1&quot; align=&quot;right&quot; style=&quot;margin: 5px 5px 5px 1em; border: 1px solid black;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=#8B864E | &lt;font size=&quot;+1&quot; color=white&gt;Аджари&lt;/font&gt;
&lt;font size=&quot;+1&quot;&gt;აჭარა&lt;/font&gt;&lt;br /&gt;
|-
| colspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | [[Ӳкерчĕк:Batum.jpg|250px|right|Порт Батуми]]&lt;br /&gt;
|-
! colspan=&quot;2&quot; bgcolor=#CDC673 | Карта
|-
| [[Ӳкерчĕк:Georgia Ajaria map.png| 250px|right]]
|-
|}
[[File:Ajaria02.png|thumb|right|200px]]
[[Ӳкерчĕк:Flag_of_Adjara.svg|thumb|right|200px|Аджари ялавĕ]]
'''Аджари автономи республики''' ({{lang-ka|აჭარის ავტონომიური რესპუბლიკა}}) —  [[Грузи]]н аякри кăнтăр-анăçĕнчи авалхи, географи тата политика-администрациллĕ çĕрĕ. 

== Географи ==
Кăнтăр енче [[Турци]]пе (121 çм) чикĕленет, анăç тата çурçĕр-анăç çĕрĕсем [[Хура тинĕс]]е тухаççĕ. Аджари лаптăкĕ — 2,9 пин тăваткал çухрăм, пурăнан халăх йышĕ 400 пин çынран ытла ([[грузинсем]]). Аджари территорине çутçанталăк уйрăмлăхĕсем енчен иккĕне пайлама пулать — тинĕсçум тата туçи. Тинĕсçум Аджарире  [[субтропиксем|субтропик]] зонăри çулталăкри ăшă вăтам температура (+14,5 градус, çак чухне хĕллехи чи сивĕ уйăхри — кăрлачри — температура +6,5 градус), питĕ нӳрĕклĕ (вăтамран çулта 2500 мм) тата хĕвеллĕ кунсем тăраççĕ. Аджарин çыран çумĕнчи [[Субтропиксем|субтропикĕсем]] нӳрĕк кĕçĕн тĕсне кĕреççĕ, çурçĕр тата Анăç Хура тинĕс çумĕнчи типĕ вăтаçĕр тинĕс тропикĕсенчен уйрăлса тăраççĕ.

=== Климат ===
Туçи Аджарире Хура тинĕс сĕмне тусем картлаççĕ, çавăнпа кунти сывлăш типĕрех. Тусен вăтам çӳллĕшĕ: 2000—2500 м. [[Годерс]] (2025 м) урлă  [[Батуми]] — [[Ахалцихе]] патшалăх шайĕнчи автомобиль çулĕ иртет. Хулара, тинĕс шайĕнчи 920 м çӳллĕшĕнче, кăрлач уйăхĕнчи вăтам температура +1 градус, утă уйăхĕнче +19 градус.

=== Гидрографи ===
Аджарири мĕнпур юханшыв Хура тинĕс бассейнĕ шутне кĕрет. Чи тулли шывлă юханшыв — [[Чорох]], вăрри Грузире вырнаçнă (Чорох Аджари территорипе 26 çм юхать), çаплах Аджари территоринче [[Чорох]]ăн иккĕ юпă пур — [[Аджарисцкали]] тата [[Мачахела]]. Хура тинĕсе  [[Кинтриши]], [[Чаквисцкали]], [[Королисцкали]] шывсем юхса кĕреççĕ. Аджарири тулли юханшывсен питĕ пысăк  гидроэнергетика потенциалĕ (1,2 млрд кВт çити).

== [[Демографи]] ==
Республикăра юлашки халăх çыравĕпе 333 953 çын (çĕр-шыври 9,0 % халăх) пурăннă.

Наци йышĕ, 2014 çулхи халăх çыравĕпе:&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm georgia-ethnic-loc2014] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201220100552/http://pop-stat.mashke.org/georgia-ethnic-loc2014.htm |date=2020-12-20 }}&lt;/ref&gt;

* [[Грузинсем]] : 96,04 % (321 пин)
* [[Эрменсем]]: 1,64 % (5,5 пин)
* [[Вырăссем]]: 1,10 % (3,7 пин)
* [[Украинсем]]: 0,24 %
* [[Грексем]]: 0,17 %
* Урăххисем: 0,81 %

Этноссем хушшинчи хутшăнусем республикăра лăпкă тăраççĕ, [[СССР арканăвĕ|Совет Союзĕ аркансан]] тăван çĕр-шывран чылай çын тухса кайнă, вырăсла калаçакан çынсен шучĕ сахалланнă.

[[1989]] çулхи халăх çыравĕпе:

* Грузинсем — 82,8 %,
* Вырăссем — 7,7 %
* Эрменсем — 4,0 %
* Ыттисем — 5,5 % [http://slovari.yandex.ru/dict/geography/article/geo/geo1/geo-0040.htm?text=%D0%90%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%B8%D1%8F]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Кун-çулĕ ==
[[1921]] çулхи утăн 16-мĕшĕнче [[Аджар АССР]] йĕркеленĕ; хальхи ячĕ — [[1990]] çултанпа. Аджарсен тĕп хули — [[Батуми]] — Грузин тĕп тинĕс порчĕсем.Тинĕсçум зонăра (Кобулети, [[Махинджаури]], [[Гонио]], [[Сарпи]] тата ур.)  санатори-сиплев çурчĕсем, ытларах совет тапхăрĕнче тунисем, вырнаçнă. Тусем çинче курортсем ĕçлеççĕ.  Аджарири пурăнан халăх — грузин халăхĕн  [[аджарсем|аджар]] этносĕ, [[вăтам ĕмĕрсем|вăтам ĕмĕрсенче]] вĕсен хушшинче [[ислам]] анлă сарăлнă.

=== Тĕнĕ ===

* 54,5 % аджарсем — грузи православи чиркĕвĕ йăăли-йĕркипе килĕшӳллĕ,
* 39,8 % — [[мăсăльмансем]]-[[суннитсем]],
* 0,3 % — армян католикĕсем,
* 0,04 % — [[католиксем]],
* 5 % — атеистсем, ĕненменнисем тата урăххисем.&lt;ref&gt;[http://pop-stat.mashke.org/georgia-religion2014b.htm georgia-religion 2014]&lt;/ref&gt;

Осман тапхăрĕнче, урăх [[крипто-христиансем]] пекех, аджарсем [[ислам]]па [[православи]]е кулленхи пурнăçра хутăштарнă. 1990-мĕш тата 2000-мĕш çулсенче аджар халăхне çĕнĕрен христианланă, çак ĕç-пуçа [[Грузин православии чиркĕвĕ]] пулăшнă, халĕ кунта христиансен шучĕ  70 %, мăусăльмансен шучĕ —30 % (80-мĕш çулĕсен вĕçĕнче [[мăсăльмансем]] 70 % шутланнă).

== Çавăн пекех ==

* [[Аджари кризисĕ (2004)]]
{{commonscat|Adjara|Аджария}}

== Каçăсем ==
* [http://wiki.laser.ru/index.php/%D0%90%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%A0  Аджари АССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081010175537/http://wiki.laser.ru/index.php/%D0%90%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D0%90%D0%A1%D0%A1%D0%A0 |date=2008-10-10 }} статья [[ПСЭ]] 1931 г.
* [http://www.apsny.ge  Çĕнĕ хыпарсем пур Грузирен.]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

{{Грузин историллĕ облаçĕсем}}

[[Категори:Аджари|*]]
[[Категори:Грузи çĕрĕсем]]</text>
      <sha1>eg4ll48qk09wgdj6ymsootki2w713uc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Абсурдопеди</title>
    <ns>0</ns>
    <id>21507</id>
    <revision>
      <id>873256</id>
      <parentid>858372</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:33:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873256</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6920" sha1="7dlnwxr9kbm5axbnmdovdqrl4en28yx" xml:space="preserve">{{Вики-проект
|title = Абсурдопеди
|image = Absurdopedia.jpg
|caption = Абсурдопеди логотипĕ
|url = http://absurdopedia.net/
|interwiki = Uncyclopedia:
|language = Акăлчан
|russian = [[wikia:uncyclopedia:yue:ru:|Абсурдопеди]]
|founded = Кăрлач, [[2005]]
|founder = Джонатан Хуанг
|articles = 24988 (акăлч.; юпа, 30 - 2009)&lt;br /&gt;2840 вырăс секцинче
|engine = [[MediaWiki]]
|license = [[Creative Commons]] / [[GNU FDL]] (Тĕрлĕ чĕлхе уйрăмĕсенче)
|adv = [[Google AdSense]]
}}

'''Абсурдопе́ди''' — [[кулăш]]ла [[вики]]-[[энциклопеди]]. Статьисене [[пароди]] евĕрле энциклопеди темипе хайлаççĕ&lt;ref&gt;Тĕслĕх: [http://absurdopedia.net/wiki/Википедия Википеди пирки пароди статьи]&lt;/ref&gt;. Пур чĕлхе (акăлчан уйрамĕсĕр пуçне) уйрăмĕ [[GNU FDL]] лицензипе, акăлчан уйрăмĕ — [[Creative Commons]] Attribution-NonCommercial-ShareAlike (CC-BY-NC-SA) 2.0 лицензипе, [[MediaWiki]] движокĕпе ĕçлет. Урăх палăртусем: «Бредопеди», «Анциклопеди», «Нециклопеди».

== Пĕтĕмĕшле çырни ==

== Абсурдопедин вырăс уйрăмĕ ==
[[2006]] çулхи [[раштав, 12]] Абсурдопедин вырăс уйрăмĕнчи статья шучĕ пинрен иртсе каять. Пиннĕмĕш статья — «[http://absurdopedia.net Молоко]». [[2010]] çӳлхи [[кăрлач, 1]]  тĕлне вырăс Абсурдопединче [http://absurdopedia.net/wiki/Служебная:Statistics 2840] статья кĕртнĕ.

== Абсурдопеди уйрăмĕсем ==

{|border=&quot;2&quot; cellpadding=&quot;4&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 1em 1em 1em 0; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%;&quot;
|colspan=&quot;3&quot;|'''Uncyclopædia''' — уйрăмсен ят-йышĕ:
|-
||ar:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://beidipedia.wikia.com العربية] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081205040805/http://beidipedia.wikia.com/ |date=2008-12-05 }}&lt;/span&gt;||ويكيبيدي
|-
||ca:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://valenciclopedia.wikia.com Català]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;||Valenciclopèdia Wiki|Valenciclopèdia
|-
||da:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://da.uncyclopedia.wikia.com Dansk]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;||Spademanns Leksikon
|-
||de:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://de.uncyclopedia.wikia.com Deutsch]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;||Uncyclopedia.de
|-
||el:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://anegkyklopaideia.wikia.com Ελληνικά]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;||Ανεγκυκλοπαίδεια
|-
||en:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://uncyclopedia.org English]&lt;/span&gt;||Uncyclopedia
|-
||es:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://inciclopedia.wikia.com Español]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;||Inciclopedia
|-
||fi:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://hiki.pedia.ws Suomi] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120428105254/http://hiki.pedia.ws/ |date=2012-04-28 }}&lt;/span&gt;||Hikipedia
|-
||fr:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://desencyclopedie.com Français]&lt;/span&gt;||Désencyclopédie
|-
||he:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://eincyclopedia.wikia.com עברית]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;||איןציקלופדיה
|-
||hu:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://unciklo.pedia.ws Magyar]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;||Unciklopédia
|-
||it:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://nonciclopedia.wikia.com Italiano] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516224325/http://nonciclopedia.wikia.com/ |date=2008-05-16 }}&lt;/span&gt;||Nonciclopedia
|-
||ja:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://ja.uncyclopedia.info 日本語]&lt;/span&gt;||アンサイクロペディア
|-
||la:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://uncapaedia.org Latina]&lt;/span&gt;||Necyclopædia
|-
||lo:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://lo.uncyclopedia.info ລາວ]&lt;/span&gt;||ໄຣ້ສາລະນຸກົມ
|-
||nl:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://onziclo.pedie.info/ Nederlands] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080720014502/http://onziclo.pedie.info/ |date=2008-07-20 }}&lt;/span&gt;||Onziclopedie
|-
||no:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://ikkepedia.net Norsk]&lt;/span&gt;||Ikkepedia
|-
||pl:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://nonsensopedia.wikia.com Polski] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070106142723/http://www.nonsensopedia.wikia.com/ |date=2007-01-06 }}&lt;/span&gt;||Nonsensopedia
|-
||pt:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://desciclo.pedia.ws Português]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;||Desciclopédia
|-
||ru:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://absurdopedia.net Русский]&lt;/span&gt;||Абсурдопедия
|-
||sv:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://sv.uncyclomedia.org Svenska]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/span&gt;||Psyklopedin
|-
||th:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://th.uncyclopedia.info ไทย]||ไร้สาระนุกรม
|-
||uk:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://inciklopedia.org Українська]&lt;/span&gt;||Інциклопедія
|-
||zh-tw:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://zh.uncyclopedia.info 中文(正體)]&lt;/span&gt;||偽基百科
|-
||zh:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://zh.uncyclopedia.wikia.com 中文]&lt;/span&gt;||伪基百科
|-
||meta:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;&lt;!-- obsolete http://chronarion.org/unmeta --&gt;[http://meta.uncyclomedia.org/ UnMeta]&lt;/span&gt;||Uncyclomedia Foundation
|-
||info:||&lt;span class=&quot;plainlinks&quot;&gt;[http://uncyclopedia.info Babel]||Index
|}
&lt;!--
Кроме русского и английского разделов Абсурдопедии существуют также [[uncyclopedia:de:|немецкий]], [[uncyclopedia:pl:|польский]]] ... (TODO: дополнить и раскомментировать)
--&gt;

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

{{Википеди}}

[[Категори:Вики-проектсем]]
[[Категори:Абсурдизм]]
[[Категори:2005 çулта килнисем]]
[[Категори:MediaWiki движокĕн проекчĕсем]]
[[Категори:Creative Commons лицензиллĕ ĕçсем]]
[[Категори:Ирĕклĕ энциклопедисем]]</text>
      <sha1>7dlnwxr9kbm5axbnmdovdqrl4en28yx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ГУЛАГ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22453</id>
    <revision>
      <id>873303</id>
      <parentid>777571</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T11:49:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 4 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873303</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27171" sha1="10iuemwv9rvsbaldeqissrhek3sovlz" xml:space="preserve">{{пĕлтерĕшсем|Гулаг (рок-группа)}}

'''ГУЛаг''' ('''Главное управление исправительно-трудовых лагерей, трудовых поселений и мест заключения''') — [[СССР]] [[СССР шалти ĕçсен халăх комиссариачĕ|ШĔХК]], [[СССР ШӖМ|шалти ĕçсен министерствин]], [[СССР юстици министерстви|юстици министерствин]] 1934—1960 çулсенче ĕçпе тӳрлетес лагерĕсен системине ([[ĔТЛ]]) ертсе пынă уйрăм пайĕ, СССР [[Сталин репрессисем|политика репресси]] системин паллă органĕ. Çавăн пекех [[ГУЛАГ]] аббревиатурăпа та усă кураççĕ.

== Кун-çулĕ ==
[[Ӳкерчĕк:13-let-za-1 5-goda.jpg|240px|thumb|Мускав-Атăл канала тунă чухне Дмитровлагра  хастар ĕçленĕшĕн маларах ирĕке кăларнă çыннăн хыпар хучĕ]]‎
[[Ӳкерчĕк:Gulag drivers licence.jpg|thumb|250px|ГУЛАГ чурине панă водитель удостоверенийĕ, кăрлач - 1941]]

== Тытăмĕ ==
{{main|ОГПУ-НКВД-МВД лагерĕсем}}
[[Ӳкерчĕк:ЧисленностьЗаключенныхНКВД1939.png|thumb|400px|НКВД лагĕрĕсене хупнăскерсен йышĕ, 1939 çулхи кăрлачăн 1-мĕше тĕлне&lt;ref&gt; [http://libereya.ru/public/repressii.html Игорь Пыхалов. КАКОВЫ МАСШТАБЫ «СТАЛИНСКИХ РЕПРЕССИЙ»?] Архивный источник: ГАРФ, ф.9414, оп.1, д.1155, л.20-22.&lt;/ref&gt;]]
Системăна пинсемлĕ лагерь уйрăмĕпе пункчĕ, 425 колони, çаплах 2.000 ытла ятаркомендатурăллă 53 лагерь кĕнĕ&lt;ref&gt;[http://bibliotekar.ru/gulag/13.htm ГУЛАГ. История создания]&lt;/ref&gt;. Пурĕпе 30.000 ытла хупмалли вырăн шутланнă&lt;ref&gt;[http://www.memo.ru/history/nkvd/gulag/maps/ussri.htm Карта ГУЛАГа]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.memo.ru/history/nkvd/gulag/maps/pre.htm Пояснения к разделу Карта ГУЛАГа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309205633/http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/maps/pre.htm |date=2010-03-09 }}&lt;/ref&gt;
ГУЛАГ пĕтĕм ĕçлĕх-тӳрлетӳ лагерĕсен ([[ӖТЛ]]) системине тытса тăнă. Палăрах хăшпĕр ӖТЛ:
* [[Акмола Тăван çĕршыва сутнăскерсен арăмĕсен лагерĕ]] ([[АЛЖИР]])
* [[Бамлаг]]
* [[Берлаг]]
* [[Безымянлаг]]
* [[Беломор-балти каналĕ|Белбалтлаг]]
* [[Воркутлаг]] (Воркута ӖТЛ)
* [[Вятлаг]]
* [[Дальлаг]]
* [[Джезказганлаг]] ([[Степлаг]])
* [[Джугджурлаг]]
* [[Дмитровлаг]]
* [[Волголаг]]
* [[Дубравлаг]]
* [[Инталаг]]
* [[Карлаг|Караганда ӖТЛ (Карлаг)]]
* [[Кизеллаг]]
* [[Котлас ИТЛ]]
* [[Краслаг]]
* [[Кулойлаг]]
* [[Локчимлаг]]
* [[Норильлаг|Норильсклаг]] ([[Норильлаг|Нориль ӖТЛ]])
* [[Озерлаг]]
* [[Пермь лагерĕсем]]
* [[Печорлаг]]
* [[Печжелдорлаг]]
* [[Прорвлаг]]
* [[Свирьлаг]]
* [[СВИТЛ]]
* [[Севжелдорлаг]]
* [[Сиблаг]]
* [[Соловки ятарлă тĕллевлĕ лагерĕ]] (СЛОН)
* [[Таежлаг]]
* [[Устьвымлаг]]
* [[Ухтпечлаг]]
* [[Ухтижемлаг]]
* [[Хабарлаг]]
* [[Ягринлаг]]

Маларах асăннă кашни ӖТЛ шутне темиçе лагерь пункчĕ (тепĕр май хăй лагерĕсем) кĕнĕ. Уйрăмах [[Колыма (ГУЛАГ)|Колымара]] ĕçлесе пурăнма йывăр пулнă
&lt;ref&gt;[http://www.personal.psu.edu/users/w/x/wxk116/sjk/kolyma.html Станислав Ж. Ковальский «Колыма — земля золота и смерти» (англ.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070307082923/http://www.personal.psu.edu/users/w/x/wxk116/sjk/kolyma.html |date=2007-03-07 }}&lt;/ref&gt;.

== ГУЛАГ статистики ==
[[Ӳкерчĕк:СоставЗаключенныхИТЛ апрель 1940.png|thumb|400px|Состав заключённых ӖТЛ (ĕçлĕх-тӳрлетӳ лагерĕсене) хупнăскерсем, айăпланă статьясемпе (1940 ç., ака, 1) &lt;ref&gt;Игорь Пыхалов. КАКОВЫ МАСШТАБЫ «СТАЛИНСКИХ РЕПРЕССИЙ»? http://libereya.ru/public/repressii.html 25. ГАРФ, ф.9414, оп.1, д.1155, л.26-27.&lt;/ref&gt;]]

[[Ӳкерчĕк:ЧислоОсужденныхЗаКонтрреволюционныеПреступления.png|thumb|400px|Революцие хирĕçлĕ е урăх питĕ хăрушăллă патшалăха хирĕçлĕ киревсĕр ĕç тунăшăн 1921—1953 çулсенче хупнăскерсен йышĕ&lt;ref&gt;ГАРФ, ф.9401, оп.1, д.4157, л.201-205; В. П. Попов. Государственный террор в советской России. 1923—1953 гг.: источники и их интерпретация // Отечественные архивы. 1992, № 2. С.28. http://libereya.ru/public/repressii.html&lt;/ref&gt;]]
[[Ӳкерчĕк:КоличествоЗаключенныхНКВД.png|thumb|400px|НКВД лагĕресене, колонисемпе тĕрмесене хупнăскерсен йышĕ, 1930 кăрлач, 1—1953 кăрлач, 1&lt;ref&gt;А.Дугин. «Сталинизм: легенды и факты» // Слово. 1990, № 7. С.23; архивный источник: 1930—1934 гг. — ГАРФ, ф.9414, оп.1, д.1155, л.1, 1935—1940 гг. — там же, л.2. Çавăн пекех [[Земсков Виктор Николаевич|Земсков В. Н.]] «ГУЛАГ: историко-социологический аспект» // «Социологические исследования». 1991, № 6-7 пăхăр&lt;/ref&gt;]]

=== Хупнăскерсен наци йышĕ ===
[[Ӳкерчĕк:НациональныйСоставГУЛАГ1939.png|thumb|right|400px|Хупнăскерсем, наци йышĕпе, 1939 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлнелле&lt;ref&gt;''[[Земсков Виктор Николаевич|В. Н. Земсков]]'' «ГУЛАГ (историко-социологический аспект») [http://ecsocman.edu.ru/socis/msg/276748.html] [http://ecsocman.edu.ru/socis/msg/276810.html]&lt;/ref&gt;]]

Тĕпчев ĕçĕсене шута илсен&lt;ref&gt;[[Земсков, Виктор Николаевич|В. Н. Земсков]] «ГУЛАГ (историко-социологический аспект») [http://ecsocman.edu.ru/socis/msg/276748.html] [http://ecsocman.edu.ru/socis/msg/276810.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100203183647/http://www.ecsocman.edu.ru/socis/msg/276810.html |date=2010-02-03 }}&lt;/ref&gt;, 1939 çулхи кăрлачăн 1-мешĕ тĕлне ГУЛАГ системинчи йыш наци енĕпе çапла курăннă:
* вырăссем — 830 491 (63,05 %)
* украинсем — 181 905 (13,81 %)
* белоруссем — 44 785 (3,40 %)
* тутарсем — 24 894 (1,89 %)
* узбексем — 24 499 (1,86 %)
* еврейсем — 19 758 (1,50 %)
* нимĕçсем — 18 572 (1,41 %)
* казахсем — 17 123 (1,30 %)
* поляксем — 16 860 (1,28 %)
* грузинсем — 11 723 (0,89 %)
* эрменсем — 11 064 (0,84 %)
* туркменсем — 9 352 (0,71 %)
* урăх нацисем — 8,06 % .

Çак тĕпчев ĕçĕнчех кăтартнипе, 1951 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ телнелле лагерьсемпе колонисенче хупнăскерсен йышĕ пулнă:
* вырăссем — 1 405 511 (805 995/599 516 — 55,59 %)
* украинсем — 506 221 (362 643/143 578 — 20,02 %)
* белоруссем — 96 471 (63 863/32 608 — 3,82 %)
* тутарсем — 56 928 (28 532/28 396 — 2,25 %)
* литвасем — 43 016 (35 773/7 243 — 1,70 %)
* нимĕçсем — 32 269 (21 096/11 173 — 1,28 %)
* узбексем — 30029 (14 137/15 892 — 1,19 %)
* латышсем — 28 520 (21 689/6 831 — 1,13 %)
* эрменсем — 26 764 (12 029/14 735 — 1,06 %)
* казахсем — 25 906 (12 554/13 352 — 1,03 %)
* еврейсем — 25 425 (14 374/11 051 — 1,01 %)
* эстонсем — 24 618 (18 185/6 433 — 0,97 %)
* азербайджансем — 23 704 (6 703/17 001 — 0,94 %)
* грузинсем — 23 583 (6 968/16 615 — 0,93 %)
* поляксем — 23 527 (19 184/4 343 — 0,93 %)
* молдавансем — 22 725 (16 008/6 717 — 0,90 %)
* урăх нацисем —  5 % яхăн.

1980-мĕш çулсем вĕçленичченех ГУЛАГ пирки официаллă статистикăна вăрттăнлатнă пулнă, тĕпчевçĕсем архивпа паллашма пултарайман, çавăнпа та хаклавсене хупнăскерсен е вĕсен çемьин пайташĕсене ыйтса пĕлсе, е математикăллă статистика меслечĕсемпе усă курса майлаштарнă.

Архивсене уçсан, официаллă цифрăсене тупаççĕ, анчах та ГУЛАГ статистики тулли марри, тĕрлĕ уйрăмсенчи хыпарĕсем пĕр-пĕринпе майлашăнманни питĕ пысăк чăрмав кӳрет.

Официаллă хыпарсемпе килĕшӳллĕ, ОГПУ-па НКВД системинчи лагербсенче, тĕрмесенче тата колонисенче 1930-56 çулсенче пĕр харăсах 2,5 млн ытла çын (максимумне 1950-мĕш çулсен пуçламăшĕнче, уголовнăй саккунлăха хытă пăрчăкланине пула çитнĕ&lt;ref&gt;Попов В. П. Государственный террор в советской России, 1923—1953 гг. (источники и их интерпретация) // Отечественные архивы. 1992, № 2&lt;/ref&gt; и социальных последствий [[Голод в СССР 1946—1947|голода 1946—1947]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20051109200934/http://publ.lib.ru/ARCHIVES/Z/ZIMA_V._F/_Zima_V._F..html Зима В. Ф. Голод 1946-47 годов: происхождение и последствия, 1996&lt;/ref&gt;).

Пĕтĕмпе ГУЛАГ али витĕр иртнĕ ĕмĕрĕн 20-мĕш – 50-мĕш çулĕсенче 10 миллион çын хăйрăнса тухнă&lt;ref&gt;[http://www.kyrgyznews.com/news.php?readmore=3304 90 лет созданию ГУЛАГов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101227233543/http://www.kyrgyznews.com/news.php?readmore=3304 |date=2010-12-27 }}&lt;/ref&gt;

[[Ӳкерчĕк:СмертностьВСистемеГУЛАГ.png|thumb|400px|ГУЛАГа 1930—1956 çулсенче хупнăскерсен вилĕмлĕхĕ пирки хыпар тĕслĕхĕ.]]
ГУЛАГа 1930—1956 çулсенче хупнăскерсен вилĕмлĕхĕ пирки хыпар тĕслĕхĕ;
{| class=&quot;standard&quot;
 !Çулсем
 !Вилнисен шучĕ
 !вилнисен %, ят-йышри вăтам шучĕпе танлаштарсан
 |-
 |1930*
 |7980
 |4,2
 |-
 |1931*
 |7283
 |2,9
 |-
 |1932*
 |13197
 |4,8
 |-
 |1933*
 |67297
 |15,3
 |-
 |1934*
 |25187
 |4,28
 |-
 |1935**
 |31636
 |2,75
 |-
 |1936**
 |24993
 |2,11
 |-
 |1937**
 |31056
 |2,42
 |-
 |1938**
 |108654
 |5,35
 |-
 |1939***
 |44750
 |3,1
 |-
 |1940
 |41275
 |2,72
 |-
 |1941
 |115484
 |6,1
 |-
 |1942
 |352560
 |24,9
 |-
 |1943
 |267826
 |22,4
 |-
 |1944
 |114481
 |9,2
 |-
 |1945
 |81917
 |5,95
 |-
 |1946
 |30715
 |2,2
 |-
 |1947
 |66830
 |3,59
 |-
 |1948
 |50659
 |2,28
 |-
 |1949
 |29350
 |1,21
 |-
 |1950
 |24511
 |0,95
 |-
 |1951
 |22466
 |0,92
 |-
 |1952
 |20643
 |0,84
 |-
 |1953****
 |9628
 |0,67
 |-
 |1954
 |8358
 |0,69
 |-
 |1955
 |4842
 |0,53
 |-
 |1956
 |3164
 |0,4
 |-
 !Пурĕпе
 !1606742
 !
 |-
 |colspan=3|
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Только в ИТЛ.&lt;br /&gt;
&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt; В ИТЛ и местах заключения (НТК, тюрьмы).&lt;br /&gt;
&lt;nowiki&gt;***&lt;/nowiki&gt; Далее в ИТЛ и НТК.&lt;br /&gt;
&lt;nowiki&gt;****&lt;/nowiki&gt; Без ОЛ. (О. Л. — особые лагеря).&lt;br /&gt;
Справка подготовлена по материалам&lt;br /&gt;
ОУРЗ ГУЛАГа (ГАРФ. Ф. 9414)
|}

== ГУЛАГ ертӳлĕхĕ ==

=== Управлени пуçлăхĕсем ===
* [[Эйхманс Фёдор Иванович|Ф. И. Эйхманс]] (ака — çĕртме, 1930)
* [[Коган Лазарь Иосифович|Л. И. Коган]] ([[çĕртме, 9]] 1932)
* [[Берман Матвей Давыдович|М. Д. Берман]] ([[çурла, 16]], 1937)&lt;ref name=petrovskorkin&gt;Петров Н. В., Скоркин К. В. ''[http://www.memo.ru/history/nkvd/kto/index.htm Кто руководил НКВД, 1934—1941: Справочник] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170201112327/http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm |date=2017-02-01 }}'' / О-во «Мемориал» и др.; Под ред. Н. Г. Охотина и А. Б. Рогинского — М.: Звенья, 1999. — 504 с — ISBN 5-7870-0032-3&lt;/ref&gt;
* [[Плинер Израиль Израилевич|И. И. Плинер]] ([[чӳк, 16]], 1938)&lt;ref name=&quot;petrovskorkin&quot;/&gt;
* [[Филаретов Глеб Васильевич|Г. В. Филаретов]] ([нарăс, 8]], 1939)&lt;ref name=&quot;petrovskorkin&quot;/&gt;
* [[Чернышов Василий Васильевич|В. В. Чернышов]] ([[нарăс, 26]], 1941)&lt;ref name=&quot;petrovskorkin&quot;/&gt;
* [[Наседкин Виктор Григорьевич|В. Г. Наседкин]] ([[авăн, 2]], 1947)
* [[Добрынин Георгий Прокопьевич|Г. П. Добрынин]] ([[кăрлач, 31]], 1951)
* [[Долгих Иван Иванович|И. И. Долгих]] ([[юпа, 5]], 1954)
* [[Егоров Сергей Егорович|С. Е. Егоров]] ([[ака, 4]], 1956)
* П. Н. Бакин (до [[çу, 6]], 1958)
* М. Н. Холодков ([[çĕртме, 13]], 1960)

== Экономика ==

[[Ӳкерчĕк:Belomorkanal2.jpg|thumb|200px|[[Беломор-балти каналĕ|Беломорканалта]] ĕçлекен чурасем]]

== ГУЛАГ ачисем ==

== Асăнмалăх ==
* [[ГУЛаг историн музейĕ]]

== Çав. пекех ==
* [[ГУЛАГ архипелаг]]
* [[ОГПУ-НКВД-МВД лагерĕсем]]
* [[Шарашка]]
* [[Сталин репрессисем]]
* [[Зэк]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
* {{кĕнеке
|автор = [[Энн Эпплбаум]]
|пуçелĕк = ГУЛАГ. Паутина Большого террора.
|тăван ят = GULAG. A History
|каçа = http://sabini.ch/lib/history/gulag-pautina-bolshogo-terrora.html
|кăларăм = 
|вырăн = [[М.]]
|издательство = [[Московская школа политических исследований]]
|çул = [[2006]]
|страницă = 608
|isbn = 5-93895-085-6
}}

* История сталинского Гулага. Конец 1920-х — первая половина 1950-х годов: Собрание документов в 7-ми томах. Т. 1. Массовые репрессии в СССР. Отв. рел. Н. Верт, С. В. Мироненко. Отв. сост. И. А. Зюзина. М.: РОССПЭН, 2004. ISBN 5-8243-0605-2
* История сталинского Гулага, Конец 1920-х — первая половина 1950-х годов: Собрание документов в 7-ми томах. Т. 2. Карательная система: структура и кадры. Отв. ред. и сост. Н. В. Петров. Отв. сост. Н. И. Владимирцев. М.: РОССПЭН, 2004. ISBN 5-8243-0606-0
* История сталинского Гулага. Конец 1920-х — первая половина 1950-х годов: Собрание документов в 7-ми томах. Т. 3. Экономика Гулага. Отв. ред. и сост. О. В. Хлевнюк. М.: РОССПЭН, 2004. ISBN 5-8243-0607-9
* История сталинского Гулага. Конец 1920-х — первая половина 1950-х годов: Собрание документов в 7-ми томах. Т. 4. Население Гулага: численность и условия содержания. Отв. ред. А. Б. Безбородов, В. М. Хрусталев. Сост. И. В. Безбородова (отв. сост.), В. М. Хрусталев. М.: РОССПЭН, 2004. ISBN 5-8243-0608-7
* История сталинского Гулага. Конец 1920-х — первая половина 1950-х годов: Собрание документов в 7-ми томах. Т. 5. Спецпереселенцы в СССР. Отв. ред. и сост. Т. В. Царевская-Дякина. М.: РОССПЭН, 2004. ISBN 5-8243-0608-5
* История сталинского Гулага. Конец 1920-х — первая половина 1950-х годов: Собрание документов в 7-ми томах. Т. 6. Восстания, бунты и забастовки заключенных. Отв. ред. и сост. В. А. Козлов. Сост. О. В. Лавинская. М.: РОССПЭН, 2004. ISBN 5-8243-0610-9
* История сталинского Гулага. Конец 1920-х — первая половина 1950-х годов: Собрание документов в 7-ми томах. Т. 7. Советская репрессивно-карательная политика и пенитенциарная система в материалах Государственного архива Российской Федерации: Аннотированный указатель дел. Отв. ред. В. А. Козлов, С. В. Мироненко. Отв. сост. А. В. Добровская. Сост. Б. Ф. Додонов, О. Н. Копылова, В. П. Наумов, В. И. Широков. М.: РОССПЭН, 2005. ISBN 5-8243-0611-4
* [http://www.memo.ru/history/nkvd/gulag/index.htm Система исправительно-трудовых лагерей в СССР: 1923—1960 : Справочник] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504202510/http://www.memo.ru/HISTORY/NKVD/GULAG/index.htm |date=2016-05-04 }} / О-во «Мемориал», ГАРФ. Сост. М. Б. Смирнов. — М.: Звенья, 1998. — 600 с ISBN 5-7870-0022-6
* ГУЛАГ: Главное управление лагерей. 1918—1960. М.: Материк—альфа, 2002. ISBN 5-85646-046-4
* ''[[Бородкин, Леонид Иосифович|Бородкин Л. И.]], Грегори П., Хлевнюк О. В.'' ''ГУЛАГ: Экономика принудительного труда''. М.: РОССПЭН, 2005. ISBN 5-8243-0618-4
* ''[[Алексушин Г.В.]]'' История правоохранительных органов. [[Самара]]: [[Издательство]] АНО «ИА ВВС» и АНО «Ретроспектива», [[2005]].
* ''Рыбников В. В., [[Алексушин Г.В.]]'' История правоохранительных органов Отечества. М.: [[Издательство]] «Щит-М», [[2007]].
* Поживши в ГУЛАГе [Сборник воспоминаний] / Сост. А. И. Солженицын. — М.: Русский путь, 2001 ([[Всероссийская мемуарная библиотека]]. Серия «Наше недавнее». Вып. 7) ISBN 5-85887-024-4
* [http://www.rao-ees.ru/ru/info/history/show.cgi?history_zak.htm Заключенные на стройках коммунизма. ГУЛАГ и объекты энергетики СССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105085724/http://www.rao-ees.ru/ru/info/history/show.cgi?history_zak.htm |date=2012-01-05 }}. Собрание документов и фотографий. — Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН), 2008. — ISBN 978-5-8243-0918-8
* ''[[Дюков, Александр Решидеович|Дюков А. Р.]]'' [http://scepsis.ru/library/id_1882.html Миф о геноциде: Репрессии советских властей в Эстонии (1940—1953) / Предисл. С. Артеменко. М.: Алексей Яковлев, 2007. 138 с.]
* Документально-публицистическая повесть [[Герхард Вольтер|Герхарда Вольтера]] «Зона полного покоя». Книга издана при содействии Министерства Российской Федерации по делам национальностей и федеративным отношениям. ЛР № 062751 от 18.06.1993 г., издание 2-е дополнеенное и исправленное 1998 г. ISBN 5-87943-045-6

== Каçăсем ==
{{commons|ГУЛАГ}}
* [http://som.fio.ru/Resources/Drachlerab/2005/08/33.htm  Л. А. Кацва. История России. Советский период. (1917—1991)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090905002448/http://som.fio.ru/Resources/Drachlerab/2005/08/33.htm |date=2009-09-05 }}
* [http://gulag.ru gulag.ru]
* [http://publicist.n1.by/articles/repressions/repressions_gulag2.html Демография ГУЛАГа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060110091833/http://publicist.n1.by/articles/repressions/repressions_gulag2.html |date=2006-01-10 }}
* [http://fsb.ru/new/mozohin.html Статистика репрессивной деятельности органов безопасности СССР на период с 1941 по 1953 годы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415200449/http://www.fsb.ru/new/mozohin.html |date=2008-04-15 }}
* [http://stalinism.ru/dokumentyi/statistika_repressivnoy_deyatelnosti_ogpu-nkvd_1921-1940_g.html Статистика репрессивной деятельности органов безопасности СССР на период с 1921 по 1940 годы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221211139/http://stalinism.ru/dokumentyi/statistika_repressivnoy_deyatelnosti_ogpu-nkvd_1921-1940_g.html |date=2007-12-21 }}
* [http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/maps/ussri.htm Карта объектов ГУЛАГ]
* [http://lib.ru/PROZA/SOLZHENICYN/gulag3.txt «Архипелаг ГУЛаг», 3-я часть]
* [http://www.gulagmuseum.org  «Виртуальный Музей Гулага»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304130917/http://gulagmuseum.org/ |date=2010-03-04 }}
* [http://scepsis.ru/library/id_491.html Всеволод Цаплин «Архивные материалы о числе заключенных в конце 30-х годов»]
* [http://scepsis.ru/library/id_937.html Виктор Земсков «ГУЛАГ (историко-социологический аспект)»]
* [http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/HISTORY/GULAG.HTM#1 Вклад заключённых ГУЛАГа в победу в Великой Отечественной войне] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070601172259/http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/HISTORY/GULAG.HTM#1 |date=2007-06-01 }}
* [http://stalinism.narod.ru/docs/repress/repress.htm Игорь Пыхалов &quot;Каковы масштабы «сталинских репрессий»?]
* [https://web.archive.org/web/19990827230057/http://www.hro.org/editions/karta/nr1920/moroz.htm Николай Морозов «К вопросу о численности жертв геноцида»]
* [https://web.archive.org/web/20010224024340/http://www.hro.org/editions/karta/nr22-23/shirenas.htm Альгирдас Шеренас «Сталинские лагеря Коми АССР»]
* [http://www.hrono.ru/organ/gulag.html Краткая история ГУЛАГа]
* [http://www.solovki.ca/book_10_index.php СЛОН и СТОН. Соловки, энциклопедия]
* [http://www.memo.ru/history/nkvd/gulag/r1/r1-4.htm ГЛАВНОЕ УПРАВЛЕНИЕ ЛАГЕРЕЙ ОГПУ-НКВД-МВД (история в документах)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170318014949/http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/r1/r1-4.htm |date=2017-03-18 }}
* [http://vip.latnet.lv/LPRA/KN1A.htm Виктор Бердинских «Вятлаг (История одного лагеря)»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090926011942/http://vip.latnet.lv/LPRA/KN1A.htm |date=2009-09-26 }}
* [http://www.teacher.syktsu.ru/02/liter/006.htm Рассказов Л. П. Роль ГУЛАГа в предвоенных пятилетках // Экономическая история: Ежегодник. 2002. — М.: Росспэн, 2003. С. 269—319] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090929005556/http://www.teacher.syktsu.ru/02/liter/006.htm |date=2009-09-29 }}
* [http://www.norillag.com Норильлаг — ресурсы Интернет]
* [http://www.mstu.edu.ru/publish/conf/11ntk/section1/section1_1.html ГУЛАГ В ГОДЫ ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЫ. МГТУ, 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080927115243/http://mstu.edu.ru/publish/conf/11ntk/section1/section1_1.html |date=2008-09-27 }}
* [http://www.fox-notes.ru/spravka/fn_st0001.htm Денежные знаки в советских лагерях особого назначения ОГПУ в 1929 1932 гг. Д.Харитонов]
* [http://lib.ru/POLITOLOG/lageri.txt Б.Яковлев, А.Бурцов. «Концентрационные лагери СССР», издание Института по изучению истории и культуры СССР, Мюнхен, 1955 г.]
* [http://www.memorial.krsk.ru Красноярское общество «Мемориал»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422090744/http://www.memorial.krsk.ru/ |date=2016-04-22 }}

{{Гулаг}}

[[Категори:Гулаг|*]]</text>
      <sha1>10iuemwv9rvsbaldeqissrhek3sovlz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахаль пилеш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28849</id>
    <revision>
      <id>873291</id>
      <parentid>840864</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:08:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873291</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7106" sha1="pduo4yq5vjkuirvfl92ot53c59maexz" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Пилеш
| image file = Rowan tree.jpg
| regnum = Ӳсентăрансем
| divisio = [[Покрытосеменные]]
| classis = [[Двудольные]]
| ordo = [[Fabales|Роза евĕрлисем]]
| familia = [[Fabaceae|Роза йышшисем]]
| subfamilia = [[Faboideae|Панулми йышшшисем]]
| tribus =
| genus = '''''Пилеш'''''
| latin = {{btname|Sorbus aucuparia|[[L.]]}}
}}


'''Пилеш''' ({{lang-la|Sórbus aucupária}}) — Роза евĕрлисен роза йышшисене кĕрекен биологи тĕсĕ. Йывăç е тĕм.  

== Сарăлни ==
[[Ареал]] — [[Европа]], [[Малти Ази]], [[Кавказ]]; тусем çинче ӳсентрансен чикки таранах тĕм евĕр ӳсет.

== Сăн пухăмĕ ==

{| align=center cellspacing=0
|- bgcolor=#BAFF99 align=center valign=top
||[[Ӳкерчĕк:Рябина-лист-лицевая-сторона.jpg|196px|center]]&lt;small&gt;Çулçă &lt;br /&gt; Çӳлти енĕ
||[[Ӳкерчĕк:Рябина-лист-обратная-сторона.jpg|195px|center]]&lt;small&gt;Çулçă &lt;br /&gt; Аялти енĕ
||[[Ӳкерчĕк:Sorbus aucuparia leaf fall colour.jpg|195px|center]]&lt;small&gt;Кĕркуннехи çулçă.
||[[Ӳкерчĕк:Gymnosporangium tremelloides 1 beentree.jpg|170px|center]]&lt;small&gt;[[Gymnosporangium tremelloides]] &lt;br /&gt;Пилеш çулçи çинче.
|}
{| align=center cellspacing=0
|- bgcolor=#BAFF99 align=center valign=top
||[[Ӳкерчĕк:Sorbus aucuparia - flower.JPG|190px|center]]&lt;small&gt;Çупкамĕ
||[[Ӳкерчĕк:Sorbus aucuparia - flowers.JPG|190px|center]]&lt;small&gt;Чечеке ларни
||[[Ӳкерчĕк:Sorbus-aucuparia-15-01-2008-186.JPG|190px|center]]&lt;small&gt;Папки &lt;br /&gt; (пысăклатнă)
||[[Ӳкерчĕк:Rowanberries in late August 2004 in Helsinki.jpg|190px|center]]&lt;small&gt;Çырлисем
|}

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
* {{кĕнеке
|автор          = Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н.
|пуçелĕк       = Иллюстрированный определитель растений Средней России
|место          = М.
|издательство   = Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований
|год            = 2003
|том            = 2
|страницы       = 410
|isbn           = 5-87317-128-9
}}
* {{кĕнеке
|автор          = Габриэлян Э.Ц.
|пуçелĕк        = Рябины (Sorbus L.) Западной Азии и Гималаев.
|место          = Ереван
|издательство   = АН АрмССР
|год            = 1978
|том            = 
|страницы       = 
|isbn           = 
}}
* {{статья
 |автор         = Заяц В.А.
 |пуçелĕк       = Распространение, биоморфологическая характеристика и перспективы использования Sorbus domestica L в Закарпатской области
 |издание       = Вопросы охраны и рационального использования растительного и животного мира Украинских Карпат
 |место         = Ужгород
 |год           = 1988
}}
* {{кĕнеке
 |автор         = Коновалов И.Н.
 |часть         = Род 16. Рябина - Sorbus L.
 |пуçелĕк      = Деревья и кустарники СССР.
 |место         = М.; Л.
 |издательство  = АН СССР
 |год           = 1954
 |том           = 3
}}
* {{кĕнеке
 |автор         = Курьянов М.А.
 |пуçелĕк       = Производственно-биологическое изучение рябины, аронии и результаты использования их в отдаленной гибридизации
 |место         = Мичуринск
 |издательство  = Автореферат диссертации кандидата сельскохозяйственных наук
 |год           = 1973
}}
* {{кĕнеке
 |автор         = Курьянов М.А.
 |пуçелĕк       = Рябина садовая
 |место         = М.
 |издательство  = Агропромиздат
 |год           = 1986
}}
* {{кĕнеке
 |автор         = Петров Е.М.
 |пуçелĕк      = Рябина
 |место         = М.
 |издательство  = Госсельхозиздат
 |год           = 1957
}}
* {{статья
 |автор         = Петрова И.П., Соколова С.М.
 |пуçелĕк       = Биохимическая характеристика, плодов интродуцированных видов рябины в Москве
 |издание       = Бюл. Гл. ботан. сада.
 |место         = Ужгород
 |год           = 1984
|выпуск        = 131
}}
* {{кĕнеке
 |автор         = 
 |часть         = Род 43. Sorbus L - Рябина
 |пуçелĕк      = Растительные ресурсы СССР. Цветковые растения, их химический состав, использование. Семейства Hydrangeaceae - Haloragaceae.
 |место         = Л.
 |издательство  = Наука
 |год           = 1987
}}
* {{статья
 |автор         = Удачина Е.Г., Горбунов Ю.Н.
 |пуçелĕк       = Рябина: пищевая ценность, сорта, новое в размножении, основы агротехники
 |издание       = Садоводство и виноградарство
 |место         = 
 |год           = 1993
|номер         =  5—6
}}

== Каçăсем ==
* [http://www.ryabinok.ru Рябина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121213031432/http://www.ryabinok.ru/ |date=2012-12-13 }}
* {{GRIN|taxon|310534}}{{ref-en}} &lt;small&gt;Проверено 23 сентября 2008 г.&lt;/small&gt;
* [http://www.ecosystema.ru/08nature/trees/57.htm ''Рябина обыкновенная'' на сайте Экологического центра «Экосистема»] &lt;small&gt;Проверено 23 сентября 2008 г.&lt;/small&gt;
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=SOAU ''Рябина обыкновенная'' на сайте USDA NRCS]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} &lt;small&gt;Проверено 23 сентября 2008 г.&lt;/small&gt;

[[Категори:Çырласем]]
[[Категори:Кĕлчечек йышшисем]]
[[Категори:Европа флори]]
[[Категори:Малти Ази флори]]
[[Категори:Кавказ флори]]
[[Категори:Капăрлатакан тĕмсем]]
[[Категори:Европăри флора]]</text>
      <sha1>pduo4yq5vjkuirvfl92ot53c59maexz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Академик Королёв урамĕ (Шупашкар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38951</id>
    <revision>
      <id>873260</id>
      <parentid>508160</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T15:42:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873260</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2525" sha1="qn9wm6u114xmjq4jzn2waf3lc3tw5ja" xml:space="preserve">{{Шупашкар урамĕ
|ячĕ=Академик Королёв урамĕ
|sort= Академик Королёв Урам
|статус= 
  |lat_dir = N |lat_deg = 56.118925 |lat_min =  |lat_sec = 
  |lon_dir = E |lon_deg = 47.202115 |lon_min =  |lon_sec = 
|пысăкăш=
|алпусни = «Байконур» микрорайона çуртсемпе хăпартни
|тăрăх=
|район=Мускав
|малтанхи ячĕсем=Живописная
|тăсăлавĕ=500 м.
|индекс=
|телефонсем=
|фото=Микрорайон Байконур.JPG
|пысăкăш = 275px
|карттă çинче 
|кукăль картти çинче=
|викиампарта      = 
|аялта = &lt;small&gt;[[Шупашкар урамĕсем|Шупашкар хулие урамĕсен ят-йышĕ]]&lt;/small&gt;
}}
[[File:Памятник Академику Королёву (Чебоксары).jpg|thumb|left|190px|Королёв академикăн палăкĕ]]
{{пĕлтерĕшсем|Академик Королёв (пĕлтерĕшсем)}}
'''Академик Королёв''' ''(унчен Живописная)'' — Чăваш Республикин Шупашкарти [[Шупашкарăн Мускав районĕ|Мускав районĕнчи]] «Байконур» микрорайонĕн тĕп урамĕ.

== Çурт-йĕрсем ==
[[File:Часовня в Байконуре.jpg|thumb|190px|Георгий Çĕнтерӳç часавайĕ, «Байконур» микрорайон.]]
Çурт-йĕр тăвăм ĕçĕ хастар пырать.

== Транспорт ==
Юнашар [[Граждан урамĕ (Шупашкар)|Граждан]] урамĕпе автобуссемпе троллейбуссем çӳреççĕ.

== Юнашар урамсем ==
* [[Граждан урамĕ (Шупашкар)|Граждан урамĕ]]
* [[Элмен урамĕ (Шупашкар) |Элмен урамĕ]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://foto.cheb.ru/cat242/ Фотографии домов по улице Академика Королёва]
* [http://21dom.ru/smf/index.php?PHPSESSID=70c0bb7096402b5e49704423d4a67136&amp;topic=1167.0 О микрорайоне «Байконур»]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Шупашкарти Мускав районĕн урамĕсем}}

[[Категори:Шупашкар урамĕсем|Королёв]]</text>
      <sha1>qn9wm6u114xmjq4jzn2waf3lc3tw5ja</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бузина Олесь Алексеевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>53474</id>
    <revision>
      <id>873299</id>
      <parentid>855725</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T03:20:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873299</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7313" sha1="kq3w1cg0abm6br5rpjz2rji334x1aqk" xml:space="preserve">{{урăх пĕлтерĕшсем|Бузина (пĕлтерĕшсем)}}
{{Çыравçă
 |Ят                  = Олесь Бузина
 |Тăван ят       = {{lang-uk|Олесь Бузина}}
 |Ӳкерчĕк          = Олесь Бузина.jpg
 |Ӳкерчĕке ăнлантарни = 2008 çулта
 |Çуралнă вăхăт  = 2015, [[ака, 16]],
 |Çуралнă вырăн  = {{ÇВ|Киев|Киевра}}, {{ÇВ|Украина ССР|Украинăра}}
 |Вилнĕ вăхăт    = [[2015]], [[ака, 16]]
 |Вилнĕ вырăн    = {{ВВ|Киев|Киевра}}, {{ВВ|Украина|Украинăра}}
 |Ĕçлев тĕсĕ     = [[çыравçă]], журналист, политик
 |Хастар çулсем  = 
 |Тĕлĕ           = 
 |Жанр           = 
 |Ĕçсен чĕлхи    = [[вырăс чĕлхи|вырăс]], [[Украин чĕлхи|украин]]
}}
'''Оле́сь Алексе́евич Бузина́''' ({{lang-uk|Оле́сь Олексі́йович Бузина́}}, 1969, [[утă, 13]], [[Киев]], [[СССР]] — 2015, [[ака, 16]], [[Киев]], [[Украина]]&lt;ref name=&quot;bfm&quot;&gt;[http://www.bfm.ru/news/290877 Журналист Олесь Бузина убит на Украине] // [[BFM.ru]], 16.04.2015&lt;/ref&gt;) — украин çыравçи, журналисчĕ тата телеертӳçи.

== Биографи ==
1969 çулхи утăн 13-мĕшĕнче Киевра çуралнă. Олеçĕн кăкĕ украин [[касаклăх|касакĕсемпе]]  çĕр ĕçтешĕсем пулнă&lt;ref name=&quot;from268&quot;&gt;[http://www.from-ua.com/voice/12a0fad45385c.html О.Бузина: «Если Богу будет угодно, то без крови разбежимся. Если нет — будем жить дальше в коммунальной квартире»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410183112/http://from-ua.com/voice/12a0fad45385c.html |date=2009-04-10 }}&lt;/ref&gt;, ашшĕ, Алексей Григорьевич Бузина — ПХК 5-мĕш (идеологи) управленин офицерĕ. Ват маçакăшĕ патша  çарĕнче офицер пулса хĕсметре тăнă, [[коллективизаци]] саманинче ăна кулак тесе хĕстернĕ те [[Беломор-балти каналĕ|Беломорканала]] тума ăсатнă&lt;ref&gt;[http://www.segodnya.ua/news/14094138.html Истории от Олеся Бузины. Голодомор от 1933-го до 2009-го] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091115143302/http://www.segodnya.ua/news/14094138.html |date=2009-11-15 }}&lt;/ref&gt;.

Киеври 82 № ятарлă Т. Г. Шевченко ячĕллĕ шкулта вĕреннĕ.

1992 çулта [[Киев Шевченко ячĕллĕ университечĕ|Киев Тарас Шевченко ячĕллĕ наци университечĕн]] [[филологи]] факультетĕнче вĕренсе тухнă.

«Киевские ведомости» (1993—2005), «[[2000 (хаçат)|2000]]» (2005—2006) хаçатсенче; «Друг читателя», «Лидер», «Натали», «Эго», «XXL» журналсенче вăй хунă&lt;ref&gt;[http://ua.for-ua.com/online/82/ ForUm :: Online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070927000801/http://ua.for-ua.com/online/82/ |date=2007-09-27 }}&lt;/ref&gt;.

== Кĕнекесем ==
* «Вурдалак Тарас Шевченко» (2000)
* «Тайная история Украины-Руси» (2005)
* «Верните женщинам гаремы» (2008)
* «Революция на болоте» (2010)
* «Воскрешение Малороссии» (2012)
* «Союз плуга и трезуба. Как придумали Украину» (2013).
* «Докиевская Русь» (2014)

== Çемье ==
Олесь Бузина авланнă пулнă, унăн хĕрĕ çурма тăлăха юлнă.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем|2}}

== Тексты Олеся Бузины он-лайн ==
* [http://ukrstor.com/ukrstor/buzina_wurdalak.html «Вурдалак Тарас Шевченко»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150414063533/http://www.ukrstor.com/ukrstor/buzina_wurdalak.html |date=2015-04-14 }}
* [http://www.ua-pravda.com/articles/lib/1749.php «Ангел Тарас Шевченко»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://for-ua.com/analytics/2006/05/26/125145.html «Виктор Андреевич и команда»]
* [http://www.ukrstor.com/talergof/konclagerdlyanepravilnyhg.html «Концлагерь для „неправильных“ галичан»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140629074919/http://www.ukrstor.com/talergof/konclagerdlyanepravilnyhg.html |date=2014-06-29 }}
* [http://www.from-ua.com/kio/455c2a2e01d75/ «Десять заповідей свідомого українця»]
* [http://tabloid.1bs.ru/node/557 «Тайная история Украины-Руси», отрывки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090316045147/http://tabloid.1bs.ru/node/557 |date=2009-03-16 }}
* [http://www.from-ua.com/politics/45644318289b5/ «Революция на болоте»]
* [http://kamohasu.livejournal.com/24396.html «Эмсский указ против русского языка»]
* [http://www.from-ua.com/politics/faadc4984967d.html «Универсал национального распада»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130915143502/http://from-ua.com/politics/faadc4984967d.html |date=2013-09-15 }}
* [http://from-ua.com/politics/45895b05e2ec9/ «Атаман Юлька и кризис украинской легкой кавалерии»]
* [http://from-ua.com/politics/a6fb341eb4132.html «Оборотни в вышиванках»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304192854/http://from-ua.com/politics/a6fb341eb4132.html |date=2016-03-04 }}
* [http://from-ua.com/politics/735db569b78b4.html «Политика кинопотугов»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304122523/http://from-ua.com/politics/735db569b78b4.html |date=2016-03-04 }}
* [http://buzina.from-ua.com/ Блог Олеся Бузины на From-UA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415204447/http://buzina.from-ua.com/ |date=2009-04-15 }}
* [http://www.segodnya.ua/blogs/olesbuzinablog/ Блог Олеся Бузины на СЕГОДНЯ.ua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090328154027/http://www.segodnya.ua/blogs/olesbuzinablog/ |date=2009-03-28 }}
* [http://www.buzina.org/ Авторский сайт Олеся Бузины]
* [http://polemika.com.ua/index/search/category_id/9/ Публикации Олеся Бузины на сайте Полемика] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120903155539/http://polemika.com.ua/index/search/category_id/9 |date=2012-09-03 }}

[[Категори:Украина çыравçисем]]
[[Категори:XX ĕмĕрти вырăс çыравçисем]]
[[Категори:Украинăра вĕлернĕ журналистсем]]</text>
      <sha1>kq3w1cg0abm6br5rpjz2rji334x1aqk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аххаяс</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76969</id>
    <revision>
      <id>873294</id>
      <parentid>776467</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:34:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873294</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2877" sha1="646enbmvewp0n6ol02efrk52xz5s8ci" xml:space="preserve">'''Аххаяс'''  — чăваш ташши. Ку [[ташă]] пирки хореографсем, этнографсем ятарласа ăнлантарса çырса кăтартни пурри е çукки паллă мар. Анчах та Чăваш республикин културин тава тивĕçлĕ ĕçлевçи [[Милютин Владимир Аркадьевич|Владимир Аркадьевич Милютин]] хореограф вăл ташă пирки асăнать, хайне майлă ăнлантарса та парать; çавăн пекех вăл ăна чăвашсен тĕп ташши тет&lt;ref&gt;[http://chgtrk.ru/programms/view/3200 Ирхи тĕпел. Выпуск 19.06.2018] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180821222007/http://chgtrk.ru/programms/view/3200 |date=2018-08-21 }} — 19.06.2018 11:46&lt;/ref&gt;.
== Кăсăклă фактсем ==
Хветĕр Акивер тата Арсений Тарасов çыравçăсен &quot;Саккăрла çаптарнă ташă&quot; ятлă [[калав]] пур. 
== Çав. пекех ==
* [[Вĕтĕлле (ташă)]]
* [[Саккăрла (ташă)]]
* Бишле-бию. Тутар халăх ташши. 
== Вуламалли ==
* Милютин, Владимир Аркадьевич. ВĂЙĂРА = На игрище = VĂYĂRA : праздничный хороводный танец : учебно-методическое пособие / Владимир Милютин. - Чебоксары : Новое Время, 2016. - 44 с. : ил. - Библиогр.: с. 39 - 41. - 200 экз. - ISBN 978-5-903462-00-1 : 1.00 р
* Попова, Лидия Авинеровна.  «Пирӗн ташша тухмалла (Нам пляску заводить)», Шупашкар — Чебоксары, (2011)

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* [https://chuvash.org/content/6177-Чувашская%20народная%20хореография.html Виталий Станьял: Чувашская народная хореография]
* [https://ok.ru/d.polevyeb/topic/67355003098406 Полевобуртасский народный фольклорный коллектив «Шанăç». Коллектив воссоздал на сцене фрагмент обряда ««Салтака ăсатни»» и «Çĕнĕ хăта».]
* [https://chuvash.org/lib/haylav/print3585.html Арсений Тарасов. Саккăрла çаптарнă ташă. Калав.]
* Гончарова С.В. [http://enc.cap.ru/?t=prsn Милютин Владимир Аркадьевич.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья.

[[Категори:Ташăсем]]
[[Категори:Чăваш ташшисем]] 
[[Категори:Чăваш культури]]</text>
      <sha1>646enbmvewp0n6ol02efrk52xz5s8ci</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бове</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84696</id>
    <revision>
      <id>873296</id>
      <parentid>767116</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T01:56:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873296</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2545" sha1="a2ox6om4rnaiy4ovnyck2kwizi7dget" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Beauvais Cathedral Exterior 1, Picardy, France - Diliff.jpg|мини]]

'''Бове''' ({{lang-fr|Beauvais}}) — ҫурҫӗр Франци хули, О-де-Франс регионӗ, [[Уаза (департамент)|Уаза]] департаменчӗн тӗп хули. 
== Кун-ҫулӗ ==
Бове хӑйӗн чаплӑ [[Гобелен|шпалерасем]] туса кӑларакан [[Бове мануфактури|вырӑн]] пек паллӑ, весене XVII тата XVIII ӗмӗрсенче Европара ҫӳллӗ шая лартнӑ.

== Паллӑ ҫынӗсем ==
* 
== Тӑванлӑ хуласем ==
* 
== Вуламалли ==
*Charles Delettre, Histoire du diocèse de Beauvais, depuis son établissement, Volume 2, Harvard Library

== Каҫӑсем ==
* [http://www.beauvais.fr Официальный сайт мэрии Бове] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070821194942/http://www.beauvais.fr/ |date=2007-08-21 }}{{ref-fr}}
* [http://www.lobservateurdebeauvais.fr Сайт ''L’Observateur de Beauvais'']{{ref-fr}}
* [https://web.archive.org/web/20131207063417/http://www.urbibus.org/beauvais/ Unofficial website]
* [https://web.archive.org/web/20070217201620/http://blog46.beauvais.fr/ blog46, BIJ &amp; EPM] (open cybercafé)
* [http://www.newadvent.org/cathen/02377c.htm &quot;Diocese of Beauvais&quot;]—''Catholic Encyclopedia''
* [https://web.archive.org/web/20070927102731/http://treasurehunting.tv/?p=101 Coin Hoard Article]
* [http://www.age.lasalle-beauvais.fr/ AGE LaSalle-Beauvais] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171015135731/http://age.lasalle-beauvais.fr/ |date=2017-10-15 }}
* [https://maps.google.co.uk/maps?q=Beauvais,+France&amp;hl=en&amp;ll=49.431596,2.082537&amp;spn=0.001329,0.003484&amp;sll=51.457294,-0.463177&amp;sspn=0.00066,0.001742&amp;oq=Beauvais&amp;t=h&amp;hnear=Beauvais,+Oise,+Picardy,+France&amp;z=19&amp;layer=c&amp;cbll=49.431694,2.082645&amp;panoid=-eMAM5tx60-2rhQVy5hKwg&amp;cbp=12,340.4,,0,-3.23 Google Earth view of Beauvais Cathedral from south]
* [https://maps.google.co.uk/maps?q=Beauvais,+France&amp;hl=en&amp;ll=49.432453,2.080214&amp;spn=0.001329,0.003484&amp;sll=51.457294,-0.463177&amp;sspn=0.00066,0.001742&amp;oq=Beauvais&amp;t=h&amp;hnear=Beauvais,+Oise,+Picardy,+France&amp;z=19&amp;layer=c&amp;cbll=49.432409,2.080329&amp;panoid=MWh0f8iiqufdGS9X48kT7Q&amp;cbp=12,77.75,,0,-19.51 Google Earth view of (truncated) west end of Beauvais Cathedral and Basse Oeuvre]


[[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]]
[[Категори:Хула]]
[[Категори:Франци хулисем]]</text>
      <sha1>a2ox6om4rnaiy4ovnyck2kwizi7dget</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атанас Далчев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86736</id>
    <revision>
      <id>873288</id>
      <parentid>794200</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:30:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873288</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7195" sha1="fi4ivpoweaceux3obr4amoqa9ccdgol" xml:space="preserve">{{Çыравçă
 | Ят                   = Далчев Атанас
 | Ӳкерчĕк              = Dalchev.jpg
 | Ӳкерчĕке ăнлантарни  = 
 | Анлăшĕ               = 220 px
 | Çурална чухнехи ят   = Атанас Христов Далчев 
 | Çуралнă вăхăт        = [[1904]], [[çĕртме, 12]]
 | Çуралнă вырăн        = {{ÇВ|Салоники|Салоникире}}
 | Вилнĕ вăхăт          = [[1978]], [[кăрлач, 17]]
 | Вилнĕ вырăн          = {{ВВ|София|Софийăра}}
 | Гражданлăх           = {{BGR}}
 | Ĕçлев тĕсĕ           = сăвăç, тăлмач
 | Дебют                =  1921
 | Ĕçсен чĕлхи          = 
 | Парнесем             = Вена университечĕн Гердер премийĕ
 | Чыславсем            = {{Хисеп Палли орденĕ}} 
 | Викиампар            = 
 | Викивулавăш          = 
}}
''' Далчев Атанас Христов''' (12.6.1904, [[Салоники]] — 17.1.1978, [[София]]) — пăлхар сăвăçи, тăлмачĕ.

== Биографи ==
[[Салоники]]ре, [[Кирилл тата Мефодий|Кириллпа Мефодийĕн]] тăван хулинче çуралнă. [[София|Софийăри]] пĕрремĕш арçын гимназинче, классика профилĕпе, вĕренсе тухнă. 1921 çулта шкул хаçатĕнче пĕрремĕш сăввине пичетленĕ. Гимнази хыççăн, Далчев [[София университечĕ]]н философи факультетне вĕренме кĕнĕ.

1923 çултанпа «Гиперион», «Демократической обзор» тата «Восток» журналсенче пичетленет. 1926 çулта ултă уйăх хушши [[Рим]]ре пурăнать, ӳнер историпе лекцисене итлет. 1927 çулта тусĕсемпе пĕрле хăйĕн «Стрелец» хаçатне кăларма тытăнать, унтах «Стрелец» литература кĕтесĕ ĕçлет. 1928 çулта [[Парис]]е тухса каять, [[Сорбонна|Парис университетĕнче]] лекцисене çӳрет, франс чĕлхине вĕрентекен курсĕнче вĕренет, каярах [[Лондон]]а çитет.

Киле таврăнсан шкулта ĕçлет, куçарать. Тепĕр виçĕ çултан, коммунистсем влаç илсен, ăна штат ĕçне тата пӳрте çухатать. Çемье тăрантарас тесе нумай ĕçлет, çырма вăхăт юлмасть. Пăлхарла [[Ортега-и-Гассет Хосе|Хосе Ортега-и-Гассета]], [[Бальзак Оноре де|Бальзака]], [[Стендаль|Стендале]], [[Лафонтен Жан де|Лафонтена]], [[Чехов Антон Павлович|Чехова]], çаплах [[Гёльдерлин Иоганн Христиан Фридрих|Гельдерлинăн]] лирика поэзине куçарать.

1952 çулта Далчев «Пламыче» («Çулăм») журналăн редакторĕ пулса тăрать

Пултарулăхри шăплăхĕ хыççăн 1927 çулта «Фрагменты» поэзипе философи афоризмĕсен тата критика шевлисен пухмачне пичетлесе кăларать.

1956 çулта кăна Далчев каллех çырма ларать. 1972 çулта «Балкон» пухмач кун çути курать.

1974 çулта III степеньлĕ [[Пăлхари Халăх Республикин орденĕ]]пе чысланă.

1967 çулхи раштавăн 16-мĕшĕнче ССРП Аслă Канашĕн Президиумĕн Хутайĕпе Пăлхарире вырăс тата совет литературине популяризацилес ĕç-хĕле ӳсĕм кӳнĕшĕн Атанас Далчева [[«Хисеп палли» орденĕ]]пе чысланă.

== Пултарулăхĕ ==
Атанас Далчев поэт çĕнĕ эстетика формулине уçнă.

Далчев хайлавĕсене [[Франс чĕлхи|франс]], [[Словак чĕлхи|словак]], [[Чех чĕлхи|чех]], [[Венгр чĕлхи|венгр]], [[Вырăс чĕлхи|вырăс]], [[Нимĕç чĕлхи|нимĕç]], [[Итал чĕлхи|итал]], [[Поляк чĕлхи|поляк]], [[Финн чĕлхи|финн]], [[Испан чĕлхи|испанский]], [[Акăлчан чĕлхи|акăлчан]], [[Турккă чĕлхи|турккă]], [[Китай чĕлхи|китай]], [[Япон чĕлхи|япон]], [[Араб чĕлхи|араб]], [[Швед чĕлхи|швед]] тата урăх чĕлхесене куçарнă.

== Кĕнекесем ==
* Окна, 1926 ç.
* Стихотворения, 1928 ç.
* Париж, 1930 ç.
* Ангел Шартре, 1943 ç.
* Стихотворения, 1965 ç.; 1969 ç.
* Фрагменты, 1967 ç.
* Балкон, 1972 ç.

== Вырăсла кăларнисем ==
* Избранное. Пер. с болгарского. Предисл. [[Самойлов, Давид|Д. Самойлова]]. — М.: Художественная литература, 1974. На русский язык стихотворения Атанаса Далчева перевела [[Петровых, Мария Сергеевна|Мария Петровых]]&lt;ref&gt;[http://forum.artinvestment.ru/blog.php?b=85501 Стихотворения Атанаса Далчева в переводах Марии Петровых]&lt;/ref&gt;.

* Избранное. — София Пресс, (Пер. с болгарского на рус. яз. М. Петровых; Проза М. Тарасовой) 1980.  (библиотека «Болгария»)

== Каçăсем ==
* [http://zamatura.eu/avtori/biografia/Atanas-Dalchev Атанас Далчев. Биография] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031123837/http://zamatura.eu/avtori/biografia/Atanas-Dalchev |date=2020-10-31 }}
* ''Иван Коларов.'' [http://www.slovo.bg/old/litforum/135/ikolarov.htm «Живото живее в грях». Литературен Форум.]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-bg}}

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

[[Категори:Пăлхари сăвăçисем]]
[[Категори:Пăлхари тăлмачĕсем]]
[[Категори:XX ĕмĕрти сăвăçсем]]
[[Категори:XX ĕмĕрти тăлмачсем]]
[[Категори:Çĕртмен 12-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:1904 çулта çуралнисем]]
[[Категори:1978 çулта вилнисем]]
[[Категори:Кăрлачăн 17-мĕшĕнче вилнисем]]</text>
      <sha1>fi4ivpoweaceux3obr4amoqa9ccdgol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бостон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88204</id>
    <revision>
      <id>873298</id>
      <parentid>847871</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873298</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5862" sha1="3qudmlvx9dplfskjfawm7rdcact4gne" xml:space="preserve">{{урăх пĕлтерĕшсем}}
{{ПВ
 |статус                  = Хула
 |пăхăну                  = Штат тата тăрăх тĕп хули
 |чăвашла ят              = Бостон
 |тăван ят                = {{lang-en|Boston}}
 |ӳкерчĕк                 = Boston Montage.jpg
 |ӳкерчĕке ăнлантарни     = Сехет сăнни куçнипе, çӳлти сулахай кĕтесрен: Бэк-Бей, [[Фенуэй Парк]], [[Христиан ăслăхĕ|Христиан ăслăхĕн кăк чиркĕвĕ]], [[Бостон-Коммон]], [[Даунтаун]], [[Массачусетс штачĕн капитолийĕ]]
 |патшалăх                = АПШ
 |герб                    = Seal of Boston, Massachusetts.svg
 |ялав                    = Flag of Boston.svg
 |герб вырăнне            = Пичет
 |герб анлăшĕ             = 115
 |ялав анлăшĕ             = 150
 |герба ăнлантарни        = Бостон пичечĕ
 |ялава ăнлантарни        = Бостон ялавĕ
  |lat_dir = N|lat_deg = 42|lat_min = 21|lat_sec = 28
  |lon_dir = W|lon_deg = 71|lon_min = 03|lon_sec = 42
  |CoordScale             = 
 |регион тĕсĕ             = АПШ администрациллĕ пайланăвĕ{{!}}Штат
 |регион                  = Массачусетс
 |регион тапăлра          = Массачусетс
 |район тĕсĕ              = Тăрăх
 |район                   = Саффолк
 |район тапăлра           = Саффолк (тăрăх, Массачусетс){{!}}Саффолк
 |община тĕсĕ             = 
 |община                  = 
 |община тапăлра          = 
 |патшалăх картти         = 
 |регион картти           = 
 |район картти            = 
 |шалти пайлану           = 
 |пуçлăх тĕсĕ             = Мэр
 |пуçлăх                  = Мартин Уолш
 |никĕсленĕ вăхăт         = 1630
 |пĕрремĕш асăну          = 
 |малтанхи ятсем          = 
 |статус                  = 1822
 |лаптăк                  = 232,1
 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ      = 14&lt;ref&gt;[http://geonames.usgs.gov/pls/gnispublic/f?p=gnispq:3:6647398622404103::NO::P3_FID:617565 Feature Detail Report for: Boston] GNIS{{ref-en}}&lt;/ref&gt;
 |климат                  = [[Континентри нӳрĕк климат|континентри]]
 |официаллă чĕлхе         = 
 |официаллă чĕлхе-ref     = 
  |пурăнан халăх          = {{ӳсĕм}} 692 600&lt;ref name=&quot;quickfacts&quot;&gt;{{Cite web |url=http://quickfacts.census.gov/qfd/states/25/2507000.html |title=Boston (city) QuickFacts from the US Census Bureau |accessdate=2012-12-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121203013517/http://quickfacts.census.gov/qfd/states/25/2507000.html |archivedate=2012-12-03 |deadlink=yes }}&lt;/ref&gt;
  |çырав çулĕ             = 2011
  |йышлăх                 = 4924
  |агломерацири халăх     = {{ӳсĕм}} 4 628 910&lt;ref&gt;http://www.bizjournals.com/boston/blog/bbj_research_alert/2012/11/bostons-population-stays-flat-but.html?page=all&lt;/ref&gt;
  |наци йышĕ              = {{s|шур ӳтлисем 43,9 % (испан чĕлхиллĕ маррисем),}}&lt;br&gt; хура ӳтлисем 23,1 %,&lt;br&gt; латиноамерикансем 20,4 %,&lt;br&gt; азиатсем 9,7 %,&lt;br&gt; хутăшлисем 3,1 %,&lt;br&gt; вырăнтисем 0,8 % 
  |конфесси йышĕ          = христиансем 57 %,&lt;br&gt; иудейсем 5 %,&lt;br&gt; буддăçăсем 5 %,&lt;br&gt; тĕне тытманнисем 33 %
  |этнохороним            = бо́стонец, бо́стонка, бо́стонцы&lt;ref name=&quot;этнохороним&quot;&gt;{{Кĕнеке:Русские названия жителей: Словарь-справочник|55}}&lt;/ref&gt;
 |вăхăт тăрăхĕ            = -5
 |DST                     = -4
 |телефон кочĕ            = 617, 781, 857
 |почтă индексĕ           = 
 |почтă индексĕсем        = 
 |автомобиль кочĕ         = 
 |идентификатор тĕсĕ      = 
 |цифрăллă идентификатор  = 
 |сайт                    = https://www.boston.gov
 |сайт чĕлхи              = en
 |add1n                   = Витлев
 |add1                    = «Америка Афини»
}}
'''Бостон''' — [[Массачусетс]] штачӗн чи пысӑкки тата тӗп хули, [[АПШ]]. Бостон тата АПШ-чи чи ватӑ та пуян хуласен шутне кӗрет. 

== Кун-ҫулӗ ==

== Паллӑ ҫынсем ==
* 
== Тӑванлӑ хуласем ==
*
== Вуламалли ==
*

== Каҫӑсем == 
* [https://www.boston.gov/ Официальный сайт города Бостон]{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20060208172821/http://www.cityofboston.gov/bra/maps/mapsPDFs.asp Карты Бостона]{{ref-en}}
* [https://www.bostonusa.com/ Туристическое бюро Бостона]{{ref-en}}
* [https://www.tripsavvy.com/boston-4139501 Туристическая информация о Бостоне]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}}
* [https://www.bostonhistory.org/ Бостонское историческое общество] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200401224858/https://www.bostonhistory.org/ |date=2020-04-01 }}{{ref-en}}
 
 
[[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]]
[[Категори:Хула]]
[[Категори:АПШ хулисем]]</text>
      <sha1>3qudmlvx9dplfskjfawm7rdcact4gne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Борщов тюльпанӗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>89132</id>
    <revision>
      <id>873297</id>
      <parentid>697625</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T02:32:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873297</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2334" sha1="mo9fhmadqq1s41ybn7x4yehnjtt17ew" xml:space="preserve">{{taxobox
| name         = Борщов тюльпанӗ 
| image file   = Tulipa borszczowii; Baikonur 002.jpg  
| image title  = Борщов тюльпанӗ 
| image descr  =  
| regnum       = Ӳсентăрансем
| divisio      =  
| classis      =  
| ordo         =  
| familia      =  
| genus        =  
| latin        = Tūlipa borszczōwii
| section name =  
| section text =  
| range map    =  
| range legend =  
| wikispecies  =  
| commons      =  
| itis         =  
| ncbi         =  
}}

'''Борщов тюльпанӗ''' (лат. Tūlipa borszczōwii) — [[Тюльпан|тюльпан]] (Tulipa) йӑхӗн, [[Лилия йышшисем|лилия йышшисен]] (Liliaceae) нумай ҫуллӑ суханлисен курӑклӑ ӳсентӑран тӗсӗ.

Арал ҫумӗн эндемикӗ. Казахстанӑн Хӗрлӗ кӗнекине кӗртнӗ.

Ку тӗсе Раҫҫей ботаникне Илья Григорьевичя Борщова чысласа ят панӑ.
== Вуламалли ==
* Введенский А. И. Tulipa borszczowii Rgl. — Тюльпан Борщова // Флора СССР : в 30 т. / гл. ред. В. Л. Комаров. — Л. : Изд-во АН СССР, 1935. — Т. 4 / ред. тома В. Л. Комаров. — С. 342. — 760, XXX с. — 5175 экз. 
== Каҫӑсем ==
* [http://flower.onego.ru/lukov/tulipa/5.html Про Тюльпан Борщова на сайте Энциклопедия садовых растений] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210205012011/http://flower.onego.ru/lukov/tulipa/5.html |date=2021-02-05 }}
* [https://web.archive.org/web/20171201044307/http://innature.kz/articles.php?article_id=440 Про Тюльпан Борщова на сайте «Дары Природы»]
* [https://web.archive.org/web/20140731110351/http://www.sadowod.ru/content/book/vidy-tyulpanov-1 Про Тюльпан Борщова на сайте sadowod.ru]
* [http://flowerlib.ru/books/item/f00/s00/z0000015/st003.shtml Дикорастущие виды тюльпанов]

[[Категори:Тюльпан]]
[[Категори:Казахстанри эндемиксем]]
[[Категори:Клумбăри ӳсентăрансем]]
[[Категори:Вăтам Азири флора]]</text>
      <sha1>mo9fhmadqq1s41ybn7x4yehnjtt17ew</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вазов Иван Минчев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93606</id>
    <revision>
      <id>873301</id>
      <parentid>718129</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873301</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7409" sha1="etdctjwvn8g8ylgyjybqh4exujtcn3o" xml:space="preserve">{{Çыравçă
 | Ят                   = Иван Вазов
 | Тăван ят             = Иван Вазов
 | Ӳкерчĕк              = BASA-937K-1-410-7-Ivan Vazov (cropped).JPG
 | Ӳкерчĕке ăнлантарни  = Вазов портречĕ
 | Çуралнă чухнехи ят   = Иван Минчов Вазов
 | Суя ятсем            = Пейчин, Добринов, Ц-в, Д. Н-ров, Т. Габровски, Боянец, Белчин, Н-чев тата ур.
 | Çуралнă вырăн        = {{ÇВ|Сопот|Сопотра (Пловдив облаçĕ)|Сопот (Пловдив облаçĕ)}}, &lt;br&gt;ун чухне — [[Осман империйĕ]]
 | Çуралнă вăхăт        = [[1850]], [[çĕртме, 27]]
 | Вилнĕ вырăн          = {{ВВ|София|Софияра}}, [[Пăлхари]]
 | Вилнĕ вăхăт          = [[1921]], [[авăн, 22]]
 | Ĕçлев тĕсĕ           = прозăç, сăвăç, драматург
 | Хастар çулсем        = 
 | Тĕлĕ                 = [[Реализм (литература)|реализм]]
 | Жанр                 = лирика, эпос, драма
 | Ĕçсен чĕлхи          = [[пăлхар чĕлхи|пăлхар]]
 | Дебют                = «Борът» сăвă
 | Чыславсем            = {{(!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}}{{Кирилпа Мефодий орденĕ}}
{{!)}}
}}
'''Ива́н Ми́нчов Ва́зов''' (9.7.(27.7)1850, [[Сопот (Пловдив облаçĕ)|Сопот]] — 22.9.1921, [[София]], [[Пăлхари]]) — питĕ паллă пăлхар сăвăçĕсенчен пĕри, ăна тăтăшах пăлхар литературин патриархĕ теççĕ. Вазов пултарулăхĕнче историри икĕ эпоха — пăлхар чĕрĕлĕвĕ тата ирĕклĕ Пăлхари çĕкленĕвĕ çыхăннă. [[Пăлхар ăслăх академийĕ]]н академикĕ, [[Пăлхарин халăх партийĕ]]нчен çутĕç министрĕ (7.9.1897 — 30.1.1899) тата [[Пăлхар çыравçисен пĕрлешĕвĕ]]н хисеплĕ председателĕ.

== Биографи ==
[[File:Vazov Museum Sopot.jpg|left|thumb|200px|Иван Вазов çуралнă çурт. [[Сопот (Пловдив облаçĕ)|Сопот]].]]
1850 çулхи утăн 9-мĕшĕнче (çĕртмен 27-мĕшĕнче кивĕ стильпе) Пловдив облаçĕнчи Сопот хулинче Минчо Вазов купса килйышĕнче çуралнă. Икĕ пиччĕшĕ — [[Вазов Георги|Георги Вазов]] тата [[Вазов Владимир Минчев|Владимир Вазов]] — генерал пулнă, тепĕр пиччĕшĕ — [[Вазов Борис|Борис Вазов]] — пĕрлĕх ĕçченĕ тата политик. Борис Вазов каласа панипе, Вазовсен ратти Яновени нестрам ялĕнчен (Анăç Македони) тухнă Кирко Иванов Арнаудовран пырать, вăл Сопота XVIII ĕмĕрĕн вĕçĕнче [[Али-паша Тепеленский|Али-паша Янинский]] вăхăтĕнче куçса килнĕ.

Иван Вазов училищере вĕренсе тухнă, яш чухнех вырăс литературипе паллашнă. Çаплах грек тата турккă чĕлхисене вĕреннĕ.

1866 çулта Пловдиври гимназие 4-мĕш класа вĕренме кĕнĕ. Гимназире франс чĕлхине вĕреннĕ, Пьер Беранже тата Виктор Гюго позийĕ ăна илĕртнĕ.

== Библиографи ==

== Литература ==
* Бобчев И., Иван Вазов, Биография, «Слав. век», 1903, № 71
* Яцимирский А., Иван Вазов и его поэзия и проза, «Вестник иностранной лит-ры», 1906, II
* [[Уманов-Каплуновский, Владимир Васильевич|Уманов-Каплуновский В.]] Иван Вазов — народный болгарский поэт-гражданин, «Историч. вестник», 1908, V
* Г-в, Историческая драма Вазова, «Слав. изв.», 1908, I—III
* [[Минчо-Делянов]], Вазов, [[Величков]], [[Михайловский]], «Славянский мир», 1910, II
* Державин Н. С., Иван Вазов. Жизнь и творчество, М.-Л., 1948
* Злыднев В. И., Иван Вазов, в кн.: Очерки истории болгарской литературы XIX—XX вв., М., 1959
* Иван Вазов. Сб. по случай сто години от рождението му, С., 1950
* Павлов Т., Иван Вазов. Народен поет и класик, С., 1946
* Королев С., Иван Вазов. Художествен метод и литературни позиции, С., 1951
* Цанева М. Иван Вазов в Пловдив, С., 1966
* Вълчев В., Иван Вазов. Жизнен и творчески път, С., 1968
* Иван Вазов. Библиографический указатель, М., 1962
* Вазов в воспоминаниях современников (на русском языке), С. София-пресс, 1968 г.

== Çав. пекех ==
* [[Иван Вазов ячĕллĕ наци театрĕ]]

==Асăрхавсем ==
== Каçăсем ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Вазов-Минчов}}
* [https://web.archive.org/web/20081208191848/http://literaturata.com/topic-t690.html Биография на Иван Вазов (болг.)]
* [http://slovo.bg/showauthor.php3?ID=14&amp;LangID=1 Иван Вазов (произведения на болгарском)]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://vseknigi.3dn.ru/publ/19 Иван Вазов (произведения на русском)]
* [http://bgdiaspora.h3b.ru/12543 Иванъ Вазовъ. Историко-литературный очеркъ. 1913 г.]
* [https://www.youtube.com/watch?v=_exoMcw88DI Иван Вазов. Избранные стихотворения (аудио) {{ref-ru}}]

[[Категори:Пăлхари сăвăçĕсем]]
[[Категори:Пăлхари çыравçисем]]
[[Категори:Иван Вазов]]
[[Категори:Пăлхар сăвăçĕсем]]
[[Категори:Пăлхар çыравçисем]]
[[Категори:Русофилсем]]
[[Категори:Славянофилсем]]
[[Категори:Славянофиллĕх]]
[[Категори:Панславистсем]]
[[Категори:Пловдивăн хисеплĕ гражданĕсем]]
[[Категори:Вырăс-турккă вăрçине (1877—1878) хутшăннисем]]
[[Категори:1850 çулта çуралнисем]]
[[Категори:Утăн 9-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:1921 çулта вилнисем]]
[[Категори:Авăнăн 22-мĕшĕнче вилнисем]]</text>
      <sha1>etdctjwvn8g8ylgyjybqh4exujtcn3o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вĕçенкайăк чăмчамĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100293</id>
    <revision>
      <id>873300</id>
      <parentid>788326</parentid>
      <timestamp>2026-04-26T05:12:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873300</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3822" sha1="hevv9m6a18cfgck5rijulzizpa34ep4" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Вĕçенкайăк чăмчамĕ
| image file = Polygonum aviculare 4.JPG
| classis = 
| ordo =    
| familia = 
| genus = 
| species = 
| subspecies =  
| latin = Polygonum aviculare
| wikispecies = 
| commons =  
| itis = 
| ncbi = 
| range map = 
}}

'''Вĕçенкайăк чăмчамĕ''', е '''чăмчам''' ({{lang-la|Polýgonum aviculáre}}), — [[пĕр çуллăх ӳсентăран|пĕр çуллăх]] [[курăк]]ла [[ӳсентăран]],  10—80 см таран çÿллĕш пулать; [[Полиморфизм (биологи)|Полиморфла]] [[Тĕс (биологи)|тĕс]], [[чăмчам]] ретĕнчен, ку ятпа пĕр-пĕрне питĕ çывăх тата уйăрса илме те кансĕр тĕссем пĕрлешсе тăраççĕ&lt;ref&gt; Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. Иллюстрированный определитель растений Средней России. — М.: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований, 2003. — Т. 2. — С. 8. — ISBN 5-87317-128-9.&lt;/ref&gt;. Вариантла ятсем: ''илпек'', ''вĕçенкайăк хуратулĕ'', ''хур курăкĕ'', ''чĕмчĕм'', ''чăмчăм''.

&lt;!--[[Лекарственное растение]], кормовое (для птицы). Молодые листья можно употреблять в пищу в [[салат (блюдо)|салатах]], [[суп]]ах, [[пюре]] из листьев.

На хорошо удобрённой [[почва|почве]] буйно разрастается, образуя сплошной ковёр (называемый в народе «трава-мурава»), подавляя другие растения. Из травы получают [[краситель|красители]] (из корней — синий).--&gt;
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
{{wikisource|Ботанический словарь (Анненков)/Polygonum aviculare/ДО|Polygonum aviculare}}
* [http://www.ecosystema.ru/08nature/flowers/041.htm ''Горец птичий'' на сайте Экосистема] &lt;small&gt;Тĕрĕсленĕ 24 октябрь 2008.&lt;/small&gt;
* [http://www.officinalis-plants.com/polygonum-aviculare.html ''Горец птичий'' на сайте Лекарственные растения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211016083315/https://www.officinalis-plants.com/polygonum-aviculare.html |date=2021-10-16 }} &lt;small&gt;Тĕрĕсленĕ 24 октябрь 2008.&lt;/small&gt;
* [https://web.archive.org/web/20080315120415/http://rspu.edu.ru/projects/plants/polygo_a.html ''Горец птичий'' на сайте Виртуальный гербарий Ростовской области] &lt;small&gt;Проверено 24 октября 2008 г.&lt;/small&gt;
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=POAV ''Горец птичий'' на сайте USDA NRCS]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-en}} &lt;small&gt;Тĕрĕсленĕ 24 октябрь 2008 .&lt;/small&gt;

[[Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа]]
[[Категори:Хуратул йышшисем]]
[[Категори:Сиплĕ ӳсентăрансем]]
[[Категори:Выльăх апачĕлĕх ӳсентăрансем]]
[[Категори:Курăксем]]
[[Категори:Космополит-ӳсентăрансем]]
[[Категори:Европăри флора]]
[[Категори:Species Plantarum кĕнекере пĕрремĕш çырнă ӳсентăрансем]]
[[Категори:Çумкурăксем]]</text>
      <sha1>hevv9m6a18cfgck5rijulzizpa34ep4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахаль палан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>103520</id>
    <revision>
      <id>873290</id>
      <parentid>750866</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873290</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1470" sha1="ewiwmbrcxpw1nocg2d7ejrvxul5qzfb" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Хĕрлĕ палан}}
[[File:Viburnum opulus.jpg|thumb|Viburnum opulus]]
'''Ахаль палан''', е '''Хĕрлĕ палан''' ({{lang-la|Vibúrnum ópulus}}) — çулçи тăкăнакан  [[йывăç|йывăçла ÿсентăран]],   {{bt-ruslat|Адокс йышшисем|Adoxaceae}} йышри {{bt-ruslat|Палан|Viburnum}} ретри [[тĕс (биологи)|тĕс]].
== Каçăсем ==
* [https://web.archive.org/web/20090307054250/http://medinfa.ru/trv/11/287 Калина обыкновенная. Справочник лекарственных трав]
* [http://flower.onego.ru/kustar/viburn_v.html Калина обыкновенная на сайте Энциклопедия декоративных садовых растений] &lt;small&gt;{{V|22|06|2009}}&lt;/small&gt;
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=VIOP Калина обыкновенная на сайте USDA NRCS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130704165358/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=VIOP |date=2013-07-04 }}{{ref-en}} &lt;small&gt;{{V|22|06|2009}}&lt;/small&gt;


[[Категори:Адокс йышшисем]]
[[Категори:Декоративлă тĕмсем]]
[[Категори:Сиплĕ ӳсентăрансем]]
[[Категори:Пыл паравçăсем]]
[[Категори:Тĕмсем]]
[[Категори:Евразири флора]]
[[Категори:Çырла культурисем]]</text>
      <sha1>ewiwmbrcxpw1nocg2d7ejrvxul5qzfb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Руç</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110978</id>
    <revision>
      <id>873267</id>
      <parentid>798806</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenchebot</username>
        <id>39001</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>bot's main works' example</comment>
      <origin>873267</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3917" sha1="6cu0x3o0cs70u9wgziur7lvanj4ylw8" xml:space="preserve">{{Урăх пĕлтерĕшсем|Руç (пĕлтерĕшсем)}}
[[Ӳкерчĕк:Kievan Rus in 1237 (ru).svg|thumb|right|275px|Руҫ, Батый тапӑнса кӗриччен (1237 ҫул)]]
{{External media
 |align     = right
 |image1    = [http://www.hrono.ru/proekty/ostu/rus9.gif IX ӗмӗрти тухӑҫ славян ҫӗрӗсем.]
 |image2    = [http://www.hrono.ru/proekty/ostu/rus10.gif X ӗмӗрти Руҫ политкартти]
 |image3    = [http://www.hrono.ru/proekty/ostu/east_eur11.gif XI ӗмӗрти Руҫ политкартти]
 |image4    = [http://www.hrono.ru/proekty/ostu/east_eur12.gif XII ӗмӗрти Руҫ политкартти]
 |image5    = [http://www.hrono.ru/proekty/ostu/east_eur1250.gif XIII ӗмӗрӗн пуҫламӑшӗнчи Руҫ политкартти]
 |image6    = [http://www.hrono.ru/proekty/ostu/east_eur1300.gif XIII ӗмӗрӗн вӗҫӗнчи Руҫ политкартти]
 |image7    = [http://www.hrono.ru/proekty/ostu/east_eur1350.gif XIV ӗмӗрӗн пуҫламӑшӗнчи Руҫ политкартти]
 |image8    = [http://www.hrono.ru/proekty/ostu/east_eur1400.gif XIV ӗмӗрӗн вӗҫӗнчи Руҫ политкартти]
 |image9    = [http://www.hrono.ru/proekty/ostu/east_eur1462.gif 1400—1462 ҫулсенчи Руҫ политкартти]
 |image10    = [http://www.hrono.ru/proekty/ostu/east_eur1505.gif 1462—1505 ҫулсенчи Руҫ политкартти]
 |image11    = [http://www.hrono.ru/proekty/ostu/east_eur1550.gif XVI ӗмӗрӗн пуҫламӑшӗнчи Руҫ политкартти]
 |image12    = [http://www.hrono.ru/proekty/ostu/east_eur1598.gif XVI ӗмӗрӗн вӗҫӗнчи Руҫ политкартти]
 |image13    = [http://www.hrono.ru/proekty/ostu/east_eur1648.gif XVII ӗмӗрӗн пуҫламӑшӗнчи Руҫ политкартти]
 |image14    = [http://www.hrono.ru/proekty/ostu/east_eur1682.gif XVII ӗмӗрӗн вӗҫӗнчи Руҫ политкартти]
}}
'''Руҫ''' ({{lang2|orv|chu|''рѹсь''}}, {{Lang-orv2|''рѹсьскаѧ зємлѧ''}}; {{Lang-non|[[Гардарики|Garðaríki]]}}; {{Lang-gkm|''[[Раççей (ячĕ)|Ῥωσία]]''}}; {{Lang-la|Russia}}, {{lang-la2|Rossia}}; {{Lang-la2|[[Рутения|Ruthenia]]}}) — [[Тухӑҫ Европа|Тухӑҫ Европӑри]] анлӑ этнос-культура регионӗ, [[тухӑҫ славянсем|тухӑҫ славян]] ҫӗрӗсен тахҫанхи ячӗ.

== Пурӑнан халӑх ==

=== Руҫпе ҫыхӑннӑ этнонимсем ===
{{main|Руссем|Русинсем (пулнӑ этноним)|Вырӑссен этнонимӗсем}}

== Культура ==
{{main|Авалхи Руҫӗн культури}}

== Чӗлхери лару-тӑру ==
{{main|Авалхи вырӑс чӗлхи|Тухӑҫ славян чӗлхисем}}
[[Ӳкерчĕк:Rus-1389-lg.png|thumb|right|250px|Тухӑҫ славянсен XIV ӗмӗрӗн вӗҫӗнчи вырӑнти калаҫусем тата ҫыруллӑ чӗлхисем]]

== Тӗне тытни ==
{{main|Славянсен тӗнӗ|Православи|Униатлӑх}}

== Тивӗҫ-ирӗк ==
{{main|Вырӑс тивӗҫ-ирӗкӗ}}
[[Ӳкерчĕк:Крещение Руси.jpg|thumb|right|250px|«[[Руҫе тӗне кӗртни (фрескӑ)|Руҫе тӗне кӗртни]]». [[Васнецов Виктор Михайлович|В. М. Васнецов]] ӳнерленӗ фрескӑ. Киеври [[Улатимӗр соборӗ (Киев)|Улатимӗр соборӗ]]. 1896]]

== Асӑрхавсем ==
;Комментарисем
{{асăрхавсем|2|group=Комм}}

;Ҫӑлкуҫсем
{{асăрхавсем|2}}

== Литература ==
{{refbegin|2}}

{{refend}}
{{Руç}}

[[Категори:Руç| ]]
[[Категори:Вырăс патшалăхĕн ячĕсем]]</text>
      <sha1>6cu0x3o0cs70u9wgziur7lvanj4ylw8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аманат (фильм, 2022)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>117066</id>
    <revision>
      <id>873265</id>
      <parentid>829235</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:22:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873265</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6359" sha1="rkfykolvt1vuej6cizm9spon04d80kf" xml:space="preserve">{{Урăх пĕлтерĕшсем|Аманат (фильм)}}
{{Фильм
| ЧăвЯчĕ = Аманат
| ТăвЯчĕ = Аманат
| Ӳкерчĕк = Постер фильма Аманат, 2022.jpg
| Пысăкăш = 
| Жанр = [[биографи пирки фильм|биографи]], [[истори пирки фильм|истори]], [[вăрçă пирки фильм|вăрçă]], [[драматика фильмĕ|драма]]
| Режиссёр = [[Антон Сиверс]]&lt;br&gt;[[Рауф Кубаев]]
| Продюсер = [[Шамиль Джафаров]]&lt;br&gt;[[Вадим Горяинов]]&lt;br&gt;[[Дмитрий Домнин]]
| Сценарист = [[Шамиль Джафаров]]&lt;br&gt;[[Амет Магомедов]]&lt;br&gt;[[Антон Сиверс]]
| Рольсенче = [[Амин Хуратов]]&lt;br&gt;[[Варвара Комарова]]&lt;br&gt;[[Арслан Мурзабеков]]
| Оператор = [[Антон Дроздов-Счастливцев]]
| Композитор = Артем Васильев&lt;br&gt;[[Владимир Такинов]]
| Хореограф = 
| Компани = 
| Вăхăт = 
| Бюджет = [[300 млн ₽]]
| Сборы = [[50 млн ₽]]
| Патшалăх = {{RUS}}
| Чĕлхе = [[вырăс чĕлхи|вырăс]]
| Çул = 2022
| imdb_id = 
| Сайт = 
}}
'''«Аманат»''' — [[Кубаев Рауф|Рауф Кубаевпа]] [[Сиверс Антон|Антон Сиверс]] режиссёрсен раççей фильмĕ&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://smotrim.ru/article/2747799 |title=К выходу в прокат готовится историческая военная драма &quot;Аманат&quot; |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220520030716/https://smotrim.ru/article/2747799 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://rg.ru/2021/08/04/reg-skfo/v-dagestane-zavershaiutsia-semki-istoricheskogo-filma-amanat.html |title=В съемках фильма &quot;Аманат&quot; приняли участие сотни жителей Дагестана |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522071820/https://rg.ru/2021/08/04/reg-skfo/v-dagestane-zavershaiutsia-semki-istoricheskogo-filma-amanat.html |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;. Экран çине 2022 çулхи çăвăн 26-мĕшĕнче тухнă&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.vesti.ru/television/article/2754211 |title=Преданность, честь и любовь: фильм &quot;Аманат&quot; – с 26 мая в кино |access-date=2022-05-22 |archive-date=2022-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220522102839/https://www.vesti.ru/television/article/2754211 |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

== Сюжет ==
Публикациленĕ синопсис ăнлнтарнипе, фильм [[Джамалуддин (Шамиль ывăлĕ)|Джамалуддин]], [[Шамиль]] имам ывалĕ XIX ĕмĕрĕн пĕрремĕш çурринче — ун чухне Раççейре драмăлла процессем пулса иртнĕ — [https://rgfond.ru/rod/30755?open=/person/30755 Елизавета Оленина]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} вырăс аристократкипе хутшăнни пирки каласа парать&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.kinoafisha.info/movies/8330312/ |title=Аманат, 2022 |access-date=2022-05-22 |archive-date=2021-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210412222502/https://www.kinoafisha.info/movies/8330312/ |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;.

== Рольсенче ==
{{ВРоляхВерх}}
{{ВРолях|[[Амин Хуратов]]||[[Джамалуддин (Шамиль ывăлĕ)|Джамалуддин]]}}
{{ВРолях|[[Варвара Комарова]]||[[Елизавета Петровна Оленина]]}}
{{ВРолях|[[Арслан Мурзабеков]]||имам [[Шамиль]]}}
{{ВРолях|[[Соколов, Андрей Алексеевич|Андрей Соколов]]||император [[Николай I]]}}
{{ВРолях|[[Фомин, Андрей Александрович|Андрей Фомин]]||император [[Александр II]]}}
{{ВРолях|[[Мичков, Александр Васильевич (актёр)|Александр Мичков]]||Алексей Петрович Оленин}}
{{ВРолях|[[Екатерина Гусева]]||Мария Сергеевна Оленина, Елизаветăпа Алексей Оленинсен амăшĕ}}
{{ВРолях|[[Коваленко, Виталий Владимирович|Виталий Коваленко]]||[[Оленин Пётр Алексеевич (1794)|Пётр Алексеевич Оленин]], Елизаветăпа Алексей Оленинсен ашшĕ}}
{{ВРолях|[[Лавров, Фёдор Николаевич|Фёдор Лавров]]||Семен, помещик ăслайçи}}
{{ВРолях|[[Фархад Махмудов]]||Мирза}}
{{ВРолях|Андрей Малов-Гра||полк командирĕ, полковник Кубаровский}}
{{ВРолях|[[Василий Мичков]]||[[Дубельт, Леонтий Васильевич|генерал Дубельт]], [[Виççĕмĕш уйрăм|III уйрăмăн]] тытăмлавçи}}
{{ВРолях|[[Даниил Страхов]]||Мамонов}}{{ВРолях|[[Газимагомед Раджабов]]||Мюрид}}
{{ВРоляхНиз}}

== Ӳнерлекен ушкăн ==
* Режиссёр - [[Антон Сиверс]], [[Рауф Кубаев]]
* Продюсер - [[Шамиль Джафаров]], [[Вадим Горяинов]], [[Дмитрий Домнин]]
* Сценарист - [[Шамиль Джафаров]], [[Амет Магомедов]], [[Антон Сиверс]]
* Оператор - [[Антон Дроздов-Счастливцев]]
* Композитор - Артем Васильев, [[Владимир Такинов]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
{{Антон Сиверсăн фильмĕсем}}

[[Категори:Кавказ вăрçи пирки фильмсем]]
[[Категори:Вырăсла фильмсем]]</text>
      <sha1>rkfykolvt1vuej6cizm9spon04d80kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Атилĕх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121037</id>
    <revision>
      <id>873289</id>
      <parentid>873032</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T21:32:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873289</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7896" sha1="cthdfefv6h1ce8vr8woxv7tl79a258e" xml:space="preserve">:''Ку ăнлава '''[[ашшĕлĕх]]''' тенипе пăтраштармалла мар''
[[File:Citoyens, la Patrie est en danger.jpg|thumb|Citoyens, la Patrie est en danger&lt;/br&gt;&lt;big&gt;Элтешсем,Атилĕх хăрушлăхра (хр.)&lt;/big&gt;]]
[[File:Zuguo-Wansui-2712.jpg|thumb|Çурт çинчи киттайла çырнă текст (Шанхай, КНР)]]
'''Атилĕх''', çавăн пекех '''аттелĕх''' — «тăван çĕршыв» тенине пысăкрах пафоспа калани. çуралса ÿснĕ вырăн пирки хăпартлансарах калама тăрăшни; [[çын]] тата çуралса ÿснĕ вырăн хушшинчи социалла-элтешле тĕлĕшсем.

== «Атилĕх» vs. «Тăван çĕршыв» == 
&lt;!--Как в обыденном сознании, так и в значительной части научно-справочной и философской литературы понятия «Отечество» и «Родина» считаются почти тождественными&lt;ref name=&quot;chikaeva&quot;&gt;''Т. А. Чикаева'' [https://cyberleninka.ru/article/n/rodina-ili-otechestvo-razgranichenie-ponyatiy/pdf Родина или Отечество: разграничение понятий] {{Wayback|url=https://cyberleninka.ru/article/n/rodina-ili-otechestvo-razgranichenie-ponyatiy/pdf |date=20220506165040 }} // Вестник [[Ленинградский государственный университет имени А. С. Пушкина|ЛГУ им. Пушкина]], 2017, № 1, стр. 90-97.&lt;/ref&gt;, при этом предпочтение одного понятия другому нередко ангажировано (см. предыдущий раздел).

Однако, вообще говоря, Родина ассоциируется в первую очередь с природно-биологической стороной жизни индивидуума и такими понятиями как «родная природа», «свой народ», «близкие по духу люди», «своя культура», «образ жизни», «родной язык» — то есть является объективной духовной ценностью, первичной по отношению к личности и обществу. Отечество же связывается с социально-гражданской стороной: «сознательным устройством бытия», «государственным регулированием», «долгом», «правом» — и не существует в отрыве от политической организации общества. Отечество, следовательно, формируется в процессе совместного творчества отдельных личностей и общества в целом&lt;ref name=&quot;chikaeva&quot;/&gt;. 

Описанное разграничение понятийных смыслов «Родины» и «Отечества» не является строгим, так как природное и социальное начала взаимосвязаны. То есть синонимизация данных понятий не противоречит объективной реальности и во многих контекстах уместна.--&gt;
Чăваш самахсарĕнчен&lt;ref&gt;[https://ru.samahsar.chuvash.org/s/4/аттелĕх Неологический словарь чувашского языка]&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
Аттелĕх. п.с. Тăван çĕршыв (ытларах 1941-1945 çулсенчи вăрçă ятне каланă чухне усă кураççĕ). «Отечество» вырăнне Митта Ваçлейĕ «аттелĕх» теме сĕннĕччĕ. Г.Юмарт //С-на, 1990, 390 с. Ăна Хĕрлĕ Çăлтăр, 1 степень Аттелĕх вăрçин орде-нĕсемпе... наградăланă. Н.Кушманов //Т-ш, 22.01.1998, 4 с. — Аттелĕх вăрçи (М.Юхма //Пике, 1991, 7 /, 24 с.); Аслă Аттелĕх вăрçи (ЧЕ, 1992, 21 /, 16 с.; К-ш, 27.04.1996; ХС, 25.09.1997; ТА, 2003, 2 /, 41 с.; ЧХ, 2003, 19 /, 1 с.); иртнĕ Аттелĕх вăрçи (Л.Таллеров //Х-р, 24.07.2001, 2 с.).
{{Цитата вĕçĕ}}

Чăваш чĕлхинче аттелĕх (атилĕх) текен сăмах пулмаллине Г. Юмарт ятарлă статьяра&lt;sup&gt;[[Ыйтусем|[''тупмалла'']]]&lt;/sup&gt; теорилле никĕсленĕ. 
=== Сăвă ===
Яруткина Светлана Вячеславовна — Хĕрлĕ Чутай районĕнчи Хусанушкăнчи тĕп шкулта чăваш чĕлхипе литературăна вĕрентекен, Сĕнтĕкçырми ялĕнче пурăнать. Унăн сăввинчен&lt;ref&gt;[https://www.chuvash.su/lib/haylav/1979.html Светлана Яруткина | Сăвă | 2009 | Сĕнтĕкçырми | Халап хапха тăрринче... | ] — Электронлă вулавăш.&lt;/ref&gt;. 

:Ватă çынсем калани
:Асра юлнă хăшсенче.
:Сăмах пырĕ çак ялти
:Спаскав Якурĕ çинчен.

:'''Аттелĕх''' вăрçичченех
:Лартнă вăл çурт çĕннине.
:Çакă çурта нĕр кĕртме,
:Шут тытнă сăрă илме.

== Çавăн пекех ==
* [[Патриотизм]]
* [[Атилĕх (турăш çырасси)]] 
* [[Атилĕх — Мĕнпур Раççей]] 

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
{{Викисловарь|атилĕх}}
== Тĕп литература ==
* ''Т. А. Чикаева'' [https://cyberleninka.ru/article/n/rodina-ili-otechestvo-razgranichenie-ponyatiy/pdf Родина или Отечество: разграничение понятий]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220506165040/https://cyberleninka.ru/article/n/rodina-ili-otechestvo-razgranichenie-ponyatiy/pdf |date=2022-05-06 }} // Вестник [[Ленинградский государственный университет имени А. С. Пушкина|ЛГУ им. Пушкина]], 2017, № 1, стр. 90-97.
== Литература ==
* [[Даль, Владимир Иванович|Даль В. И.]] [https://web.archive.org/web/20140517202127/http://philolog.petrsu.ru/dahl/html/pdf/CHTO42.pdf Что такое отчизна?]
* ''Лескинен М. В.'' [https://inslav.ru/images/stories/pdf/2006_Kultura_skvoz%27_prizmu_identichnosti.pdf#page=127 «Отечество» и «Родина» в российских учебниках географии последней трети XIX в. Конструирование территориальной идентичности] // Культура сквозь призму идентичности. — М.: [[Индрик (издательство)|Индрик]], 2006. — С. 126—152.
* [https://web.archive.org/web/20091109070649/http://www.karamzin.net.ru/lib/sb/book/3533/page/0 Карамзин Н. М. О любви к отечеству и народной гордости // Соч., т. 3. — {{СПб}}, 1848.]
* Макаров В. В. Отечество и патриотизм. — Саратов: Изд-во Сарат. Ун-та, 1988\
* Д. Н. Ушаков-Толковый словарь
* Троицкий Е. С. Любовь к Отечеству — движущая сила его возрождения. — М.: АКИРН, 1996 
{{тулаш каçăсем}}
[[Категори:Патриотизм]]</text>
      <sha1>cthdfefv6h1ce8vr8woxv7tl79a258e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахаль хăмла</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122869</id>
    <revision>
      <id>873292</id>
      <parentid>869674</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:12:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873292</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5590" sha1="f6ujcl1yvqf5b3pgtbgqd8ng3tupg56" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Хăмла (пĕлтерĕшсем){{!}}Хăмла}}
{{Taxobox
| image file = Hopfen2.jpg
| image descr = Ахаль хăмла
| regnum = Ӳсентăрансем 
| latin  = ''Humulus lupulus''  
}}

'''Ахль хăмла''', е '''Явăнакан хăмла'''&lt;ref name=&quot;БИН РАН&quot;&gt;{{cite web|url = https://www.binran.ru/resursy/informatsionnyye-resursy/tekuschie-proekty/botatlas/index.php?ID=514|website = [[БИН РАН]]|accessdate = 2023-12-24|lang = ru|title =Humulus lupulus L. — Хмель вьющийся}}&lt;/ref&gt; ({{lang-la|Húmulus lúpulus}}) — {{bt-ruslat|кантӑр йышшисем|Cannabaceae}}  ямахатри  {{bt-ruslat|Хăмла|Humulus}} кăка кĕрекен [[Чечеклĕ ӳсентăрансем|чечеклĕ ӳсентăран]]сенчен пĕри, курăмлă тĕс.
: &lt;small&gt;Чăн хăмласăр пуçне, хăш чухне çак ятпах урăх ӳсентăрансене палăртаççĕ, сăмахран: {{bt-ruslat|Княжик|Atragene}} [[L.]], {{bt-ruslat|Вьюнок|Convolvulus}} [[L.]], {{bt-ruslat|Луносемянник|Menispermum }} [[L.]], çаплах хăшпĕр лутра ӳсекен хăмла [[сапака|сапаки]] евĕр [[курăксем|курăка]], сăмахран {{bt-ruslat|ака клеверĕ|Trifolium agrarium}} [[L.]] тата {{bt-ruslat|Ахаль Чёрноголовка|Prunella vulgaris}} [[L.]]&lt;/small&gt;

Кăкăн латтыньле ячĕ {{lang-la|humus}} — ''çĕр'', ''тăпра'' тени пулать, çак ĕнтĕ ӳсентăран çĕре сĕртĕнсе çитĕннине пĕлтерет темелле.

== Усă курасси==
Хăмлапа медицинăра тата апат-çимĕç промăçлăхĕнче усă кураççĕ. Хăмла супкăмĕ [[Сăра вĕретни|сăра вĕретме]] чĕрри пулать. Тунинчен япăхрах  [[хут]]а хатĕрлеççĕ, çаплах [[михĕ]] çыхма тата [[вĕрен]] явма юрăхлă. Китайра хăмлан çамрăк çулçисемпе [[тут пурçăн арлавçи]]н лĕпĕш хурчĕсене тăрантараççĕ.

=== Медицина ===

=== Апата хушасси ===
[[Бельги]]ре хăмлан çамрăк хунавĕсене [[салат (апат)|салата]],  [[яшка]]на тата [[соус]]а яраççĕ. [[Румыни]]ре çамрăк хунавсене [[спаржă]] вырăнне усă кураççĕ.
[[File:Hopfenanbau.jpg|thumb|left|Кăнтăр [[Германи|Германири]] хăмла плантацийĕ.]]
Тахçанхи вăхăтранах хăмлана [[çăкăр]]а тата тĕрлĕ кондитер çимĕçне хатĕрленĕ чухне усă курнă. Хăмлара [[ксантогумол]] чылай, çавăнпа хăмлапа [[сăра]] пĕçереççĕ. Хăмларан [[Пыл (ĕçме)|пылак эрех]] тăваççĕ. Хăмла пыл [[ăсла|ăслин]] тĕп компоненчĕ пулса ĕçмене хаярлăха парать, унăн органолептик кăтартăвĕсене пахалатать. Хăмлара эфир тата [[дубиль япалалăхĕ]] чылай, çавсене пула вăл пыл [[эрех]]не çутăлтарать те йӳçесрен упрать.

== Кăсăклă фактсем ==
[[File:Хмель.jpg|thumb|170px|Хăмла]]
Хăмла тунипе çулçисем [[йывăр металсем|йывăр металсен]] [[ион]]ĕсене [[Адсорбци|çăтса илме]] пултарать, çапла хăмла çулçисен 1 [[г]] [[Биомасса|биомасси]] 4,2 [[мг]] [[тăхлан]]а çăтаять&lt;ref name=n14&gt;http://www.provisor.com.ua/archive/2004/N14/art_25.htm — Журнал «Провизор», выпуск № 14 за 2004 г.&lt;/ref&gt;.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
* {{ФлораСССР|автор=Ярмоленко А. В.|пай=Ăрат 374. Хĕмель — Humulus|том=5|стр=382—383}}

== Каçăcем ==
{{wiktionary|хăмла}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Хмель, растения из семейства коноплевых}} &lt;small&gt;2008 ç. чӳкĕн 25-мĕшĕнче тĕрĕсленĕ&lt;/small&gt;
* {{Из БСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00086/89500.htm}} &lt;small&gt;2009 ç. юпан 10-мĕшĕнче тĕрĕсленĕ&lt;/small&gt;
* {{GRIN|genus|5854|{{v|11|7|2010}}}}
* {{EOL|61336|{{v|11|7|2010}}}}
* [http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=HUMUL ''Хмель'' на сайте USDA NRCS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130524171856/http://plants.usda.gov/java/profile?symbol=HUMUL |date=2013-05-24 }}{{ref-en}} &lt;small&gt;2008 ç. чӳкĕн 25-мĕшĕнче тĕрĕсленĕ&lt;/small&gt;
* [http://flower.onego.ru/liana/humulus.html ''Хмель'' в Энциклопедии декоративных садовых растений] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120313190700/http://flower.onego.ru/liana/humulus.html |date=2012-03-13 }} &lt;small&gt;2008 ç. чӳкĕн 25-мĕшĕнче тĕрĕсленĕ&lt;/small&gt;
{{Тулаш каçăсем}}
[[Категори:Сăра]]
[[Категори:Еврази флори]]
[[Категори:Çимĕç ӳсентăранĕсем]]
[[Категори:Сиплев ӳсентăранĕсем]]
[[Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа]]</text>
      <sha1>f6ujcl1yvqf5b3pgtbgqd8ng3tupg56</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ахаль хурапуç</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122903</id>
    <revision>
      <id>873293</id>
      <parentid>842095</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T22:14:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873293</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2608" sha1="jj6914h921vz9vck1j6rubis1a8k64n" xml:space="preserve">:{{ан арпаштарăр|Чакан|Чаканпа}}
{{Пĕлтерĕшсем|Хурапуç (пĕлтерĕшсем)}}
{{Taxobox
| name = Ахаль хурапуç
| image file =   Selfheal (49189041737).jpg
| classis = 
| ordo =    
| familia = 
| genus = 
| species = 
| subspecies =  
| latin = Prunélla vulgáris
| wikispecies = 
| commons =  
| itis = 
| ncbi = 
| range map = 
}}
[[File:Prunella vulgaris NRM.jpg|thumb|285px|Prunella vulgaris]]
'''Ахаль хурапуç''' ({{lang-la|Prunélla vulgáris}})  —   [[суккăр вĕлтĕрен йышшисем]] (''Lamiaceae'') ямахатри курăкла ÿсентăран, [[хурапуç]] (''Prunella'') ретĕн [[курăмлă тĕс]]ĕ&lt;ref&gt;[http://www.bgbm.org/scripts/asp/IAPT/ncugentry.asp?name=Prunella NCU-3e. Names in current use for extant plant genera. Electronic version 1.0. Entry for ''Prunella'' L.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090507021342/http://www.bgbm.org/scripts/asp/IAPT/ncugentry.asp?name=Prunella |date=2009-05-07 }}{{ref-en}} {{v|5|8|2010}}&lt;/ref&gt;

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* {{Анненков|Prunella vulgaris}}
* Губанов И. А., Киселёва К. В., Новиков В. С., Тихомиров В. Н. Иллюстрированный определитель растений Средней России. — М.: Т-во научных изданий КМК, Ин-т технологических исследований, 2004. — Т. 3. Покрытосеменные (двудольные: раздельнолепестные). — С. 142. — ISBN 5-87317-163-7.
* Григоренко В. Н. Разнотравные лесные луга в таежной сибири // Пчеловодство : журнал. — 1973. — № 12. — С. 25—26.

== Каçăсем ==
* [http://plants.usda.gov/java/charProfile?symbol=PRVU ''Prunella vulgaris''. Natural Resources Conservation Service PLANTS Database. USDA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241208050623/https://plants.usda.gov/java/charProfile%3Fsymbol%3DPRVU |date=2024-12-08 }}

{{тулаш каçăсем|Ӳсентăрансем}}


[[Категори:Евразири флора]]
[[Категори:Африкăри флора]]
[[Категори:Çурçĕр Америкăри флора]]
[[Категори:Суккăр вĕлтĕрен йышшисем]]
[[Категори:Пӳсĕр курăкĕ йышшисем]]
[[Категори:Австралири флора]]
[[Категори:Çумкурăксем]]</text>
      <sha1>jj6914h921vz9vck1j6rubis1a8k64n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Коррупци</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123839</id>
    <revision>
      <id>873274</id>
      <parentid>862089</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Max Tenche [[Корруци]] страницӑн ятне [[Коррупци]] ҫине улӑштарчӗ</comment>
      <origin>862089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10177" sha1="aoajf33oz9n6ebp3h55aeqqlprvkdgd" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Коррупци (пĕлтерĕшсем)}}
:{{redirect|Коррупционер}}
[[Ӳкерчĕк:Gustave Doré - Inferno 22 (fragment).png|мини|300px|[[Данте Алигьери|Данте]] çырнă «[[Турăлла комеди]]н» иллюстрацийĕ.&lt;br&gt;''[[Доре, Гюстав|Гюстав Доре]]'' [[гравюра|грав.]]]]
'''Корру́пци''' ({{lang-la|corrumpere}} «пăсăлас», {{lang-la|corruptio}} «[[сутăнтару]], сутăнаслăх; пăсăласси, йăнăшасси, çĕресси; [[пăсăлтару]]») — ĕç вырăнĕпе хăйĕн харкамлăх тĕллевĕсене пурнăçлама усă курнине пĕлтерекен термин&lt;ref&gt;{{Статья|каçă=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1467-6419.00133|автор=Arvind K. Jain|пуçелĕк=Corruption: A Review|год=2001-02|чĕлхе=en|кăларăм=Journal of Economic Surveys|том=15|выпуск=1|страницы=71–121|issn=0950-0804, 1467-6419|doi=10.1111/1467-6419.00133|archivedate=2022-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220805060006/https://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/1467-6419.00133}}&lt;/ref&gt;

== Коррупциологи ==
{{main|Коррупциологи}}

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
{{refbegin|2}}
;Тĕнчери тивĕç-ирĕк
* Конвенция об уголовной ответственности за коррупцию. — Совет Европы. Серия Европейских договоров. № 173. Страсбург: 1999. 27 янв. [http://conventions.coe.int/Treaty/rus/Treaties/Html/173.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131109115025/http://conventions.coe.int/treaty/rus/Treaties/Html/173.htm |date=2013-11-09 }}.
* [http://www.conventions.coe.int/Treaty/rus/Treaties/Html/174.htm Конвенция о гражданско-правовой ответственности за коррупцию] — Совет Европы. Серия Европейских договоров. № 174.
* Конвенция Организации объединённых наций против коррупции. Нью-Йорк: ООН, 2004. [http://www.unodc.org/documents/treaties/UNCAC/Publications/Convention/08-50028_R.pdf]
* [[Конвенция ООН против коррупции]]

;Ăслăлăх тата публицистика
* Коррупция и бюрократизм: истоки и пути преодоления: Темат. сб. / Рос. акад. гос. службы при Президенте Рос. Федерации; [Отв. ред. Иванов Г. И.]. — М.: РАГС, 1998.
* ''[[Волженкин, Борис Владимирович|Волженкин Б. В.]]'' Коррупция. — СПб.: СПбЮИ, 1998.
* Основы борьбы с коррупцией (системы общегосударственной этики поведения) / под ред. С. В. Максимова — М.: 1999.[https://web.archive.org/web/20011031054048/http://www.transparency.org.ru/CENTER/c_book.asp]
* Россия и коррупция: кто кого. / Текст подгот. Регион. обществ. фондом «Информатика для демократии» (Фондом ИНДЕМ). — М.: Изд-во Независимая Газета, 1999.
* ''[[Альбац Е. М.]]'' Бюрократия: Борьба за выживание. — М.: ГУ ВШЭ, 2000.
* ''[[Гевелинг Л. В.]]'' Клептократия. — М.: Гуманитарий, 2001.
* ''[[Кузьминов Я. И.]]'' Тезисы о коррупции. — М.: Гос. ун-т. Высш. шк. экономики, 2000.
* ''[[Тимофеев, Лев Михайлович|Тимофеев Л. М.]]'' Институциональная коррупция: Очерки теории. — М.: Изд. центр РГГУ, 2000.
* ''Богданов И. Я.'' Коррупция в России: Соц.-экон. и правовые аспекты / И. Я. Богданов, А. П. Калинин; Рос. акад. наук. Ин-т соц.-полит. исслед. — М., 2001.
* ''Аминов Д. И.'' Коррупция как социально-правовой феномен и пути её преодоления / Д. И. Аминов, В. И. Гладких, К. С. Соловьёв; Моск. акад. предпринимательства при правительстве г. Москвы. — М.: Юрист, 2002.
* ''Роуз-Аккерман С.'' Коррупция и государство. Причины, следствия, реформы / Пер. с англ. О. А. Алякринского. — М.: Логос, 2003. — 356 с.
* ''Краснов, М. А.'' Коррупция на дорогах / Краснов, Михаил Александрович. — М.: Фонд ИНДЕМ, 2004.
* ''АР К782 Красноусов, С. Д. (Сергей Дмитриевич). Коммерческий подкуп как форма коррупции в частном секторе : понятие и противодействие : автореферат диссертации на соискание учёной степени кандидата юридических наук. Специальность 12.00.08 — уголовное право и криминология; уголовно-исполнительное право / С. Д. Красноусов; науч. рук. Н. В. Щедрин. -Владивосток, 2012. −26
* ''Козонов Э. Ю.'' Коррупция: истоки и пути преодоления / Козонов Э. Ю., Жукаев А. М. — М.: МАКС Пресс, МГУ им. М. В. Ломоносова, 2006.
* Борьба с ветряными мельницами? Социально-антропологический подход к исследованию коррупции. — СПб.: Алетейя, 2007. — 234 с.
* ''Педреро Мигель''. Коррупция. Клоака власти. — М.: СТОЛИЦА-ПРИНТ, 2008. — 320 с.
* '' Конышев В. Н., Сергунин А. А.'' Система индикаторов вузовской коррупции // Высшее образование в России. 2011, № 10.
* ''[[Румянцева, Елена Евгеньевна|Румянцева Е. Е.]]'' Коррупция как противоположность демократии // Научный эксперт. — 2008. — № 12. — С. 60-70. [https://web.archive.org/web/20120709193647/http://www.rusrand.ru/text/Jornal12_2008.pdf]
* ''[[Румянцева, Елена Евгеньевна|Румянцева Е. Е.]]'' Коррупция как альтернатива демократии. — Palmarium Academic Publishing, 2012. — ISBN 978-3-8473-9286-6
* ''Макаров А. А.'' Коррупция в системе органов внутренних дел. — М.: Nota Bene, 2009. — ISBN 978-5-8188-0132-2
* ''Мирошниченко Д. В.'' Уголовно-правовое воздействие на коррупцию. — М.: Юрлитинформ, 2010. — 200 с.
* ''Гриб В. Г., Окс Л. Е.'' Противодействие коррупции. — М., 2011. — 192 с.
* ''Соловьёв В. Р.'' Империя коррупции. Территория русской национальной игры. — М., Эксмо, 2012. — 288 с.
* ''Фисман, Р., Мигель, Э.'' Экономические гангстеры. Коррупция, насилие и бедность национальных масштабов. — М., 2012. — 302 с.
* Лариса Буракова. Почему у Грузии получилось. — Альпина Паблишер, 2011. — 271 с. — ISBN 978-5-4295-0012-6.
{{refend}}
== Каçăсем ==
{{Навигаци
|Викисловарь = коррупци
|Викицитатник = Коррупци
}}

* [https://web.archive.org/web/20080908000359/http://www.transparency.org.ru/CENTER/cpi_08.asp Индекс восприятия коррупции]{{ref-en}}
* [https://web.archive.org/web/20090912083921/http://anticorrupcioner.ru/ Антикоррупционер. Ру. Коррупционеры, коррупция, факты коррупции, борьба с коррупцией]
* [http://www.netkorrupcii.ru/ НетКоррупции.ру — всё о коррупции, взятках, кумовстве] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231119115601/http://www.netkorrupcii.ru/ |date=2023-11-19 }}
* [http://www.aferizm.ru/histiry/his_vzyatka_tabel.htm Табель о взятках]
* ''Tishchenko P. D''. [http://www.zpu-journal.ru/en/articles/detail.php?ID=336 Corruption: the Russian Experience]
* [https://web.archive.org/web/20090409081615/http://www.hakira.info/13.shtml Краткий очерк] и [https://web.archive.org/web/20080416053409/http://hakira.info/14.shtml всемирная история] коррупции
* [https://web.archive.org/web/20090708043041/http://www.rusrand.ru/public/public_116.html Государственная политика противодействия коррупции и теневой экономике в России Материалы Всероссийской научной конференции (Москва, 6 июня 2007 года)]
* {{cite web |url=https://tass.ru/borba-s-korruciey |title=Борьба с коррупцией |subtitle=Рубрика «Сюжет» |publisher=[[ТАСС]] |description=Читать все последние новости на тему |accessdate=2023-11-12}}

{{Тулаш каçăсем}}

[[Категори:Коррупци|*]]
[[Категори:Бюрократи]]
[[Категори:Экономика проблемисем]]</text>
      <sha1>aoajf33oz9n6ebp3h55aeqqlprvkdgd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бухара еврейӗсем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127642</id>
    <revision>
      <id>873280</id>
      <parentid>866980</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:51:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Йӑлана кӗнӗ ӗҫсем */ хушни</comment>
      <origin>873280</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32143" sha1="h8njug3ti8rf5mpeewj0f9qiwffqs8j" xml:space="preserve">{{Халăх
| ячĕ = Бухара еврейӗсем
| тăван ячĕ = {{Lang-he|יְהוּדֵי־בּוּכָרָה}}&lt;br&gt;{{Lang-fa|یهودیان بخارا}}&lt;br&gt;{{Lang-uz|Buxoro yahudiylari / Бухоро яҳудийлари}}&lt;br&gt;{{Lang-tg|яҳудиёни Бухоро}}
| ӳкерчĕк = Bukharian_Jewish_family,_1880c.png
| йышĕ = 300 000 — 350 000 ҫын&lt;ref&gt;{{cite web |title=EAJC Deputy Secretary General Participates In World Congress of Bukharan Jews Meeting |url=http://jewseurasia.org/page84/news35805.html |website=jewseurasia |access-date=19 November 2024}}&lt;/ref&gt;
| вырнаçăвĕ = {{Ялавлани|Израиль}}: 160 000&lt;br&gt;
{{Ялавлани|АПШ}}: 70 000&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hahamy |first=Madison |date=2019-09-27 |title=The Queens 50,000: Locating my identity in &quot;Remapping America&quot; |url=https://yaledailynews.com/blog/2019/09/27/the-queens-50000-locating-my-identity-in-remapping-america/ |access-date=2025-08-10 |website=Yale Daily News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
* [[Нью-Йорк]]: 50 000&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Benaim |first=Rachel Delia |date=2017-04-19 |title=Now Americans, Bukharian Jews face new set of challenges |url=http://www.timesofisrael.com/now-americans-bukharian-jews-face-new-set-of-challenges/ |access-date=2025-08-10 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
{{Ялавлани|Аслӑ Британи}}: 15 000&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Австри}}: 3000 — 3500&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Германи}}: 2000&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Узбекистан}}: 1500&lt;br&gt;
* [[Бухара]]: 150&lt;ref name =NewYorkTimes&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2018/04/07/world/asia/uzbekistan-bukhara-jews.html|title=In Bukhara, 10,000 Jewish Graves but Just 150 Jews|work=[[The New York Times]]|date=7 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ido&gt;{{cite journal |last=Ido |first=Shinji |date= June 15, 2017 |title=The Vowel System of Jewish Bukharan Tajik: With Special Reference to the Tajik Vowel Chain Shift |journal=Journal of Jewish Languages |volume=5 |issue= 1 |pages=81–103 |doi=10.1163/22134638-12340078 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Канада}}: 1500&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Австрали}}: 130+&lt;br&gt;
*[[Мельбурн]]: 130+&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.abc.net.au/listen/programs/encounter/shalom-from-the-silk-road-the-story-of-the/3000902|title=Shalom from the Silk Road: The Story of the Bukharians|work=[[Radio National]]|date=February 13, 2011|quote=And what of Melbourne's Bukharians, with around 65 families?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.vic.gov.au/jewish-community-profile|title=Jewish community profile|work=State Government of Victoria|date=March 27, 2024|quote=The Jewish community in Victoria is the largest in Australia, with the majority of Jewish people living in Melbourne.}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Таджикистан}}: 34&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Раҫҫей}}: 18&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |title=Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года |url-status=live |access-date=2023-01-05 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Афганистан|Taliban}}: 0&lt;ref name=&quot;last&quot;&gt;{{Cite web|title=Woman now thought to be Afghanistan's last Jew flees country|url=https://www.independent.ie/world-news/woman-now-thought-to-be-afghanistans-last-jew-flees-country-40996142.html|access-date=2021-11-12|website=Independent|date=29 October 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| çухалнă = 
| архкультура = 
| чĕлхе = [[еврей-таджик диалекчӗ]]&lt;ref name=&quot;IranicaBukhara&quot;&gt;Zand, Michael (1989). &quot;BUKHARA vii. Bukharan Jews&quot;. In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica. Vol. IV/5: Brick–Burial II. London and New York: Routledge &amp; Kegan Paul. pp. 530–545. ISBN 978-0-71009-128-4.&lt;/ref&gt;
| тĕн = [[иудаизм]]
| расă =
| кĕрет =
| тăван =
| генезис = [[еврейсем]]
| унăн шутĕнче =
}}

'''Бухара еврейӗсем''' (''вӑтам ази еврейӗсем'', ''бухорисем'', ''исроилсем'' е ''яхудисем'', {{Lang-he|יְהוּדֵי־בּוּכָרָה}}, {{Lang-fa|یهودیان بخارا}}, {{Lang-uz|Buxoro yahudiylari / Бухоро яҳудийлари}}, {{Lang-tg|яҳудиёни Бухоро}}) — [[Вӑтам Ази]]ри пурӑннӑ тата пурӑнакан [[Иудаизм|иудей]] диаспорин [[тӗн]]лӗ тата [[чӗлхе]]ллӗ [[еврейсем|еврейсен]] ушкӑнӗ.

Бухара еврейӗсен нумайрахӑшӗ [[Вӑтам Ази]]ри [[Бухара эмирачӗ]]н, [[Коканд ханлӑхӗ]]н, [[Хива ханлӑхӗ]]н хулисенче пурӑннӑ. [[Бухара]] хулинче нумай еврейсем пурӑннӑран XX ӗмӗр пуҫламӑшӗнче ку ят Вӑтам Азири нумайрахӑш пурӑнакан еврейсемпе ҫирӗпленнӗ.

[[Ӳкерчĕк:Carte empire Sassanide.png|thumb|300px|Карттӑ ҫинчи [[IV]] ӗмӗр вӗҫӗнчи [[Сасанидсен патшалӑхӗ|Сасанид Персийӗ]]. Персид [[шахиншах]]ӗ [[Йездегерд I]] иудаизме кӗнӗ тата [[Рав Гуна Бар Натан|Гуна Бар Натанӑн]] хӗрӗпе [[Шошандухт|Шошандохт]]па мӑшӑрланнӑ, вӑл [[Израиль патшалӑхӗ|авалхи израиль]] патши [[Давид]]ӗн никӗсӗччӗ. Вӗсенче виҫӗ ывӑлӗ ҫуралнӑ: вар ывӑл [[Бахрам V|Бахрам]] персид патши пулнӑ тата шахиншах пулса тӑнӑ, кӗҫӗн ывӑл Нарсэ [[Аслӑ Хораса]]ӑн шахрабӗ (кӗпӗрнаттӑрӗ) пулнӑ. Аслӑ Хорасана авалхи хуласем кӗнӗ: [[Мерв (авалхи хула)|Мерв]], [[Бухара]], [[Самарканд]].]]

== Ят ==
«Бухара еврейӗсем» ят Бухара хулинчи, [[Бухара эмирачӗ|Бухара эмиратӗнчи]] пурӑннӑ [[еврейсем|еврейсенчен]] тухнӑ. Анчах еврейсем кӳршӗ ханлӑхсенче ([[Коканд ханлӑхӗ|Кокандпа]] [[Хива ханлӑхӗ|Хива]]) пурӑннӑ та. Вӗсем «вӑтам ази еврейӗсем» ятлӑччӗ. Тӑван ят: ''яхуди'' (''иудей''), ''исроил'' (''израиль''), ''дживут''. Вӗсен тавра пурӑнакан халӑхӗсем еврейсене [[Сасанидсен патшалӑхӗ]]н тапхӑрӗнчен юлнӑ ятсемпе каланӑ: ''джугут''/''джухуд''/''джууд''/''джээт''/''джут'' (''johūd'', ''jahūd'')&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/bukhara-vii |title=Bukharan Jews. Encyclopedia Iranica. |access-date=2013-04-13 |archive-date=2013-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130517012108/http://www.iranicaonline.org/articles/bukhara-vii |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== [[Алия (термин)|Алия]] ==
{{Тӗп статья|Израильти бухара еврейӗсем}}

[[1827]] ҫултан пуҫласа [[Ховевей Цион]] юхӑмӗнчен бухара еврейӗсем [[Мӗрселин]]е килнӗ. Ховевей Циона (''Сиона Юратакансем'', {{lang-he|חובבי ציון}}) ӑстӑн лидерӗ [[Маман Йосеф|Йосеф Маман]] никӗсленӗ.

[[1868]] ҫултан пуҫласа [[Пӗрремӗш Тӗнче вӑрҫи]] таран, вунултӑ пинлӗ Бухарари еврейсенчен пин ҫурӑ Мӗрселине пурӑнма килнӗ.

[[1917]] ҫулхи [[Раҫҫей империйӗ|Раҫҫей империнчи]] [[Аслӑ Октябрь социализм революцийӗ|революци]] хыҫҫӑн, [[1920]]—[[1930]] ҫулсем хушшинче тӑватӑ пин яхӑн [[Афганистан]]па [[Перси]] урлӑ [[Палестина|Палестинӑна]] кайнӑ. Сакӑр ҫӗр яхӑн еврее вӗлернӗ е вӗсем ҫулта выҫлӑхран вилнӗ

[[1970-мӗш ҫулсем|1970-мӗш ҫулсенче]] Совет Пӗрлешӗвӗнчен кайса тухнӑ 17 пин бухара еврейӗсенчен 15,5 [[Израиль|Израиле]], юлнисем: [[АПШ]]-а, [[Канада|Канадӑна]], [[Австри]]е пурӑнма кайнӑ.

[[ССРП арканӑвӗ]] хыҫҫӑн эмиграци вӑйланнӑ, бухара еврейӗсен нумайрахӑшӗ Израиле тата ытти ҫӗршывсене кайнӑ.

== Чӗлхе ==
{{Тӗп статья|Еврей-таджик диалекчӗ}}
Бухара еврейӗсем историллӗ чӗлхи — [[фарси|фарси чӗлхин]] бухара-самарканд диалекчӗн бухара-еврей калаҫӑвӗ е [[таджик чӗлхи]]н еврей диалекчӗ ([[еврей-таджик диалекчӗ]]) шутланать. Ытти чӗлхесем: [[узбек чӗлхи|узбек]], [[вырӑс чӗлхи|вырӑс]], [[иврит]] ([[Израиль]]те) тата вӗсем пурӑнакан [[патшалӑх чӗлхи]]сем. Хальхи бухара еврейӗсем (нумайрахӑш [[АПШ]]-ра, Израильте тата ытти вӗсем кайнӑ патшалӑхсенче) фарсилле е таджикле сахал калаҫаҫҫӗ. Вырӑс чӗлхиллӗ хаҫатсем кӑларӑнаҫҫӗ (АПШ-ри [[The Bukharian Times]]).

== Халӑх йышӗ ==
[[Ӳкерчĕк:Bukharanjews.jpg|thumb|right|700px|Бухара еврейӗсен [[Махалля|махалли]]. Ӳкерчӗк, 1890 ҫ.]]
[[Вӑтам Ази]]ри республикӑсен пысӑк хулисенче пысӑк пӗрлӗхсем пулнӑ. Чи пысӑк — [[Узбекистан]]та: нумайрахӑш [[Бухара]]па [[Самарканд]], [[Ташкент]], [[Шахрисабз]], [[Коканд]], [[Карши]], [[Маргилан]], [[Каттакурган]], [[Фергана]], [[Хатырчи туманӗ]], [[Гиждуван]], [[Пайшанба|Пянджшанба]], [[Кармана]], [[Шафиркан]], [[Джума (хула)|Джума]], [[Вабкент]], [[Андижан]], [[Ромитан]], [[Ургут]], [[Каган]]. Татах пысӑк пӗрлӗхсем [[Таджикистан]]та пулнӑ: [[Душанбе]], [[Худжанд]], [[Пенджикент]], [[Гиссар]]. [[Туркменистан]]ти пӗрлӗхсем: [[Мары|Мерв]], [[Керки (хула)|Керки]], [[Туркменабад|Чарджуй]], [[Ашхабад]], [[Байрамали]]. [[Кӑркӑсстан]]ти пӗчӗк пӗрлӗхсем: [[Ош]], [[Манас (хула)|Джалал-Абад]], [[Бишкек]]. [[Казахстан]]ти хула пӗрлӗхӗсем: [[Шымкент]], [[Сайрам]], [[Тараз]], [[Казалинск]], [[Кызылорда]] тата [[Алма-Ата]].

=== Ҫулсем тӑрӑх динамика ===
[[Ӳкерчĕк:Bukharskiye yevreyki. 1900 god.jpg|thumb|right|500px|Хӗр бухара еврейӗсем. 1900 ҫул.]]
* 1800-мӗш ҫулсен вӗҫӗнче — 16 пин,
* 1910-мӗш ҫулсенче — 20 пин,
* 1920-мӗш ҫулсен вӗҫӗнче — 1930-мӗш ҫулсен пуҫламӗшӗнче — 20 пин,
* 1950-мӗш ҫулсен вӗҫӗнче — 25 пин,
* 1960-мӗш ҫулсен вӗҫӗнче — 1970-мӗш ҫулсен пуҫламӑшӗнче — 30 пин,
* 1970-мӗш ҫулсенче ССРП-ран 17 пин ҫын кайнӑ,
* 1980-мӗш ҫулсенче ССРП-ра — 40 пин,
* 1987 ҫулта — 85 пин, вӗсенчен: 
** ССРП-ра 45 пин яхӑн;
** Израильте 32 пин;
** Ытти патшалӑхӗсенче — 3 пин яхӑн;
* Хальхи ҫулсем:
** Израиль — 150 пин;
** АПШпа Канада — 60 пин яхӑн;
*** Нью-Йорк — 50 пин яхӑн.

== Кунҫул ==
Бухара [[еврейсем|еврейӗсен]] кунҫулӗ икӗ ҫурӑ пин ҫул ытла, [[авалхи тӗнче|авалхи тапхӑрти]] пурӑнса кайнинчен пуҫласа [[Ҫӗнӗрен ҫӗнӗ вӑхӑт]]ри [[эмиграци]] таран.

;Авалхи тапхӑрта тата Персипе Вӑтам Азири пӗрлӗхсен ҫурални
[[Пирӗн эрӑччен VI ӗмӗр|Пирӗн эрӑччен VI ӗмӗрте]] пуҫласа бухара еврейӗсен историйӗ [[авалхи Перси]]пе питӗ ҫыхӑннӑ. Персид патши [[Кир II]] [[Вавилон]]а ҫапӑҫнӑ хыҫҫӑн еврейсене тӑван ҫӗршыва таврӑнма ирӗк панӑ. Ҫав вӑхӑтра, еврейсен пайӗ [[Эрец Исраэль|Эрец Исраэле]] таврӑнма килӗшмен тата тухӑҫра пурӑнма юлнӑ. Унтан вӗсен пайӗ [[Вӑтам Ази]]е кайнӑ, хальхи [[Узбекистан]], [[Таджикистан]] тата ытти патшалӑхсен ҫӗрӗсене. Ытти еврейсенчен изоляцире пурӑнса кунта сайра [[этнос|этно]]-[[тӗн|конфесси]] пӗрлӗхӗ ҫуралнӑ, уйрӑмлӑ чӗлхе йӗркеленнӗ — [[фарси]]н (перс чӗлхи) [[еврей-таджик диалекчӗ]].
;Пӗрлӗхӗн ӳкнипе чӗрӗлӗвӗ (XIII–XVIII ӗмӗрсем)
Улшану саманчӗ — [[монгол ярса илнисем]] пулнӑ. [[1220]] ҫулта [[Чингисхан]]па [[монголсем]] [[Бухара]]на ҫапӑҫса илнӗ. Хулари нумайрахӑш халӑха вӗлернӗ е [[тыткӑн]]а илнӗ&lt;ref&gt;Ибн ал-Асир. Ал-камил фи-т-та’рих. (Полный свод истории). Ташкент. Узбекистан. 2006, с.353-354&lt;/ref&gt;. Ҫакран [[культура|культурӑллӑ]] тата [[демографи]]ллӗ ӳкни пуҫланнӑ. [[XVIII ӗмӗр]] вӗҫӗнче [[Марокко|Мароккӑран]] пӗр [[раввин]]ӗн [[Маман Йозеф|Йозеф Маманӑн]] вӑйӗсемпе кунти еврейсем йӑласене таврӑнма пуҫланӑ. Йозеф Маман [[сефардсем|сефард]] йӑлипе вӗрентнӗ. Бухара еврейӗсен пӗрлӗхӗ питӗ тӗнлӗ пулса тӑнӑ.
;Бухара эмирачӗпе Раҫҫей империнче пурӑнса
[[Бухара эмирачӗ|Бухара эмиратӗнче]] еврейсем [[зимми]] (мӑсӑльман мар халӑх) статуслӑ пулнӑ. Вӗсене хирӗҫ хӗсӳпе дискриминаци пулнӑ. Куна пӑхмасӑр, пӗрлӗх чечекленнӗ, [[суту-илӳ]]ре, [[пурҫӑн]] сӑрланинче, [[дипломати]]ре нумай ӗҫленӗ. [[XIX ӗмӗр]] вӗҫӗнче [[Раҫҫей империйӗ]] Вӑтам Азие ҫапӑҫнӑран еврейсенче лару-тӑру лайӑхланнӑ, вӗсене нумайтарах ирӗксем панӑ, [[Экономика (ӗҫхӗл)|экономикӑллӑ]] ӳсни пуҫланнӑ, еврейсен йышӗ пысӑкланнӑ.
;Совет тапхӑрӗпе ассимиляци
[[Аслӑ Октябрь социализм революцийӗ|Юпа революцийӗ]]пе совет влаҫӗн лартни хыҫҫӑн бухара еврейӗсене [[секуляризаци]]пе [[коллективизаци]] политикине янӑ. Тӗне хӗснӗ, нумай [[синагога|синагогӑсене]] хупнӑ, йӑлаллӑ пурнӑҫ улшӑннӑ. Кунсӑр пуҫне еврейсем Вӑтам Азири совет республикисен пӗрлӗхлӗ тата культурӑллӑ пурнӑҫне кӗнӗ. Ку тапхӑрта «бухара еврейӗсем» хӑйсен ячӗ пек ҫирӗпленнӗ.
;Массӑллӑ эмиграципе ([[Алия (термин)|алия]]) хальхи лару-тӑру
[[XX ӗмӗр]] вӗҫӗ патне, [[ССРП арканӑвӗ]] хыҫҫӑн уйрӑмах, ик-виҫ массӑллӑ эмиграци хумӗсене пула бухара еврейӗсен чылай ытларах пайӗ Вӑтам Азирен кайнӑ. Чи пысӑк [[диаспора|диаспорӑсем]] [[Израиль]]пе [[АПШ]]-ра пулса тӑнӑ. Хальхи тӗнчери бухара еврейӗсен йышӗ 300 пин ытла. Анчах вӗсен историллӗ тӑван ҫӗршывӗнче (Вӑтам Азире) 5 % кая юлнӑ.

== Йӑлана кӗнӗ ӗҫсем ==
Бухара еврейӗсен ӗҫӗсем темле алӑсталӑхпа е суту-илӳпе ҫыхӑннӑ. Бухара эмиратӗнче вӗсем пурҫӑн сӑрланипе ӗҫленӗ, вырӑнти халӑхсене юрӑ-кӗвӗпе ташӑ аталантарнӑ.

== Асӑрхавсем ==
&lt;small&gt;{{Асӑрхавсем|2}}&lt;/small&gt;

== Вуламалли ==
* ''Абрамов М.М.'' Бухарские евреи в Самарканде. Самарканд, 1993.
* Азиатская Россия 1914 – Азиатская Россия. Т. I: Люди и порядки за Уралом. Издание переселенческого управления Главного управления землеустройства и земледелия. СПб., 1914.
* ''Амитин-Шапиро З.Л.'' Очерки социалистического строительства среди среднеазиатских евреев. Ташкент, 1933.
* ''Амитин-Шапиро З.Л.'' Среднеазиатские евреи после Великой Октябрьской революции // Сов. этнография (далее – СЭ). 1938. № 1. С. 53–59.
* ''Бабаханов И. К'' вопросу о происхождении группы евреев-мусульман в Бухаре // СЭ. 1951. № 3. С. 161–162.
* ''Безе Е.А.'' Путеводитель по Центральной Азии. М., 1888.
* ''Борнс А.'' Путешествие в Бухару. Ч. II. М., 1848.
* Борьба 1918 – Борьба (Издание Центрального комитета Еврейской социал-демократической партии (Поалей-Цион)). 1918. 1 мая.
* ''Бурнашев Т.'' Путешествие от Сибирской линии до г. Бухары в 1794 г. и обратно в 1795 году // Сибирский вестник. Ч. III. СПб., 1819.
* ''Вайсенберг С.'' Евреи в Туркестане // Еврейская старина. 1912. № 5. С. 390–405.
* ''Вамбери А.'' Очерки и картины восточных нравов. СПб., 1877.
* Государственный Архив Бухарской области: “Протоколы заседаний Тройки по делу лишенцев, списки, справки лишенцев по гузару “Новая Махалля. 1928–1930 гг.”.
* ''Генис В.Л.'' Вице-консул Введенский: служба в Персии и Бухарском ханстве (1906–1920). М., 2003.
* ''Гитлин С.'' Далекое и близкое прошлое бухарских евреев // Диаспора. 2002. № 1. С. 163–186.
* ''Гойтейн Ш.Д.'' Евреи и арабы. (Их связи на протяжении веков). М., 2001.
* ''Губаева С.'' Среднеазиатские евреи в Ферганской долине // Евреи Средней Азии в прошлом и настоящем. Экспедиции, исследования, публикации: Сб. науч. тр. СПб., 1995. С. 110–115.
* {{кĕнеке |каçă= https://eo.iea.ras.ru/wp-content/uploads/2020/01/eoarchive_2009_5_015_emeljianenko.pdf |автор= Емельяненко, Т. Г. |пуçелĕк= «Бухарские евреи: судьба диаспоры» |издательство= Этнографическое обозрение |çул= 2009 |том= № 5.}}
* ''Емельяненко Т.Г.'' Некоторые аспекты этнической адаптации бухарских евреев: традиционная хозяйственная деятельность // Проблемы еврейского самосознания. Издание Центра научных работников и преподавателей иудаики в вузах “Сэфер” (Академическая сер.). Вып. 14. М., 2004. С. 105–111.
* ''Емельяненко Т.Г.'' Традиционная утварь для ритуальной пищи бухарских евреев // Питание в культуре этноса: Матер. Шестых Санкт-Петербургских этнографических чтений. СПб., 2007. С. 154–158.
* ''Ермакова Е.С.'' Женские ювелирные украшения Бухары конца 19 – начала 20 века. М., 2000.
* ''Иванов В.А.'' Эпоха Туркестанского генерал-губернаторства в истории среднеазиатских (бухарских) евреев // Евреи в Средней Азии: вопросы истории и культуры. Ташкент, 2004. С. 103–123.
* ''Иткин А.'' Еврейские колхозы в Узбекистане // Трибуна еврейской советской общественности. 1928. № 14. С. 16–17.
* ''Каганович А. О'' евреях-мусульманах, проживающих в Туркестанском крае // Евреи Средней Азии в прошлом и настоящем… С. 116–132.
* ''Каганович А.'' Россия “абсорбирует” своих евреев: имперская колонизация, еврейская политика и бухарские евреи // Ab Imperio. 2003. № 4. С. 301–328.
* ''Календаров Р.'' Евреи в Узбекистане // Трибуна еврейской советской общественности. 1928. № 12. С. 20–21.
* ''Калонтаров Я.И.'' Среднеазиатские евреи // Народы Средней Азии и Казахстана. Т. II. М., 1963. С. 610–630.
* ''Кантор Л.М.'' Туземные евреи в Узбекистане. Самарканд; Ташкент, 1929.
* ''Костенко Л.Ф.'' Путешествие в Бухару русской миссии в 1870 году. СПб., 1871.
* ''Куповецкий М.С.'' Евреи из Мешхеда и Герата в Средней Азии // Этнограф. обозрение. 1992. № 5. С. 54–64.
* ''Левин З.И.'' Менталитет диаспоры. М., 2001.
* ''Левинский М. К'' истории евреев в Средней Азии // Еврейская старина. 1928. № 12. С. 315–340.
* ''Логофет Д. В'' горах и на равнинах Бухары (Очерки Средней Азии). СПб., 1913. 
* Материалы для статистики Туркестанского края / Под ред. Н.А. Маева. Вып. V. СПб., 1879.
* ''Мирал А.'' Возрождение евреев Узбекистана // Трибуна еврейской советской общественности. 1936. № 24. С. 27–28.
* ''Мыш М.И.'' Руководство к русским законам о евреях / Сост. М.И. Мыш. СПб., 1892.
* Национальный состав населения СССР. М., 1991.
* ''Ниязов Д.М.'' Среднеазиатские евреи в прошлом и настоящем. Ташкент, 1992.
* ''Наливкин В.П.'' Туземцы раньше и теперь. Ташкент, 1913.
* ''Носоновский М.'' Первый Туземно-еврейский музей // История бухарских евреев. Новый и новейший период (1865–2000). В 2 т. Т. I. Нью Йорк, 2005. С. 156–164.
* ''Олсуфьев А.А., Панаев В.П.'' По Закаспийской военной железной дороге. Путевые впечатления. СПб., 1899.
* ''Очильдиев, Давид.'' История бухарских евреев. Части 1-2. Нью-Йорк: Mir Collection, 2001.
* ''Ошанин Л.В.'' Антропологический состав населения Средней Азии и этногенез ее народов. Ереван, 1957.
* ''Пинхасов, Р., Калонтаров, И.'' (ред.). История бухарских евреев. Нью-Йорк: Клуб «Рошнаи», 2005. Т. 1, 2.
* ''Покровский С.П.'' Международные сношения России и Бухары в дореволюционное время и при советской власти – до национального размежевания среднеазиатских республик // Бюл. Среднеазиатского гос. ун-та. 1928. Вып. 17. С. 31–57.
* ''Пужоль К.'' Связи между Центральной Азией и Палестиной, или пути аффективного сионизма. 1793–1917 гг. // Евреи в Средней Азии: вопросы истории и культуры. Ташкент, 2004. С. 132–150.
* ''Рабич Р.'' Предпринимательская деятельность бухарских евреев в дореволюционном Туркестане // Евреи Средней Азии в прошлом и настоящем: Сб. науч. тр. СПб., 1995. С. 133–149.
* ''Радлов В.В.'' Евреи в Самарканде (Из отчета Радлова о поездке его в Зеравшанский край летом 1868 г.) // Изв. Императорского Русского географического об-ва. 1869. Т.V. Вып. 6. С. 253–255.
* ''Ривлин С.'' // Недельная хроника Восхода. 1888. № 2. С. 34–35.
* ''Ривлин С.'' // Недельная хроника Восхода. 1888. № 35. С. 831 832.
* ''Сухарева О.А.'' Бухара XIX – начала ХХ в. М., 1966.
* ''Сухарева О.А.'' Квартальная община позднефеодального города Бухары в связи с историей кварталов. М., 1976.
* ''Турсунов Н.'' Из истории городского ремесла Северного Таджикистана (ткацкие ремесла Ходжента и его пригородов в конце XIX – начале ХХ в.). Душанбе, 1974.
* ''Ходжаев Ф.'' Избр. тр. Т. I. Ташкент, 1970.
* ''Федченко А.П.'' Путешествие в Туркестан. М., 1950.
* ''Ханыков Н.'' Описание Бухарского ханства. СПб., 1843.
* ''Членов М.'' Евреи Самаркандской области в 1979 г.: Статистический обзор // Евреи Средней Азии в прошлом и настоящем… С. 150–159.
* ''Юабов.'' Землеустройство трудящихся евреев Средней Азии // ТЕСО. 1930. № 1. С. 23.
* ''Cooper A.E.'' Jewish in the Soviet Union: The Case of the Bukharan Jews // Jewish Life after the USSR. 2003. P. 141–151.
* ''Cooper A.E.'' Reconsidering the Tale of Rabbi Yosef Maman and the Bukharan Jewish Diaspora // Jewish Social Studies. V. 10. № 2. 2004. P. 80–115.
* ''Florsheim Y.'' Jewish Emigration from the Former Soviet Union in 1993 // Jews in Eastern Europe. 1995. 1(26). Р. 25–33.
* ''Kaganovich A.'' The Bukharan Jews at the threshold of the third millennium // Central Asia and the Caucasus. 2003. № 4 (www.ca-c.org).
* ''Ricardo Garcia-Carcel'': La Inquisición, Biblioteca El Sol. Biblioteca Básica de Historia. Grupo Anaya, Madrid, Spain 1990. ISBN 84-7969-011-9.

== Каҫӑсем ==
* Каганович А. Друзья поневоле: Россия и бухарские евреи, 1800—1917. М.: Новое литературное обозрение, 2016
* {{ЭЕЭ|10799|Бухарские евреи}}
* Фильм 1999 года. Библейская коллекция. {{Youtube|id = 8PsyzW3sMsY|title = «Эсфирь Прекрасная»}}.
* [[Крушение эмирата|Мосфильм и Ташкентская киностудия]]. 1955 год. {{Youtube|id = IREJx8GELP8|title = «Крушение Бухарского эмирата в 1920 году»}}. (Танцовщицами при дворе эмира были еврейки. Известная танцовщица Михаль Каркиги являлась тётей [[Марьям Якубова|Марьям Якубовой]] ставшей народной артисткой Узбекской ССР в 1955 году, известной из фильма «[[Об этом говорит вся махалля]]» в роли Ойпоши).
* [[Узбекфильм]]. 1960 год. {{Youtube|id = zuyFnXy4qaI|title = «Об этом говорит вся махалля»}}.
* Владимир Месамед и Татьяна Емельяненко. Видео-лекция 14 октября 2012 года. {{Youtube|id = VgepOXXB53g|title = Бухарские евреи: история и этнография}}.
* [https://campuscore.ariel.ac.il/wp/cjcc/%D0%B1%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B8/?lang=ru Центр исследования еврейских общин Кавказа и Средней Азии]
* [https://berkovich-zametki.com/2005/Zametki/Nomer2/MN71.htm Бухарско-еврейские ученые пишут историю своего народа. Михаил Носоновский (Нью-Йорк)]
* [https://stmegi.com/posts/10017/bukharskie_evrei_odna_iz_drevneyshikh_evreyskikh_obshchin__328/ Бухарские евреи - одна из древнейших еврейских общин]
* [https://comunicom.ru/istoriya/529-bukharskie-evrei Бухарские евреи в Центральной Азии]

{{Еврейсем}}

[[Категори:Этнос ушкăнĕсем, алфавитпа]]
[[Категори:Бухара еврейӗсем]]
[[Категори:Нациллӗ сахалрахӑшсем]]
[[Категори:Узбекистан историйĕ]]
[[Категори:Узбекистан халăхĕсем]]
[[Категори:Таджикистан халăхĕсем]]
[[Категори:Бухара]]
[[Категори:Бухара эмирачӗ]]</text>
      <sha1>h8njug3ti8rf5mpeewj0f9qiwffqs8j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873281</id>
      <parentid>873280</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Кунҫул */ хушни</comment>
      <origin>873281</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32143" sha1="0qcdxhoatc6jy5cgp1isny8gpqi5w5a" xml:space="preserve">{{Халăх
| ячĕ = Бухара еврейӗсем
| тăван ячĕ = {{Lang-he|יְהוּדֵי־בּוּכָרָה}}&lt;br&gt;{{Lang-fa|یهودیان بخارا}}&lt;br&gt;{{Lang-uz|Buxoro yahudiylari / Бухоро яҳудийлари}}&lt;br&gt;{{Lang-tg|яҳудиёни Бухоро}}
| ӳкерчĕк = Bukharian_Jewish_family,_1880c.png
| йышĕ = 300 000 — 350 000 ҫын&lt;ref&gt;{{cite web |title=EAJC Deputy Secretary General Participates In World Congress of Bukharan Jews Meeting |url=http://jewseurasia.org/page84/news35805.html |website=jewseurasia |access-date=19 November 2024}}&lt;/ref&gt;
| вырнаçăвĕ = {{Ялавлани|Израиль}}: 160 000&lt;br&gt;
{{Ялавлани|АПШ}}: 70 000&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Hahamy |first=Madison |date=2019-09-27 |title=The Queens 50,000: Locating my identity in &quot;Remapping America&quot; |url=https://yaledailynews.com/blog/2019/09/27/the-queens-50000-locating-my-identity-in-remapping-america/ |access-date=2025-08-10 |website=Yale Daily News |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
* [[Нью-Йорк]]: 50 000&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Benaim |first=Rachel Delia |date=2017-04-19 |title=Now Americans, Bukharian Jews face new set of challenges |url=http://www.timesofisrael.com/now-americans-bukharian-jews-face-new-set-of-challenges/ |access-date=2025-08-10 |work=The Times of Israel |language=en-US |issn=0040-7909}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
{{Ялавлани|Аслӑ Британи}}: 15 000&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Австри}}: 3000 — 3500&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Германи}}: 2000&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Узбекистан}}: 1500&lt;br&gt;
* [[Бухара]]: 150&lt;ref name =NewYorkTimes&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/2018/04/07/world/asia/uzbekistan-bukhara-jews.html|title=In Bukhara, 10,000 Jewish Graves but Just 150 Jews|work=[[The New York Times]]|date=7 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=Ido&gt;{{cite journal |last=Ido |first=Shinji |date= June 15, 2017 |title=The Vowel System of Jewish Bukharan Tajik: With Special Reference to the Tajik Vowel Chain Shift |journal=Journal of Jewish Languages |volume=5 |issue= 1 |pages=81–103 |doi=10.1163/22134638-12340078 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Канада}}: 1500&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Австрали}}: 130+&lt;br&gt;
*[[Мельбурн]]: 130+&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.abc.net.au/listen/programs/encounter/shalom-from-the-silk-road-the-story-of-the/3000902|title=Shalom from the Silk Road: The Story of the Bukharians|work=[[Radio National]]|date=February 13, 2011|quote=And what of Melbourne's Bukharians, with around 65 families?}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.vic.gov.au/jewish-community-profile|title=Jewish community profile|work=State Government of Victoria|date=March 27, 2024|quote=The Jewish community in Victoria is the largest in Australia, with the majority of Jewish people living in Melbourne.}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Таджикистан}}: 34&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Раҫҫей}}: 18&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx |title=Национальный состав населения Российской Федерации согласно переписи населения 2021 года |url-status=live |access-date=2023-01-05 |archive-date=2022-12-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221230204643/https://rosstat.gov.ru/storage/mediabank/Tom5_tab1_VPN-2020.xlsx }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{Ялавлани|Афганистан|Taliban}}: 0&lt;ref name=&quot;last&quot;&gt;{{Cite web|title=Woman now thought to be Afghanistan's last Jew flees country|url=https://www.independent.ie/world-news/woman-now-thought-to-be-afghanistans-last-jew-flees-country-40996142.html|access-date=2021-11-12|website=Independent|date=29 October 2021 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
| çухалнă = 
| архкультура = 
| чĕлхе = [[еврей-таджик диалекчӗ]]&lt;ref name=&quot;IranicaBukhara&quot;&gt;Zand, Michael (1989). &quot;BUKHARA vii. Bukharan Jews&quot;. In Yarshater, Ehsan (ed.). Encyclopædia Iranica. Vol. IV/5: Brick–Burial II. London and New York: Routledge &amp; Kegan Paul. pp. 530–545. ISBN 978-0-71009-128-4.&lt;/ref&gt;
| тĕн = [[иудаизм]]
| расă =
| кĕрет =
| тăван =
| генезис = [[еврейсем]]
| унăн шутĕнче =
}}

'''Бухара еврейӗсем''' (''вӑтам ази еврейӗсем'', ''бухорисем'', ''исроилсем'' е ''яхудисем'', {{Lang-he|יְהוּדֵי־בּוּכָרָה}}, {{Lang-fa|یهودیان بخارا}}, {{Lang-uz|Buxoro yahudiylari / Бухоро яҳудийлари}}, {{Lang-tg|яҳудиёни Бухоро}}) — [[Вӑтам Ази]]ри пурӑннӑ тата пурӑнакан [[Иудаизм|иудей]] диаспорин [[тӗн]]лӗ тата [[чӗлхе]]ллӗ [[еврейсем|еврейсен]] ушкӑнӗ.

Бухара еврейӗсен нумайрахӑшӗ [[Вӑтам Ази]]ри [[Бухара эмирачӗ]]н, [[Коканд ханлӑхӗ]]н, [[Хива ханлӑхӗ]]н хулисенче пурӑннӑ. [[Бухара]] хулинче нумай еврейсем пурӑннӑран XX ӗмӗр пуҫламӑшӗнче ку ят Вӑтам Азири нумайрахӑш пурӑнакан еврейсемпе ҫирӗпленнӗ.

[[Ӳкерчĕк:Carte empire Sassanide.png|thumb|300px|Карттӑ ҫинчи [[IV]] ӗмӗр вӗҫӗнчи [[Сасанидсен патшалӑхӗ|Сасанид Персийӗ]]. Персид [[шахиншах]]ӗ [[Йездегерд I]] иудаизме кӗнӗ тата [[Рав Гуна Бар Натан|Гуна Бар Натанӑн]] хӗрӗпе [[Шошандухт|Шошандохт]]па мӑшӑрланнӑ, вӑл [[Израиль патшалӑхӗ|авалхи израиль]] патши [[Давид]]ӗн никӗсӗччӗ. Вӗсенче виҫӗ ывӑлӗ ҫуралнӑ: вар ывӑл [[Бахрам V|Бахрам]] персид патши пулнӑ тата шахиншах пулса тӑнӑ, кӗҫӗн ывӑл Нарсэ [[Аслӑ Хораса]]ӑн шахрабӗ (кӗпӗрнаттӑрӗ) пулнӑ. Аслӑ Хорасана авалхи хуласем кӗнӗ: [[Мерв (авалхи хула)|Мерв]], [[Бухара]], [[Самарканд]].]]

== Ят ==
«Бухара еврейӗсем» ят Бухара хулинчи, [[Бухара эмирачӗ|Бухара эмиратӗнчи]] пурӑннӑ [[еврейсем|еврейсенчен]] тухнӑ. Анчах еврейсем кӳршӗ ханлӑхсенче ([[Коканд ханлӑхӗ|Кокандпа]] [[Хива ханлӑхӗ|Хива]]) пурӑннӑ та. Вӗсем «вӑтам ази еврейӗсем» ятлӑччӗ. Тӑван ят: ''яхуди'' (''иудей''), ''исроил'' (''израиль''), ''дживут''. Вӗсен тавра пурӑнакан халӑхӗсем еврейсене [[Сасанидсен патшалӑхӗ]]н тапхӑрӗнчен юлнӑ ятсемпе каланӑ: ''джугут''/''джухуд''/''джууд''/''джээт''/''джут'' (''johūd'', ''jahūd'')&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.iranicaonline.org/articles/bukhara-vii |title=Bukharan Jews. Encyclopedia Iranica. |access-date=2013-04-13 |archive-date=2013-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130517012108/http://www.iranicaonline.org/articles/bukhara-vii |url-status=live }}&lt;/ref&gt;.

== [[Алия (термин)|Алия]] ==
{{Тӗп статья|Израильти бухара еврейӗсем}}

[[1827]] ҫултан пуҫласа [[Ховевей Цион]] юхӑмӗнчен бухара еврейӗсем [[Мӗрселин]]е килнӗ. Ховевей Циона (''Сиона Юратакансем'', {{lang-he|חובבי ציון}}) ӑстӑн лидерӗ [[Маман Йосеф|Йосеф Маман]] никӗсленӗ.

[[1868]] ҫултан пуҫласа [[Пӗрремӗш Тӗнче вӑрҫи]] таран, вунултӑ пинлӗ Бухарари еврейсенчен пин ҫурӑ Мӗрселине пурӑнма килнӗ.

[[1917]] ҫулхи [[Раҫҫей империйӗ|Раҫҫей империнчи]] [[Аслӑ Октябрь социализм революцийӗ|революци]] хыҫҫӑн, [[1920]]—[[1930]] ҫулсем хушшинче тӑватӑ пин яхӑн [[Афганистан]]па [[Перси]] урлӑ [[Палестина|Палестинӑна]] кайнӑ. Сакӑр ҫӗр яхӑн еврее вӗлернӗ е вӗсем ҫулта выҫлӑхран вилнӗ

[[1970-мӗш ҫулсем|1970-мӗш ҫулсенче]] Совет Пӗрлешӗвӗнчен кайса тухнӑ 17 пин бухара еврейӗсенчен 15,5 [[Израиль|Израиле]], юлнисем: [[АПШ]]-а, [[Канада|Канадӑна]], [[Австри]]е пурӑнма кайнӑ.

[[ССРП арканӑвӗ]] хыҫҫӑн эмиграци вӑйланнӑ, бухара еврейӗсен нумайрахӑшӗ Израиле тата ытти ҫӗршывсене кайнӑ.

== Чӗлхе ==
{{Тӗп статья|Еврей-таджик диалекчӗ}}
Бухара еврейӗсем историллӗ чӗлхи — [[фарси|фарси чӗлхин]] бухара-самарканд диалекчӗн бухара-еврей калаҫӑвӗ е [[таджик чӗлхи]]н еврей диалекчӗ ([[еврей-таджик диалекчӗ]]) шутланать. Ытти чӗлхесем: [[узбек чӗлхи|узбек]], [[вырӑс чӗлхи|вырӑс]], [[иврит]] ([[Израиль]]те) тата вӗсем пурӑнакан [[патшалӑх чӗлхи]]сем. Хальхи бухара еврейӗсем (нумайрахӑш [[АПШ]]-ра, Израильте тата ытти вӗсем кайнӑ патшалӑхсенче) фарсилле е таджикле сахал калаҫаҫҫӗ. Вырӑс чӗлхиллӗ хаҫатсем кӑларӑнаҫҫӗ (АПШ-ри [[The Bukharian Times]]).

== Халӑх йышӗ ==
[[Ӳкерчĕк:Bukharanjews.jpg|thumb|right|700px|Бухара еврейӗсен [[Махалля|махалли]]. Ӳкерчӗк, 1890 ҫ.]]
[[Вӑтам Ази]]ри республикӑсен пысӑк хулисенче пысӑк пӗрлӗхсем пулнӑ. Чи пысӑк — [[Узбекистан]]та: нумайрахӑш [[Бухара]]па [[Самарканд]], [[Ташкент]], [[Шахрисабз]], [[Коканд]], [[Карши]], [[Маргилан]], [[Каттакурган]], [[Фергана]], [[Хатырчи туманӗ]], [[Гиждуван]], [[Пайшанба|Пянджшанба]], [[Кармана]], [[Шафиркан]], [[Джума (хула)|Джума]], [[Вабкент]], [[Андижан]], [[Ромитан]], [[Ургут]], [[Каган]]. Татах пысӑк пӗрлӗхсем [[Таджикистан]]та пулнӑ: [[Душанбе]], [[Худжанд]], [[Пенджикент]], [[Гиссар]]. [[Туркменистан]]ти пӗрлӗхсем: [[Мары|Мерв]], [[Керки (хула)|Керки]], [[Туркменабад|Чарджуй]], [[Ашхабад]], [[Байрамали]]. [[Кӑркӑсстан]]ти пӗчӗк пӗрлӗхсем: [[Ош]], [[Манас (хула)|Джалал-Абад]], [[Бишкек]]. [[Казахстан]]ти хула пӗрлӗхӗсем: [[Шымкент]], [[Сайрам]], [[Тараз]], [[Казалинск]], [[Кызылорда]] тата [[Алма-Ата]].

=== Ҫулсем тӑрӑх динамика ===
[[Ӳкерчĕк:Bukharskiye yevreyki. 1900 god.jpg|thumb|right|500px|Хӗр бухара еврейӗсем. 1900 ҫул.]]
* 1800-мӗш ҫулсен вӗҫӗнче — 16 пин,
* 1910-мӗш ҫулсенче — 20 пин,
* 1920-мӗш ҫулсен вӗҫӗнче — 1930-мӗш ҫулсен пуҫламӗшӗнче — 20 пин,
* 1950-мӗш ҫулсен вӗҫӗнче — 25 пин,
* 1960-мӗш ҫулсен вӗҫӗнче — 1970-мӗш ҫулсен пуҫламӑшӗнче — 30 пин,
* 1970-мӗш ҫулсенче ССРП-ран 17 пин ҫын кайнӑ,
* 1980-мӗш ҫулсенче ССРП-ра — 40 пин,
* 1987 ҫулта — 85 пин, вӗсенчен: 
** ССРП-ра 45 пин яхӑн;
** Израильте 32 пин;
** Ытти патшалӑхӗсенче — 3 пин яхӑн;
* Хальхи ҫулсем:
** Израиль — 150 пин;
** АПШпа Канада — 60 пин яхӑн;
*** Нью-Йорк — 50 пин яхӑн.

== Истори ==
Бухара [[еврейсем|еврейӗсен]] кунҫулӗ икӗ ҫурӑ пин ҫул ытла, [[авалхи тӗнче|авалхи тапхӑрти]] пурӑнса кайнинчен пуҫласа [[Ҫӗнӗрен ҫӗнӗ вӑхӑт]]ри [[эмиграци]] таран.

;Авалхи тапхӑрта тата Персипе Вӑтам Азири пӗрлӗхсен ҫурални
[[Пирӗн эрӑччен VI ӗмӗр|Пирӗн эрӑччен VI ӗмӗрте]] пуҫласа бухара еврейӗсен историйӗ [[авалхи Перси]]пе питӗ ҫыхӑннӑ. Персид патши [[Кир II]] [[Вавилон]]а ҫапӑҫнӑ хыҫҫӑн еврейсене тӑван ҫӗршыва таврӑнма ирӗк панӑ. Ҫав вӑхӑтра, еврейсен пайӗ [[Эрец Исраэль|Эрец Исраэле]] таврӑнма килӗшмен тата тухӑҫра пурӑнма юлнӑ. Унтан вӗсен пайӗ [[Вӑтам Ази]]е кайнӑ, хальхи [[Узбекистан]], [[Таджикистан]] тата ытти патшалӑхсен ҫӗрӗсене. Ытти еврейсенчен изоляцире пурӑнса кунта сайра [[этнос|этно]]-[[тӗн|конфесси]] пӗрлӗхӗ ҫуралнӑ, уйрӑмлӑ чӗлхе йӗркеленнӗ — [[фарси]]н (перс чӗлхи) [[еврей-таджик диалекчӗ]].
;Пӗрлӗхӗн ӳкнипе чӗрӗлӗвӗ (XIII–XVIII ӗмӗрсем)
Улшану саманчӗ — [[монгол ярса илнисем]] пулнӑ. [[1220]] ҫулта [[Чингисхан]]па [[монголсем]] [[Бухара]]на ҫапӑҫса илнӗ. Хулари нумайрахӑш халӑха вӗлернӗ е [[тыткӑн]]а илнӗ&lt;ref&gt;Ибн ал-Асир. Ал-камил фи-т-та’рих. (Полный свод истории). Ташкент. Узбекистан. 2006, с.353-354&lt;/ref&gt;. Ҫакран [[культура|культурӑллӑ]] тата [[демографи]]ллӗ ӳкни пуҫланнӑ. [[XVIII ӗмӗр]] вӗҫӗнче [[Марокко|Мароккӑран]] пӗр [[раввин]]ӗн [[Маман Йозеф|Йозеф Маманӑн]] вӑйӗсемпе кунти еврейсем йӑласене таврӑнма пуҫланӑ. Йозеф Маман [[сефардсем|сефард]] йӑлипе вӗрентнӗ. Бухара еврейӗсен пӗрлӗхӗ питӗ тӗнлӗ пулса тӑнӑ.
;Бухара эмирачӗпе Раҫҫей империнче пурӑнса
[[Бухара эмирачӗ|Бухара эмиратӗнче]] еврейсем [[зимми]] (мӑсӑльман мар халӑх) статуслӑ пулнӑ. Вӗсене хирӗҫ хӗсӳпе дискриминаци пулнӑ. Куна пӑхмасӑр, пӗрлӗх чечекленнӗ, [[суту-илӳ]]ре, [[пурҫӑн]] сӑрланинче, [[дипломати]]ре нумай ӗҫленӗ. [[XIX ӗмӗр]] вӗҫӗнче [[Раҫҫей империйӗ]] Вӑтам Азие ҫапӑҫнӑран еврейсенче лару-тӑру лайӑхланнӑ, вӗсене нумайтарах ирӗксем панӑ, [[Экономика (ӗҫхӗл)|экономикӑллӑ]] ӳсни пуҫланнӑ, еврейсен йышӗ пысӑкланнӑ.
;Совет тапхӑрӗпе ассимиляци
[[Аслӑ Октябрь социализм революцийӗ|Юпа революцийӗ]]пе совет влаҫӗн лартни хыҫҫӑн бухара еврейӗсене [[секуляризаци]]пе [[коллективизаци]] политикине янӑ. Тӗне хӗснӗ, нумай [[синагога|синагогӑсене]] хупнӑ, йӑлаллӑ пурнӑҫ улшӑннӑ. Кунсӑр пуҫне еврейсем Вӑтам Азири совет республикисен пӗрлӗхлӗ тата культурӑллӑ пурнӑҫне кӗнӗ. Ку тапхӑрта «бухара еврейӗсем» хӑйсен ячӗ пек ҫирӗпленнӗ.
;Массӑллӑ эмиграципе ([[Алия (термин)|алия]]) хальхи лару-тӑру
[[XX ӗмӗр]] вӗҫӗ патне, [[ССРП арканӑвӗ]] хыҫҫӑн уйрӑмах, ик-виҫ массӑллӑ эмиграци хумӗсене пула бухара еврейӗсен чылай ытларах пайӗ Вӑтам Азирен кайнӑ. Чи пысӑк [[диаспора|диаспорӑсем]] [[Израиль]]пе [[АПШ]]-ра пулса тӑнӑ. Хальхи тӗнчери бухара еврейӗсен йышӗ 300 пин ытла. Анчах вӗсен историллӗ тӑван ҫӗршывӗнче (Вӑтам Азире) 5 % кая юлнӑ.

== Йӑлана кӗнӗ ӗҫсем ==
Бухара еврейӗсен ӗҫӗсем темле алӑсталӑхпа е суту-илӳпе ҫыхӑннӑ. Бухара эмиратӗнче вӗсем пурҫӑн сӑрланипе ӗҫленӗ, вырӑнти халӑхсене юрӑ-кӗвӗпе ташӑ аталантарнӑ.

== Асӑрхавсем ==
&lt;small&gt;{{Асӑрхавсем|2}}&lt;/small&gt;

== Вуламалли ==
* ''Абрамов М.М.'' Бухарские евреи в Самарканде. Самарканд, 1993.
* Азиатская Россия 1914 – Азиатская Россия. Т. I: Люди и порядки за Уралом. Издание переселенческого управления Главного управления землеустройства и земледелия. СПб., 1914.
* ''Амитин-Шапиро З.Л.'' Очерки социалистического строительства среди среднеазиатских евреев. Ташкент, 1933.
* ''Амитин-Шапиро З.Л.'' Среднеазиатские евреи после Великой Октябрьской революции // Сов. этнография (далее – СЭ). 1938. № 1. С. 53–59.
* ''Бабаханов И. К'' вопросу о происхождении группы евреев-мусульман в Бухаре // СЭ. 1951. № 3. С. 161–162.
* ''Безе Е.А.'' Путеводитель по Центральной Азии. М., 1888.
* ''Борнс А.'' Путешествие в Бухару. Ч. II. М., 1848.
* Борьба 1918 – Борьба (Издание Центрального комитета Еврейской социал-демократической партии (Поалей-Цион)). 1918. 1 мая.
* ''Бурнашев Т.'' Путешествие от Сибирской линии до г. Бухары в 1794 г. и обратно в 1795 году // Сибирский вестник. Ч. III. СПб., 1819.
* ''Вайсенберг С.'' Евреи в Туркестане // Еврейская старина. 1912. № 5. С. 390–405.
* ''Вамбери А.'' Очерки и картины восточных нравов. СПб., 1877.
* Государственный Архив Бухарской области: “Протоколы заседаний Тройки по делу лишенцев, списки, справки лишенцев по гузару “Новая Махалля. 1928–1930 гг.”.
* ''Генис В.Л.'' Вице-консул Введенский: служба в Персии и Бухарском ханстве (1906–1920). М., 2003.
* ''Гитлин С.'' Далекое и близкое прошлое бухарских евреев // Диаспора. 2002. № 1. С. 163–186.
* ''Гойтейн Ш.Д.'' Евреи и арабы. (Их связи на протяжении веков). М., 2001.
* ''Губаева С.'' Среднеазиатские евреи в Ферганской долине // Евреи Средней Азии в прошлом и настоящем. Экспедиции, исследования, публикации: Сб. науч. тр. СПб., 1995. С. 110–115.
* {{кĕнеке |каçă= https://eo.iea.ras.ru/wp-content/uploads/2020/01/eoarchive_2009_5_015_emeljianenko.pdf |автор= Емельяненко, Т. Г. |пуçелĕк= «Бухарские евреи: судьба диаспоры» |издательство= Этнографическое обозрение |çул= 2009 |том= № 5.}}
* ''Емельяненко Т.Г.'' Некоторые аспекты этнической адаптации бухарских евреев: традиционная хозяйственная деятельность // Проблемы еврейского самосознания. Издание Центра научных работников и преподавателей иудаики в вузах “Сэфер” (Академическая сер.). Вып. 14. М., 2004. С. 105–111.
* ''Емельяненко Т.Г.'' Традиционная утварь для ритуальной пищи бухарских евреев // Питание в культуре этноса: Матер. Шестых Санкт-Петербургских этнографических чтений. СПб., 2007. С. 154–158.
* ''Ермакова Е.С.'' Женские ювелирные украшения Бухары конца 19 – начала 20 века. М., 2000.
* ''Иванов В.А.'' Эпоха Туркестанского генерал-губернаторства в истории среднеазиатских (бухарских) евреев // Евреи в Средней Азии: вопросы истории и культуры. Ташкент, 2004. С. 103–123.
* ''Иткин А.'' Еврейские колхозы в Узбекистане // Трибуна еврейской советской общественности. 1928. № 14. С. 16–17.
* ''Каганович А. О'' евреях-мусульманах, проживающих в Туркестанском крае // Евреи Средней Азии в прошлом и настоящем… С. 116–132.
* ''Каганович А.'' Россия “абсорбирует” своих евреев: имперская колонизация, еврейская политика и бухарские евреи // Ab Imperio. 2003. № 4. С. 301–328.
* ''Календаров Р.'' Евреи в Узбекистане // Трибуна еврейской советской общественности. 1928. № 12. С. 20–21.
* ''Калонтаров Я.И.'' Среднеазиатские евреи // Народы Средней Азии и Казахстана. Т. II. М., 1963. С. 610–630.
* ''Кантор Л.М.'' Туземные евреи в Узбекистане. Самарканд; Ташкент, 1929.
* ''Костенко Л.Ф.'' Путешествие в Бухару русской миссии в 1870 году. СПб., 1871.
* ''Куповецкий М.С.'' Евреи из Мешхеда и Герата в Средней Азии // Этнограф. обозрение. 1992. № 5. С. 54–64.
* ''Левин З.И.'' Менталитет диаспоры. М., 2001.
* ''Левинский М. К'' истории евреев в Средней Азии // Еврейская старина. 1928. № 12. С. 315–340.
* ''Логофет Д. В'' горах и на равнинах Бухары (Очерки Средней Азии). СПб., 1913. 
* Материалы для статистики Туркестанского края / Под ред. Н.А. Маева. Вып. V. СПб., 1879.
* ''Мирал А.'' Возрождение евреев Узбекистана // Трибуна еврейской советской общественности. 1936. № 24. С. 27–28.
* ''Мыш М.И.'' Руководство к русским законам о евреях / Сост. М.И. Мыш. СПб., 1892.
* Национальный состав населения СССР. М., 1991.
* ''Ниязов Д.М.'' Среднеазиатские евреи в прошлом и настоящем. Ташкент, 1992.
* ''Наливкин В.П.'' Туземцы раньше и теперь. Ташкент, 1913.
* ''Носоновский М.'' Первый Туземно-еврейский музей // История бухарских евреев. Новый и новейший период (1865–2000). В 2 т. Т. I. Нью Йорк, 2005. С. 156–164.
* ''Олсуфьев А.А., Панаев В.П.'' По Закаспийской военной железной дороге. Путевые впечатления. СПб., 1899.
* ''Очильдиев, Давид.'' История бухарских евреев. Части 1-2. Нью-Йорк: Mir Collection, 2001.
* ''Ошанин Л.В.'' Антропологический состав населения Средней Азии и этногенез ее народов. Ереван, 1957.
* ''Пинхасов, Р., Калонтаров, И.'' (ред.). История бухарских евреев. Нью-Йорк: Клуб «Рошнаи», 2005. Т. 1, 2.
* ''Покровский С.П.'' Международные сношения России и Бухары в дореволюционное время и при советской власти – до национального размежевания среднеазиатских республик // Бюл. Среднеазиатского гос. ун-та. 1928. Вып. 17. С. 31–57.
* ''Пужоль К.'' Связи между Центральной Азией и Палестиной, или пути аффективного сионизма. 1793–1917 гг. // Евреи в Средней Азии: вопросы истории и культуры. Ташкент, 2004. С. 132–150.
* ''Рабич Р.'' Предпринимательская деятельность бухарских евреев в дореволюционном Туркестане // Евреи Средней Азии в прошлом и настоящем: Сб. науч. тр. СПб., 1995. С. 133–149.
* ''Радлов В.В.'' Евреи в Самарканде (Из отчета Радлова о поездке его в Зеравшанский край летом 1868 г.) // Изв. Императорского Русского географического об-ва. 1869. Т.V. Вып. 6. С. 253–255.
* ''Ривлин С.'' // Недельная хроника Восхода. 1888. № 2. С. 34–35.
* ''Ривлин С.'' // Недельная хроника Восхода. 1888. № 35. С. 831 832.
* ''Сухарева О.А.'' Бухара XIX – начала ХХ в. М., 1966.
* ''Сухарева О.А.'' Квартальная община позднефеодального города Бухары в связи с историей кварталов. М., 1976.
* ''Турсунов Н.'' Из истории городского ремесла Северного Таджикистана (ткацкие ремесла Ходжента и его пригородов в конце XIX – начале ХХ в.). Душанбе, 1974.
* ''Ходжаев Ф.'' Избр. тр. Т. I. Ташкент, 1970.
* ''Федченко А.П.'' Путешествие в Туркестан. М., 1950.
* ''Ханыков Н.'' Описание Бухарского ханства. СПб., 1843.
* ''Членов М.'' Евреи Самаркандской области в 1979 г.: Статистический обзор // Евреи Средней Азии в прошлом и настоящем… С. 150–159.
* ''Юабов.'' Землеустройство трудящихся евреев Средней Азии // ТЕСО. 1930. № 1. С. 23.
* ''Cooper A.E.'' Jewish in the Soviet Union: The Case of the Bukharan Jews // Jewish Life after the USSR. 2003. P. 141–151.
* ''Cooper A.E.'' Reconsidering the Tale of Rabbi Yosef Maman and the Bukharan Jewish Diaspora // Jewish Social Studies. V. 10. № 2. 2004. P. 80–115.
* ''Florsheim Y.'' Jewish Emigration from the Former Soviet Union in 1993 // Jews in Eastern Europe. 1995. 1(26). Р. 25–33.
* ''Kaganovich A.'' The Bukharan Jews at the threshold of the third millennium // Central Asia and the Caucasus. 2003. № 4 (www.ca-c.org).
* ''Ricardo Garcia-Carcel'': La Inquisición, Biblioteca El Sol. Biblioteca Básica de Historia. Grupo Anaya, Madrid, Spain 1990. ISBN 84-7969-011-9.

== Каҫӑсем ==
* Каганович А. Друзья поневоле: Россия и бухарские евреи, 1800—1917. М.: Новое литературное обозрение, 2016
* {{ЭЕЭ|10799|Бухарские евреи}}
* Фильм 1999 года. Библейская коллекция. {{Youtube|id = 8PsyzW3sMsY|title = «Эсфирь Прекрасная»}}.
* [[Крушение эмирата|Мосфильм и Ташкентская киностудия]]. 1955 год. {{Youtube|id = IREJx8GELP8|title = «Крушение Бухарского эмирата в 1920 году»}}. (Танцовщицами при дворе эмира были еврейки. Известная танцовщица Михаль Каркиги являлась тётей [[Марьям Якубова|Марьям Якубовой]] ставшей народной артисткой Узбекской ССР в 1955 году, известной из фильма «[[Об этом говорит вся махалля]]» в роли Ойпоши).
* [[Узбекфильм]]. 1960 год. {{Youtube|id = zuyFnXy4qaI|title = «Об этом говорит вся махалля»}}.
* Владимир Месамед и Татьяна Емельяненко. Видео-лекция 14 октября 2012 года. {{Youtube|id = VgepOXXB53g|title = Бухарские евреи: история и этнография}}.
* [https://campuscore.ariel.ac.il/wp/cjcc/%D0%B1%D1%83%D1%85%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%B5-%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%B5%D0%B8/?lang=ru Центр исследования еврейских общин Кавказа и Средней Азии]
* [https://berkovich-zametki.com/2005/Zametki/Nomer2/MN71.htm Бухарско-еврейские ученые пишут историю своего народа. Михаил Носоновский (Нью-Йорк)]
* [https://stmegi.com/posts/10017/bukharskie_evrei_odna_iz_drevneyshikh_evreyskikh_obshchin__328/ Бухарские евреи - одна из древнейших еврейских общин]
* [https://comunicom.ru/istoriya/529-bukharskie-evrei Бухарские евреи в Центральной Азии]

{{Еврейсем}}

[[Категори:Этнос ушкăнĕсем, алфавитпа]]
[[Категори:Бухара еврейӗсем]]
[[Категори:Нациллӗ сахалрахӑшсем]]
[[Категори:Узбекистан историйĕ]]
[[Категори:Узбекистан халăхĕсем]]
[[Категори:Таджикистан халăхĕсем]]
[[Категори:Бухара]]
[[Категори:Бухара эмирачӗ]]</text>
      <sha1>0qcdxhoatc6jy5cgp1isny8gpqi5w5a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Еврей-таджик диалекчӗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>127780</id>
    <revision>
      <id>873282</id>
      <parentid>867551</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Асӑрхавсем */ хушни</comment>
      <origin>873282</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11041" sha1="gd9y1lsttjl2mngv9aacvnrns5tprro" xml:space="preserve">{{Чĕлхе
|тĕс = кавказ
|ят = Бухори/Еврей-таджик/Еврейй-бухара
|тăван ят = בוכארי / Бухорӣ / Buxori
|патшалăхсем = [[Израиль]], [[АПШ]], [[Европа Пӗрлешӗвӗ]], [[Узбекистан]], [[Таджикистан]], [[Австрали]], [[Раҫҫей]] тата ы.т.
|регионсем = [[Вӑтам Ази]], [[Ҫывӑх Тухӑҫ]], [[Ҫурҫӗр Америка]], [[Европа]]
|официаллă чĕлхе = {{Ялавлани|Карачай-Черкеси}}
|йĕркелесе пыраканĕ =
|калаçакансен йышĕ = 110 000-ран 200 000-ччен&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ethnologue.com/18/language/bhh/ |title=ethnologue.com - Bukhori |access-date=2017-04-29 |archive-date=2017-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219043527/http://www.ethnologue.com/18/language/bhh/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{ялав|Израиль}} [[Израиль]]: 80 000 ытла&lt;br&gt;{{ялав|АПШ}} [[АПШ]]: 60 000 ытла&lt;br&gt;{{ялав|ЕП}} [[Европа Пӗрлешӗвӗ|ЕП]]: 8 000&lt;br&gt;{{ялав|Узбекистан}} [[Узбекистан]]: 1500 яхӑн&lt;br&gt;{{ялав|Канада}} [[Канада]]: 1000 ытла&lt;br&gt;{{ялав|Австрали}} [[Австрали]]: 1000 ытла&lt;br&gt;{{ялав|Раҫҫей}} [[Раҫҫей]]: 500 кая&lt;br&gt;{{ялав|Таджикистан}} [[Таджикистан]]: 50 кая
|рейтинг =
|статус =
|категори = [[Ностра чӗлхисем]]
|классификаци =
[[Инди-европа чĕлхисем|Инди-европа ҫемйи]]
:[[Инди-иран чӗлхисем|Инди-иран турачӗ]]
::[[Иран чĕлхисем|Иран ушкӑнӗ]]
:::[[Перс чӗлхи диалекчӗсем|Кӑнтӑр-Анӑҫ субушкӑнӗ]]
::::[[Таджик чӗлхи]]
:::::[[Таджик чӗлхи|Таджик чӗлхин ҫурҫӗр диалекчӗсем]]
|çыру = [[кирилл ҫырулӑхӗ]]&lt;br&gt;[[латин ҫырулӑхӗ]]&lt;br&gt;[[еврей ҫырулӑхӗ]]
|ISO1 = —
|ISO2 = ira
|ISO3 = bhh
}}

'''Еврей-таджик диалекчӗ''' е '''бухори''', '''еврей-бухара диалекчӗ''' ({{lang-fa|بخاری}} — ''buxārī'', {{lang-tg|бухорӣ / buxorī}}) — [[бухара еврейӗсем|бухара (вӑтам ази) еврейӗсен]] [[чӗлхе|чӗлхи]], [[еврей-иран чӗлхисем|еврей-иран чӗлхисенчен]] пӗри. Тӗрӗсрех каласан, вӑл [[таджик чӗлхи]]н ҫурҫӗр диалекчӗсен (самарканд диалекчӗн) калаҫӑвӗ. [[Еврей-перс чӗлхи]]пе юнашар.

== Ҫырулӑх ==
[[Ӳкерчĕк:Bukhori alphabet (1930).JPG|thumb|250px|«Байроки михнат» хаҫатри еврей-таджик алфавичӗ (1930)]]
Еврей-таджик диалекчӗ [[еврей ҫырулӑхӗ]] усӑ курнӑ ([[Раши ҫырулӑхӗ]] алӑпа ҫырнинче тата [[еврей тӑваткал ҫырулӑхӗ|тӑваткал ҫырулӑхӗ]] пичетре). [[1926]] ку [[алфавит]] ҫапла курӑннӑ&lt;ref&gt;{{кĕнеке|автор=Бадалов Р., Муллакандов А., Гринберг Б.|пуçелĕк=Друг детей: Учебник родного языка|каçă=https://vivaldi.nlr.ru/bx000076285/view/?#page=59|вырăн=Самарканд, Ташкент|издательство=Узбекское гос. изд-во|çул=1926|страница=47}}&lt;/ref&gt;:

{| class=standard cellpadding=5 style=&quot;font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;&quot;
| style=«width:3em;» |א
| style=«width:3em;» |אָ
| style=«width:3em;» |ב
| style=«width:3em;» |וו
| style=«width:3em;» |גּ
| style=«width:3em;» |ג
| style=«width:3em;» |ד
| style=«width:3em;» |ה
| style=«width:3em;» |ז
| style=«width:3em;» |ח
| style=«width:3em;» |י
| style=«width:3em;» |כּ
| style=«width:3em;» |ךּ
| style=«width:3em;» |כ
| style=«width:3em;» |ך
|-
| style=«width:3em;» |ל
| style=«width:3em;» |מ
| style=«width:3em;» |ם
| style=«width:3em;» |נ
| style=«width:3em;» |ן
| style=«width:3em;» |ס
| style=«width:3em;» |ע
| style=«width:3em;» |פּ
| style=«width:3em;» |ףּ
| style=«width:3em;» |פ
| style=«width:3em;» |ף
| style=«width:3em;» |ק
| style=«width:3em;» |ר
| style=«width:3em;» |ש
| style=«width:3em;» |ת
|-
| style=«width:3em;» |ג֝
| style=«width:3em;» |ג֞
| style=«width:3em;» |יִ
| style=«width:3em;» |יֵ
| style=«width:3em;» |וֹ
| style=«width:3em;» |וּ
|}

[[1928]]—[[1940]] ССРП-ри еврей-таджик чӗлхи [[латин ҫырулӑхӗ]] усӑ курнӑ. [[1928]] ҫулхи [[ака уйӑхӗ]]нче пӗрремӗш [[ССРП-ри латинизаци|латин алфавичӗ пуҫтарнӑ]]&lt;ref name=&quot;lotin&quot;&gt;{{кĕнеке|пуçелĕк=Lotinizatsija вajni jahudihoji вuxori|яваплă=A. Sajidůf, P. Aвramůf, M. Aminůf|вырăн=Toşkand|издательство=Naşrijoti davlatiji Ůzвakiston|год=1932}}&lt;/ref&gt;тата ҫапла курӑннӑ&lt;ref&gt;{{кĕнеке|автор = jәcov kәlantәrof|пуçелĕк = şoә̦lәji inq'laв|каçă = |вырăн = sәmәrqәnd — taşkent|издательство  = ozвekistan dәvlәt nәşrijәti|çул  = 1928|страница = |страницăсем = }}&lt;/ref&gt;: &lt;div class=&quot;Unicode&quot;&gt;
&lt;font size=&quot;+2&quot;&gt;a в d ә l n s r k m h t u x ş f p g o v z ⱨ ƣ q e c ç i j ә̦ ƶ&lt;/font&gt;
&lt;/div&gt;
[[1930]] ҫулта алфавит улшӑннӑ: пысӑк сас паллисем хушнӑ,  ''ә̦'' сас палли кӑларнӑ, '''Ů ů'''&lt;ref name=&quot;lotin&quot; /&gt; сас палли хушнӑ. [[1934]] ҫулхи орфографи конференцинче ''Ⱨ ⱨ'' сас ралли алфавитрен кӑларнӑ тата ''Ů ů'' вырӑнне '''Ū ū''' хушнӑ. {{Тулли дата|1935|02|5}} [[Узбек ССР]]-н халӑх вӗрентӗвӗн комиссариачӗн  № 112 хучӗ куна ҫирӗплетнӗ&lt;ref&gt;{{книга|заглавие=Rezoljutsijaji konferentsijaji dujumi orfografijaji zaвoni jahudihoji mahali|место=Toşkand|издательство=Naşrijoti «Bajroqi mihnat»|год=1935}}&lt;/ref&gt;.
Совет тапхӑрӗнчи юлашки латин ҫырулӑхӗ ҫавӑн пек пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{кĕнеке|автор= B. N. Muloqandūv|пуçелĕк  = Alefbe|каçă  = |вырăн = Toşkent|издательство  = Naşrijoti Gosudarstvogiji Taәlimi Pedagogiji ŪzSSR|çул   = 1939|страница  = |страницăсем  = }}&lt;/ref&gt;:&lt;div class=&quot;Unicode&quot;&gt;
&lt;font size=&quot;+1&quot;&gt;A a, B в, C c, Ç ç, D d, E e, F f, G g, Ƣ ƣ, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, P p, Q q, R r, S s, Ş ş, T t, U u, Ū ū, V v, X x, Z z, Ƶ ƶ, Ә ә&lt;/font&gt;
&lt;/div&gt;
Хальхи вӑхӑтра еврей-таджик диалекчӗлле пичетлӗ литература кирилл ҫырулӑхӗ усӑ курать. Уйрӑмлӑ ӗҫсенче [[Узбек ҫырулӑхӗ|узбек алфавичё]] пекки ҫырулӑх усӑ курать&lt;ref name=&quot;п&quot;&gt;{{кĕнеке|автор=Роберт Пинхасов|пуçелĕк=Бухарские евреи в круговороте истории|каçă=https://robertpinkhasov.com/|вырăн=Нью-Йорк|çул=2020|страница=124—126|isbn=1936755114|archive-date=2022-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402034655/https://robertpinkhasov.com/}}&lt;/ref&gt;.

''Хальхи кирилл алфавичӗ''&lt;ref name=&quot;п&quot; /&gt;
&lt;div class=&quot;Unicode&quot;&gt;
&lt;font size=&quot;+1&quot;&gt;А а, Б б, В в, Г г, Д д, Е е, Ё ё, Ж ж, З з, И и, Й й, К к, Л л, М м, Н н, О о, П п, Р р, С с, Т т, У у, Ф ф, Х х, Ц ц, Ч ч, Ш ш, Ъ ъ, Э э, Ю ю, Я я, Ғ ғ, Ӣ ӣ, Қ қ, Ӯ ӯ, Ҳ ҳ, Ҷ ҷ&lt;/font&gt;
&lt;/div&gt;

''Хальхи латин алфавичӗ''&lt;ref name=&quot;п&quot; /&gt;
&lt;div class=&quot;Unicode&quot;&gt;
&lt;font size=&quot;+1&quot;&gt;A a, B в, C c, Ch ch, D d, E e, F f, G g, Gh gh, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, P p, Q q, R r, S s, Sh sh, T t, Ts ts, U u, U' u', V v, X x, Y y, Yi yi, Z z, Zh zh'&lt;/font&gt;
&lt;/div&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Пӗр-пӗринчен алфавитсен уйрӑмлӑхӗ тӑпалӗ&lt;ref name=&quot;п&quot; /&gt;
|-
! Кириллица !! Латиница&lt;br&gt;ССРП !! Латиница&lt;br&gt;Узбекистан !! Еврей&lt;br&gt;ҫырулӑхӗ
|-
| А а || A a || A a || א
|-
| Б б || B в || B b || בּ
|-
| В в || V v || V v || ב
|-
| Г г || G g || G g || ג
|-
| Д д || D d || D d || ד
|-
| Е е || E e || Ye ye || יה
|-
| Ё ё || Jo jo || Yo yo || יו
|-
| Ж ж || Ƶ ƶ || Zh zh || 'ג
|-
| З з || Z z || Z z || ז
|-
| И и || I i || I i || ''א
|-
| Й й || J j || Y y || י
|-
| К к || K k || K k || כּ
|-
| Л л || L l || L l || ל
|-
| М м || M m || M m || מ
|-
| Н н || N n || N n || נ
|-
| О о || O o || O o || אָ ,או
|-
| П п || P p || P p || פ
|-
| Р р || R r || R r || ר
|-
| С с || S s || S s || ס
|-
| Т т || T t || T t || ת
|-
| У у || U u || U u || או
|-
| Ф ф || F f || F f || ף
|-
| Х х || X x || X x || כ
|-
| Ц ц || Ts ts || Ts ts || צ
|-
| Ч ч || C c || Ch ch || 'צ
|-
| Ш ш || Ş ş || Sh sh || ש
|-
| Ъ ъ || Ә ә || ' || ע
|-
| Э э || - || E e || אה
|-
| Ю ю || Ju ju || Yu yu || ו'
|-
| Я я || Ja ja || Ya ya || ה'
|-
| Ғ ғ || Ƣ ƣ || Gh gh || גה
|-
| Ӣ ӣ || Ji ji || Yi yi || אײ
|-
| Қ қ || Q q || Q q || ק
|-
| Ӯ ӯ || Ū ū || U' u' || אה
|-
| Ҳ ҳ || H h || H h || ה
|-
| Ҷ ҷ || Ç ç || J j || 'ג
|}

== Ҫавӑн пек пӑхӑр ==
* [[Бухара еврейӗсем]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Вуламалли ==
* ''[[Зарубин Иван Иванович (иранист)|Зарубин И. И]]''. Очерк разговорного языка самаркандских евреев // Иран. — Т. 2. — Л., 1928.

== Каҫӑсем ==
* ''[http://bjews.com/modules.php?op=modload&amp;name=Sections&amp;file=index&amp;req=listarticles&amp;secid=14 Learn Basic Bukhori]''{{ref|en}}
* {{ЭЕЭ|11533|Еврей-таджик диалекчӗ}}

{{Инкубатор|bhh||Еврей-таджик диалекчӗ|}}

{{Тулаш каҫӑсем}}
{{Перс чĕлхи}}
{{Еврей чӗлхисем}}
{{Иран чĕлхисем}}
{{Еврейлӗх}}

[[Категори:Чĕлхесем тата диалектсем, алфавитпа]]
[[Категори:Еврей-таджик диалекчӗ]]
[[Категори:Иран чĕлхисем]]
[[Категори:Израиль чӗлхисем]]
[[Категори:Узбекистан чĕлхисем]]
[[Категори:Перс чӗлхин диалекчӗсем]]</text>
      <sha1>gd9y1lsttjl2mngv9aacvnrns5tprro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873283</id>
      <parentid>873282</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:55:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ҫырулӑх */ хушни</comment>
      <origin>873283</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11042" sha1="1tr287p3pyp462wjp0mo0wezrb7uke1" xml:space="preserve">{{Чĕлхе
|тĕс = кавказ
|ят = Бухори/Еврей-таджик/Еврейй-бухара
|тăван ят = בוכארי / Бухорӣ / Buxori
|патшалăхсем = [[Израиль]], [[АПШ]], [[Европа Пӗрлешӗвӗ]], [[Узбекистан]], [[Таджикистан]], [[Австрали]], [[Раҫҫей]] тата ы.т.
|регионсем = [[Вӑтам Ази]], [[Ҫывӑх Тухӑҫ]], [[Ҫурҫӗр Америка]], [[Европа]]
|официаллă чĕлхе = {{Ялавлани|Карачай-Черкеси}}
|йĕркелесе пыраканĕ =
|калаçакансен йышĕ = 110 000-ран 200 000-ччен&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://www.ethnologue.com/18/language/bhh/ |title=ethnologue.com - Bukhori |access-date=2017-04-29 |archive-date=2017-02-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170219043527/http://www.ethnologue.com/18/language/bhh/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;{{ялав|Израиль}} [[Израиль]]: 80 000 ытла&lt;br&gt;{{ялав|АПШ}} [[АПШ]]: 60 000 ытла&lt;br&gt;{{ялав|ЕП}} [[Европа Пӗрлешӗвӗ|ЕП]]: 8 000&lt;br&gt;{{ялав|Узбекистан}} [[Узбекистан]]: 1500 яхӑн&lt;br&gt;{{ялав|Канада}} [[Канада]]: 1000 ытла&lt;br&gt;{{ялав|Австрали}} [[Австрали]]: 1000 ытла&lt;br&gt;{{ялав|Раҫҫей}} [[Раҫҫей]]: 500 кая&lt;br&gt;{{ялав|Таджикистан}} [[Таджикистан]]: 50 кая
|рейтинг =
|статус =
|категори = [[Ностра чӗлхисем]]
|классификаци =
[[Инди-европа чĕлхисем|Инди-европа ҫемйи]]
:[[Инди-иран чӗлхисем|Инди-иран турачӗ]]
::[[Иран чĕлхисем|Иран ушкӑнӗ]]
:::[[Перс чӗлхи диалекчӗсем|Кӑнтӑр-Анӑҫ субушкӑнӗ]]
::::[[Таджик чӗлхи]]
:::::[[Таджик чӗлхи|Таджик чӗлхин ҫурҫӗр диалекчӗсем]]
|çыру = [[кирилл ҫырулӑхӗ]]&lt;br&gt;[[латин ҫырулӑхӗ]]&lt;br&gt;[[еврей ҫырулӑхӗ]]
|ISO1 = —
|ISO2 = ira
|ISO3 = bhh
}}

'''Еврей-таджик диалекчӗ''' е '''бухори''', '''еврей-бухара диалекчӗ''' ({{lang-fa|بخاری}} — ''buxārī'', {{lang-tg|бухорӣ / buxorī}}) — [[бухара еврейӗсем|бухара (вӑтам ази) еврейӗсен]] [[чӗлхе|чӗлхи]], [[еврей-иран чӗлхисем|еврей-иран чӗлхисенчен]] пӗри. Тӗрӗсрех каласан, вӑл [[таджик чӗлхи]]н ҫурҫӗр диалекчӗсен (самарканд диалекчӗн) калаҫӑвӗ. [[Еврей-перс чӗлхи]]пе юнашар.

== Ҫырулӑх ==
[[Ӳкерчĕк:Bukhori alphabet (1930).JPG|thumb|250px|«Байроки михнат» хаҫатри еврей-таджик алфавичӗ (1930)]]
Еврей-таджик диалекчӗ [[еврей ҫырулӑхӗ]] усӑ курнӑ ([[Раши ҫырулӑхӗ]] алӑпа ҫырнинче тата [[еврей тӑваткал ҫырулӑхӗ|тӑваткал ҫырулӑхӗ]] пичетре). [[1926]] ку [[алфавит]] ҫапла курӑннӑ&lt;ref&gt;{{кĕнеке|автор=Бадалов Р., Муллакандов А., Гринберг Б.|пуçелĕк=Друг детей: Учебник родного языка|каçă=https://vivaldi.nlr.ru/bx000076285/view/?#page=59|вырăн=Самарканд, Ташкент|издательство=Узбекское гос. изд-во|çул=1926|страница=47}}&lt;/ref&gt;:

{| class=standard cellpadding=5 style=&quot;font-size: 1.5em; line-height: 2.5em; text-align: center;&quot;
| style=«width:3em;» |א
| style=«width:3em;» |אָ
| style=«width:3em;» |ב
| style=«width:3em;» |וו
| style=«width:3em;» |גּ
| style=«width:3em;» |ג
| style=«width:3em;» |ד
| style=«width:3em;» |ה
| style=«width:3em;» |ז
| style=«width:3em;» |ח
| style=«width:3em;» |י
| style=«width:3em;» |כּ
| style=«width:3em;» |ךּ
| style=«width:3em;» |כ
| style=«width:3em;» |ך
|-
| style=«width:3em;» |ל
| style=«width:3em;» |מ
| style=«width:3em;» |ם
| style=«width:3em;» |נ
| style=«width:3em;» |ן
| style=«width:3em;» |ס
| style=«width:3em;» |ע
| style=«width:3em;» |פּ
| style=«width:3em;» |ףּ
| style=«width:3em;» |פ
| style=«width:3em;» |ף
| style=«width:3em;» |ק
| style=«width:3em;» |ר
| style=«width:3em;» |ש
| style=«width:3em;» |ת
|-
| style=«width:3em;» |ג֝
| style=«width:3em;» |ג֞
| style=«width:3em;» |יִ
| style=«width:3em;» |יֵ
| style=«width:3em;» |וֹ
| style=«width:3em;» |וּ
|}

[[1928]]—[[1940]] ССРП-ри еврей-таджик чӗлхи [[латин ҫырулӑхӗ]] усӑ курнӑ. [[1928]] ҫулхи [[ака уйӑхӗ]]нче пӗрремӗш [[ССРП-ри латинизаци|латин алфавичӗ пуҫтарнӑ]]&lt;ref name=&quot;lotin&quot;&gt;{{кĕнеке|пуçелĕк=Lotinizatsija вajni jahudihoji вuxori|яваплă=A. Sajidůf, P. Aвramůf, M. Aminůf|вырăн=Toşkand|издательство=Naşrijoti davlatiji Ůzвakiston|год=1932}}&lt;/ref&gt;тата ҫапла курӑннӑ&lt;ref&gt;{{кĕнеке|автор = jәcov kәlantәrof|пуçелĕк = şoә̦lәji inq'laв|каçă = |вырăн = sәmәrqәnd — taşkent|издательство  = ozвekistan dәvlәt nәşrijәti|çул  = 1928|страница = |страницăсем = }}&lt;/ref&gt;: &lt;div class=&quot;Unicode&quot;&gt;
&lt;font size=&quot;+2&quot;&gt;a в d ә l n s r k m h t u x ş f p g o v z ⱨ ƣ q e c ç i j ә̦ ƶ&lt;/font&gt;
&lt;/div&gt;
[[1930]] ҫулта алфавит улшӑннӑ: пысӑк сас паллисем хушнӑ,  ''ә̦'' сас палли кӑларнӑ, '''Ů ů'''&lt;ref name=&quot;lotin&quot; /&gt; сас палли хушнӑ. [[1934]] ҫулхи орфографи конференцинче ''Ⱨ ⱨ'' сас ралли алфавитрен кӑларнӑ тата ''Ů ů'' вырӑнне '''Ū ū''' хушнӑ. {{Тулли дата|1935|02|5}} [[Узбек ССР]]-н халӑх вӗрентӗвӗн комиссариачӗн  № 112 хучӗ куна ҫирӗплетнӗ&lt;ref&gt;{{книга|заглавие=Rezoljutsijaji konferentsijaji dujumi orfografijaji zaвoni jahudihoji mahali|место=Toşkand|издательство=Naşrijoti «Bajroqi mihnat»|год=1935}}&lt;/ref&gt;.
Совет тапхӑрӗнчи юлашки латин ҫырулӑхӗ ҫавӑн пек пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{кĕнеке|автор= B. N. Muloqandūv|пуçелĕк  = Alefbe|каçă  = |вырăн = Toşkent|издательство  = Naşrijoti Gosudarstvogiji Taәlimi Pedagogiji ŪzSSR|çул   = 1939|страница  = |страницăсем  = }}&lt;/ref&gt;:&lt;div class=&quot;Unicode&quot;&gt;
&lt;font size=&quot;+1&quot;&gt;A a, B в, C c, Ç ç, D d, E e, F f, G g, Ƣ ƣ, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, P p, Q q, R r, S s, Ş ş, T t, U u, Ū ū, V v, X x, Z z, Ƶ ƶ, Ә ә&lt;/font&gt;
&lt;/div&gt;
Хальхи вӑхӑтра еврей-таджик диалекчӗлле пичетлӗ литература кирилл ҫырулӑхӗ усӑ курать. Уйрӑмлӑ ӗҫсенче [[Узбек ҫырулӑхӗ|узбек алфавичё]] пекки ҫырулӑх усӑ курать&lt;ref name=&quot;п&quot;&gt;{{кĕнеке|автор=Роберт Пинхасов|пуçелĕк=Бухарские евреи в круговороте истории|каçă=https://robertpinkhasov.com/|вырăн=Нью-Йорк|çул=2020|страница=124—126|isbn=1936755114|archive-date=2022-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20220402034655/https://robertpinkhasov.com/}}&lt;/ref&gt;.

''Хальхи кирилл алфавичӗ''&lt;ref name=&quot;п&quot; /&gt;
&lt;div class=&quot;Unicode&quot;&gt;
&lt;font size=&quot;+1&quot;&gt;А а, Б б, В в, Г г, Д д, Е е, Ё ё, Ж ж, З з, И и, Й й, К к, Л л, М м, Н н, О о, П п, Р р, С с, Т т, У у, Ф ф, Х х, Ц ц, Ч ч, Ш ш, Ъ ъ, Э э, Ю ю, Я я, Ғ ғ, Ӣ ӣ, Қ қ, Ӯ ӯ, Ҳ ҳ, Ҷ ҷ&lt;/font&gt;
&lt;/div&gt;

''Хальхи латин алфавичӗ''&lt;ref name=&quot;п&quot; /&gt;
&lt;div class=&quot;Unicode&quot;&gt;
&lt;font size=&quot;+1&quot;&gt;A a, B в, C c, Ch ch, D d, E e, F f, G g, Gh gh, H h, I i, J j, K k, L l, M m, N n, O o, P p, Q q, R r, S s, Sh sh, T t, Ts ts, U u, U' u', V v, X x, Y y, Yi yi, Z z, Zh' zh'&lt;/font&gt;
&lt;/div&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Пӗр-пӗринчен алфавитсен уйрӑмлӑхӗ тӑпалӗ&lt;ref name=&quot;п&quot; /&gt;
|-
! Кириллица !! Латиница&lt;br&gt;ССРП !! Латиница&lt;br&gt;Узбекистан !! Еврей&lt;br&gt;ҫырулӑхӗ
|-
| А а || A a || A a || א
|-
| Б б || B в || B b || בּ
|-
| В в || V v || V v || ב
|-
| Г г || G g || G g || ג
|-
| Д д || D d || D d || ד
|-
| Е е || E e || Ye ye || יה
|-
| Ё ё || Jo jo || Yo yo || יו
|-
| Ж ж || Ƶ ƶ || Zh zh || 'ג
|-
| З з || Z z || Z z || ז
|-
| И и || I i || I i || ''א
|-
| Й й || J j || Y y || י
|-
| К к || K k || K k || כּ
|-
| Л л || L l || L l || ל
|-
| М м || M m || M m || מ
|-
| Н н || N n || N n || נ
|-
| О о || O o || O o || אָ ,או
|-
| П п || P p || P p || פ
|-
| Р р || R r || R r || ר
|-
| С с || S s || S s || ס
|-
| Т т || T t || T t || ת
|-
| У у || U u || U u || או
|-
| Ф ф || F f || F f || ף
|-
| Х х || X x || X x || כ
|-
| Ц ц || Ts ts || Ts ts || צ
|-
| Ч ч || C c || Ch ch || 'צ
|-
| Ш ш || Ş ş || Sh sh || ש
|-
| Ъ ъ || Ә ә || ' || ע
|-
| Э э || - || E e || אה
|-
| Ю ю || Ju ju || Yu yu || ו'
|-
| Я я || Ja ja || Ya ya || ה'
|-
| Ғ ғ || Ƣ ƣ || Gh gh || גה
|-
| Ӣ ӣ || Ji ji || Yi yi || אײ
|-
| Қ қ || Q q || Q q || ק
|-
| Ӯ ӯ || Ū ū || U' u' || אה
|-
| Ҳ ҳ || H h || H h || ה
|-
| Ҷ ҷ || Ç ç || J j || 'ג
|}

== Ҫавӑн пек пӑхӑр ==
* [[Бухара еврейӗсем]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Вуламалли ==
* ''[[Зарубин Иван Иванович (иранист)|Зарубин И. И]]''. Очерк разговорного языка самаркандских евреев // Иран. — Т. 2. — Л., 1928.

== Каҫӑсем ==
* ''[http://bjews.com/modules.php?op=modload&amp;name=Sections&amp;file=index&amp;req=listarticles&amp;secid=14 Learn Basic Bukhori]''{{ref|en}}
* {{ЭЕЭ|11533|Еврей-таджик диалекчӗ}}

{{Инкубатор|bhh||Еврей-таджик диалекчӗ|}}

{{Тулаш каҫӑсем}}
{{Перс чĕлхи}}
{{Еврей чӗлхисем}}
{{Иран чĕлхисем}}
{{Еврейлӗх}}

[[Категори:Чĕлхесем тата диалектсем, алфавитпа]]
[[Категори:Еврей-таджик диалекчӗ]]
[[Категори:Иран чĕлхисем]]
[[Категори:Израиль чӗлхисем]]
[[Категори:Узбекистан чĕлхисем]]
[[Категори:Перс чӗлхин диалекчӗсем]]</text>
      <sha1>1tr287p3pyp462wjp0mo0wezrb7uke1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Венгрири парламент суйлавӗ (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129609</id>
    <revision>
      <id>873279</id>
      <parentid>873142</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:43:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ҫавӑн пек пӑхӑр */ Каҫӑсем хушнӑ</comment>
      <origin>873279</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31104" sha1="aaeektoprohbj2i49k900aiots5aczj" xml:space="preserve">{{Суйлав карточки
|название = Венгрири парламент суйлавӗ
|подпись названия  = 2026 ҫулхи Венгрири парламент суйлавӗ&lt;br&gt;&lt;small&gt;({{lang-hu|2026-os magyarországi országgyűlési választás}})&lt;small/&gt;
|дата = {{Кӗске дата|2026|04|12}}
|предыдущие = Венгрири парламент суйлавӗ (2022)
|год предыдущих = 2022
|следующие = Венгрири парламент суйлавӗ (2030)
|год следующих = 2030

&lt;!-- для флага --&gt;
|территория = Венгри
|явка избирателей = 79.55%

&lt;!-- кандидат № 1--&gt;
|портрет1 = [[File:Peter-Magyar-Budapest-15-03-2026 (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет1 = #8de8fe
|кандидат1 = [[Мадьяр Петер|Петер Мадьяр]]
|партия1 = [[Тиса (парти)|Сумлӑхпа ирӗклӗх партийӗ]]
|глава партии с1 = {{Кӗске дата|2024|07|22}}
|коалиция1 =
|прошлый результат1 = ''ҫӗнӗ парти''
|прошлое число мест1 = 
|мест получено1  = 140
|суммарное число мест1 =
|изменение числа мест1 =
|число голосов1 =3,163,629
|доля голосов1 =54.35%
|изменение доли голосов1 =

&lt;!-- кандидат № 2--&gt;
|портрет2 = [[Ӳкерчĕк:Viktor Orbán, 2025.06.26 (02) (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет2 = #ff6a00
|кандидат2 = [[Орбан Виктор|Виктор Орбан]]
|партия2 = [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]]
|коалиция2 = [[Фидес — ХДХП]]
|глава партии с2 = {{Кӗске дата|2003|05|17}}
|прошлый результат2 = 54,13 %
|прошлое число мест2 = 135
|мест получено2 = 53
|суммарное число мест2 =
|изменение числа мест2 ={{ӳкни}} 82
|число голосов2 =2,392,139
|доля голосов2 =37.52%
|изменение доли голосов2 =

&lt;!-- кандидат № 3 --&gt;
|портрет3 = [[Ӳкерчĕк:Toroczkai László 2024 (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет3 = #688d1b
|кандидат3 = [[Тороцкаи Ласло|Ласло Тороцкаи]]
|партия3 = [[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]]
|коалиция3 =
|глава партии с3 = {{Кӗске дата|2018|06|23}}
|прошлый результат3 = 5,88 %
|прошлое число мест3 = 6
|мест получено3 = 6
|суммарное число мест3 =
|изменение числа мест3 = {{улшӑну ҫук}} 0
|число голосов3 = 345,864
|доля голосов3 = 5.851%
|изменение доли голосов3 =

|прочие партии = [[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]]
* [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]]

|карта = 2026 Hungarian parliamentary election.svg
|ширина карты = 400px
|альт. текст карты =
|подпись карты = Суйлав округӗсем тӑрӑх суйлав пӗтӗмлетӗвӗсем

|карта2 = 2026_Hungarian_election_results_-_Proportional_List_by_County.svg
|ширина карты2 = 400px
|альт. текст карты2 =
|подпись карты2 = Вармедьесем тӑрӑх парти ят-йышӗсен пӗтӗмлетӗвӗсем

|результат =
}}

'''[[Венгри]]ри {{Тулли дата|2026|04|12}} парламент суйлавӗ''' ({{lang-hu|2026-os magyarországi országgyűlési választás}}). [[1990]] ҫулта ирӗклӗ суйлав йӗрки ҫӗнӗрен пуҫланӑранпа ку парламент суйлавӗ 10-мӗш пулнӑ&lt;ref name=&quot;эпньюс&quot;&gt;{{Cite web |date=13 January 2026 |title=Hungary sets April 12 election date as Orbán faces tough challenge |url=https://apnews.com/article/hungary-election-scheduled-orban-challenge-magyar-71b54205f00252ca7c466eb5407a2aa1 |access-date=13 January 2026 |website=AP News |language=en}}&lt;/ref&gt;.

Оппозици [[Тиса (парти)|Тиса партийӗ]], унӑн лидерӗпе [[Фидес]]ӗн ӗлӗкхи пайташӗпе тата [[Европа парламенчӗ]]н депутачӗпе, [[Петер Мадьяр]]па ку суйлавра ҫӗнтернӗ тата [[Венгри премьер-министрӗ|премьер-министрӗн]] [[Виктор Орбан]]ӑн [[Фидес — ХДХП]] ерсте пырӑвне аркатса тӑкнӑ тата [[Виктор Орбан вӑхӑтӗнчи Венгри|Орбанӑн 16 ҫуллӑ тапхӑрне]] вӗҫленӗ. Тиса сасӑсен икӗ виҫҫӗмӗш пайне илнӗрен [[абсолютлӑ нумайрахӑш]] илнӗ тата [[Венгри конституцийӗ|конституцие]] улӑштарма пултарать.

== Истори умӗн ==
=== 2022 ҫулхи суйлав ===
{{Тулли дата|2022|04|3}}, [[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)|халӑх сасӑлавӗн]] 54,13% пухса, [[1990|1990 ҫултанпа]] пур партирен те, альянсран та [[Фидес — ХДХП]] чи пысӑк сасӑ пайне илнӗ. Вӑл тӑваттӑмӗш хут икӗ виҫҫӗмӗшӗ пайне ҫӗнсе илнӗ. «[[Венгришӗн Пӗрлешнӗ]]» альянс питӗ сахал пурӑннӑ тата арканнӑ; унӑн пайташӗсем [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗн]] уйрӑм политикӑллӑ ушкӑнӗсене ларнӑ. Ытти пӗчӗк партисенчен [[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]] ҫеҫ пухӑва кӗме пултарнӑ, Венгр [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] вара кӗмен&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 April 2022 |title=Nemzeti Választási Iroda |url=https://vtr.valasztas.hu/ogy2022 |website=valasztas.hu}}&lt;/ref&gt;. Суйлав хыҫҫӑн [[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]] кӑна Фидес шайӗнчи, ыйтӑмри икӗ паллӑллӑ пӗтӗмлетӳсем илме пултарнӑ, анчах ҫапах та ертсе пыракан партирен чылай кая юлнӑ&lt;ref&gt;{{cite web |date=16 September 2022 |title=Árnyékkormányt alakít Dobrev Klára |url=https://telex.hu/belfold/2022/09/16/gyurcsany-ferenc-dk-rendkivuli-sajtotajekoztato-felkeszultunk |website=telex.hu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=6 February 2023 |title=Molnár Csaba: Egy dolgot nem próbált még az ellenzék 2010 óta, hogy legyen egy domináns párt |url=https://telex.hu/belfold/2023/02/06/molnar-csaba-dk-partizan-interju-gyurcsany-ferenc |website=telex.hu}}&lt;/ref&gt;. Оппозици юхӑнса кайнӑ тата пӗрлешме пултарайман. Фидессӗр пуҫне, Венгрири популярлӑха кура Демократиллӗ коалици ҫӗҫ юлнӑ, анчах Фидес лидерӗн [[Орбан Виктор|Виктор Орбана]] хирӗҫ тӑвас тесе вӑл лайӑх вӑйлӑ пулман.

[[2022|2022 ҫултан]] пуҫласа [[Европа парламенчӗ]] Венгрие &quot;электораллӑ автократин гибридлӗ тытӑмӗ&quot; каланӑ тата Венгри тӗлӗшпе [[Европа Пӗрлешӗвӗн килӗшӗвӗн 7-мӗш статья]] усӑ курать (европа хаклӑхне пӑсни).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-9-2022-0217_EN.html |title=INTERIM REPORT on the proposal for a Council decision determining, pursuant to Article 7(1) of the Treaty on European Union, the existence of a clear risk of a serious breach by Hungary of the values on which the Union is founded |author=Committee on Civil Liberties, Justice and Home Affairs |date=25 July 2022 |publisher=European Parliament |access-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321060050/https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-9-2022-0217_EN.html |archive-date=21 March 2023 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 January 2024 |title=The Hungarian government threatens EU values, institutions, and funds, MEPs say &amp;#124; News &amp;#124; European Parliament |url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20240112IPR16780/the-hungarian-government-threatens-eu-values-institutions-and-funds-meps-say |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202105300/https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20240112IPR16780/the-hungarian-government-threatens-eu-values-institutions-and-funds-meps-say |archive-date=2 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=europarl.europa.eu}}&lt;/ref&gt;. [[2024|2024 ҫулта]] сасӑсен ытлашӗпе Европа парламенчӗн депутачӗсем [[Европа Пӗрлешӗвӗн канашӗ]]нчи Венгрин сассин тивӗҫне чарма чӗннӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Wax |first=Eddy |date=18 January 2024 |title=EU Parliament calls to strip Hungary of voting rights in rule-of-law clash |url=https://www.politico.eu/article/european-parliament-hungary-voting-rights-rule-of-law-viktor-orban/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131044947/https://www.politico.eu/article/european-parliament-hungary-voting-rights-rule-of-law-viktor-orban/ |archive-date=31 January 2024 |access-date=14 February 2024 |website=Politico}}&lt;/ref&gt;.

=== Тиса чӗрӗлӗвӗ ===
{{Тулли дата|2024|02|2}} [[Венгри президенчӗ]] [[Новак Каталин|Каталин Новак]] [[2024|иртнӗ ҫулхи]] [[ака уйӑхӗ]]нче педофили ӗҫӗпе ҫыхӑннӑ преступнике каҫарнине пула паллӑ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Children's home crisis threatens very foundation of Orban regime, say analysts |url=https://www.intellinews.com/children-s-home-crisis-threatens-very-foundation-of-orban-regime-say-analysts-312370/ |access-date=30 March 2024 |website=www.intellinews.com |language=en}}&lt;/ref&gt;. Ҫак [[Каталин Новакӑн президентлӗ каҫарнине пула харкашу|харкашӑва]] пула Новака тата каҫару ыйтӑвӗ алӑ пуснӑ унӑн юстици министрӗ [[Варга Джудит|Джудит Варгӑна]] ӗҫрен кӑларма хистенӗ&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite news |last=Thorpe |first=Nick |date=10 February 2024 |title=Hungarian President Katalin Novak resigns over child-abuse pardon scandal |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68264363 |access-date=27 March 2024 |work=[[BBC]] |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;. Кун хыҫҫӑн, Варгӑн иртнӗ упӑшки [[Мадьяр Петер|Петер Мадьяр]] [[Facebook]]-ра вӑл патшалӑх ӗҫӗнчен тухни ҫинчен пӗлтернӗ. Юлашки ҫулсенчи Орбан влаҫӗн тӗп шухӑшӗ — «националлӑ, суверенлӗ, буржуаллӑ Венгри» — ахаль «политикӑллӑ продукт» пулса тӑнӑ, тата Орбан валли пысӑк коррупцин пытарӑвӗпе тӗрӗс ҫынсене пуянлӑх куҫарӑвӗн тӗллевӗ кӑна кирлӗ, Мадьяр ҫырса хушнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=10 February 2024 |title=Varga Judit volt férje: Egy percig sem akarok olyan rendszer részese lenni, amelyben Tónik, Ádámok és Barbarák vígan röhöghetnek a markukba |url=https://telex.hu/belfold/2024/02/10/magyar-peter-varga-judit-volt-ferje-lemondas-ner-rogan-antal |access-date=30 March 2024 |website=telex |language=hu}}&lt;/ref&gt;.

{{Тулли дата|2024|03|15}} политикӑна суннӑ таврӑнманлӑха пӑхмасӑр, [[Будапешт]]ри ирттернӗ нумай пинлӗ митингре Петер Мадьяр ҫӗнӗ политика партийӗ йӗркелени ҫинчен пӗлтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=26 March 2024 |title=Thousands protest in Budapest as Orban embroiled in corruption scandal |url=https://www.euronews.com/2024/03/26/hungarian-whistleblower-releases-audio-suggesting-corruption-in-embattled-orban-government |access-date=30 March 2024 |website=euronews |language=en}}&lt;/ref&gt;. Ҫав уйӑхра йӗркеленӗ ыйтӑмсем тӑрӑх, Мадьяр суйлава хутшӑнсан ҫуйлавҫӑсен 15% яхӑн уншӑн  «шанчӑклӑ е питӗ шанчӑклӑ» сасӑлама хатӗр&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 March 2024 |title=In Hungary, Scandal and Crisis Suddenly Energize the Opposition |url=https://www.thebulwark.com/p/hungary-orban-scandal-crisis-peter-magyar |access-date=18 March 2024 |website=thebulwark |language=en}}&lt;/ref&gt;.

{{Тулли дата|2024|04|10}} [[Венгрири Европа парламенчӗн суйлавӗ (2024)|Европа парламентне]] те, [[Будапешт пухӑвӗн суйлавӗ (2024)|Будапешт пухӑвне]] те паллӑ мар [[Тиса (парти)|Сумлӑхпа ирӗклӗх партийӗ (Тиса)]] суйланма хӑй хатӗрлӗхӗ ҫинчен пӗлтернӗ. Тиса сасӑсен 30% яхӑн илнӗрен 2-мӗш вырӑна тухнӑ (1-мӗшре Фидес юлнӑ). Урӑх оппозици партийӗсем ӳкнӗрен Венгрин шалти политикинчи лару-тӑру питӗ улшӑннӑ. Хушӑри суйлав хыҫҫӑн, ҫул вӗҫне тухса Тиса чи популярлӑ парти пулса тӑнӑ. Фидес ертсе пырӑвне улӑштарас тесе темле пӗчӗк оппозици партийӗсем суйлава хутшӑнма мар каланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=23 October 2024 |title=Magyar Péter: Történelmet írunk, 18 éve nem volt ilyen |url=https://24.hu/kozelet/2024/10/23/magyar-peter-tisza-part-kozvelemeny-kutatas-21-kutatointezet-vezetes/ |access-date=23 October 2024 |website=24.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 June 2025 |title=Silence engulfs pro-government polling institutions |url=https://24.hu/belfold/2025/06/25/government-aligned-polling-institutions-silence/ |access-date=24 September 2025 |website=24.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;.

Ҫӗнӗ суйлава хутшӑнас тесе [[2025|2025 ҫул]] вӗҫӗнче Тиса малтанлӑх суйлавӗнче 106-ран 103 кандидат пуҫтарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=28 November 2025 |title=Nézze meg térképen, ki lesz a Tisza Párt jelöltje az ön körzetében! |url=https://telex.hu/belfold/2025/11/28/terkepen-a-tisza-part-egyeni-jeloltjei |access-date=28 November 2025 |website=telex.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;.

=== Парламентри оппозици коллапсӗ ===
Каталин Новакӑн президентлӗ каҫарӑвӗн харкашӑвӗччен Венгрири чи вӑйлӑ оппозици партийӗ центрлӗ-сулахай [[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]] шутланнӑ: [[2022|2022 ҫулхи]] [[авӑн уйӑхӗ]]нче унӑн лидерлекен пайташӗ [[Добрев Клара|Клара Добрев]] пӗр партиллӗ [[Клара Добревӗн мӗлкеллӗ кабинечӗ|мӗлкеллӗ кабинет]] туса хунӑ. Мӗлкери кабинетӗн туни ытти оппозици партийӗсене ДК-ӑн тӗп ролне кӑтартнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Kósa |first=András |date=21 December 2023 |title=2023: A Momentum küzdelme az üvegplafonnal |url=https://www.szabadeuropa.hu/a/a-momentum-kuzdelme-az-uvegplafonnal-2023/32741898.html |accessdate=23 February 2026 |work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |language=hu}}&lt;/ref&gt;. Анчах малалла ҫулсем ДК-ӑн рейтингӗн пысӑк мар шайӗ тата унӑн пулӑшнин 15-20% ҫӗҫ уҫса кӑтартнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Nótin |first1=Tamás |last2=Sándor Márton |first2=Németh |date=19 September 2022 |title=Ők Dobrev Klára árnyékkormányának árnyékminiszterei |url=https://index.hu/belfold/2022/09/19/arnyekkormany-dobrev-klara-demokratikus-koalicio-arnyekminiszterek/ |accessdate=23 February 2026 |work=[[Index (Hungarian website)|index.hu]] |language=hu}}&lt;/ref&gt;. [[Моментум юхӑмӗпе]] [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]]семсӗр пуҫне, Венгрин оппозициллӗ партийӗсем ([[Венгри социализм партийӗ]], [[Йоббик]], [[Диалог — Симӗссисен партийӗ]], [[LMP — Венгри симӗс партийӗ]]) суйлав пусахиччен ҫитеймен. Вӗсенчен уйрӑмланса Фидесӗн шутланакан пӗрлешӳҫи питӗ сылтӑм [[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]] ялан ку чикӗ ҫитнӗ&lt;ref name=&quot;kispart&quot;&gt;{{Cite web |last=Cseke |first=Balázs |date=21 January 2026 |title=Nem kispártoknak való vidék ez |url=https://telex.hu/belfold/2026/01/21/valasztas-kispartok-indulasa-visszalepes-lmp-masodik-reformkor-megoldas-mozgalom |accessdate=23 February 2026 |work=[[telex.hu]] |language=hu}}&lt;/ref&gt;. 

[[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)|2022 ҫулхи парламент суйлавӗ]] хыҫҫӑн икӗ ҫул, оппозици партийӗсем енчен пӑхсан, ертсе пыракан [[Фидес — ХДХП]] доминацийӗн тата [[Виктор Орбан премьерлӗхӗ]]н айӗнче апати тапхӑрӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=3 April 2023 |title=Egy évvel a választás után: befagyott közélet, sorvadó független médiatér |url=https://atlatszo.hu/adat/2023/04/03/egy-evvel-a-valasztas-utan-befagyott-kozelet-sorvado-fuggetlen-mediater/ |accessdate=23 February 2026 |work=atlatszo.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;. [[COVID-19 пандемийӗ]]н тата [[Раҫҫей-Украина вӑрҫи (2022-хальхи)|Раҫҫей-Украина вӑрҫин]] вӑхӑтӗнчи тӳрӗ саккунлӑ ертсе пынинчен парламентӗн политикӑллӑ пӗлтерӗшӗ ӳкнӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=18 March 2022 |title=Ha a járványveszélynek vége, miért van még veszélyhelyzet és rendeleti kormányzás? |url=https://ataszjelenti.444.hu/2022/03/18/ha-a-jarvanyveszelynek-vege-miert-van-meg-veszelyhelyzet-es-rendeleti-kormanyzas |accessdate=23 February 2026 |work=444.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;.

[[Тиса (парти)|Тиса партийӗн]] политикӑна килни тата васкавлӑ аталанӑвӗ Венгрири пур политикӑллӑ системӑна улӑштарнӑ&lt;ref name=&quot;kispart&quot;/&gt;. {{Тулли дата|2024|03|15}} Петер Мадьяр ҫӗнӗ политикӑллӑ парти йӗркеленени ҫинчен пӗлтернӗ чух ҫак вӑхӑтра йӗркелемен партин рейтингӗ 15%-чен ҫитнӗ. Ҫавӑнпа, {{Тулли дата|2024|03|28}} Демократиллӗ коалици ВСП-па тата Диалогпа пӗрле социаллӑ-демократиллӗ симӗс ят-йышри суйлавлӑ альянс тунӑ — [[ДК–ВСП–Диалог альянсӗ]]. Вӑл [[Венгрири Европа парламенчӗн суйлавӗ (2024)|Европа парламентне]] тата [[Венгрири вырӑнлӑ суйлав (2024)|вырӑнлӑ суйлавра]] хутшӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Magyar Péter nem alternatíva a baloldali szavazók számára |url=https://index.hu/belfold/2024/03/28/dk-mszp-parbeszed-osszefogas-bejelentes-sajtotajekoztato-magyar-peter-varga-judit/ |access-date=2024-03-28 |website=[[Index.hu]] |date=28 March 2024 |format=}}&lt;/ref&gt;. {{Тулли дата|2024|06|9}} Европа парламентне суйлава парламентри оппозици партийӗсем выляса янӑ. Тиса вара сасӑсен 30%-пе яхӑн 7 вырӑн илнӗ, ДК–ВСП–Диалог альянсӗ 8%-пе 2 вырӑн кӑна. Урӑх партисем: Икӗ хӳреллӗ йытӑ, Моментум юхӑмӗ, Йоббик, LMP вырӑн илмен. [[МИХ]]-ри Тисӑн ҫавӑн пек &quot;ҫӗнтерӗвӗ&quot; Орбанӑн Фидесне чӗнни пек ятлӑччӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-10 |title=Hungary's Viktor Orbán stumbles in EU election |url=https://www.politico.eu/article/eu-european-election-results-2024-hungary-viktor-orban-fidesz-party-peter-magyar-tisza-party/ |access-date=2025-06-21 |website=POLITICO |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-10 |title=European elections 2024: A night of drama as EU moves to right |url=https://www.bbc.com/news/articles/c722rq29x7wo |access-date=2025-06-21 |website=BBC News |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-06-10 |title=Orban party loses major support in Hungary's EU election |url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/06/10/hungary-orbans-right-wing-party-wins-eu-election-but-loses-major-support |access-date=2025-06-21 |website=euronews |language=en}}&lt;/ref&gt;. Вырӑнлӑ суйлавра Тиса хутшӑнмантан ([[Будапешт пухӑвӗн суйлавӗ (2024)|Будапештсӗр пуҫне]]) парламентри оппозици партийӗсем хӑйсен пур яхӑн вырӑнӗсене сыхланӑ. Пӗр кунран Клара Добрев ДК-ӑн мӗлкеллӗ кабинетне салатса янӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Dobrev Klára bejelentette az árnyékkormánya végét |url=https://index.hu/belfold/2024/06/10/dobrev-klara-arnyekkormany-demokratikus-koalicio-valasztas-eredmeny-baloldal-szocialdemokratak/?token=165db367436524012bb234ab4089a179/ |access-date=2024-06-10 |website=[[Index.hu]] |date=10 June 2024 |format=}}&lt;/ref&gt;. 2024 ҫулхи [[юпа уйӑхӗ]]нче ДК–ВСП–Диалог альянсӗ пулма пӑрахнӑ та&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-10-19 |title=Gyurcsány Ferenc: 2026-ban mind a 106 választókerületben állítunk jelöltet |url=https://24.hu/belfold/2024/10/19/demokratikus-koalicio-gyurcsany-ferenc-2026-jeloltek/ |access-date=2024-10-19 |website=24.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Júlia |first=Kozics |date=2024-10-19 |title=Megválasztották az MSZP új elnökét |url=https://index.hu/belfold/2024/10/19/komjathi-imre-mszp-tisztujito-kongresszus-ellenzek-baloldal-kunhalmi-agnes/?token=518cf5cc76b6be1da9910120861f1588 |access-date=2024-11-14 |website=index.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;. [[2025|2025 ҫулхи]] рейтингсенчи малтан Тисӑпа Фидес пӗр танлӑ, унтан Фидесрен Тиса ҫӳллӗрех пулса тӑнӑ. Парламентри оппозици хӑй популярлӑха ҫухатнӑ&lt;ref name=&quot;kispart&quot;/&gt;.

[[2025|2025 ҫулхи]] [[ҫу уйӑхӗ]]нче Моментум юхӑмӗн итрнӗ лидерӗ [[Фекете-Дьёр Андраш|Андраш Фекете-Дьёр]] пулас суйлавра хӑй партие хутшӑнмасӑр чӗннӗ, мӗншӗн тесен хутшӑннирен оппозици сассисем пӗчӗк пайсене уйрӑлаҫҫӗ. Унӑн чӗнни Венгрин политикӑллӑ дискурсӗнче пысӑк ыйтусем ҫуратнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2025-05-07 |title=Fekete-Győr András: Ne induljon a választáson a Momentum, mert elveszi az esélyt a kormányváltástól |url=https://telex.hu/belfold/2025/05/07/fekete-gyor-kilep-a-momentumbol-ha-a-part-elindul-a-2026-os-valasztasokon |access-date=2025-05-31 |website=telex |language=hu}}&lt;/ref&gt;. [[Ҫӗртме уйӑхӗ]]нче ертсе пырӑва улӑштарас тесе икӗ оппозици партийӗсем (парламентри мар [[Пӗтӗмӗшле Венгри халӑх партийӗ]] тата парламентри Моментум юхӑмӗ) пулас суйлавра хутшӑнмаҫҫӗ каланӑ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=1 June 2025 |title=Márki-Zay pártja nem indul a választáson |url=https://444.hu/2025/06/01/marki-zay-partja-nem-indul-a-valasztason |access-date=1 June 2025 |website=444.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=7 June 2025 |title=Nem indul a Momentum a 2026-os országgyűlési választáson |url=https://telex.hu/belfold/2025/06/07/momentum-kuldottgyules-valasztas-2026 |access-date=7 June 2025 |website=telex.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;. [[2026|2026 ҫулхи]] [[кӑрлач уйӑхӗ]]нче виҫӗ парти ([[Йышӑну юхӑмӗ]]пе [[Иккӗмӗш реформлӑ тапхӑр партийӗ]] тата парламентри LMP — Венгри симӗс партийӗ) сулавсенче хутшӑнманлӑх ҫинчен пӗлтернӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |date=17 January 2026 |title=Az LMP sem indul az idei választásokon |url=https://telex.hu/belfold/2026/01/17/lmp-nem-indul-2026-orszaggyulesi-valasztasok-visszalepes |access-date=18 January 2026 |website=telex.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;. {{Тулли дата|2026|02|7}} парламентри Диалог — Симӗссисен партийӗ суйлавран тухнӑ&lt;ref name=&quot;dialogue&quot;&gt;{{Cite web |date=7 February 2026 |title=Fogyatkozik a mezőny, a Párbeszéd sem indul az áprilisi választáson |url=https://hvg.hu/itthon/20260207_parbeszed-zoldek-part-nem-indul-valasztas-2026 |access-date=9 February 2026 |website=[[hvg.hu]] |language=hu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://telex.hu/belfold/2026/01/29/humanistak-nem-indul-2026-os-valasztas-cseh-katalin-bejelentes|title=Nem indul a Humanisták az áprilisi választáson|publisher=telex.hu|date=2026-01-29|accessdate=2026-01-29}}&lt;/ref&gt;. [[1994]]-[[1998]] ҫ. тата [[2002]]-[[2010]] ҫ. ертсе пыракан тата [[Венгрири коммунизм вӗҫӗ|политикӑллӑ тытӑм улшӑнӑвӗн]] вӑхӑтӗнчен пӗртен-пӗр (Фидессӗр пуҫне) юлнӑ Венгри социализм партийӗ {{тулли дата|2026|02|20}} пулас суйлавран хӑй кандидатура кӑларнӑ&lt;ref name=&quot;mszp&quot;&gt;{{cite news |author1=Csaba Finta |date=20 February 2026 |title=Historic: Hungarian Socialists to sit out 2026 election and back strongest opposition challengers |url=https://dailynewshungary.com/hungarian-socialists-sit-out-2026-election/ |publisher=Daily News Hungary}}&lt;/ref&gt;. Йоббик те хутшӑнмасӑр йышӑннӑ&lt;ref name=&quot;jobbik&quot;&gt;{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Visszalépett a Jobbik Pest 12-es és Tolna 3-as választókerületi jelöltje is |url=https://telex.hu/belfold/2026/04/03/visszalep-a-jobbik-jeloltje-pest-12-valasztokorzeteben |access-date=3 April 2026 |website=telex.hu |language=hu}}&lt;/ref&gt;.

=== Суйлав саккунне тӳрлетни ===
{{Тулли дата|2024|12|17}} [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗнчи]] [[Фидес — ХДХП]] суйлав округӗсен тытӑмлӑхне улӑштарнӑ: Будапештре 2 округ пӑрахӑҫланӑ (18-тан 16 юлнӑ), [[Пешт вармедйи]]нче 2 округ йӗркеленӗ (12-рен 14-ччен ӳсӗннӗ), [[Чонград-Чанад вармедйи|Чонград-Чанадпа]] [[Фейер вармедйи]]сенчи округсен чиккисем улшӑннӑ. Оппозици ку тӳрлетнисем [[джерримендеринг]] манипуляцийӗсемпе ҫыхӑнтарнӑ: кивӗ тытӑмлӑхпа Патшалӑх пухӑвӗнче нумайрахӑш илес тесе Тиса 3-5 позици кӑна ҫӗнтермеллеччӗ&lt;ref&gt;{{cite web |date=17 December 2024 |title=Megszavazták a választási törvény módosítását |url=https://24.hu/belfold/2024/12/17/valasztasi-torveny-modositas-korzethatarok-parlament-szavazas-elfogadtak/ |website=24.hu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |date=25 August 2025 |title=Gerrymandered districts, manipulated polls: Orbán's party banks on local races to win 2026 elections |url=https://english.atlatszo.hu/2025/08/25/gerrymandered-districts-manipulated-polls-orbans-party-banks-on-local-races-to-win-2026-elections/ |access-date=31 August 2025 |website=Atlatszo |language=en-US}}&lt;/ref&gt;.

== Суйлав системи ==
[[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗн]] 199 пайташӗ хутӑштарнӑ мажоритарлӑ элчӗлӗх тӑрӑх 2 ҫулпа суйланнать: 106 мажоритарлӑ сасӑлав системипе пӗрмандатлӑ округсенче суйланать, юлнӑ 93 пӗр пӗтӗм патшалӑх округӗнче пропорци системипе суйланать. Пӗр парти валла суйлав пусахи 5%, икӗ партиллӗ коалици — 10%, виҫӗ е ытла партиллӗ коалицин пусахи 15% шутланать. Унтан вырӑнсем Д'Ондт меточӗпе пайланаҫҫӗ&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Electing Members of the National Assembly - House of the National Assembly - Országgyűlés |url=https://www.parlament.hu/web/house-of-the-national-assembly/election-of-the-members-of-parliament |access-date=28 February 2025 |website=House of the National Assembly |language=en-GB}}&lt;/ref&gt;.

== Ыйтса тухнисем ==
[[Ӳкерчĕк:2026_Hungarian_election_polls.svg|thumb|500px|left|Тӗрлӗрен ыйтса тухнисен пӗтӗмлетӗвӗсем]]

== Ҫавӑн пек пӑхӑр ==
* [[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)]]
* [[Орбан Виктор]]
* [[Мадьяр Петер]]
* [[Тиса (парти)]]
* [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]]
* [[Фидес — ХДХП]]
* [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]]
* [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

{{Венгрири суйлав}}

[[Категори:Венгрири суйлав]]
[[Категори:Европӑри 2026 ҫулхи суйлав]]
[[Категори:Венгрири 2026 ҫул]]
[[Категори:Венгрири парламент суйлавӗ]]</text>
      <sha1>aaeektoprohbj2i49k900aiots5aczj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Аçтăрхан мăйăрĕ (çимĕç)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129711</id>
    <revision>
      <id>873255</id>
      <parentid>872885</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T14:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873255</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1874" sha1="rxdyz01lyd6h6rv3a3ygcoie5a2kpeo" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Juglans regia Echte Walnußfrucht 2.JPG|right|thumb|230px|[[Аçтăрхан мăйăрĕ]]н çитĕннĕ [[шăмăллискер]]ĕ (çимĕçĕ)&lt;!--: толстая кожисто-волокнистая кожура подсыхает, сама собой отделяется и лопается; косточка самостоятельно не раскрывается--&gt;]]
{{Пĕлтерĕшсем|Мăйăр (пĕлтерĕшсем)}}
{{Пĕлтерĕшсем|Аçтăрхан мăйăрĕ (пĕлтерĕшсем)}}
'''Аçтăрхан мăйăрĕ''' тесе [[мăйăр йышшисем]] ямахатри ''[[мăйăр (кăк)|Juglans]]'' [[рет (биологи)|кăкри]] хуть те хăш йывăçăн  çимĕçне калаççĕ,  вăл шутра [[Аçтăрхан мăйăрĕ]] (''[[Аçтăрхан мăйăрĕ|Juglans regia]]'') текеннинне.

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
{{wiktionary|мăйăр}}
{{Навигаци}}
* [http://eol.org/pages/38394/overview Walnut at the Encyclopedia of Life]{{ref|en}}
* [http://walnutresearch.ucdavis.edu/ Database of walnut research reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170503201357/http://walnutresearch.ucdavis.edu/ |date=2017-05-03 }}, from [[UC Davis]]{{ref|en}}
{{Тулаш каçăсем}} {{^|12px}}

[[Категори:Мăйăр]]
[[Категори:Ӳсентăрансем]]
[[Категори:Раççейри йывăçсем]]
[[Категори:Мăйăр йышшисем]]
[[Категори:Евразири флора]]
[[Категори:Раççейри флора]]
[[Категори:Декоративлă йывăçсем]]
[[Категори:Мăйăрлă культурăсем]]
[[Категори:Ӳсентăран]]
[[Категори:Аçтăрхан мăйăрĕ]]</text>
      <sha1>rxdyz01lyd6h6rv3a3ygcoie5a2kpeo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хутшăнакан:Tenchebot</title>
    <ns>2</ns>
    <id>129773</id>
    <revision>
      <id>873264</id>
      <parentid>873068</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenchebot</username>
        <id>39001</id>
      </contributor>
      <origin>873264</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="979" sha1="j2t4civ5qoygc0gai91rptt9zwh7vfd" xml:space="preserve">{{bot|Max Tenche|cv}}

Tenchebot, Тӗнчебот — [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]] хутшӑнаканӑн бочӗ/[[User:Max Tenche|Max Tenche]] user's bot.

Ботӑн тӗп тӗллевӗсем: 
* Ҫӗнӗ стандартлӑ статьясене йӗркелени: пурӑнан вырӑнсем, космослӑ объектсем т.ы. те.
* Ҫырнӑ статьясене тӳрлетни — кириллетӳ (Чӑваш алфавичӗн тӗрӗс ҫырнин сарни).
* Каҫаракан хут енсем туни (кирил ҫырулӑхӗн усӑ курнин сарни валли)&lt;ref&gt;Ку май пулсан/If this is possible&lt;/ref&gt;.
/&lt;br/&gt;
Bot's main goals:
* Creation of new standard articles: habitats, space objects, etc. also.
* Correction of written articles - Cyrillization (expansion of the correct spelling of the Chuvash alphabet).
* Making redirect pages (for the expansion of the use of Cyrillic writing).</text>
      <sha1>j2t4civ5qoygc0gai91rptt9zwh7vfd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фидес — ХДХП</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129779</id>
    <revision>
      <id>873278</id>
      <parentid>873095</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:41:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Опечаткӑна тӳрлетнӗ</comment>
      <origin>873278</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21335" sha1="jgadc0364li8ezjya953q6g8qopkrq2" xml:space="preserve">{{Парти2
|парти ячӗ=Фидес — ХДХП парти альянсӗ
|тӑван ячӗ=Fidesz–KDNP pártszövetség
|аббревиатура=
|логотип=Flag_of_Fidesz_(Hungary).svg
|лидер=[[Виктор Орбан]] ([[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ|Фидес]])&lt;br/&gt;[[Шемьен Жольт|Жольт Шемьен]] ([[Христианлӑ-демократиллӗ халӑх партийӗ (Венгри)|ХДХП]])
|йӗркелекен=
|йӗркеленӗ вӑхӑт={{Кӗске дата|2005|12|10}}
|салатнӑ вӑхӑт=
|штаб-хваттер=
|идеологи= [[Христиан национализмӗ]]&lt;ref name=&quot;christian&quot;&gt;{{bulleted list|{{cite web|url=https://theloop.ecpr.eu/hungary-and-the-future-of-europe/|title=Hungary and the future of Europe|website=The Loop {{!}} [[European Consortium for Political Research]] {{!}} [[European Union]]|author=John Chin, Mirren Hibbert}}|{{cite web|url=https://theweek.com/world-news/hungary-election-global-right-orban-authoritarianism|title=Why Hungary’s elections matter to the global right|website=[[The Week]]|author=Rafi Schwartz|date=8 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.au.org/the-latest/articles/hungary-anti-lgbtq/|title=Christian Nationalists See Illiberal Hungary As A Model For America|website=[[Americans United for Separation of Church and State]]|author=Ethan Magistro|date=24 June 2021}}|{{cite web|url=https://www.axios.com/2026/04/07/vance-hungary-election-orban-russia-ukraine|title=MAGA's global model faces existential test in Hungary|website=[[Axios (website)|Axios]]|author=Zachary Basu|date=6 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/feb/05/hungary-right-political-abyss|title=Hungary's rabid right is taking the country to a political abyss|website=[[The Guardian]]|author=Carl Rowlands|date=5 February 2013}}|{{cite web|url=https://balkaninsight.com/2024/12/16/abuse-in-the-catholic-church-is-this-hungarys-boston-moment/rd/|title=ABUSE IN THE CATHOLIC CHURCH: IS THIS HUNGARY’S ‘BOSTON’ MOMENT?|website=[[Balkan Insight]]|author=Alexander Faludy|date=16 December 2026}}}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Иллиберализм]]&lt;ref name=&quot;illiberal&quot;&gt;{{bulleted list|{{cite web|url=https://www.journalofdemocracy.org/articles/explaining-eastern-europe-orbans-laboratory-of-illiberalism/|title=Explaining Eastern Europe: Orbán’s Laboratory of Illiberalism|website=[[Journal of Democracy]]|author=Péter KrekóZsolt Enyedi|date=July 2018}}|{{cite web|url=https://www.cfr.org/councilofcouncils/global-memo/the-battle-for-europes-soul/|title=The Battle for Europe’s Soul|website=[[Council on Foreign Relations]]|author=Steven Blockmans|date=28 May 2019}}|{{cite web|url=https://verfassungsblog.de/constitutional-complaint-as-orbans-tool/|title=Constitutional Complaint as Orbán’s Tool|website=[[Verfassungsblog]]|author=Viktor Z. Kazai|date=1 March 2022}}|{{cite web|url=https://www.cato.org/commentary/hungary-laboratory-illiberal-nationalism-results-are|title=Hungary Is a Laboratory for Illiberal Nationalism. The Results Are In.|website=[[Cato Institute]]|author=Johan Norberg|date=6 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/hungary-elections-viktor-orban-who-will-win|title=Hungary elections: what is at stake and who is likely to win?|website=[[The Guardian]]|author=Jon Henley|date=3 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.au.org/the-latest/articles/hungary-anti-lgbtq/|title=Christian Nationalists See Illiberal Hungary As A Model For America|website=[[Americans United for Separation of Church and State]]|author=Ethan Magistro|date=24 June 2021}}}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Авторитаризм]]&lt;ref name=&quot;authoritarian&quot;&gt;{{bulleted list|{{cite web|url=https://theloop.ecpr.eu/digital-governance-and-the-good-digital-citizen-in-hungary/|title=Hungary and the future of Europe|website=The Loop {{!}} [[European Consortium for Political Research]] {{!}} [[European Union]]|author=Alíz Nagy}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2018/apr/06/hungary-democracy-britain-orban-brexit-deal|title=Hungary’s war on democracy is a war on democracy everywhere|website=[[The Guardian]]|author=Owen Jones|date=6 April 2018}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2013/feb/05/hungary-right-political-abyss|title=Hungary's rabid right is taking the country to a political abyss|website=[[The Guardian]]|author=Carl Rowlands|date=5 February 2013}}|{{cite web|url=https://corporateeurope.org/en/2019/05/authoritarian-right-hungary|website=Corporate Europe Observatory|title=Authoritarian right: Hungary|date=15 May 2019}}|{{cite web|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20220909IPR40137/meps-hungary-can-no-longer-be-considered-a-full-democracy|website=[[European Parliament]]|title=MEPs: Hungary can no longer be considered a full democracy|date=15 September 2022}}}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Национал-консерватизм]]&lt;br/&gt;[[Христиан сылтӑмӗ]]&lt;br/&gt;[[Сылтӑм популизм]]&lt;ref name=&quot;far-right1&quot;&gt;{{bulleted list|{{cite web|url=https://www.politico.eu/article/viktor-orban-fidesz-form-new-far-right-alliance-austria-czech-republic|title=Orbán's Fidesz forming new far-right alliance with Austrian, Czech parties|website=[[Politico Europe]]|author=Marianne Gros|date=30 June 2024}}|{{cite web|url=https://www.france24.com/en/europe/20260408-how-orban-benefits-from-hungary-tailor-made-election-system|title=How Orban benefits from Hungary's tailor-made election system|website=[[France 24]]|author=Grégoire Sauvage|date=30 June 2024}}|{{cite book |last=Berberoglu |first=Berch |editor-last=Berberoglu |editor-first=Berch |date=23 September 2020 |chapter=Introduction: Crisis of Neoliberal Globalization and the Rise of Authoritarianism in the Early 21st Century |title=The Global Rise of Authoritarianism in the 21st Century: Crisis of Neoliberal Globalization and the Nationalist Response |edition=1st |location=New York and London |publisher=Routledge |page=10 |doi=10.4324/9780367854379 |isbn=978-0-367-85437-9 |quote=He points out that since gaining a two-thirds majority in the 2010 general elections, the formerly conservative and now far-right Fidesz–KDNP government led by Viktor Orbán has carried out a root-and-branch transformation of Hungarian society. |quote-page=10}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2026/apr/03/hungary-elections-viktor-orban-who-will-win|title=Hungary elections: what is at stake and who is likely to win?|website=[[The Guardian]]|author=Jon Henley|date=3 April 2026}}|{{cite web|url=https://www.npr.org/2026/04/05/nx-s1-5770205/will-hungarys-far-right-leader-viktor-orban-be-voted-out-of-power|title=Will Hungary's far-right leader Viktor Orban be voted out of power?|website=[[National Public Radio]]|author=Michael Levitt, Rob Schmitz, Sarah Robbins|date=5 April 2026}}}}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;[[Евроскептицизм]]&lt;br/&gt;[[Орбанизм]]
|тӗнчпайташлӑх=[[Тӗнчери демократи пӗрлешӗвӗ]] (2000-2024)&lt;br/&gt;[[Центризм демократиллӗ интернационалӗ]] (2024-хальхи)
|нацпайташлӑх=[[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ|Фидес]] (альянс пайӗ)&lt;br/&gt;[[Христианлӑ-демократиллӗ халӑх партийӗ (Венгри)|ХДХП]] (альянс пайӗ)
|пайташлӑх_ячӗ1=[[Европа политикӑллӑ партийӗ]]
|пайташлӑх1=[[Европа халӑх партийӗ]] (2009-2024)&lt;br/&gt;[[Patriots.eu]] (2024-хальхи)
|пайташлӑх_ячӗ2 =[[Европа парламентӗнчи политикӑллӑ ушкӑнсем|Европарламентри ушкӑн]]
|пайташлӑх2=[[Европа халӑх партийӗ ушкӑнӗ]] (2009-2024)&lt;br/&gt;[[Европӑшӑн патриотсем]] (2024-хальхи)
|вырӑн_ячӗ1=[[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗ]]
|вырӑн1={{пар/выр|52|199|#ff6a00}}
|вырӑн_ячӗ2=[[Европа парламенчӗ]]
|вырӑн2={{пар/выр|11|21|#ff6a00}}
|вырӑн_ячӗ3=[[Венгрири округ канашӗсен ят-йышӗ|Округ пухӑвӗсем]]
|вырӑн3={{пар/выр|227|381|#ff6a00}}
|вырӑн_ячӗ4=[[Будапешт тӗп пухӑвӗ]]
|вырӑн4= {{пар/выр|10|33|#ff6a00}}
|тӗн= Католик чиркӗвӗ&lt;ref name=&quot;catholic&quot;&gt;{{bulleted list|{{cite web|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-57566696|title=Hungary's anti-gay law threatens programming of TV favourites|website=[[British Broadcasting Corporation]]|author=[[Nick Thorpe]]|date=23 June 2021}}|{{cite web|url=https://www.churchtimes.co.uk/articles/2026/10-april/news/world/hungarians-prepare-for-crucial-election|title=Hungarians prepare for crucial election|website=[[Church Times]]|author=Jonathan Luxmoore|date=10 April 2026}}|{{cite web|url=https://emerging-europe.com/hungarys-real-pedophilia-problem-has-nothing-to-do-with-gay-content/|title=Hungary's real pedophilia problem has nothing to do with 'gay content'|website=Emerging Europe|author=Jo Harper|date=25 June 2021}}|{{cite web|url=https://www.theguardian.com/world/2019/jul/14/viktor-orban-budapest-hungary-christianity-with-a-twist|title=Orbán deploys Christianity with a twist to tighten grip in Hungary|website=[[The Guardian]]|author=Shaun Walker|date=14 July 2019}}|{{cite web|url=https://www.americamagazine.org/politics-society/2024/03/01/catholic-church-hungary-orban-lgbt-247393/|title=The Catholic Church in Hungary is deeply politicized—and shrinking|website=[[America (magazine)|America]]|author=Bridget Ryder|date=1 March 2024}}}}&lt;/ref&gt;
|йыш=
|гимн=
|парти сӑмахӗ=
|пайӑр ҫынсем=
|официаллӑ сайт=[http://www.fidesz.hu/ fidesz.hu]
}}

'''Фидес — ХДХП парти альянсӗ''' ({{lang-hu|Fidesz–KDNP pártszövetség}}) е итрнӗ вӑхӑтра '''Венгр пӗршухӑшлӑхӗн альянсӗ''' пек паллӑччӗ ({{lang-hu|Magyar Szolidaritás Szövetsége}}) — [[Венгри]]ри «[[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]]» тата «[[Христианлӑ-демократиллӗ халӑх партийӗ]]» ятлӑ партисенчен [[христиан национализмӗ]]ллӗ&lt;ref name=&quot;christian&quot;/&gt;, питӗ сылтӑм&lt;ref name=&quot;far-right1&quot;/&gt; суйлав альянсӗ. Ку суйлав альянсӗ [[Венгрири Католик чиркӗвӗ|Венгрири Католик чиркӗвне]] нумай укҫа панӑ тата Фидес — ХДХП ерсте пырӑвӗ унпа питӗ туслӑ пулнӑ&lt;ref name=&quot;catholic&quot;/&gt;.

[[Венгрири парламент суйлавӗ (2006)|2006 ҫулхи парламент суйлавӗнчен]] пуҫласа Фидеспе ХДХП пӗрле пур нациллӗ суйлавра хутшӑннӑ. Ку альянс Венгрире [[2010]] ҫултан [[2026]] ҫулччен ([[Виктор Орбан вӑхӑтӗнчи Венгри|16 ҫул]]) ертсе пынӑ. Пӗтӗмешле, вӑл [[Венгрири парламент суйлавӗ (2010)|2010]], [[Венгрири парламент суйлавӗ (2014)|2014]], [[Венгрири парламент суйлавӗ (2018)|2018]] тата [[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)|2022 ҫулсенчи парламент суйлавӗнчи]] абсолютлӑ нумайрахӑш илнӗ, анчах [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)|2026 ҫулхи суйлавра]] кӑна вӑл хӑй позици пӗтнӗ тата [[Мадьяр Петер|Петер Мадьярӑн]] [[Тиса (парти)|Тиса партине]] питӗ выляса янӑ&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Griera |first1=Max |last2=Dettmer |first2=Jamie |date=12 April 2026 |title=Orbán's 16-year rule over Hungary ends in crushing election defeat |url=https://www.politico.eu/article/hungary-election-results-peter-magyar-viktor-orban/ |access-date=14 April 2026 |website=Politico}}&lt;/ref&gt;.

Тулаш идеологиллӗ енчен пӑхсан альянса [[авторитаризм]]лӗ&lt;ref name=&quot;authoritarian&quot; /&gt; тата [[иллиберализм]]лӗ&lt;ref name=&quot;illiberal&quot; /&gt; шутланӑ.

== Истори ==
{{Тулли дата|2005|12|10}} икӗ парти яланхи суйлав коалицийӗ пуҫтарнӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mno.hu/migr/a-fidesz-orszagos-valasztmanyi-ulest-a-kdnp-orszagos-nagygyulest-tart-545987|title=A Fidesz országos választmányi ülést, a KDNP országos nagygyűlést tart|newspaper=[[Magyar Nemzet|mno.hu]]|language=hu|access-date=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;. [[Венгрири парламент суйлавӗ (2006)|2006 ҫулхи суйлав]] хыҫҫӑн [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ|Фидеспе]] [[Христианлӑ-демократиллӗ халӑх партийӗ|ХДХП]] парламент ушкӑнӗсене уйрӑмлӑн йӗркеленӗ, анчах [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Венгри парламентӗнче]] коалици тунӑ&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://mno.hu/migr/megalakult-a-fideszkdnpfrakcioszovetseg-504860|title=Megalakult a Fidesz–KDNP-frakciószövetség|newspaper=[[Magyar Nemzet|mno.hu]]|language=hu|access-date=23 April 2018}}&lt;/ref&gt;. Фидеспе ХДХП коалицире пулса, нумайрахӑш куракансем иккӗмӗшне Фидесӗн вассаллӑ партийӗ пек шутлаҫҫӗ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.fairobserver.com/article/sanctions-hungary-what-and-why-now|title=Sanctions on Hungary: What For and Why Now?|author=Alexander Herholz|date=12 February 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.sussex.ac.uk/sei/documents/epern-election-briefing-no-51.pdf|title=Election Briefing no. 51: Europe and the Hungarian Parliamentary Elections of April 2010|author=Dr. Agnes Batory|year=2010}}&lt;/ref&gt;, мӗншӗн тесен ХДХР хӑй вӑйӗсемпе ҫеҫ Патшалӑх пухӑвне [[1994|1994 ҫултан]] ([[Венгрири парламент суйлавӗ (1994)|ҫав суйлавра]] вӑл 5% [[Суйлав пусахи|пусаха таран]] питӗ йывӑрпа ҫитнӗ) суйланайман. Фидессӗр ХДХП-н халӑхри пулӑшнине хаклама май ҫук&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hvg.hu/itthon/20100719_merheto_kdnp_nepszeruseg_tamogatottsag|title=Nemigen mérhető a KDNP támogatottsága|author=hvg.hu|date=2010-07-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.ipsos.hu/site/javul-fidesz-s-jobbik-stagn-l-mszp/|title=Javuló Fidesz és Jobbik, stagnáló MSZP|author=Szonda Ipsos polls|date=2 July 2009|access-date=23 April 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20120202113851/http://www.ipsos.hu/site/javul-fidesz-s-jobbik-stagn-l-mszp|archive-date=2 February 2012|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://harrachpeter.fidesz.hu/index.php?id_cikk=15622|title=Interjú Harrach Péterrel az Origo.hu hírportálon (Interview with KDNP politician Péter Harrach)|date=13 May 2011}}&lt;/ref&gt;. Тата [[2011|2011 ҫулта]] Фидесӗн паллӑ политикӑҫи [[Лазар Янош|Янош Лазар]], Фидес ертсе пырӑва коалициллӗ ертсе пыру шутламасть, каланӑ&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://hvg.hu/itthon/20110718_lazar_kdnp_nem_koalicios_kormany|title=Lázár a KDNP-nek: &quot;ez nem egy koalíciós kormány&quot; (Lázár: This is not a coalition government)|author=hvg.hu|date=18 July 2011}}&lt;/ref&gt;.

{{Тулли дата|2021|03|3}} Фидес партийӗ [[Европа халӑх партийӗ ушкӑнӗ|Европа халӑх партийӗ ушкӑнӗнчен]] (ЕХП) тухнӑ чух ХДХП унӑн пайташӗ юлнӑ. [[Европӑри парламент суйлавӗ (2024)|2024 ҫулхи Европа парламентне суйлав]] хыҫҫӑн [[Венгри]]ри оппозициллӗ [[Тиса (парти)|Тиса партийӗ]] ЕХП-на пӗрлешнӗрен {{тулли дата|2024|06|18}} ХДХП ЕХП-ран тухнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|title=A Tisza Párt felvétele miatt a KDNP kilép az Európai Néppártból|url=https://444.hu/2024/06/18/a-tisza-part-felvetele-miatt-a-kdnp-kilep-az-europai-neppartbol|access-date=2024-06-19|website=444.hu|date=18 June 2024|language=hu}}&lt;/ref&gt;. [[Европа парламенчӗ|Европа парламентӗнчи]] Фидес партийӗ «[[Европӑшӑн патриотсем]]» парти ушкӑнне туса хунӑ. Вӑл Европа парламентӗнче йышпа виҫҫӗмӗш ушкӑн пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{cite web |date=8 July 2024 |title=Patriots for Europe becomes EU parliament's 3rd-largest group, picks Jordan Bardella as president |url=https://www.politico.eu/article/patriots-for-europe-jordan-bardella-viktor-orban-marine-le-pen/ |access-date=14 April 2026 |website=Politico}}&lt;/ref&gt;.

==Суйлав пӗтӗмлетӗвӗсем==

=== Патшалӑх пухӑвӗ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! rowspan=2| Суйлав
! rowspan=2| Лидер
! colspan=2| Пӗр мандатлӑ суйлав округӗ
! colspan=2| Нумай мандатлӑ суйлав округӗ
! rowspan=2| Вырӑн
! rowspan=2| +/–
! rowspan=2| Пӗтӗмлетӳ
|-
! Сасӑсем
! %
! Сасӑсем
! %
|-
! [[Венгрири парламент суйлавӗ (2006)|2006]]
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Виктор Орбан]]
| 2,269,241
| 41.99 (1-мӗш)
| 2,272,979
| 43.21 (2-мӗш)
| {{Composition bar|164|386|#ff6a00}}
| ҫӗнӗ
| {{no2|Оппозици}}
|-
! [[Венгрири парламент суйлавӗ (2010)|2010]]
| 2,732,965
| 53.43 (1-мӗш)
| 2,706,292
| 52.73 (1-мӗш)
| {{Composition bar|262|386|#ff6a00}}
| {{increase}} 99
| {{yes2|Абсолютлӑ нумайрахӑш}}
|-
! rowspan=2| Суйлав
! rowspan=2| Лидер
! colspan=2| Суйлав округӗ
! colspan=2| Парти ят-йышӗ
! rowspan=2| Вырӑн
! rowspan=2| +/–
! rowspan=2| Пӗтӗмлетӳ
|-
! Сасӑсем
! %
! Сасӑсем
! %
|-
! [[Венгрири парламент суйлавӗ (2014)|2014]]
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Виктор Орбан]]
| 2,165,342
| 44.11 (1-мӗш)
| 2,264,780
| 44.87 (1-мӗш)
| {{Composition bar|133|199|#ff6a00}}
| {{decrease}} 130
| {{yes2|Абсолютлӑ нумайрахӑш}}
|-
! [[Венгрири парламент суйлавӗ (2018)|2018]]
| 2,636,201
| 47.89 (1-мӗш)
| 2,824,551
| 49.27 (1-мӗш)
| {{Composition bar|133|199|#ff6a00}}
| {{steady}} 0
| {{yes2|Абсолютлӑ нумайрахӑш}}
|-
! [[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)|2022]]
| 2,823,419
| 52.52 (1-мӗш)
| 3,060,706
| 54.13 (1-мӗш)
| {{Composition bar|135|199|#ff6a00}}
| {{increase}} 2
| {{yes2|Абсолютлӑ нумайрахӑш}}
|-
! [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)|2026]]
| 2,215,225
| 36.72 (2-мӗш)
| 2,458,337
| 38.61 (2-мӗш)
| {{Composition bar|52|199|#ff6a00}}
| {{decrease}} 83
| {{no2|Оппозици}}
|}

===Европа парламенчӗ===
{| class=wikitable style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Суйлав
! Ят-йыш лидерӗ
! Сасӑсем
! %
! Вырӑн
! +/−
! Европа парламентӗнчи ушкӑн
|-
! [[Венгрири Европа парламенчӗн суйлавӗ (2009)|2009]]
| [[Шмитт Пал|Пал Шмитт]]
| 1,632,309
| 56.36 (1-мӗш)
| {{Composition bar|14|22|#ff6a00}}
| ҫӗнӗ
| rowspan=3 | [[Европа халӑх партийӗ ушкӑнӗ|ЕХП]]
|-
! [[Венгрири Европа парламенчӗн суйлавӗ (2014)|2014]]
| [[Пельцне Галль Ильдико|Ильдико Пельцне Галль]]
| 1,193,991
| 51.48 (1-мӗш)
| {{Composition bar|12|21|#ff6a00}}
| {{decrease}} 2
|-
! [[Венгрири Европа парламенчӗн суйлавӗ (2019)|2019]]
| [[Трочаньи Ласло|Ласло Трочаньи]]
| 1,824,220
| 52.56 (1-мӗш)
| {{Composition bar|13|21|#ff6a00}}
| {{increase}} 1
|-
! [[Венгрири Европа парламенчӗн суйлавӗ (2024)|2024]]
| [[Дойч Тамаш|Тамаш Дойч]]
| 2,048,211	
| 44.82 (1-мӗш)
| {{Composition bar|11|21|#ff6a00}}
| {{decrease}} 2
| [[Европӑшӑн патриотсем|ЕП]]
|}

== Ҫавӑн пек пӑхӑр ==
* [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]]
* [[Тиса (парти)]]
* [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Вуламалли ==
* {{cite book|last=Vida|first=István|title=Magyarországi politikai pártok lexikona (1846–2010)|trans-title=Encyclopedia of the Political Parties in Hungary (1846–2010)|publisher=Gondolat Kiadó|year=2011|isbn=978-963-693-276-3|language=hu}}

[[Категори:Венгрири политикӑллӑ партисем]]
[[Категори:Политика партисем, алфавитпа]]</text>
      <sha1>jgadc0364li8ezjya953q6g8qopkrq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Болгарири парламент суйлавӗ (2026)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129800</id>
    <revision>
      <id>873263</id>
      <parentid>873217</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T16:59:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Кампани */ хушни</comment>
      <origin>873263</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25957" sha1="qwo8xngr8z8ut47rsdbsi825yjz9xs4" xml:space="preserve">{{Суйлав карточки
|название = Болгарири парламент суйлавӗ
|подпись названия  = 2026 ҫулхи Болгарири парламент суйлавӗ&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{Lang-bg|(Парламентарните избори в България през 2026 г.)}}&lt;small/&gt;
|дата = {{Кӗске дата|2026|04|19}}
|предыдущие = Болгарири парламент суйлавӗ (2024, юпа)
|год предыдущих = 2024
|следующие = Болгарири парламент суйлавӗ (2030)
|год следующих = 2030

&lt;!-- для флага --&gt;
|территория = Болгари
|явка избирателей = 50.05%

&lt;!-- кандидат № 1--&gt;
|портрет1 = [[File:Rumen_Radev_official_portrait_(3x4_cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет1 = #1A493F
|кандидат1 = [[Радев Румен|Румен Радев]]
|партия1 = 
|глава партии с1 = [[2026]]
|коалиция1 = [[Прогрессивлӗ Болгари]]
|прошлый результат1 = ''ҫӗнӗ парти''
|прошлое число мест1 = 
|мест получено1  = 131
|суммарное число мест1 =
|изменение числа мест1 =
|число голосов1 =1 444 924
|доля голосов1 = 44,6%
|изменение доли голосов1 =

&lt;!-- кандидат № 2--&gt;
|портрет2 = [[Ӳкерчĕк:EPP_Congress_2025_Valencia_Day_1_(54484217152)_(cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет2 = #0056A7
|кандидат2 = [[Борисов Бойко|Бойко Борисов]]
|партия2 = 
|коалиция2 = [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]]
|глава партии с2 = [[2006]]
|прошлый результат2 = 26,39%
|прошлое число мест2 = 66
|мест получено2 = 39
|суммарное число мест2 =
|изменение числа мест2 ={{ӳкни}} 27
|число голосов2 =433 755
|доля голосов2 =13,4%
|изменение доли голосов2 =

&lt;!-- кандидат № 3 --&gt;
|портрет3 = [[Ӳкерчĕк:Asen_Vasilev_2023.jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет3 = #4200FF
|кандидат3 = [[Василев Асен|Асен Василев]]
|партия3 = 
|коалиция3 = [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]—[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]]
|глава партии с3 = [[2025]]
|прошлый результат3 = 14,21%
|прошлое число мест3 = 36
|мест получено3 = 37
|суммарное число мест3 =
|изменение числа мест3 = {{Ӳсни}} 1
|число голосов3 = 408 845
|доля голосов3 = 12,6%
|изменение доли голосов3 =

&lt;!-- кандидат № 4 --&gt;
|портрет4 = [[Ӳкерчĕк:Delyan Peevski 1 (portrait).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет4 = #0160AA
|кандидат4 = [[Пеевски Делян|Делян Пеевски]]
|партия4 = [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]
|коалиция4 = 
|глава партии с4 = [[2024]]
|прошлый результат4 = 11,51%
|прошлое число мест4 = 29
|мест получено4 = 21
|суммарное число мест4 =
|изменение числа мест4 = {{Ӳкни}} 8
|число голосов4 = 230 693
|доля голосов4 = 7,12%
|изменение доли голосов4 =

&lt;!-- кандидат № 5 --&gt;
|портрет5 = [[Ӳкерчĕк:Костадин Костадинов снимка (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет5 = #C09F62
|кандидат5 = [[Костадинов Костадин (политик)|Костадин Костадинов]]
|партия5 = [[Чӗрӗлӳ (Болгарири парти)|Чӗрӗлӳ]]
|коалиция5 = 
|глава партии с5 = [[2014]]
|прошлый результат5 = 13,36%
|прошлое число мест5 = 33
|мест получено5 = 12
|суммарное число мест5 =
|изменение числа мест5 = {{Ӳкни}} 21
|число голосов5 = 137 940
|доля голосов5 = 4,25%
|изменение доли голосов5 =

|прочие партии = [[Мораль, пӗрлӗх, чыс|Меч]]
* [[Аслӑлӑх (парти)|Аслӑлӑх]]

|карта = 2026_Bulgarian_parliamentary_election.svg
|ширина карты = 400px
|альт. текст карты =
|подпись карты = Суйлав округӗсем тӑрӑх пӗтӗмлетӳсем

|карта2 = Bulgaria_2026_election.png
|ширина карты2 = 400px
|альт. текст карты2 =
|подпись карты2 = Суйлав округӗсем тӑрӑх процентлӗ пӗтӗмлетӳсем

|результат =
}}

'''[[Болгари]]ри {{тулли дата|2026|04|19}} парламент суйлавӗ''' ({{Lang-bg|Парламентарните избори в България през 2026 г.}}), вӑл {{Тулли дата|2025|12|11}} протестсене тата [[Желязков Росен|Росен Желязков]] [[Росен Желязков ертсе пырӑвӗ|ертсе пырӑвӗн]] ӗҫрен тухнине пула [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвне]] 240 депутат суйлас тесе тунӑ. [[2021|2021 ҫултан]] шутласан [[Болгарири политика кризисӗ (2021-2026)|политика кризисне]] пула ку ҫиччӗмӗш суйлав. Ку суйлав кампанийӗн тӗп ыйтӑвӗсем: [[политикӑллӑ коррупци]], [[пурнӑҫ хакӗ]], [[суйлава ютҫӗртен витӗм]] тата [[суйлакансене туянни]].

[[2026|2026 ҫулхи]] [[кӑрлач уйӑхӗ]]нче [[Болгари президенчӗ|президент]] [[Радев Румен|Румен Радев]] ӗҫрен тухнӑ тата сулахай-центризм популизм суйлав коалицийӗ &quot;[[Прогрессивлӗ Болгари]]&quot; (ПБ) йӗркелесе вӑл парламенте кӗнӗрен [[Болгари]]ри политикӑллӑ лару-тӑру питӗ улшӑннӑ. Вӑл [[олигархи|олигарх]] тытӑмне аркатма пулнӑ. Кунччен [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвӗнчи]] ҫӗнӗрен суйланасшӑнччӗ пысӑк коалицисем пулнӑ: [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]] тата [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]—[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]].

Ку [[суйлава пыни]] питӗ пысӑк пулнӑ, 50% таран ӳснӗ. [[Прогрессивлӗ Болгари|ПБ]] 43,9%-пе ҫӗнтернӗ, вӑл вырӑнсен [[абсолютлӑ нумайрахӑш]]ӗ илнӗ. Урӑх партисем нумай вырӑн ҫухатнӑ тата 4%-лӗ суйлав пусахиччен сасӑсен 20% ҫитеймен. [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]—[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]] пӗр вырӑн ҫине нумайтарах илнӗ, [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]] хӑй пулӑшнин ҫурри ҫухатнӑ, [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]] вара чи вӑйсӑр пӗтӗмлетӳ кӑтартнӑ ([[1994 |1994 ҫултан]] шутласан). Кунсӑр пуҫне, [[Болгар социализм партийӗ]]пе тытса пыракан [[БСП — Пӗрлешнӗ сулахаййисем]] альянсӗ (унӑн [[1991|1991 ҫулта]] йӗркеленӗренпе) пӗрремӗш хут парламенте кӗреймен. [[Чӗрӗлӳ (Болгарири парти)|Чӗрӗлӳсӗр]] пуҫне пур питӗ сылтӑм партийӗсем [[суйлав пусахи]]не ҫитмен, анчах вӑл та вырӑнсен 60% ҫухатнӑ.

Ку суйлавӑн пӗтӗмлетӗвӗ — [[Прогрессивлӗ Болгари]] ҫӗнтерӗвӗ — [[евроскептицизм]]лӗ тата [[Раҫҫей]] [[Русофили|майлӑ]] вӑйӗсен ҫӗнтерӗвӗ пек хаклайнӑ. Румен Радев [[Европа Пӗрлешӗвӗ|Европа Пӗрлешӗвне]] хирӗҫ тата Раҫҫейпе ҫыхӑнусем тума хатӗрлӗх ҫинчен пӗр хут мар каланӑ. Ҫавӑнпа, ӑна [[Венгри]]н иртнӗ [[Венгри премьер-министрӗ|премьер-министрӗпе]] [[Виктор Орбан]]па, [[Словаки]]н [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗпе]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑпа]] танлаштарайнӑ, анчах ку танлаштарусене сирсе янӑ. Ҫӗнтерӳ хыҫҫӑн Радеве ЕП-ран та, Раҫҫейрен те саламлани янӑ. Вӑл, икӗ енне прагматизмпе пырать, каланӑ.

== Истори умӗн ==
[[Болгарири парламент суйлавӗ (2024, юпа)|2024 ҫулхи юпа уйӑхӗнчи Болгарири парламент суйлавӗн]] пӗтӗмлетӗвӗнчен [[сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ]] йӗркеленнӗ, [[Желязков Росен|Росен Желязков]] ([[ГЕРБ]] партийӗн пайташӗ) [[Болгари премьер-министрӗ]] пулса тӑнӑ. Ку ертсе пырӑва малалла партисем кӗнӗ: [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]], [[БСП — Пӗрлешнӗ сулахаййисем|БСП—ПС]], [[Ҫав халӑх пур|ҪХП]] тата [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]-ран уйрӑлнӑ [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен альянсӗ|ТИА]] партийӗ (ӗненӳ вотумӗнче вӑл ертсе пырӑва пулӑшнӑ)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bulgaria's parliament approves new coalition government led by centre-right's Rosen Zhelyazkov|url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-prime-minister-zhelyazkov-borissov-6d053e278ddffeacc522c2313aea4006|date=16 January 2025|agency=Associated Press|access-date=16 January 2025}}&lt;/ref&gt;. Анчах, [[2025 |2025 ҫулхи]] [[пуш уйӑхӗ]]нче [[Болгарин Конституци сучӗ]] йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Аслӑлӑх (парти)|Аслӑлӑх]] партийӗ [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвне]] кӗнӗ те тата вӑл коалицие минимумччен 121 вырӑнччен пӗчӗклетнӗ, оппозицин 119 вырӑнӗсем пур&lt;ref&gt;{{cite web |date=13 March 2025 |title=Bulgaria – March 2025 {{!}} The Global State of Democracy |url=https://www.idea.int/democracytracker/report/bulgaria/march-2025 |access-date=23 April 2026 |publisher=International Institute for Democracy and Electoral Assistance}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Aktan |first=Sertac |date=14 March 2025 |title=Velichie party joins Bulgarian parliament, coalition majority now at risk |url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/03/14/vote-recount-changes-political-landscape-in-bulgaria |access-date=23 April 2026 |website=Euronews}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kilova|first=Milena|date=19 March 2025|title=Shte ostane li stabilno upravlenieto sled vlizaneto na 'Velichie' v parlamenta?|script-title=bg:Ще остане ли стабилно управлението след влизането на 'Величие' в парламента?|trans-title=Will the government remain stable after the majority enters Parliament?|url=https://bntnews.bg/news/shte-ostane-li-stabilno-upravlenieto-sled-vlizaneto-na-velichie-v-parlamenta-1331404news.html|website=BNT News|language=bg}}&lt;/ref&gt;.

Ҫӗнӗрен шутлани ертсе пырӑвӑн нумайрахӑшӗ пӗтсен [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]—[[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ — Ҫӗнӗ пуҫламӑш|Ҫӗнӗ пуҫламӑш]] лидерӗ Делян Пеевски ертсе пырӑва пулӑшма сӑмах панӑран [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен альянсӗ|ТИА]] [[2025|2025 ҫулхи]] [[ака уйӑхӗ]]нче ертсе пыруран тухнӑ, мӗншӗн тесен вӑл Пеевскипе ертсе пырӑва пулӑшас килмест&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kostadinova|first=Simona|date=15 April 2025|title=DPS-Dogan reshi: Napuska upravlyavashtoto mnozinstvo|script-title=bg:ДПС-Доган реши: Напуска управляващото мнозинство|trans-title=DPS-Dogan decided: leaving the ruling majority|url=https://www.mediapool.bg/dps-dogan-reshi-napuska-upravlyavashtoto-mnozinstvo-news370294.html|access-date=16 April 2026|website=Mediapool.bg|language=bg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kostov|first=Konstantin|date=16 April 2025|title=Tova pravitelstvo shte otselee, spored lidera na 'Velichie' Ivelin Mikhaĭlov|script-title=bg:Това правителство ще оцелее, според лидера на 'Величие' Ивелин Михайлов|trans-title=This government will survive, according to &quot;Velichie&quot; leader Ivelin Mihaylov|url=https://www.bta.bg/bg/news/bulgaria/873237-tova-pravitelstvo-shte-otselee-spored-lidera-na-velichie-ivelin-mihaylov|access-date=16 April 2026|agency=Bulgarian News Agency|language=bg}}&lt;/ref&gt;. Ертсе пыру Пеевски пулӑшнипе ӗненменлӗх вотумӗ тӳссе ирттернӗ&lt;ref&gt;{{cite news |date=11 December 2025 |title=Bulgaria's government resigns after mass protests, while motion of no confidence defeated |url=https://sofiaglobe.com/2025/12/11/bulgarias-government-resigns-after-mass-protests-while-motion-of-no-confidence-defeated/ |access-date=23 April 2026 |work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;. Протестсенчен тата коррунцирен 2025 ҫулхи раштав уйӑхӗнче Желязков ертсе пырӑвӗ ӗҫрен тухнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |last=Jochecová|first=Ketrin|date=11 December 2025|title=Bulgarian government collapses after weeks of mass protests|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-government-collapse-resigns-pm-rosen-zhelyazkov/|access-date=11 December 2025|work=Politico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Henley|first1=Jon|last2=Henley|first2=Jon|date=11 December 2025|title=Bulgarian government resigns after mass anti-corruption protests|url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/11/bulgarian-government-resigns-mass-anti-corruption-protests|access-date=11 December 2025|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;. Желязков ертсе пырӑвӗн тӗп шантарӑвӗ — [[Еврозона|еврозонӑна]] кӗни, 2025 ҫулта ку пурнӑҫланнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |date=27 April 2025|title=European Council President welcomes Bulgaria's efforts towards euro zone, support for Ukraine|url=https://sofiaglobe.com/2025/04/27/european-council-president-welcomes-bulgarias-efforts-toward-euro-zone-support-for-ukraine/|access-date=22 April 2026|work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=20 March 2025|title=Bulgarian PM discusses country's euro zone accession with ECB, Eurogroup heads|url=https://sofiaglobe.com/2025/03/20/bulgarian-pm-discusses-countrys-euro-zone-accession-with-ecb-eurogroup-heads/|access-date=22 April 2026|work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nikolov|first=Krassen|date=5 February 2025|title=New Bulgarian government confirms commitment to eurozone entry|url=https://www.euractiv.com/section/politics/news/new-bulgarian-government-confirms-commitment-to-eurozone-entry/|website=Euroactiv|access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Maclachlan |first=Eden |date=28 December 2025 |title=Bulgaria prepares to join eurozone amid fears of Russian-backed disinformation |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/28/bulgaria-europe-eurozone-russia-disinformation-economy |access-date=22 April 2026 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;.

Радев еврозонӑна кӗнине хирӗҫ пулнӑ, ӑна чарнишӗн вӑл 2025 ҫулта референдум тунӑ, анчах Конституци сучӗ куна пӑрахӑҫланӑ&lt;ref&gt;{{cite web |date=12 May 2025 |title=Bulgaria's president calls for referendum on euro despite court ruling it would be unconstitutional |url=http://constitutionnet.org/news/bulgarias-president-calls-referendum-euro-despite-court-ruling-it-would-be-unconstitutional |access-date=22 April 2026 |website=ConstitutionNet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Thavard |first=Blaga |date=5 June 2025 |title=Populism over Principle|url=https://verfassungsblog.de/bulgaria-referendum-euro/ |website=Verfassungsblog |doi=10.59704/12b0b834da187d02 |issn=2366-7044 |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 May 2025 |title=Bulgarian Parliament Speaker rejects President's request for vote on euro referendum – reports |url=https://sofiaglobe.com/2025/05/13/bulgarian-parliament-speaker-rejects-presidents-request-for-vote-on-euro-referendum-reports/ |access-date=22 April 2026 |work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=10 June 2025 |title=Bulgarian Constitutional Court rejects President's bid to annul Speaker's decision on euro referendum |url=https://sofiaglobe.com/2025/06/10/bulgarian-constitutional-court-rejects-presidents-bid-to-annul-speakers-decision-on-euro-referendum/ |access-date=22 April 2026 |work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=19 November 2025 |title=Bulgaria's President Slams Parliament Over Ignored Referendum Proposal on Euro Adoption |url=https://www.novinite.com/articles/235535/Bulgaria%27s+President+Slams+Parliament+Over+Ignored+Referendum+Proposal+on+Euro+Adoption |access-date=22 April 2026 |website=Novinite}}&lt;/ref&gt;. 2026 ҫулта ҫӗнӗ суйлав тума йышӑннӑран суйлава хутшӑнас тесе президент Радев ӗҫрен тухнӑ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Shleton|first=Jon|date=19 January 2026|title=Bulgaria: President Radev steps down before snap election|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-president-radev-steps-down-before-snap-election/a-75572086|access-date=22 April 2026|website=DW.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 March 2026 |title=Bulgaria's 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/ |access-date=22 April 2026 |work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;. 

{{Тулли дата|2026|02|18}} [[Болгари президенчӗ]] [[Йотова Илияна|Илияна Йотова]] премьер-министр [[Гюров Андрей|Андрей Гюровпа]] вӑхӑтлӑха ертсе пыру лартнӑ, ҫӗнӗ парламент суйлавӗ [[Ака, 19|акан 19-мӗшӗнче]] тума йышӑннӑ пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://apnews.com/article/bulgaria-interim-government-president-elections-yotova-instability-c26f450ecbf8c28ec441306210493bd0|title=Bulgarian president appoints caretaker government and sets snap election date for April 19|agency=Associated Press|date=19 February 2026|access-date=19 February 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Knapp|first=Ferdinand|date=18 February 2026|title=Bulgaria to hold snap election in April|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-ilijana-iotova-holds-snap-election-april/|access-date=19 April 2026|work=Politico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=18 February 2026|title=Bulgaria ⁠to hold snap parliamentary election on April 19 after protests|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/18/bulgaria-%e2%81%a0to-hold-snap-parliamentary-election-on-april-19-after-protests|access-date=19 February 2026|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;. Гюров [[Европа Пӗрлешӗвӗ|ЕП-е]] [[Раҫҫей]]рен витӗме хирӗҫ кӗрешӳре пулӑшма ыйтнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |last=Roussi|first=Antoaneta|date=1 April 2026|title=Bulgaria requests EU support to fend off election meddling in April vote|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-turns-to-eu-to-fend-off-election-meddling/|access-date=22 April 2026|work=Politico}}&lt;/ref&gt;. Ҫакна хуравласа, Радев унӑн партин пулма пултаракан ӑнӑҫӑвӗ Болгарири [[Румынири президент суйлавӗ (2024)|Румыни моделӗ тӑрӑх суйлава пӑрахма хӗтӗртме пултарать]], каланӑ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Todorov|first=Svetoslav|date=7 April 2026|title=Bulgaria Ex-President Alleges Plan Underway to Discredit Expected Election Win|url=https://balkaninsight.com/2026/04/07/bulgaria-ex-president-alleges-plan-underway-to-discredit-expected-election-win/bi/|access-date=22 April 2026|website=Balkan Insight}}&lt;/ref&gt;.

== Суйлав системи ==
[[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвӗн]] 240 пайташӗ уҫнӑ ят-йыш тата пропорци элчӗлӗх системмипе суйланть. Болгарире 31 нумай мандатлӑ суйлав округӗ пур, вӗсенчи вырӑнсем 4-ран 19-ччен пулма пултарать. Пур партисем е суйлав коалицийӗ валли суйлав пусахи — 4 %. Вырӑнсем нумайрахӑш юлавӗ е [[Харе квоти]] усӑ курнипе пайланнаҫҫӗ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Republic of Bulgaria Election for Narodno Sabranie (Bulgarian National Assembly) |url=https://www.electionguide.org/elections/id/3595/ |website=IFES Election Guide |date=23 August 2023 |access-date=19 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Electoral system for national legislature – Bulgaria |url=https://www.idea.int/answer/ans1303551645461599 |website=International IDEA |date=2026 |access-date=19 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 March 2026 |title=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Needs Assessment Mission Report |url=https://odihr.osce.org/sites/default/files/documents/official_documents/2026/03/Bulgaria%202026%20early%20parliamentary_%20NAM%20report_03.03.2026.pdf |access-date=20 April 2026 |publisher=[[Office for Democratic Institutions and Human Rights|OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights]]}}&lt;/ref&gt;.

== Кампани ==

2026 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче Радев президент ӗҫӗнче тухнӑ хыҫҫӑн суйлава хутшӑнас тесе вӑл сулахай-центризм Прогрессивлӗ Болгари партин тунӑ. Ҫав вӑхӑтра Радев коррупцие хирӗҫхи простестене пулӑшнӑран хӑй кампани валли вӑл малалла кирлӗ йывӑрлӑхсем палӑртнӑ: пурнӑҫ хакӗн кризисӗ, суйлакансене туянни тата пысӑк коррупци. Радев, &quot;тытса панин олигархи системинне&quot; пӑрахать, сӑмах панӑ. Суйлавчченхи протестсенче вӑл ҫавӑн пек тенисем каланӑ. Пушӑн 19-мӗшӗнче Радев Прогрессивлӗ Болгари партийӗн суйлавчченхи кампани пуҫланӑ. Пӗтӗмпех шутласан, Тӗп суйлав комиссийӗ (ТСК) пӗлӗмӗсем тӑрӑх, пурӗ 4786 кандидат суйланнӑ, вӗсенчен 3347 арҫын тата 1439 хӗрарӑм. ТСК пӗлӗмӗпе, Болгарири сасӑ тивӗҫӗллӗ ҫынсен йышӗ 6 641 768 Болгари элтешӗ!

Пушӑн 18-мӗшӗнче Хасковӑра суйлакана туянма тӑрӑшнӑран виҫӗ ҫынна полици арестленӗ. Пушӑн 26-мӗшӗнче Шалти ӗҫсен министрӗн ӗҫне вӑхӑтлӑха тӑваканӗ Эмиль Дечев каланӑ тӑрӑх 2024 ҫулхи юпа уйӑхӗнчи суйлавпа танлаштарсан суйлав саккунлӑхӗн пӑснин шай 500-600% ӳснӗ. Малалла, ака уйӑхӗн вӑхӑтӗнче (суйлав кампанийӗ) суйлакансене туяннишӗн нумай хатӗрлӗхсем тӑвакансене арестленӗ тата пӗтӗмпе 1 миллион евро ытла укҫа тытса илнӗ. Акан 19-мӗшӗнче Шалти ӗҫсен министрлӗхӗ пӗлӗмӗпе суйлав саккунлӑхне пӑснин тӑрӑшӗсем пур хутшӑнакан партисенчен абсолютлӑ нумайрахӑш ТИЮ-шӑн тата ГЕРБ—ДВП-шӑн планланнӑ.

== Ыйтса тухнисем ==
{{wide image|2026-bg-election-polls.png|1000px|Тунӑ ыйтса тухнисен ӳкни}}

== Пӗтӗмлетӳ ==

== Ҫавӑн пек пӑхӑр ==
* [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

[[Категори:Болгарири суйлав]]
[[Категори:Европӑри 2026 ҫулхи суйлав]]
[[Категори:Болгарири 2026 ҫул]]
[[Категори:Болгарири парламент суйлавӗ]]</text>
      <sha1>qwo8xngr8z8ut47rsdbsi825yjz9xs4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873276</id>
      <parentid>873263</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T17:57:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Кампани */ хушни</comment>
      <origin>873276</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26538" sha1="mzotur0vu0ajzx99qlt3y0io92yxlgp" xml:space="preserve">{{Суйлав карточки
|название = Болгарири парламент суйлавӗ
|подпись названия  = 2026 ҫулхи Болгарири парламент суйлавӗ&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{Lang-bg|(Парламентарните избори в България през 2026 г.)}}&lt;small/&gt;
|дата = {{Кӗске дата|2026|04|19}}
|предыдущие = Болгарири парламент суйлавӗ (2024, юпа)
|год предыдущих = 2024
|следующие = Болгарири парламент суйлавӗ (2030)
|год следующих = 2030

&lt;!-- для флага --&gt;
|территория = Болгари
|явка избирателей = 50.05%

&lt;!-- кандидат № 1--&gt;
|портрет1 = [[File:Rumen_Radev_official_portrait_(3x4_cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет1 = #1A493F
|кандидат1 = [[Радев Румен|Румен Радев]]
|партия1 = 
|глава партии с1 = [[2026]]
|коалиция1 = [[Прогрессивлӗ Болгари]]
|прошлый результат1 = ''ҫӗнӗ парти''
|прошлое число мест1 = 
|мест получено1  = 131
|суммарное число мест1 =
|изменение числа мест1 =
|число голосов1 =1 444 924
|доля голосов1 = 44,6%
|изменение доли голосов1 =

&lt;!-- кандидат № 2--&gt;
|портрет2 = [[Ӳкерчĕк:EPP_Congress_2025_Valencia_Day_1_(54484217152)_(cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет2 = #0056A7
|кандидат2 = [[Борисов Бойко|Бойко Борисов]]
|партия2 = 
|коалиция2 = [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]]
|глава партии с2 = [[2006]]
|прошлый результат2 = 26,39%
|прошлое число мест2 = 66
|мест получено2 = 39
|суммарное число мест2 =
|изменение числа мест2 ={{ӳкни}} 27
|число голосов2 =433 755
|доля голосов2 =13,4%
|изменение доли голосов2 =

&lt;!-- кандидат № 3 --&gt;
|портрет3 = [[Ӳкерчĕк:Asen_Vasilev_2023.jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет3 = #4200FF
|кандидат3 = [[Василев Асен|Асен Василев]]
|партия3 = 
|коалиция3 = [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]—[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]]
|глава партии с3 = [[2025]]
|прошлый результат3 = 14,21%
|прошлое число мест3 = 36
|мест получено3 = 37
|суммарное число мест3 =
|изменение числа мест3 = {{Ӳсни}} 1
|число голосов3 = 408 845
|доля голосов3 = 12,6%
|изменение доли голосов3 =

&lt;!-- кандидат № 4 --&gt;
|портрет4 = [[Ӳкерчĕк:Delyan Peevski 1 (portrait).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет4 = #0160AA
|кандидат4 = [[Пеевски Делян|Делян Пеевски]]
|партия4 = [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]
|коалиция4 = 
|глава партии с4 = [[2024]]
|прошлый результат4 = 11,51%
|прошлое число мест4 = 29
|мест получено4 = 21
|суммарное число мест4 =
|изменение числа мест4 = {{Ӳкни}} 8
|число голосов4 = 230 693
|доля голосов4 = 7,12%
|изменение доли голосов4 =

&lt;!-- кандидат № 5 --&gt;
|портрет5 = [[Ӳкерчĕк:Костадин Костадинов снимка (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет5 = #C09F62
|кандидат5 = [[Костадинов Костадин (политик)|Костадин Костадинов]]
|партия5 = [[Чӗрӗлӳ (Болгарири парти)|Чӗрӗлӳ]]
|коалиция5 = 
|глава партии с5 = [[2014]]
|прошлый результат5 = 13,36%
|прошлое число мест5 = 33
|мест получено5 = 12
|суммарное число мест5 =
|изменение числа мест5 = {{Ӳкни}} 21
|число голосов5 = 137 940
|доля голосов5 = 4,25%
|изменение доли голосов5 =

|прочие партии = [[Мораль, пӗрлӗх, чыс|Меч]]
* [[Аслӑлӑх (парти)|Аслӑлӑх]]

|карта = 2026_Bulgarian_parliamentary_election.svg
|ширина карты = 400px
|альт. текст карты =
|подпись карты = Суйлав округӗсем тӑрӑх пӗтӗмлетӳсем

|карта2 = Bulgaria_2026_election.png
|ширина карты2 = 400px
|альт. текст карты2 =
|подпись карты2 = Суйлав округӗсем тӑрӑх процентлӗ пӗтӗмлетӳсем

|результат =
}}

'''[[Болгари]]ри {{тулли дата|2026|04|19}} парламент суйлавӗ''' ({{Lang-bg|Парламентарните избори в България през 2026 г.}}), вӑл {{Тулли дата|2025|12|11}} протестсене тата [[Желязков Росен|Росен Желязков]] [[Росен Желязков ертсе пырӑвӗ|ертсе пырӑвӗн]] ӗҫрен тухнине пула [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвне]] 240 депутат суйлас тесе тунӑ. [[2021|2021 ҫултан]] шутласан [[Болгарири политика кризисӗ (2021-2026)|политика кризисне]] пула ку ҫиччӗмӗш суйлав. Ку суйлав кампанийӗн тӗп ыйтӑвӗсем: [[политикӑллӑ коррупци]], [[пурнӑҫ хакӗ]], [[суйлава ютҫӗртен витӗм]] тата [[суйлакансене туянни]].

[[2026|2026 ҫулхи]] [[кӑрлач уйӑхӗ]]нче [[Болгари президенчӗ|президент]] [[Радев Румен|Румен Радев]] ӗҫрен тухнӑ тата сулахай-центризм популизм суйлав коалицийӗ &quot;[[Прогрессивлӗ Болгари]]&quot; (ПБ) йӗркелесе вӑл парламенте кӗнӗрен [[Болгари]]ри политикӑллӑ лару-тӑру питӗ улшӑннӑ. Вӑл [[олигархи|олигарх]] тытӑмне аркатма пулнӑ. Кунччен [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвӗнчи]] ҫӗнӗрен суйланасшӑнччӗ пысӑк коалицисем пулнӑ: [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]] тата [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]—[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]].

Ку [[суйлава пыни]] питӗ пысӑк пулнӑ, 50% таран ӳснӗ. [[Прогрессивлӗ Болгари|ПБ]] 43,9%-пе ҫӗнтернӗ, вӑл вырӑнсен [[абсолютлӑ нумайрахӑш]]ӗ илнӗ. Урӑх партисем нумай вырӑн ҫухатнӑ тата 4%-лӗ суйлав пусахиччен сасӑсен 20% ҫитеймен. [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]—[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]] пӗр вырӑн ҫине нумайтарах илнӗ, [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]] хӑй пулӑшнин ҫурри ҫухатнӑ, [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]] вара чи вӑйсӑр пӗтӗмлетӳ кӑтартнӑ ([[1994 |1994 ҫултан]] шутласан). Кунсӑр пуҫне, [[Болгар социализм партийӗ]]пе тытса пыракан [[БСП — Пӗрлешнӗ сулахаййисем]] альянсӗ (унӑн [[1991|1991 ҫулта]] йӗркеленӗренпе) пӗрремӗш хут парламенте кӗреймен. [[Чӗрӗлӳ (Болгарири парти)|Чӗрӗлӳсӗр]] пуҫне пур питӗ сылтӑм партийӗсем [[суйлав пусахи]]не ҫитмен, анчах вӑл та вырӑнсен 60% ҫухатнӑ.

Ку суйлавӑн пӗтӗмлетӗвӗ — [[Прогрессивлӗ Болгари]] ҫӗнтерӗвӗ — [[евроскептицизм]]лӗ тата [[Раҫҫей]] [[Русофили|майлӑ]] вӑйӗсен ҫӗнтерӗвӗ пек хаклайнӑ. Румен Радев [[Европа Пӗрлешӗвӗ|Европа Пӗрлешӗвне]] хирӗҫ тата Раҫҫейпе ҫыхӑнусем тума хатӗрлӗх ҫинчен пӗр хут мар каланӑ. Ҫавӑнпа, ӑна [[Венгри]]н иртнӗ [[Венгри премьер-министрӗ|премьер-министрӗпе]] [[Виктор Орбан]]па, [[Словаки]]н [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗпе]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑпа]] танлаштарайнӑ, анчах ку танлаштарусене сирсе янӑ. Ҫӗнтерӳ хыҫҫӑн Радеве ЕП-ран та, Раҫҫейрен те саламлани янӑ. Вӑл, икӗ енне прагматизмпе пырать, каланӑ.

== Истори умӗн ==
[[Болгарири парламент суйлавӗ (2024, юпа)|2024 ҫулхи юпа уйӑхӗнчи Болгарири парламент суйлавӗн]] пӗтӗмлетӗвӗнчен [[сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ]] йӗркеленнӗ, [[Желязков Росен|Росен Желязков]] ([[ГЕРБ]] партийӗн пайташӗ) [[Болгари премьер-министрӗ]] пулса тӑнӑ. Ку ертсе пырӑва малалла партисем кӗнӗ: [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]], [[БСП — Пӗрлешнӗ сулахаййисем|БСП—ПС]], [[Ҫав халӑх пур|ҪХП]] тата [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]-ран уйрӑлнӑ [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен альянсӗ|ТИА]] партийӗ (ӗненӳ вотумӗнче вӑл ертсе пырӑва пулӑшнӑ)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bulgaria's parliament approves new coalition government led by centre-right's Rosen Zhelyazkov|url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-prime-minister-zhelyazkov-borissov-6d053e278ddffeacc522c2313aea4006|date=16 January 2025|agency=Associated Press|access-date=16 January 2025}}&lt;/ref&gt;. Анчах, [[2025 |2025 ҫулхи]] [[пуш уйӑхӗ]]нче [[Болгарин Конституци сучӗ]] йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Аслӑлӑх (парти)|Аслӑлӑх]] партийӗ [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвне]] кӗнӗ те тата вӑл коалицие минимумччен 121 вырӑнччен пӗчӗклетнӗ, оппозицин 119 вырӑнӗсем пур&lt;ref&gt;{{cite web |date=13 March 2025 |title=Bulgaria – March 2025 {{!}} The Global State of Democracy |url=https://www.idea.int/democracytracker/report/bulgaria/march-2025 |access-date=23 April 2026 |publisher=International Institute for Democracy and Electoral Assistance}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Aktan |first=Sertac |date=14 March 2025 |title=Velichie party joins Bulgarian parliament, coalition majority now at risk |url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/03/14/vote-recount-changes-political-landscape-in-bulgaria |access-date=23 April 2026 |website=Euronews}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kilova|first=Milena|date=19 March 2025|title=Shte ostane li stabilno upravlenieto sled vlizaneto na 'Velichie' v parlamenta?|script-title=bg:Ще остане ли стабилно управлението след влизането на 'Величие' в парламента?|trans-title=Will the government remain stable after the majority enters Parliament?|url=https://bntnews.bg/news/shte-ostane-li-stabilno-upravlenieto-sled-vlizaneto-na-velichie-v-parlamenta-1331404news.html|website=BNT News|language=bg}}&lt;/ref&gt;.

Ҫӗнӗрен шутлани ертсе пырӑвӑн нумайрахӑшӗ пӗтсен [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]—[[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ — Ҫӗнӗ пуҫламӑш|Ҫӗнӗ пуҫламӑш]] лидерӗ Делян Пеевски ертсе пырӑва пулӑшма сӑмах панӑран [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен альянсӗ|ТИА]] [[2025|2025 ҫулхи]] [[ака уйӑхӗ]]нче ертсе пыруран тухнӑ, мӗншӗн тесен вӑл Пеевскипе ертсе пырӑва пулӑшас килмест&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kostadinova|first=Simona|date=15 April 2025|title=DPS-Dogan reshi: Napuska upravlyavashtoto mnozinstvo|script-title=bg:ДПС-Доган реши: Напуска управляващото мнозинство|trans-title=DPS-Dogan decided: leaving the ruling majority|url=https://www.mediapool.bg/dps-dogan-reshi-napuska-upravlyavashtoto-mnozinstvo-news370294.html|access-date=16 April 2026|website=Mediapool.bg|language=bg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kostov|first=Konstantin|date=16 April 2025|title=Tova pravitelstvo shte otselee, spored lidera na 'Velichie' Ivelin Mikhaĭlov|script-title=bg:Това правителство ще оцелее, според лидера на 'Величие' Ивелин Михайлов|trans-title=This government will survive, according to &quot;Velichie&quot; leader Ivelin Mihaylov|url=https://www.bta.bg/bg/news/bulgaria/873237-tova-pravitelstvo-shte-otselee-spored-lidera-na-velichie-ivelin-mihaylov|access-date=16 April 2026|agency=Bulgarian News Agency|language=bg}}&lt;/ref&gt;. Ертсе пыру Пеевски пулӑшнипе ӗненменлӗх вотумӗ тӳссе ирттернӗ&lt;ref&gt;{{cite news |date=11 December 2025 |title=Bulgaria's government resigns after mass protests, while motion of no confidence defeated |url=https://sofiaglobe.com/2025/12/11/bulgarias-government-resigns-after-mass-protests-while-motion-of-no-confidence-defeated/ |access-date=23 April 2026 |work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;. Протестсенчен тата коррунцирен 2025 ҫулхи раштав уйӑхӗнче Желязков ертсе пырӑвӗ ӗҫрен тухнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |last=Jochecová|first=Ketrin|date=11 December 2025|title=Bulgarian government collapses after weeks of mass protests|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-government-collapse-resigns-pm-rosen-zhelyazkov/|access-date=11 December 2025|work=Politico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Henley|first1=Jon|last2=Henley|first2=Jon|date=11 December 2025|title=Bulgarian government resigns after mass anti-corruption protests|url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/11/bulgarian-government-resigns-mass-anti-corruption-protests|access-date=11 December 2025|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;. Желязков ертсе пырӑвӗн тӗп шантарӑвӗ — [[Еврозона|еврозонӑна]] кӗни, 2025 ҫулта ку пурнӑҫланнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |date=27 April 2025|title=European Council President welcomes Bulgaria's efforts towards euro zone, support for Ukraine|url=https://sofiaglobe.com/2025/04/27/european-council-president-welcomes-bulgarias-efforts-toward-euro-zone-support-for-ukraine/|access-date=22 April 2026|work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=20 March 2025|title=Bulgarian PM discusses country's euro zone accession with ECB, Eurogroup heads|url=https://sofiaglobe.com/2025/03/20/bulgarian-pm-discusses-countrys-euro-zone-accession-with-ecb-eurogroup-heads/|access-date=22 April 2026|work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nikolov|first=Krassen|date=5 February 2025|title=New Bulgarian government confirms commitment to eurozone entry|url=https://www.euractiv.com/section/politics/news/new-bulgarian-government-confirms-commitment-to-eurozone-entry/|website=Euroactiv|access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Maclachlan |first=Eden |date=28 December 2025 |title=Bulgaria prepares to join eurozone amid fears of Russian-backed disinformation |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/28/bulgaria-europe-eurozone-russia-disinformation-economy |access-date=22 April 2026 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;.

Радев еврозонӑна кӗнине хирӗҫ пулнӑ, ӑна чарнишӗн вӑл 2025 ҫулта референдум тунӑ, анчах Конституци сучӗ куна пӑрахӑҫланӑ&lt;ref&gt;{{cite web |date=12 May 2025 |title=Bulgaria's president calls for referendum on euro despite court ruling it would be unconstitutional |url=http://constitutionnet.org/news/bulgarias-president-calls-referendum-euro-despite-court-ruling-it-would-be-unconstitutional |access-date=22 April 2026 |website=ConstitutionNet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Thavard |first=Blaga |date=5 June 2025 |title=Populism over Principle|url=https://verfassungsblog.de/bulgaria-referendum-euro/ |website=Verfassungsblog |doi=10.59704/12b0b834da187d02 |issn=2366-7044 |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 May 2025 |title=Bulgarian Parliament Speaker rejects President's request for vote on euro referendum – reports |url=https://sofiaglobe.com/2025/05/13/bulgarian-parliament-speaker-rejects-presidents-request-for-vote-on-euro-referendum-reports/ |access-date=22 April 2026 |work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=10 June 2025 |title=Bulgarian Constitutional Court rejects President's bid to annul Speaker's decision on euro referendum |url=https://sofiaglobe.com/2025/06/10/bulgarian-constitutional-court-rejects-presidents-bid-to-annul-speakers-decision-on-euro-referendum/ |access-date=22 April 2026 |work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=19 November 2025 |title=Bulgaria's President Slams Parliament Over Ignored Referendum Proposal on Euro Adoption |url=https://www.novinite.com/articles/235535/Bulgaria%27s+President+Slams+Parliament+Over+Ignored+Referendum+Proposal+on+Euro+Adoption |access-date=22 April 2026 |website=Novinite}}&lt;/ref&gt;. 2026 ҫулта ҫӗнӗ суйлав тума йышӑннӑран суйлава хутшӑнас тесе президент Радев ӗҫрен тухнӑ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Shleton|first=Jon|date=19 January 2026|title=Bulgaria: President Radev steps down before snap election|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-president-radev-steps-down-before-snap-election/a-75572086|access-date=22 April 2026|website=DW.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 March 2026 |title=Bulgaria's 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/ |access-date=22 April 2026 |work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;. 

{{Тулли дата|2026|02|18}} [[Болгари президенчӗ]] [[Йотова Илияна|Илияна Йотова]] премьер-министр [[Гюров Андрей|Андрей Гюровпа]] вӑхӑтлӑха ертсе пыру лартнӑ, ҫӗнӗ парламент суйлавӗ [[Ака, 19|акан 19-мӗшӗнче]] тума йышӑннӑ пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://apnews.com/article/bulgaria-interim-government-president-elections-yotova-instability-c26f450ecbf8c28ec441306210493bd0|title=Bulgarian president appoints caretaker government and sets snap election date for April 19|agency=Associated Press|date=19 February 2026|access-date=19 February 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Knapp|first=Ferdinand|date=18 February 2026|title=Bulgaria to hold snap election in April|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-ilijana-iotova-holds-snap-election-april/|access-date=19 April 2026|work=Politico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=18 February 2026|title=Bulgaria ⁠to hold snap parliamentary election on April 19 after protests|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/18/bulgaria-%e2%81%a0to-hold-snap-parliamentary-election-on-april-19-after-protests|access-date=19 February 2026|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;. Гюров [[Европа Пӗрлешӗвӗ|ЕП-е]] [[Раҫҫей]]рен витӗме хирӗҫ кӗрешӳре пулӑшма ыйтнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |last=Roussi|first=Antoaneta|date=1 April 2026|title=Bulgaria requests EU support to fend off election meddling in April vote|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-turns-to-eu-to-fend-off-election-meddling/|access-date=22 April 2026|work=Politico}}&lt;/ref&gt;. Ҫакна хуравласа, Радев унӑн партин пулма пултаракан ӑнӑҫӑвӗ Болгарири [[Румынири президент суйлавӗ (2024)|Румыни моделӗ тӑрӑх суйлава пӑрахма хӗтӗртме пултарать]], каланӑ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Todorov|first=Svetoslav|date=7 April 2026|title=Bulgaria Ex-President Alleges Plan Underway to Discredit Expected Election Win|url=https://balkaninsight.com/2026/04/07/bulgaria-ex-president-alleges-plan-underway-to-discredit-expected-election-win/bi/|access-date=22 April 2026|website=Balkan Insight}}&lt;/ref&gt;.

== Суйлав системи ==
[[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвӗн]] 240 пайташӗ уҫнӑ ят-йыш тата пропорци элчӗлӗх системмипе суйланть. Болгарире 31 нумай мандатлӑ суйлав округӗ пур, вӗсенчи вырӑнсем 4-ран 19-ччен пулма пултарать. Пур партисем е суйлав коалицийӗ валли суйлав пусахи — 4 %. Вырӑнсем нумайрахӑш юлавӗ е [[Харе квоти]] усӑ курнипе пайланнаҫҫӗ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Republic of Bulgaria Election for Narodno Sabranie (Bulgarian National Assembly) |url=https://www.electionguide.org/elections/id/3595/ |website=IFES Election Guide |date=23 August 2023 |access-date=19 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Electoral system for national legislature – Bulgaria |url=https://www.idea.int/answer/ans1303551645461599 |website=International IDEA |date=2026 |access-date=19 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 March 2026 |title=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Needs Assessment Mission Report |url=https://odihr.osce.org/sites/default/files/documents/official_documents/2026/03/Bulgaria%202026%20early%20parliamentary_%20NAM%20report_03.03.2026.pdf |access-date=20 April 2026 |publisher=[[Office for Democratic Institutions and Human Rights|OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights]]}}&lt;/ref&gt;.

== Кампани ==
[[File:Rumen-Radev-with-Frank-Walter-Steinmeier (cropped 2).jpg|thumb|150px|2025 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче Радев президент]]

2026 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче [[Радев Румен|Радев]] [[Болгари президенчӗ]]н ӗҫӗнчен тухнӑ хыҫҫӑн суйлава хутшӑнас тесе вӑл сулахай-центризм [[Прогрессивлӗ Болгари]] партин тунӑ. Ҫав вӑхӑтра Радев [[коррупци]]е хирӗҫхи простестене пулӑшнӑран хӑй кампани валли вӑл малалла кирлӗ йывӑрлӑхсем палӑртнӑ: пурнӑҫ хакӗн кризисӗ, суйлакансене туянни тата пысӑк коррупци. Радев, &quot;тытса панин [[олигархи]] системинне&quot; пӑрахать, сӑмах панӑ. Суйлавчченхи протестсенче вӑл ҫавӑн пек тенисем каланӑ. Пушӑн 19-мӗшӗнче Радев Прогрессивлӗ Болгари партийӗн суйлавчченхи кампани пуҫланӑ. Пӗтӗмпех шутласан, [[Тӗп суйлав комиссийӗ (Болгари)|Тӗп суйлав комиссийӗ]] (ТСК) пӗлӗмӗсем тӑрӑх, пурӗ 4786 кандидат суйланнӑ, вӗсенчен 3347 арҫын тата 1439 хӗрарӑм. ТСК пӗлӗмӗпе, [[Болгари]]ри сасӑ тивӗҫӗллӗ ҫынсен йышӗ 6 641 768 болгари элтешӗ!

Пушӑн 18-мӗшӗнче [[Хасково|Хасковӑра]] суйлакана туянма тӑрӑшнӑран виҫӗ ҫынна полици арестленӗ. Пушӑн 26-мӗшӗнче [[Шалти ӗҫсен министрлӗхӗ (Болгари)|Шалти ӗҫсен министрӗн]] ӗҫне вӑхӑтлӑха тӑваканӗ [[Дечев Эмиль |Эмиль Дечев]] каланӑ тӑрӑх [[Болгарири парламент суйлавӗ (2024, юпа)|2024 ҫулхи юпа уйӑхӗнчи суйлавпа]] танлаштарсан суйлав саккунлӑхӗн пӑснин шай 500-600% ӳснӗ. Малалла, ака уйӑхӗн вӑхӑтӗнче ([[суйлав кампанийӗ]]) суйлакансене туяннишӗн нумай хатӗрлӗхсем тӑвакансене арестленӗ тата пӗтӗмпе 1 миллион [[евро]] ытла укҫа тытса илнӗ. Акан 19-мӗшӗнче Шалти ӗҫсен министрлӗхӗ пӗлӗмӗпе суйлав саккунлӑхне пӑснин тӑрӑшӗсем пур хутшӑнакан партисенчен абсолютлӑ нумайрахӑш [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]-шӑн тата [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]]-шӑн планланнӑ.

== Ыйтса тухнисем ==
{{wide image|2026-bg-election-polls.png|1000px|Тунӑ ыйтса тухнисен ӳкни}}

== Пӗтӗмлетӳ ==

== Ҫавӑн пек пӑхӑр ==
* [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

[[Категори:Болгарири суйлав]]
[[Категори:Европӑри 2026 ҫулхи суйлав]]
[[Категори:Болгарири 2026 ҫул]]
[[Категори:Болгарири парламент суйлавӗ]]</text>
      <sha1>mzotur0vu0ajzx99qlt3y0io92yxlgp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873277</id>
      <parentid>873276</parentid>
      <timestamp>2026-04-25T18:03:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Кампани */ ҫӑлкуҫсем</comment>
      <origin>873277</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33635" sha1="8vc2kqlmtki8xzq25jfmm2o5mzdwtf0" xml:space="preserve">{{Суйлав карточки
|название = Болгарири парламент суйлавӗ
|подпись названия  = 2026 ҫулхи Болгарири парламент суйлавӗ&lt;br&gt;&lt;small&gt;{{Lang-bg|(Парламентарните избори в България през 2026 г.)}}&lt;small/&gt;
|дата = {{Кӗске дата|2026|04|19}}
|предыдущие = Болгарири парламент суйлавӗ (2024, юпа)
|год предыдущих = 2024
|следующие = Болгарири парламент суйлавӗ (2030)
|год следующих = 2030

&lt;!-- для флага --&gt;
|территория = Болгари
|явка избирателей = 50.05%

&lt;!-- кандидат № 1--&gt;
|портрет1 = [[File:Rumen_Radev_official_portrait_(3x4_cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет1 = #1A493F
|кандидат1 = [[Радев Румен|Румен Радев]]
|партия1 = 
|глава партии с1 = [[2026]]
|коалиция1 = [[Прогрессивлӗ Болгари]]
|прошлый результат1 = ''ҫӗнӗ парти''
|прошлое число мест1 = 
|мест получено1  = 131
|суммарное число мест1 =
|изменение числа мест1 =
|число голосов1 =1 444 924
|доля голосов1 = 44,6%
|изменение доли голосов1 =

&lt;!-- кандидат № 2--&gt;
|портрет2 = [[Ӳкерчĕк:EPP_Congress_2025_Valencia_Day_1_(54484217152)_(cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет2 = #0056A7
|кандидат2 = [[Борисов Бойко|Бойко Борисов]]
|партия2 = 
|коалиция2 = [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]]
|глава партии с2 = [[2006]]
|прошлый результат2 = 26,39%
|прошлое число мест2 = 66
|мест получено2 = 39
|суммарное число мест2 =
|изменение числа мест2 ={{ӳкни}} 27
|число голосов2 =433 755
|доля голосов2 =13,4%
|изменение доли голосов2 =

&lt;!-- кандидат № 3 --&gt;
|портрет3 = [[Ӳкерчĕк:Asen_Vasilev_2023.jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет3 = #4200FF
|кандидат3 = [[Василев Асен|Асен Василев]]
|партия3 = 
|коалиция3 = [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]—[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]]
|глава партии с3 = [[2025]]
|прошлый результат3 = 14,21%
|прошлое число мест3 = 36
|мест получено3 = 37
|суммарное число мест3 =
|изменение числа мест3 = {{Ӳсни}} 1
|число голосов3 = 408 845
|доля голосов3 = 12,6%
|изменение доли голосов3 =

&lt;!-- кандидат № 4 --&gt;
|портрет4 = [[Ӳкерчĕк:Delyan Peevski 1 (portrait).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет4 = #0160AA
|кандидат4 = [[Пеевски Делян|Делян Пеевски]]
|партия4 = [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]
|коалиция4 = 
|глава партии с4 = [[2024]]
|прошлый результат4 = 11,51%
|прошлое число мест4 = 29
|мест получено4 = 21
|суммарное число мест4 =
|изменение числа мест4 = {{Ӳкни}} 8
|число голосов4 = 230 693
|доля голосов4 = 7,12%
|изменение доли голосов4 =

&lt;!-- кандидат № 5 --&gt;
|портрет5 = [[Ӳкерчĕк:Костадин Костадинов снимка (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]]
|цвет5 = #C09F62
|кандидат5 = [[Костадинов Костадин (политик)|Костадин Костадинов]]
|партия5 = [[Чӗрӗлӳ (Болгарири парти)|Чӗрӗлӳ]]
|коалиция5 = 
|глава партии с5 = [[2014]]
|прошлый результат5 = 13,36%
|прошлое число мест5 = 33
|мест получено5 = 12
|суммарное число мест5 =
|изменение числа мест5 = {{Ӳкни}} 21
|число голосов5 = 137 940
|доля голосов5 = 4,25%
|изменение доли голосов5 =

|прочие партии = [[Мораль, пӗрлӗх, чыс|Меч]]
* [[Аслӑлӑх (парти)|Аслӑлӑх]]

|карта = 2026_Bulgarian_parliamentary_election.svg
|ширина карты = 400px
|альт. текст карты =
|подпись карты = Суйлав округӗсем тӑрӑх пӗтӗмлетӳсем

|карта2 = Bulgaria_2026_election.png
|ширина карты2 = 400px
|альт. текст карты2 =
|подпись карты2 = Суйлав округӗсем тӑрӑх процентлӗ пӗтӗмлетӳсем

|результат =
}}

'''[[Болгари]]ри {{тулли дата|2026|04|19}} парламент суйлавӗ''' ({{Lang-bg|Парламентарните избори в България през 2026 г.}}), вӑл {{Тулли дата|2025|12|11}} протестсене тата [[Желязков Росен|Росен Желязков]] [[Росен Желязков ертсе пырӑвӗ|ертсе пырӑвӗн]] ӗҫрен тухнине пула [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвне]] 240 депутат суйлас тесе тунӑ. [[2021|2021 ҫултан]] шутласан [[Болгарири политика кризисӗ (2021-2026)|политика кризисне]] пула ку ҫиччӗмӗш суйлав. Ку суйлав кампанийӗн тӗп ыйтӑвӗсем: [[политикӑллӑ коррупци]], [[пурнӑҫ хакӗ]], [[суйлава ютҫӗртен витӗм]] тата [[суйлакансене туянни]].

[[2026|2026 ҫулхи]] [[кӑрлач уйӑхӗ]]нче [[Болгари президенчӗ|президент]] [[Радев Румен|Румен Радев]] ӗҫрен тухнӑ тата сулахай-центризм популизм суйлав коалицийӗ &quot;[[Прогрессивлӗ Болгари]]&quot; (ПБ) йӗркелесе вӑл парламенте кӗнӗрен [[Болгари]]ри политикӑллӑ лару-тӑру питӗ улшӑннӑ. Вӑл [[олигархи|олигарх]] тытӑмне аркатма пулнӑ. Кунччен [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвӗнчи]] ҫӗнӗрен суйланасшӑнччӗ пысӑк коалицисем пулнӑ: [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]] тата [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]—[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]].

Ку [[суйлава пыни]] питӗ пысӑк пулнӑ, 50% таран ӳснӗ. [[Прогрессивлӗ Болгари|ПБ]] 43,9%-пе ҫӗнтернӗ, вӑл вырӑнсен [[абсолютлӑ нумайрахӑш]]ӗ илнӗ. Урӑх партисем нумай вырӑн ҫухатнӑ тата 4%-лӗ суйлав пусахиччен сасӑсен 20% ҫитеймен. [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]—[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]] пӗр вырӑн ҫине нумайтарах илнӗ, [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]] хӑй пулӑшнин ҫурри ҫухатнӑ, [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]] вара чи вӑйсӑр пӗтӗмлетӳ кӑтартнӑ ([[1994 |1994 ҫултан]] шутласан). Кунсӑр пуҫне, [[Болгар социализм партийӗ]]пе тытса пыракан [[БСП — Пӗрлешнӗ сулахаййисем]] альянсӗ (унӑн [[1991|1991 ҫулта]] йӗркеленӗренпе) пӗрремӗш хут парламенте кӗреймен. [[Чӗрӗлӳ (Болгарири парти)|Чӗрӗлӳсӗр]] пуҫне пур питӗ сылтӑм партийӗсем [[суйлав пусахи]]не ҫитмен, анчах вӑл та вырӑнсен 60% ҫухатнӑ.

Ку суйлавӑн пӗтӗмлетӗвӗ — [[Прогрессивлӗ Болгари]] ҫӗнтерӗвӗ — [[евроскептицизм]]лӗ тата [[Раҫҫей]] [[Русофили|майлӑ]] вӑйӗсен ҫӗнтерӗвӗ пек хаклайнӑ. Румен Радев [[Европа Пӗрлешӗвӗ|Европа Пӗрлешӗвне]] хирӗҫ тата Раҫҫейпе ҫыхӑнусем тума хатӗрлӗх ҫинчен пӗр хут мар каланӑ. Ҫавӑнпа, ӑна [[Венгри]]н иртнӗ [[Венгри премьер-министрӗ|премьер-министрӗпе]] [[Виктор Орбан]]па, [[Словаки]]н [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗпе]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑпа]] танлаштарайнӑ, анчах ку танлаштарусене сирсе янӑ. Ҫӗнтерӳ хыҫҫӑн Радеве ЕП-ран та, Раҫҫейрен те саламлани янӑ. Вӑл, икӗ енне прагматизмпе пырать, каланӑ.

== Истори умӗн ==
[[Болгарири парламент суйлавӗ (2024, юпа)|2024 ҫулхи юпа уйӑхӗнчи Болгарири парламент суйлавӗн]] пӗтӗмлетӗвӗнчен [[сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ]] йӗркеленнӗ, [[Желязков Росен|Росен Желязков]] ([[ГЕРБ]] партийӗн пайташӗ) [[Болгари премьер-министрӗ]] пулса тӑнӑ. Ку ертсе пырӑва малалла партисем кӗнӗ: [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]], [[БСП — Пӗрлешнӗ сулахаййисем|БСП—ПС]], [[Ҫав халӑх пур|ҪХП]] тата [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]-ран уйрӑлнӑ [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен альянсӗ|ТИА]] партийӗ (ӗненӳ вотумӗнче вӑл ертсе пырӑва пулӑшнӑ)&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bulgaria's parliament approves new coalition government led by centre-right's Rosen Zhelyazkov|url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-prime-minister-zhelyazkov-borissov-6d053e278ddffeacc522c2313aea4006|date=16 January 2025|agency=Associated Press|access-date=16 January 2025}}&lt;/ref&gt;. Анчах, [[2025 |2025 ҫулхи]] [[пуш уйӑхӗ]]нче [[Болгарин Конституци сучӗ]] йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Аслӑлӑх (парти)|Аслӑлӑх]] партийӗ [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвне]] кӗнӗ те тата вӑл коалицие минимумччен 121 вырӑнччен пӗчӗклетнӗ, оппозицин 119 вырӑнӗсем пур&lt;ref&gt;{{cite web |date=13 March 2025 |title=Bulgaria – March 2025 {{!}} The Global State of Democracy |url=https://www.idea.int/democracytracker/report/bulgaria/march-2025 |access-date=23 April 2026 |publisher=International Institute for Democracy and Electoral Assistance}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Aktan |first=Sertac |date=14 March 2025 |title=Velichie party joins Bulgarian parliament, coalition majority now at risk |url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/03/14/vote-recount-changes-political-landscape-in-bulgaria |access-date=23 April 2026 |website=Euronews}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kilova|first=Milena|date=19 March 2025|title=Shte ostane li stabilno upravlenieto sled vlizaneto na 'Velichie' v parlamenta?|script-title=bg:Ще остане ли стабилно управлението след влизането на 'Величие' в парламента?|trans-title=Will the government remain stable after the majority enters Parliament?|url=https://bntnews.bg/news/shte-ostane-li-stabilno-upravlenieto-sled-vlizaneto-na-velichie-v-parlamenta-1331404news.html|website=BNT News|language=bg}}&lt;/ref&gt;.

Ҫӗнӗрен шутлани ертсе пырӑвӑн нумайрахӑшӗ пӗтсен [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]—[[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ — Ҫӗнӗ пуҫламӑш|Ҫӗнӗ пуҫламӑш]] лидерӗ Делян Пеевски ертсе пырӑва пулӑшма сӑмах панӑран [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен альянсӗ|ТИА]] [[2025|2025 ҫулхи]] [[ака уйӑхӗ]]нче ертсе пыруран тухнӑ, мӗншӗн тесен вӑл Пеевскипе ертсе пырӑва пулӑшас килмест&lt;ref&gt;{{cite web |last=Kostadinova|first=Simona|date=15 April 2025|title=DPS-Dogan reshi: Napuska upravlyavashtoto mnozinstvo|script-title=bg:ДПС-Доган реши: Напуска управляващото мнозинство|trans-title=DPS-Dogan decided: leaving the ruling majority|url=https://www.mediapool.bg/dps-dogan-reshi-napuska-upravlyavashtoto-mnozinstvo-news370294.html|access-date=16 April 2026|website=Mediapool.bg|language=bg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Kostov|first=Konstantin|date=16 April 2025|title=Tova pravitelstvo shte otselee, spored lidera na 'Velichie' Ivelin Mikhaĭlov|script-title=bg:Това правителство ще оцелее, според лидера на 'Величие' Ивелин Михайлов|trans-title=This government will survive, according to &quot;Velichie&quot; leader Ivelin Mihaylov|url=https://www.bta.bg/bg/news/bulgaria/873237-tova-pravitelstvo-shte-otselee-spored-lidera-na-velichie-ivelin-mihaylov|access-date=16 April 2026|agency=Bulgarian News Agency|language=bg}}&lt;/ref&gt;. Ертсе пыру Пеевски пулӑшнипе ӗненменлӗх вотумӗ тӳссе ирттернӗ&lt;ref&gt;{{cite news |date=11 December 2025 |title=Bulgaria's government resigns after mass protests, while motion of no confidence defeated |url=https://sofiaglobe.com/2025/12/11/bulgarias-government-resigns-after-mass-protests-while-motion-of-no-confidence-defeated/ |access-date=23 April 2026 |work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;. Протестсенчен тата коррунцирен 2025 ҫулхи раштав уйӑхӗнче Желязков ертсе пырӑвӗ ӗҫрен тухнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |last=Jochecová|first=Ketrin|date=11 December 2025|title=Bulgarian government collapses after weeks of mass protests|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-government-collapse-resigns-pm-rosen-zhelyazkov/|access-date=11 December 2025|work=Politico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Henley|first1=Jon|last2=Henley|first2=Jon|date=11 December 2025|title=Bulgarian government resigns after mass anti-corruption protests|url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/11/bulgarian-government-resigns-mass-anti-corruption-protests|access-date=11 December 2025|work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;. Желязков ертсе пырӑвӗн тӗп шантарӑвӗ — [[Еврозона|еврозонӑна]] кӗни, 2025 ҫулта ку пурнӑҫланнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |date=27 April 2025|title=European Council President welcomes Bulgaria's efforts towards euro zone, support for Ukraine|url=https://sofiaglobe.com/2025/04/27/european-council-president-welcomes-bulgarias-efforts-toward-euro-zone-support-for-ukraine/|access-date=22 April 2026|work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=20 March 2025|title=Bulgarian PM discusses country's euro zone accession with ECB, Eurogroup heads|url=https://sofiaglobe.com/2025/03/20/bulgarian-pm-discusses-countrys-euro-zone-accession-with-ecb-eurogroup-heads/|access-date=22 April 2026|work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Nikolov|first=Krassen|date=5 February 2025|title=New Bulgarian government confirms commitment to eurozone entry|url=https://www.euractiv.com/section/politics/news/new-bulgarian-government-confirms-commitment-to-eurozone-entry/|website=Euroactiv|access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Maclachlan |first=Eden |date=28 December 2025 |title=Bulgaria prepares to join eurozone amid fears of Russian-backed disinformation |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/28/bulgaria-europe-eurozone-russia-disinformation-economy |access-date=22 April 2026 |work=The Guardian}}&lt;/ref&gt;.

Радев еврозонӑна кӗнине хирӗҫ пулнӑ, ӑна чарнишӗн вӑл 2025 ҫулта референдум тунӑ, анчах Конституци сучӗ куна пӑрахӑҫланӑ&lt;ref&gt;{{cite web |date=12 May 2025 |title=Bulgaria's president calls for referendum on euro despite court ruling it would be unconstitutional |url=http://constitutionnet.org/news/bulgarias-president-calls-referendum-euro-despite-court-ruling-it-would-be-unconstitutional |access-date=22 April 2026 |website=ConstitutionNet}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Thavard |first=Blaga |date=5 June 2025 |title=Populism over Principle|url=https://verfassungsblog.de/bulgaria-referendum-euro/ |website=Verfassungsblog |doi=10.59704/12b0b834da187d02 |issn=2366-7044 |access-date=22 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=13 May 2025 |title=Bulgarian Parliament Speaker rejects President's request for vote on euro referendum – reports |url=https://sofiaglobe.com/2025/05/13/bulgarian-parliament-speaker-rejects-presidents-request-for-vote-on-euro-referendum-reports/ |access-date=22 April 2026 |work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=10 June 2025 |title=Bulgarian Constitutional Court rejects President's bid to annul Speaker's decision on euro referendum |url=https://sofiaglobe.com/2025/06/10/bulgarian-constitutional-court-rejects-presidents-bid-to-annul-speakers-decision-on-euro-referendum/ |access-date=22 April 2026 |work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=19 November 2025 |title=Bulgaria's President Slams Parliament Over Ignored Referendum Proposal on Euro Adoption |url=https://www.novinite.com/articles/235535/Bulgaria%27s+President+Slams+Parliament+Over+Ignored+Referendum+Proposal+on+Euro+Adoption |access-date=22 April 2026 |website=Novinite}}&lt;/ref&gt;. 2026 ҫулта ҫӗнӗ суйлав тума йышӑннӑран суйлава хутшӑнас тесе президент Радев ӗҫрен тухнӑ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Shleton|first=Jon|date=19 January 2026|title=Bulgaria: President Radev steps down before snap election|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-president-radev-steps-down-before-snap-election/a-75572086|access-date=22 April 2026|website=DW.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=19 March 2026 |title=Bulgaria's 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/ |access-date=22 April 2026 |work=The Sofia Globe}}&lt;/ref&gt;. 

{{Тулли дата|2026|02|18}} [[Болгари президенчӗ]] [[Йотова Илияна|Илияна Йотова]] премьер-министр [[Гюров Андрей|Андрей Гюровпа]] вӑхӑтлӑха ертсе пыру лартнӑ, ҫӗнӗ парламент суйлавӗ [[Ака, 19|акан 19-мӗшӗнче]] тума йышӑннӑ пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |url=https://apnews.com/article/bulgaria-interim-government-president-elections-yotova-instability-c26f450ecbf8c28ec441306210493bd0|title=Bulgarian president appoints caretaker government and sets snap election date for April 19|agency=Associated Press|date=19 February 2026|access-date=19 February 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Knapp|first=Ferdinand|date=18 February 2026|title=Bulgaria to hold snap election in April|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-ilijana-iotova-holds-snap-election-april/|access-date=19 April 2026|work=Politico}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=18 February 2026|title=Bulgaria ⁠to hold snap parliamentary election on April 19 after protests|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/18/bulgaria-%e2%81%a0to-hold-snap-parliamentary-election-on-april-19-after-protests|access-date=19 February 2026|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;. Гюров [[Европа Пӗрлешӗвӗ|ЕП-е]] [[Раҫҫей]]рен витӗме хирӗҫ кӗрешӳре пулӑшма ыйтнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |last=Roussi|first=Antoaneta|date=1 April 2026|title=Bulgaria requests EU support to fend off election meddling in April vote|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-turns-to-eu-to-fend-off-election-meddling/|access-date=22 April 2026|work=Politico}}&lt;/ref&gt;. Ҫакна хуравласа, Радев унӑн партин пулма пултаракан ӑнӑҫӑвӗ Болгарири [[Румынири президент суйлавӗ (2024)|Румыни моделӗ тӑрӑх суйлава пӑрахма хӗтӗртме пултарать]], каланӑ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Todorov|first=Svetoslav|date=7 April 2026|title=Bulgaria Ex-President Alleges Plan Underway to Discredit Expected Election Win|url=https://balkaninsight.com/2026/04/07/bulgaria-ex-president-alleges-plan-underway-to-discredit-expected-election-win/bi/|access-date=22 April 2026|website=Balkan Insight}}&lt;/ref&gt;.

== Суйлав системи ==
[[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвӗн]] 240 пайташӗ уҫнӑ ят-йыш тата пропорци элчӗлӗх системмипе суйланть. Болгарире 31 нумай мандатлӑ суйлав округӗ пур, вӗсенчи вырӑнсем 4-ран 19-ччен пулма пултарать. Пур партисем е суйлав коалицийӗ валли суйлав пусахи — 4 %. Вырӑнсем нумайрахӑш юлавӗ е [[Харе квоти]] усӑ курнипе пайланнаҫҫӗ&lt;ref&gt;{{cite web |title=Republic of Bulgaria Election for Narodno Sabranie (Bulgarian National Assembly) |url=https://www.electionguide.org/elections/id/3595/ |website=IFES Election Guide |date=23 August 2023 |access-date=19 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=Electoral system for national legislature – Bulgaria |url=https://www.idea.int/answer/ans1303551645461599 |website=International IDEA |date=2026 |access-date=19 April 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=3 March 2026 |title=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Needs Assessment Mission Report |url=https://odihr.osce.org/sites/default/files/documents/official_documents/2026/03/Bulgaria%202026%20early%20parliamentary_%20NAM%20report_03.03.2026.pdf |access-date=20 April 2026 |publisher=[[Office for Democratic Institutions and Human Rights|OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights]]}}&lt;/ref&gt;.

== Кампани ==
[[File:Rumen-Radev-with-Frank-Walter-Steinmeier (cropped 2).jpg|thumb|150px|2025 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче Радев президент]]

2026 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче [[Радев Румен|Радев]] [[Болгари президенчӗ]]н ӗҫӗнчен тухнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |last=Nenov |first=Stoyan |date=23 January 2026 |title=Bulgaria's Radev steps down as president, expected to launch own party |url=https://www.reuters.com/world/bulgarian-court-approves-president-radevs-resignation-2026-01-23/ |access-date=23 January 2026 |agency=Reuters}}&lt;/ref&gt; хыҫҫӑн суйлава хутшӑнас тесе вӑл сулахай-центризм [[Прогрессивлӗ Болгари]] партин тунӑ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Atanasova |first=Maria |url=https://fakti.bg/en/bulgaria/1038799-antoaneta-hristova-progresivna-balgaria-na-rumen-radev-prevzema-lavata-nisha |title=Antoaneta Hristova: Rumen Radev's 'Progressive Bulgaria' takes over the left niche |date=3 March 2026 |website=[[:bg:Fakti.bg|Fakti.bg]] |quote=According to experts, Rumen Radev's actions give a categorical signal about the political orientation of the new project, which is aimed directly at the voters of the centenary. 'This is a firm message, there is no doubt what it can be. This is a center-left political party. This is the niche that the BSP has gradually vacated,' Antoaneta Hristova is categorical.}}&lt;/ref&gt;. Ҫав вӑхӑтра Радев [[коррупци]]е хирӗҫхи простестене пулӑшнӑран хӑй кампани валли вӑл малалла кирлӗ йывӑрлӑхсем палӑртнӑ: пурнӑҫ хакӗн кризисӗ, суйлакансене туянни тата пысӑк коррупци. Радев, &quot;тытса панин [[олигархи]] системинне&quot; пӑрахать, сӑмах панӑ&lt;ref name=&quot;Toshkov 2026&quot;&gt;{{cite news |last=Toshkov |first=Veselin |date=19 April 2026 |title=Former president Rumen Radev will win Bulgaria election, exit poll suggests |url=https://www.pbs.org/newshour/world/former-president-rumen-radev-will-win-bulgaria-election-exit-poll-suggests |archive-url=http://web.archive.org/web/20260420022935/https://www.pbs.org/newshour/world/former-president-rumen-radev-will-win-bulgaria-election-exit-poll-suggests| archive-date=20 April 2026 |access-date=19 April 2026 |work=PBS News}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lefkowitz &amp; Mcallister 2026&quot;&gt;{{cite news |last1=Lefkowitz |first1=Alex |last2=Mcallister |first2=Edward |date=19 April 2026 |title=Bulgaria's pro-Russian former president set for landslide election win, exit polls show |url=https://www.reuters.com/world/europe/bulgaria-votes-pro-russian-former-president-leads-polls-2026-04-19/ |access-date=19 April 2026 |agency=Reuters}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Maguire 2026&quot;&gt;{{cite news |last=Maguire |first=Christine |date=19 April 2026 |title=Exit poll shows former President Radev's party set to win Bulgaria election |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/19/exit-poll-shows-former-president-radevs-party-set-to-win-bulgaria-election |access-date=19 April 2026 |agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;. Суйлавчченхи протестсенче вӑл ҫавӑн пек тенисем каланӑ&lt;ref name=&quot;Toshkov 2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lefkowitz &amp; Mcallister 2026&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Maguire 2026&quot;/&gt;. Пушӑн 19-мӗшӗнче Радев Прогрессивлӗ Болгари партийӗн программин суйлавчченхи кампанийӗ пуҫланӑ&lt;ref name=&quot;Radev programme&quot;&gt;{{cite news |title=Bulgaria's 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/ |date=19 March 2026 |access-date=15 April 2026 |work=The Sofia Globe |quote=Radev spoke of modern infrastructure, cheap and promising energy, the battle against poverty, solving the demographic crisis, ensuring Bulgarian children's access to quality education, reducing payments by citizens for health care, protecting nature while ensuring a balance between development and nature conservation, the fight against crime in particular against young people using narcotics, strengthening military modernisation, tourism that lasts all four seasons and he spoke in praise of Bulgaria's 'wonderful sports people'.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Campaign period&quot;&gt;{{cite news |title=Bulgaria's April 2026 parliamentary elections: The Sofia Globe's factfile |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-april-2026-parliamentary-elections-the-sofia-globes-factfile/ |date=19 March 2026 |access-date=15 April 2026 |work=The Sofia Globe |quote=March 20 marks the official campaign period ahead of Bulgaria's April 19 2026 [sic] early National Assembly elections, in which 240 MPs are to be elected.}}&lt;/ref&gt;. Пӗтӗмпех шутласан, [[Тӗп суйлав комиссийӗ (Болгари)|Тӗп суйлав комиссийӗ]] (ТСК) пӗлӗмӗсем тӑрӑх, пурӗ 4786 кандидат суйланнӑ, вӗсенчен 3347 арҫын тата 1439 хӗрарӑм&lt;ref name=&quot;Campaign period&quot;/&gt;. ТСК пӗлӗмӗпе, [[Болгари]]ри сасӑ тивӗҫӗллӗ ҫынсен йышӗ 6 641 768 болгари элтешӗ&lt;ref name=&quot;Campaign period&quot;/&gt;.

Пушӑн 18-мӗшӗнче [[Хасково|Хасковӑра]] суйлакана туянма тӑрӑшнӑран виҫӗ ҫынна полици арестленӗ&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bulgaria's Interior Ministry in special operations against vote-buying ahead of April elections |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-interior-ministry-in-special-operations-against-vote-buying-ahead-of-april-elections/ |date=19 March 2026 |access-date=15 April 2026 |work=The Sofia Globe |quote=An Interior Ministry media statement said during the operation in Haskovo, lists of names and significant sums of money were discovered. Voters were being told to support a particular political party, and were told the party's ballot number, according to the statement, which did not identify the party.}}&lt;/ref&gt;. Пушӑн 26-мӗшӗнче [[Шалти ӗҫсен министрлӗхӗ (Болгари)|Шалти ӗҫсен министрӗн]] ӗҫне вӑхӑтлӑха тӑваканӗ [[Дечев Эмиль |Эмиль Дечев]] каланӑ тӑрӑх [[Болгарири парламент суйлавӗ (2024, юпа)|2024 ҫулхи юпа уйӑхӗнчи суйлавпа]] танлаштарсан суйлав саккунлӑхӗн пӑснин шай 500-600% ӳснӗ&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bulgaria's April elections: Dozens arrested in new police crackdowns against vote-buying |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/26/bulgarias-april-elections-dozens-arrested-in-new-police-crackdowns-against-vote-buying/ |date=26 March 2026 |access-date=15 April 2026 |work=The Sofia Globe |quote=Before the October 2024 elections, there were 52 reports from the public about breaches of election law, and now the number was 383.}}&lt;/ref&gt;. Малалла, ака уйӑхӗн вӑхӑтӗнче ([[суйлав кампанийӗ]]) суйлакансене туяннишӗн нумай хатӗрлӗхсем тӑвакансене арестленӗ тата пӗтӗмпе 1 миллион [[евро]] ытла укҫа тытса илнӗ&lt;ref&gt;{{cite news |title=Bulgaria's April elections: Million euro seized so far in police operations against vote-buying |url=https://sofiaglobe.com/2026/04/14/bulgarias-april-elections-million-euro-seized-so-far-in-police-operations-against-vote-buying/ |date=14 April 2026 |access-date=15 April 2026 |work=The Sofia Globe |quote=Police have confiscated a million euro so far in operations against vote-buying ahead of Bulgaria's April 19 2026 early parliamentary elections, Interior Ministry chief secretary Georgi Kandev said on Facebook on April 14.}}&lt;/ref&gt;. Акан 19-мӗшӗнче Шалти ӗҫсен министрлӗхӗн пӗлӗмӗпе суйлав саккунлӑхне пӑснин тӑрӑшӗсем пур хутшӑнакан партисенчен абсолютлӑ нумайрахӑш [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]-шӑн тата [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]]-шӑн планланнӑ&lt;ref&gt;{{cite web |last=Ivanov |first=Mihail |title=Bulgaria enters uncharted territory as Radev wins big |url=https://www.dw.com/en/bulgaria-enters-uncharted-territory-as-radev-wins-big/a-76856059 |date=20 April 2026 |access-date=20 April 2026 |website=DW.com |quote=After polling stations closed, the Bulgarian Interior Ministry announced that DPS and GERB ranked first and second in official reports of vote-buying, generating 631 and 318 reports respectively.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |title=Interior Minister Announces Parties Featured in Election Offence Alerts |url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1109396-interior-minister-announces-parties-featured-in-election-offence-alerts |date=19 April 2026 |access-date=20 April 2026 |agency=Bulgarian News Agency |quote=The Movement for Rights and Freedoms are 'the champions' with 631 tipoffs for election-related offences against them. Following are the other parties: 318 for GERB, 18 for Vazrazhdane, 16 for Progressive Bulgaria, 13 for BSP, 11 for Continue the Change - Democratic Bulgaria, 7 for Velichie, 4 for There Is Such a People and 2 for MECh.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |last=Atansova |first=Maria |title=Nearly 3,000 signals for election crimes |url=https://fakti.bg/en/bulgaria/1049314-blizo-3000-sa-signalite-za-izborni-prestaplenia |date=19 April 2026 |access-date=20 April 2026 |website=Fakti.bg |quote=Emil Dechev revealed that 631 signals for election crimes were filed in favor of the MRF, 318 signals in favor of GERB, 18 signals for 'Vazrazhdane', 16 signals for 'Progressive Bulgaria', 13 signals in favor of the BSP, 11 for PP-DB, 7 for 'Velicie', 4 in favor of ITN and 2 for election crimes in favor of MECH.}}&lt;/ref&gt;.

== Ыйтса тухнисем ==
{{wide image|2026-bg-election-polls.png|1000px|Тунӑ ыйтса тухнисен ӳкни}}

== Пӗтӗмлетӳ ==

== Ҫавӑн пек пӑхӑр ==
* [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

[[Категори:Болгарири суйлав]]
[[Категори:Европӑри 2026 ҫулхи суйлав]]
[[Категори:Болгарири 2026 ҫул]]
[[Категори:Болгарири парламент суйлавӗ]]</text>
      <sha1>8vc2kqlmtki8xzq25jfmm2o5mzdwtf0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раççейри экономикăлла кризис (1998)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129806</id>
    <revision>
      <id>873257</id>
      <timestamp>2026-04-25T15:08:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:Ba-meeting-profsojuz-1998-march-street.jpg|thumb|Переславль-Залесский, апрель, 1998]] :{{Пĕлтерĕшсем|Раççейри, СССРти тата Раççей империйĕнчи финансла-экономикăлла кризиссем}} :{{Пĕлтерĕшсем|Хура тунтикун}} '''Раççейри экономикăлла кризис (1998)''' == Каçăсем == {{Навигаци |Портал = Р...»</comment>
      <origin>873257</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2120" sha1="t5ivrifrtuamr7ckdiym0btmt62sgod" xml:space="preserve">[[File:Ba-meeting-profsojuz-1998-march-street.jpg|thumb|Переславль-Залесский, апрель, 1998]]
:{{Пĕлтерĕшсем|Раççейри, СССРти тата Раççей империйĕнчи финансла-экономикăлла кризиссем}}
:{{Пĕлтерĕшсем|Хура тунтикун}}
'''Раççейри экономикăлла кризис (1998)'''
== Каçăсем ==
{{Навигаци
|Портал = Раççей историйĕ
}}
* [http://izvestiya.ru/economic/article191658 Почему Кремлю не удалось предотвратить дефолт 1998 года]
* [http://www.interfax.ru/business/txt.asp?id=27579 Это страшное слово «дефолт», или Десять лет спустя]
* [https://web.archive.org/web/20090123025338/http://info-crisis.ru/uroki-istorii.html Мировой финансовый кризис. Уроки истории]
* [https://web.archive.org/web/20070716094555/http://council.gov.ru/inf_sl/bulletin/item/145/index.html Причины и последствия финансового кризиса в России конца 90-X годов (по материалам Временной комиссии по расследованию причин, обстоятельств и последствий принятия решений от 17 августа 1998 года)]
* [http://www.5-tv.ru/video/504704/ «Август 1998 года. Дефолт», Программа передач, Пятый канал, 17.08.2010]

{{Тулаш каçăсем}}

[[Категори:События 17 августа|1998]]
[[Категори:Август 1998 года в России]]
[[Категори:1998 год в экономике]]
[[Категори:События 1998 года в России]]
[[Категори:1990-е годы в экономике России]]
[[Категори:Экономические кризисы в России]]
[[Категори:Президентство Бориса Ельцина]]
[[Категори:Суверенный дефолт]]</text>
      <sha1>t5ivrifrtuamr7ckdiym0btmt62sgod</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пӳрнĕлĕх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129807</id>
    <revision>
      <id>873259</id>
      <timestamp>2026-04-25T15:24:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: « '''Пӳрнĕлĕх'''  ({{lang-la|praedestinatio}} е {{lang-la2|praedeterminatio}}) — тĕнсенчи çавнашкал курăм.  == Каçăсем == * [http://azbyka.ru/dictionary/15/predvidenie_i_predopredelenie-all.shtml Предвидение и предопределение] {{Wayback|url=http://azbyka.ru/dictionary/15/predvidenie_i_predopredelenie-all.shtml |date=20110506054314 }} Православная энциклопедия «Азбук...»</comment>
      <origin>873259</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2002" sha1="7ywby0aok3nm8w048cju1kvllenzb8x" xml:space="preserve">
'''Пӳрнĕлĕх'''  ({{lang-la|praedestinatio}} е {{lang-la2|praedeterminatio}}) — тĕнсенчи çавнашкал курăм.

== Каçăсем ==
* [http://azbyka.ru/dictionary/15/predvidenie_i_predopredelenie-all.shtml Предвидение и предопределение] {{Wayback|url=http://azbyka.ru/dictionary/15/predvidenie_i_predopredelenie-all.shtml |date=20110506054314 }} Православная энциклопедия «Азбука веры»
* [https://web.archive.org/web/20081216013533/http://www.al-iman.ru/Blog/?p=63 Что такое предопределение с точки зрения Ислама]
* [https://web.archive.org/web/20120208193941/http://nsu.ru/classics/bibliotheca/wolfson_8.pdf Предопределение и свобода воли в Исламе (калам)] русский перевод Главы VIII из книги ''Wolfson H. A.'' [http://nsu.ru/classics/bibliotheca/wolfson_content.pdf The Philosophy of the Kalam] {{Wayback|url=http://nsu.ru/classics/bibliotheca/wolfson_content.pdf |date=20120208204550 }}. [[Harvard University Press]], 1976. 810 p.
* [http://gottschalk.inrebus.com/ The Gottschalk Homepage] {{Wayback|url=http://gottschalk.inrebus.com/ |date=20070928125634 }} — Англоязычный сайт, посвященный учению о предопределении [[Готшальк из Орбе|Готшалька из Орбэ]]. На сайте доступны латинские труды Готшалька, а также подробная библиография
* [http://reformed.org.ua/2/72/Augustine Августин, О предопределении святых — на русском и английском] {{Wayback|url=http://reformed.org.ua/2/72/Augustine |date=20110827022029 }}
{{Тулаш каçăсем}}
{{-}}{{Вăхăт талккăшĕпе çӳресси}}

[[Категори:Сăлтавлăх]]
[[Категори:Теологи]]
[[Категори:Тĕн]]</text>
      <sha1>7ywby0aok3nm8w048cju1kvllenzb8x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сăлтавлăх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129808</id>
    <revision>
      <id>873261</id>
      <timestamp>2026-04-25T15:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: « '''Сăлтавлăх''' — [[философи]]лле тата [[Физика|физикăлла]] ăнлав.  == Литература == * Бунге М. Причинность. — Москва, 2010. — 512 с. * Кононов Е. А. Аналитическая метафизика. Тематический обзор. — Москва, 2023. — 507 с. (глава. 12 Причинность) * Кром М. М. Загадка каузальност...»</comment>
      <origin>873261</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="917" sha1="0ri0w7dqnu9y5mkhs1wmpyecbsy2895" xml:space="preserve">
'''Сăлтавлăх''' — [[философи]]лле тата [[Физика|физикăлла]] ăнлав.

== Литература ==
* Бунге М. Причинность. — Москва, 2010. — 512 с.
* Кононов Е. А. Аналитическая метафизика. Тематический обзор. — Москва, 2023. — 507 с. (глава. 12 Причинность)
* Кром М. М. Загадка каузальности: что побуждает историков искать причины важных событий и что мешает им однозначно их установить? // Новое прошлое / The New Past. — 2023. — № 4. — С. 106—124.
{{Тулаш каçăсем}}
{{Вăхăт}}
[[Категори:Сăлтавлăх| ]]
[[Категори:Физикăри никĕсле ăнлавсем]]
[[Категори:Вăхăт]]</text>
      <sha1>0ri0w7dqnu9y5mkhs1wmpyecbsy2895</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сысна какайĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129809</id>
    <revision>
      <id>873266</id>
      <timestamp>2026-04-25T17:30:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:Pig heads in a market.jpg|thumb|Pig heads in a market]] '''Сысна какайĕ''', кулинаринче тата апат-çимĕç индустрийĕнче çапла калаççĕ.   == Каçăсем == {{Навигаци}} * {{cite web|url=http://www.gazeta.ru/business/2014/12/26/6360321.shtml|title=Китай подложит миру свинью. Экономисты подготовили сценарий «свиного апокал...»</comment>
      <origin>873266</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="819" sha1="2q5i5x3mepkf4s15bo8klel74x6564r" xml:space="preserve">[[File:Pig heads in a market.jpg|thumb|Pig heads in a market]]
'''Сысна какайĕ''', кулинаринче тата апат-çимĕç индустрийĕнче çапла калаççĕ. 

== Каçăсем ==
{{Навигаци}}
* {{cite web|url=http://www.gazeta.ru/business/2014/12/26/6360321.shtml|title=Китай подложит миру свинью. Экономисты подготовили сценарий «свиного апокалипсиса»|author=Айзятулова, Иделия|date=2015-01-08|publisher=Газета.Ру|access-date=2015-01-08}}
* Национальный союз свиноводов — [https://www.nssrf.ru/ nssrf.ru]

{{Тулаш каçăсем}}

[[Категори:Сысна какайĕ|*]]
[[Категори:Сысна çитĕнтересси]]</text>
      <sha1>2q5i5x3mepkf4s15bo8klel74x6564r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Балкан ҫурутравӗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129810</id>
    <redirect title="Балкан çурутравĕ" />
    <revision>
      <id>873269</id>
      <timestamp>2026-04-25T17:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenchebot</username>
        <id>39001</id>
      </contributor>
      <comment>bot's main works' example</comment>
      <origin>873269</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="cmogjn7arbtot0db7eh8qov98zlpqbe" xml:space="preserve">#redirect [[Балкан çурутравĕ]]</text>
      <sha1>cmogjn7arbtot0db7eh8qov98zlpqbe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кӑнтӑр Европа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129811</id>
    <redirect title="Кăнтăр Европа" />
    <revision>
      <id>873270</id>
      <timestamp>2026-04-25T17:40:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenchebot</username>
        <id>39001</id>
      </contributor>
      <comment>[[Кăнтăр Европа]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>873270</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="jct077uio4fx1rb2y51shcdsjq76e44" xml:space="preserve">#redirect [[Кăнтăр Европа]]</text>
      <sha1>jct077uio4fx1rb2y51shcdsjq76e44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ҫурҫӗр Европа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129812</id>
    <redirect title="Çурçĕр Европа" />
    <revision>
      <id>873271</id>
      <timestamp>2026-04-25T17:41:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenchebot</username>
        <id>39001</id>
      </contributor>
      <comment>bot's main works' example</comment>
      <origin>873271</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="k9fng3igdlxkcji349tp5rq4w9guvr1" xml:space="preserve">#redirect [[Çурçĕр Европа]]</text>
      <sha1>k9fng3igdlxkcji349tp5rq4w9guvr1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вӑта Европа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129813</id>
    <redirect title="Вăта Европа" />
    <revision>
      <id>873272</id>
      <timestamp>2026-04-25T17:41:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenchebot</username>
        <id>39001</id>
      </contributor>
      <comment>bot's main works' example</comment>
      <origin>873272</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="tuwd6p0h6jv5i49o02vvcemb5j30fa8" xml:space="preserve">#redirect [[Вăта Европа]]</text>
      <sha1>tuwd6p0h6jv5i49o02vvcemb5j30fa8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анӑҫ Европа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129814</id>
    <redirect title="Анăç Европа" />
    <revision>
      <id>873273</id>
      <timestamp>2026-04-25T17:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Tenchebot</username>
        <id>39001</id>
      </contributor>
      <comment>[[Анăç Европа]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>873273</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="tl1dgygnb4g1bqjt3223nkv9yaq31c9" xml:space="preserve">#redirect [[Анăç Европа]]</text>
      <sha1>tl1dgygnb4g1bqjt3223nkv9yaq31c9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Корруци</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129815</id>
    <redirect title="Коррупци" />
    <revision>
      <id>873275</id>
      <timestamp>2026-04-25T17:49:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>Max Tenche [[Корруци]] страницӑн ятне [[Коррупци]] ҫине улӑштарчӗ</comment>
      <origin>873275</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="74yn52tmai0td59z445jekukc1c69la" xml:space="preserve">#перенаправление [[Коррупци]]</text>
      <sha1>74yn52tmai0td59z445jekukc1c69la</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-05</title>
    <ns>10</ns>
    <id>129816</id>
    <revision>
      <id>873284</id>
      <timestamp>2026-04-25T18:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «__NOTOC__ [[#1|1]] | [[#2|2]] | [[#3|3]] | [[#4|4]] | [[#5|5]] |  [[#6|6]] | [[#7|7]] | [[#8|8]] | [[#9|9]] | [[#10|10]] |  [[#11|11]] | [[#12|12]] | [[#13|13]] | [[#14|14]] | [[#15|15]] |  [[#16|16]] | [[#17|17]] | [[#18|18]] | [[#19|19]] | [[#20|20]] |  [[#21|21]] | [[#22|22]] | [[#23|23]] | [[#24|24]] | [[#25|25]] |  [[#26|26]] | [[#27|27]] | [[#28|28]] | [[#29|29]] | [[#30|30]] | [[#31|31]]  {{Potd/Day|month=2026-05|day=1|width=300}} {{Potd/Day|month=2026-...»</comment>
      <origin>873284</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1753" sha1="h2vv0y4fzvv9g02dbch2x04k18ak8vf" xml:space="preserve">__NOTOC__
[[#1|1]] | [[#2|2]] | [[#3|3]] | [[#4|4]] | [[#5|5]] | 
[[#6|6]] | [[#7|7]] | [[#8|8]] | [[#9|9]] | [[#10|10]] | 
[[#11|11]] | [[#12|12]] | [[#13|13]] | [[#14|14]] | [[#15|15]] | 
[[#16|16]] | [[#17|17]] | [[#18|18]] | [[#19|19]] | [[#20|20]] | 
[[#21|21]] | [[#22|22]] | [[#23|23]] | [[#24|24]] | [[#25|25]] | 
[[#26|26]] | [[#27|27]] | [[#28|28]] | [[#29|29]] | [[#30|30]] | [[#31|31]]

{{Potd/Day|month=2026-05|day=1|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=2|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=3|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=4|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=5|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=6|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=7|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=8|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=9|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=10|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=11|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=12|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=13|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=14|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=15|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=16|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=17|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=18|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=19|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=20|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=21|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=22|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=23|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=24|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=25|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=26|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=27|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=28|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=29|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=30|width=300}}
{{Potd/Day|month=2026-05|day=31|width=300}}</text>
      <sha1>h2vv0y4fzvv9g02dbch2x04k18ak8vf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-05-1</title>
    <ns>10</ns>
    <id>129817</id>
    <revision>
      <id>873285</id>
      <timestamp>2026-04-25T19:17:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Batería de Castillitos, Cartagena, España, 2022-07-16, DD 67-69 HDR-Edit.jpg»</comment>
      <origin>873285</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="78" sha1="0jas6m5916cjcaegue3jjeprr5rfuao" xml:space="preserve">Batería de Castillitos, Cartagena, España, 2022-07-16, DD 67-69 HDR-Edit.jpg</text>
      <sha1>0jas6m5916cjcaegue3jjeprr5rfuao</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-05-1 (cv)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>129818</id>
    <revision>
      <id>873286</id>
      <timestamp>2026-04-25T19:17:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Батарея Кастийитос, Картахена, Мурсия, Испания»</comment>
      <origin>873286</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="85" sha1="6j37lv3jlqf5e9cdjy7t8korlxihgk1" xml:space="preserve">Батарея Кастийитос, Картахена, Мурсия, Испания</text>
      <sha1>6j37lv3jlqf5e9cdjy7t8korlxihgk1</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>