Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Дагестанăн Дахадаев районĕ 0 26530 873307 479938 2026-04-26T15:59:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873307 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Dakhadayevsky district locator map.png|right|250px|thumb|Дахадаев районĕ]] '''Дахадаев районĕ''' - [[Дагестан]] районĕ.1929 çулта никĕсленĕ.Тĕп сали - Уркарах. == Халăх йышĕ == Районта 37.4 пин çын пурăнать, чылайах ( 98,8 % ) - [[Даргинсем|даргинсем]]. == Хуçалăх == == Каçăсем == * [http://www.urkarakh.ru Районĕн администраци официалнăй сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130827094815/http://www.urkarakh.ru/ |date=2013-08-27 }} {{Дагестан}} [[Категори:Дагестан районĕсем]] lfqjn4kv2637ms52trambcgw97f5h8s Шурӑ Чиркӳ 0 26803 873321 871027 2026-04-26T19:10:26Z Max Tenche 25572 873321 wikitext text/x-wiki {{Пӗлтерӗшсем|Шурӑ Чиркӳ (пӗлтерӗшсем)}} {{УК}} '''Шурӑ Чиркӳ''' ({{lang-uk|Біла Церква}}) — [[Украина]] варринчи [[хула]], [[Кейӳ облаҫӗ]]н паллӑ экономикӑллӑ, вӗрентӳллӗ тата культурӑллӑ центрӗ. Хула Кейӳрен 80 [[километр]] кӑнтӑралла [[Рось]] юханшывӗ хӗрринче вырнаҫнӑ. Шурӑ Чиркӳ хули облаҫри чи пысӑк хула. [[1115]] ҫулта Ипатий ҫул ҫырӑвӗнче пӗрремӗш хут [[Юрьев (Кейӳ кнеҫлӗхӗ)|Юрьев]] ятлӑ пек палӑртнӑ. [[Шурӑ Чиркӳ районӗ]]н администрациллӗ центрӗ. == Ят == Хула никӗслени ҫинчен нумай тӗрлӗрен верси пур. [[1032]] ҫулта [[кермен]] пек Шурӑ Чиркӗве [[Аслӑ Кейӳ кнеҫӗсем|Аслӑ Кейӳ кнеҫӗ]] [[Ӑслӑ Ярослав]] туса хунӑ<ref name="никӗслени">{{cite web|title=Біла Церква|url=http://ukrainaincognita.com/top-arkhitektura/bila-tserkva|accessdate=22 липня 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160407010134/http://ukrainaincognita.com/top-arkhitektura/bila-tserkva|archivedate=7 квітня 2016|мертвий-url=no|publisher=Україна Інкогніта}}</ref>. Ку кермене кнеҫӗн христиан ячӗ — [[Кермен тӑвӗ|Юрьев]] панӑ. [[1050]] ҫулта [[Кермен тӑвӗ]] ҫинчи Ярослав [[епископ]] чиркӗвӗ тунӑ. Ту тӳпинче тӑрса [[чиркӳ]] хулан паллӑ вырӑн пулса тӑнӑ. [[Кейӳ Руҫӗ]]ри хула [[куҫан халӑх]]ран ([[кумансем|кумантан]], [[печенегсем|печенегрен]] т.ы. те) хӳтӗленес тесе тунӑ пулнӑ. Вырӑнти пурӑнакансем ку чиркӗве шурӑ тенӗ. [[Монгол империйӗ|Монгол ҫарӗсем]] ӑна аркатнӑ чух вырӑнтисем хулана ҫӗнӗрен туса Шурӑ Чиркӳ ят панӑ<ref>{{cite web|title=Як виглядала Біла Церква 100 років тому|url=http://novini-z-ukraine.info/vse-pro-ukrajinu/ukrajinska-istoriya/item/8852-yak-viglyadala-bila-tserkva-100-rokiv-tomu|accessdate=13 липня 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150714030353/http://novini-z-ukraine.info/vse-pro-ukrajinu/ukrajinska-istoriya/item/8852-yak-viglyadala-bila-tserkva-100-rokiv-tomu|archivedate=14 липня 2015|мертвий-url=yes|publisher=Новини з України}}</ref><ref name=nikonov>{{кĕнеке |автор=[[Никонов Владимир Андреевич|Никонов В.А.]]|пуçелĕк=Краткий топонимический словарь|кăларăм=|яваплă= |каçă= |вырăн=М.|издательство=Мысль|çул=1966|том= |страница=509|страницăсем=|isbn=|тираж=32000}}</ref><ref name=pospelov>{{кĕнеке |автор=[[Поспелов Евгений Михайлович|Поспелов Е. М.]]|пуçелĕк=Географические названия мира. Топонимический словарь|кăларăм=2-е изд., стереотип|яваплă=отв. ред. Р. А. Агеева |каçă= |вырăн=М.|издательство=Русские словари, Астрель, АСТ|çул=2002|том= |страница=512|страницăсем=|isbn=5-17-001389-2 |тираж=3000}}</ref>. == Географи == === Вырнаҫни === Хула [[Кейӳ облаҫӗ]]н кӑнтӑр-анӑҫӗнче вырнаҫнӑ. Унпа юнашар {{Автоҫул E|95}} ([[Санкт-Петербург]] – [[Кейӳ]] – [[Мерзифон]]). [[Украина|Украинӑн]] [[тӗп хула|тӗп хуличчен]] — [[Кейӳ]]ччен вӑрӑмӑш 84 [[километр|км]], [[Борисполь (аэропорт)|«Борисполь» тӗнчери аэропортчен]] — 120 км. Тӗп хулапа юнашар вырнаҫни, канлӗ транспорт инфраструктури, социаллӑ-экономикӑллӑ инфраструктура, таса ҫутҫанталӑк хулана [[инвестици]]пе [[туризм|туристсемшӗн]] уҫаҫҫӗ<ref name=" invest-koda.gov.ua ">{{cite web |url=http://invest-koda.gov.ua/wp-content/uploads/2012/06/Інвестиційний-паспорт-м.-Біла-Церква.pdf |title=Інвестиційний паспорт міста Біла Церква |publisher=Інвестиційний портал Київської області |format=PDF |language=укр. |accessdate=13 липня 2015 }}{{Ĕçлемен каçă|date=червень 2019 |bot=InternetArchiveBot }}</ref>. [[Геологи]]ллӗ енчен пӑхсан, хула ҫӗрӗ [[Украина кристаллӑ хӳтлӗхӗ]]нче вырнаҫнӑ. Зонӑллӑ енчен пӑхсан, вӑл [[вӑрман]]тан [[ҫеҫенхир]]е таран хутӑш зона — [[вӑрман-ҫеҫенхир]]. Шурӑ Чиркӳре [[радон шывӗ]]сен ҫӑлкуҫӗсем пур<ref>Біла Церква: Шлях крізь віки: Іст. нарис./ П.&nbsp;І.&nbsp;Юхименко, А.&nbsp;І.&nbsp;Гай, Е.&nbsp;В.&nbsp;Репрінцев та ін.&nbsp;— Біла Церква: Буква, 1994&nbsp;— С. 324—325.&nbsp;— ISBN 5-7707-5246-7.</ref>. Тӗп юханшыв — [[Рось]], вӑл хула урлӑ 16 км юхать. [[Протока (Рось юппи)|Протока]] хула урлӑ 9,6 км юхать тата Росе кӗрет. 9,6 километрлӗ Сухой Яр ҫырми юхать. Рось юханшывӗ урлӑ хула чиккинчи тӑватӑ кӗпер пур. Хулара нумай пӗчӗк [[парк]]семпе [[сквер]]сем пур. Чи паллӑ: [[Тарас Шевченко ячӗллӗ парк (Шурӑ Чиркӳ)|Тарас Шевченко ячӗллӗ Культурӑпа кану хулари паркӗ]]. Хула варринче [[Мухтав паркӗ (Шурӑ Чиркӳ)|Мухтав паркӗ]] лартнӑ. [[Ӳкерчĕк:Державний дендрологічний парк «Олександрія» НАН України 5.jpg|mini|thumb|300px|[[Александрия (дендропарк)|«Александрия» патшалӑх дендрологиллӗ паркӗ]]. [[XVIII]] ӗмӗрӗн вӗҫӗ — [[XIX]] ӗмӗрӗн пуҫламӑшӗ]] Хулан ҫурҫӗр-анӑҫ хӗрринче [[Александрия (дендропарк)|«Александрия» патшалӑх дендрологиллӗ паркӗ]] пур<ref>{{cite web|title=Білоцерківському Парку культури 80 років|url=http://news.blitz.com.ua/newsgazet/index.php?ELEMENT_ID=3993/|accessdate=13 липня 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150713040614/http://news.blitz.com.ua/newsgazet/index.php?ELEMENT_ID=3993%2F|archivedate=13 липня 2015|мертвий-url=yes|publisher=Бліц-новин: «Майдан-Брок», «ТЕМА», «Наш Городок»}}</ref>. Украинӑри ку чи архитектурӑллӑ ландшафтлӑ парк<ref>''Вирський Д. С.'' [http://www.history.org.ua/?l=EHU&verbvar=Bila_Tserkva_mst&abcvar=2&bbcvar=11 Біла Церква] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131215183117/http://www.history.org.ua/?l=EHU&verbvar=Bila_Tserkva_mst&abcvar=2&bbcvar=11 |date=15 грудня 2013 }} // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — Київ : Наукова думка, 2003. — Т. 1 : А — В. — 688 с. : іл. — с. 273</ref>. Вӑл Рось хӗрринчи 297 га лаптӑкра вырнаҫнӑ. [[Ӳкерчĕк:Міст через р.Рось у Білій Церкві.jpg|mini|thumb|300px|[[Рось]] юханшывӗ урлӑ кӗпер]] Клиническая урамӗ тӑрӑх [[«Строителей» парк (Шурӑ Чиркӳ)|«Строителей» парк]] ({{lang-uk|Парк Будівельників}}) лартнӑ. {{Тулли дата|2000|07|12}} Сӑваплӑ Пётрпа Павел чиркӗвӗ тума пуҫланӑ<ref>{{cite web|title=Білоцерківське благочиння|url=http://bc-eparchy.org.ua/index.php?option=com_content&view=article&id=63&Itemid=100116|accessdate=22 липня 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150723015200/http://bc-eparchy.org.ua/index.php?option=com_content&view=article&id=63&Itemid=100116|archivedate=23 липня 2015|мертвий-url=no|publisher=Білоцерківська єпархія. Українська Православна Церква}}</ref>. === Климат === Климат вӑтам-континенталлӑ, ӑшӑ, лайӑх нӳрлӗх. Хӗл ҫемҫе; кӑрлачӑн вӑтам температури –6 °C. Ҫу ӑшӑ; утӑн вӑтам температури 18-тан 20-ччен °C. Нӳрӗк ҫулталӑкри 600 мм яхӑн<ref>{{cite web|title=Туризм по регионам: Белая Церковь|url=http://www.ukrtourism.com/region-polesye/area-kyiv_region/city-bila_cerkva/turizm_by_regions/list.html/|accessdate=13 липня 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150707054410/http://www.ukrtourism.com/region-polesye/area-kyiv_region/city-bila_cerkva/turizm_by_regions/list.html/|archivedate=7 липня 2015|мертвий-url=no|publisher=УкрТуризм}}</ref>. Ҫулталӑкри вӑтам нӳрӗк йышӗ – 500-600 мм, нӳрлӗх коэффициенчӗ 1,3. Ҫулталӑкри вӑтам температури 6,9 °C. Сивӗсӗр (вегетаци) тапхӑрӑн вӑтам вӑрӑмӑшӗ 160-170 кун. Анӑҫпа кӑнтӑр-анӑҫ енлӗ ҫилсем нумайрахӑш. == Истори == {{Тӗп статья|Шурӑ Чиркӳ историйӗ}} Хулана [[1032]] ҫула Кейӳ кнеҫӗ Ӑслӑ Ярослав никӗсленӗ. Никӗсленӗренпе хулан урӑхлӑ ячӗ пулнӑ: Юрьев (Гюргев), мӗншӗн тесен кнеҫӗн христиан ячӗ Юрий (Георгий) пулнӑ<ref name="Історія Білої Церкви">{{cite web|title=Історія Білої Церкви|url=http://ukrmandry.com.ua/index.php?id=155|accessdate=22 липня 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150722231400/http://ukrmandry.com.ua/index.php?id=155|archivedate=22 липня 2015|publisher=Мандруємо Україною}}</ref>. [[1240]] ҫулта Юрьев хулине [[монгол империйӗ|монгол-тутарсем]] пӗтернӗ. Унӑн ишӗлчӗкӗсем ҫинче вӑхӑтран ҫӗнӗ хула йӗркеленнӗ, ӑна Белая Церковь ([[украин чӗлхи|украинлерен]] — Шурӑ Чиркӳ) тенӗ. Ҫак ят [[Кермен тӑвӗ]] ҫинчи сыхланса юлнӑ е ҫӗнӗрен тунӑ чиркӗвӗн шурӑ стенисемпе ҫыхӑннӑ. 1360-мӗш ҫулсенчен пуҫласа хула [[Аслӑ Литва кнеҫлӗхӗ]], каярахпа [[Польша]] аллинче пулнӑ. Кунта [[1651]] ҫулта [[Богдан Хмельницкий]]пе Польша тӳре-шари хушшинче [[Шурӑ Чиркӳ килӗшӗвӗ|Шурӑ Чиркӳ килӗшӗвне]] алӑ пуснӑ. [[1774]] ҫулта хула Польша магначӗсен [[Браницкисем|Браницкисен]] харпӑрлӑхне куҫать, вӗсем ӑна хӑйсен резиденцийӗ туса хураҫҫӗ те паллӑ [[Александрия (дендропарк)|Александрия дендропаркне]] йӗркелеҫҫӗ. Польшӑна пайланӑ хыҫҫӑн ([[XVIII]] ӗмӗр вӗҫӗнче) хула [[Раҫҫей империйӗ|Раҫҫей империне]] кӗнӗ. [[1918]] ҫулта Шурӑ Чиркӳ [[Петлюра Симон Васильевич|Симон Петлюра]] тата [[Винниченко Владимир Кириллович|Владимир Винниченко]] ертсе пынӑ [[1918 ҫулхи Украинӑри антигетман пӑлхавӗ|антигетман пӑлхавӗн]] центрӗ пулса тӑрать. [[Иккӗмӗш Тӗнче вӑрҫи]] вӑхӑтӗнче хулана 950 кун тытса тӑнӑ, пысӑк сиен кӳрнӗ. Паянхи вӑхӑтра вӑл [[Украина|Украинӑн]] [[Кейӳ облаҫӗ]]нчи чи пысӑк промышленноҫпа культура центрӗ шутланать, унта 200 пин ытла ҫын пурӑнать<ref name=":0">{{Cite web|url=https://bc-rada.gov.ua/node/5527|title=Перейменування вулиць Білоцерківської міської територіальної громади на офіційному сайті Білоцерківської міської ради}}</ref>. == Шалти пайлану == Шурӑ Чиркӳ хулин тӗп районӗсем: Леваневский, Песчаный, Таращанский массивӗсем, Пионерская микрорайон, ДНС массивӗ, Заречье, чукунҫул посёлокӗн районӗ, Роток, Вокзальная, Центр, Павличенко массивӗ (Штабная), Гаёк ӗлӗкхи ҫар посёлокӗ<ref>{{cite web|title=Статут територіальної громади міста Біла Церква|url=http://bilatserkva.info/modules.php?name=BC_statut|accessdate=22 липня 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150810221431/http://bilatserkva.info/modules.php?name=BC_statut|archivedate=10 серпня 2015|мертвий-url=no|publisher=Bilatserkva.info}}</ref><ref name=":0" />. == Пурӑнан халӑх == <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> {{center|<timeline> Colors= id:lightgrey value:gray(0.9) id:darkgrey value:gray(0.7) id:canvas value:rgb(1,1,1) id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8) ImageSize = width:auto height:250 barincrement:30 PlotArea = left:50 bottom:16 top:16 right:20 DateFormat = yyyy Period = from:0 till:220000 TimeAxis = orientation:vertical AlignBars = late BackgroundColors = canvas:canvas ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:25000 start:0 ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:5000 start:0 BarData= bar:1897 text:1897 bar:1904 text:1904 bar:1920 text:1920 bar:1926 text:1926 bar:1933 text:1933 bar:1939 text:1939 bar:1959 text:1959 bar:1970 text:1970 bar:1974 text:1974 bar:1979 text:1979 bar:1981 text:1981 bar:1989 text:1989 bar:1991 text:1991 bar:2001 text:2001 bar:2005 text:2005 bar:2010 text:2010 bar:2015 text:2015 PlotData= color:barra width:12 align:left bar:1897 from:0 till:35400 bar:1904 from:0 till:54300 bar:1920 from:0 till:23000 bar:1926 from:0 till:42000 bar:1933 from:0 till:43400 bar:1939 from:0 till:47000 bar:1959 from:0 till:71000 bar:1970 from:0 till:109000 bar:1974 from:0 till:128000 bar:1979 from:0 till:151000 bar:1981 from:0 till:162000 bar:1989 from:0 till:196678 bar:1991 from:0 till:204400 bar:2001 from:0 till:200131 bar:2005 from:0 till:204794 bar:2010 from:0 till:209300 bar:2015 from:0 till:211100 </timeline> 1897—2015 ҫҫ. хулари пурӑнан халӑхӑн йышӗн динамики&nbsp;рр.<ref>{{cite web|title=Ukraine. Historical demographical data of the urban centers|url=http://populstat.info|accessdate=13 липня 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181025124536/http://populstat.info/|archivedate=25 жовтня 2018|мертвий-url=no|publisher=Populstat.info}}</ref>. }} </div> Шурӑ Чиркӗвӗн пурӑнан халӑхӗ 196 пин ҫын<ref>{{Cite web|url=https://mista.ua/Україна/Київська_область/Білоцерківський_район/біла_церква|title=Біла Церква сайт міста 🏠 {{!}} Київська область {{!}} Україна|date=2019-11-16|website=mista.ua|language=uk|access-date=2025-01-29}}</ref>. == Экономика == Пӗтӗмӗшле регион продукчӗпе хула экономики облаҫри администраци субъекчӗсем хушшинче чи пысӑкки шутланать. Ӑна хӑватлӑ промышленноҫ комплексӗ кӑтартать, унта тӗрлӗ отрасльпе секторти 57 предприяти кӗрет. Хулан экономикӑн малта пыракан секторӗсем шутне хими тата нефтехими промышленноҫӗ, машиностроени, тупӑш кӑларни, ҫӑмӑл промышленноҫ, апат-ҫимӗҫ тирпейлени, фармацевтика, сӗтел-пукан туса кӑларни тата ыттисем кӗреҫҫӗ<ref>{{cite web|title=Біла Церква: Галузева структура промисловості|url=http://www.bilatserkva.info/modules.php?name=Content&op=showpage&pid=81/|accessdate=13 липня 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201022144551/http://www.bilatserkva.info/modules.php?name=Content&op=showpage&pid=81%2F|archivedate=22 жовтня 2020|мертвий-url=no|publisher=Bilatserkva.info}}</ref>. == Тӑванлӑ хуласем == Шурӑ Чиркӳ 16 хуласемпе тӑванлӑ:<ref>{{Cite web|title=Муніципалітети-партнери — Управління економіки Білоцерківської міської ради|url=https://economy.bc-rada.gov.ua/ekonomika-mista/mizhnarodna-diialnist/munitsypalitety-partnery|website=economy.bc-rada.gov.ua|accessdate=2023-05-10|language=uk-ua}}</ref><ref>пӗкӗри статус илнин дати</ref> {|style="width: 100%; align:top" |- |valign="top"| * {{Ялав|КХР}} [[Синьчжоу]], [[Китай]] <small>([[1997]])</small><ref>Договір «Про основних напрямах співпраці між м. Сіньчжоу, провінція Хубей, КНР і містом Біла Церква, Київська область України»</ref> * {{Ялав|Грузи}} [[Сенаки]], [[Грузи]] <small>([[1997]])</small><ref>Договір «Про співробітництво між мерією м. Сенакі (Грузія) та Білоцерківською міською радою (Україна)»</ref> * {{Ялав|Польша}} [[Островец-Свентокшиский]], [[Польша]] <small>([[2001]])</small><ref>Угода «Про співробітництво між містами Островець Свентокшискі (Польща) та Білою Церквою (Україна, Київської області»</ref> * {{Ялав|Украина}} [[Кременчуг]], [[Украина]] <small>([[2001]])</small><ref>Угода «Про співробітництво адміністрації міської ради м. Кременчука та Білоцерківської міської ради»</ref> * {{Ялав|Словаки}} [[Пухов (Словаки)|Пухов]], [[Словаки]] <small>([[2004]])</small><ref>Договір «Про співпрацю і партнерство між містами Біла Церква (Україна) та м. Пухов (Словаччина)»</ref> * {{Ялав|Польша}} [[Тарнов]], [[Польша]] <small>([[2007]])</small><ref>Договір «Про партнерську співпрацю між Гміною міста Тарнів у Республіці Польща та міською радою міста Біла Церква в Україні»</ref> * {{Ялав|Украина}} [[Соломенка районӗ]], [[Украина]] <small>([[2009]])</small><ref>Договір «Про співробітництво між Солом'янською районною у м. Києві державною адміністрацією та Білоцерківською міською радою»</ref> |valign="top"| *{{Ялав|Черногори}} [[Биело-Поле]], [[Черногори]] <small>([[2011]])</small><ref>Декларація «Про партнерство між містами Біла Церква (Україна) та Бієло Полє (Чорногорія)»</ref> * {{Ялав|Литва}} [[Вильнюс]], [[Литва]] <small>([[2011]])</small><ref>Протокол про наміри між містами Вільнюс (Литовська республіка) та Біла Церква (Україна)</ref> * {{Ялав|Греци}} [[Итея (Фокида)|Итея]], [[Греци]] <small>([[2013]])</small><ref>Угода про партнерську співпрацю між містами Біла Церква та Ітеа (муніципалітет міста Дельфи, Фокіда, Греція)</ref> * {{Ялав|Болгари}} [[Стара-Загора]], [[Болгари]] <small>([[2016]])</small><ref>Угода про партнерську співпрацю між містами Біла Церква та общиною міста Стара-Загора (Болгарія)</ref> * {{Ялав|Турци}} [[Маниса]], [[Турци]] <small>([[2016]])</small><ref>{{Cite web|title=Біла Церква розширює кордони партнерства|url=https://new.bc-rada.gov.ua/pro_misto/novyny/bila_tserkva_rozshiryuye_kordoni_partnerstva.html|website=new.bc-rada.gov.ua|accessdate=2023-05-10|language=uk}}</ref> * {{Ялав|КХР}} [[Сюаньчэн]], [[Китай]] <small>([[2017]])</small><ref>{{Cite web|title=Авіаційний комплекс Білої Церкви відвідала делегація з Китаю|url=http://bcavia.com/article/aviacijnij-kompleks-biloi-cerkvi-vidvidala-delegacija-z-kitaju.html|website=bcavia.com|accessdate=2023-05-10}}</ref> * {{Ялав|Германи}} [[Брауншвейг]], [[Германи]] <small>([[2022]])</small><ref>{{Cite web|title=Біла Церква та Брауншвейг - поріднені міста|url=https://decentralization.gov.ua/admin/articles/15917.html|website=decentralization.gov.ua|accessdate=2023-05-10}}</ref> * {{Ялав|Швеци}} [[Бурос]], [[Швеци]] <small>([[2023]])</small><ref>{{Cite web |url=https://cities4cities.eu/bila-czerkva-ta-buros-shvecziya-pidpysaly-lyst-pro-namiry-partnerstva/ |title=Біла Церква та Бурос (Швеція) підписали лист про наміри партнерства |website=Cities 4 Cities {{!}} United 4 Ukraine |language=uk |access-date=2025-06-06}}</ref> * {{Ялав|Украина}} [[Павлоград]], [[Украина]] <small>([[2024]])</small><ref>{{Cite web |url=https://bc-rada.gov.ua/node/15818 |title=Підписано Меморандум про співпрацю між Білоцерківською та Павлоградською громадами {{!}} Біла Церква - офіційний сайт |website=bc-rada.gov.ua |access-date=2025-06-06}}</ref> |} == Ҫакӑн пек пӑхӑр == * [[Кейӳ]] * [[Кейӳ облаҫӗ]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} == Вуламалли == * ''Олексій Стародуб'' [та ін.] // Будівельна історія Білої Церкви XI—XXI століть.&nbsp;— Біла Церква: Пшонківський О. В. [вид.], 2017.&nbsp;— ISBN 978-617-604-119-1 (повне зібрання). : Т. 1 : Від середньовічного граду до сучасного міста.&nbsp;— 2017.&nbsp;— 345, [1] с. : іл., фот.&nbsp;— ISBN 978-617-604-120-7 (т. 1): Т. 2 : Сучасне місто: розбудова.&nbsp;— 2017.&nbsp;— [351]-727 с. : іл., фот.&nbsp;— ISBN 978-617-604-121-4 (т. 2): Т. 3 : Сучасне місто: будівельні організації.&nbsp;— 2017.&nbsp;— [733]-1029, [1] с. : іл., фот.&nbsp;— ISBN 978-617-604-122-1 (т. 3): Т. 4 : Науково-довідковий апарат.&nbsp;— 2017.&nbsp;— [1033]-1363, [2] с.&nbsp;— Бібліогр.: с. 1045—1270.&nbsp;— ISBN 978-617-604-123-8 (т. 4) * Белая Церковь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. * {{кĕнеке |автор=[[Никонов Владимир Андреевич|Никонов В.А.]]|пуçелĕк=Краткий топонимический словарь|кăларăм=|яваплă= |каçă= |вырăн=М.|издательство=Мысль|çул=1966|том= |страница=509|страницăсем=|isbn=|тираж=32000 |ref=Никонов}} * {{кĕнеке |автор=[[Поспелов Евгений Михайлович|Поспелов Е. М.]]|пуçелĕк=Географические названия мира. Топонимический словарь|кăларăм=2-е изд., стереотип|яваплă=отв. ред. Р. А. Агеева |каçă= |вырăн=М.|издательство=Русские словари, Астрель, АСТ|çул=2002|том= |страница=512|страницăсем=|isbn=5-17-001389-2 |тираж=3000 |ref=Поспелов}} == Каҫӑсем == * [https://misto.biz.ua/bila-tserkva/company/ Біла Церква - довідник міста] * [http://bc-rada.gov.ua/ Офіційний сайт Білоцерківської міської ради та її виконавчих комітетів] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150409114014/http://www.bc-rada.gov.ua/ |date=9 квітня 2015 }} {{ref-uk}} * [http://www.alexandria-park.com.ua Офіційний сайт Дендрологічного парку «Олександрія»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170321083333/http://www.alexandria-park.com.ua/ |date=21 березня 2017 }} {{ref-uk}} * [https://web.archive.org/web/20161127174400/http://belayatserkov.bc.ua/ Всеукраїнський проект міських інформаційних ресурсів. Біла Церква online] {{ref-uk}} * [http://www.bilatserkva.info/ Сайт міста: історія, сьогодення, майбутнє] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210120123445/http://bilatserkva.info/ |date=20 січня 2021 }} {{ref-uk}} [[Категори:Киев облаçĕ]] ksbbhku036jsfunp5lkgt236k7is0wv Кейӳ облаҫӗ 0 29505 873320 871029 2026-04-26T19:07:45Z Max Tenche 25572 /* Кунҫулпа этеплӗхӗн паллӑ вырӑнӗсем, палӑкӗсем */ 873320 wikitext text/x-wiki {{Украинӑри облаҫ |ялав = Prapor Kyivskoi oblasti.svg |ялав ҫырни = Кейӳ облаҫӗн ялавӗ |герб = COA of Kyiv Oblast.svg |герб ҫырни = Кейӳ облаҫӗн гербӗ |вырнаҫтару = Kiev (oblast) in Ukraine.svg | ят = Кейӳ | украинле ят = ''Київська область'' | официаллӑ мар ят = Кейӳ тӑрӑхӗ ({{lang-uk|Київщина}}), Варӑ Тӑнӑварҫилӗх (''Середня Наддніпрянщина''), Айлӑмлӑх (''Полісся''), Кнеҫ ҫӗрӗ (''Княжа земля''), Руҫ (''Русь'') | йӗркеленӳ = 1932 ҫул | КАТОТТГ код = UA32000000000030281 | лаптӑк = 28 131 | халӑх = 1 791 604 | халӑх йышлӑхӗ = 63,83 | облаҫ кочӗ = 45 | центр = [[Кейӳ]] (анчах облаҫ йышне кӗмест) | районсем = 7 | громадӑсем = 69 | ОПХ = 12 | РПХ = 14 | карттӑ = Kyiv Oblast 2020 subdivisions.jpg | хеп = 30 | посёлок = 6 | саласем = 1121 | посёлок канашӗ = 30 (2020 ҫулччен) | ял канашӗ = 605 (2020 ҫулччен) | автомобиль нумерӗ =[[Ӳкерчĕк:Non-EU-section-with-UA.svg|13px|]] AI, KI, ТІ, МЕ | домен = kyiv.ua; kv.ua | сайт = [https://koda.gov.ua/ Кейӳ ОПА]<br/>[https://kor.gov.ua/ Кейӳ облканашӗ] | адрес = 01196, Кейӳ-196 х., Леся Украинка лаптӑкӗ, 1 | ОПА пуҫлӑхӗ = [[Калашник Николай Владимирович]]<ref>{{УПУ|176/2025|2025 пушӑн 25|Про призначення М.Калашника головою Київської обласної державної адміністрації}}</ref> | канаш = [[Кейӳ облаҫ канашӗ]] | пуҫлӑх = [[Добрянский Ярослав Викторович]] (ӗ.в.т.) }} '''Кейӳ облаҫӗ''' (''Киев облаҫӗ'', {{lang-ua|Київська область, Київщина}}) — [[Украина]] [[Ҫурҫӗр Украина|ҫурҫӗр]] пайӗнче вырнаҫнӑ [[Украина облаҫӗсем|облаҫ]]. [[Облаҫ центрӗ]] — [[Кейӳ]] хули, анчах администрациллӗ пайлану тӑрӑх вӑл облаҫ йышне кӗмест. Облаҫ лаптӑкӗ — 28 131 ҫм² (Украинӑн лаптӑкӗн 4,66 %, [[Лаптӑкпа Украина облаҫӗсен ят-йышӗ|лаптӑкпа 8-мӗш регион]]). [[2022]] ҫул вӗҫӗнче пӗлӗм тӑрӑх облаҫра 1,8 млн ҫын пурӑнать. Вӑл [[Тӑнӑвар]] юханшывӗн вӑта юхӑмӗнче, нумайрахӑш пайӗ [[Сылтӑм ҫыранти Украина|сылтӑм хӗрринче]] вырнаҫнӑ. Тухӑҫра Украинӑн [[Чернигов облаҫӗ|Черниговпа]] [[Полтава облаҫӗ]]семпе, кӑнтӑр-тухӑҫра [[Черкассы облаҫӗ]]пе, кӑнтӑр-анӑҫра [[Винница облаҫӗ]]пе, анӑҫра [[Житомир облаҫӗ]]пе, ҫурҫӗрте [[Беларуҫ]]ӑн [[Гомель облаҫӗ]]пе чикӗленет. Чи йышлӑ хула — [[Шурӑ Чиркӳ]]. Кейӳ облаҫӗ {{тулли дата|1932|02|27}} йӗркеленӗ. Облаҫра [[Кейӳ облаҫӗн администрациллӗ тытӑмлӑхӗ|7 район]], 69 пӗрлешнӗ территориллӗ громада, 489 [[староста округӗ]], 26 хула, 30 поселок, пӗтӗмпе 1182 пурӑнан вырӑн пур. Облаҫӑн ҫурҫӗр 2 пин ҫм² лаптӑклӑ пайӗнче [[Чернобыль ютшӑну зони]] вырнаҫнӑ. [[Славутич]] хули — Кейӳ облаҫӗн [[Чернигов облаҫӗ]] ҫӗрӗнчи эксклавӗ. [[Коцюбинское]] хула евӗр поселокӗ — Кейӳ облаҫӗн [[Кейӳ]] хули ҫӗрӗнчи эксклавӗ. == Тавралӑх == {{Вырнаҫтару2|nw=|n={{Ялавлани|Беларуҫ}}<br />([[Гомель облаҫӗ]])|ne={{Ялавлани|Чернигов облаҫӗ}}|w={{Ялавлани|Житомир облаҫӗ}}|e={{Ялавлани|Полтава облаҫӗ}}|sw={{Ялавлани|Винница облаҫӗ}}|s={{Ялавлани|Черкассы облаҫӗ}}|se={{Ялавлани|Черкассы облаҫӗ}}}} Облаҫ ҫийӗ — Тӑнӑвар айлӑмне тайӑмпа сӑртлӑ тӳрӗмлӗх. Рельеф тӗсӗпе виҫӗ пайра пайланать. Ҫурҫӗр пайра [[Полесье айлӑмӗ]] (198 метр таран ҫӳллӗш). Сулахай хӗрринчи [[Тӑнӑварҫум айлӑмӗ]] пур, унра нумай юханшыв айлӑмӗсем пур. [[Тӑнӑварҫум сӑртлӑхӗ]] — облаҫӑн кӑнтӑр-анӑҫ пайӗнче вырнаҫнӑ — чи пайлануллӑ тата чи ҫӗкленӳллӗ облаҫ пайӗ, абсолютлӑ ҫӳллӗш — 273 метр таран. === Климат === Климат вӑхӑтлӑ континентлӗ, ҫемҫе, лайӑх нӳрӗ. Вӑтам температура: кӑрлачра −6 °C, утӑра +19,5 °C. Вегетаци тапхӑрӗн вӑрӑмӑшӗ: 198—204 кун. [[Активлӗ температурӑсен сумми|Активлӗ температурӑсен пӗрлешни]] ҫурҫӗртен кӑнтӑра 2500-ран 2700° таран хуллен ӳсӗнет. Ҫуллахи вӑхӑтра облаҫра 500—600 мм нӳрӗк ӳкет. === Ҫӗр айӗнчи усӑллисем === Облаҫра минераллӑ туниллӗ материалӗсем сарӑлнӑ тата кӑларӑнаҫҫӗ: гранит, гнейс, каолин, тӑм, кварц хӑйӑрӗ. Торф сийӗсем пур. Родон шывӗсем пур ([[Мироновка (Кейӳ облаҫӗ)|Мироновка]], [[Шурӑ Чиркӳ]]). [[Шурӑ Чиркӳ районӗ]]н [[Пищики (Кейӳ облаҫӗ)|Пищики]] салинче [[Пищики иккӗмӗшле родон вырӑнӗ|иккӗмӗшле родон вырӑнӗ]] пур. === Тӑпрасем === Ҫурҫӗрте — [[ҫерем]]лӗ-[[кӗллӗ тӑпрасем|кӗллӗ]], юханшывсен айлӑмӗсенче — ҫеремлӗ-[[глей]]лӗ, [[ҫаран]]лӑ тата [[шурлӑх]]лӑ [[тӑпра]]сем сарӑлнӑ. Вӑтам пайра, [[вӑрман]]сем ҫумӗнче — [[кӗллӗ тӑпрасем|кӗлернӗ хура тӑпра]], [[Сӑрӑ вӑрман тӑприсем|тӗксӗм сӑрӑ тата ҫутӑ сӑрӑ вӑрман тӑприсем]]; кӑнтӑр районӗсенче — тарӑн сахал [[Ҫӗрӗклӗ тӑпрасем|ҫӗрӗклӗ хура тӑпрасем]] пур. Сулахай хӗрринче — ҫаранлӑ хура, ҫаранлӑ [[солонец]]лӗ, [[тӑварак тӑпрасем|тӑварак]] тата [[шурлӑхлӑ тӑпрасем]] тӗл пулӑнаҫҫӗ. Облаҫӑн [[вӑрман фончӗ]]н лаптӑкӗ — 675,6 пин га. Кейӳ облаҫӗн ҫурҫӗрӗнче [[лӑсӑллӑ вӑрман|лӑсӑллӑ]] тата [[хутӑш вӑрман]]сем сарӑлнӑ, нумайрахӑш лаптӑкра — [[тӗрлӗ курӑклӑ-пучахлӑ ҫаран]]семпе [[шурлӑх]]лӑ вырӑнсем. Кӑнтӑрта [[сарлака ҫулҫӑллӑ вӑрман]]сем ([[юман]], [[граб]], [[каврӑҫ]], [[ҫирӗк]], [[ҫӑка]]), [[тӗмӗ]]сем, ҫарансем пур. Облаҫ икӗ ҫутҫанталӑк зонисенче вырнаҫнӑ: хутӑшнӑ вӑрмансем (Кейӳ [[Полесье|Полесйи]]) тата [[вӑрман]]-[[хир]]сем. Облаҫ ҫурҫӗр пайӗнчи типӗтмен те нумай нӳрлетнӗ тата шурлӑхлӑ, [[айлӑмлӑх|айлӑмлӑхлӑ]] [[юшкӑн]]лӑ-[[зандр]]лӑ тата [[Хыса (ҫӗрӗҫ)|хыса]]ллӑ ҫутҫанталӑклӑ-территориллӗ комплекссем сарӑлнӑ, кӑнтӑрта вара — улӑхлӑ-хирлӗ ҫӳллӗ пайланӑ тата хысаллӑ, вӑрманлӑ-хирлӗ ҫӳллӗ пайланӑ комплекссем вырнаҫнӑ. === Усрав-Ҫутҫанталӑк фончӗ === {{Тулли дата|2016|08|1}} кӑларнӑ пӗлӗм тӑрӑх: Кейӳ облаҫӗнче [[ҫутҫанталӑклӑ-усравлӑ фонд]]ри 196 вырӑнпа объект пур (пӗтӗм лаптӑк 340421,39 га), шутласа [[Тӑнӑвар-Тетерев усравӗ|Тӑнӑвар-Тетерев]] тата [[Залесье (нациллӗ парк)|Залесье]] [[усрав вырӑн|усравлӑ-сунарлӑ хуҫалӑхсем]], 7 [[усравлӑх]] ([[Тӑнӑвар-Десна усравлӑхӗ|Тӑнӑвар-Десна]], [[Дзвонковое усравлӑхӗ|Дзвонковое]], [[Жорновка усравлӑхӗ|Жорновка]], [[Илья усравлӑхӗ|Илья]], [[Усовка усравлӑхӗ|Усовка]]) тата [[Александрия (дендропарк)|«Александрия» дендропарк]] ([[Шурӑ Чиркӳ]]ре). Вӗсенчен 171 вырӑнти пӗлтерӗшлӗ территорипе объект (пӗтӗм лаптӑк 31986,77 га), пӗтӗм патшалӑх пӗлтерӗшлӗ 23 территори (пӗтӗм лаптӑк 308434,62 га). Юлашкисенчен 1 биосферӑллӑ усрав, 2 нациллӗ ҫутҫанталӑклӑ парк, 2 регионлӑ ландшафтлӑ парк, 97 усравлӑх, 61 ҫутҫанталӑк палӑкӗ, сад-парк ӳнерӗн 14 парк-палӑкӗ тата 17 усрав вырӑнӗ. === Юханшывсем === Облаҫра нумай [[юханшывсем]] пур (10 ҫм ылта 177 юханшыв). Чи кирлӗ шывлӑ артери — [[Тӑнӑвар]] (облаҫ чиккинчи унӑн вӑрӑмӑшӗ — 246 ҫм), унӑн тӗп юпписем: сылтӑмра — [[Припять (юханшыв)|Припять]], [[Тетерев]], [[Ирпень (юханшыв)|Ирпень]], [[Рось]]; сулахайра — [[Десна (Тӑнӑвар юппи)|Десна]] тата [[Трубеж (Тӑнӑвар юппи)|Трубеж]]. Облаҫ ҫӗрӗнче [[Кейӳ шыв усравӗ]]пе [[Канев шыв усравӗ|Канев шывусравӗ]]н пайӗ (вӗсем Тӑнӑварта тунӑ). Пӗтӗмпе, облаҫра — 13 шывусравпа 2 пин ытла кӳлӗ. == Кунҫул == {{Тулли дата|1934|02|9}} [[Пӗтӗм Украина Тӗп Ӗҫтӑвакан Комитечӗ]]н 12 пуххин 4 сессийӗ «[[Украина ССР|УССР]] ҫӗрӗнчи облаҫ ӗҫтӑвакан комитечӗсен йӗркелени ҫинчен»<ref>{{lang-ru|«Об образовании областных исполнительных комитетов на территории УССР»}}</ref> йышӑну кӑларнӑ. Ку йышӑну тӑрӑх Украина ҫӗрӗнче 5 облаҫ туса хунӑ, Кейӳ облаҫӗ вӗсенчен пӗри. {{Тулли дата|1932|02|27}} Кейӳ облаҫне 100 территориллӗ виҫесем кӗнӗ: 98 район та 2 хула канашӗ (Кейӳ те Житомир). Ҫав вӑхӑтри Кейӳ облаҫӗн администрациллӗ-территориллӗ чиккисем хальхи чикӗсемпе танлаштарсан — нумайтарах пулнӑ. Кейӳ облаҫӗн йышне хальхи [[Винница облаҫӗ|Винница]], [[Житомир облаҫӗ|Житомир]], [[Полтава облаҫӗ|Полтава]], [[Харьков облаҫӗ|Харьков]], [[Черкассы облаҫӗ|Черкассы]], [[Чернигов облаҫӗ]]сен районӗсем кӗнӗ. {{Тулли дата|1934|06|24}} [[Харьков]]ран Кейӗве УССР-ӑн [[тӗп хула|тӗп хули]] куҫарса кайнӑ. [[1935]]—[[1937]] облаҫ йышӗнчи Коростень тата Новоград-Волынский округӗсем пулнӑ. [[1937]] ҫулта, Житомирпе Полтава облаҫӗсене туса хунӑ чух Кейӳ облаҫӗнчен вӗсене Коростень хули, Новоград-Волынский хули тата Житомир облаҫӗн 28 районӗсем, Полтава облаҫӗн 4 районӗсем уйӑрса панӑ<ref name="eiu">''Верменич Ярослава Володимирівна'' [http://www.history.org.ua/?encyclop&termin=Kyivska_obl Київська область] {{ЕІУ|4||}}</ref><ref name="esu">''В. М. Гудима, Л. В. Кабан, Т. В. Чапаєва, Н. В. Якименко'' {{ЕСУ|том=12|стаття=Київська область|id=11238}}</ref>. Кейӳ, республика пӗлтерӗшлӗ хула пулнӑран ун патӗнчи хула ҫум аталаннӑ ҫӗрӗ пулнӑ. Ҫавӑнпа та облаҫ йышӗнче Кейӳ ял районӗ йӗркеленӗ ([[1943]] ҫултан — [[Кейӳ-Святошин районӗ]]). [[1939]] ҫулта [[Кировоград облаҫӗ]] туса хунипе ун йышне 5 район кӗртнӗ. [[1939]] ҫулта облаҫра 53 район пулнӑ. Тӗрлӗ вӑхӑтра Кейӳ облаҫӗн районӗсен шучӗ нумай хут улшӑннӑ: [[1941]] — 53, 1946 — 53, 1954 — 35, 1960 — 31, 1963 — 13, 1965 — 19, от 1974 — 25<ref name="eiu"/>. [[1954]] ҫулта Черкассы облаҫӗ йӗркеленӗрен ун йышне 19 район кӗртнӗ (Полтава облаҫӗнчен 2 район)<ref name="eiu"/>. {{Тулли дата|2023|03|21}} Кейӳ облаҫ канашӗн саккӑрмӗш пуххи Кейӳ тӑрӑхӗн администрациллӗ-территориллӗ виҫи пек никӗсленӳ вӑхӑчӗ 842 ҫул йышӑннӑ<ref name="842 рік">{{Cite web|url=http://kor.gov.ua/robota_rady/rishennia/pro_vyznachennia_daty_zasnuvannia_kyivshchyny_yak_administratyvno-terytorialnoi_odynytsi.html|title=Про визначення дати заснування Київщини як адміністративно-територіальної одиниці|website=kor.gov.ua|accessdate=2023-03-22|archive-date=2023-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230322121405/https://kor.gov.ua/robota_rady/rishennia/pro_vyznachennia_daty_zasnuvannia_kyivshchyny_yak_administratyvno-terytorialnoi_odynytsi.html}}</ref>. Ҫав вӑхӑтра ҫул ҫырӑвӗнче пӗррмӗш хут «Русская земля» (Вырӑс/Руҫ ҫӗрӗ) тени тӗл пулнӑ<ref>{{Cite web|title=842 рік - дата заснування Київської області. Що не так із рішенням Київоблради?|url=https://www.istpravda.com.ua/columns/2023/03/22/162509/|website=Історична правда|accessdate=2023-05-17}}</ref>. == Администрациллӗ-территориллӗ тытӑмлӑх == {{main|Кейӳ облаҫӗн администрациллӗ тытӑмлӑхӗ}} [[Ӳкерчĕк:Kyiv_Oblast_2020_subdivisions.jpg|thumb|300px|[[2020|2020 ҫултан]] Кейӳ облаҫӗн тытӑмлӑхӗн картти]] === Пӗтӗм пӗлӗмсем === Облаҫӑн администрациллӗ центрӗ — Кейӳ хули Облаҫ йышӗнче: * 7 район<ref>{{Cite web|url=https://decentralization.gov.ua/admin/articles/12639.html|title=Нові райони: карти + склад|website=decentralization.gov.ua}}</ref>; * 69 территориллӗ громада, вӗсенче: ** 24 — вырӑн громади ** 23 — посёлок громади ** 22 — ял громади * 2 хуласенчи район; * 1182 пурӑнан вырӑнсем, вӗсенче: ** 56 хула евӗрли, вӗсенче: *** 26 хула, вӗсенче: **** 13 облаҫ пӗлтерӗшлӗ хула; **** 13 район пӗлтерӗшлӗ хула; *** 30 — хула евӗрлӗ посёлок; ** 1126 ял евӗрли, вӗсенче: *** 1121 — ял; *** 5 — посёлок. Хулари хӑй тытӑмлӑх системинче: * 7 — район канашӗ; * 24 — хула канашӗ; * 23 — посёлок канашӗ; * 22 — ял канашӗ. === Районсем === {|class="standard" style="text-align:left" ! align="center" | № ! align="center" | Ят ! align="center" | Адм. центр ! align="center" | Адм. тытӑмлӑх ! align="center" | Халӑх йышӗ<br /><small>(2020.01.01)</small> ! align="center" | Лаптӑк<br /><small>(ҫм²)</small> ! align="center" | Халӑхӑн йышлӑхӗ<br /><small>(ҫын/ҫм²)</small> |- | align="center" | 1 | [[Шурӑ Чиркӳ районӗ|Шурӑ Чиркӳ]] | [[Шурӑ Чиркӳ]] х. | [[Шурӑ Чиркӳ районӗн администрациллӗ тытӑмлӑхӗ|Адм. тытӑмлӑх]] | align="center" | 439&nbsp;877 | align="center" | 6514,8 | align="center" | 67,52 |- | align="center" | 2 | [[Борисполь районӗ|Борисполь]] | [[Борисполь]] х. | [[Борисполь районӗн администрациллӗ тытӑмлӑхӗ|Адм. тытӑмлӑх]] | align="center" | 203&nbsp;653 | align="center" | 3873,2 | align="center" | 52,58 |- | align="center" | 3 | [[Бровары районӗ|Бровары]] | [[Бровары]] х. | [[Бровары районӗн администрациллӗ тытӑмлӑхӗ|Адм. тытӑмлӑх]] | align="center" | 242&nbsp;064 | align="center" | 2881,9 | align="center" | 83,99 |- | align="center" | 4 | [[Буча районӗ|Буча]] | [[Буча]] х. | [[Буча районӗн администрациллӗ тытӑмлӑхӗ|Адм. тытӑмлӑх]] | align="center" | 352&nbsp;254 | align="center" | 2558,3 | align="center" | 137,69 |- | align="center" | 5 | [[Вышгород районӗ|Вышгород]] | [[Вышгород]] х. | [[Вышгород районӗн администрациллӗ тытӑмлӑхӗ|Адм. тытӑмлӑх]] | align="center" | 131&nbsp;080 | align="center" | 4337,0 | align="center" | 30,22 |- | align="center" | 6 | [[Обухов районӗ|Обухов]] | [[Обухов (хула)|Обухов]] х. | [[Обухов районӗн администрациллӗ тытӑмлӑхӗ|Адм. тытӑмлӑх]] | align="center" | 229&nbsp;518 | align="center" | 3639,1 | align="center" | 63,07 |- | align="center" | 7 | [[Фастов районӗ|Фастов]] | [[Фастов]] х. | [[Фастов районӗн администрациллӗ тытӑмлӑхӗ|Адм. тытӑмлӑх]] | align="center" | 182&nbsp;598 | align="center" | 1761,2 | align="center" | 103,68 |} == Халӑх йышӗ тытӑмӗ == {{main|Кейӳ облаҫӗн халӑх йышӗ}} Облаҫри чи пысӑк халӑх — [[украинсем]]. Ҫакӑн пек кунта [[вырӑссем]], [[белоруссем]], [[поляксем]], [[эрменсем]], [[молдовансем]], [[еврейсем]] тыты ыттисем пурӑнаҫҫӗ. 2001 ҫулта Кейӳ облаҫӗнчи пурӑнакан халӑхсем<ref name="dem1">{{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|title=Всеукраїнський перепис населення 2001 року|publisher=|accessdate=2011-09-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110504130705/http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/|archivedate=2011-05-04|deadurl=yes}}{{ref-ru}}</ref>: {| class="standard" style="text-align:right" |+ ! align="center" |№ ! align="center" |Халӑх ! align="center" |Ҫынсен йышӗ ! align="center" |% |- | 1 | align="left" | [[Украинсем]] | 1 684 803 | 92,52&nbsp;% |- | 2 | align="left" | [[Вырӑссем]] | 109 322 | 6,00&nbsp;% |- | 3 | align="left" | [[Белоруссем]] | 8 698 | 0,48&nbsp;% |- | 4 | align="left" | [[Поляксем]] | 2 846 | 0,16&nbsp;% |- | 5 | align="left" | [[Эрменсем]] | 2 341 | 0,13&nbsp;% |- | 6 | align="left" | [[Молдовансем]] | 1 515 | 0,08&nbsp;% |- | 7 | align="left" | [[Еврейсем]] | 1 270 | 0,07&nbsp;% |- | 8 | align="left" | [[Азербайджансем]] | 933 | 0,05&nbsp;% |- | 9 | align="left" | [[Тутарсем]] | 902 | 0,05&nbsp;% |- | 10 | align="left" | [[Чикансем]] | 833 | 0,05&nbsp;% |- | 11 | align="left" | [[Украинӑри чӑвашсем|Чӑвашсем]] | 255 | 0,014&nbsp;% |- | 12 | align="left" | Ыттисем | 7 598 | 0,42&nbsp;% |- | | align="left" | Пӗтӗмпе | 1 821 061 | 100,00&nbsp;% |+ |} Халӑх йышлӑхӗ — 63,01 ҫын/ҫм² (2005). Чи йышлӑхлӑ облаҫӑн вӑтамӗпе кӑнтӑрӗ. === Чи пысӑк пурӑнан вырӑнсем === Хулари халӑх йышӗ — 61,1&nbsp;% (2010)<ref>{{Cite web |url=http://oblstat.kiev.ukrstat.gov.ua/content/p.php3?c=431&lang=1 |title=Головне управління статистики в Київській області — Геополітична характеристика регіону |accessdate=17 травня 2011 |archive-date=29 червня 2011 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110629002204/http://oblstat.kiev.ukrstat.gov.ua/content/p.php3?c=431&lang=1 }}</ref>. Пысӑк хуласем: [[Шурӑ Чиркӳ]], [[Борисполь]], [[Бровары]], [[Ирпень]]‚ [[Фастов]]. Кейӳ хули облаҫа кӗментен ят-йышра вӑл палӑртман. {| class="standard" |+ 15 пин ытла йышлӑ [[Кейӳ облаҫӗнчи хуласен ят-йышӗ|хула пурӑнан вырӑнӗсем]] <br /> Держкомстат пӗлӗмӗпе<ref>{{UKR-EnumPopEstimate2021}}</ref><ref>Халӑх йышӗн улшӑннин пӗлӗмӗсем 2019 ҫ кӑрлачран — 2021 ҫ кӑрлач таран</ref> | [[Шурӑ Чиркӳ]] || align=right | {{улшӑну ҫук}}208,7 || [[Вышгород]] || align=right | {{ӳсни}}32,4 |- | [[Бровары]] || align=right | {{ӳсни}}109,5 || [[Переяслав]] || align=right | {{ӳкни}}26,6 |- | [[Борисполь]] || align=right | {{ӳсни}}63,7 || [[Славутич (місто)|Славутич]] || align=right | {{ӳкни}}24,7 |- | [[Ирпень]] || align=right | {{ӳсни}}62.5 || [[Яготин]] || align=right | {{ӳкни}}19,3 |- | [[Фастов]] || align=right | {{ӳкни}}44,8 || ''[[Гостомель]]'' || align=right | {{ӳсни}}17,5 |- | [[Вишнёвое (хула)|Вишнёвое]] || align=right | {{ӳсни}}42,5 || ''[[Коцюбинское]]'' || align=right | {{ӳсни}}17,2 |- | [[Васильков]] || align=right | {{ӳкни}}37,3 || [[Украинка (хула)|Украинка]] || align=right | {{ӳсни}}16,3 |- | [[Буча]] || align=right | {{ӳсни}}37,0 || [[Березань (хула)|Березань]] || align=right | {{ӳкни}}16,2 |- | [[Боярка]] || align=right | {{ӳкни}}35,3 || [[Богуслав]] || align=right | {{ӳкни}}16,0 |- | [[Обухов]] || align=right | {{ӳсни}}33,4 || [[Сквира]] || align=right | {{ӳкни}}15,4 |} == Айӑп == [[2012]] ҫулхи пӗлӗм тӑрӑх, Кейӳ облаҫӗнчи 10 пин ҫын ҫине айӑп шайӗ: 88,3 айӑп, вӗсенчен 40,2 йывӑрри те питӗ йывӑрри<ref>{{Cite web |url=http://mvs.gov.ua/ |title=МВС УКРАЇНИ. |accessdate=19 березня 2014 |archive-date=10 квітня 2010 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100410033230/http://mvs.gov.ua/ }}</ref>. == Хуҫалӑх == Облаҫри экономика — нумай отрасльлӗ кӑткӑс комплекс, унӑн ятарлӑхӗ йывӑр промышленноҫа ҫӑмӑл тата апат-ҫимӗҫ промышленноҫӗпе тата тырӑ-чӗкӗнтӗр тата аш-сӗт отраслӗнче пысӑк хастар ял хуҫалӑхӗпе пӗрле аталаннипе палӑрать. === Промышленоҫ === Ăслӑлӑхпа технологи аталанӑвне палӑртакан отрасльсем (машинотунипе металлӗҫлени, ҫав шутра хатӗрсем туни, электроника, энергетика, ҫӑнӑх металлургийӗ, хими тата нефть химийӗ), ҫавӑн пек микробиологи тата картон тата хут туса кӑларакан енсем хӑвӑрт аталанаҫҫӗ. Районта [[Триполье ӐЭС]], [[Кейӳ ГЭС]], [[Кейӳ ГАЭС]] вырнаҫнӑ. Машинотуни тата металлӗҫлени отраслӗсен предприятийӗсем хими хатӗрӗсем, выльӑх-чӗрлӗх тата выльӑх апачӗ туса илмелли машинӑсем, экскаваторсем, мелиораци хатӗрӗсем, суту-илӳ предприятийӗсем валли технологи хатӗрӗсем, ҫавӑн пек хуҫалӑх таварӗсем туса кӑлараҫҫӗ. [[Кейӳ|Кейӗвӗн]] тухӑҫ енчи [[Пролески (Кейӳ облаҫӗ)|Пролески]] хулинче [[Борисполь автобус савучӗ]] ӗҫлет. Савут пӗр ҫулта тӗрлӗ модификациллӗ 1700 автобус туса кӑларать. Савут «Эталон» автомобиль ӑслӑлӑх тӗпчев институчӗпе хастар хутшӑнса ӗҫлет. Хими тата нефть химийӗн промышленоҫӗн хастар предприятийӗсем: [[Шурӑ Чиркӳ]] шинӑсен тата резина-асбест япалисен кӑларакан пӗрлешӗвӗ тата резина-техника япалисен савучӗ, Бровары пластмасса савучӗ. Микробиологиллӗ промышленоҫ: Триполье биохими савучӗ. [[Обухов (хула)|Обухов]] картон-хут комбиначӗ ӗҫлет. Апат-ҫимӗҫ промышленноҫӗн предприятийӗсем: сахӑр савучӗсем ([[Яготин]]пе [[Гребёнки]] [[хеп]]-ре), сӗт, ҫу тӑвакан, спирт, крахмал, консерва савучӗсем, чӑх комбиначӗсем. Облаҫ ҫӗрӗнчи 21 выльӑх апачӗ тӑвакан савут ӗҫлет. Çӑмӑл промышленноҫа ҫӗвӗ, тӗрӗ-сӑран, йӗтӗн ӗҫлениллӗ отрасльсен промышленоҫӗн предприятийӗсем кӗреҫҫӗ (вӗсем [[Переяслав-Хмельницкий]], [[Фастов]], [[Сквира]], Шурӑ Чиркӳ, [[Бровары]], [[Богуслав]], [[Васильков]] тата ытти хуласенче вырнаҫнӑ). Вырӑнти минераллӑ-чӗртаварлӑ тата вӑрман пуянлӑхне тӗпе хурса туниллӗ те йывӑҫлӑ промышленноҫ аталанать: тимӗр-бетон япалисен (Шурӑ Чиркӳ, Бровары, [[Вышгород]]), кирпӗч, гранит ӗҫлени ([[Буча]]), кӗленче, санитари-техника япалисен савучӗсем. Богуславпа Шурӑ Чиркӳ патӗнчи гранит кӑларни пур. Обраҫра Кейӳ тата Шурӑ Чиркӳ промышленоҫлӑ йӑллисем йӗркеленнӗ. Шурӑ Чиркӳ йӑллин ятарлӑхӗ: хими тата машинотуни промышленоҫ, ӑна апат-ҫимӗҫ промышленоҫӗ хушать. Обраҫри нумай отрасльлӗ промышленоҫ центрӗсенчен чи пысӑккисем — Кейӳ промышленоҫлӑ йӑллине кӗрекен Бровары, Фастов, Васильков тата [[Борисполь]]. === Ялхуҫалӑх комплексӗ === Ял хуҫалӑхӗн тытӑмлӑхӗнчи пӗтӗмӗшле продукципе пӗрремӗш вырӑнта: выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетни (54,7 %, 1985 ҫул). Облаҫра ял хуҫалӑх пӗлтерӗшлӗ ҫӗр лаптӑкӗ 1 771 пин гектар шутланать. Шӑваракан ҫӗр лаптӑкӗ 122 пин те 300 гектар, шыв юхтаракан ҫӗр лаптӑкӗ 176 пин те 800 гектар. Чи пысӑк шӑвармалли тытӑм — Бортницкая. Облаҫӑн ял хуҫалӑх комплексӗ аталаннӑ пысӑк тухӑҫлӑхлӑ тыр-пул хуҫалӑхӗпе (тӗп культури — кӗрхи тулӑ), промышленоҫ культурисем (сахӑр чӗкӗнтӗрӗ, вӑрӑм йӗтӗн), ҫӗрулми, пахча ҫимӗҫ туса илнипе палӑрса тӑрать. Выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетни аш-сӗт япалисем, ҫӑмарта туса илнипе ӗҫлет. Облаҫри пур районта выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетни малта пырать; унсӑр пуҫне сысна ӗрчетни, кайӑк-кӗшӗк ӗрчетни вӑрман-хир зонинче палӑрмалла аталаннӑ. Кролик, хурт-хӑмӑр ӗрчетни, пулӑ хуҫалӑхӗ те аталаннӑ 2010 ҫулта облаҫра икӗ миллион тонна ытла тырӑ ҫапнӑ. Вӑтам тухӑҫлӑх: пӗр гектартан 34 центнер тухнӑ. === Транспорт === Чукун ҫул транспорчӗ аталаннӑ. Чукун ҫулсен усӑ куракан вӑрӑмӑшӗ: 1100 км (2008 ҫул). Облаҫ ҫӗрӗ урлӑ малалла линисем лартнӑ: [[Кейӳ]] — [[Львов]], Кейӳ — [[Днепр (хула)|Днепр]] — [[Донецк]] т.ы.т. Электрофикациленӗ чукун ҫулӑн хула ҫумӗнчи пайӗсем: Кейӳ — [[Фастов]] — [[Казатин]] , Кейӳ — Фастов — [[Мироновка]], Кейӳ — [[Тетерев (юханшыв)|Тетерев]], Кейӳ — [[Нежин]], Кейӳ — [[Яготин]], Кейӳ — Гребёнка. Чукун ҫул йӑлли: Кейӳ, Фастов, Мироновка. Автомобильлӗ ҫулсен вӑрӑмӑшӗ — 7760 ҫм, вӗсенчен хытӑ витӗмпе — 7489 ҫм. Чи кирлӗ автомобильлӗ ҫулсем: Кейӳ — [[Одесса]], Кейӳ — [[Харьков]], Кейӳ — [[Чернигов]], Кейӳ — [[Ковель]], Кейӳ — [[Житомир]]. Кимӗҫӗлӗх: [[Тӑнӑвар]], [[Десна (Тӑнӑвар юппи)|Десна]], [[Припять (юханшыв)|Припять]] тӑрӑх. Кейӳре — «Кейӳ» аэропорт (ӗлӗкхи Жуляны) пур. Ҫар аэродромӗсем: Шурӑ Чиркӳпе Ирпеньте. Газ пӑрӑхӗ: [[Уренгой — Помары — Ужгород]], [[Шебелинка — Полтава — Кейӳ]]. == Экономика == Кейӳ облаҫӗн пӗтӗмӗшле регион продукчӗ 2016 ҫулта 128 пин те 638 млн гривна пулнӑ. {| class="sortable wikitable" |- ! N ! Ят ! Виҫе ! [[2006]] ҫ пӗлӗмпе |- | 1 | [[Тавар]]сен [[Экспорт|экспорчӗ]] | млн [[АПШ долларӗ]] | 581,5 |- | 2 | Пӗтӗм Украинӑри уйрӑм виҫе | % | 1,5 |- | 3 | [[Тавар]]сен [[Импорт|импорчӗ]] | млн [[АПШ долларӗ]] | 1950,6 |- | 4 | Пӗтӗм Украинӑри уйрӑм виҫе | % | 4,3 |- | 5 | [[Сальдо]] [[экспорт]]-[[импорт]] | млн [[АПШ долларӗ]] | −1369,1 |- | 6 | Капиталлӑ инвестицисем | млн [[гривна]] | 8038,3 |- | 7 | Вӑтам [[ӗҫ укҫи]] | грн ([[2007]].[[кӑрлач, 1|01.01.]]) | 1117 |- | 8 | Вӑтам [[ӗҫ укҫи]] | млн [[АПШ долларӗ]] ([[2007]].[[кӑрлач, 1|01.01.]]) | 221,2 |} [[Украина статистика комитечӗ]]н пӗлӗмӗсем тӑрӑх<ref>{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130123112523/http://www.ukrstat.gov.ua/ |date=23 Січня 2013 }}</ref>. == Паллӑ ҫынсем == * [[Билорус Олег Григорьевич]] ({{Кӗске дата|1939|10|14}}, [[Фастов районӗ]], [[Червоное (Фастов районӗ)|Червоное]] ялӗнче ҫуралнӑ) — [[украинсем|украин]] [[политик]]ӗ тата [[дипломат|дипломачӗ]]. * [[Бжеская Валентина Ефимовна]] ([[1896]], [[Шурӑ Чиркӳ]] — {{Кӗске дата|1977|01|13}}, [[Кейӳ]]) — украин [[сӑвӑҫ]]ӗ. * [[Борозенко-Конончук Александр Евстафьевич]] ({{Кӗске дата|1891|07|8}} — {{Кӗске дата|1918|01|29}}) — [[Круты ҫапӑҫӑвӗ (1918)|Круты ҫапӑҫӑвӗн]] хутшӑнаканӗ. * [[Бронштейн Давид Ионович]] ({{Кӗске дата|1924|02|19}}, [[Шурӑ Чиркӳ]], [[Украина]] — {{Кӗске дата|2006|12|5}}, [[Минск]], [[Беларуҫ]]) — [[Шахмат|гросмейстер]]. * [[Вовченко Иван Антонович]] ({{Кӗске дата|1905|01|12}}, [[Кирданы (Кейӳ облаҫӗ)|Кирданы]] — {{Кӗске дата|1976|10|28}}, [[Кейӳ]]) — [[ССРП|совет]] танк ҫарӗсен генерал-майорӗ. * [[Ганкевич Николай Антонович]] ([[Кейӳ кӗпӗрни]], [[Васильков уесӗ]], [[Йосиповка (Кейӳ облаҫӗ)|Юзефовка]] — {{Кӗске дата|1918|01|29}}, [[Круты (станци)|Круты]]) — [[Круты ҫапӑҫӑвӗ (1918)|Круты ҫапӑҫӑвӗн]] хутшӑнаканӗ. * [[Горчинский Анатолий Аркадьевич]] ({{Кӗске дата|1924|07|24}}, [[Фастов]] — {{Кӗске дата|2007|01|6}}) — украин [[композитор]]ӗ, [[юрӑҫӑ (вокалист)|юрӑҫи]] ([[баритон]]), [[режиссёр]]. * [[Гребенко Фёдор Прохорович]] ([[1887]]—[[1919]], [[Лесовичи (Шурӑ Чиркӳ районӗ)|Лесовичи]]) — [[Тараща пӑлханӑвӗ]]н ертӳҫи. * [[Драч Иван Фёдорович]] ({{Кӗске дата|1936|10|17}}, [[Тетиев районӗ]], [[Тележинцы (Кейӳ облаҫӗ)|Тележинцы]]) — украин [[сӑвӑҫ]]ӗ, [[Куҫаруҫӑ|куҫаруҫи]], [[Киносценарист|киносценарисчӗ]], [[драматург]]ӗ, патшалӑх тата элтеш ӗҫченӗ. * [[Заболотный Владимир Игнатьевич]] ({{Кӗске дата|1898|08|13}} — {{Кӗске дата|1962|08|3}}) — украин [[архитектор]]ӗ. * [[Зленко Анатолий Максимович]] ({{Кӗске дата|1938|06|2}}, [[Ставище (Кейӳ облаҫӗ)|Ставище]]) — [[Украина ютҫӗр ӗҫӗсен министрлӗхӗ|Украина ютҫӗр ӗҫӗсен пӗрремӗш министрӗ]]. * [[Клепацкий Павел Григорьевич]] ({{Кӗске дата|1885|01|12}} — [[1938]] хыҫҫӑн) — [[кунҫулҫӑ]], [[вӗрентӳҫӗ]], [[Украина Тӗп ради]]н хутшӑнаканӗ. * [[Козловский Иван Семёнович]] ({{Кӗске дата|1900|03|24}}, [[Марьяновка (Шурӑ Чиркӳ районӗ)|Марьяновка]] — {{Кӗске дата|1993|12|21}}, [[Мускав]]) — [[Юрӑҫӑ (вокалист)|юрӑҫӑ]]. * [[Комиссаренко Василий Павлович]] ({{Кӗске дата|1907|01|14}}, [[Черняхов (Кейӳ облаҫӗ)|Черняхов]] — {{Кӗске дата|1993|04|7}}, [[Кейӳ]]) — эндокринолог тата патофизиолог, [[Украина медицина ӑслӑлӑхӗсен академийӗ|Украинӑн МӐА]] тата [[Украинӑн ӑслӑлӑхӗсен наци академийӗ|ӐНА]] [[академик]]ӗ. * [[Короленко Иосиф Федосеевич]] ([[1902]]—[[1978]]) — [[ҫар ҫынни]], артирели генерал-майорӗ. * [[Костенко Лина Васильевна]] ({{Кӗске дата|1930|03|19}}, [[Ржищев]]) — украин [[ҫыравҫӑ]]-[[утмӑлмӗш]]ӗ. * [[Левченко Яков Прокопович]] ([[1883]], [[Кейӳ кӗпӗрни]], [[Богуслав районӗ]], [[Саварка]] — {{Кӗске дата|1938|01|11}}, [[Ленинград]]) — [[Украина Тӗп ради]]н секретарӗ * [[Мазепа Иван Степанович]] ({{Кӗске дата|1639|03|20}}, [[Мазепинцы]] — {{Кӗске дата|1709|09|17}}, [[Варница (Молдова)|Варница]]) — украин ҫар, политикӑллӑ, патшалӑх ӗҫченӗ. * [[Мороз Александр Александрович]] ({{Кӗске дата|1944|02|29}}, [[Тараща районӗ]], [[Буда (Шурӑ Чиркӳ районӗ)|Буда]]) — украин политикӗ тата элтеш ӗҫченӗ. * [[Педченко Григорий Николаевич]] ({{Кӗске дата|1955|01|3}}, [[Фастов районӗ]], [[Дорогинка (Кейӳ районӗ)|Дорогинка]] — {{Кӗске дата|2018|12|13}}) — украин ҫар ҫынни тата элтеш ӗҫченӗ. * [[Печерский Феодосий]] ([[1029]], [[Васильков]] — {{кӗске дата|1074|05|3}}, [[Кейӳ]]) — [[Православи чиркӗвӗ]]н святуйӗ, [[сӗреевӗрлӗхли]]. * [[Полозун Игорь Юрьевич]] ({{Кӗске дата|1985|02|29}}, [[Кейӳ]]) — Буча районӗн патшалӑх администраийӗн пуҫлӑхӗ. * [[Попович Павел Романович]] ({{кӗске дата|1930|10|5}}, [[Узин]] — {{кӗске дата|2009|09|29}}, [[Крым Автономиллӗ Республики|Крым]], [[Гурзуф]]) — № 4 [[ССРП|совет]] [[космос вӗҫевҫи]], пӗрремӗш украин [[Космонавт|космонавчӗ]]. * [[Самойленко Григорий Васильевич]] ({{кӗске дата|1935|05|1}}, [[Вышгород районӗ]], [[Ҫӗнӗ Петровцы]] — {{кӗске дата|2025|02|2}}, [[Нежин]]) — украин филологӗ, литература пӗлӳҫи, Украина ӑслӑлӑхпа техника тава тивӗҫлӗ ӗҫченӗ, филологи пӗлӗвӗсен тухтӑрӗ (1988), професор (1989). * [[Сидоренко Пётр Иванович]] ([[1907]]—[[1985]]) — артирели генерал-лейтенанчӗ, [[Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ]]. * [[Сердюк Александр Иванович]] ([[1900]]—[[1988]]) — [[театр]]па [[кино]] [[актёр]]ӗ, [[ССРП халӑх артисчӗ]] (1951). * [[Сом Николай Данилович]] ({{кӗске дата|1935|01|5}}, [[Требухов]] — {{кӗске дата|2013|03|27}}) — украин [[сӑвӑҫ]]-[[утмӑлмӗш]]ӗ. * [[Сулима Иван Михайлович]] ([[XVI]] ӗм. вӗҫӗ, [[Рогощи]] — {{кӗске дата|1635|12|12}}, [[Варшава]]) — Запорожье реестрленмен [[Касаксем|касакӗсен]] гетманӗ. * [[Тетеря Павел Иванович]] ([[1620]]—[[1670]] ҫулхи [[ака уйӑхӗ]], [[Осман империйӗ]], [[Эдирне]]) — украин ҫар, политикӑллӑ, патшалӑх ӗҫченӗ. * [[Улашин Генрих Владимирович]] ([[1874]]—[[1956]]) — [[вырӑссем|вырӑс]] тата [[поляксем|поляк]] филолог ӑслӑхҫи, философи тухтӑрӗ, професор. * [[Шевченко Андрей Николакевич]] ({{кӗске дата|1976|09|29}}, [[Яготин районӗ]], [[Дворковщина]]) — украин [[футбол]]исчӗ. * [[Шовкошитный Владимир Фёдорович]] ({{кӗске дата|1956|07|16}}, [[Переслав-Хмельницкий районӗ]], [[Свитанок (Борисполь районӗ)|Свитанок]]) — [[сӑвӑҫ]], [[прозӑҫӑ]], [[публицист]]. * [[Шолом-Алейхем]] (Рабинович Шолом Нохумович/Соломон Наумович) ({{кӗске дата|1859|03|2}}, [[Переяслав]], [[Раҫҫей империйӗ]] — {{кӗске дата|1916|06|13}}, [[АПШ]], [[Нью-Йорк]]) — [[еврейсем|еврей]] [[идиш]]ле ҫыракан [[ҫыравҫӑ|ҫыравҫи]]. == Массӑллӑ информаци хатӗрӗсем == === Телекурав === ==== Регионти ==== * «Суспільне Київ» ==== Вырӑнти ==== * «Київ TV» (Кейӳ) * «Крокус TV» (Шурӑ Чиркӳ) * «Еспресо TV» (Шурӑ Чиркӳ) * «Авіс» (Макаров) * «Погляд Київщина» (Буча) * «Альта» (Переяслав) * «ТРС» (Мироновка) === Радиостанцисем === ==== Регионти ==== * «Українське радіо. Київ» ==== Вырӑнти ==== * «Радіо Поліс» (Яготин) * «Радіо-Макарів» (Макаров) * «Бліц FM» (Шурӑ Чиркӳ) * «Бориспіль FM» (Борисполь) * «Богуслав FM» (Богуслав) * «Радіо Київ 98 FM» (Кейӳ) * «Стояночка FM» (Володарка) * «Європа Плюс» (Кейӳ) == Историпе культурӑн паллӑ вырӑнӗсем, палӑкӗсем == Облаҫ ҫӗрӗнчи: 2968 археологи палӑкӗ (вӗсенчен 18 — наци пӗлтершӗлӗ), 2573 истори палӑкӗ (вӗсенчен 3 — наци пӗлтерӗшлӗ), 208 археологипе хула туни палӑкӗ (вӗсенчен 91 — наци пӗлтерӗшлӗ), 257 монумент ӳнерӗн палӑкӗ вырнаҫнӑ. Кейӳ облаҫӗн 8 пурӑнан вырӑнӗсем Украинӑн министрсен кабинечӗн {{тулли дата|2001|07|26}}н № 878 Йышӑнӑвӗ тӑрӑх «Украинӑри историллӗ хуласен ят-йышне» кӗртнӗ. Ку ят-йышра: [[Богуслав]], [[Васильков]], [[Вышгород]], [[Переяслав]], [[Ржищев]], [[Фастов]], [[Шурӑ Чиркӳ]], [[Яготин]]<ref>{{Cite web |url=http://www.spadshina.org.ua/index.php?sID=27&itemID=256 |title=Історико-культурні заповідники України. Довідник |accessdate=22 серпня 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160306144801/http://spadshina.org.ua/index.php?itemid=256&sid=27 |archivedate=6 березня 2016 |deadurl=yes }}</ref>. Кейӳ облаҫӗнче [[Кейӳ-Ханкӑр лаври]]н икона ӳкермелли йӑли витӗмӗпе йӗркеленнӗ халӑхӑн уйрӑм [[турӑш]]сен ӳкермелли стилӗ пулнӑ. Святуйсене тӗксӗм хӗрлӗ е хура фон ҫинче тӗксӗм тӗслӗ тумтирпе, тӗксӗм кӑвак, тӗксӗм симӗс е хура нимбсемпе те, ҫинҫе пӑнчӑллӑ шурӑ контурпа ӳкернӗ<ref>Богомолець. О. «Замок-музей Радомисль на Шляху Королів Via Regia».&nbsp;— Київ, 2013</ref>. Облаҫӑн килти турӑшӗсен пуххи — [[Украина кил турӑшӗсен музейӗ|Украина турӑшӗн музейӗнче]] выртнӑ. {{Тулли дата|2010|11|20}} Богуславра «Героїка» нимеллӗ пуҫаруллӑ фонд пулӑшӑвӗпе [[Украина Халӑх Республики|УХР]] [[Украина Халӑх Ресубликин армийӗ|арминчи]] касаксем ячӗллӗ (Белецкий Иван Омелькович тата Бондаренко Аверк Исакович) палӑк уҫнӑ. Уҫни [[Кейӳ патриархлӑхӗ]]нчи Украина православи чиркӗвӗн [[Микулай мӑнастирӗ (Богуслав)|Микулай мӑнастирӗн]] картишӗнче пулнӑ. [[1921]] ҫулта икӗ паттӑр большевиксен хирӗҫ УХР Армийӗн [[Иккӗмӗш хӗллехи ҫар ҫулӗ|иккӗмӗш ҫар ҫулӗнче]] хутшӑннӑ. [[Кӗҫӗн Миньки]] ҫумӗнчи хӗрлисен тыткӑнне лексе, {{тулли дата|1921|11|23}} Бондаренкӑпа Белецкие [[Житомир облаҫӗ]]нчи [[Базар (Коростень районӗ)|Базар]] ялӗ патӗнче ҫакса вӗлернӗ<ref>{{Cite web |url=http://www.ukrnationalism.org.ua/news/?n=4367 |title=У Богуславі відкрили пам'ятник на честь земляків, які загинули під Базаром |accessdate=4 вересня 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20111210103802/http://ukrnationalism.org.ua/news/?n=4367 |archivedate=10 грудня 2011 |deadurl=yes }}</ref>. <gallery mode="packed" heights="150" caption=Нумизматикӑра> Ӳкерчĕк:Київська область аверс.jpg|mini|[[Украина нациллӗ банкӗ|УНБ-н]] [[Кейӳ облаҫне 85 ҫул (манет)|5 гривнӑллӑ юбилейлӗ манечӗ — Кейӳ облаҫӗ]] (аверс) Ӳкерчĕк:Київська область реверс.jpg|mini|[[Украина нациллӗ банкӗ|УНБ-н]] [[Кейӳ облаҫне 85 ҫул (манет)|5 гривнӑллӑ юбилейлӗ манечӗ — Кейӳ облаҫӗ]] (реверс) </gallery> {{Тулли дата|2017|07|25}} [[Украина нациллӗ банкӗ]] облаҫа чысласа ҫаврӑнӑша 5 гривна номиналлӑ юбилейлӗ манетсене панӑ. == Чыслани == {{Тулли дата|1958|02|26}} [[ССРП Мӑн Канашӗ]]н [[ССРП Мӑн Канашӗн Президиумӗ|Президиумӗн]] йышӑнӑвӗпе Кейӳ облаҫне [[Ленин орденӗ]] чысласа панӑ. == Тӑван регионсем == * {{Ялавлани|Анатри Австри}}<ref>{{Cite web |url=https://www.congress.gov.ua/holova-kyivskoi-oda-ta-hubernatorka-federalnoi-zemli-nyzhnia-avstriia-pidpysaly-uhodu-pro-spivrobitnytstvo/ |title=Голова Київської ОДА та губернаторка федеральної землі Нижня Австрія підписали угоду про співробітництво - Конгрес місцевих та регіональних влад при Президентові України |last=workflowproduction |date=2025-04-05 |website=www.congress.gov.ua |language=uk |access-date=2025-05-28}}</ref> == Ҫавӑн пек пӑхӑр == {{Div col|cols=2}} * [[Кейӳ Руҫӗ]] * [[Кейӳ кнеҫлӗхӗ]] * [[Кейӳ кӗпӗрни]] * [[Кейӳ тӑрӑхӗ]] * [[Кейӳ облаҫ канашӗ]] * [[Кейӳ облаҫӗн патшалӑх администрацийӗ]] * [[Триполье культури]] {{Div col end}} == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем|2}} == Вуламалли == {{Div col|cols=2}} * {{книга |автор = |часть = Київська область |заглавие = Украинская Советская (Радянська) Энциклопедия, в 12 томах |оригинал = Українська Радянська Енциклопедія |ссылка = |издание = 2-е видання |место = |издательство = Головна редакція Української Радянської енциклопедії |год = [[1980]] |том = 5 |страницы = 128–131, 144 |страниц = |isbn = |язык=uk}}, там же см. схему «Основные памятки и памятные места Киевской области» на стр. 130.<!-- Можно вынести в Примечания или в Литературу --> * {{книга |автор = |часть = «Київська область» (с. Войкове) |заглавие = История городов и сёл Украинской ССР |оригинал = Історія міст і сіл Української РСР: у 26 томах / Редкол.: П. Т. Тронько (голова редкол.) та ін. |ссылка = http://igsu.org.ua/ |издание = |место = |издательство = Головна редакція Української Радянської енциклопедії АН УРСР |год = [[1971]] |том = <<Київська область>> |страницы = 94; 12 (схема) |страниц = |isbn = }}{{ref-uk}}{{ref-ru}} * {{кĕнеке|каçă=https://zenodo.org/records/13992972|автор=Шендрик Н. І.|пуçелĕк=Довідник з археології України. Київська область|çул=1977|чĕлхе=uk|вырăн=Київ|кăларăм=Наукова думка|страницăсем=144}} * ''Я.&nbsp;В.&nbsp;Верменич''. [http://www.history.org.ua/?encyclop&termin=Kyivska_obl Київська область ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818021436/http://www.history.org.ua/?encyclop&termin=Kyivska_obl |date=18 Серпня 2016 }} // {{ЕІУ|4|226}} * ''В.&nbsp;М.&nbsp;Гудима, Л.&nbsp;В.&nbsp;Кабан, Т.&nbsp;В.&nbsp;Чапаєва, Н.&nbsp;В.&nbsp;Якименко''. [http://esu.com.ua/search_articles.php?id=11238 Київська область ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160818094219/http://esu.com.ua/search_articles.php?id=11238 |date=18 Серпня 2016 }} // {{ЕСУ}} * Малі міста України. [https://ru.calameo.com/read/0047357134e5ba02d4c83 Київська область: бібліогр. покажч.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200201144407/https://ru.calameo.com/read/0047357134e5ba02d4c83 |date=1 Лютого 2020 }} / М-во регіон. розвитку, буд-ва та житл.-комун. госп-ва України, Держ. наук. архітектур.-буд. б-ка ім. В.&nbsp;Г.&nbsp;Заболотного; уклад.: Д.&nbsp;О.&nbsp;Мироненко, С.&nbsp;М.&nbsp;Кайнова, О.&nbsp;В.&nbsp;Углова; редкол.: Г. А. Войцехівська (відп. ред.) [та ін.]; наук. консультант О.&nbsp;Г.&nbsp;Бажан.&nbsp;— Київ: ДНАББ ім. В. Г. Заболотного, 2017.&nbsp;— 623 с. : іл. * Постаті Київщини / [упоряд. Б.&nbsp;О.&nbsp;Чернов].&nbsp;— К. : Міленіум, 2007.&nbsp;— 352 с.&nbsp;— ISBN 966-8063-15-2. * Постаті Київщини. Вип. 2 / [редкол.: В.&nbsp;П.&nbsp;Коцур та ін.].&nbsp;— К. : Міленіум, 2008.&nbsp;— 266 с.&nbsp;— ISBN 966-8063-14-25. {{Div col end}} == Каҫӑсем == * [http://leksika.com.ua/16760626/legal/kiyivska_oblast Київська область] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161118061620/http://leksika.com.ua/16760626/legal/kiyivska_oblast |date=18 Листопада 2016 }} * [http://koda.gov.ua/ koda.gov.ua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170516062902/http://koda.gov.ua/ |date=16 Травня 2017 }}&nbsp;— Вебсайт Київської обласної Державної адміністрації * [http://www.kor.gov.ua kor.gov.ua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220327050800/https://kor.gov.ua/ |date=27 Березня 2022 }}&nbsp;— Вебсайт Київської обласної ради * [http://patent.net.ua/symbol/regions/kv/ua.html patent.net.ua] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060720122618/http://www.patent.net.ua/symbol/regions/kv/ua.html |date=20 Липня 2006 }}&nbsp;— Герб Київської області * [https://web.archive.org/web/20080329110018/http://www.catalogue.biz.ua/ukr/guides/guide_index/1/11/ catalogue.biz.ua]&nbsp;— Довідник поштових індексів Київської області * [http://imsu-kyiv.com/kivska-oblast.html Київська область&nbsp;— Інформаційно-пізнавальний портал | Київська область у складі УРСР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130403080037/http://imsu-kyiv.com/kivska-oblast.html |date=3 Квітня 2013 }} (На основі матеріалів енциклопедичного видання про історію міст та сіл України, тома&nbsp;— Історія міст і сіл Української РСР: Київ.&nbsp;— К.: Гол. ред. УРЕ АН УРСР, 1968., Історія міст і сіл Української РСР. Київська область / Ф.&nbsp;М.&nbsp;Рудич (голова ред. колегії) та ін.&nbsp;— К.: Гол. ред. УРЕ, 1971.&nbsp;— 792 с.) * [https://web.archive.org/web/20161014060300/http://www.radozamok.com.ua/uk Офіційний сайт історико-культурного комплексу «Замок Радомисль»] {{Кейӳ облаҫӗ}} {{Кейӳ облаҫӗнчи хуласем}} {{Кейӳ облаҫӗнчи кунҫуллӑ вырӑнсем}} {{Кейӳ облаҫӗн ертӳҫисем}} {{Кейӳ облаҫӗ темӑсенче}} {{Украинӑн администрациллӗ пайланӑвӗ}} {{Тулаш каҫӑсем}} [[Категори:Киев облаçĕ|*]] [[Категори:Ленин орденĕпе чысланă регионсем]] [[Категори:Администрациллĕ виçесем, алфавитпа]] [[Категори:1932 ҫулта йӗркеленӗ облаҫсем]] [[Категори:1054 ҫулта йӗркеленӗ патшалӑхсем тата территорисем]] 5l3911yz6xt5muw0zou2em8nwe14lsp Клеопатра 0 38841 873327 790133 2026-04-27T09:34:47Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873327 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Kleopatra-VII.-Altes-Museum-Berlin1.jpg|250px|справа|Клеопатра]] '''Клеопа́тра VII Филопа́тор''' ({{lang-grc|Κλεοπάτρα Φιλοπάτωρ}}, [[П. эрч. 69|п. эрч. 69]]-[[П. эрч. 30|п. эрч.30 гг. п. э]]) ҫҫ. — Птоломейсен йăхĕнчи юлашки майра патши . Рим çарпуçне - Марк Антоние юратнипе паллă. Вăл патша пулнă вăхăтра Египета [[Авалхи Рим]] пăхăнтарнă. Пĕрремĕш Рим императорне [[Октавиан Август|Октавиан Август]] парăнас пулманнипе хăйне хăй вĕлернĕ. [[Ӳкерчĕк:Cleopatra VII from Hermitage Peterburg.jpg|thumb|left|160px|Базальтран тунă Клеопатра VII кулепи]] VII-мĕш Клеопатра VII пĕртăван XIII-мĕш Птолемей тата XIV-мĕш Птолемейсемпе пĕрле Египета 21 çул хушши ертсе пынă. Каярах Авалхи Рим çарпуçĕн Марк Антонийĕн арăмĕ пулнă. [[Гай Юлий Цезарь|Юлий Цезарпе]] [[Марк Антоний|Марк Антонийпе]] юрату çыхăнăвĕнче пулнипе паллĕ пулса юлнă. Цезартен ывăл, Антонирен икĕ ывăлпа хĕр пулнă. [[Ӳкерчĕк:Benczur-kleopatra.jpg|thumb|left|200px|''Клеопатра вилĕмĕ'', венгри ӳнерçи Дюла Бенцурăн ӳкерчĕкĕ, [[1911]]]] == Клеопатра искусствора == * Сăвăсем «[[s:Клеопатра|Клеопатра]]» ([[Пушкин Александр Сергеевич|Пушкин]], Брюсов, [[Александр Блок|Блок]], [[Ахматова Анна Андреевна|Ахматова]]) * [[Шекспир|Уильям Шекспир]] «[[Антоний и Клеопатра (пьеса)|Антоний и Клеопатра]]» * [[Бернард Шоу]] «Цезарь и Клеопатра» * [[Эберс Георг|Георг Эберс]] «Клеопатра» * [[Хаггард Генри Райдер|Генри Райдер Хаггард]] «Клеопатра» * Давтян Лариса. «Клеопатра» (поэтический цикл). М., Река времен, 2010 * А. Владимиров «[[Правило Клеопатры]]» (музыкальная драма) === Клеопатра кинора === {{main|Клеопатра (фильм)}} Клеопатра çинчен нумай фильм ӳкернĕ. Чи паллисем: * [[Клеопатра (фильм, 1899)]] — сассăр хура-шурă фильм, режиссёр [[Мельес, Жорж|Жорж Мельес]], тĕп рольте [[Д'Альси Жанна|Жанна Д’альси]] * [[Клеопатра (фильм, 1912)]] — сассăр хура-шурă фильм, рольте [[Хелен Гарднер]] * [[Клеопатра (фильм, 1917)]] — сассăр хура-шурă фильм, рольте [[Теда Бара]] * [[Клеопатра (фильм, 1934)]] — Оскар номинанчĕ, рольте [[Клодетт Колбер]] * [[Цезарь и Клеопатра (фильм, 1945)]] — рольте [[Вивьен Ли]] * [[Антоний и Клеопатра (фильм, 1951)]] — рольте [[Паулин Летс]] * [[Две ночи с Клеопатрой (фильм)]] (1953) — рольте [[Софи Лорен]] * [[Клеопатра (фильм, 1963)]] — Оскар номинанчĕ, Клеопатра рольĕнче [[Тейлор Элизабет|Элизабет Тейлор]] * [[Я, Клеопатра и Антоний (фильм)]] (1966) — рольте [[Ставрас Паравас]] * [[Легионы Клеопатры]] (1959) — рольте [[Линда Кристал]] * [[Астерикс и Клеопатра (мультфильм, 1968)]] — Клеопатра [[Мишлин Дэкс]] сассипе калаçать * [[Антоний и Клеопатра (фильм, 1973)]] —рольтеи [[Джанет Сазман]] * [[Цезарь и Клеопатра (телеспектакль)|Цезарь и Клеопатра]] (1979) — рольте [[Елена Коренева]] * [[Безумные ночи Клеопатры (фильм)]] (1996) — рольте [[Марчелла Петрелли]] * [[Клеопатра (фильм, 1999)]] — рольте [[Варела Леонор|Леонор Варела]] * [[Астерикс и Обеликс: Миссия Клеопатра (фильм)|Астерикс и Обеликс: Миссия Клеопатра (фильм, 2002)]] — Клеопатра рольĕнче [[Беллуччи Моника|Моника Беллуччи]] * [[Римская империя. Август (фильм)]] (2003) — рольте [[Анна Валле]] * [[Рим (телесериал)|Рим]] (2005—2007) — теледрама [[HBO]]/[[BBC]], Клеопатра рольĕнче Линдсей Маршал. == Клеопатра астрономинче == * [[астероид]] [[(216) Клеопатра]]. [[Вена обсерваторийĕ|Вена обсерваторийĕнче]] австри астрономĕ [[Пализа Иоганн]] [[1880 çул]]хи [[ака, 10]] уçнă. * [[Венера|Венера]] çинче [[Ударный кратер|кратер]] [[Клеопатра (кратер)|Клеопатра]]. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Вуламалли == * {{ВТ-ЭСБЕ|Клеопатра}} * [http://ec-dejavu.ru/c/Cleopatra.html А. Петров. '''Несколько страниц в защиту Клеопатры'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140702010639/http://ec-dejavu.ru/c/Cleopatra.html |date=2014-07-02 }} // Восток-Запад-Россия. Сб. статей. — М.: «Прогресс-Традиция», 2002, с. 383—390. * [http://www.sno.pro1.ru/lib/kravchuk/ А Кравчук. '''Закат Птолемеев'''] — М.: «Наука», Гл. ред. вост. литературы, 1973, 217 с. == Каçăсем == При написании статьи использован материал из французской Википедии. Также использовались: * [[Плутарх]], [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/sgo/caesar-f.htm «Цезарь»]; [http://ancientrome.ru/antlitr/plutarch/sgo/antonius-f.htm «Антоний»] * [[Аппиан]], [http://ancientrome.ru/antlitr/appian/index.htm «Гражданские войны», кн. II, V] * [[Гай Светоний Транквилл|Светоний]], «Божественный Юлий», «Август» * [http://wars175x.narod.ru/f2/Html/Pervoistochnik3_1.htm «Записки об Александрийской войне»] неизвестного автора * [[Бенгтсон Герман|Бенгтсон Г.]], Правители эпохи эллинизма, М., 1982 * Александр Кравчук, [http://annales.info/egipet/small/kleop.htm#7994 Закат Птолемеев]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://penelope.uchicago.edu/Thayer/E/Roman/Texts/Cassius_Dio/51*.html#11.5 Roman History], by Cassius Dio, Book 51 {{Авалхи икĕпатсем}} [[Категори:Авалхи Египет]] [[Категори:Птолемейсем]] [[Категори:Авалхи Египет майра патшисем]] [[Категори:Авалхи Икĕпатри майра патшасем]] n0el1r1fbxvpeghksirb13f911aovfu Гуронсем 0 55198 873306 835449 2026-04-26T15:42:02Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873306 wikitext text/x-wiki {{Халăх |ячĕ = Гуронсем |ӳкерчĕк = Groupe Huron-Wendat Wendake 1880.jpg|thumb|right|350px |анлăшĕ = |алпусни = Гуронсем Квебекре, 1880 çул |тăван ячĕ = wendat |йышĕ = ~4000 |вырнаçăвĕ = {{Квебек ялавĕ}}'''[[Квебек]]''' <br />'''[[Оклахома]]''' |çухалнă = |архкультура = |чĕлхе = [[акăлчан чĕлхи|акăлчан]], [[франс чĕлхи|франс]], [[Гурон чĕлхи|гурон]] |расă = [[американ евĕр расă|американ евĕррисем]] |тĕн = [[анимизм]], [[католицизм]] |тăванла = [[ирокезсем]] |кĕрет = |унăн шутĕнче = |пулса тухни = }} '''Гуро́нсем''', '''вайандо́тсем''', тăван ячĕ '''вендат '''(''wendat'') — тахçан хăватлă Çурçĕр Америкăри [[индейсем|индей]] [[йăх]]ĕ. [[Гурон чĕлхи]] (халĕ пĕтнĕ) пысăк [[ирокез чĕлхисем|ирокез ушкăнне]] кĕнĕ. == Кино == * «Чёрная сутана» (Black Robe) — реж. [[Бересфорд, Брюс|Брюс Бересфорд]] (Канада, 1991). * [[Последний из могикан (фильм, 1992)|«Последний из могикан»]] (The Last of the Mohicans) — реж. [[Манн, Майкл|Майкл Манн]] (США, 1992). == Çавăн пекех == * [[Тавискарон]] * [[Сагар-Теода, Габриель]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * Parkman, «The Jesuits in North America» (1867). * Clarke, Peter Dooyentate. ''Origin and Traditional History of the Wyandotts, and Sketches of Other Indian Tribes of North America, True Traditional Stories of Tecumseh and His League'', Global Language Press, 2006. Reprint of 1870 history written by a Wyandot. ISBN 0-9738924-9-8 * Trigger, Bruce G. ''The Huron: Farmers of the North'', New York: Holt, 1969. ISBN 0-03-079550-8. == Каçăсем == * [http://www.youtube.com/watch?v=B3MnTranJyE Индианка из племени гуронов рассказывает как индейцы выживут в условиях кризиса] * [http://www.wyandotte-nation.org/ Wyandotte Nation of Oklahoma] * [http://www.wyandot.org/ Wyandot Nation of Kansas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130816113630/http://www.wyandot.org/ |date=2013-08-16 }} * [http://www.wyandotofanderdon.com/ Wyandot of Anderdon Nation] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130720134851/http://wyandotofanderdon.com/ |date=2013-07-20 }} * [http://www.wendake.ca/ Huron-Wendat Nation] * [http://www.evolpub.com/ALR/ALRSupplement.html#ALRS2 ''Sagard’s Dictionary of Huron''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200616052506/http://www.evolpub.com/ALR/ALRSupplement.html#ALRS2 |date=2020-06-16 }} * [http://www.wdl.org/ru/item/2746/ Договор между индейцами Оттава, Чиппева, Виандот и Потаватоми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150910102945/http://www.wdl.org/ru/item/2746/ |date=2015-09-10 }} {{ЭСБЕ}} [[Категори:Гуронсем|*]] [[Категори:Вудленд индейĕсем]] [[Категори:Канада халăхĕсем]] [[Категори:АПШ халăхĕсем]] [[Категори:Оклахома индейĕсем]] p0gxpjf61ovjrccobikck05anccxzj8 Генри Томас Олкен 0 60960 873304 851825 2026-04-26T13:03:51Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873304 wikitext text/x-wiki {{Ӳкерçĕ |фон= |ят= Генри Томас Олкен |тăван ят= Henry Thomas Alken |çуралнă чухнехи ят= Henry Thomas Alken |ӳкерчĕк=Racing - Henry Alken.png |анлăш=250пкс |ӳкерчĕке ăнлантарни=Юланутсемпе ăмăртни |çуралнă вăхăт=[[1785]], [[Юпа, 12]] |çуралнă вырăн=[[Лондон]] Англи |вилнĕ вăхăт=[[1851]], [[Ака, 7]] |вилнĕ вырăн=[[Лондон]], Англи |пулса тухни= |гражданлăх=[[File:Flag of the United Kingdom.svg|border|20px]] |жанр= çын, çутçанталăк, чĕрчун сăнарĕ |вĕренӳ= |стиль=[[рококо]] |ĕçсем= |пулăшакансем= |сĕм= |сĕм янă= |чыславсем= |хисепсем= |парнесем= |сайт= |викиампар= Category:Henry Thomas Alken }} [[Ӳкерчĕк:Henry Somerset, 7th Duke of Beaufort by Henry Alken.jpg|мини|Генри Сомерсет сăнарĕ]] '''Генри Томас Олкен''' ({{lang-en|Henry Thomas Alken}}; [[Юпа, 12]][[1785]], Сохо, [[Лондон]] - [[Ака, 7]][[1851]], [[Лондон]] — акăлчан ÿнерçи, карикатурçи, кĕнеке илемлетекенĕ тата граверĕ. == Кун-çулĕ == Сэмюел Олкен ÿнерçĕ çемьирен тухнисенчен чи палли. Олкен çемьири кĕçĕн ывăлĕ. Икĕ пиччĕшĕ — Джорджпа Сэмюель Генри те ÿнерçĕсем пулнă. Генри Томас Олкен — пултаруллă ÿнерçĕ, хăй вăхăтĕнче Аслă Британире чылаях паллă пулнă, пурнăçĕ тăршшĕпех, мĕн 1851 çулта виличченех ĕçленĕ. Унăн пултарулăхĕн хастар çулĕсем 1816-1831-сене лекнĕ. Унăн ÿнер тата ÿкерÿ ĕçĕсенче ытларах асăнни — британ йăлинчи спорт, юланутсем ăмăртни, сунар. Унсăр пуçне ÿнерçĕн илемлетнĕ кĕнекисем, кулмалли ÿкерчĕкĕсемпе тата пăсса ÿкернисем британ пичетĕнчен анлăн тухнă. == Вуламалли == * Walter Shaw Sparrow: ''Henry Alken'' (London, 1927) * "Henry Thomas Alken," ''The Grove Dictionary of Art.'' New York: Macmillan. 2000 == Каçăсем == *[http://www.askart.com/AskART/artists/biography.aspx?artist=9000361 Henry Thomas Alken] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140828093157/http://www.askart.com/AskART/artists/biography.aspx?artist=9000361 |date=2014-08-28 }} *[http://www.globalgallery.com/knowledgecenter/artist_biography/henry+alken Global Gallery] *[http://www.artnet.com/library/00/0018/T001852.asp Alken family] *[http://www.artinaclick.com/artist/bio.asp?fk_artist=5400 Biography] *[http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/explore/dgexplore.cfm?col_id=150 Examples of his paintings and sporting sketches] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512200321/http://digitalgallery.nypl.org/nypldigital/explore/dgexplore.cfm?col_id=150 |date=2012-05-12 }} *[http://www.artnet.com/library/00/0018/T001856.asp ''artnet'' biography] *Генри Олкен çу сăррисемпе ÿкерни: [http://www.nicholasbagshawe.com/view-artwork.asp?id=38&categoryid=&periodid=] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331225411/http://www.nicholasbagshawe.com/view-artwork.asp?id=38&categoryid=&periodid= |date=2012-03-31 }}[http://www.nicholasbagshawe.com/view-artwork.asp?id=39&categoryid=&periodid=] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331225453/http://www.nicholasbagshawe.com/view-artwork.asp?id=39&categoryid=&periodid= |date=2012-03-31 }}[http://www.nicholasbagshawe.com/view-artwork.asp?id=40&categoryid=&periodid=] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331225459/http://www.nicholasbagshawe.com/view-artwork.asp?id=40&categoryid=&periodid= |date=2012-03-31 }}[http://www.nicholasbagshawe.com/view-artwork.asp?id=41&categoryid=&periodid=] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120331225507/http://www.nicholasbagshawe.com/view-artwork.asp?id=41&categoryid=&periodid= |date=2012-03-31 }} == Курав == <center> <gallery widths="220px" heights="220px"> File:Fox Hunting - Henry Alken.png|Тилĕ тытни File:Salmon Fishing - Henry Alken.png|Пулăра File:To the Craners of England - Henry Alken.png|Ăмăрту File:Pheasant Shooting - Henry Alken.png|[[Сунар]]та </gallery> </center> [[Категори:Ӳнер]] 4ppaou9429g1k0pbcy0gtpboruagtk4 Дюжев Дмитрий Петрович 0 63692 873319 872946 2026-04-26T18:23:16Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873319 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист |ят = Дмитрий Дюжев |ӳкерчĕк = Дмитрий Дюжев 2011.jpg |анлăшĕ = 250px |ӳкерчĕке ăнлантарни = 2011, утăн 6-мĕшĕ |çуралнă чухнехи ят = Дмитрий Петрович Дюжев |çуралнă вырăн = {{ÇВ|Аçтăрхан|Аçтăрханра}}, [[СССР]] |çуралнă вăхăт = [[1978]], [[утă, 9]] |професси = раççей актёрĕ, юрăçĕ<ref name="myjane.ru">[http://www.myjane.ru/news/text/?id=10430 Дмитрий Дюжев и Тамара Гвердцители: теперь вместе по жизни — новости женского журнала Jane]</ref> режиссёрĕ |юрăç сасси = [[бас]] |хастар çулсем = [[2000]] — х.в. |тĕлĕ = |киностуди = |чнславсем = Карачай-Черкес республикин халăх артисчĕ{{sfn|Дюжев Д.П., МХТ}} }} {{пĕр хушаматлисем|Дюжев}} '''Дми́трий Петро́вич Дю́жев''' ([[1978]], [[утă, 9]] [[Аçтăрхан]]) — раççей театрпа кино актёрĕ, кинорежиссёрĕ. [[File:Дмитрий Дюжев.jpg|200 px|right|thumb|]] == Биографи == == Çемье == * Ашшĕ — Пётр Андреевич Дюжев (1955—2002), актёр. * Амăшĕ — Людмила Григорьевна Дюжева (1957—2003) * Йăмăкĕ — Анастасия Дюжева (1986—1998) == Пултарулăх == === Театрти ĕçсем === === Фильмографи === ==== Актёр ĕçĕсем ==== # 2000 — [[24 часа (фильм, 2000)|24 часа]] — ''сержант охраны СИЗО'' # 2001 — [[Яды, или Всемирная история отравлений]] — ''доктор Эдма Коста'' # 2001 — [[Апрель (фильм, 2001)|Апрель]] — ''охранник'' # 2002 — [[Ковчег (фильм, 2002)|Ковчег]] — ''счастливый случай'' # 2002 — [[К-19 (фильм)]] — матрос (эпизод при прощании Вадима и Кати) # 2002 — [[Бригада (телесериал)|Бригада]] — ''Космос Юрьевич Холмогоров (Космос, Кос)'' # 2002 — [[Светские хроники]] — ''фотограф Петечка'' # 2004 — [[Команда (телесериал)|Команда]] — ''Марк Левин'' # 2003 — [[Родина ждёт]] — ''Николай Ковчугин по кличке «Годзилла»'' # 2003 — [[Стилет (телесериал)|Стилет]] — ''охранник в казино'' # 2004 — [[Охотники за иконами]] — ''мошенник Рубль'' # 2004 — [[Всадник по имени Смерть]] — ''Валентин Кузьмич ([[Азеф, Евно Фишелевич|Е. Ф. Азеф]])'' # 2004 — [[Самара-городок]] — ''хоккеист Никита Хабаров'' # 2004 — [[Слушатель (фильм)|Слушатель]] — ''Сидячко'' # 2004 — [[Русское (фильм)|Русское]] — ''Славка'' # 2004 — [[Летучая мышь (фильм, 2004)|Летучая мышь]] — ''Альфред'' # 2005 — [[Любовь и золото]] — ''капитан Королёв'' # 2005 — [[Жмурки (фильм, 2005)|Жмурки]] — ''Саймон'' # 2005 — [[Счастливый (телесериал)|Счастливый]] — ''Никита Маевский'' # 2005 — [[Мечтать не вредно (фильм, 2005)|Мечтать не вредно]] — ''Андриан'' # [[2006 год в кино|2006]] — [[Первый Скорый]] # 2006 — [[День Победы (фильм)|День Победы]] — ''Алексей Привалов в молодости'' # 2006 — [[Мне не больно (фильм)|Мне не больно]] — ''Олег'' # 2006 — [[Ты – это я]] — ''Игорь'' # 2006 — [[Остров (фильм, 2006)|Остров]] — ''отец Иов'' # 2006 — [[Карамболь (телесериал)|Карамболь]] — ''Слуцкий'' # 2007 — [[Путешествие с домашними животными]] — ''Сергей'' # 2007 — [[Кука (фильм)|Кука]] — ''Рома'' # 2007 — [[Исчезновение (фильм, 2007)|Исчезновение]] — ''Сергей Ветров, бизнесмен'' # 2007 — [[Антидурь]] — ''Вельмишев'' # 2008 — [[Розыгрыш (фильм, 2008)|Розыгрыш]] — ''физрук'' # 2008 — [[Тариф новогодний]] — ''водитель бензовоза'' # 2008 — [[Свой-Чужой]] — ''пожарный Матвей Радищев'' # 2008 — [[Золотая рыбка (мюзикл)|Золотая рыбка]] — ''Элвис'' # 2009 — [[Обратная сторона]] — ''Бек'' # 2009 — [[Каникулы строгого режима]] — ''Евгений Дмитриевич Кольцов, бывший сотрудник милиции'' # 2009 — [[Вербное воскресенье (телесериал)|Вербное воскресенье]] — ''Артур Никитин, внук члена Политбюро'' # 2009 — [[Москва, я люблю тебя!]] — ''Вано (новелла «В центре ГУМа у фонтана»)'' # 2009 — [[Гамлет. XXI век]] — ''Клавдий'' # 2010 — [[Утомлённые солнцем 2: Предстояние]] — ''белорус Иван, сокамерник Котова'' # 2010 — [[Близкий враг]] — ''Олег 'Красавчик''' # 2011 — [[Утомлённые солнцем 2: Цитадель]] — ''белорус Иван, сокамерник Котова'' # 2011 — [[Беременный (фильм)|Беременный]] — ''Сергей Добролюбов'' # 2011 — [[Дело было на Кубани (телесериал)|Дело было на Кубани]] — ''Григорий Лютый'' # 2012 — [[Мамы]] (новелла «Напарник») — ''Сергей Николаевич, сын Светланы Семёновны'' # 2012 — [[Одесса-мама (телесериал)|Одесса-мама]] — ''Андрей Петрович Чебанов, прокурор [[Одесса|Одессы]]'' # 2012 — [[Вождь разнокожих]] — ''Гоша, похититель'' # 2013 — [[Иван сын Амира]] # 2013 — [[Курьер из «Рая»]] — ''Вадим Горохов'' # 2013 — [[Истребители (телесериал)|Истребители]] — ''Илья Бестужев'' # 2015 — [[Временно недоступен (телесериал)|Временно недоступен]] — ''Антон Плетнёв'' # 2015 — [[Разборка в Маниле]] — ''русский снайпер Виктор'' # 2015 — [[Рая знает]] — ''участковый Владимир Петрович'' # 2017 — [[Огни большой деревни]] ==== Режиссёр ĕçĕсем ==== # 2010 — [[Братия]] # 2012 — [[Мамы]] (новелла «Моей любимой») # 2014 — [[Чемпионы (фильм, 2014)|Чемпионы]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://twitter.com/d_dyuzhev Дмитрий Дюжев в Twitter] * [https://www.instagram.com/d_dyuzhev_official/ Дмитрий Дюжев в Instagram] * [https://vk.com/d.dyuzhev_official Дмитрий Дюжев ВКонтакте] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190509114821/https://vk.com/d.dyuzhev_official |date=2019-05-09 }} * {{cite web|url=http://mxat.ru/actors/dyuzhev/ |title=Дмитрий Петрович Дюжев |publisher=МХТ им. Чехова |ref=Дюжев Д.П., МХТ}} * [http://dujev.ru/ Неофициальный сайт, посвященный творчеству Дмитрия Дюжева] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903022344/http://dujev.ru/ |date=2011-09-03 }} [[Категори:ГИТИС-ре вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Мускаври Пултарулăх Театрĕн актёрĕсем]] [[Категори:Раççей телекуравĕн актёрĕсем]] 8lgntmi5gip568lg2ts34e2dqzpwe30 (469372) 2001 QF298 0 73332 873326 871815 2026-04-27T08:34:41Z Kwamikagami 1639 873326 wikitext text/x-wiki {{DISPLAYTITLE:{{mp|(469372) 2001 QF|298}}}} {| class="infobox" style="width: 18em;" |+ style="font-size:larger;" | {{mp|2001 QF|298}} |- | colspan="2" style="text-align:center; background: #E8AB79;" | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | категори | Плутино<ref> {{cite web | date = 2006-12-21 | title = MPEC 2006-X45 : Distant Minor Planets | publisher = Minor Planet Center & Tamkin Foundation Computer Network | url = http://cfa-www.harvard.edu/iau/mpec/K06/K06X45.html | accessdate = 2008-07-24 | archiveurl = http://www.webcitation.org/698gZk6CY?url=http://www.minorplanetcenter.net/iau/mpec/K06/K06X45.html | archivedate = 2012-07-14 | deadurl = yes }}</ref><ref name="Buie">{{cite web | author = [[Буйе Марк Виллиам|Марк Буйе]] | date = 2006-06-12 | title = Orbit Fit and Astrometric record for 01QF298 | publisher = SwRI (Space Science Department) | url = http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/01QF298.html | accessdate = 2008-07-24 | archiveurl = http://www.webcitation.org/698ybAqUb?url=http://www.boulder.swri.edu/~buie/kbo/astrom/01QF298.html | archivedate = 2012-07-14 | deadurl = yes }}</ref> |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''Уçни''' |- | уçакан |Марк У. Би <ref>[http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/TNOs.html Список транснептуновых объектов] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081015120730/http://cfa-www.harvard.edu/iau/lists/TNOs.html |date=2008-10-15 }}</ref> |- | уçнă вырăн | |- | уçнă вăхăт | [[2001]] [[çурла, 18]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | style="vertical-align:top;" |[[Афели]] | 6.546.954.000 км (43,764 а.е.) |- | [[Перигели]] | 5.219.696.000 км (34,892 а.е.) |- | [[Мăн çуртĕнĕл]] | 5.883.325.000 км (39,328 а.е.) |- | [[Орбитăллă эксцентриситет]] | 0,113 |- | [[Орбитăллă тапхăрĕ]] | |- | [[Сидери тапхăрĕ]] | 90083,351 кун (246,63 çул) |- | [[Орбитăллă хăвăртлăхĕ]] | 4,73 км/ç |- | [[Вăтам аномали]] | 139,887° |- | [[Тайăм (астрономи)|Тайăмĕ]] | 22,375° |- | [[Хăпаракан çыххин долготти]] | 164,189° |- | [[Перицентрăн аргуменчĕ]] | |- | [[Планета спутникĕсем|Спутниксем]] | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''Физика пахалăхĕсем''' |- | Размер | 408,2{{±|40,2|44,9}}&nbsp;км<ref name=Herschel>{{Cite journal | author = M. Mommert et al. | title = TNOs are cool: A survey of the trans-Neptunian region—V. Physical characterization of 18 Plutinos using ''Herschel''-PACS observations| doi = 10.1051/0004-6361/201118562 | journal = [[Astronomy & Astrophysics]] | volume = 541 | pages = A93 | date = май 2012 | bibcode = 2012A&A...541A..93M | arxiv = 1202.3657 }}</ref><ref name="bruton">{{cite web | title = Conversion of Absolute Magnitude to Diameter for Minor Planets | publisher = Department of Physics & Astronomy (Stephen F. Austin State University) | author = Dan Bruton | url = http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html | accessdate = 2009-12-27 | archiveurl = http://www.webcitation.org/696RaFuUd?url=http://www.physics.sfasu.edu/astro/asteroids/sizemagnitude.html | archivedate = 2012-07-12 | deadurl = yes }}</ref><ref name="johnston">{{cite web | date = 22 April 2008 | title = List of Known Trans-Neptunian Objects | publisher = Johnston's Archive | author = Wm. Robert Johnston | url = http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnoslist.html | accessdate = 2006-12-17 | archiveurl = http://www.webcitation.org/698yafkQJ?url=http://www.johnstonsarchive.net/astro/tnoslist.html | archivedate = 2012-07-14 | deadurl = yes }}</ref> |- | Экваториаллă радиус | |- | Полярлă радиус | |- | style="vertical-align:top;" | [[Çаврăну эллипсоичĕ|Планета пичĕн лаптăкĕ]] | |- | Хĕсĕнни | |- | style="vertical-align:top;" | [[Калăпăшĕ]] | |- | style="vertical-align:top;" | [[Йывăрăшĕ]] | 1,3×10<sup>20</sup> кг |- | Вăтам [[тачăлăх]]ĕ | 2,0? |- | Экватăрти йывăрăшăн вăйĕ | 0,1411? м/ç² |- | [[Иккĕмĕш космос хăвăртлăхĕ]] | 0,2670? км/ç |- | Сидерлĕ çаврăнăвăн тапхăрĕ | |- | [[Çаврăну хăвăртлăхĕ|Эквтăрти çаврăну йĕрлĕ хăвăртлăхĕ]] | |- | [[Планетăн çаврăну тĕнĕлĕн тайăмĕ|Çаврăну тĕнĕлĕ эклиптика тайăмĕ]] | |- | style="vertical-align:top;" | çурçĕр полюсĕнче [[Тӳррĕн хăпарни]] | |- | Тайăнни | |- | [[Альбедо]] | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" |'''Планета пичĕн температури''' |- | Чи сивĕ | |- | Вăтам | ~44 K (-229°С) |- | Чи вĕри | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Атмосфера|атмосферăн]] йышĕ''' |- | Планета питĕнчи пусăмĕ | |- | align="center" colspan="2" | |} '''{{mp|(469372) 2001 QF|298}}''' — [[Хĕвел системи]]нчи Койпер таврашенчи транснептун объект. 2001-мĕш çулта Марк У. Би. уçнă. Абсолютлă çăлтăр виçи 5,34. == Çавăн пекех пăхăр == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{TNO-stub}} {{ТНО}} {{Хĕвел системи}} {{DEFAULTSORT:469372}} [[Категори:Плутино]] [[Категори:Карлик планета кандидачĕсем]] stmzh2720lb6lku8au29ms607bllvhg Гундерих 0 78143 873305 652862 2026-04-26T15:37:39Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873305 wikitext text/x-wiki '''Гундерих''' (вандал чӗлхипе ''Guntharîx'', {{lang-lat|Gundericus}}; 428 ҫулта вилнӗ) — [[407]]—[[428]] ҫулсенче [[Вандалсем|вандалсен]] патши. == Пурнӑҫӗ == === Пулса-тухни === Гундерих вандалсен патшин, [[Годагисл]]ӑн чӑн арӑмӗнчен ҫуралнӑ кӗҫӗн ывӑлӗ, ҫавна май Годагисл вилсен, астулне Гейзерихран, Годагислӑн чура-хӗрарӑмран ҫуралнӑ аслӑ ывӑлӗнчен иртсе йышаннӑ. [[Кесари Прокопийӗ]] ҫырнӑ тӑрӑх, Гундерих, ача ҫех пулнӑ май, пиччӗшӗн вайпиттипе мӑнаҫлӑхне ҫитеймен, Гейзерих вара ҫар ӗҫне питӗ лайӑх пӗлнӗ тата тӗлӗнмелле тӗрлӗ енчен пултаруллӑ ҫын пулнӑ.'' === Галлипе Испанине тапӑнса кӗни === === Гундерих вилӗмӗ=== Гундерих 428 ҫулта вилнӗ. Кесари Прокопийӗ Гундерих вилӗмӗ ҫинчен икӗ тӗрлӗ каласа парать: <blockquote> ''«Ӑна пиччӗшӗ вӗлернӗ теҫҫӗ. Анчах вандалсем, унпа килӗшмесӗр, Гонтарис германсемпе хирӗҫ ҫапӑҫура тӑшман аллине лексе шӗвӗр кашта ҫине лартнинчен вилнӗ тенӗ, унсӑр пуҫне Гизерих, пӗртен-пӗр ҫарпуҫ пулса тӑнӑ май, вандалсене Ливине ертсе пынӑ. Кӑна эпӗ вандалсенчен хӑйсенченех, пулса иртнине ҫапла каласа панине илтнӗ.»'' </blockquote> Севилья Исидорӗ каланӑ тӑрӑх вара, Гундерих Сӑв. Винценций базиликине аркатнӑ имӗш, Гиспалиса (халӗ Севилья) хулан хӳтӗлевҫи, ҫавӑн пирки «''Турӑ хушнипе пасар лапамӗнче шуйтан ҫитсе тытнинчен ӳксе вилнӗ''». == Асӑрхавсем == == Каҫӑсем == * [http://fmg.ac/Projects/MedLands/VANDALS,%20SUEVI,%20VISIGOTHS.htm#_Toc179360427 Foundation for Medieval Genealogy. Гундерих] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101214065305/http://fmg.ac/Projects/MedLands/VANDALS,%20SUEVI,%20VISIGOTHS.htm#_Toc179360427 |date=2010-12-14 }} * [http://www.vostlit.info/Texts/rus/Isidor_S/vand.phtml?id=582 Исидор Севильский. История Вандалов] * [http://www.vostlit.info/Texts/rus/Prokop/framevand11.htm Прокопий Кесарийский. Война с вандалами] * [http://www.krotov.info/acts/06/turskiy/grig_00.html Григорий Турскийҫ История Франков] [[Категори: Вандал патшисем]] n4um4txv32n94st1vp4k8wn3coky8df Луиджи Джузеппе Ласанья 0 81721 873328 671402 2026-04-27T09:45:19Z Rei Momo 12759 873328 wikitext text/x-wiki [[Image:Luis Lasagna estatua.jpg|Right|thumb|230px|]] '''Луиджи Джузеппе Ласанья''', ытларах ăна ''Дом Луис'' ятпа пĕлеççĕ (4.3.1850, — 6.11.1895, ) - итальян салезиан сăваплăх ĕçлевçи тата [[Эа епархийĕ|Эа епархин]] титулри епископ, 1893 çулхи пушăн 10-мĕшĕнче [[Лев XIII]] поп лартнăранпа виличченех, 1895 çулхи чӳкĕн 6-мĕшĕччен. [[Бразили]]ра тата [[Уругвай]]ра салезиан конгрегацисене йĕркеленĕ. == Биографи == Луиджи Джузеппе 1850 çулта [[Монтеманьо]]ра çуралнă. [[1873]] çулхи çĕртмен 8-мĕшĕнче католици сăваплăх ĕçлевçи санне тивĕçнĕ. [[1876]] çулта Дон Боско рекомендаципе миссионер статусĕпе [[Латин Америки]]не кайнă. [[1893]] çулхи пушăн 10-мĕшĕнче ăна титулри епископ санне панă, пушăн 12-мĕшĕнче Лусидо Мария Парокки кардинал çав вырăна лартнă. Унăн йыхравĕ: "Sal agnis" (тăвар катăкĕсем)<ref>[https://araldicaecclesiastica.blogspot.com/2017/11/lasagna-luigi-giuseppe-sdb-1850-1895.html Araldica ecclesiastica: Lasagna, Luigi Giuseppe]</ref>. Луиджи Джузеппе 1895 çулта [[Жуис-ди-Фора]]ра чукун çул çинче Эстрада-де-Ферро-Сентрал-ду-Бразил патĕнче икĕ пуйăс çапăннипе сарăмсăр çут тĕнрен уйрăлса кайнă<ref>{{cite web | url=https://www.acessa.com/arquivo/jf150anos/1005/ | title=Juiz de Fora 150 anos em um minuto | author=Décio Cataldi | date=2000-05-10 | publisher=acessa.com | accessdate=2020-04-05 |lang=pt}}</ref>. == Литература == * Paolo Albera, ''Mons. Luigi Lasagna: Memorie Biografiche'', 1900. * D. Barberis, ''Mons. Luigi Lasagna “Vale mecum”'', San Benigno Canavese, 1901. * Lorenzo Gentile, Missionsbischof Alois Lasagna, Salesianer 1850–1895, übersetzt durch Leo Schlegel, München, 1933 * Juan E. Belza, ''Luis Lasagna, el obispo misionero'', 1969 == Çав. пекех == * [[Миссионерсем]] * [[Дон Боско селезианĕсем]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.catholic-hierarchy.org/bishop/blas.html Profile of Mons. Lasagna] ''www.catholic-hierarchy.org'' {{Prelate-stub}} {{DEFAULTSORT:Лазанья, Луиджи Джузеппе}} [[Категори:1850 çулта çуралнисем]] [[Категори:1895 çулта вилнисем]] [[Категори:Бразилин тĕн ĕçченĕсем]] [[Категори:Уругвайăн тĕн ĕçченĕсем]] [[Категори:Итали епископĕсем]] dyzl7x6s7urikaxh2n41az0fvbai7f8 Ингуш чĕлхи 0 82138 873322 844977 2026-04-26T23:03:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873322 wikitext text/x-wiki {{Чĕлхе |тĕс = кавказ |ят = Ингуш чĕлхи |тăван ят = ГӀалгӀай мотт |патшалăхсем = [[РФ]], [[Казахстан]], [[Турци]], [[Иордани]] |регионсем = |официаллă чĕлхе = {{RUS}}: {{Ялав|Ингушети}} [[Ингушети]] |йĕркелекен = [[Ингуш Чаха Ахриев ячĕллĕ гуманитари ăслăхĕсен ăслăх-тĕпчев институчĕ]]<ref>{{cite web |url= http://ingnii.ru/|title=Ингушский научно-исследовательский институт гуманитарных наук имени Чаха Ахриева |author= |date= |work= |publisher= ingnii.ru|accessdate=2016-02-26|lang=ru}}</ref> |калаçакан йышĕ =305 868<ref name="perepis-2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/per-itog/tab6.xls Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года]</ref> |рейтинг = |статус = уязвимый<ref>[http://www.unesco.org/languages-atlas/en/atlasmap/language-id-1068.html NESCO Atlas of the World's Languages in Danger]</ref> |çухалнă = |категори = [[Еврази чĕлхисем]] |классификаци = [[Çурçĕр кавказ чĕлхисем|Çурçĕр кавказ мăн çемьи]] (необщепризнано) : [[Нахчи-дагестан чĕлхисем|Нахчи-дагестан çемьи]] :: [[Нахчи чĕлхисем|Нахчи турачĕ]] ::: [[Вайнах чĕлхисем|Вайнах ушкăнĕ]] |çыру = [[кириллица]] ([[ингуш çырулăхĕ]]) |ГОСТ 7.75–97 = инг 205 |ISO2 =inh |ISO3 =inh }} '''Ингу́ш чĕлхи''' (тăван ят '''ГӀа́лгӀай мотт''') — [[ингушсем|ингушсен]] тăван чĕлхи, [[Çурçĕр Кавказ]]ра тата [[Казахстан]]ра, çаплах кăштах [[Иордани]]ре, сарăлнă. [[Пĕтĕм Раççейра халăха çырни (2010)|2010 çулта Раççейре халăха çырнипе]] Раççей Федерацинче ингушла 306 пине яхăн çын пуплет<ref name="perepis-2010"/>. [[Нахчи-дагестан чĕлхисем|Нахчи-дагестан чĕлхе çемьине]] кĕрекен [[Нахчи чĕлхисем|нахчи чĕлхисенчен]] пĕри пулать. == Ингуш алфавичĕ == {{main|Ингуш çырулăхĕ}} ''Хальхи ингуш алфавичĕ''<ref>ГӀалгӀай-эрсий дошлорг (Ингушско-русский словарь). Нальчик, 2009. ISBN 978-5-88195-965-4</ref>: {| style="font-family:Arial Unicode MS; font-size:1.4em; border-color:#000000; border-width:1px; border-style:solid; border-collapse:collapse; background-color:#F8F8EF" | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | А а | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Аь аь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Б б | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | В в | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Г г | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ГӀ гӀ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Д д | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Е е |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ё ё | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ж ж | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | З з | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | И и | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Й й | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | К к | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Кх кх | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Къ къ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | КӀ кӀ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Л л | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | М м | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Н н | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | О о | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | П п | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ПӀ пӀ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Р р |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | С с | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Т т | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ТӀ тӀ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | У у | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ф ф | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Х х | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Хь хь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ХӀ хӀ |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ц ц | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ЦӀ цӀ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ч ч | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | ЧӀ чӀ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ш ш | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Щ щ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ъ ъ | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ы ы |- | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ь ь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Э э | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ю ю | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Я я | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Яь яь | style="width:3em; text-align:center; padding: 3px;" | Ӏ |} == Литература == * {{кĕнеке | автор = [[Генко, Анатолий Несторович|Генко А. Н.]] | пай = Из культурного прошлого ингушей | пуçелĕк = Записки коллегии востоковедов при Азиатском музее АН СССР | вырăн = Л. | çул = 1930 | том = V }} * {{кĕнеке | автор = Имнайшвили Д. С. | пай = Основные и послеложные падежи в ингушском языке | пуçелĕк = {{comment|Изв. ИЯИМК|Известия Института языка, истории и материальной культуры им. Н. Я. Марра Грузинского филиала Академии наук СССР}} | вырăн = Тбилиси | çул = 1942 | том = XII }} * {{кĕнеке | автор = Куркиев А. С. | пуçелĕк = Основные вопросы лексикологии ингушского языка | вырăн = Грозный | çӳл = 1979 }} * {{кĕнеке | автор = [[Мальсагов, Заурбек Куразович|Мальсагов 3. К.]] | пуçелĕк = Ингушская грамматика со сборником ингушских слов | вырăн = Владикавказ | çул = 1925 }} * {{кĕнеке | автор = Мальсагов 3. К. | пуçелĕк = Грамматика ингушского языка | кăларăм = Изд. 2-е | вырăн = Грозный | çул = 1963 }} * {{кĕнеке | автор = Мальсагов X. С.-Г. | пуçелĕк = Происхождение ингушских фамилий, тейповых общин и роль ингушского языка в языковой семье мира | вырăн = Назрань | çул = 2004 }} * {{кĕнеке | автор = Оздоев И. А., Озиев С. А. | часть = | ссылка часть = | пуçелĕк = Грамматика ингушского языка | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = | кăларăм = Ч. 1 | вырăн = Грозный | издательство = | çул = 1958 | том = | страницы = | столбцы = | страниц = | серия = | isbn = | тираж = | ref = }} * {{кĕнеке | автор = Оздоев И. А. | часть = | ссылка часть = | пуçелĕк = Синтаксис ингушского литературного языка. (Простое предложение) | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = | издание = | вырăн = Грозный | издательство = | çул = 1964 | том = | страницы = | столбцы = | страниц = | серия = | isbn = | тираж = | ref = }} * [[Николс Джоханна|Johanna Nichols]]. ''Ingush Grammar.'' Berkeley: University of California Press, 2010. ISBN 0-520-09877-3. (Книга находится в открытом доступе: [http://escholarship.org/uc/item/3nn7z6w5]) === Сăмахсарсем === * {{кĕнеке | автор = Бекова А. И., Дударов У. Б., Илиева Ф. М., Мальсагова Л. Д., Тариева Л. У. | часть = | ссылка часть = | пуçелĕк = Ингушско-русский словарь | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = | издание = | вырăн = Нальчик | издательство = | çул = 2009 | том = | страницы = | столбцы = | страниц = | серия = | isbn = | тираж = | ref = }} * {{кĕнеке | автор = Джамалханов 3. Д., [[Мациев, Ахмат Гехаевич|Мациев А. Г.]], Оздоев И. А. | часть = | ссылка часть = | пуçелĕк = Ингушско-чеченско-русский словарь | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = | издание = | вырăн = Грозный | издательство = | çул = 1962 | том = | страницы = | столбцы = | страниц = | серия = | isbn = | тираж = | ref = }} * {{кĕнеке | автор = Куркиев А. С. | часть = | ссылка часть = | пуçелĕк = Ингушско-русский словарь | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = | издание = | вырăн = Магас | издательство = «Сердало» | çул = 2005 | том = | страницы = | столбцы = | страниц = 544 | серия = | isbn = 5-94452-054-X | тираж = 5000 | ref = }} * {{кĕнеке | автор = Оздоев И. А. | часть = | ссылка часть = | пуçелĕк = Русско-ингушский словарь | оригинал = | ссылка = | викитека = | ответственный = | издание = | вырăн = М | издательство = | çул = 1980 | том = | страницы = | столбцы = | страниц = | серия = | isbn = | тираж = | ref = }} * [[Николс Джоханна|Johanna Nichols]]. ''Ingush-English and English-Ingush dictionary = Ghalghaai-ingalsii, ingalsii-ghalghaai lughat.'' London; New York: Routledge Curzon, 2004. ISBN 0-415-31595-6 == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://ingush.narod.ru Ингушский и чеченский языки: грамматика, словари] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160401083547/http://ingush.narod.ru/ |date=2016-04-01 }} * {{БРЭ|статья=Ингушский язык|id=2007922|автор=З. М. Молочиева}} * [http://www.philology.ru/linguistics4/desheriev-desherieva-99.htm Языки мира: Кавказские языки — Ингушский язык] * [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=inh Ethnologue report for Ingush] * [http://linguistics.berkeley.edu/~ingush/ Ingush Language Project at UC Berkeley] * [http://xn--l1aema.xn--p1ai/ Ингушский онлайновый словарь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180924213438/http://xn--l1aema.xn--p1ai/ |date=2018-09-24 }} {{РФ патшалăх чĕлхисем}} {{Нахчи-дагестан чĕлхисем}} {{Ингушсем}} [[Категори:Ингуш чĕлхи| ]] [[Категори:Раççей чĕлхисем]] 216f1e8qwov8z8blm7dgdwktnqlkn3w Венгрири парламент суйлавӗ (2026) 0 129609 873310 873279 2026-04-26T17:38:46Z Max Tenche 25572 /* Ыйтса тухнисем */ 873310 wikitext text/x-wiki {{Суйлав карточки |название = Венгрири парламент суйлавӗ |подпись названия = 2026 ҫулхи Венгрири парламент суйлавӗ<br><small>({{lang-hu|2026-os magyarországi országgyűlési választás}})<small/> |дата = {{Кӗске дата|2026|04|12}} |предыдущие = Венгрири парламент суйлавӗ (2022) |год предыдущих = 2022 |следующие = Венгрири парламент суйлавӗ (2030) |год следующих = 2030 <!-- для флага --> |территория = Венгри |явка избирателей = 79.55% <!-- кандидат № 1--> |портрет1 = [[File:Peter-Magyar-Budapest-15-03-2026 (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет1 = #8de8fe |кандидат1 = [[Мадьяр Петер|Петер Мадьяр]] |партия1 = [[Тиса (парти)|Сумлӑхпа ирӗклӗх партийӗ]] |глава партии с1 = {{Кӗске дата|2024|07|22}} |коалиция1 = |прошлый результат1 = ''ҫӗнӗ парти'' |прошлое число мест1 = |мест получено1 = 140 |суммарное число мест1 = |изменение числа мест1 = |число голосов1 =3,163,629 |доля голосов1 =54.35% |изменение доли голосов1 = <!-- кандидат № 2--> |портрет2 = [[Ӳкерчĕк:Viktor Orbán, 2025.06.26 (02) (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет2 = #ff6a00 |кандидат2 = [[Орбан Виктор|Виктор Орбан]] |партия2 = [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]] |коалиция2 = [[Фидес — ХДХП]] |глава партии с2 = {{Кӗске дата|2003|05|17}} |прошлый результат2 = 54,13 % |прошлое число мест2 = 135 |мест получено2 = 53 |суммарное число мест2 = |изменение числа мест2 ={{ӳкни}} 82 |число голосов2 =2,392,139 |доля голосов2 =37.52% |изменение доли голосов2 = <!-- кандидат № 3 --> |портрет3 = [[Ӳкерчĕк:Toroczkai László 2024 (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет3 = #688d1b |кандидат3 = [[Тороцкаи Ласло|Ласло Тороцкаи]] |партия3 = [[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]] |коалиция3 = |глава партии с3 = {{Кӗске дата|2018|06|23}} |прошлый результат3 = 5,88 % |прошлое число мест3 = 6 |мест получено3 = 6 |суммарное число мест3 = |изменение числа мест3 = {{улшӑну ҫук}} 0 |число голосов3 = 345,864 |доля голосов3 = 5.851% |изменение доли голосов3 = |прочие партии = [[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]] * [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] |карта = 2026 Hungarian parliamentary election.svg |ширина карты = 400px |альт. текст карты = |подпись карты = Суйлав округӗсем тӑрӑх суйлав пӗтӗмлетӗвӗсем |карта2 = 2026_Hungarian_election_results_-_Proportional_List_by_County.svg |ширина карты2 = 400px |альт. текст карты2 = |подпись карты2 = Вармедьесем тӑрӑх парти ят-йышӗсен пӗтӗмлетӗвӗсем |результат = }} '''[[Венгри]]ри {{Тулли дата|2026|04|12}} парламент суйлавӗ''' ({{lang-hu|2026-os magyarországi országgyűlési választás}}). [[1990]] ҫулта ирӗклӗ суйлав йӗрки ҫӗнӗрен пуҫланӑранпа ку парламент суйлавӗ 10-мӗш пулнӑ<ref name="эпньюс">{{Cite web |date=13 January 2026 |title=Hungary sets April 12 election date as Orbán faces tough challenge |url=https://apnews.com/article/hungary-election-scheduled-orban-challenge-magyar-71b54205f00252ca7c466eb5407a2aa1 |access-date=13 January 2026 |website=AP News |language=en}}</ref>. Оппозици [[Тиса (парти)|Тиса партийӗ]], унӑн лидерӗпе [[Фидес]]ӗн ӗлӗкхи пайташӗпе тата [[Европа парламенчӗ]]н депутачӗпе, [[Петер Мадьяр]]па ку суйлавра ҫӗнтернӗ тата [[Венгри премьер-министрӗ|премьер-министрӗн]] [[Виктор Орбан]]ӑн [[Фидес — ХДХП]] ерсте пырӑвне аркатса тӑкнӑ тата [[Виктор Орбан вӑхӑтӗнчи Венгри|Орбанӑн 16 ҫуллӑ тапхӑрне]] вӗҫленӗ. Тиса сасӑсен икӗ виҫҫӗмӗш пайне илнӗрен [[абсолютлӑ нумайрахӑш]] илнӗ тата [[Венгри конституцийӗ|конституцие]] улӑштарма пултарать. == Истори умӗн == === 2022 ҫулхи суйлав === {{Тулли дата|2022|04|3}}, [[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)|халӑх сасӑлавӗн]] 54,13% пухса, [[1990|1990 ҫултанпа]] пур партирен те, альянсран та [[Фидес — ХДХП]] чи пысӑк сасӑ пайне илнӗ. Вӑл тӑваттӑмӗш хут икӗ виҫҫӗмӗшӗ пайне ҫӗнсе илнӗ. «[[Венгришӗн Пӗрлешнӗ]]» альянс питӗ сахал пурӑннӑ тата арканнӑ; унӑн пайташӗсем [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗн]] уйрӑм политикӑллӑ ушкӑнӗсене ларнӑ. Ытти пӗчӗк партисенчен [[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]] ҫеҫ пухӑва кӗме пултарнӑ, Венгр [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] вара кӗмен<ref>{{cite web |date=3 April 2022 |title=Nemzeti Választási Iroda |url=https://vtr.valasztas.hu/ogy2022 |website=valasztas.hu}}</ref>. Суйлав хыҫҫӑн [[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]] кӑна Фидес шайӗнчи, ыйтӑмри икӗ паллӑллӑ пӗтӗмлетӳсем илме пултарнӑ, анчах ҫапах та ертсе пыракан партирен чылай кая юлнӑ<ref>{{cite web |date=16 September 2022 |title=Árnyékkormányt alakít Dobrev Klára |url=https://telex.hu/belfold/2022/09/16/gyurcsany-ferenc-dk-rendkivuli-sajtotajekoztato-felkeszultunk |website=telex.hu}}</ref><ref>{{cite web |date=6 February 2023 |title=Molnár Csaba: Egy dolgot nem próbált még az ellenzék 2010 óta, hogy legyen egy domináns párt |url=https://telex.hu/belfold/2023/02/06/molnar-csaba-dk-partizan-interju-gyurcsany-ferenc |website=telex.hu}}</ref>. Оппозици юхӑнса кайнӑ тата пӗрлешме пултарайман. Фидессӗр пуҫне, Венгрири популярлӑха кура Демократиллӗ коалици ҫӗҫ юлнӑ, анчах Фидес лидерӗн [[Орбан Виктор|Виктор Орбана]] хирӗҫ тӑвас тесе вӑл лайӑх вӑйлӑ пулман. [[2022|2022 ҫултан]] пуҫласа [[Европа парламенчӗ]] Венгрие "электораллӑ автократин гибридлӗ тытӑмӗ" каланӑ тата Венгри тӗлӗшпе [[Европа Пӗрлешӗвӗн килӗшӗвӗн 7-мӗш статья]] усӑ курать (европа хаклӑхне пӑсни).<ref>{{cite web |url=https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-9-2022-0217_EN.html |title=INTERIM REPORT on the proposal for a Council decision determining, pursuant to Article 7(1) of the Treaty on European Union, the existence of a clear risk of a serious breach by Hungary of the values on which the Union is founded |author=Committee on Civil Liberties, Justice and Home Affairs |date=25 July 2022 |publisher=European Parliament |access-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321060050/https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-9-2022-0217_EN.html |archive-date=21 March 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 January 2024 |title=The Hungarian government threatens EU values, institutions, and funds, MEPs say &#124; News &#124; European Parliament |url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20240112IPR16780/the-hungarian-government-threatens-eu-values-institutions-and-funds-meps-say |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202105300/https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20240112IPR16780/the-hungarian-government-threatens-eu-values-institutions-and-funds-meps-say |archive-date=2 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=europarl.europa.eu}}</ref>. [[2024|2024 ҫулта]] сасӑсен ытлашӗпе Европа парламенчӗн депутачӗсем [[Европа Пӗрлешӗвӗн канашӗ]]нчи Венгрин сассин тивӗҫне чарма чӗннӗ<ref>{{Cite web |last=Wax |first=Eddy |date=18 January 2024 |title=EU Parliament calls to strip Hungary of voting rights in rule-of-law clash |url=https://www.politico.eu/article/european-parliament-hungary-voting-rights-rule-of-law-viktor-orban/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131044947/https://www.politico.eu/article/european-parliament-hungary-voting-rights-rule-of-law-viktor-orban/ |archive-date=31 January 2024 |access-date=14 February 2024 |website=Politico}}</ref>. === Тиса чӗрӗлӗвӗ === {{Тулли дата|2024|02|2}} [[Венгри президенчӗ]] [[Новак Каталин|Каталин Новак]] [[2024|иртнӗ ҫулхи]] [[ака уйӑхӗ]]нче педофили ӗҫӗпе ҫыхӑннӑ преступнике каҫарнине пула паллӑ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Children's home crisis threatens very foundation of Orban regime, say analysts |url=https://www.intellinews.com/children-s-home-crisis-threatens-very-foundation-of-orban-regime-say-analysts-312370/ |access-date=30 March 2024 |website=www.intellinews.com |language=en}}</ref>. Ҫак [[Каталин Новакӑн президентлӗ каҫарнине пула харкашу|харкашӑва]] пула Новака тата каҫару ыйтӑвӗ алӑ пуснӑ унӑн юстици министрӗ [[Варга Джудит|Джудит Варгӑна]] ӗҫрен кӑларма хистенӗ<ref name=":2">{{Cite news |last=Thorpe |first=Nick |date=10 February 2024 |title=Hungarian President Katalin Novak resigns over child-abuse pardon scandal |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68264363 |access-date=27 March 2024 |work=[[BBC]] |language=en-GB}}</ref>. Кун хыҫҫӑн, Варгӑн иртнӗ упӑшки [[Мадьяр Петер|Петер Мадьяр]] [[Facebook]]-ра вӑл патшалӑх ӗҫӗнчен тухни ҫинчен пӗлтернӗ. Юлашки ҫулсенчи Орбан влаҫӗн тӗп шухӑшӗ — «националлӑ, суверенлӗ, буржуаллӑ Венгри» — ахаль «политикӑллӑ продукт» пулса тӑнӑ, тата Орбан валли пысӑк коррупцин пытарӑвӗпе тӗрӗс ҫынсене пуянлӑх куҫарӑвӗн тӗллевӗ кӑна кирлӗ, Мадьяр ҫырса хушнӑ<ref>{{Cite web |date=10 February 2024 |title=Varga Judit volt férje: Egy percig sem akarok olyan rendszer részese lenni, amelyben Tónik, Ádámok és Barbarák vígan röhöghetnek a markukba |url=https://telex.hu/belfold/2024/02/10/magyar-peter-varga-judit-volt-ferje-lemondas-ner-rogan-antal |access-date=30 March 2024 |website=telex |language=hu}}</ref>. {{Тулли дата|2024|03|15}} политикӑна суннӑ таврӑнманлӑха пӑхмасӑр, [[Будапешт]]ри ирттернӗ нумай пинлӗ митингре Петер Мадьяр ҫӗнӗ политика партийӗ йӗркелени ҫинчен пӗлтернӗ<ref>{{Cite web |date=26 March 2024 |title=Thousands protest in Budapest as Orban embroiled in corruption scandal |url=https://www.euronews.com/2024/03/26/hungarian-whistleblower-releases-audio-suggesting-corruption-in-embattled-orban-government |access-date=30 March 2024 |website=euronews |language=en}}</ref>. Ҫав уйӑхра йӗркеленӗ ыйтӑмсем тӑрӑх, Мадьяр суйлава хутшӑнсан ҫуйлавҫӑсен 15% яхӑн уншӑн «шанчӑклӑ е питӗ шанчӑклӑ» сасӑлама хатӗр<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=In Hungary, Scandal and Crisis Suddenly Energize the Opposition |url=https://www.thebulwark.com/p/hungary-orban-scandal-crisis-peter-magyar |access-date=18 March 2024 |website=thebulwark |language=en}}</ref>. {{Тулли дата|2024|04|10}} [[Венгрири Европа парламенчӗн суйлавӗ (2024)|Европа парламентне]] те, [[Будапешт пухӑвӗн суйлавӗ (2024)|Будапешт пухӑвне]] те паллӑ мар [[Тиса (парти)|Сумлӑхпа ирӗклӗх партийӗ (Тиса)]] суйланма хӑй хатӗрлӗхӗ ҫинчен пӗлтернӗ. Тиса сасӑсен 30% яхӑн илнӗрен 2-мӗш вырӑна тухнӑ (1-мӗшре Фидес юлнӑ). Урӑх оппозици партийӗсем ӳкнӗрен Венгрин шалти политикинчи лару-тӑру питӗ улшӑннӑ. Хушӑри суйлав хыҫҫӑн, ҫул вӗҫне тухса Тиса чи популярлӑ парти пулса тӑнӑ. Фидес ертсе пырӑвне улӑштарас тесе темле пӗчӗк оппозици партийӗсем суйлава хутшӑнма мар каланӑ<ref>{{Cite web |date=23 October 2024 |title=Magyar Péter: Történelmet írunk, 18 éve nem volt ilyen |url=https://24.hu/kozelet/2024/10/23/magyar-peter-tisza-part-kozvelemeny-kutatas-21-kutatointezet-vezetes/ |access-date=23 October 2024 |website=24.hu |language=hu}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 June 2025 |title=Silence engulfs pro-government polling institutions |url=https://24.hu/belfold/2025/06/25/government-aligned-polling-institutions-silence/ |access-date=24 September 2025 |website=24.hu |language=hu}}</ref>. Ҫӗнӗ суйлава хутшӑнас тесе [[2025|2025 ҫул]] вӗҫӗнче Тиса малтанлӑх суйлавӗнче 106-ран 103 кандидат пуҫтарнӑ<ref>{{Cite web |date=28 November 2025 |title=Nézze meg térképen, ki lesz a Tisza Párt jelöltje az ön körzetében! |url=https://telex.hu/belfold/2025/11/28/terkepen-a-tisza-part-egyeni-jeloltjei |access-date=28 November 2025 |website=telex.hu |language=hu}}</ref>. === Парламентри оппозици коллапсӗ === Каталин Новакӑн президентлӗ каҫарӑвӗн харкашӑвӗччен Венгрири чи вӑйлӑ оппозици партийӗ центрлӗ-сулахай [[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]] шутланнӑ: [[2022|2022 ҫулхи]] [[авӑн уйӑхӗ]]нче унӑн лидерлекен пайташӗ [[Добрев Клара|Клара Добрев]] пӗр партиллӗ [[Клара Добревӗн мӗлкеллӗ кабинечӗ|мӗлкеллӗ кабинет]] туса хунӑ. Мӗлкери кабинетӗн туни ытти оппозици партийӗсене ДК-ӑн тӗп ролне кӑтартнӑ<ref>{{Cite web |last=Kósa |first=András |date=21 December 2023 |title=2023: A Momentum küzdelme az üvegplafonnal |url=https://www.szabadeuropa.hu/a/a-momentum-kuzdelme-az-uvegplafonnal-2023/32741898.html |accessdate=23 February 2026 |work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |language=hu}}</ref>. Анчах малалла ҫулсем ДК-ӑн рейтингӗн пысӑк мар шайӗ тата унӑн пулӑшнин 15-20% ҫӗҫ уҫса кӑтартнӑ<ref>{{Cite web |last1=Nótin |first1=Tamás |last2=Sándor Márton |first2=Németh |date=19 September 2022 |title=Ők Dobrev Klára árnyékkormányának árnyékminiszterei |url=https://index.hu/belfold/2022/09/19/arnyekkormany-dobrev-klara-demokratikus-koalicio-arnyekminiszterek/ |accessdate=23 February 2026 |work=[[Index (Hungarian website)|index.hu]] |language=hu}}</ref>. [[Моментум юхӑмӗпе]] [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]]семсӗр пуҫне, Венгрин оппозициллӗ партийӗсем ([[Венгри социализм партийӗ]], [[Йоббик]], [[Диалог — Симӗссисен партийӗ]], [[LMP — Венгри симӗс партийӗ]]) суйлав пусахиччен ҫитеймен. Вӗсенчен уйрӑмланса Фидесӗн шутланакан пӗрлешӳҫи питӗ сылтӑм [[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]] ялан ку чикӗ ҫитнӗ<ref name="kispart">{{Cite web |last=Cseke |first=Balázs |date=21 January 2026 |title=Nem kispártoknak való vidék ez |url=https://telex.hu/belfold/2026/01/21/valasztas-kispartok-indulasa-visszalepes-lmp-masodik-reformkor-megoldas-mozgalom |accessdate=23 February 2026 |work=[[telex.hu]] |language=hu}}</ref>. [[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)|2022 ҫулхи парламент суйлавӗ]] хыҫҫӑн икӗ ҫул, оппозици партийӗсем енчен пӑхсан, ертсе пыракан [[Фидес — ХДХП]] доминацийӗн тата [[Виктор Орбан премьерлӗхӗ]]н айӗнче апати тапхӑрӗ пулнӑ<ref>{{Cite web |date=3 April 2023 |title=Egy évvel a választás után: befagyott közélet, sorvadó független médiatér |url=https://atlatszo.hu/adat/2023/04/03/egy-evvel-a-valasztas-utan-befagyott-kozelet-sorvado-fuggetlen-mediater/ |accessdate=23 February 2026 |work=atlatszo.hu |language=hu}}</ref>. [[COVID-19 пандемийӗ]]н тата [[Раҫҫей-Украина вӑрҫи (2022-хальхи)|Раҫҫей-Украина вӑрҫин]] вӑхӑтӗнчи тӳрӗ саккунлӑ ертсе пынинчен парламентӗн политикӑллӑ пӗлтерӗшӗ ӳкнӗ<ref>{{Cite web |date=18 March 2022 |title=Ha a járványveszélynek vége, miért van még veszélyhelyzet és rendeleti kormányzás? |url=https://ataszjelenti.444.hu/2022/03/18/ha-a-jarvanyveszelynek-vege-miert-van-meg-veszelyhelyzet-es-rendeleti-kormanyzas |accessdate=23 February 2026 |work=444.hu |language=hu}}</ref>. [[Тиса (парти)|Тиса партийӗн]] политикӑна килни тата васкавлӑ аталанӑвӗ Венгрири пур политикӑллӑ системӑна улӑштарнӑ<ref name="kispart"/>. {{Тулли дата|2024|03|15}} Петер Мадьяр ҫӗнӗ политикӑллӑ парти йӗркеленени ҫинчен пӗлтернӗ чух ҫак вӑхӑтра йӗркелемен партин рейтингӗ 15%-чен ҫитнӗ. Ҫавӑнпа, {{Тулли дата|2024|03|28}} Демократиллӗ коалици ВСП-па тата Диалогпа пӗрле социаллӑ-демократиллӗ симӗс ят-йышри суйлавлӑ альянс тунӑ — [[ДК–ВСП–Диалог альянсӗ]]. Вӑл [[Венгрири Европа парламенчӗн суйлавӗ (2024)|Европа парламентне]] тата [[Венгрири вырӑнлӑ суйлав (2024)|вырӑнлӑ суйлавра]] хутшӑннӑ<ref>{{Cite web |title=Magyar Péter nem alternatíva a baloldali szavazók számára |url=https://index.hu/belfold/2024/03/28/dk-mszp-parbeszed-osszefogas-bejelentes-sajtotajekoztato-magyar-peter-varga-judit/ |access-date=2024-03-28 |website=[[Index.hu]] |date=28 March 2024 |format=}}</ref>. {{Тулли дата|2024|06|9}} Европа парламентне суйлава парламентри оппозици партийӗсем выляса янӑ. Тиса вара сасӑсен 30%-пе яхӑн 7 вырӑн илнӗ, ДК–ВСП–Диалог альянсӗ 8%-пе 2 вырӑн кӑна. Урӑх партисем: Икӗ хӳреллӗ йытӑ, Моментум юхӑмӗ, Йоббик, LMP вырӑн илмен. [[МИХ]]-ри Тисӑн ҫавӑн пек "ҫӗнтерӗвӗ" Орбанӑн Фидесне чӗнни пек ятлӑччӗ<ref>{{Cite web |date=2024-06-10 |title=Hungary's Viktor Orbán stumbles in EU election |url=https://www.politico.eu/article/eu-european-election-results-2024-hungary-viktor-orban-fidesz-party-peter-magyar-tisza-party/ |access-date=2025-06-21 |website=POLITICO |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-06-10 |title=European elections 2024: A night of drama as EU moves to right |url=https://www.bbc.com/news/articles/c722rq29x7wo |access-date=2025-06-21 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-06-10 |title=Orban party loses major support in Hungary's EU election |url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/06/10/hungary-orbans-right-wing-party-wins-eu-election-but-loses-major-support |access-date=2025-06-21 |website=euronews |language=en}}</ref>. Вырӑнлӑ суйлавра Тиса хутшӑнмантан ([[Будапешт пухӑвӗн суйлавӗ (2024)|Будапештсӗр пуҫне]]) парламентри оппозици партийӗсем хӑйсен пур яхӑн вырӑнӗсене сыхланӑ. Пӗр кунран Клара Добрев ДК-ӑн мӗлкеллӗ кабинетне салатса янӑ<ref>{{Cite web |title=Dobrev Klára bejelentette az árnyékkormánya végét |url=https://index.hu/belfold/2024/06/10/dobrev-klara-arnyekkormany-demokratikus-koalicio-valasztas-eredmeny-baloldal-szocialdemokratak/?token=165db367436524012bb234ab4089a179/ |access-date=2024-06-10 |website=[[Index.hu]] |date=10 June 2024 |format=}}</ref>. 2024 ҫулхи [[юпа уйӑхӗ]]нче ДК–ВСП–Диалог альянсӗ пулма пӑрахнӑ та<ref>{{Cite web |date=2024-10-19 |title=Gyurcsány Ferenc: 2026-ban mind a 106 választókerületben állítunk jelöltet |url=https://24.hu/belfold/2024/10/19/demokratikus-koalicio-gyurcsany-ferenc-2026-jeloltek/ |access-date=2024-10-19 |website=24.hu |language=hu}}</ref><ref>{{Cite web |last=Júlia |first=Kozics |date=2024-10-19 |title=Megválasztották az MSZP új elnökét |url=https://index.hu/belfold/2024/10/19/komjathi-imre-mszp-tisztujito-kongresszus-ellenzek-baloldal-kunhalmi-agnes/?token=518cf5cc76b6be1da9910120861f1588 |access-date=2024-11-14 |website=index.hu |language=hu}}</ref>. [[2025|2025 ҫулхи]] рейтингсенчи малтан Тисӑпа Фидес пӗр танлӑ, унтан Фидесрен Тиса ҫӳллӗрех пулса тӑнӑ. Парламентри оппозици хӑй популярлӑха ҫухатнӑ<ref name="kispart"/>. [[2025|2025 ҫулхи]] [[ҫу уйӑхӗ]]нче Моментум юхӑмӗн итрнӗ лидерӗ [[Фекете-Дьёр Андраш|Андраш Фекете-Дьёр]] пулас суйлавра хӑй партие хутшӑнмасӑр чӗннӗ, мӗншӗн тесен хутшӑннирен оппозици сассисем пӗчӗк пайсене уйрӑлаҫҫӗ. Унӑн чӗнни Венгрин политикӑллӑ дискурсӗнче пысӑк ыйтусем ҫуратнӑ<ref>{{Cite web |date=2025-05-07 |title=Fekete-Győr András: Ne induljon a választáson a Momentum, mert elveszi az esélyt a kormányváltástól |url=https://telex.hu/belfold/2025/05/07/fekete-gyor-kilep-a-momentumbol-ha-a-part-elindul-a-2026-os-valasztasokon |access-date=2025-05-31 |website=telex |language=hu}}</ref>. [[Ҫӗртме уйӑхӗ]]нче ертсе пырӑва улӑштарас тесе икӗ оппозици партийӗсем (парламентри мар [[Пӗтӗмӗшле Венгри халӑх партийӗ]] тата парламентри Моментум юхӑмӗ) пулас суйлавра хутшӑнмаҫҫӗ каланӑ<ref>{{Cite web |date=1 June 2025 |title=Márki-Zay pártja nem indul a választáson |url=https://444.hu/2025/06/01/marki-zay-partja-nem-indul-a-valasztason |access-date=1 June 2025 |website=444.hu |language=hu}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 June 2025 |title=Nem indul a Momentum a 2026-os országgyűlési választáson |url=https://telex.hu/belfold/2025/06/07/momentum-kuldottgyules-valasztas-2026 |access-date=7 June 2025 |website=telex.hu |language=hu}}</ref>. [[2026|2026 ҫулхи]] [[кӑрлач уйӑхӗ]]нче виҫӗ парти ([[Йышӑну юхӑмӗ]]пе [[Иккӗмӗш реформлӑ тапхӑр партийӗ]] тата парламентри LMP — Венгри симӗс партийӗ) сулавсенче хутшӑнманлӑх ҫинчен пӗлтернӗ<ref>{{Cite web |date=17 January 2026 |title=Az LMP sem indul az idei választásokon |url=https://telex.hu/belfold/2026/01/17/lmp-nem-indul-2026-orszaggyulesi-valasztasok-visszalepes |access-date=18 January 2026 |website=telex.hu |language=hu}}</ref>. {{Тулли дата|2026|02|7}} парламентри Диалог — Симӗссисен партийӗ суйлавран тухнӑ<ref name="dialogue">{{Cite web |date=7 February 2026 |title=Fogyatkozik a mezőny, a Párbeszéd sem indul az áprilisi választáson |url=https://hvg.hu/itthon/20260207_parbeszed-zoldek-part-nem-indul-valasztas-2026 |access-date=9 February 2026 |website=[[hvg.hu]] |language=hu}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://telex.hu/belfold/2026/01/29/humanistak-nem-indul-2026-os-valasztas-cseh-katalin-bejelentes|title=Nem indul a Humanisták az áprilisi választáson|publisher=telex.hu|date=2026-01-29|accessdate=2026-01-29}}</ref>. [[1994]]-[[1998]] ҫ. тата [[2002]]-[[2010]] ҫ. ертсе пыракан тата [[Венгрири коммунизм вӗҫӗ|политикӑллӑ тытӑм улшӑнӑвӗн]] вӑхӑтӗнчен пӗртен-пӗр (Фидессӗр пуҫне) юлнӑ Венгри социализм партийӗ {{тулли дата|2026|02|20}} пулас суйлавран хӑй кандидатура кӑларнӑ<ref name="mszp">{{cite news |author1=Csaba Finta |date=20 February 2026 |title=Historic: Hungarian Socialists to sit out 2026 election and back strongest opposition challengers |url=https://dailynewshungary.com/hungarian-socialists-sit-out-2026-election/ |publisher=Daily News Hungary}}</ref>. Йоббик те хутшӑнмасӑр йышӑннӑ<ref name="jobbik">{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Visszalépett a Jobbik Pest 12-es és Tolna 3-as választókerületi jelöltje is |url=https://telex.hu/belfold/2026/04/03/visszalep-a-jobbik-jeloltje-pest-12-valasztokorzeteben |access-date=3 April 2026 |website=telex.hu |language=hu}}</ref>. === Суйлав саккунне тӳрлетни === {{Тулли дата|2024|12|17}} [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗнчи]] [[Фидес — ХДХП]] суйлав округӗсен тытӑмлӑхне улӑштарнӑ: Будапештре 2 округ пӑрахӑҫланӑ (18-тан 16 юлнӑ), [[Пешт вармедйи]]нче 2 округ йӗркеленӗ (12-рен 14-ччен ӳсӗннӗ), [[Чонград-Чанад вармедйи|Чонград-Чанадпа]] [[Фейер вармедйи]]сенчи округсен чиккисем улшӑннӑ. Оппозици ку тӳрлетнисем [[джерримендеринг]] манипуляцийӗсемпе ҫыхӑнтарнӑ: кивӗ тытӑмлӑхпа Патшалӑх пухӑвӗнче нумайрахӑш илес тесе Тиса 3-5 позици кӑна ҫӗнтермеллеччӗ<ref>{{cite web |date=17 December 2024 |title=Megszavazták a választási törvény módosítását |url=https://24.hu/belfold/2024/12/17/valasztasi-torveny-modositas-korzethatarok-parlament-szavazas-elfogadtak/ |website=24.hu}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 August 2025 |title=Gerrymandered districts, manipulated polls: Orbán's party banks on local races to win 2026 elections |url=https://english.atlatszo.hu/2025/08/25/gerrymandered-districts-manipulated-polls-orbans-party-banks-on-local-races-to-win-2026-elections/ |access-date=31 August 2025 |website=Atlatszo |language=en-US}}</ref>. == Суйлав системи == [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗн]] 199 пайташӗ хутӑштарнӑ мажоритарлӑ элчӗлӗх тӑрӑх 2 ҫулпа суйланнать: 106 мажоритарлӑ сасӑлав системипе пӗрмандатлӑ округсенче суйланать, юлнӑ 93 пӗр пӗтӗм патшалӑх округӗнче пропорци системипе суйланать. Пӗр парти валла суйлав пусахи 5%, икӗ партиллӗ коалици — 10%, виҫӗ е ытла партиллӗ коалицин пусахи 15% шутланать. Унтан вырӑнсем Д'Ондт меточӗпе пайланаҫҫӗ<ref>{{Cite web |title=Electing Members of the National Assembly - House of the National Assembly - Országgyűlés |url=https://www.parlament.hu/web/house-of-the-national-assembly/election-of-the-members-of-parliament |access-date=28 February 2025 |website=House of the National Assembly |language=en-GB}}</ref>. == Ыйтса тухнисем == [[Ӳкерчĕк:2026_Hungarian_election_polls.svg|thumb|500px|Тӗрлӗрен ыйтса тухнисен пӗтӗмлетӗвӗсем]] == Пӗтӗмлетӳ == Суйлав пӗтӗмлетӗвӗ тӑрӑх [[Петер Мадьяр]]ӑн [[Тиса (парти)|Тиса партийӗ]] [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗнчи]] 199-ран 141 вырӑн илнӗ; [[Виктор Орбан]]ӑн [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ|Фидес]] партийӗ вара— 52 вырӑн<ref name="ajr">[https://www.aljazeera.com/news/2026/4/12/hungary-election-early-results-show-magyars-tisza-ahead-of-orbans-fidesz Peter Magyar wins Hungary election, unseating Viktor Orban after 16 years], Al Jazeera, 12.04.2026</ref><ref name="ajr_1">[https://www.aljazeera.com/news/2026/4/12/world-reacts-to-election-defeat-for-viktor-orban-hungarys-longtime-pm World reacts to Peter Magyar defeating Viktor Orban, Hungary’s longtime PM], Al Jazeera, 12.04.2026</ref>. ;Суйлав пӗтӗмлетӗвӗн тапӑлӗ: {| class=wikitable style=text-align:right |colspan=15 align=center|[[Ӳкерчĕк:Hungary Budapest National Assembly 2026.svg]] |- !colspan=2 rowspan=2|Парти !colspan=3|Парти ят-йышӗ !colspan=3|Пӗр мандатлӑ округ !rowspan=2|Пурӗ вырӑн !rowspan=2|± |- !Сасӑсем !% !Вырӑн !Сасӑсем !% !Вырӑн |- |bgcolor=#8de8fe| ||align=left|[[Тиса (парти)|Сумлӑхпа ирӗклӗх партийӗ (Тиса)]]|| 3 385 890 || 53,18 || 45 || 3 333 415 || 55,26 || 96 || 141 || ''ҫӗнни'' |- |bgcolor=#FF6A00| ||align=left|[[Фидес — ХДХП]] || 2 458 337|| 38,61|| 42 || 2 215 225|| 36,72|| 10 || 52 || {{ӳкни}}83 |- |bgcolor=#688D1B| ||align=left|[[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]] || 358 372|| 5,63|| 6 || 345 252|| 5,72|| 0 || 6 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#005EB8| ||align=left|[[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]] || 70 298 |1,10 |0|| 65 302|| 1,08|| 0 || 0 || {{ӳкни}}16 |- |bgcolor=#999999| ||align=left|[[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] || 51 965 |0,82 |0|| 38 924|| 0,65 || 0 || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#FFFFFF| ||align=left|[[Венгрири чикан нациллӗ хӑйтытӑмлӑхӗ]]|| 19 203|| 0,30|| 0 || align=left colspan=3| || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#0047AB| ||align=left|[[Венгрири нимӗҫ нациллӗ хӑйтытӑмлӑхӗ]]|| 18 419|| 0,29|| 0 || align=left colspan=3| || 0 || {{ӳкни}}1 |- | bgcolor="#008371" | || align="left" |[[Йоббик|Йоббик — Лайӑх Венгришӗн]]|| colspan="3" align="left" | || 7 832|| 0,13|| 0 || 0 || {{ӳкни}}9 |- | bgcolor="#800000" | || align="left" |«[[Венгр пӗршухӑшлӑхӗн юхӑмӗ|Пӗршухӑшлӑх]]» — [[Венгр ӗҫ партийӗ]]|| colspan="3" align="left" | || 4 187|| 0,07|| 0 || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#2e3b74| ||align=left|[[Йӗркеллӗ пурнӑҫ партийӗ]]|| align=left colspan=3| || 328|| 0,01|| 0 || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#97D550| ||align=left|[[LMP — Венгри симӗс партийӗ]]|| align=left colspan=3| || 196|| 0,00|| 0 || 0 || {{ӳкни}}5 |- |bgcolor=#DDDDDD| ||align=left|Урӑх партисем<ref>Ун шутне нациллӗ сахалрахӑш ят-йышӗсем кӗртнӗ</ref>|| 4 249|| 0,07|| 0 || 668|| 0,01|| 0 || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#DDDDDD| ||align=left|[[Пӑхӑнман кандидат]]|| align=left colspan=3| || 20 967|| 0,35|| 0 || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |align=left colspan=2|Юрӑхлӑ бюллетень || 6 366 733|| 99,41|| || || || align=left colspan=3| |- |align=left colspan=2|Юрӑхсӑр бюллетень || 37 670|| 0,59|| || || || align=left colspan=3| |- |align=left colspan=2|'''Пурӗ'''||'''6 404 403'''||'''100,00'''||'''93'''|| '''6''' '''032 296'''||'''100,00'''||'''106'''||'''199'''||{{улшӑну ҫук}} |- |align=left colspan=2|Регистрациленӗ суйлакан/пыни|| '''7 527 742'''|| '''79,69'''|| || '''7 527 742'''|| || || || |- |align=left colspan=10|Ҫӑлкуҫ: [https://vtr.valasztas.hu/ogy2026 Nemzeti Választási Iroda]{{ref-hu}} |} == Ҫавӑн пек пӑхӑр == * [[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)]] * [[Орбан Виктор]] * [[Мадьяр Петер]] * [[Тиса (парти)]] * [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]] * [[Фидес — ХДХП]] * [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] * [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} {{Венгрири суйлав}} [[Категори:Венгрири суйлав]] [[Категори:Европӑри 2026 ҫулхи суйлав]] [[Категори:Венгрири 2026 ҫул]] [[Категори:Венгрири парламент суйлавӗ]] ekhhs978daljcsw9kajo0qvhix9c8ah 873315 873310 2026-04-26T18:04:46Z Max Tenche 25572 /* Ыйтса тухнисем */ ӳкерчӗк хушни 873315 wikitext text/x-wiki {{Суйлав карточки |название = Венгрири парламент суйлавӗ |подпись названия = 2026 ҫулхи Венгрири парламент суйлавӗ<br><small>({{lang-hu|2026-os magyarországi országgyűlési választás}})<small/> |дата = {{Кӗске дата|2026|04|12}} |предыдущие = Венгрири парламент суйлавӗ (2022) |год предыдущих = 2022 |следующие = Венгрири парламент суйлавӗ (2030) |год следующих = 2030 <!-- для флага --> |территория = Венгри |явка избирателей = 79.55% <!-- кандидат № 1--> |портрет1 = [[File:Peter-Magyar-Budapest-15-03-2026 (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет1 = #8de8fe |кандидат1 = [[Мадьяр Петер|Петер Мадьяр]] |партия1 = [[Тиса (парти)|Сумлӑхпа ирӗклӗх партийӗ]] |глава партии с1 = {{Кӗске дата|2024|07|22}} |коалиция1 = |прошлый результат1 = ''ҫӗнӗ парти'' |прошлое число мест1 = |мест получено1 = 140 |суммарное число мест1 = |изменение числа мест1 = |число голосов1 =3,163,629 |доля голосов1 =54.35% |изменение доли голосов1 = <!-- кандидат № 2--> |портрет2 = [[Ӳкерчĕк:Viktor Orbán, 2025.06.26 (02) (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет2 = #ff6a00 |кандидат2 = [[Орбан Виктор|Виктор Орбан]] |партия2 = [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]] |коалиция2 = [[Фидес — ХДХП]] |глава партии с2 = {{Кӗске дата|2003|05|17}} |прошлый результат2 = 54,13 % |прошлое число мест2 = 135 |мест получено2 = 53 |суммарное число мест2 = |изменение числа мест2 ={{ӳкни}} 82 |число голосов2 =2,392,139 |доля голосов2 =37.52% |изменение доли голосов2 = <!-- кандидат № 3 --> |портрет3 = [[Ӳкерчĕк:Toroczkai László 2024 (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет3 = #688d1b |кандидат3 = [[Тороцкаи Ласло|Ласло Тороцкаи]] |партия3 = [[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]] |коалиция3 = |глава партии с3 = {{Кӗске дата|2018|06|23}} |прошлый результат3 = 5,88 % |прошлое число мест3 = 6 |мест получено3 = 6 |суммарное число мест3 = |изменение числа мест3 = {{улшӑну ҫук}} 0 |число голосов3 = 345,864 |доля голосов3 = 5.851% |изменение доли голосов3 = |прочие партии = [[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]] * [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] |карта = 2026 Hungarian parliamentary election.svg |ширина карты = 400px |альт. текст карты = |подпись карты = Суйлав округӗсем тӑрӑх суйлав пӗтӗмлетӗвӗсем |карта2 = 2026_Hungarian_election_results_-_Proportional_List_by_County.svg |ширина карты2 = 400px |альт. текст карты2 = |подпись карты2 = Вармедьесем тӑрӑх парти ят-йышӗсен пӗтӗмлетӗвӗсем |результат = }} '''[[Венгри]]ри {{Тулли дата|2026|04|12}} парламент суйлавӗ''' ({{lang-hu|2026-os magyarországi országgyűlési választás}}). [[1990]] ҫулта ирӗклӗ суйлав йӗрки ҫӗнӗрен пуҫланӑранпа ку парламент суйлавӗ 10-мӗш пулнӑ<ref name="эпньюс">{{Cite web |date=13 January 2026 |title=Hungary sets April 12 election date as Orbán faces tough challenge |url=https://apnews.com/article/hungary-election-scheduled-orban-challenge-magyar-71b54205f00252ca7c466eb5407a2aa1 |access-date=13 January 2026 |website=AP News |language=en}}</ref>. Оппозици [[Тиса (парти)|Тиса партийӗ]], унӑн лидерӗпе [[Фидес]]ӗн ӗлӗкхи пайташӗпе тата [[Европа парламенчӗ]]н депутачӗпе, [[Петер Мадьяр]]па ку суйлавра ҫӗнтернӗ тата [[Венгри премьер-министрӗ|премьер-министрӗн]] [[Виктор Орбан]]ӑн [[Фидес — ХДХП]] ерсте пырӑвне аркатса тӑкнӑ тата [[Виктор Орбан вӑхӑтӗнчи Венгри|Орбанӑн 16 ҫуллӑ тапхӑрне]] вӗҫленӗ. Тиса сасӑсен икӗ виҫҫӗмӗш пайне илнӗрен [[абсолютлӑ нумайрахӑш]] илнӗ тата [[Венгри конституцийӗ|конституцие]] улӑштарма пултарать. == Истори умӗн == === 2022 ҫулхи суйлав === {{Тулли дата|2022|04|3}}, [[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)|халӑх сасӑлавӗн]] 54,13% пухса, [[1990|1990 ҫултанпа]] пур партирен те, альянсран та [[Фидес — ХДХП]] чи пысӑк сасӑ пайне илнӗ. Вӑл тӑваттӑмӗш хут икӗ виҫҫӗмӗшӗ пайне ҫӗнсе илнӗ. «[[Венгришӗн Пӗрлешнӗ]]» альянс питӗ сахал пурӑннӑ тата арканнӑ; унӑн пайташӗсем [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗн]] уйрӑм политикӑллӑ ушкӑнӗсене ларнӑ. Ытти пӗчӗк партисенчен [[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]] ҫеҫ пухӑва кӗме пултарнӑ, Венгр [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] вара кӗмен<ref>{{cite web |date=3 April 2022 |title=Nemzeti Választási Iroda |url=https://vtr.valasztas.hu/ogy2022 |website=valasztas.hu}}</ref>. Суйлав хыҫҫӑн [[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]] кӑна Фидес шайӗнчи, ыйтӑмри икӗ паллӑллӑ пӗтӗмлетӳсем илме пултарнӑ, анчах ҫапах та ертсе пыракан партирен чылай кая юлнӑ<ref>{{cite web |date=16 September 2022 |title=Árnyékkormányt alakít Dobrev Klára |url=https://telex.hu/belfold/2022/09/16/gyurcsany-ferenc-dk-rendkivuli-sajtotajekoztato-felkeszultunk |website=telex.hu}}</ref><ref>{{cite web |date=6 February 2023 |title=Molnár Csaba: Egy dolgot nem próbált még az ellenzék 2010 óta, hogy legyen egy domináns párt |url=https://telex.hu/belfold/2023/02/06/molnar-csaba-dk-partizan-interju-gyurcsany-ferenc |website=telex.hu}}</ref>. Оппозици юхӑнса кайнӑ тата пӗрлешме пултарайман. Фидессӗр пуҫне, Венгрири популярлӑха кура Демократиллӗ коалици ҫӗҫ юлнӑ, анчах Фидес лидерӗн [[Орбан Виктор|Виктор Орбана]] хирӗҫ тӑвас тесе вӑл лайӑх вӑйлӑ пулман. [[2022|2022 ҫултан]] пуҫласа [[Европа парламенчӗ]] Венгрие "электораллӑ автократин гибридлӗ тытӑмӗ" каланӑ тата Венгри тӗлӗшпе [[Европа Пӗрлешӗвӗн килӗшӗвӗн 7-мӗш статья]] усӑ курать (европа хаклӑхне пӑсни).<ref>{{cite web |url=https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-9-2022-0217_EN.html |title=INTERIM REPORT on the proposal for a Council decision determining, pursuant to Article 7(1) of the Treaty on European Union, the existence of a clear risk of a serious breach by Hungary of the values on which the Union is founded |author=Committee on Civil Liberties, Justice and Home Affairs |date=25 July 2022 |publisher=European Parliament |access-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321060050/https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-9-2022-0217_EN.html |archive-date=21 March 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 January 2024 |title=The Hungarian government threatens EU values, institutions, and funds, MEPs say &#124; News &#124; European Parliament |url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20240112IPR16780/the-hungarian-government-threatens-eu-values-institutions-and-funds-meps-say |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202105300/https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20240112IPR16780/the-hungarian-government-threatens-eu-values-institutions-and-funds-meps-say |archive-date=2 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=europarl.europa.eu}}</ref>. [[2024|2024 ҫулта]] сасӑсен ытлашӗпе Европа парламенчӗн депутачӗсем [[Европа Пӗрлешӗвӗн канашӗ]]нчи Венгрин сассин тивӗҫне чарма чӗннӗ<ref>{{Cite web |last=Wax |first=Eddy |date=18 January 2024 |title=EU Parliament calls to strip Hungary of voting rights in rule-of-law clash |url=https://www.politico.eu/article/european-parliament-hungary-voting-rights-rule-of-law-viktor-orban/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131044947/https://www.politico.eu/article/european-parliament-hungary-voting-rights-rule-of-law-viktor-orban/ |archive-date=31 January 2024 |access-date=14 February 2024 |website=Politico}}</ref>. === Тиса чӗрӗлӗвӗ === {{Тулли дата|2024|02|2}} [[Венгри президенчӗ]] [[Новак Каталин|Каталин Новак]] [[2024|иртнӗ ҫулхи]] [[ака уйӑхӗ]]нче педофили ӗҫӗпе ҫыхӑннӑ преступнике каҫарнине пула паллӑ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Children's home crisis threatens very foundation of Orban regime, say analysts |url=https://www.intellinews.com/children-s-home-crisis-threatens-very-foundation-of-orban-regime-say-analysts-312370/ |access-date=30 March 2024 |website=www.intellinews.com |language=en}}</ref>. Ҫак [[Каталин Новакӑн президентлӗ каҫарнине пула харкашу|харкашӑва]] пула Новака тата каҫару ыйтӑвӗ алӑ пуснӑ унӑн юстици министрӗ [[Варга Джудит|Джудит Варгӑна]] ӗҫрен кӑларма хистенӗ<ref name=":2">{{Cite news |last=Thorpe |first=Nick |date=10 February 2024 |title=Hungarian President Katalin Novak resigns over child-abuse pardon scandal |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68264363 |access-date=27 March 2024 |work=[[BBC]] |language=en-GB}}</ref>. Кун хыҫҫӑн, Варгӑн иртнӗ упӑшки [[Мадьяр Петер|Петер Мадьяр]] [[Facebook]]-ра вӑл патшалӑх ӗҫӗнчен тухни ҫинчен пӗлтернӗ. Юлашки ҫулсенчи Орбан влаҫӗн тӗп шухӑшӗ — «националлӑ, суверенлӗ, буржуаллӑ Венгри» — ахаль «политикӑллӑ продукт» пулса тӑнӑ, тата Орбан валли пысӑк коррупцин пытарӑвӗпе тӗрӗс ҫынсене пуянлӑх куҫарӑвӗн тӗллевӗ кӑна кирлӗ, Мадьяр ҫырса хушнӑ<ref>{{Cite web |date=10 February 2024 |title=Varga Judit volt férje: Egy percig sem akarok olyan rendszer részese lenni, amelyben Tónik, Ádámok és Barbarák vígan röhöghetnek a markukba |url=https://telex.hu/belfold/2024/02/10/magyar-peter-varga-judit-volt-ferje-lemondas-ner-rogan-antal |access-date=30 March 2024 |website=telex |language=hu}}</ref>. {{Тулли дата|2024|03|15}} политикӑна суннӑ таврӑнманлӑха пӑхмасӑр, [[Будапешт]]ри ирттернӗ нумай пинлӗ митингре Петер Мадьяр ҫӗнӗ политика партийӗ йӗркелени ҫинчен пӗлтернӗ<ref>{{Cite web |date=26 March 2024 |title=Thousands protest in Budapest as Orban embroiled in corruption scandal |url=https://www.euronews.com/2024/03/26/hungarian-whistleblower-releases-audio-suggesting-corruption-in-embattled-orban-government |access-date=30 March 2024 |website=euronews |language=en}}</ref>. Ҫав уйӑхра йӗркеленӗ ыйтӑмсем тӑрӑх, Мадьяр суйлава хутшӑнсан ҫуйлавҫӑсен 15% яхӑн уншӑн «шанчӑклӑ е питӗ шанчӑклӑ» сасӑлама хатӗр<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=In Hungary, Scandal and Crisis Suddenly Energize the Opposition |url=https://www.thebulwark.com/p/hungary-orban-scandal-crisis-peter-magyar |access-date=18 March 2024 |website=thebulwark |language=en}}</ref>. {{Тулли дата|2024|04|10}} [[Венгрири Европа парламенчӗн суйлавӗ (2024)|Европа парламентне]] те, [[Будапешт пухӑвӗн суйлавӗ (2024)|Будапешт пухӑвне]] те паллӑ мар [[Тиса (парти)|Сумлӑхпа ирӗклӗх партийӗ (Тиса)]] суйланма хӑй хатӗрлӗхӗ ҫинчен пӗлтернӗ. Тиса сасӑсен 30% яхӑн илнӗрен 2-мӗш вырӑна тухнӑ (1-мӗшре Фидес юлнӑ). Урӑх оппозици партийӗсем ӳкнӗрен Венгрин шалти политикинчи лару-тӑру питӗ улшӑннӑ. Хушӑри суйлав хыҫҫӑн, ҫул вӗҫне тухса Тиса чи популярлӑ парти пулса тӑнӑ. Фидес ертсе пырӑвне улӑштарас тесе темле пӗчӗк оппозици партийӗсем суйлава хутшӑнма мар каланӑ<ref>{{Cite web |date=23 October 2024 |title=Magyar Péter: Történelmet írunk, 18 éve nem volt ilyen |url=https://24.hu/kozelet/2024/10/23/magyar-peter-tisza-part-kozvelemeny-kutatas-21-kutatointezet-vezetes/ |access-date=23 October 2024 |website=24.hu |language=hu}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 June 2025 |title=Silence engulfs pro-government polling institutions |url=https://24.hu/belfold/2025/06/25/government-aligned-polling-institutions-silence/ |access-date=24 September 2025 |website=24.hu |language=hu}}</ref>. Ҫӗнӗ суйлава хутшӑнас тесе [[2025|2025 ҫул]] вӗҫӗнче Тиса малтанлӑх суйлавӗнче 106-ран 103 кандидат пуҫтарнӑ<ref>{{Cite web |date=28 November 2025 |title=Nézze meg térképen, ki lesz a Tisza Párt jelöltje az ön körzetében! |url=https://telex.hu/belfold/2025/11/28/terkepen-a-tisza-part-egyeni-jeloltjei |access-date=28 November 2025 |website=telex.hu |language=hu}}</ref>. === Парламентри оппозици коллапсӗ === Каталин Новакӑн президентлӗ каҫарӑвӗн харкашӑвӗччен Венгрири чи вӑйлӑ оппозици партийӗ центрлӗ-сулахай [[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]] шутланнӑ: [[2022|2022 ҫулхи]] [[авӑн уйӑхӗ]]нче унӑн лидерлекен пайташӗ [[Добрев Клара|Клара Добрев]] пӗр партиллӗ [[Клара Добревӗн мӗлкеллӗ кабинечӗ|мӗлкеллӗ кабинет]] туса хунӑ. Мӗлкери кабинетӗн туни ытти оппозици партийӗсене ДК-ӑн тӗп ролне кӑтартнӑ<ref>{{Cite web |last=Kósa |first=András |date=21 December 2023 |title=2023: A Momentum küzdelme az üvegplafonnal |url=https://www.szabadeuropa.hu/a/a-momentum-kuzdelme-az-uvegplafonnal-2023/32741898.html |accessdate=23 February 2026 |work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |language=hu}}</ref>. Анчах малалла ҫулсем ДК-ӑн рейтингӗн пысӑк мар шайӗ тата унӑн пулӑшнин 15-20% ҫӗҫ уҫса кӑтартнӑ<ref>{{Cite web |last1=Nótin |first1=Tamás |last2=Sándor Márton |first2=Németh |date=19 September 2022 |title=Ők Dobrev Klára árnyékkormányának árnyékminiszterei |url=https://index.hu/belfold/2022/09/19/arnyekkormany-dobrev-klara-demokratikus-koalicio-arnyekminiszterek/ |accessdate=23 February 2026 |work=[[Index (Hungarian website)|index.hu]] |language=hu}}</ref>. [[Моментум юхӑмӗпе]] [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]]семсӗр пуҫне, Венгрин оппозициллӗ партийӗсем ([[Венгри социализм партийӗ]], [[Йоббик]], [[Диалог — Симӗссисен партийӗ]], [[LMP — Венгри симӗс партийӗ]]) суйлав пусахиччен ҫитеймен. Вӗсенчен уйрӑмланса Фидесӗн шутланакан пӗрлешӳҫи питӗ сылтӑм [[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]] ялан ку чикӗ ҫитнӗ<ref name="kispart">{{Cite web |last=Cseke |first=Balázs |date=21 January 2026 |title=Nem kispártoknak való vidék ez |url=https://telex.hu/belfold/2026/01/21/valasztas-kispartok-indulasa-visszalepes-lmp-masodik-reformkor-megoldas-mozgalom |accessdate=23 February 2026 |work=[[telex.hu]] |language=hu}}</ref>. [[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)|2022 ҫулхи парламент суйлавӗ]] хыҫҫӑн икӗ ҫул, оппозици партийӗсем енчен пӑхсан, ертсе пыракан [[Фидес — ХДХП]] доминацийӗн тата [[Виктор Орбан премьерлӗхӗ]]н айӗнче апати тапхӑрӗ пулнӑ<ref>{{Cite web |date=3 April 2023 |title=Egy évvel a választás után: befagyott közélet, sorvadó független médiatér |url=https://atlatszo.hu/adat/2023/04/03/egy-evvel-a-valasztas-utan-befagyott-kozelet-sorvado-fuggetlen-mediater/ |accessdate=23 February 2026 |work=atlatszo.hu |language=hu}}</ref>. [[COVID-19 пандемийӗ]]н тата [[Раҫҫей-Украина вӑрҫи (2022-хальхи)|Раҫҫей-Украина вӑрҫин]] вӑхӑтӗнчи тӳрӗ саккунлӑ ертсе пынинчен парламентӗн политикӑллӑ пӗлтерӗшӗ ӳкнӗ<ref>{{Cite web |date=18 March 2022 |title=Ha a járványveszélynek vége, miért van még veszélyhelyzet és rendeleti kormányzás? |url=https://ataszjelenti.444.hu/2022/03/18/ha-a-jarvanyveszelynek-vege-miert-van-meg-veszelyhelyzet-es-rendeleti-kormanyzas |accessdate=23 February 2026 |work=444.hu |language=hu}}</ref>. [[Тиса (парти)|Тиса партийӗн]] политикӑна килни тата васкавлӑ аталанӑвӗ Венгрири пур политикӑллӑ системӑна улӑштарнӑ<ref name="kispart"/>. {{Тулли дата|2024|03|15}} Петер Мадьяр ҫӗнӗ политикӑллӑ парти йӗркеленени ҫинчен пӗлтернӗ чух ҫак вӑхӑтра йӗркелемен партин рейтингӗ 15%-чен ҫитнӗ. Ҫавӑнпа, {{Тулли дата|2024|03|28}} Демократиллӗ коалици ВСП-па тата Диалогпа пӗрле социаллӑ-демократиллӗ симӗс ят-йышри суйлавлӑ альянс тунӑ — [[ДК–ВСП–Диалог альянсӗ]]. Вӑл [[Венгрири Европа парламенчӗн суйлавӗ (2024)|Европа парламентне]] тата [[Венгрири вырӑнлӑ суйлав (2024)|вырӑнлӑ суйлавра]] хутшӑннӑ<ref>{{Cite web |title=Magyar Péter nem alternatíva a baloldali szavazók számára |url=https://index.hu/belfold/2024/03/28/dk-mszp-parbeszed-osszefogas-bejelentes-sajtotajekoztato-magyar-peter-varga-judit/ |access-date=2024-03-28 |website=[[Index.hu]] |date=28 March 2024 |format=}}</ref>. {{Тулли дата|2024|06|9}} Европа парламентне суйлава парламентри оппозици партийӗсем выляса янӑ. Тиса вара сасӑсен 30%-пе яхӑн 7 вырӑн илнӗ, ДК–ВСП–Диалог альянсӗ 8%-пе 2 вырӑн кӑна. Урӑх партисем: Икӗ хӳреллӗ йытӑ, Моментум юхӑмӗ, Йоббик, LMP вырӑн илмен. [[МИХ]]-ри Тисӑн ҫавӑн пек "ҫӗнтерӗвӗ" Орбанӑн Фидесне чӗнни пек ятлӑччӗ<ref>{{Cite web |date=2024-06-10 |title=Hungary's Viktor Orbán stumbles in EU election |url=https://www.politico.eu/article/eu-european-election-results-2024-hungary-viktor-orban-fidesz-party-peter-magyar-tisza-party/ |access-date=2025-06-21 |website=POLITICO |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-06-10 |title=European elections 2024: A night of drama as EU moves to right |url=https://www.bbc.com/news/articles/c722rq29x7wo |access-date=2025-06-21 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-06-10 |title=Orban party loses major support in Hungary's EU election |url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/06/10/hungary-orbans-right-wing-party-wins-eu-election-but-loses-major-support |access-date=2025-06-21 |website=euronews |language=en}}</ref>. Вырӑнлӑ суйлавра Тиса хутшӑнмантан ([[Будапешт пухӑвӗн суйлавӗ (2024)|Будапештсӗр пуҫне]]) парламентри оппозици партийӗсем хӑйсен пур яхӑн вырӑнӗсене сыхланӑ. Пӗр кунран Клара Добрев ДК-ӑн мӗлкеллӗ кабинетне салатса янӑ<ref>{{Cite web |title=Dobrev Klára bejelentette az árnyékkormánya végét |url=https://index.hu/belfold/2024/06/10/dobrev-klara-arnyekkormany-demokratikus-koalicio-valasztas-eredmeny-baloldal-szocialdemokratak/?token=165db367436524012bb234ab4089a179/ |access-date=2024-06-10 |website=[[Index.hu]] |date=10 June 2024 |format=}}</ref>. 2024 ҫулхи [[юпа уйӑхӗ]]нче ДК–ВСП–Диалог альянсӗ пулма пӑрахнӑ та<ref>{{Cite web |date=2024-10-19 |title=Gyurcsány Ferenc: 2026-ban mind a 106 választókerületben állítunk jelöltet |url=https://24.hu/belfold/2024/10/19/demokratikus-koalicio-gyurcsany-ferenc-2026-jeloltek/ |access-date=2024-10-19 |website=24.hu |language=hu}}</ref><ref>{{Cite web |last=Júlia |first=Kozics |date=2024-10-19 |title=Megválasztották az MSZP új elnökét |url=https://index.hu/belfold/2024/10/19/komjathi-imre-mszp-tisztujito-kongresszus-ellenzek-baloldal-kunhalmi-agnes/?token=518cf5cc76b6be1da9910120861f1588 |access-date=2024-11-14 |website=index.hu |language=hu}}</ref>. [[2025|2025 ҫулхи]] рейтингсенчи малтан Тисӑпа Фидес пӗр танлӑ, унтан Фидесрен Тиса ҫӳллӗрех пулса тӑнӑ. Парламентри оппозици хӑй популярлӑха ҫухатнӑ<ref name="kispart"/>. [[2025|2025 ҫулхи]] [[ҫу уйӑхӗ]]нче Моментум юхӑмӗн итрнӗ лидерӗ [[Фекете-Дьёр Андраш|Андраш Фекете-Дьёр]] пулас суйлавра хӑй партие хутшӑнмасӑр чӗннӗ, мӗншӗн тесен хутшӑннирен оппозици сассисем пӗчӗк пайсене уйрӑлаҫҫӗ. Унӑн чӗнни Венгрин политикӑллӑ дискурсӗнче пысӑк ыйтусем ҫуратнӑ<ref>{{Cite web |date=2025-05-07 |title=Fekete-Győr András: Ne induljon a választáson a Momentum, mert elveszi az esélyt a kormányváltástól |url=https://telex.hu/belfold/2025/05/07/fekete-gyor-kilep-a-momentumbol-ha-a-part-elindul-a-2026-os-valasztasokon |access-date=2025-05-31 |website=telex |language=hu}}</ref>. [[Ҫӗртме уйӑхӗ]]нче ертсе пырӑва улӑштарас тесе икӗ оппозици партийӗсем (парламентри мар [[Пӗтӗмӗшле Венгри халӑх партийӗ]] тата парламентри Моментум юхӑмӗ) пулас суйлавра хутшӑнмаҫҫӗ каланӑ<ref>{{Cite web |date=1 June 2025 |title=Márki-Zay pártja nem indul a választáson |url=https://444.hu/2025/06/01/marki-zay-partja-nem-indul-a-valasztason |access-date=1 June 2025 |website=444.hu |language=hu}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 June 2025 |title=Nem indul a Momentum a 2026-os országgyűlési választáson |url=https://telex.hu/belfold/2025/06/07/momentum-kuldottgyules-valasztas-2026 |access-date=7 June 2025 |website=telex.hu |language=hu}}</ref>. [[2026|2026 ҫулхи]] [[кӑрлач уйӑхӗ]]нче виҫӗ парти ([[Йышӑну юхӑмӗ]]пе [[Иккӗмӗш реформлӑ тапхӑр партийӗ]] тата парламентри LMP — Венгри симӗс партийӗ) сулавсенче хутшӑнманлӑх ҫинчен пӗлтернӗ<ref>{{Cite web |date=17 January 2026 |title=Az LMP sem indul az idei választásokon |url=https://telex.hu/belfold/2026/01/17/lmp-nem-indul-2026-orszaggyulesi-valasztasok-visszalepes |access-date=18 January 2026 |website=telex.hu |language=hu}}</ref>. {{Тулли дата|2026|02|7}} парламентри Диалог — Симӗссисен партийӗ суйлавран тухнӑ<ref name="dialogue">{{Cite web |date=7 February 2026 |title=Fogyatkozik a mezőny, a Párbeszéd sem indul az áprilisi választáson |url=https://hvg.hu/itthon/20260207_parbeszed-zoldek-part-nem-indul-valasztas-2026 |access-date=9 February 2026 |website=[[hvg.hu]] |language=hu}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://telex.hu/belfold/2026/01/29/humanistak-nem-indul-2026-os-valasztas-cseh-katalin-bejelentes|title=Nem indul a Humanisták az áprilisi választáson|publisher=telex.hu|date=2026-01-29|accessdate=2026-01-29}}</ref>. [[1994]]-[[1998]] ҫ. тата [[2002]]-[[2010]] ҫ. ертсе пыракан тата [[Венгрири коммунизм вӗҫӗ|политикӑллӑ тытӑм улшӑнӑвӗн]] вӑхӑтӗнчен пӗртен-пӗр (Фидессӗр пуҫне) юлнӑ Венгри социализм партийӗ {{тулли дата|2026|02|20}} пулас суйлавран хӑй кандидатура кӑларнӑ<ref name="mszp">{{cite news |author1=Csaba Finta |date=20 February 2026 |title=Historic: Hungarian Socialists to sit out 2026 election and back strongest opposition challengers |url=https://dailynewshungary.com/hungarian-socialists-sit-out-2026-election/ |publisher=Daily News Hungary}}</ref>. Йоббик те хутшӑнмасӑр йышӑннӑ<ref name="jobbik">{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Visszalépett a Jobbik Pest 12-es és Tolna 3-as választókerületi jelöltje is |url=https://telex.hu/belfold/2026/04/03/visszalep-a-jobbik-jeloltje-pest-12-valasztokorzeteben |access-date=3 April 2026 |website=telex.hu |language=hu}}</ref>. === Суйлав саккунне тӳрлетни === {{Тулли дата|2024|12|17}} [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗнчи]] [[Фидес — ХДХП]] суйлав округӗсен тытӑмлӑхне улӑштарнӑ: Будапештре 2 округ пӑрахӑҫланӑ (18-тан 16 юлнӑ), [[Пешт вармедйи]]нче 2 округ йӗркеленӗ (12-рен 14-ччен ӳсӗннӗ), [[Чонград-Чанад вармедйи|Чонград-Чанадпа]] [[Фейер вармедйи]]сенчи округсен чиккисем улшӑннӑ. Оппозици ку тӳрлетнисем [[джерримендеринг]] манипуляцийӗсемпе ҫыхӑнтарнӑ: кивӗ тытӑмлӑхпа Патшалӑх пухӑвӗнче нумайрахӑш илес тесе Тиса 3-5 позици кӑна ҫӗнтермеллеччӗ<ref>{{cite web |date=17 December 2024 |title=Megszavazták a választási törvény módosítását |url=https://24.hu/belfold/2024/12/17/valasztasi-torveny-modositas-korzethatarok-parlament-szavazas-elfogadtak/ |website=24.hu}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 August 2025 |title=Gerrymandered districts, manipulated polls: Orbán's party banks on local races to win 2026 elections |url=https://english.atlatszo.hu/2025/08/25/gerrymandered-districts-manipulated-polls-orbans-party-banks-on-local-races-to-win-2026-elections/ |access-date=31 August 2025 |website=Atlatszo |language=en-US}}</ref>. == Суйлав системи == [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗн]] 199 пайташӗ хутӑштарнӑ мажоритарлӑ элчӗлӗх тӑрӑх 2 ҫулпа суйланнать: 106 мажоритарлӑ сасӑлав системипе пӗрмандатлӑ округсенче суйланать, юлнӑ 93 пӗр пӗтӗм патшалӑх округӗнче пропорци системипе суйланать. Пӗр парти валла суйлав пусахи 5%, икӗ партиллӗ коалици — 10%, виҫӗ е ытла партиллӗ коалицин пусахи 15% шутланать. Унтан вырӑнсем Д'Ондт меточӗпе пайланаҫҫӗ<ref>{{Cite web |title=Electing Members of the National Assembly - House of the National Assembly - Országgyűlés |url=https://www.parlament.hu/web/house-of-the-national-assembly/election-of-the-members-of-parliament |access-date=28 February 2025 |website=House of the National Assembly |language=en-GB}}</ref>. == Ыйтса тухнисем == {{wide image|2026_Hungarian_election_polls.svg|1000px|Тӗрлӗрен ыйтса тухнисен пӗтӗмлетӗвӗсем}} == Пӗтӗмлетӳ == Суйлав пӗтӗмлетӗвӗ тӑрӑх [[Петер Мадьяр]]ӑн [[Тиса (парти)|Тиса партийӗ]] [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗнчи]] 199-ран 141 вырӑн илнӗ; [[Виктор Орбан]]ӑн [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ|Фидес]] партийӗ вара— 52 вырӑн<ref name="ajr">[https://www.aljazeera.com/news/2026/4/12/hungary-election-early-results-show-magyars-tisza-ahead-of-orbans-fidesz Peter Magyar wins Hungary election, unseating Viktor Orban after 16 years], Al Jazeera, 12.04.2026</ref><ref name="ajr_1">[https://www.aljazeera.com/news/2026/4/12/world-reacts-to-election-defeat-for-viktor-orban-hungarys-longtime-pm World reacts to Peter Magyar defeating Viktor Orban, Hungary’s longtime PM], Al Jazeera, 12.04.2026</ref>. ;Суйлав пӗтӗмлетӗвӗн тапӑлӗ: {| class=wikitable style=text-align:right |colspan=15 align=center|[[Ӳкерчĕк:Hungary Budapest National Assembly 2026.svg]] |- !colspan=2 rowspan=2|Парти !colspan=3|Парти ят-йышӗ !colspan=3|Пӗр мандатлӑ округ !rowspan=2|Пурӗ вырӑн !rowspan=2|± |- !Сасӑсем !% !Вырӑн !Сасӑсем !% !Вырӑн |- |bgcolor=#8de8fe| ||align=left|[[Тиса (парти)|Сумлӑхпа ирӗклӗх партийӗ (Тиса)]]|| 3 385 890 || 53,18 || 45 || 3 333 415 || 55,26 || 96 || 141 || ''ҫӗнни'' |- |bgcolor=#FF6A00| ||align=left|[[Фидес — ХДХП]] || 2 458 337|| 38,61|| 42 || 2 215 225|| 36,72|| 10 || 52 || {{ӳкни}}83 |- |bgcolor=#688D1B| ||align=left|[[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]] || 358 372|| 5,63|| 6 || 345 252|| 5,72|| 0 || 6 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#005EB8| ||align=left|[[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]] || 70 298 |1,10 |0|| 65 302|| 1,08|| 0 || 0 || {{ӳкни}}16 |- |bgcolor=#999999| ||align=left|[[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] || 51 965 |0,82 |0|| 38 924|| 0,65 || 0 || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#FFFFFF| ||align=left|[[Венгрири чикан нациллӗ хӑйтытӑмлӑхӗ]]|| 19 203|| 0,30|| 0 || align=left colspan=3| || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#0047AB| ||align=left|[[Венгрири нимӗҫ нациллӗ хӑйтытӑмлӑхӗ]]|| 18 419|| 0,29|| 0 || align=left colspan=3| || 0 || {{ӳкни}}1 |- | bgcolor="#008371" | || align="left" |[[Йоббик|Йоббик — Лайӑх Венгришӗн]]|| colspan="3" align="left" | || 7 832|| 0,13|| 0 || 0 || {{ӳкни}}9 |- | bgcolor="#800000" | || align="left" |«[[Венгр пӗршухӑшлӑхӗн юхӑмӗ|Пӗршухӑшлӑх]]» — [[Венгр ӗҫ партийӗ]]|| colspan="3" align="left" | || 4 187|| 0,07|| 0 || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#2e3b74| ||align=left|[[Йӗркеллӗ пурнӑҫ партийӗ]]|| align=left colspan=3| || 328|| 0,01|| 0 || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#97D550| ||align=left|[[LMP — Венгри симӗс партийӗ]]|| align=left colspan=3| || 196|| 0,00|| 0 || 0 || {{ӳкни}}5 |- |bgcolor=#DDDDDD| ||align=left|Урӑх партисем<ref>Ун шутне нациллӗ сахалрахӑш ят-йышӗсем кӗртнӗ</ref>|| 4 249|| 0,07|| 0 || 668|| 0,01|| 0 || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#DDDDDD| ||align=left|[[Пӑхӑнман кандидат]]|| align=left colspan=3| || 20 967|| 0,35|| 0 || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |align=left colspan=2|Юрӑхлӑ бюллетень || 6 366 733|| 99,41|| || || || align=left colspan=3| |- |align=left colspan=2|Юрӑхсӑр бюллетень || 37 670|| 0,59|| || || || align=left colspan=3| |- |align=left colspan=2|'''Пурӗ'''||'''6 404 403'''||'''100,00'''||'''93'''|| '''6''' '''032 296'''||'''100,00'''||'''106'''||'''199'''||{{улшӑну ҫук}} |- |align=left colspan=2|Регистрациленӗ суйлакан/пыни|| '''7 527 742'''|| '''79,69'''|| || '''7 527 742'''|| || || || |- |align=left colspan=10|Ҫӑлкуҫ: [https://vtr.valasztas.hu/ogy2026 Nemzeti Választási Iroda]{{ref-hu}} |} == Ҫавӑн пек пӑхӑр == * [[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)]] * [[Орбан Виктор]] * [[Мадьяр Петер]] * [[Тиса (парти)]] * [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]] * [[Фидес — ХДХП]] * [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] * [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} {{Венгрири суйлав}} [[Категори:Венгрири суйлав]] [[Категори:Европӑри 2026 ҫулхи суйлав]] [[Категори:Венгрири 2026 ҫул]] [[Категори:Венгрири парламент суйлавӗ]] 025srbgbliivznibm8ngkcdmrvbkbol 873316 873315 2026-04-26T18:08:28Z Max Tenche 25572 ҫӗнетӳ 873316 wikitext text/x-wiki {{Суйлав карточки |название = Венгрири парламент суйлавӗ |подпись названия = 2026 ҫулхи Венгрири парламент суйлавӗ<br><small>({{lang-hu|2026-os magyarországi országgyűlési választás}})<small/> |дата = {{Кӗске дата|2026|04|12}} |предыдущие = Венгрири парламент суйлавӗ (2022) |год предыдущих = 2022 |следующие = Венгрири парламент суйлавӗ (2030) |год следующих = 2030 <!-- для флага --> |территория = Венгри |явка избирателей = 79.55% <!-- кандидат № 1--> |портрет1 = [[File:Peter-Magyar-Budapest-15-03-2026 (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет1 = #8de8fe |кандидат1 = [[Мадьяр Петер|Петер Мадьяр]] |партия1 = [[Тиса (парти)|Сумлӑхпа ирӗклӗх партийӗ]] |глава партии с1 = {{Кӗске дата|2024|07|22}} |коалиция1 = |прошлый результат1 = ''ҫӗнӗ парти'' |прошлое число мест1 = |мест получено1 = 141 |суммарное число мест1 = |изменение числа мест1 = |число голосов1 =3 333 415 |доля голосов1 =55,26 |изменение доли голосов1 = <!-- кандидат № 2--> |портрет2 = [[Ӳкерчĕк:Viktor Orbán, 2025.06.26 (02) (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет2 = #ff6a00 |кандидат2 = [[Орбан Виктор|Виктор Орбан]] |партия2 = [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]] |коалиция2 = [[Фидес — ХДХП]] |глава партии с2 = {{Кӗске дата|2003|05|17}} |прошлый результат2 = 54,13 % |прошлое число мест2 = 135 |мест получено2 = 52 |суммарное число мест2 = |изменение числа мест2 ={{ӳкни}} 83 |число голосов2 =2 215 225 |доля голосов2 =36,72 |изменение доли голосов2 = <!-- кандидат № 3 --> |портрет3 = [[Ӳкерчĕк:Toroczkai László 2024 (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет3 = #688d1b |кандидат3 = [[Тороцкаи Ласло|Ласло Тороцкаи]] |партия3 = [[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]] |коалиция3 = |глава партии с3 = {{Кӗске дата|2018|06|23}} |прошлый результат3 = 5,88 % |прошлое число мест3 = 6 |мест получено3 = 6 |суммарное число мест3 = |изменение числа мест3 = {{улшӑну ҫук}} 0 |число голосов3 = 345 252 |доля голосов3 = 5,72 |изменение доли голосов3 = |прочие партии = [[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]] * [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] |карта = 2026 Hungarian parliamentary election.svg |ширина карты = 400px |альт. текст карты = |подпись карты = Суйлав округӗсем тӑрӑх суйлав пӗтӗмлетӗвӗсем |карта2 = 2026_Hungarian_election_results_-_Proportional_List_by_County.svg |ширина карты2 = 400px |альт. текст карты2 = |подпись карты2 = Вармедьесем тӑрӑх парти ят-йышӗсен пӗтӗмлетӗвӗсем |результат = }} '''[[Венгри]]ри {{Тулли дата|2026|04|12}} парламент суйлавӗ''' ({{lang-hu|2026-os magyarországi országgyűlési választás}}). [[1990]] ҫулта ирӗклӗ суйлав йӗрки ҫӗнӗрен пуҫланӑранпа ку парламент суйлавӗ 10-мӗш пулнӑ<ref name="эпньюс">{{Cite web |date=13 January 2026 |title=Hungary sets April 12 election date as Orbán faces tough challenge |url=https://apnews.com/article/hungary-election-scheduled-orban-challenge-magyar-71b54205f00252ca7c466eb5407a2aa1 |access-date=13 January 2026 |website=AP News |language=en}}</ref>. Оппозици [[Тиса (парти)|Тиса партийӗ]], унӑн лидерӗпе [[Фидес]]ӗн ӗлӗкхи пайташӗпе тата [[Европа парламенчӗ]]н депутачӗпе, [[Петер Мадьяр]]па ку суйлавра ҫӗнтернӗ тата [[Венгри премьер-министрӗ|премьер-министрӗн]] [[Виктор Орбан]]ӑн [[Фидес — ХДХП]] ерсте пырӑвне аркатса тӑкнӑ тата [[Виктор Орбан вӑхӑтӗнчи Венгри|Орбанӑн 16 ҫуллӑ тапхӑрне]] вӗҫленӗ. Тиса сасӑсен икӗ виҫҫӗмӗш пайне илнӗрен [[абсолютлӑ нумайрахӑш]] илнӗ тата [[Венгри конституцийӗ|конституцие]] улӑштарма пултарать. == Истори умӗн == === 2022 ҫулхи суйлав === {{Тулли дата|2022|04|3}}, [[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)|халӑх сасӑлавӗн]] 54,13% пухса, [[1990|1990 ҫултанпа]] пур партирен те, альянсран та [[Фидес — ХДХП]] чи пысӑк сасӑ пайне илнӗ. Вӑл тӑваттӑмӗш хут икӗ виҫҫӗмӗшӗ пайне ҫӗнсе илнӗ. «[[Венгришӗн Пӗрлешнӗ]]» альянс питӗ сахал пурӑннӑ тата арканнӑ; унӑн пайташӗсем [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗн]] уйрӑм политикӑллӑ ушкӑнӗсене ларнӑ. Ытти пӗчӗк партисенчен [[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]] ҫеҫ пухӑва кӗме пултарнӑ, Венгр [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] вара кӗмен<ref>{{cite web |date=3 April 2022 |title=Nemzeti Választási Iroda |url=https://vtr.valasztas.hu/ogy2022 |website=valasztas.hu}}</ref>. Суйлав хыҫҫӑн [[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]] кӑна Фидес шайӗнчи, ыйтӑмри икӗ паллӑллӑ пӗтӗмлетӳсем илме пултарнӑ, анчах ҫапах та ертсе пыракан партирен чылай кая юлнӑ<ref>{{cite web |date=16 September 2022 |title=Árnyékkormányt alakít Dobrev Klára |url=https://telex.hu/belfold/2022/09/16/gyurcsany-ferenc-dk-rendkivuli-sajtotajekoztato-felkeszultunk |website=telex.hu}}</ref><ref>{{cite web |date=6 February 2023 |title=Molnár Csaba: Egy dolgot nem próbált még az ellenzék 2010 óta, hogy legyen egy domináns párt |url=https://telex.hu/belfold/2023/02/06/molnar-csaba-dk-partizan-interju-gyurcsany-ferenc |website=telex.hu}}</ref>. Оппозици юхӑнса кайнӑ тата пӗрлешме пултарайман. Фидессӗр пуҫне, Венгрири популярлӑха кура Демократиллӗ коалици ҫӗҫ юлнӑ, анчах Фидес лидерӗн [[Орбан Виктор|Виктор Орбана]] хирӗҫ тӑвас тесе вӑл лайӑх вӑйлӑ пулман. [[2022|2022 ҫултан]] пуҫласа [[Европа парламенчӗ]] Венгрие "электораллӑ автократин гибридлӗ тытӑмӗ" каланӑ тата Венгри тӗлӗшпе [[Европа Пӗрлешӗвӗн килӗшӗвӗн 7-мӗш статья]] усӑ курать (европа хаклӑхне пӑсни).<ref>{{cite web |url=https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-9-2022-0217_EN.html |title=INTERIM REPORT on the proposal for a Council decision determining, pursuant to Article 7(1) of the Treaty on European Union, the existence of a clear risk of a serious breach by Hungary of the values on which the Union is founded |author=Committee on Civil Liberties, Justice and Home Affairs |date=25 July 2022 |publisher=European Parliament |access-date=14 February 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230321060050/https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/A-9-2022-0217_EN.html |archive-date=21 March 2023 |url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web |date=18 January 2024 |title=The Hungarian government threatens EU values, institutions, and funds, MEPs say &#124; News &#124; European Parliament |url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20240112IPR16780/the-hungarian-government-threatens-eu-values-institutions-and-funds-meps-say |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240202105300/https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20240112IPR16780/the-hungarian-government-threatens-eu-values-institutions-and-funds-meps-say |archive-date=2 February 2024 |access-date=14 February 2024 |website=europarl.europa.eu}}</ref>. [[2024|2024 ҫулта]] сасӑсен ытлашӗпе Европа парламенчӗн депутачӗсем [[Европа Пӗрлешӗвӗн канашӗ]]нчи Венгрин сассин тивӗҫне чарма чӗннӗ<ref>{{Cite web |last=Wax |first=Eddy |date=18 January 2024 |title=EU Parliament calls to strip Hungary of voting rights in rule-of-law clash |url=https://www.politico.eu/article/european-parliament-hungary-voting-rights-rule-of-law-viktor-orban/ |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20240131044947/https://www.politico.eu/article/european-parliament-hungary-voting-rights-rule-of-law-viktor-orban/ |archive-date=31 January 2024 |access-date=14 February 2024 |website=Politico}}</ref>. === Тиса чӗрӗлӗвӗ === {{Тулли дата|2024|02|2}} [[Венгри президенчӗ]] [[Новак Каталин|Каталин Новак]] [[2024|иртнӗ ҫулхи]] [[ака уйӑхӗ]]нче педофили ӗҫӗпе ҫыхӑннӑ преступнике каҫарнине пула паллӑ пулса тӑнӑ<ref>{{Cite web |date=14 February 2024 |title=Children's home crisis threatens very foundation of Orban regime, say analysts |url=https://www.intellinews.com/children-s-home-crisis-threatens-very-foundation-of-orban-regime-say-analysts-312370/ |access-date=30 March 2024 |website=www.intellinews.com |language=en}}</ref>. Ҫак [[Каталин Новакӑн президентлӗ каҫарнине пула харкашу|харкашӑва]] пула Новака тата каҫару ыйтӑвӗ алӑ пуснӑ унӑн юстици министрӗ [[Варга Джудит|Джудит Варгӑна]] ӗҫрен кӑларма хистенӗ<ref name=":2">{{Cite news |last=Thorpe |first=Nick |date=10 February 2024 |title=Hungarian President Katalin Novak resigns over child-abuse pardon scandal |url=https://www.bbc.com/news/world-middle-east-68264363 |access-date=27 March 2024 |work=[[BBC]] |language=en-GB}}</ref>. Кун хыҫҫӑн, Варгӑн иртнӗ упӑшки [[Мадьяр Петер|Петер Мадьяр]] [[Facebook]]-ра вӑл патшалӑх ӗҫӗнчен тухни ҫинчен пӗлтернӗ. Юлашки ҫулсенчи Орбан влаҫӗн тӗп шухӑшӗ — «националлӑ, суверенлӗ, буржуаллӑ Венгри» — ахаль «политикӑллӑ продукт» пулса тӑнӑ, тата Орбан валли пысӑк коррупцин пытарӑвӗпе тӗрӗс ҫынсене пуянлӑх куҫарӑвӗн тӗллевӗ кӑна кирлӗ, Мадьяр ҫырса хушнӑ<ref>{{Cite web |date=10 February 2024 |title=Varga Judit volt férje: Egy percig sem akarok olyan rendszer részese lenni, amelyben Tónik, Ádámok és Barbarák vígan röhöghetnek a markukba |url=https://telex.hu/belfold/2024/02/10/magyar-peter-varga-judit-volt-ferje-lemondas-ner-rogan-antal |access-date=30 March 2024 |website=telex |language=hu}}</ref>. {{Тулли дата|2024|03|15}} политикӑна суннӑ таврӑнманлӑха пӑхмасӑр, [[Будапешт]]ри ирттернӗ нумай пинлӗ митингре Петер Мадьяр ҫӗнӗ политика партийӗ йӗркелени ҫинчен пӗлтернӗ<ref>{{Cite web |date=26 March 2024 |title=Thousands protest in Budapest as Orban embroiled in corruption scandal |url=https://www.euronews.com/2024/03/26/hungarian-whistleblower-releases-audio-suggesting-corruption-in-embattled-orban-government |access-date=30 March 2024 |website=euronews |language=en}}</ref>. Ҫав уйӑхра йӗркеленӗ ыйтӑмсем тӑрӑх, Мадьяр суйлава хутшӑнсан ҫуйлавҫӑсен 15% яхӑн уншӑн «шанчӑклӑ е питӗ шанчӑклӑ» сасӑлама хатӗр<ref>{{Cite web |date=18 March 2024 |title=In Hungary, Scandal and Crisis Suddenly Energize the Opposition |url=https://www.thebulwark.com/p/hungary-orban-scandal-crisis-peter-magyar |access-date=18 March 2024 |website=thebulwark |language=en}}</ref>. {{Тулли дата|2024|04|10}} [[Венгрири Европа парламенчӗн суйлавӗ (2024)|Европа парламентне]] те, [[Будапешт пухӑвӗн суйлавӗ (2024)|Будапешт пухӑвне]] те паллӑ мар [[Тиса (парти)|Сумлӑхпа ирӗклӗх партийӗ (Тиса)]] суйланма хӑй хатӗрлӗхӗ ҫинчен пӗлтернӗ. Тиса сасӑсен 30% яхӑн илнӗрен 2-мӗш вырӑна тухнӑ (1-мӗшре Фидес юлнӑ). Урӑх оппозици партийӗсем ӳкнӗрен Венгрин шалти политикинчи лару-тӑру питӗ улшӑннӑ. Хушӑри суйлав хыҫҫӑн, ҫул вӗҫне тухса Тиса чи популярлӑ парти пулса тӑнӑ. Фидес ертсе пырӑвне улӑштарас тесе темле пӗчӗк оппозици партийӗсем суйлава хутшӑнма мар каланӑ<ref>{{Cite web |date=23 October 2024 |title=Magyar Péter: Történelmet írunk, 18 éve nem volt ilyen |url=https://24.hu/kozelet/2024/10/23/magyar-peter-tisza-part-kozvelemeny-kutatas-21-kutatointezet-vezetes/ |access-date=23 October 2024 |website=24.hu |language=hu}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 June 2025 |title=Silence engulfs pro-government polling institutions |url=https://24.hu/belfold/2025/06/25/government-aligned-polling-institutions-silence/ |access-date=24 September 2025 |website=24.hu |language=hu}}</ref>. Ҫӗнӗ суйлава хутшӑнас тесе [[2025|2025 ҫул]] вӗҫӗнче Тиса малтанлӑх суйлавӗнче 106-ран 103 кандидат пуҫтарнӑ<ref>{{Cite web |date=28 November 2025 |title=Nézze meg térképen, ki lesz a Tisza Párt jelöltje az ön körzetében! |url=https://telex.hu/belfold/2025/11/28/terkepen-a-tisza-part-egyeni-jeloltjei |access-date=28 November 2025 |website=telex.hu |language=hu}}</ref>. === Парламентри оппозици коллапсӗ === Каталин Новакӑн президентлӗ каҫарӑвӗн харкашӑвӗччен Венгрири чи вӑйлӑ оппозици партийӗ центрлӗ-сулахай [[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]] шутланнӑ: [[2022|2022 ҫулхи]] [[авӑн уйӑхӗ]]нче унӑн лидерлекен пайташӗ [[Добрев Клара|Клара Добрев]] пӗр партиллӗ [[Клара Добревӗн мӗлкеллӗ кабинечӗ|мӗлкеллӗ кабинет]] туса хунӑ. Мӗлкери кабинетӗн туни ытти оппозици партийӗсене ДК-ӑн тӗп ролне кӑтартнӑ<ref>{{Cite web |last=Kósa |first=András |date=21 December 2023 |title=2023: A Momentum küzdelme az üvegplafonnal |url=https://www.szabadeuropa.hu/a/a-momentum-kuzdelme-az-uvegplafonnal-2023/32741898.html |accessdate=23 February 2026 |work=[[Radio Free Europe/Radio Liberty]] |language=hu}}</ref>. Анчах малалла ҫулсем ДК-ӑн рейтингӗн пысӑк мар шайӗ тата унӑн пулӑшнин 15-20% ҫӗҫ уҫса кӑтартнӑ<ref>{{Cite web |last1=Nótin |first1=Tamás |last2=Sándor Márton |first2=Németh |date=19 September 2022 |title=Ők Dobrev Klára árnyékkormányának árnyékminiszterei |url=https://index.hu/belfold/2022/09/19/arnyekkormany-dobrev-klara-demokratikus-koalicio-arnyekminiszterek/ |accessdate=23 February 2026 |work=[[Index (Hungarian website)|index.hu]] |language=hu}}</ref>. [[Моментум юхӑмӗпе]] [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]]семсӗр пуҫне, Венгрин оппозициллӗ партийӗсем ([[Венгри социализм партийӗ]], [[Йоббик]], [[Диалог — Симӗссисен партийӗ]], [[LMP — Венгри симӗс партийӗ]]) суйлав пусахиччен ҫитеймен. Вӗсенчен уйрӑмланса Фидесӗн шутланакан пӗрлешӳҫи питӗ сылтӑм [[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]] ялан ку чикӗ ҫитнӗ<ref name="kispart">{{Cite web |last=Cseke |first=Balázs |date=21 January 2026 |title=Nem kispártoknak való vidék ez |url=https://telex.hu/belfold/2026/01/21/valasztas-kispartok-indulasa-visszalepes-lmp-masodik-reformkor-megoldas-mozgalom |accessdate=23 February 2026 |work=[[telex.hu]] |language=hu}}</ref>. [[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)|2022 ҫулхи парламент суйлавӗ]] хыҫҫӑн икӗ ҫул, оппозици партийӗсем енчен пӑхсан, ертсе пыракан [[Фидес — ХДХП]] доминацийӗн тата [[Виктор Орбан премьерлӗхӗ]]н айӗнче апати тапхӑрӗ пулнӑ<ref>{{Cite web |date=3 April 2023 |title=Egy évvel a választás után: befagyott közélet, sorvadó független médiatér |url=https://atlatszo.hu/adat/2023/04/03/egy-evvel-a-valasztas-utan-befagyott-kozelet-sorvado-fuggetlen-mediater/ |accessdate=23 February 2026 |work=atlatszo.hu |language=hu}}</ref>. [[COVID-19 пандемийӗ]]н тата [[Раҫҫей-Украина вӑрҫи (2022-хальхи)|Раҫҫей-Украина вӑрҫин]] вӑхӑтӗнчи тӳрӗ саккунлӑ ертсе пынинчен парламентӗн политикӑллӑ пӗлтерӗшӗ ӳкнӗ<ref>{{Cite web |date=18 March 2022 |title=Ha a járványveszélynek vége, miért van még veszélyhelyzet és rendeleti kormányzás? |url=https://ataszjelenti.444.hu/2022/03/18/ha-a-jarvanyveszelynek-vege-miert-van-meg-veszelyhelyzet-es-rendeleti-kormanyzas |accessdate=23 February 2026 |work=444.hu |language=hu}}</ref>. [[Тиса (парти)|Тиса партийӗн]] политикӑна килни тата васкавлӑ аталанӑвӗ Венгрири пур политикӑллӑ системӑна улӑштарнӑ<ref name="kispart"/>. {{Тулли дата|2024|03|15}} Петер Мадьяр ҫӗнӗ политикӑллӑ парти йӗркеленени ҫинчен пӗлтернӗ чух ҫак вӑхӑтра йӗркелемен партин рейтингӗ 15%-чен ҫитнӗ. Ҫавӑнпа, {{Тулли дата|2024|03|28}} Демократиллӗ коалици ВСП-па тата Диалогпа пӗрле социаллӑ-демократиллӗ симӗс ят-йышри суйлавлӑ альянс тунӑ — [[ДК–ВСП–Диалог альянсӗ]]. Вӑл [[Венгрири Европа парламенчӗн суйлавӗ (2024)|Европа парламентне]] тата [[Венгрири вырӑнлӑ суйлав (2024)|вырӑнлӑ суйлавра]] хутшӑннӑ<ref>{{Cite web |title=Magyar Péter nem alternatíva a baloldali szavazók számára |url=https://index.hu/belfold/2024/03/28/dk-mszp-parbeszed-osszefogas-bejelentes-sajtotajekoztato-magyar-peter-varga-judit/ |access-date=2024-03-28 |website=[[Index.hu]] |date=28 March 2024 |format=}}</ref>. {{Тулли дата|2024|06|9}} Европа парламентне суйлава парламентри оппозици партийӗсем выляса янӑ. Тиса вара сасӑсен 30%-пе яхӑн 7 вырӑн илнӗ, ДК–ВСП–Диалог альянсӗ 8%-пе 2 вырӑн кӑна. Урӑх партисем: Икӗ хӳреллӗ йытӑ, Моментум юхӑмӗ, Йоббик, LMP вырӑн илмен. [[МИХ]]-ри Тисӑн ҫавӑн пек "ҫӗнтерӗвӗ" Орбанӑн Фидесне чӗнни пек ятлӑччӗ<ref>{{Cite web |date=2024-06-10 |title=Hungary's Viktor Orbán stumbles in EU election |url=https://www.politico.eu/article/eu-european-election-results-2024-hungary-viktor-orban-fidesz-party-peter-magyar-tisza-party/ |access-date=2025-06-21 |website=POLITICO |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-06-10 |title=European elections 2024: A night of drama as EU moves to right |url=https://www.bbc.com/news/articles/c722rq29x7wo |access-date=2025-06-21 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref><ref>{{Cite web |date=2024-06-10 |title=Orban party loses major support in Hungary's EU election |url=https://www.euronews.com/my-europe/2024/06/10/hungary-orbans-right-wing-party-wins-eu-election-but-loses-major-support |access-date=2025-06-21 |website=euronews |language=en}}</ref>. Вырӑнлӑ суйлавра Тиса хутшӑнмантан ([[Будапешт пухӑвӗн суйлавӗ (2024)|Будапештсӗр пуҫне]]) парламентри оппозици партийӗсем хӑйсен пур яхӑн вырӑнӗсене сыхланӑ. Пӗр кунран Клара Добрев ДК-ӑн мӗлкеллӗ кабинетне салатса янӑ<ref>{{Cite web |title=Dobrev Klára bejelentette az árnyékkormánya végét |url=https://index.hu/belfold/2024/06/10/dobrev-klara-arnyekkormany-demokratikus-koalicio-valasztas-eredmeny-baloldal-szocialdemokratak/?token=165db367436524012bb234ab4089a179/ |access-date=2024-06-10 |website=[[Index.hu]] |date=10 June 2024 |format=}}</ref>. 2024 ҫулхи [[юпа уйӑхӗ]]нче ДК–ВСП–Диалог альянсӗ пулма пӑрахнӑ та<ref>{{Cite web |date=2024-10-19 |title=Gyurcsány Ferenc: 2026-ban mind a 106 választókerületben állítunk jelöltet |url=https://24.hu/belfold/2024/10/19/demokratikus-koalicio-gyurcsany-ferenc-2026-jeloltek/ |access-date=2024-10-19 |website=24.hu |language=hu}}</ref><ref>{{Cite web |last=Júlia |first=Kozics |date=2024-10-19 |title=Megválasztották az MSZP új elnökét |url=https://index.hu/belfold/2024/10/19/komjathi-imre-mszp-tisztujito-kongresszus-ellenzek-baloldal-kunhalmi-agnes/?token=518cf5cc76b6be1da9910120861f1588 |access-date=2024-11-14 |website=index.hu |language=hu}}</ref>. [[2025|2025 ҫулхи]] рейтингсенчи малтан Тисӑпа Фидес пӗр танлӑ, унтан Фидесрен Тиса ҫӳллӗрех пулса тӑнӑ. Парламентри оппозици хӑй популярлӑха ҫухатнӑ<ref name="kispart"/>. [[2025|2025 ҫулхи]] [[ҫу уйӑхӗ]]нче Моментум юхӑмӗн итрнӗ лидерӗ [[Фекете-Дьёр Андраш|Андраш Фекете-Дьёр]] пулас суйлавра хӑй партие хутшӑнмасӑр чӗннӗ, мӗншӗн тесен хутшӑннирен оппозици сассисем пӗчӗк пайсене уйрӑлаҫҫӗ. Унӑн чӗнни Венгрин политикӑллӑ дискурсӗнче пысӑк ыйтусем ҫуратнӑ<ref>{{Cite web |date=2025-05-07 |title=Fekete-Győr András: Ne induljon a választáson a Momentum, mert elveszi az esélyt a kormányváltástól |url=https://telex.hu/belfold/2025/05/07/fekete-gyor-kilep-a-momentumbol-ha-a-part-elindul-a-2026-os-valasztasokon |access-date=2025-05-31 |website=telex |language=hu}}</ref>. [[Ҫӗртме уйӑхӗ]]нче ертсе пырӑва улӑштарас тесе икӗ оппозици партийӗсем (парламентри мар [[Пӗтӗмӗшле Венгри халӑх партийӗ]] тата парламентри Моментум юхӑмӗ) пулас суйлавра хутшӑнмаҫҫӗ каланӑ<ref>{{Cite web |date=1 June 2025 |title=Márki-Zay pártja nem indul a választáson |url=https://444.hu/2025/06/01/marki-zay-partja-nem-indul-a-valasztason |access-date=1 June 2025 |website=444.hu |language=hu}}</ref><ref>{{Cite web |date=7 June 2025 |title=Nem indul a Momentum a 2026-os országgyűlési választáson |url=https://telex.hu/belfold/2025/06/07/momentum-kuldottgyules-valasztas-2026 |access-date=7 June 2025 |website=telex.hu |language=hu}}</ref>. [[2026|2026 ҫулхи]] [[кӑрлач уйӑхӗ]]нче виҫӗ парти ([[Йышӑну юхӑмӗ]]пе [[Иккӗмӗш реформлӑ тапхӑр партийӗ]] тата парламентри LMP — Венгри симӗс партийӗ) сулавсенче хутшӑнманлӑх ҫинчен пӗлтернӗ<ref>{{Cite web |date=17 January 2026 |title=Az LMP sem indul az idei választásokon |url=https://telex.hu/belfold/2026/01/17/lmp-nem-indul-2026-orszaggyulesi-valasztasok-visszalepes |access-date=18 January 2026 |website=telex.hu |language=hu}}</ref>. {{Тулли дата|2026|02|7}} парламентри Диалог — Симӗссисен партийӗ суйлавран тухнӑ<ref name="dialogue">{{Cite web |date=7 February 2026 |title=Fogyatkozik a mezőny, a Párbeszéd sem indul az áprilisi választáson |url=https://hvg.hu/itthon/20260207_parbeszed-zoldek-part-nem-indul-valasztas-2026 |access-date=9 February 2026 |website=[[hvg.hu]] |language=hu}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://telex.hu/belfold/2026/01/29/humanistak-nem-indul-2026-os-valasztas-cseh-katalin-bejelentes|title=Nem indul a Humanisták az áprilisi választáson|publisher=telex.hu|date=2026-01-29|accessdate=2026-01-29}}</ref>. [[1994]]-[[1998]] ҫ. тата [[2002]]-[[2010]] ҫ. ертсе пыракан тата [[Венгрири коммунизм вӗҫӗ|политикӑллӑ тытӑм улшӑнӑвӗн]] вӑхӑтӗнчен пӗртен-пӗр (Фидессӗр пуҫне) юлнӑ Венгри социализм партийӗ {{тулли дата|2026|02|20}} пулас суйлавран хӑй кандидатура кӑларнӑ<ref name="mszp">{{cite news |author1=Csaba Finta |date=20 February 2026 |title=Historic: Hungarian Socialists to sit out 2026 election and back strongest opposition challengers |url=https://dailynewshungary.com/hungarian-socialists-sit-out-2026-election/ |publisher=Daily News Hungary}}</ref>. Йоббик те хутшӑнмасӑр йышӑннӑ<ref name="jobbik">{{Cite web |date=3 April 2026 |title=Visszalépett a Jobbik Pest 12-es és Tolna 3-as választókerületi jelöltje is |url=https://telex.hu/belfold/2026/04/03/visszalep-a-jobbik-jeloltje-pest-12-valasztokorzeteben |access-date=3 April 2026 |website=telex.hu |language=hu}}</ref>. === Суйлав саккунне тӳрлетни === {{Тулли дата|2024|12|17}} [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗнчи]] [[Фидес — ХДХП]] суйлав округӗсен тытӑмлӑхне улӑштарнӑ: Будапештре 2 округ пӑрахӑҫланӑ (18-тан 16 юлнӑ), [[Пешт вармедйи]]нче 2 округ йӗркеленӗ (12-рен 14-ччен ӳсӗннӗ), [[Чонград-Чанад вармедйи|Чонград-Чанадпа]] [[Фейер вармедйи]]сенчи округсен чиккисем улшӑннӑ. Оппозици ку тӳрлетнисем [[джерримендеринг]] манипуляцийӗсемпе ҫыхӑнтарнӑ: кивӗ тытӑмлӑхпа Патшалӑх пухӑвӗнче нумайрахӑш илес тесе Тиса 3-5 позици кӑна ҫӗнтермеллеччӗ<ref>{{cite web |date=17 December 2024 |title=Megszavazták a választási törvény módosítását |url=https://24.hu/belfold/2024/12/17/valasztasi-torveny-modositas-korzethatarok-parlament-szavazas-elfogadtak/ |website=24.hu}}</ref><ref>{{Cite web |date=25 August 2025 |title=Gerrymandered districts, manipulated polls: Orbán's party banks on local races to win 2026 elections |url=https://english.atlatszo.hu/2025/08/25/gerrymandered-districts-manipulated-polls-orbans-party-banks-on-local-races-to-win-2026-elections/ |access-date=31 August 2025 |website=Atlatszo |language=en-US}}</ref>. == Суйлав системи == [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗн]] 199 пайташӗ хутӑштарнӑ мажоритарлӑ элчӗлӗх тӑрӑх 2 ҫулпа суйланнать: 106 мажоритарлӑ сасӑлав системипе пӗрмандатлӑ округсенче суйланать, юлнӑ 93 пӗр пӗтӗм патшалӑх округӗнче пропорци системипе суйланать. Пӗр парти валла суйлав пусахи 5%, икӗ партиллӗ коалици — 10%, виҫӗ е ытла партиллӗ коалицин пусахи 15% шутланать. Унтан вырӑнсем Д'Ондт меточӗпе пайланаҫҫӗ<ref>{{Cite web |title=Electing Members of the National Assembly - House of the National Assembly - Országgyűlés |url=https://www.parlament.hu/web/house-of-the-national-assembly/election-of-the-members-of-parliament |access-date=28 February 2025 |website=House of the National Assembly |language=en-GB}}</ref>. == Ыйтса тухнисем == {{wide image|2026_Hungarian_election_polls.svg|1000px|Тӗрлӗрен ыйтса тухнисен пӗтӗмлетӗвӗсем}} == Пӗтӗмлетӳ == Суйлав пӗтӗмлетӗвӗ тӑрӑх [[Петер Мадьяр]]ӑн [[Тиса (парти)|Тиса партийӗ]] [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗнчи]] 199-ран 141 вырӑн илнӗ; [[Виктор Орбан]]ӑн [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ|Фидес]] партийӗ вара— 52 вырӑн<ref name="ajr">[https://www.aljazeera.com/news/2026/4/12/hungary-election-early-results-show-magyars-tisza-ahead-of-orbans-fidesz Peter Magyar wins Hungary election, unseating Viktor Orban after 16 years], Al Jazeera, 12.04.2026</ref><ref name="ajr_1">[https://www.aljazeera.com/news/2026/4/12/world-reacts-to-election-defeat-for-viktor-orban-hungarys-longtime-pm World reacts to Peter Magyar defeating Viktor Orban, Hungary’s longtime PM], Al Jazeera, 12.04.2026</ref>. ;Суйлав пӗтӗмлетӗвӗн тапӑлӗ: {| class=wikitable style=text-align:right |colspan=15 align=center|[[Ӳкерчĕк:Hungary Budapest National Assembly 2026.svg]] |- !colspan=2 rowspan=2|Парти !colspan=3|Парти ят-йышӗ !colspan=3|Пӗр мандатлӑ округ !rowspan=2|Пурӗ вырӑн !rowspan=2|± |- !Сасӑсем !% !Вырӑн !Сасӑсем !% !Вырӑн |- |bgcolor=#8de8fe| ||align=left|[[Тиса (парти)|Сумлӑхпа ирӗклӗх партийӗ (Тиса)]]|| 3 385 890 || 53,18 || 45 || 3 333 415 || 55,26 || 96 || 141 || ''ҫӗнни'' |- |bgcolor=#FF6A00| ||align=left|[[Фидес — ХДХП]] || 2 458 337|| 38,61|| 42 || 2 215 225|| 36,72|| 10 || 52 || {{ӳкни}}83 |- |bgcolor=#688D1B| ||align=left|[[Тӑван ҫӗршывӑмӑрӑн юхӑмӗ]] || 358 372|| 5,63|| 6 || 345 252|| 5,72|| 0 || 6 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#005EB8| ||align=left|[[Демократиллӗ коалици (Венгри)|Демократиллӗ коалици]] || 70 298 |1,10 |0|| 65 302|| 1,08|| 0 || 0 || {{ӳкни}}16 |- |bgcolor=#999999| ||align=left|[[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] || 51 965 |0,82 |0|| 38 924|| 0,65 || 0 || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#FFFFFF| ||align=left|[[Венгрири чикан нациллӗ хӑйтытӑмлӑхӗ]]|| 19 203|| 0,30|| 0 || align=left colspan=3| || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#0047AB| ||align=left|[[Венгрири нимӗҫ нациллӗ хӑйтытӑмлӑхӗ]]|| 18 419|| 0,29|| 0 || align=left colspan=3| || 0 || {{ӳкни}}1 |- | bgcolor="#008371" | || align="left" |[[Йоббик|Йоббик — Лайӑх Венгришӗн]]|| colspan="3" align="left" | || 7 832|| 0,13|| 0 || 0 || {{ӳкни}}9 |- | bgcolor="#800000" | || align="left" |«[[Венгр пӗршухӑшлӑхӗн юхӑмӗ|Пӗршухӑшлӑх]]» — [[Венгр ӗҫ партийӗ]]|| colspan="3" align="left" | || 4 187|| 0,07|| 0 || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#2e3b74| ||align=left|[[Йӗркеллӗ пурнӑҫ партийӗ]]|| align=left colspan=3| || 328|| 0,01|| 0 || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#97D550| ||align=left|[[LMP — Венгри симӗс партийӗ]]|| align=left colspan=3| || 196|| 0,00|| 0 || 0 || {{ӳкни}}5 |- |bgcolor=#DDDDDD| ||align=left|Урӑх партисем<ref>Ун шутне нациллӗ сахалрахӑш ят-йышӗсем кӗртнӗ</ref>|| 4 249|| 0,07|| 0 || 668|| 0,01|| 0 || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |bgcolor=#DDDDDD| ||align=left|[[Пӑхӑнман кандидат]]|| align=left colspan=3| || 20 967|| 0,35|| 0 || 0 || {{улшӑну ҫук}} |- |align=left colspan=2|Юрӑхлӑ бюллетень || 6 366 733|| 99,41|| || || || align=left colspan=3| |- |align=left colspan=2|Юрӑхсӑр бюллетень || 37 670|| 0,59|| || || || align=left colspan=3| |- |align=left colspan=2|'''Пурӗ'''||'''6 404 403'''||'''100,00'''||'''93'''|| '''6''' '''032 296'''||'''100,00'''||'''106'''||'''199'''||{{улшӑну ҫук}} |- |align=left colspan=2|Регистрациленӗ суйлакан/пыни|| '''7 527 742'''|| '''79,69'''|| || '''7 527 742'''|| || || || |- |align=left colspan=10|Ҫӑлкуҫ: [https://vtr.valasztas.hu/ogy2026 Nemzeti Választási Iroda]{{ref-hu}} |} == Ҫавӑн пек пӑхӑр == * [[Венгрири парламент суйлавӗ (2022)]] * [[Орбан Виктор]] * [[Мадьяр Петер]] * [[Тиса (парти)]] * [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]] * [[Фидес — ХДХП]] * [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] * [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} {{Венгрири суйлав}} [[Категори:Венгрири суйлав]] [[Категори:Европӑри 2026 ҫулхи суйлав]] [[Категори:Венгрири 2026 ҫул]] [[Категори:Венгрири парламент суйлавӗ]] 3y50ioxn66sasu45t0sy453hppaapuw Шаблон:Potd/2026-04-26 (cv) 10 129777 873318 873086 2026-04-26T18:14:26Z Max Tenche 25572 873318 wikitext text/x-wiki Падуя патӗнчи Эвганей сӑрчӗсем, Венеци, Итали 8jhv4nr3c9r0gtsc3tbb8s9e3ds04zk Болгарири парламент суйлавӗ (2026) 0 129800 873314 873277 2026-04-26T18:02:53Z Max Tenche 25572 пӗтӗмлетӳ 873314 wikitext text/x-wiki {{Суйлав карточки |название = Болгарири парламент суйлавӗ |подпись названия = 2026 ҫулхи Болгарири парламент суйлавӗ<br><small>{{Lang-bg|(Парламентарните избори в България през 2026 г.)}}<small/> |дата = {{Кӗске дата|2026|04|19}} |предыдущие = Болгарири парламент суйлавӗ (2024, юпа) |год предыдущих = 2024 |следующие = Болгарири парламент суйлавӗ (2030) |год следующих = 2030 <!-- для флага --> |территория = Болгари |явка избирателей = 50.05% <!-- кандидат № 1--> |портрет1 = [[File:Rumen_Radev_official_portrait_(3x4_cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет1 = #1A493F |кандидат1 = [[Радев Румен|Румен Радев]] |партия1 = |глава партии с1 = [[2026]] |коалиция1 = [[Прогрессивлӗ Болгари]] |прошлый результат1 = ''ҫӗнӗ парти'' |прошлое число мест1 = |мест получено1 = 131 |суммарное число мест1 = |изменение числа мест1 = |число голосов1 =1 444 924 |доля голосов1 = 44,6% |изменение доли голосов1 = <!-- кандидат № 2--> |портрет2 = [[Ӳкерчĕк:EPP_Congress_2025_Valencia_Day_1_(54484217152)_(cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет2 = #0056A7 |кандидат2 = [[Борисов Бойко|Бойко Борисов]] |партия2 = |коалиция2 = [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]] |глава партии с2 = [[2006]] |прошлый результат2 = 26,39% |прошлое число мест2 = 66 |мест получено2 = 39 |суммарное число мест2 = |изменение числа мест2 ={{ӳкни}} 27 |число голосов2 =433 755 |доля голосов2 =13,4% |изменение доли голосов2 = <!-- кандидат № 3 --> |портрет3 = [[Ӳкерчĕк:Asen_Vasilev_2023.jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет3 = #4200FF |кандидат3 = [[Василев Асен|Асен Василев]] |партия3 = |коалиция3 = [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]—[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]] |глава партии с3 = [[2025]] |прошлый результат3 = 14,21% |прошлое число мест3 = 36 |мест получено3 = 37 |суммарное число мест3 = |изменение числа мест3 = {{Ӳсни}} 1 |число голосов3 = 408 845 |доля голосов3 = 12,6% |изменение доли голосов3 = <!-- кандидат № 4 --> |портрет4 = [[Ӳкерчĕк:Delyan Peevski 1 (portrait).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет4 = #0160AA |кандидат4 = [[Пеевски Делян|Делян Пеевски]] |партия4 = [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]] |коалиция4 = |глава партии с4 = [[2024]] |прошлый результат4 = 11,51% |прошлое число мест4 = 29 |мест получено4 = 21 |суммарное число мест4 = |изменение числа мест4 = {{Ӳкни}} 8 |число голосов4 = 230 693 |доля голосов4 = 7,12% |изменение доли голосов4 = <!-- кандидат № 5 --> |портрет5 = [[Ӳкерчĕк:Костадин Костадинов снимка (cropped).jpg|160x160px|class=notpageimage]] |цвет5 = #C09F62 |кандидат5 = [[Костадинов Костадин (политик)|Костадин Костадинов]] |партия5 = [[Чӗрӗлӳ (Болгарири парти)|Чӗрӗлӳ]] |коалиция5 = |глава партии с5 = [[2014]] |прошлый результат5 = 13,36% |прошлое число мест5 = 33 |мест получено5 = 12 |суммарное число мест5 = |изменение числа мест5 = {{Ӳкни}} 21 |число голосов5 = 137 940 |доля голосов5 = 4,25% |изменение доли голосов5 = |прочие партии = [[Мораль, пӗрлӗх, чыс|Меч]] * [[Аслӑлӑх (парти)|Аслӑлӑх]] |карта = 2026_Bulgarian_parliamentary_election.svg |ширина карты = 400px |альт. текст карты = |подпись карты = Суйлав округӗсем тӑрӑх пӗтӗмлетӳсем |карта2 = Bulgaria_2026_election.png |ширина карты2 = 400px |альт. текст карты2 = |подпись карты2 = Суйлав округӗсем тӑрӑх процентлӗ пӗтӗмлетӳсем |результат = }} '''[[Болгари]]ри {{тулли дата|2026|04|19}} парламент суйлавӗ''' ({{Lang-bg|Парламентарните избори в България през 2026 г.}}), вӑл {{Тулли дата|2025|12|11}} протестсене тата [[Желязков Росен|Росен Желязков]] [[Росен Желязков ертсе пырӑвӗ|ертсе пырӑвӗн]] ӗҫрен тухнине пула [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвне]] 240 депутат суйлас тесе тунӑ. [[2021|2021 ҫултан]] шутласан [[Болгарири политика кризисӗ (2021-2026)|политика кризисне]] пула ку ҫиччӗмӗш суйлав. Ку суйлав кампанийӗн тӗп ыйтӑвӗсем: [[политикӑллӑ коррупци]], [[пурнӑҫ хакӗ]], [[суйлава ютҫӗртен витӗм]] тата [[суйлакансене туянни]]. [[2026|2026 ҫулхи]] [[кӑрлач уйӑхӗ]]нче [[Болгари президенчӗ|президент]] [[Радев Румен|Румен Радев]] ӗҫрен тухнӑ тата сулахай-центризм популизм суйлав коалицийӗ "[[Прогрессивлӗ Болгари]]" (ПБ) йӗркелесе вӑл парламенте кӗнӗрен [[Болгари]]ри политикӑллӑ лару-тӑру питӗ улшӑннӑ. Вӑл [[олигархи|олигарх]] тытӑмне аркатма пулнӑ. Кунччен [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвӗнчи]] ҫӗнӗрен суйланасшӑнччӗ пысӑк коалицисем пулнӑ: [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]] тата [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]—[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]]. Ку [[суйлава пыни]] питӗ пысӑк пулнӑ, 50% таран ӳснӗ. [[Прогрессивлӗ Болгари|ПБ]] 43,9%-пе ҫӗнтернӗ, вӑл вырӑнсен [[абсолютлӑ нумайрахӑш]]ӗ илнӗ. Урӑх партисем нумай вырӑн ҫухатнӑ тата 4%-лӗ суйлав пусахиччен сасӑсен 20% ҫитеймен. [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]—[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]] пӗр вырӑн ҫине нумайтарах илнӗ, [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]] хӑй пулӑшнин ҫурри ҫухатнӑ, [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]] вара чи вӑйсӑр пӗтӗмлетӳ кӑтартнӑ ([[1994 |1994 ҫултан]] шутласан). Кунсӑр пуҫне, [[Болгар социализм партийӗ]]пе тытса пыракан [[БСП — Пӗрлешнӗ сулахаййисем]] альянсӗ (унӑн [[1991|1991 ҫулта]] йӗркеленӗренпе) пӗрремӗш хут парламенте кӗреймен. [[Чӗрӗлӳ (Болгарири парти)|Чӗрӗлӳсӗр]] пуҫне пур питӗ сылтӑм партийӗсем [[суйлав пусахи]]не ҫитмен, анчах вӑл та вырӑнсен 60% ҫухатнӑ. Ку суйлавӑн пӗтӗмлетӗвӗ — [[Прогрессивлӗ Болгари]] ҫӗнтерӗвӗ — [[евроскептицизм]]лӗ тата [[Раҫҫей]] [[Русофили|майлӑ]] вӑйӗсен ҫӗнтерӗвӗ пек хаклайнӑ. Румен Радев [[Европа Пӗрлешӗвӗ|Европа Пӗрлешӗвне]] хирӗҫ тата Раҫҫейпе ҫыхӑнусем тума хатӗрлӗх ҫинчен пӗр хут мар каланӑ. Ҫавӑнпа, ӑна [[Венгри]]н иртнӗ [[Венгри премьер-министрӗ|премьер-министрӗпе]] [[Виктор Орбан]]па, [[Словаки]]н [[Словаки премьер-министрӗ|премьер-министрӗпе]] [[Фицо Роберт|Роберт Фицӑпа]] танлаштарайнӑ, анчах ку танлаштарусене сирсе янӑ. Ҫӗнтерӳ хыҫҫӑн Радеве ЕП-ран та, Раҫҫейрен те саламлани янӑ. Вӑл, икӗ енне прагматизмпе пырать, каланӑ. == Истори умӗн == [[Болгарири парламент суйлавӗ (2024, юпа)|2024 ҫулхи юпа уйӑхӗнчи Болгарири парламент суйлавӗн]] пӗтӗмлетӗвӗнчен [[сахалрахӑш ертсе пырӑвӗ]] йӗркеленнӗ, [[Желязков Росен|Росен Желязков]] ([[ГЕРБ]] партийӗн пайташӗ) [[Болгари премьер-министрӗ]] пулса тӑнӑ. Ку ертсе пырӑва малалла партисем кӗнӗ: [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]], [[БСП — Пӗрлешнӗ сулахаййисем|БСП—ПС]], [[Ҫав халӑх пур|ҪХП]] тата [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]-ран уйрӑлнӑ [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен альянсӗ|ТИА]] партийӗ (ӗненӳ вотумӗнче вӑл ертсе пырӑва пулӑшнӑ)<ref>{{cite news |title=Bulgaria's parliament approves new coalition government led by centre-right's Rosen Zhelyazkov|url=https://apnews.com/article/bulgaria-parliament-government-prime-minister-zhelyazkov-borissov-6d053e278ddffeacc522c2313aea4006|date=16 January 2025|agency=Associated Press|access-date=16 January 2025}}</ref>. Анчах, [[2025 |2025 ҫулхи]] [[пуш уйӑхӗ]]нче [[Болгарин Конституци сучӗ]] йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Аслӑлӑх (парти)|Аслӑлӑх]] партийӗ [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвне]] кӗнӗ те тата вӑл коалицие минимумччен 121 вырӑнччен пӗчӗклетнӗ, оппозицин 119 вырӑнӗсем пур<ref>{{cite web |date=13 March 2025 |title=Bulgaria – March 2025 {{!}} The Global State of Democracy |url=https://www.idea.int/democracytracker/report/bulgaria/march-2025 |access-date=23 April 2026 |publisher=International Institute for Democracy and Electoral Assistance}}</ref><ref>{{cite web |last=Aktan |first=Sertac |date=14 March 2025 |title=Velichie party joins Bulgarian parliament, coalition majority now at risk |url=https://www.euronews.com/my-europe/2025/03/14/vote-recount-changes-political-landscape-in-bulgaria |access-date=23 April 2026 |website=Euronews}}</ref><ref>{{cite web |last=Kilova|first=Milena|date=19 March 2025|title=Shte ostane li stabilno upravlenieto sled vlizaneto na 'Velichie' v parlamenta?|script-title=bg:Ще остане ли стабилно управлението след влизането на 'Величие' в парламента?|trans-title=Will the government remain stable after the majority enters Parliament?|url=https://bntnews.bg/news/shte-ostane-li-stabilno-upravlenieto-sled-vlizaneto-na-velichie-v-parlamenta-1331404news.html|website=BNT News|language=bg}}</ref>. Ҫӗнӗрен шутлани ертсе пырӑвӑн нумайрахӑшӗ пӗтсен [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]—[[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ — Ҫӗнӗ пуҫламӑш|Ҫӗнӗ пуҫламӑш]] лидерӗ Делян Пеевски ертсе пырӑва пулӑшма сӑмах панӑран [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен альянсӗ|ТИА]] [[2025|2025 ҫулхи]] [[ака уйӑхӗ]]нче ертсе пыруран тухнӑ, мӗншӗн тесен вӑл Пеевскипе ертсе пырӑва пулӑшас килмест<ref>{{cite web |last=Kostadinova|first=Simona|date=15 April 2025|title=DPS-Dogan reshi: Napuska upravlyavashtoto mnozinstvo|script-title=bg:ДПС-Доган реши: Напуска управляващото мнозинство|trans-title=DPS-Dogan decided: leaving the ruling majority|url=https://www.mediapool.bg/dps-dogan-reshi-napuska-upravlyavashtoto-mnozinstvo-news370294.html|access-date=16 April 2026|website=Mediapool.bg|language=bg}}</ref><ref>{{cite news |last=Kostov|first=Konstantin|date=16 April 2025|title=Tova pravitelstvo shte otselee, spored lidera na 'Velichie' Ivelin Mikhaĭlov|script-title=bg:Това правителство ще оцелее, според лидера на 'Величие' Ивелин Михайлов|trans-title=This government will survive, according to "Velichie" leader Ivelin Mihaylov|url=https://www.bta.bg/bg/news/bulgaria/873237-tova-pravitelstvo-shte-otselee-spored-lidera-na-velichie-ivelin-mihaylov|access-date=16 April 2026|agency=Bulgarian News Agency|language=bg}}</ref>. Ертсе пыру Пеевски пулӑшнипе ӗненменлӗх вотумӗ тӳссе ирттернӗ<ref>{{cite news |date=11 December 2025 |title=Bulgaria's government resigns after mass protests, while motion of no confidence defeated |url=https://sofiaglobe.com/2025/12/11/bulgarias-government-resigns-after-mass-protests-while-motion-of-no-confidence-defeated/ |access-date=23 April 2026 |work=The Sofia Globe}}</ref>. Протестсенчен тата коррунцирен 2025 ҫулхи раштав уйӑхӗнче Желязков ертсе пырӑвӗ ӗҫрен тухнӑ<ref>{{cite news |last=Jochecová|first=Ketrin|date=11 December 2025|title=Bulgarian government collapses after weeks of mass protests|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-government-collapse-resigns-pm-rosen-zhelyazkov/|access-date=11 December 2025|work=Politico}}</ref><ref>{{cite news |last1=Henley|first1=Jon|last2=Henley|first2=Jon|date=11 December 2025|title=Bulgarian government resigns after mass anti-corruption protests|url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/11/bulgarian-government-resigns-mass-anti-corruption-protests|access-date=11 December 2025|work=The Guardian}}</ref>. Желязков ертсе пырӑвӗн тӗп шантарӑвӗ — [[Еврозона|еврозонӑна]] кӗни, 2025 ҫулта ку пурнӑҫланнӑ<ref>{{cite news |date=27 April 2025|title=European Council President welcomes Bulgaria's efforts towards euro zone, support for Ukraine|url=https://sofiaglobe.com/2025/04/27/european-council-president-welcomes-bulgarias-efforts-toward-euro-zone-support-for-ukraine/|access-date=22 April 2026|work=The Sofia Globe}}</ref><ref>{{cite news |date=20 March 2025|title=Bulgarian PM discusses country's euro zone accession with ECB, Eurogroup heads|url=https://sofiaglobe.com/2025/03/20/bulgarian-pm-discusses-countrys-euro-zone-accession-with-ecb-eurogroup-heads/|access-date=22 April 2026|work=The Sofia Globe}}</ref><ref>{{cite web |last=Nikolov|first=Krassen|date=5 February 2025|title=New Bulgarian government confirms commitment to eurozone entry|url=https://www.euractiv.com/section/politics/news/new-bulgarian-government-confirms-commitment-to-eurozone-entry/|website=Euroactiv|access-date=22 April 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Maclachlan |first=Eden |date=28 December 2025 |title=Bulgaria prepares to join eurozone amid fears of Russian-backed disinformation |url=https://www.theguardian.com/world/2025/dec/28/bulgaria-europe-eurozone-russia-disinformation-economy |access-date=22 April 2026 |work=The Guardian}}</ref>. Радев еврозонӑна кӗнине хирӗҫ пулнӑ, ӑна чарнишӗн вӑл 2025 ҫулта референдум тунӑ, анчах Конституци сучӗ куна пӑрахӑҫланӑ<ref>{{cite web |date=12 May 2025 |title=Bulgaria's president calls for referendum on euro despite court ruling it would be unconstitutional |url=http://constitutionnet.org/news/bulgarias-president-calls-referendum-euro-despite-court-ruling-it-would-be-unconstitutional |access-date=22 April 2026 |website=ConstitutionNet}}</ref><ref>{{cite web |last=Thavard |first=Blaga |date=5 June 2025 |title=Populism over Principle|url=https://verfassungsblog.de/bulgaria-referendum-euro/ |website=Verfassungsblog |doi=10.59704/12b0b834da187d02 |issn=2366-7044 |access-date=22 April 2026}}</ref><ref>{{cite news |date=13 May 2025 |title=Bulgarian Parliament Speaker rejects President's request for vote on euro referendum – reports |url=https://sofiaglobe.com/2025/05/13/bulgarian-parliament-speaker-rejects-presidents-request-for-vote-on-euro-referendum-reports/ |access-date=22 April 2026 |work=The Sofia Globe}}</ref><ref>{{cite web |date=10 June 2025 |title=Bulgarian Constitutional Court rejects President's bid to annul Speaker's decision on euro referendum |url=https://sofiaglobe.com/2025/06/10/bulgarian-constitutional-court-rejects-presidents-bid-to-annul-speakers-decision-on-euro-referendum/ |access-date=22 April 2026 |work=The Sofia Globe}}</ref><ref>{{cite web |date=19 November 2025 |title=Bulgaria's President Slams Parliament Over Ignored Referendum Proposal on Euro Adoption |url=https://www.novinite.com/articles/235535/Bulgaria%27s+President+Slams+Parliament+Over+Ignored+Referendum+Proposal+on+Euro+Adoption |access-date=22 April 2026 |website=Novinite}}</ref>. 2026 ҫулта ҫӗнӗ суйлав тума йышӑннӑран суйлава хутшӑнас тесе президент Радев ӗҫрен тухнӑ<ref>{{cite web |last=Shleton|first=Jon|date=19 January 2026|title=Bulgaria: President Radev steps down before snap election|url=https://www.dw.com/en/bulgaria-president-radev-steps-down-before-snap-election/a-75572086|access-date=22 April 2026|website=DW.com}}</ref><ref>{{cite news |date=19 March 2026 |title=Bulgaria's 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/ |access-date=22 April 2026 |work=The Sofia Globe}}</ref>. {{Тулли дата|2026|02|18}} [[Болгари президенчӗ]] [[Йотова Илияна|Илияна Йотова]] премьер-министр [[Гюров Андрей|Андрей Гюровпа]] вӑхӑтлӑха ертсе пыру лартнӑ, ҫӗнӗ парламент суйлавӗ [[Ака, 19|акан 19-мӗшӗнче]] тума йышӑннӑ пулнӑ<ref>{{cite news |url=https://apnews.com/article/bulgaria-interim-government-president-elections-yotova-instability-c26f450ecbf8c28ec441306210493bd0|title=Bulgarian president appoints caretaker government and sets snap election date for April 19|agency=Associated Press|date=19 February 2026|access-date=19 February 2026}}</ref><ref>{{cite news |last=Knapp|first=Ferdinand|date=18 February 2026|title=Bulgaria to hold snap election in April|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-ilijana-iotova-holds-snap-election-april/|access-date=19 April 2026|work=Politico}}</ref><ref>{{cite news |date=18 February 2026|title=Bulgaria ⁠to hold snap parliamentary election on April 19 after protests|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/2/18/bulgaria-%e2%81%a0to-hold-snap-parliamentary-election-on-april-19-after-protests|access-date=19 February 2026|agency=Al Jazeera}}</ref>. Гюров [[Европа Пӗрлешӗвӗ|ЕП-е]] [[Раҫҫей]]рен витӗме хирӗҫ кӗрешӳре пулӑшма ыйтнӑ<ref>{{cite news |last=Roussi|first=Antoaneta|date=1 April 2026|title=Bulgaria requests EU support to fend off election meddling in April vote|url=https://www.politico.eu/article/bulgaria-turns-to-eu-to-fend-off-election-meddling/|access-date=22 April 2026|work=Politico}}</ref>. Ҫакна хуравласа, Радев унӑн партин пулма пултаракан ӑнӑҫӑвӗ Болгарири [[Румынири президент суйлавӗ (2024)|Румыни моделӗ тӑрӑх суйлава пӑрахма хӗтӗртме пултарать]], каланӑ<ref>{{cite web |last=Todorov|first=Svetoslav|date=7 April 2026|title=Bulgaria Ex-President Alleges Plan Underway to Discredit Expected Election Win|url=https://balkaninsight.com/2026/04/07/bulgaria-ex-president-alleges-plan-underway-to-discredit-expected-election-win/bi/|access-date=22 April 2026|website=Balkan Insight}}</ref>. == Суйлав системи == [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвӗн]] 240 пайташӗ уҫнӑ ят-йыш тата пропорци элчӗлӗх системмипе суйланть. Болгарире 31 нумай мандатлӑ суйлав округӗ пур, вӗсенчи вырӑнсем 4-ран 19-ччен пулма пултарать. Пур партисем е суйлав коалицийӗ валли суйлав пусахи — 4 %. Вырӑнсем нумайрахӑш юлавӗ е [[Харе квоти]] усӑ курнипе пайланнаҫҫӗ<ref>{{cite web |title=Republic of Bulgaria Election for Narodno Sabranie (Bulgarian National Assembly) |url=https://www.electionguide.org/elections/id/3595/ |website=IFES Election Guide |date=23 August 2023 |access-date=19 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |title=Electoral system for national legislature – Bulgaria |url=https://www.idea.int/answer/ans1303551645461599 |website=International IDEA |date=2026 |access-date=19 April 2026}}</ref><ref>{{cite web |date=3 March 2026 |title=Bulgaria, Early Parliamentary Elections, 19 April 2026: Needs Assessment Mission Report |url=https://odihr.osce.org/sites/default/files/documents/official_documents/2026/03/Bulgaria%202026%20early%20parliamentary_%20NAM%20report_03.03.2026.pdf |access-date=20 April 2026 |publisher=[[Office for Democratic Institutions and Human Rights|OSCE Office for Democratic Institutions and Human Rights]]}}</ref>. == Кампани == [[File:Rumen-Radev-with-Frank-Walter-Steinmeier (cropped 2).jpg|thumb|150px|2025 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче Радев президент]] 2026 ҫулхи кӑрлач уйӑхӗнче [[Радев Румен|Радев]] [[Болгари президенчӗ]]н ӗҫӗнчен тухнӑ<ref>{{cite news |last=Nenov |first=Stoyan |date=23 January 2026 |title=Bulgaria's Radev steps down as president, expected to launch own party |url=https://www.reuters.com/world/bulgarian-court-approves-president-radevs-resignation-2026-01-23/ |access-date=23 January 2026 |agency=Reuters}}</ref> хыҫҫӑн суйлава хутшӑнас тесе вӑл сулахай-центризм [[Прогрессивлӗ Болгари]] партин тунӑ<ref>{{cite web |last=Atanasova |first=Maria |url=https://fakti.bg/en/bulgaria/1038799-antoaneta-hristova-progresivna-balgaria-na-rumen-radev-prevzema-lavata-nisha |title=Antoaneta Hristova: Rumen Radev's 'Progressive Bulgaria' takes over the left niche |date=3 March 2026 |website=[[:bg:Fakti.bg|Fakti.bg]] |quote=According to experts, Rumen Radev's actions give a categorical signal about the political orientation of the new project, which is aimed directly at the voters of the centenary. 'This is a firm message, there is no doubt what it can be. This is a center-left political party. This is the niche that the BSP has gradually vacated,' Antoaneta Hristova is categorical.}}</ref>. Ҫав вӑхӑтра Радев [[коррупци]]е хирӗҫхи простестене пулӑшнӑран хӑй кампани валли вӑл малалла кирлӗ йывӑрлӑхсем палӑртнӑ: пурнӑҫ хакӗн кризисӗ, суйлакансене туянни тата пысӑк коррупци. Радев, "тытса панин [[олигархи]] системинне" пӑрахать, сӑмах панӑ<ref name="Toshkov 2026">{{cite news |last=Toshkov |first=Veselin |date=19 April 2026 |title=Former president Rumen Radev will win Bulgaria election, exit poll suggests |url=https://www.pbs.org/newshour/world/former-president-rumen-radev-will-win-bulgaria-election-exit-poll-suggests |archive-url=http://web.archive.org/web/20260420022935/https://www.pbs.org/newshour/world/former-president-rumen-radev-will-win-bulgaria-election-exit-poll-suggests| archive-date=20 April 2026 |access-date=19 April 2026 |work=PBS News}}</ref><ref name="Lefkowitz & Mcallister 2026">{{cite news |last1=Lefkowitz |first1=Alex |last2=Mcallister |first2=Edward |date=19 April 2026 |title=Bulgaria's pro-Russian former president set for landslide election win, exit polls show |url=https://www.reuters.com/world/europe/bulgaria-votes-pro-russian-former-president-leads-polls-2026-04-19/ |access-date=19 April 2026 |agency=Reuters}}</ref><ref name="Maguire 2026">{{cite news |last=Maguire |first=Christine |date=19 April 2026 |title=Exit poll shows former President Radev's party set to win Bulgaria election |url=https://www.aljazeera.com/news/2026/4/19/exit-poll-shows-former-president-radevs-party-set-to-win-bulgaria-election |access-date=19 April 2026 |agency=Al Jazeera}}</ref>. Суйлавчченхи протестсенче вӑл ҫавӑн пек тенисем каланӑ<ref name="Toshkov 2026"/><ref name="Lefkowitz & Mcallister 2026"/><ref name="Maguire 2026"/>. Пушӑн 19-мӗшӗнче Радев Прогрессивлӗ Болгари партийӗн программин суйлавчченхи кампанийӗ пуҫланӑ<ref name="Radev programme">{{cite news |title=Bulgaria's 2026 elections: Radev launches programme, with emphasis on economy |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-2026-elections-radev-launches-programme-with-emphasis-on-economy/ |date=19 March 2026 |access-date=15 April 2026 |work=The Sofia Globe |quote=Radev spoke of modern infrastructure, cheap and promising energy, the battle against poverty, solving the demographic crisis, ensuring Bulgarian children's access to quality education, reducing payments by citizens for health care, protecting nature while ensuring a balance between development and nature conservation, the fight against crime in particular against young people using narcotics, strengthening military modernisation, tourism that lasts all four seasons and he spoke in praise of Bulgaria's 'wonderful sports people'.}}</ref><ref name="Campaign period">{{cite news |title=Bulgaria's April 2026 parliamentary elections: The Sofia Globe's factfile |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-april-2026-parliamentary-elections-the-sofia-globes-factfile/ |date=19 March 2026 |access-date=15 April 2026 |work=The Sofia Globe |quote=March 20 marks the official campaign period ahead of Bulgaria's April 19 2026 [sic] early National Assembly elections, in which 240 MPs are to be elected.}}</ref>. Пӗтӗмпех шутласан, [[Тӗп суйлав комиссийӗ (Болгари)|Тӗп суйлав комиссийӗ]] (ТСК) пӗлӗмӗсем тӑрӑх, пурӗ 4786 кандидат суйланнӑ, вӗсенчен 3347 арҫын тата 1439 хӗрарӑм<ref name="Campaign period"/>. ТСК пӗлӗмӗпе, [[Болгари]]ри сасӑ тивӗҫӗллӗ ҫынсен йышӗ 6 641 768 болгари элтешӗ<ref name="Campaign period"/>. Пушӑн 18-мӗшӗнче [[Хасково|Хасковӑра]] суйлакана туянма тӑрӑшнӑран виҫӗ ҫынна полици арестленӗ<ref>{{cite news |title=Bulgaria's Interior Ministry in special operations against vote-buying ahead of April elections |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/19/bulgarias-interior-ministry-in-special-operations-against-vote-buying-ahead-of-april-elections/ |date=19 March 2026 |access-date=15 April 2026 |work=The Sofia Globe |quote=An Interior Ministry media statement said during the operation in Haskovo, lists of names and significant sums of money were discovered. Voters were being told to support a particular political party, and were told the party's ballot number, according to the statement, which did not identify the party.}}</ref>. Пушӑн 26-мӗшӗнче [[Шалти ӗҫсен министрлӗхӗ (Болгари)|Шалти ӗҫсен министрӗн]] ӗҫне вӑхӑтлӑха тӑваканӗ [[Дечев Эмиль |Эмиль Дечев]] каланӑ тӑрӑх [[Болгарири парламент суйлавӗ (2024, юпа)|2024 ҫулхи юпа уйӑхӗнчи суйлавпа]] танлаштарсан суйлав саккунлӑхӗн пӑснин шай 500-600% ӳснӗ<ref>{{cite news |title=Bulgaria's April elections: Dozens arrested in new police crackdowns against vote-buying |url=https://sofiaglobe.com/2026/03/26/bulgarias-april-elections-dozens-arrested-in-new-police-crackdowns-against-vote-buying/ |date=26 March 2026 |access-date=15 April 2026 |work=The Sofia Globe |quote=Before the October 2024 elections, there were 52 reports from the public about breaches of election law, and now the number was 383.}}</ref>. Малалла, ака уйӑхӗн вӑхӑтӗнче ([[суйлав кампанийӗ]]) суйлакансене туяннишӗн нумай хатӗрлӗхсем тӑвакансене арестленӗ тата пӗтӗмпе 1 миллион [[евро]] ытла укҫа тытса илнӗ<ref>{{cite news |title=Bulgaria's April elections: Million euro seized so far in police operations against vote-buying |url=https://sofiaglobe.com/2026/04/14/bulgarias-april-elections-million-euro-seized-so-far-in-police-operations-against-vote-buying/ |date=14 April 2026 |access-date=15 April 2026 |work=The Sofia Globe |quote=Police have confiscated a million euro so far in operations against vote-buying ahead of Bulgaria's April 19 2026 early parliamentary elections, Interior Ministry chief secretary Georgi Kandev said on Facebook on April 14.}}</ref>. Акан 19-мӗшӗнче Шалти ӗҫсен министрлӗхӗн пӗлӗмӗпе суйлав саккунлӑхне пӑснин тӑрӑшӗсем пур хутшӑнакан партисенчен абсолютлӑ нумайрахӑш [[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]]-шӑн тата [[ГЕРБ]]—[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]]-шӑн планланнӑ<ref>{{cite web |last=Ivanov |first=Mihail |title=Bulgaria enters uncharted territory as Radev wins big |url=https://www.dw.com/en/bulgaria-enters-uncharted-territory-as-radev-wins-big/a-76856059 |date=20 April 2026 |access-date=20 April 2026 |website=DW.com |quote=After polling stations closed, the Bulgarian Interior Ministry announced that DPS and GERB ranked first and second in official reports of vote-buying, generating 631 and 318 reports respectively.}}</ref><ref>{{cite news |title=Interior Minister Announces Parties Featured in Election Offence Alerts |url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1109396-interior-minister-announces-parties-featured-in-election-offence-alerts |date=19 April 2026 |access-date=20 April 2026 |agency=Bulgarian News Agency |quote=The Movement for Rights and Freedoms are 'the champions' with 631 tipoffs for election-related offences against them. Following are the other parties: 318 for GERB, 18 for Vazrazhdane, 16 for Progressive Bulgaria, 13 for BSP, 11 for Continue the Change - Democratic Bulgaria, 7 for Velichie, 4 for There Is Such a People and 2 for MECh.}}</ref><ref>{{cite web |last=Atansova |first=Maria |title=Nearly 3,000 signals for election crimes |url=https://fakti.bg/en/bulgaria/1049314-blizo-3000-sa-signalite-za-izborni-prestaplenia |date=19 April 2026 |access-date=20 April 2026 |website=Fakti.bg |quote=Emil Dechev revealed that 631 signals for election crimes were filed in favor of the MRF, 318 signals in favor of GERB, 18 signals for 'Vazrazhdane', 16 signals for 'Progressive Bulgaria', 13 signals in favor of the BSP, 11 for PP-DB, 7 for 'Velicie', 4 in favor of ITN and 2 for election crimes in favor of MECH.}}</ref>. == Ыйтса тухнисем == {{wide image|2026-bg-election-polls.png|1000px|Тунӑ ыйтса тухнисен ӳкни}} == Пӗтӗмлетӳ == {| class="wikitable" style="text-align:right" |+Пӗтӗмлетӳ | colspan="7" |[[Ӳкерчĕк:Bulgaria National Assembly 2026.svg|центр]] |- ! colspan="2" |Парти/коалици !Сасӑсем !% !Вырӑн !± |- | style="background-color:#1A493F" | | align="left" |[[Прогрессивлӗ Болгари]] |1&nbsp;444&nbsp;920 |44,594 |131 |ҫӗнни |- | style="background-color:#0056A7" | | align="left" |[[ГЕРБ]]–[[Демократи вӑйӗсен пӗрлӗшӗвӗ|ДВП]] коалицийӗ |433&nbsp;755 |13,387 |39 |{{ӳкни}}27 |- | style="background-color:#4200FF" | | align="left" |[[Улшӑнусем малалла пыратпӑр|УМП]]–[[Демократиллӗ Болгари|ДБ]] коалицийӗ |408&nbsp;846 |12,618 |37 |{{ӳсни}}1 |- | style="background-color:#0160AA" | | align="left" |[[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен юхӑмӗ|ТИЮ]] |230&nbsp;693 |7,120 |21 |{{ӳкни}}8 |- | style="background-color:#C09F62" | | align="left" |[[Чӗрӗлӳ (Болгарири парти)|Чӗрӗлӳ]] |137&nbsp;940 |4,257 |12 |{{ӳкни}}21 |- | style="background-color:#1A2C44" | | align="left" |[[Мораль, пӗрлӗх, чыс|МПЧ]] |104&nbsp;506 |3,225 |0 |{{ӳкни}}11 |- | style="background-color:#AC2225" | | align="left" |[[Аслӑлӑх (парти)|Аслӑлӑх]] |100&nbsp;572 |3,104 |0 |{{ӳкни}}10 |- | style="background-color:#D61920" | | align="left" |[[Болгар социализм партийӗ|БСП]] – [[БСП — Пӗрлешнӗ сулахаййисем|ПС]] |97&nbsp;753 |3,017 |0 |{{ӳкни}}19 |- | style="background-color:#afd0db" | | align="left" |[[Шевле (парти)|Шевле]] |93&nbsp;559 |2,887 |0 |ҫӗнни |- | style="background-color:#8A2BE2" | | align="left" |[[Тивӗҫпе ирӗклӗхсен альянсӗ|ТИА]] |50&nbsp;759 |1,567 |0 |{{ӳкни}}19 |- | style="background-color:#4BB9DE" | | align="left" |[[Ҫав халӑх пур|ҪХП]] |23&nbsp;861 |0,736 |0 |{{ӳкни}}17 |- | style="background-color:#3c38a6" | | align="left" |Коррупцие хирӗҫхи блок |18&nbsp;999 |0,586 |0 |{{steady}} |- | style="background-color:#0C73AD" | | align="left" |[[Кӑвак Булгари]] коалицийӗ |18&nbsp;640 |0,575 |0 |{{steady}} |- | style="background-color:#debd62" | | align="left" |Болгари пӗлет |17&nbsp;263 |0,533 |0 |{{steady}} |- | style="background-color:#7aa148" | | align="left" |[[Тӳрӗ демократи]] |10&nbsp;032 |0,310 |0 |ҫӗнни |- | style="background-color:#244a1c" | | align="left" |[[Наци (Болгарири парти)|Наци]] |9&nbsp;804 |0,303 |0 |ҫӗнни |- | style="background-color:#0f592a" | | align="left" |[[Партисӗр кандидатсен юхӑмӗ]] |9&nbsp;761 |0,301 |0 |ҫӗнни |- | style="background-color:#581C63" | | align="left" |[[Парӑнман Болгари]] |6&nbsp;221 |0,192 |0 |ҫӗнни |- | style="background-color:#112369" | | align="left" |[[Халӑх сасси (Болгари)|Халӑх сасси]] |4&nbsp;665 |0,144 |0 |ҫӗнни |- | style="background-color:#E60B4F" | | align="left" |[["Тӗрӗс тата тӗрӗс ҫеҫ" халӑх партийӗ]] |4&nbsp;392 |0,136 |0 |{{steady}} |- | style="background-color:#0056A7" | | align="left" |Манӑн Болгари коалицийӗ |4&nbsp;358 |0,135 |0 |{{steady}} |- | style="background-color:#048C46" | | align="left" |[[Симӗссисен партийӗ (Болгари)|Симӗссисен партийӗ]] |3&nbsp;027 |0,093 |0 |{{steady}} |- | style="background-color:#3B5998" | | align="left" |[[Болгар нациллӗ пӗрлешӗвӗ|Хирӗҫ тӑни]] |1&nbsp;897 |0,059 |0 |{{steady}} |- | style="background-color:#9ebd8f" | | align="left" |Пушӑн виҫҫӗмӗшӗ коалицийӗ |1&nbsp;840 |0,057 |0 |ҫӗнни |- | style="background-color:gray" | | align="left" |[[Пӑхӑнман кандидат]] |2&nbsp;093 |0,065 |0 | — |- | colspan="2" | '''Пӗтӗмӗшле''' | '''3&nbsp;240&nbsp;156''' | '''100''' | '''240''' | — |- ! colspan="6" | |- | colspan="2" | Кандидатсемшӗн сасӑсем | 3&nbsp;240&nbsp;156 | 98,46 | — | — |- | colspan="2" |[[Пурне хирӗҫ]] |50&nbsp;733 | 1,54 | — | — |- | colspan="2" | '''Пурӗ''' | '''3&nbsp;290&nbsp;889''' | '''100''' | — | — |- ! colspan="6" | |- | colspan="2" align="left" |Юрӑхлӑ бюллетень |3&nbsp;290&nbsp;889 |97,93 |- | colspan="2" align="left" |Юрӑхсӑр бюллетень |69&nbsp;441 |2,07 |- | colspan="2" align="left" |'''Пурӗ''' |'''3&nbsp;360&nbsp;330''' |'''100''' |- | colspan="2" align="left" |Суйлакансем/пыни |6&nbsp;575&nbsp;151 |51,11 |- | colspan="7" align="left" |Ҫӑлкуҫ: [https://results.cik.bg/pe202604/rezultati/index.html ТСК-ӑн вӗҫлесе пӗтӗмлетни] {{ref-hu}} |} == Ҫавӑн пек пӑхӑр == * [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} [[Категори:Болгарири суйлав]] [[Категори:Европӑри 2026 ҫулхи суйлав]] [[Категори:Болгарири 2026 ҫул]] [[Категори:Болгарири парламент суйлавӗ]] f6h65ul8kzswx7q6rvq0f6bya5bl4wx Сăлтавлăх принципĕ 0 129819 873308 2026-04-26T16:47:51Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «{{Урăх пĕлтерĕшсем|Сăлтавлăх}}{{Урăх пĕлтерĕшсем|Сăлтав}} '''Сăлтавлăх принципĕ''' (çавăн пекех '''сăлтав-тухăм çыхăнăвĕн при́нципĕ''', е '''сăлтавлăх саккунĕ''') — физикăри чи пĕтĕмĕшле принципсенчен пĕри<ref name=encycl/>, вăл пулăмсем пĕрне-пĕри еплерех витĕм кÿме п...» 873308 wikitext text/x-wiki {{Урăх пĕлтерĕшсем|Сăлтавлăх}}{{Урăх пĕлтерĕшсем|Сăлтав}} '''Сăлтавлăх принципĕ''' (çавăн пекех '''сăлтав-тухăм çыхăнăвĕн при́нципĕ''', е '''сăлтавлăх саккунĕ''') — физикăри чи пĕтĕмĕшле принципсенчен пĕри<ref name=encycl/>, вăл пулăмсем пĕрне-пĕри еплерех витĕм кÿме пултарассин чиккисене палăртать<ref name=encycl>{{книга|заглавие=[[Физическая энциклопедия]]|том=IV|страницы=119–121|ссылка=http://www.femto.com.ua/articles/part_2/3096.html|archive-date=2011-06-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20110610013205/http://www.femto.com.ua/articles/part_2/3096.html}}</ref>. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Физика саккунĕсем]] [[Категори:Сăлтавлăх]] [[Категори:Физикăлла принцип]] [[Категори:Сăлтав]] myp869170k22jgp8okva27fp7qqvgts Кил-çурт-терĕш хуçалăхĕ 0 129820 873309 2026-04-26T17:14:54Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[File:Cincinnati-suburbs-tract-housing.jpg|thumb|Cincinnati-suburbs-tract-housing]] :{{Falseredirect|Кил-çурт фончĕ}} '''Кил-çурт-терĕш хуçалăхĕ''', е, кĕскенрех, '''Кил-çурт-терĕш''' ('''ЖКХ''') — [[экономика сыпăкĕ]], == Каçăсем == {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Кил-çурт-терĕш хуçалăхĕ| ]]» 873309 wikitext text/x-wiki [[File:Cincinnati-suburbs-tract-housing.jpg|thumb|Cincinnati-suburbs-tract-housing]] :{{Falseredirect|Кил-çурт фончĕ}} '''Кил-çурт-терĕш хуçалăхĕ''', е, кĕскенрех, '''Кил-çурт-терĕш''' ('''ЖКХ''') — [[экономика сыпăкĕ]], == Каçăсем == {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Кил-çурт-терĕш хуçалăхĕ| ]] 4oqade64jqxnet2myiydp687f94jcrq Категори:Физикăлла принцип 14 129821 873311 2026-04-26T17:52:19Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «{{Catmore}} [[Категори:Физикăлла принцип]]» 873311 wikitext text/x-wiki {{Catmore}} [[Категори:Физикăлла принцип]] m7o0enym2vle03e4yjquwz653ix0zf6 Шаблон:Potd/2026-05-2 (cv) 10 129822 873312 2026-04-26T17:59:29Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Дорога на склоне холма, Шёнвальд-им-Шварцвальд, Баден-Вюртемберг, Германия» 873312 wikitext text/x-wiki Дорога на склоне холма, Шёнвальд-им-Шварцвальд, Баден-Вюртемберг, Германия m1wm4p56i7g60su8dg1ndemmjlfclvp 873317 873312 2026-04-26T18:12:32Z Max Tenche 25572 873317 wikitext text/x-wiki Сӑрт айккинчи ҫул, Шёнвальд-им-Шварцвальд, Баден-Вюртемберг, Германи 3db63kods9oamopzbbgekab986yjwi2 Шаблон:Potd/2026-05-2 10 129823 873313 2026-04-26T17:59:58Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Schönwald im Schwarzwald, Escheckstraße -- 2025 -- 0150.jpg» 873313 wikitext text/x-wiki Schönwald im Schwarzwald, Escheckstraße -- 2025 -- 0150.jpg g6s9m91ejgex2k8hdoxm0cqnkt6qalu Продукци 0 129824 873323 2026-04-27T07:42:29Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «[[File:2023-07-23 Ernte in Tauberbischofsheim 11.jpg|thumb|2023-07-23 Ernte in Tauberbischofsheim 11]] '''Продукци''', е '''Продукт''' [[тăвăмлăх]] тата [[хуçалăх]] ĕçхĕлĕн результатне кăтартакан термин. == уламалли == * Гетьман О. О., Шаповал В. М. Економіка підприємства. Навч. посіб. — 2-ге видання. — К.: Центр...» 873323 wikitext text/x-wiki [[File:2023-07-23 Ernte in Tauberbischofsheim 11.jpg|thumb|2023-07-23 Ernte in Tauberbischofsheim 11]] '''Продукци''', е '''Продукт''' [[тăвăмлăх]] тата [[хуçалăх]] ĕçхĕлĕн результатне кăтартакан термин. == уламалли == * Гетьман О. О., Шаповал В. М. Економіка підприємства. Навч. посіб. — 2-ге видання. — К.: Центр учбової літератури, 2010. — 488 с. * Мала гірнича енциклопедія : у 3 т. / за ред. В. С. Білецького. — Д. : Донбас, 2007. — Т. 2 : Л — Р. — 670 с. — ISBN 57740-0828-2. == Урăх çăлкуçсем == * Продукція // Великий тлумачний словник сучасної української мови (з дод. і допов.) / уклад. і гол. ред. В. Т. Бусел. — 5-те вид. — К. ; Ірпінь : Перун, 2005. — ISBN 966-569-013-2. [[Категори:Экономика терминĕсем]] [[Категори:Продукци]] [[Категори:Продукт]] ifosicaftl3fqp9qiohe72bew6yrj6n Продукт 0 129825 873324 2026-04-27T07:58:35Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «'''Продукт''': * [[Апат-çимĕç|Продукт]] — [[апат-çимĕç]]. * [[Продукци|Продукт]] — [[продукци]]. Тата ытти те. {{disambig}} [[Категори:Продукт]] [[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]» 873324 wikitext text/x-wiki '''Продукт''': * [[Апат-çимĕç|Продукт]] — [[апат-çимĕç]]. * [[Продукци|Продукт]] — [[продукци]]. Тата ытти те. {{disambig}} [[Категори:Продукт]] [[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]] 320kfp44665u9dmkhv9j368tcuj9dz2 Реакци продукчĕ 0 129826 873325 2026-04-27T08:12:00Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: « [[File:Methane-combustion.svg|thumb|The reaction products of the combustion of methane are carbon dioxide and water.]] {{Пĕлтерĕшсем|Продукт}} '''Реакци продукчĕ''' {{col-begin}} {{col-break|width=300px}} '''Катализсăр реакци''' :<math> R \rightarrow P </math> *Кунта R reactant тата P product. {{col-break}} '''Катализлă реакци''' :<math> R + C \rightarrow P + C </math> *Кунта R re...» 873325 wikitext text/x-wiki [[File:Methane-combustion.svg|thumb|The reaction products of the combustion of methane are carbon dioxide and water.]] {{Пĕлтерĕшсем|Продукт}} '''Реакци продукчĕ''' {{col-begin}} {{col-break|width=300px}} '''Катализсăр реакци''' :<math> R \rightarrow P </math> *Кунта R reactant тата P product. {{col-break}} '''Катализлă реакци''' :<math> R + C \rightarrow P + C </math> *Кунта R reactant, P product тата C катализатор. {{col-end}} == Çăлкуçсем == * (en) « product [archive] », IUPAC, Compendium of Chemical Terminology [« Gold Book »], Oxford, Blackwell Scientific Publications, 1997, version corrigée en ligne : (2019-), 2e éd. (ISBN 0-9678550-9-8) t40gfihoypy79jml8v6jnwor6hj8ewp 873329 873325 2026-04-27T09:52:49Z Ellodanis5 17302 873329 wikitext text/x-wiki [[File:Methane-combustion.svg|thumb|The reaction products of the combustion of methane are carbon dioxide and water.]] {{Пĕлтерĕшсем|Продукт}} '''Реакци продукчĕ''' тесе [[химилле рекци]] вăхăтĕнче пулаакан [[япалалăх]]сене калаççĕ<ref>McNaught, A. D. [product] Compendium of Chemical Terminology, 2nd ed. (the "Gold Book" / A. D. McNaught, A. Wilkinson. — Blackwell Scientific Publications, Oxford, 2006. — ISBN 978-0-9678550-9-7. — doi:10.1351/goldbook.</ref>. Реакци продукчĕсене химилле реакцин танлашăвĕн сылтăм енĕнче кăтартаççĕ. {{col-begin}} {{col-break|width=300px}} '''Катализсăр реакци''' :<math> R \rightarrow P </math> *Кунта R reactant тата P product. {{col-break}} '''Катализлă реакци''' :<math> R + C \rightarrow P + C </math> *Кунта R reactant, P product тата C катализатор. {{col-end}} == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} == Çăлкуçсем == * (en) « product [archive] », IUPAC, Compendium of Chemical Terminology [« Gold Book »], Oxford, Blackwell Scientific Publications, 1997, version corrigée en ligne : (2019-), 2e éd. (ISBN 0-9678550-9-8) 9lx3fyfwy9upw8m63ti7x8xtxqbvlaf