Тăрăн (пĕлтерĕшсем)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="cv">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>cvwiki</dbname>
    <base>https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ятарлă</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Сӳтсе явасси</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хутшăнакан</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хутшăнаканăн канашлу страници</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википеди сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ӳкерчĕк</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблона сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Пулăшу</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Пулăшăва сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорине сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Тăрăн (пĕлтерĕшсем)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4332</id>
    <revision>
      <id>873492</id>
      <parentid>654637</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ellodanis5 [[Тăрăн]] страницӑн ятне [[Тăрăн (пĕлтерĕшсем)]] ҫине улӑштарчӗ</comment>
      <origin>654637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="560" sha1="n2zzax3ilwi7hnddf3j0jlm54dy60lo" xml:space="preserve">'''Тарăн''', — [[Чăваш Ен]]ри темиçе [[ял]] ячĕ.

* [[Тăрăн (Канаш районĕ)]] — [[Чăваш Ен]]ĕн [[Канаш районĕ]]нчи [[ял]].
* [[Тăрăн (Патăръел районĕ)]] — [[Чăваш Ен]]ĕн [[Патăрьел районĕ]]нчи [[ял]].
* [[Тăрăн (Шупашкар районĕ)]] — [[Чăваш Ен]]ĕн [[Чăваш Енĕн Шупашкар районĕ|Шупашкар районĕнчи]] [[ял]].

{{disambig}}

[[Категори:Чăваш Ен ялĕсем]]</text>
      <sha1>n2zzax3ilwi7hnddf3j0jlm54dy60lo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каçал ен (хаçат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4354</id>
    <revision>
      <id>873507</id>
      <parentid>633767</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T06:04:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873507</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2378" sha1="cityyubzvwzba3khz2l0km8z52aa9xo" xml:space="preserve">{{Хаçат
| ят                      = Каçал ен
| ӳкерчĕк              = 
| алпусни                 = 
| тĕс                     = 
| формат                  = 
| чĕлхе                   = [[чăваш чĕлхи|чăвашла]]
| никĕсленĕ               = [[1931]], [[нарăс, 8]]
| кăларакан               = ««Комсомольски издательство çурчĕ», редакци коллективĕ
| редактор                = Голыева Любовь Георгиевна
| тираж                   = 1500 экз. ытла
| тĕп оффис               = [[Чăваш Республики]], [[Вăрнар районĕ]], [[Вăрнар]] паç.
| веб-сайт                = http://kasalen.ru/
}}
'''Каçал Ен''' ({{lang-ru|Кошелеевский край}}), — [[Чăваш Енĕн Комсомольски районĕ|Комсомольски районĕн]] [[хаçат|хаçачĕ]]. 

[[Юнкун]] тата [[шăматкун]] [[чăваш чĕлхи|чăвашла]] тухать. Тиражĕ: 1542. Редакторĕ [[Голыева Любовь Георгиевна]].

== Кун-çулĕ ==
Пĕрремĕш номерĕ [[1931]] çулхи [[нарăс, 8|нарăсăн 8]] Патăрьелте «[[Паянхи сас (хаçат)|Паянхи сас]]» ятпа тухнă. 

[[1932]] çулта иккĕ хаçат çине пайланнă: «[[Колхоз байрагы]]» тата «Октябрь ялавĕ». Иккĕшĕ те [[Патăрьел]]те тухса тăнă. [[1939]] çулта [[Чăваш АССР]] [[Комсомольски районĕ|Комсомольски районне]] туса хунă хыççăн «Октябрь ялавĕ» хаçат [[Комсомольски]]не куçнă. 

===Редакторсем===
* [[Зайцев Алексей Иванович]]

== Каçăсем ==
* [http://www.kasal.cap.ru/ Каçал ен]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Чăвашла хаçат-журнал}}

{{Press-stub}}

[[Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал]]
[[Категори:Чăвашла тухакан хаçат-журнал]]
[[Категори:Чăваш Енĕн Комсомольски районĕ]]</text>
      <sha1>cityyubzvwzba3khz2l0km8z52aa9xo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Улпут</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14822</id>
    <revision>
      <id>873478</id>
      <parentid>503187</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T17:40:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>873478</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="501" sha1="e104psquyxu1lis9889iyycowcgp30e" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Улпут (пĕлтерĕшсем)}}
[[File:NEVREV Torg.jpg|thumb|NEVREV Torg]]
'''Улпут''' - пуян çын, [[Пăлхаварчченхи Раççей]]ĕн [[сослови]]йĕ. 

Ку сословине кĕрекен çынсем ытларах енĕпе çĕр тытнă, ытти çынсене тара тытса ĕçлеттернĕ.
{{Тулаш каçăсем}}
[[Категори:Раççей сословийĕсем]]
[[Категори:Улпут]]</text>
      <sha1>e104psquyxu1lis9889iyycowcgp30e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кивĕ Улхаш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16730</id>
    <revision>
      <id>873514</id>
      <parentid>832900</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T10:35:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873514</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20015" sha1="d25or6o69lpfod8tt84sxxckc52ovmw" xml:space="preserve">{{ПВ-Раççей
 |статус                   = Ял
 |чăвашла çĕлĕк            = Кивĕ Улхаш Кivĕ Ulhаš
 |тăван çĕлĕк              = Кивĕ Улхаш
 |герб                     = Coat of Arms of Ulyanovsk Oblast.png
 |ялав                     = Флаг Ульяновской области (2013).svg
  |lat_deg = 54|lat_min = 39|lat_sec = 40
  |lon_deg = 47|lon_min = 44|lon_sec = 25
  |CoordAddon = type:city(100)_region:RU
  |CoordScale = 
 |ЯндексКартти             = 
 |регион карттин пысăккăшĕ = 
 |район карттин пысăккăшĕ  = 
 |регион                   = Чĕмпĕр облаçĕ
 |регион тапăлра           = Чĕмпĕр облаçĕ 
 |район тĕсĕ               = Муниципаллă район
 |район                    = Чăнлă районĕ
 |район тапăлра            = Чăнлă районĕ{{!}}Чăнлă
 |пурăнан тăрăх тĕсĕ       = Ял тăрăхĕ
 |пурăнан тăрăх            = Улхаш ял хутлăхĕ
 |пурăнан тăрăх тапăлра    = Улхаш ял хутлăхĕ{{!}}Улхаш
 |шалти пайлану            = 
 |пуçлăх                   = 
 |никĕсленĕ вăхăт          = 
 |пĕрремĕш асăну           = 
 |малтанхи ятсем           = 
 |статус                   = Ял
 |лаптăк                   = 
 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ     = 
  |пурăнан халăх           = 
  |халăх çыравĕн çулĕ      = 
  |йышлăх                  = 
  |агломераци              = 
  |наци йышĕ               = [[чăвашсем]]
  |конфесси йышĕ           = православсем
  |этнохороним             = кивĕулхашсем
 |вăхăт тăрăхĕ             =
 |почтă индексĕ            = 433647
 |почтă индексĕсем         = 
 |телефон кочĕ             = +7 842 45
 |автомобиль кочĕ          = 73
 |цифрăллă идентификатор   = 73254880001
 |категория Commons-ра     = 
 |сайт                     = 
}}
'''Кивĕ Улхаш''', '''Кivĕ Ulhаš''' ({{lang-ru|Старые Алгаши}}) — [[Чĕмпĕр облаçĕ]]нчи [[Чăнлă районĕ|Чăнлă районĕн]] ялĕ. Юлашки вунăçуллăхсенче [[халăх]] шучĕ çав тери хытă чакнă пулин те, пурпĕрех тĕнчери чи пысăк [[чăвашсем|чăваш]] ялĕсенчен пĕри пулса тăрать-ха. Вăл — [[Улхаш ял тăрăхĕ]]н тĕп [[ял]]ĕ. Çавна май кунта вăл тытăмăн тĕп кантурĕ вырнаçнă.  
== Тавралăхĕ ==
[[Вăрман]]сăр, уй-хирлĕ, ана-çранлă [[вырăн]]. Ял, [[Чăнлă (юханшыв)|Чăнлă]] [[юханшыв|шывĕн]], тĕпрен илсен, сылтăм, хĕррипе, сахалтан та тăватă çухрăма çити тăсăлать. [[Аслă Накаткин]]ран, район центрĕнчен,  22 километр çурçĕр-хĕвеланăçнелле вырнаçнă.
== Халăх йышĕ, ял тытăмĕ == 
[[1960]]-мĕш çул тĕлнелле халăх йышĕ [[Кивĕ Улхаш]]ра 4000 (тăватă пин) çынна çитнĕ&lt;ref name=&quot;УП&quot;&gt;Костинсем: Николай тата Светлана. [https://ulpressa.ru/2014/12/27/selo-staryie-algashi/ Çĕнĕ Улхаш ялĕ.] — &quot;Улпресса&quot; сайтран.&lt;/ref&gt;.
[[1989]]-мĕш çулта ялти 720 килте 2256 [[çын]] пурăннă. Çавăн пекех [[2009]]-мĕш çулта 1742 [[çын]] тесе палăртни те пур&lt;ref&gt;[http://www.bankgorodov.ru/place/starie-algashi Кивĕ Улхаш.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170415025119/http://www.bankgorodov.ru/place/starie-algashi |date=2017-04-15 }}&lt;/ref&gt;.

Кивĕ Улхашра ак çапла [[вырăс чĕлхи|вырăсла]] ятсемлĕ урамсем пур: улица 1-я Куликовская, улица 2-я Куликовская, улица Базарная, улица Богдашкинская, улица Верхне-Казанская, улица Верхняя, улица Высельская, улица Голубковский Порядок, улица Князькина, улица Колхозная, улица Комсомольская, улица Кооперативная, переулок Кооперативный, улица Куликовская 1-я, улица Куликовская 2-я, переулок Малоречный, переулок Малоречный, улица Мельничная, улица Мира, улица Набережная, улица Набережный Спуск, улица Наша Марка, улица Нижне-Казанская, улица Овражная, улица Огородный Спуск, улица Пионерская, улица Пионерский Порядок, улица Полевая, улица Пригородная, улица Садовая, улица Свободы, улица Серп и Молот, улица Советская&lt;ref&gt;[https://mapbase.ru/Ульяновская/район-Цильнинский/место-с_Старые_Алгаши Карта село Старые Алгаши в Ульяновской области.]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Асăннă урамсен [[чăваш чĕлхи|чăвашла]] ячĕсем епле пулни паллă мар, весене халлĕхе тупса палăртайман.

[[Вырăс чĕлхи|Вырăсла]] [[ят|ятсене]] илес пулсан, унта тĕлĕнтермĕшсене курма пулать. &quot;Улица 1-я Куликовская&quot;, &quot;улица 2-я Куликовская&quot; текеннисем çеç мар, &quot;улица Куликовская 1-я&quot;, &quot;улица Куликовская 2-я&quot; ятлисем те пур иккен: майлашусене тепĕр май çавăрса лартнă те — урăх [[урам]]сем пулса тăнă.
== Истори == 
Яла [[XVII ĕмĕр]]тен каярах мар никĕсленĕ&lt;ref name=&quot;УП&quot; /&gt;. Çав вăхăтрах, П.Л. Мартынов историк шучĕпе, [[Хаяр Иван]] [[патша]] [[Хусан]]а иличченех [[ял]] пулса кайни пирки калакан [[халăх]] халапĕсем те пур&lt;ref name=&quot;УП&quot; /&gt;. Ял ячĕ пирки калас пулсан вара, чăн та, &quot;Улхаш&quot; текен элемент (топоформант) хальхи [[Чăваш республики]]н территорийĕнче час-часах тĕл пулать. [[Вирьял]] тăрахĕнче вăл, унти [[диалект]]па килĕшÿллĕн, &quot;Олхаш&quot; е &quot;Олкаш&quot; евĕрлĕрех илтĕнме пултарать. Вăл [[сăмах]] мĕне пĕлтерни тĕп-тĕрĕссĕн паллă мар.
Улпресса сайт çапла пĕлтерет&lt;ref name=&quot;УП&quot; /&gt;:
 {{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|В 1723 году в селе Старые Алгаши было 88 дворов, в 1834 году — 213 дворов, в которых проживало 1545 человек.
В 1848 году из соседней деревни Большая Цильна в село перевели 12 душ (4 двора) татар и выделили им в пользование участок в 186 десятин 672 сажени земли.
До 1860-х гг. удельные крестьяне занимались земледелием, животноводством. При освобождении крестьян (1861 год) Алгашинское общество состояло из 835 ревизских душ (242 двора).}}&lt;Куçару: 1723-мĕш çулта Кивĕ Улхашра 88 кил пулнă, 1834-мĕш çулта — 213 кил, вĕсенче 1545 çын пурăннă. 1848-мĕш çулта кÿршĕри Аслă Чăнлă тутар ялĕнчен 12 чун (4 кил) куçарса килнĕ те вĕсене усă курма 186 теçеттинте 672 чалăш çĕр уйăрса панă. 1860-мĕш çулсемччен утел хресченĕсем çĕрĕçĕпе, выльăх ĕрчетессипе пурăннă. Хресченсене ирĕке кăларнă [[çул]] (1861) Улхаш пĕрлĕхĕ 835 ревизла чунран (242 кил) тăнă.&gt; 
{{Цитата вĕçĕ}}
Чăн малтанах кивĕулхашсем  халăхăн йăлари тĕнне ĕненекенсем (киреметçĕсем) пек шутланнă. Ирĕксĕртен [[тĕн]]е кĕртесси [[1820]]-[[1850]]-мĕш çулсенче çеç пулса иртнĕ. [[1840]]-мĕш çулта Турамăшĕн Турăшĕн &quot;Мĕнпур хурланакансен Савăнăçĕ&quot; [[чиркӳ|чиркĕвне]] туса лартнă. [[1849]]-мĕш çулта çав чиркÿ вăйлă çилпе сиенленнĕ те ăна тепĕр çулхинех юсаса йĕркене кĕртнĕ. [[1868]]-мĕш çулта вара çăв чиркÿ [[пушар]]па кĕлленĕ. Ăна каллех тепĕр çултанах çĕнĕрен тунă. Çапла вăл вара [[1930]]-мĕш çулчченех, ăна хупиччен, ĕçленĕ. [[1989]]-мĕш çулта çĕнерен туса лартнă. Халичченех ĕçлет.

Ытла та пысăккине кура яла [[1891]]-мĕш çултанпа ятарлă пухупах çирĕплетсе икĕ пая пайланă пулнă: пĕр пайне '''Тури Кăрмăш''', теприне '''Анатри Кăрмăш''' тенĕ. Кашни пайĕнчех хăйне уйрăм староста пулнă.

Пĕрремĕш тĕнче вăрçинчен ([[1914]]-[х1918]]) 22 çын яла таврăнман, вĕçем çапăçусенче пуçĕсене хунă. Каярахри Граждан вăрçинче 16 çын вилни паллă. 
=== XX ĕмĕрти истори ===
[[1900]]-мĕш çул тĕлне Кивĕ Улххашри 460 килте  2700  [[çын]] (1338 [[арçын]] тата 1362 [[хĕрарăм]]) пурăннă&lt;ref name=&quot;УП&quot; /&gt;. [[Суту-илӳ]] тата тăвăмлăх йĕркелĕмĕсем (вăл шутра — тĕрлĕ йышши [[арман]]сем), миссионерсен Православи пĕрлĕхĕн [[кĕнеке]] управĕ пулнă. Паллă пуянсенчен Петрушка ятпа çÿренĕ Петр Юманова асăнмалла. Вăл 60 теçеттин çĕрпе усă курнă, ун патĕнче темиçе [[теçетке]] çын  тара кĕрĕшсе ĕçленĕ.
=== Çутĕç тата культура ===
Арçын ачасене вĕрентекен шкул ялта [[1840]]-мĕш çулта уçăлнă. Унăн статусĕ, официаллă ячĕ мĕнле пулни паллă мар. [[1896]]-мĕш çулта чиркÿ-приххут [[шкул|шкулĕнче]] хĕрачасене те вĕрентме пуçланă. 
== Кăсăклă фактсем ==
* Кивĕ Улхашра чылай хушă чăваш культурин паллă ĕçлевçи [[Юмарт Виталий Семёнович|Виталий Семёнович Юмарт (Чекушкин)]] ([[1938]]-[[2013]]) ĕçлесе пурăннă.
* [[XXI ĕмĕр]]те [[Каспи тинĕсĕ]]нче Кивĕ Улхашран тухнă паллă çын ятне панă &quot;Никифор Шуреков&quot; ятлă [[карап]] пулать&lt;ref name=&quot;УП&quot; /&gt;.
== Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем==
* [[Шуреков Никифор Александрович]] ([[1916]]-[[2010]]) — геологи-минералоги ăславĕсен докторĕ&lt;ref&gt;Андрбаев Н.А. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&amp;lnk=5117 Шуреков Никифор Александрович.] — Электронла Чăваш энциклопедири статья.&lt;/ref&gt;.
* [[Князькин Николай Григорьевич]] ([[1919]]-[[1943]])-[[Совет Союзĕн Паттăрĕ]].
* Корсаков  Николай Иванович (03.11.[[1929]]-20.10.[[1981]]) — ăславçă, ялхуçалăх ăславĕсен докторĕ.
* Эндюськин Петр Николаевич (17.06.[[1935]] çур.) — ăславçă-химик (эколог).
* Керимов Николай (ашшĕ ячĕ паллă мар) — [[марафон]] тата çурма марафон енĕпе ăнăçлă спортсмен.
* Курайкин Николай Николаевич (20.08.[[1937]] çур.) — Чăнлă районĕн хисеплĕ элтешĕ, район хаçачĕн редакторĕ пулнă&lt;ref name=&quot;ПГ&quot;&gt;[http://cilna.ru/?id=82 Почётные граждане. Список лиц, которым присвоено звание «Почётный гражданин Цильнинского района»]&lt;/ref&gt;.
* Маркова Клавдия Ивановна (25.07.[[1934]]) çур.) — Чăнлă районĕн хисеплĕ элтешĕ&lt;ref name=&quot;ПГ&quot; /&gt;.
* Маля Иван Николаевич (10.02.[[1939]]-?) — Чăнлă районĕн хисеплĕ элтешĕ, юлашки сулĕсене (пенсие тухсан) [[Чĕмпĕр]]те пурăннă.&lt;ref name=&quot;ПГ&quot; /&gt;.
* [[Кадебин Николай Константинович]] (01.01.[[1944]] çур.) — Чăнлă районĕн хисеплĕ элтешĕ&lt;ref name=&quot;ПГ&quot; /&gt;.
* Эльмуков Михаил Николаевич (17.11.[[1946]] çур.) — пенсири инженер, Чăнлă районĕн хисеплĕ элтешĕ&lt;ref name=&quot;ПГ&quot; /&gt;.
* Шываева Людмила Михайловна (29.10.[[1956]] çур.) — культура ĕçлевçи, Чăнлă районĕн хисеплĕ элтешĕ&lt;ref name=&quot;ПГ&quot; /&gt;.
* Микка Римма Ильинична (23.06.[[1955]] çур.) — пенсири [[вĕрентекен|вĕрентевçĕ]], Чăнлă районĕн хисеплĕ элтешĕ&lt;ref name=&quot;ПГ&quot; /&gt;.
* Енилов Владимир Петрович (24.08.[[1954]] çур.) —  Чăнлă районĕн хисеплĕ элтешĕ&lt;ref name=&quot;ПГ&quot; /&gt;.
* Майрабеев Георгий Васильевич&lt;ref&gt;[http://kanash.su/2979.html ГЕОРГИЙ МАЙРАБЕЕВ – ЧĂНЛĂ РАЙОНĔН ХИСЕПЛĔ ÇЫННИ]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Канаш хаçат 1467-МĔШ (2018.04.06) КĂЛАРĂМ&lt;/ref&gt;
* [[Удалова Ирина Витальевна]] (22.03.[[1974]] çур.) — Кÿкеçри Н.Я.Бичурин музейĕн директорĕ&lt;ref&gt;[http://bichurin.cap.ru/Person.aspx?id=7963&amp;unit=history Структура » Удалова Ирина Витальевна, Директор]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — БУК ЧЕБОКСАРСКОГО РАЙОНА ЧУВАШСКОЙ РЕСПУБЛИКИ МУЗЕЙ «БИЧУРИН И СОВРЕМЕННОСТЬ&quot; ОФИЦИАЛЬНЫЙ САЙТ&lt;/ref&gt;.
* [[Картюков Петр Семенович]] ([[1925]] çур.) — ÿнерçĕ.
* [[Сваев Владимир Ильич]] (1943-2016)

== Çавăн пекех пăхăр ==
{{columns-list|4|
* [[Олкаш]]
* [[Тури Олкаш]]
* [[Çĕнĕ Улхаш]]
* [[Чăвашкасси|Чăвашкасси Улхаш]]
* [[Чăваш Улхаш]]
* [[Вырăс Улхаш]]
* [[Мăн Улхаш]]
* [[Улхаш (Самар облаçĕ)|Улхаш]]
}}

== Вуламалли ==
* Матвеев Г.Б., Долгова А.П. [http://enc.cap.ru/?t=world&amp;lnk=1906 Кивĕ Улхаш] — Электронла Чăваш энциклопедири статья.
* Кадебин, Николай. СТАРЫЕ АЛГАШИ (КИВE УЛХАШ) (очерки по истории села). Симбирск, Печатный двор. [[2004]]. ISBN: 5-7572-0141-X ББК: Т3(2Р-4Ул-2Старые Алгаши)0,02     УДК: 9(С.)
* Г.Б. Матвеев, Е.А. Ягафова. [http://enc.cap.ru/?t=publ&amp;lnk=3934 Чуваши Ульяновские]. Чăваш электронла  энциклопедийĕнчи статья.
* Садыкова Резеда Камиловна. ИСТОРИКО-ЛИНГВИСТИЧЕСКИЙ АНАЛИЗ ТЮРКО-ТАТАРСКОЙ ТОПОНИМИИ УЛЬЯНОВСКОЙ ОБЛАСТИ РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ 10.02.02.- Языки народов Российской Федерации(татарский язык) АВТОРЕФЕРАТ диссертации на соискание ученой степени кандидата филологических наук Казань-2003.
* Научный отчет по проекту &quot;Чуваши Приволжского округа&quot;, [[Шупашкар]], 2002. 192 с.
* [[Мĕтри Юман]]. Ульяновск енчи чăвашсем. // Мĕтри Юман. Çырнисен пуххи. Шупашкар, [[1997]]. — С.435-438. 
* [[Ромашкин Валериан Фёдорович|Ромашкин, Валериан Федорович.]] Чуваши Симбирского Поволжья : ( Расселение, состав, этногенез, культура, религия ) / В. Ф. Ромашкин, В.Н. Федоров, Л.П. Шабалина. - Ульяновск: Симбирская книга, 1998. - 168 с. : ил.
* Культура и быт низовых чувашей. Ч., 1984.
* [[Иванов Виталий Петрович|Иванов В.П.]] Этническая география чувашского народа. Ч., 2005.
* [[Ягафова Екатерина Андреевна|Ягафова Е.А.]] Чуваши Урало-Поволжья (история и традиционная культура этнотерриториальных групп). Ч., 2007.
* Краткая чувашская региональная энциклопедия. Пензенская, Саратовская, Ульяновская области. Ульяновск, 2009.
* Алеева, Л. Упа, тилĕ, куян... тата ыттисем : кивĕ Улхашри хушаматсен историйĕ / Л.Алеева // Канаш (Ульяновск обл.). - 2000. - 25 çурла. - С. 3.
* Народы и конфессии Ульяновской области в начале XXI века. Фотоиллюстративный альбом/ Анисимова Е.Ю., Бузинова А.А., Идиатуллов А.К., Канцерова И.Е., Кобзев А.В., Ротова А.А., Русин Д.В.; под ред. Кобзева А.В., Русина Д.В. – Ульяновск: «НИИ истории и культуры имени Н. М. Карамзина», 2015. – 112 с. Вне плана

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

==Каçăсем ==
*[http://chuvash.org/lib/author/443.html Виталий Юмарт]
{{Ulyan-obl-geo-stub}}
{{Чăнлă районĕ}}
{{Интервики çук}}
{{Чĕмпĕр чăваш ялĕсем}}
[[Категори:Чĕмпĕр облаçĕн ялĕсем]]
[[Категори:Аякри чăваш ялĕсем]]</text>
      <sha1>d25or6o69lpfod8tt84sxxckc52ovmw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Канаш ен (хаçат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17535</id>
    <revision>
      <id>873508</id>
      <parentid>850224</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T07:28:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873508</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2368" sha1="e43jkb7ajwr00ubxetd3dy63b61xm2i" xml:space="preserve">{{Хаçат
| ят                      = Канаш ен
| ӳкерчĕк                 = 
| алпусни                 = 
| тĕс                     = 
| формат                  = 
| чĕлхе                   = [[чăваш чĕлхи|чăвашла]]/[[вырăс чĕлхи|вырăсла]]
| никĕсленĕ               = [[2003]], [[пуш, 4]]
| кăларакан               = «Канаш издательство çурчĕ», редакци коллективĕ
| редактор                = Шурекова Л.Г.
| тираж                   = 
| тĕп оффис               = [[Чăваш Республики]], [[Канаш районĕ]], [[Канаш]] хули, Çĕнтерӳ 30 çул, 8-мĕш ç.
| веб-сайт                = [http://kanashen.ru/ kanashen.ru]
}}
'''Канаш ен''' ({{lang-ru|Канашский край}}) — [[Чăваш Республики]]н [[Канаш районĕ]]н хаçачĕ. Эрнере 2-3 хут [[чăваш чĕлхи|чăвашла]]-[[вырăс чĕлхи|вырăсла]] пичетрен тухать.

Хаçатри темăсем: пĕрлĕх, хуçалăх, политика; [[реклама]] — 40% çити.

Тĕп редакторĕ: [[Шурекова Людмила Геннадьевна|Людмила Шурекова]].

== Пĕрлехи хыпар ==
''Почта адресĕ:'' 429330 Чăваш Республики, Канаш хули, Çĕнтерӳ 30 çул, 8-мĕш çурт.

''Инçе сас:''1-90-43

''Свидетельство:'' 18-1203

''Регистрациленĕ:'' 04.03.2003

''Йĕркелевçи:'' «Канаш издательство çурчĕ»

==Вуламалли==

== Каçăсем ==
* [http://www.smi21.ru/?mode=branch&amp;path=branch,orgs&amp;branch=4&amp;orgs=17&amp;date=06.05.2008&amp;p_page=120]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.gazeta-kanash.cap.ru/ Канаш енĕн сайчĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [[http://gov.cap.ru/SiteMap.aspx?gov_id=588&amp;id=460721&amp;title=ISTORIYa_KANAShSKOJ_RAJONNOJ_GAZETI] История]

[[Категори:Чăваш Енри хаçатсем]]

{{Чăвашла хаçат-журнал}}
{{Press-stub}}

[[ru:Канаш (газета)]]</text>
      <sha1>e43jkb7ajwr00ubxetd3dy63b61xm2i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ГУЛАГ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22453</id>
    <revision>
      <id>873472</id>
      <parentid>873303</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T14:23:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873472</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27437" sha1="091weq9iawglp38hemwu0utuc918ldc" xml:space="preserve">{{пĕлтерĕшсем|Гулаг (рок-группа)}}

'''ГУЛаг''' ('''Главное управление исправительно-трудовых лагерей, трудовых поселений и мест заключения''') — [[СССР]] [[СССР шалти ĕçсен халăх комиссариачĕ|ШĔХК]], [[СССР ШӖМ|шалти ĕçсен министерствин]], [[СССР юстици министерстви|юстици министерствин]] 1934—1960 çулсенче ĕçпе тӳрлетес лагерĕсен системине ([[ĔТЛ]]) ертсе пынă уйрăм пайĕ, СССР [[Сталин репрессисем|политика репресси]] системин паллă органĕ. Çавăн пекех [[ГУЛАГ]] аббревиатурăпа та усă кураççĕ.

== Кун-çулĕ ==
[[Ӳкерчĕк:13-let-za-1 5-goda.jpg|240px|thumb|Мускав-Атăл канала тунă чухне Дмитровлагра  хастар ĕçленĕшĕн маларах ирĕке кăларнă çыннăн хыпар хучĕ]]‎
[[Ӳкерчĕк:Gulag drivers licence.jpg|thumb|250px|ГУЛАГ чурине панă водитель удостоверенийĕ, кăрлач - 1941]]

== Тытăмĕ ==
{{main|ОГПУ-НКВД-МВД лагерĕсем}}
[[Ӳкерчĕк:ЧисленностьЗаключенныхНКВД1939.png|thumb|400px|НКВД лагĕрĕсене хупнăскерсен йышĕ, 1939 çулхи кăрлачăн 1-мĕше тĕлне&lt;ref&gt; [http://libereya.ru/public/repressii.html Игорь Пыхалов. КАКОВЫ МАСШТАБЫ «СТАЛИНСКИХ РЕПРЕССИЙ»?] Архивный источник: ГАРФ, ф.9414, оп.1, д.1155, л.20-22.&lt;/ref&gt;]]
Системăна пинсемлĕ лагерь уйрăмĕпе пункчĕ, 425 колони, çаплах 2.000 ытла ятаркомендатурăллă 53 лагерь кĕнĕ&lt;ref&gt;[http://bibliotekar.ru/gulag/13.htm ГУЛАГ. История создания]&lt;/ref&gt;. Пурĕпе 30.000 ытла хупмалли вырăн шутланнă&lt;ref&gt;[http://www.memo.ru/history/nkvd/gulag/maps/ussri.htm Карта ГУЛАГа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514033103/http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/maps/ussri.htm |date=2011-05-14 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.memo.ru/history/nkvd/gulag/maps/pre.htm Пояснения к разделу Карта ГУЛАГа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100309205633/http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/maps/pre.htm |date=2010-03-09 }}&lt;/ref&gt;
ГУЛАГ пĕтĕм ĕçлĕх-тӳрлетӳ лагерĕсен ([[ӖТЛ]]) системине тытса тăнă. Палăрах хăшпĕр ӖТЛ:
* [[Акмола Тăван çĕршыва сутнăскерсен арăмĕсен лагерĕ]] ([[АЛЖИР]])
* [[Бамлаг]]
* [[Берлаг]]
* [[Безымянлаг]]
* [[Беломор-балти каналĕ|Белбалтлаг]]
* [[Воркутлаг]] (Воркута ӖТЛ)
* [[Вятлаг]]
* [[Дальлаг]]
* [[Джезказганлаг]] ([[Степлаг]])
* [[Джугджурлаг]]
* [[Дмитровлаг]]
* [[Волголаг]]
* [[Дубравлаг]]
* [[Инталаг]]
* [[Карлаг|Караганда ӖТЛ (Карлаг)]]
* [[Кизеллаг]]
* [[Котлас ИТЛ]]
* [[Краслаг]]
* [[Кулойлаг]]
* [[Локчимлаг]]
* [[Норильлаг|Норильсклаг]] ([[Норильлаг|Нориль ӖТЛ]])
* [[Озерлаг]]
* [[Пермь лагерĕсем]]
* [[Печорлаг]]
* [[Печжелдорлаг]]
* [[Прорвлаг]]
* [[Свирьлаг]]
* [[СВИТЛ]]
* [[Севжелдорлаг]]
* [[Сиблаг]]
* [[Соловки ятарлă тĕллевлĕ лагерĕ]] (СЛОН)
* [[Таежлаг]]
* [[Устьвымлаг]]
* [[Ухтпечлаг]]
* [[Ухтижемлаг]]
* [[Хабарлаг]]
* [[Ягринлаг]]

Маларах асăннă кашни ӖТЛ шутне темиçе лагерь пункчĕ (тепĕр май хăй лагерĕсем) кĕнĕ. Уйрăмах [[Колыма (ГУЛАГ)|Колымара]] ĕçлесе пурăнма йывăр пулнă
&lt;ref&gt;[http://www.personal.psu.edu/users/w/x/wxk116/sjk/kolyma.html Станислав Ж. Ковальский «Колыма — земля золота и смерти» (англ.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070307082923/http://www.personal.psu.edu/users/w/x/wxk116/sjk/kolyma.html |date=2007-03-07 }}&lt;/ref&gt;.

== ГУЛАГ статистики ==
[[Ӳкерчĕк:СоставЗаключенныхИТЛ апрель 1940.png|thumb|400px|Состав заключённых ӖТЛ (ĕçлĕх-тӳрлетӳ лагерĕсене) хупнăскерсем, айăпланă статьясемпе (1940 ç., ака, 1) &lt;ref&gt;Игорь Пыхалов. КАКОВЫ МАСШТАБЫ «СТАЛИНСКИХ РЕПРЕССИЙ»? http://libereya.ru/public/repressii.html 25. ГАРФ, ф.9414, оп.1, д.1155, л.26-27.&lt;/ref&gt;]]

[[Ӳкерчĕк:ЧислоОсужденныхЗаКонтрреволюционныеПреступления.png|thumb|400px|Революцие хирĕçлĕ е урăх питĕ хăрушăллă патшалăха хирĕçлĕ киревсĕр ĕç тунăшăн 1921—1953 çулсенче хупнăскерсен йышĕ&lt;ref&gt;ГАРФ, ф.9401, оп.1, д.4157, л.201-205; В. П. Попов. Государственный террор в советской России. 1923—1953 гг.: источники и их интерпретация // Отечественные архивы. 1992, № 2. С.28. http://libereya.ru/public/repressii.html&lt;/ref&gt;]]
[[Ӳкерчĕк:КоличествоЗаключенныхНКВД.png|thumb|400px|НКВД лагĕресене, колонисемпе тĕрмесене хупнăскерсен йышĕ, 1930 кăрлач, 1—1953 кăрлач, 1&lt;ref&gt;А.Дугин. «Сталинизм: легенды и факты» // Слово. 1990, № 7. С.23; архивный источник: 1930—1934 гг. — ГАРФ, ф.9414, оп.1, д.1155, л.1, 1935—1940 гг. — там же, л.2. Çавăн пекех [[Земсков Виктор Николаевич|Земсков В. Н.]] «ГУЛАГ: историко-социологический аспект» // «Социологические исследования». 1991, № 6-7 пăхăр&lt;/ref&gt;]]

=== Хупнăскерсен наци йышĕ ===
[[Ӳкерчĕк:НациональныйСоставГУЛАГ1939.png|thumb|right|400px|Хупнăскерсем, наци йышĕпе, 1939 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлнелле&lt;ref&gt;''[[Земсков Виктор Николаевич|В. Н. Земсков]]'' «ГУЛАГ (историко-социологический аспект») [http://ecsocman.edu.ru/socis/msg/276748.html] [http://ecsocman.edu.ru/socis/msg/276810.html]&lt;/ref&gt;]]

Тĕпчев ĕçĕсене шута илсен&lt;ref&gt;[[Земсков, Виктор Николаевич|В. Н. Земсков]] «ГУЛАГ (историко-социологический аспект») [http://ecsocman.edu.ru/socis/msg/276748.html] [http://ecsocman.edu.ru/socis/msg/276810.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100203183647/http://www.ecsocman.edu.ru/socis/msg/276810.html |date=2010-02-03 }}&lt;/ref&gt;, 1939 çулхи кăрлачăн 1-мешĕ тĕлне ГУЛАГ системинчи йыш наци енĕпе çапла курăннă:
* вырăссем — 830 491 (63,05 %)
* украинсем — 181 905 (13,81 %)
* белоруссем — 44 785 (3,40 %)
* тутарсем — 24 894 (1,89 %)
* узбексем — 24 499 (1,86 %)
* еврейсем — 19 758 (1,50 %)
* нимĕçсем — 18 572 (1,41 %)
* казахсем — 17 123 (1,30 %)
* поляксем — 16 860 (1,28 %)
* грузинсем — 11 723 (0,89 %)
* эрменсем — 11 064 (0,84 %)
* туркменсем — 9 352 (0,71 %)
* урăх нацисем — 8,06 % .

Çак тĕпчев ĕçĕнчех кăтартнипе, 1951 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ телнелле лагерьсемпе колонисенче хупнăскерсен йышĕ пулнă:
* вырăссем — 1 405 511 (805 995/599 516 — 55,59 %)
* украинсем — 506 221 (362 643/143 578 — 20,02 %)
* белоруссем — 96 471 (63 863/32 608 — 3,82 %)
* тутарсем — 56 928 (28 532/28 396 — 2,25 %)
* литвасем — 43 016 (35 773/7 243 — 1,70 %)
* нимĕçсем — 32 269 (21 096/11 173 — 1,28 %)
* узбексем — 30029 (14 137/15 892 — 1,19 %)
* латышсем — 28 520 (21 689/6 831 — 1,13 %)
* эрменсем — 26 764 (12 029/14 735 — 1,06 %)
* казахсем — 25 906 (12 554/13 352 — 1,03 %)
* еврейсем — 25 425 (14 374/11 051 — 1,01 %)
* эстонсем — 24 618 (18 185/6 433 — 0,97 %)
* азербайджансем — 23 704 (6 703/17 001 — 0,94 %)
* грузинсем — 23 583 (6 968/16 615 — 0,93 %)
* поляксем — 23 527 (19 184/4 343 — 0,93 %)
* молдавансем — 22 725 (16 008/6 717 — 0,90 %)
* урăх нацисем —  5 % яхăн.

1980-мĕш çулсем вĕçленичченех ГУЛАГ пирки официаллă статистикăна вăрттăнлатнă пулнă, тĕпчевçĕсем архивпа паллашма пултарайман, çавăнпа та хаклавсене хупнăскерсен е вĕсен çемьин пайташĕсене ыйтса пĕлсе, е математикăллă статистика меслечĕсемпе усă курса майлаштарнă.

Архивсене уçсан, официаллă цифрăсене тупаççĕ, анчах та ГУЛАГ статистики тулли марри, тĕрлĕ уйрăмсенчи хыпарĕсем пĕр-пĕринпе майлашăнманни питĕ пысăк чăрмав кӳрет.

Официаллă хыпарсемпе килĕшӳллĕ, ОГПУ-па НКВД системинчи лагербсенче, тĕрмесенче тата колонисенче 1930-56 çулсенче пĕр харăсах 2,5 млн ытла çын (максимумне 1950-мĕш çулсен пуçламăшĕнче, уголовнăй саккунлăха хытă пăрчăкланине пула çитнĕ&lt;ref&gt;Попов В. П. Государственный террор в советской России, 1923—1953 гг. (источники и их интерпретация) // Отечественные архивы. 1992, № 2&lt;/ref&gt; и социальных последствий [[Голод в СССР 1946—1947|голода 1946—1947]]&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20051109200934/http://publ.lib.ru/ARCHIVES/Z/ZIMA_V._F/_Zima_V._F..html Зима В. Ф. Голод 1946-47 годов: происхождение и последствия, 1996&lt;/ref&gt;).

Пĕтĕмпе ГУЛАГ али витĕр иртнĕ ĕмĕрĕн 20-мĕш – 50-мĕш çулĕсенче 10 миллион çын хăйрăнса тухнă&lt;ref&gt;[http://www.kyrgyznews.com/news.php?readmore=3304 90 лет созданию ГУЛАГов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101227233543/http://www.kyrgyznews.com/news.php?readmore=3304 |date=2010-12-27 }}&lt;/ref&gt;

[[Ӳкерчĕк:СмертностьВСистемеГУЛАГ.png|thumb|400px|ГУЛАГа 1930—1956 çулсенче хупнăскерсен вилĕмлĕхĕ пирки хыпар тĕслĕхĕ.]]
ГУЛАГа 1930—1956 çулсенче хупнăскерсен вилĕмлĕхĕ пирки хыпар тĕслĕхĕ;
{| class=&quot;standard&quot;
 !Çулсем
 !Вилнисен шучĕ
 !вилнисен %, ят-йышри вăтам шучĕпе танлаштарсан
 |-
 |1930*
 |7980
 |4,2
 |-
 |1931*
 |7283
 |2,9
 |-
 |1932*
 |13197
 |4,8
 |-
 |1933*
 |67297
 |15,3
 |-
 |1934*
 |25187
 |4,28
 |-
 |1935**
 |31636
 |2,75
 |-
 |1936**
 |24993
 |2,11
 |-
 |1937**
 |31056
 |2,42
 |-
 |1938**
 |108654
 |5,35
 |-
 |1939***
 |44750
 |3,1
 |-
 |1940
 |41275
 |2,72
 |-
 |1941
 |115484
 |6,1
 |-
 |1942
 |352560
 |24,9
 |-
 |1943
 |267826
 |22,4
 |-
 |1944
 |114481
 |9,2
 |-
 |1945
 |81917
 |5,95
 |-
 |1946
 |30715
 |2,2
 |-
 |1947
 |66830
 |3,59
 |-
 |1948
 |50659
 |2,28
 |-
 |1949
 |29350
 |1,21
 |-
 |1950
 |24511
 |0,95
 |-
 |1951
 |22466
 |0,92
 |-
 |1952
 |20643
 |0,84
 |-
 |1953****
 |9628
 |0,67
 |-
 |1954
 |8358
 |0,69
 |-
 |1955
 |4842
 |0,53
 |-
 |1956
 |3164
 |0,4
 |-
 !Пурĕпе
 !1606742
 !
 |-
 |colspan=3|
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; Только в ИТЛ.&lt;br /&gt;
&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt; В ИТЛ и местах заключения (НТК, тюрьмы).&lt;br /&gt;
&lt;nowiki&gt;***&lt;/nowiki&gt; Далее в ИТЛ и НТК.&lt;br /&gt;
&lt;nowiki&gt;****&lt;/nowiki&gt; Без ОЛ. (О. Л. — особые лагеря).&lt;br /&gt;
Справка подготовлена по материалам&lt;br /&gt;
ОУРЗ ГУЛАГа (ГАРФ. Ф. 9414)
|}

== ГУЛАГ ертӳлĕхĕ ==

=== Управлени пуçлăхĕсем ===
* [[Эйхманс Фёдор Иванович|Ф. И. Эйхманс]] (ака — çĕртме, 1930)
* [[Коган Лазарь Иосифович|Л. И. Коган]] ([[çĕртме, 9]] 1932)
* [[Берман Матвей Давыдович|М. Д. Берман]] ([[çурла, 16]], 1937)&lt;ref name=petrovskorkin&gt;Петров Н. В., Скоркин К. В. ''[http://www.memo.ru/history/nkvd/kto/index.htm Кто руководил НКВД, 1934—1941: Справочник] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170201112327/http://www.memo.ru/history/NKVD/kto/index.htm |date=2017-02-01 }}'' / О-во «Мемориал» и др.; Под ред. Н. Г. Охотина и А. Б. Рогинского — М.: Звенья, 1999. — 504 с — ISBN 5-7870-0032-3&lt;/ref&gt;
* [[Плинер Израиль Израилевич|И. И. Плинер]] ([[чӳк, 16]], 1938)&lt;ref name=&quot;petrovskorkin&quot;/&gt;
* [[Филаретов Глеб Васильевич|Г. В. Филаретов]] ([нарăс, 8]], 1939)&lt;ref name=&quot;petrovskorkin&quot;/&gt;
* [[Чернышов Василий Васильевич|В. В. Чернышов]] ([[нарăс, 26]], 1941)&lt;ref name=&quot;petrovskorkin&quot;/&gt;
* [[Наседкин Виктор Григорьевич|В. Г. Наседкин]] ([[авăн, 2]], 1947)
* [[Добрынин Георгий Прокопьевич|Г. П. Добрынин]] ([[кăрлач, 31]], 1951)
* [[Долгих Иван Иванович|И. И. Долгих]] ([[юпа, 5]], 1954)
* [[Егоров Сергей Егорович|С. Е. Егоров]] ([[ака, 4]], 1956)
* П. Н. Бакин (до [[çу, 6]], 1958)
* М. Н. Холодков ([[çĕртме, 13]], 1960)

== Экономика ==

[[Ӳкерчĕк:Belomorkanal2.jpg|thumb|200px|[[Беломор-балти каналĕ|Беломорканалта]] ĕçлекен чурасем]]

== ГУЛАГ ачисем ==

== Асăнмалăх ==
* [[ГУЛаг историн музейĕ]]

== Çав. пекех ==
* [[ГУЛАГ архипелаг]]
* [[ОГПУ-НКВД-МВД лагерĕсем]]
* [[Шарашка]]
* [[Сталин репрессисем]]
* [[Зэк]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
* {{кĕнеке
|автор = [[Энн Эпплбаум]]
|пуçелĕк = ГУЛАГ. Паутина Большого террора.
|тăван ят = GULAG. A History
|каçа = http://sabini.ch/lib/history/gulag-pautina-bolshogo-terrora.html
|кăларăм = 
|вырăн = [[М.]]
|издательство = [[Московская школа политических исследований]]
|çул = [[2006]]
|страницă = 608
|isbn = 5-93895-085-6
}}

* История сталинского Гулага. Конец 1920-х — первая половина 1950-х годов: Собрание документов в 7-ми томах. Т. 1. Массовые репрессии в СССР. Отв. рел. Н. Верт, С. В. Мироненко. Отв. сост. И. А. Зюзина. М.: РОССПЭН, 2004. ISBN 5-8243-0605-2
* История сталинского Гулага, Конец 1920-х — первая половина 1950-х годов: Собрание документов в 7-ми томах. Т. 2. Карательная система: структура и кадры. Отв. ред. и сост. Н. В. Петров. Отв. сост. Н. И. Владимирцев. М.: РОССПЭН, 2004. ISBN 5-8243-0606-0
* История сталинского Гулага. Конец 1920-х — первая половина 1950-х годов: Собрание документов в 7-ми томах. Т. 3. Экономика Гулага. Отв. ред. и сост. О. В. Хлевнюк. М.: РОССПЭН, 2004. ISBN 5-8243-0607-9
* История сталинского Гулага. Конец 1920-х — первая половина 1950-х годов: Собрание документов в 7-ми томах. Т. 4. Население Гулага: численность и условия содержания. Отв. ред. А. Б. Безбородов, В. М. Хрусталев. Сост. И. В. Безбородова (отв. сост.), В. М. Хрусталев. М.: РОССПЭН, 2004. ISBN 5-8243-0608-7
* История сталинского Гулага. Конец 1920-х — первая половина 1950-х годов: Собрание документов в 7-ми томах. Т. 5. Спецпереселенцы в СССР. Отв. ред. и сост. Т. В. Царевская-Дякина. М.: РОССПЭН, 2004. ISBN 5-8243-0608-5
* История сталинского Гулага. Конец 1920-х — первая половина 1950-х годов: Собрание документов в 7-ми томах. Т. 6. Восстания, бунты и забастовки заключенных. Отв. ред. и сост. В. А. Козлов. Сост. О. В. Лавинская. М.: РОССПЭН, 2004. ISBN 5-8243-0610-9
* История сталинского Гулага. Конец 1920-х — первая половина 1950-х годов: Собрание документов в 7-ми томах. Т. 7. Советская репрессивно-карательная политика и пенитенциарная система в материалах Государственного архива Российской Федерации: Аннотированный указатель дел. Отв. ред. В. А. Козлов, С. В. Мироненко. Отв. сост. А. В. Добровская. Сост. Б. Ф. Додонов, О. Н. Копылова, В. П. Наумов, В. И. Широков. М.: РОССПЭН, 2005. ISBN 5-8243-0611-4
* [http://www.memo.ru/history/nkvd/gulag/index.htm Система исправительно-трудовых лагерей в СССР: 1923—1960 : Справочник] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160504202510/http://www.memo.ru/HISTORY/NKVD/GULAG/index.htm |date=2016-05-04 }} / О-во «Мемориал», ГАРФ. Сост. М. Б. Смирнов. — М.: Звенья, 1998. — 600 с ISBN 5-7870-0022-6
* ГУЛАГ: Главное управление лагерей. 1918—1960. М.: Материк—альфа, 2002. ISBN 5-85646-046-4
* ''[[Бородкин, Леонид Иосифович|Бородкин Л. И.]], Грегори П., Хлевнюк О. В.'' ''ГУЛАГ: Экономика принудительного труда''. М.: РОССПЭН, 2005. ISBN 5-8243-0618-4
* ''[[Алексушин Г.В.]]'' История правоохранительных органов. [[Самара]]: [[Издательство]] АНО «ИА ВВС» и АНО «Ретроспектива», [[2005]].
* ''Рыбников В. В., [[Алексушин Г.В.]]'' История правоохранительных органов Отечества. М.: [[Издательство]] «Щит-М», [[2007]].
* Поживши в ГУЛАГе [Сборник воспоминаний] / Сост. А. И. Солженицын. — М.: Русский путь, 2001 ([[Всероссийская мемуарная библиотека]]. Серия «Наше недавнее». Вып. 7) ISBN 5-85887-024-4
* [http://www.rao-ees.ru/ru/info/history/show.cgi?history_zak.htm Заключенные на стройках коммунизма. ГУЛАГ и объекты энергетики СССР] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120105085724/http://www.rao-ees.ru/ru/info/history/show.cgi?history_zak.htm |date=2012-01-05 }}. Собрание документов и фотографий. — Российская политическая энциклопедия (РОССПЭН), 2008. — ISBN 978-5-8243-0918-8
* ''[[Дюков, Александр Решидеович|Дюков А. Р.]]'' [http://scepsis.ru/library/id_1882.html Миф о геноциде: Репрессии советских властей в Эстонии (1940—1953) / Предисл. С. Артеменко. М.: Алексей Яковлев, 2007. 138 с.]
* Документально-публицистическая повесть [[Герхард Вольтер|Герхарда Вольтера]] «Зона полного покоя». Книга издана при содействии Министерства Российской Федерации по делам национальностей и федеративным отношениям. ЛР № 062751 от 18.06.1993 г., издание 2-е дополнеенное и исправленное 1998 г. ISBN 5-87943-045-6

== Каçăсем ==
{{commons|ГУЛАГ}}
* [http://som.fio.ru/Resources/Drachlerab/2005/08/33.htm  Л. А. Кацва. История России. Советский период. (1917—1991)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090905002448/http://som.fio.ru/Resources/Drachlerab/2005/08/33.htm |date=2009-09-05 }}
* [http://gulag.ru gulag.ru]
* [http://publicist.n1.by/articles/repressions/repressions_gulag2.html Демография ГУЛАГа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060110091833/http://publicist.n1.by/articles/repressions/repressions_gulag2.html |date=2006-01-10 }}
* [http://fsb.ru/new/mozohin.html Статистика репрессивной деятельности органов безопасности СССР на период с 1941 по 1953 годы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080415200449/http://www.fsb.ru/new/mozohin.html |date=2008-04-15 }}
* [http://stalinism.ru/dokumentyi/statistika_repressivnoy_deyatelnosti_ogpu-nkvd_1921-1940_g.html Статистика репрессивной деятельности органов безопасности СССР на период с 1921 по 1940 годы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071221211139/http://stalinism.ru/dokumentyi/statistika_repressivnoy_deyatelnosti_ogpu-nkvd_1921-1940_g.html |date=2007-12-21 }}
* [http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/maps/ussri.htm Карта объектов ГУЛАГ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110514033103/http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/maps/ussri.htm |date=2011-05-14 }}
* [http://lib.ru/PROZA/SOLZHENICYN/gulag3.txt «Архипелаг ГУЛаг», 3-я часть]
* [http://www.gulagmuseum.org  «Виртуальный Музей Гулага»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100304130917/http://gulagmuseum.org/ |date=2010-03-04 }}
* [http://scepsis.ru/library/id_491.html Всеволод Цаплин «Архивные материалы о числе заключенных в конце 30-х годов»]
* [http://scepsis.ru/library/id_937.html Виктор Земсков «ГУЛАГ (историко-социологический аспект)»]
* [http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/HISTORY/GULAG.HTM#1 Вклад заключённых ГУЛАГа в победу в Великой Отечественной войне] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070601172259/http://vivovoco.rsl.ru/VV/PAPERS/HISTORY/GULAG.HTM#1 |date=2007-06-01 }}
* [http://stalinism.narod.ru/docs/repress/repress.htm Игорь Пыхалов &quot;Каковы масштабы «сталинских репрессий»?]
* [https://web.archive.org/web/19990827230057/http://www.hro.org/editions/karta/nr1920/moroz.htm Николай Морозов «К вопросу о численности жертв геноцида»]
* [https://web.archive.org/web/20010224024340/http://www.hro.org/editions/karta/nr22-23/shirenas.htm Альгирдас Шеренас «Сталинские лагеря Коми АССР»]
* [http://www.hrono.ru/organ/gulag.html Краткая история ГУЛАГа]
* [http://www.solovki.ca/book_10_index.php СЛОН и СТОН. Соловки, энциклопедия]
* [http://www.memo.ru/history/nkvd/gulag/r1/r1-4.htm ГЛАВНОЕ УПРАВЛЕНИЕ ЛАГЕРЕЙ ОГПУ-НКВД-МВД (история в документах)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170318014949/http://www.memo.ru/history/NKVD/GULAG/r1/r1-4.htm |date=2017-03-18 }}
* [http://vip.latnet.lv/LPRA/KN1A.htm Виктор Бердинских «Вятлаг (История одного лагеря)»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090926011942/http://vip.latnet.lv/LPRA/KN1A.htm |date=2009-09-26 }}
* [http://www.teacher.syktsu.ru/02/liter/006.htm Рассказов Л. П. Роль ГУЛАГа в предвоенных пятилетках // Экономическая история: Ежегодник. 2002. — М.: Росспэн, 2003. С. 269—319] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090929005556/http://www.teacher.syktsu.ru/02/liter/006.htm |date=2009-09-29 }}
* [http://www.norillag.com Норильлаг — ресурсы Интернет]
* [http://www.mstu.edu.ru/publish/conf/11ntk/section1/section1_1.html ГУЛАГ В ГОДЫ ВЕЛИКОЙ ОТЕЧЕСТВЕННОЙ ВОЙНЫ. МГТУ, 2000] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080927115243/http://mstu.edu.ru/publish/conf/11ntk/section1/section1_1.html |date=2008-09-27 }}
* [http://www.fox-notes.ru/spravka/fn_st0001.htm Денежные знаки в советских лагерях особого назначения ОГПУ в 1929 1932 гг. Д.Харитонов]
* [http://lib.ru/POLITOLOG/lageri.txt Б.Яковлев, А.Бурцов. «Концентрационные лагери СССР», издание Института по изучению истории и культуры СССР, Мюнхен, 1955 г.]
* [http://www.memorial.krsk.ru Красноярское общество «Мемориал»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160422090744/http://www.memorial.krsk.ru/ |date=2016-04-22 }}

{{Гулаг}}

[[Категори:Гулаг|*]]</text>
      <sha1>091weq9iawglp38hemwu0utuc918ldc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хутшăнаканăн канашлу страници:Ikur21</title>
    <ns>3</ns>
    <id>23712</id>
    <revision>
      <id>873496</id>
      <parentid>872893</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-26535-26</username>
        <id>40008</id>
      </contributor>
      <comment>/* Лезгин халӑхӗсем—&gt;Лезгин чӗлхи ушкӑнне кӗрекен халӑхсем */ Хурав</comment>
      <origin>873496</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2921" sha1="3ix7exxr7rkriv05ohi2jupdkl3obyt" xml:space="preserve">Аван-и эсир? Википедине килĕрех! [[User:FLAGELLVM DEI|&lt;span style=&quot;background:#ccc;border:1px solid #000;color:#000;font-family:serif;font-variant:small-caps;letter-spacing:2px;padding:0 2px 0 4px;text-shadow:#fff 0 1px&quot;&gt;Flagellvm·Dei&lt;/span&gt;]] 14:32, 26 авăн 2010 (UTC)

== Request for translation. Yanka Kupala and Yakub Kolas ==
Warm greeting from Belarusian Wikipedia! 
This year we celebrate 130. birthday of Belarusian great poets [[en:Yanka Kupala]] and [[en:Yakub Kolas]]
Could you  help us to translate articles into your unique and honourable language? Thank you in advance!
--[[Хутшăнакан:Rymchonak|Rymchonak]] 17:22, 15 кăрлач уйăхĕн 2012 (UTC)

== Request ==

Вы можете улучшить [[Леди Гага]], [[Селена Гомес]] и [[Деми Ловато]], а также создавать статьи о [[:ru:Ники Минаж|Ники Минаж]] и [[:ru:Бибер, Джастин|Джастин Бибер]]? Спасибо. --[[Хутшăнакан:GNA 847|GNA 847]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:GNA 847|обсуждение]]) 10:34, 31 пуш уйăхĕн 2012 (UTC)

== [[Тăм-пуленке]] ==
Салам, Ikur21! Çак ята улăштармалла пулĕ... '''Тăмлă шаршан''' ({{lang-ru|Глиняная поленица}}) тесен тĕрĕсрех пулать, ман шухăшпа. Эсир епле шутлатăр? [[Хутшăнакан:Viktor|Viktor]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Viktor|обсуждение]]) 10:28, 20 юпа уйăхĕн 2012 (UTC)

== Лезгин халӑхӗсем—&gt;[[Лезгин чӗлхи ушкӑнне кӗрекен халӑхсем]] ==

Салам. Эпӗ статьяна урӑх ят патӑм (Лезгин халӑхӗсем —&gt; «[[Лезгин чӗлхи ушкӑнне кӗрекен халӑхсем]].»). Ку халӑхсем пӗр чӗлхе ушкӑнне кӗреҫҫӗ, вӗсене чӗлхе кӑна пӗрлештерет (ҫуралнипе мар). Ытти статьясене пурне (Википедин ытти чӗлхе пайӗсенче) те пӗр пользователь тӗрлӗ аккаунтпа ҫырнӑ. Ку ыйтӑва хальхи вӑхӑтра EN-wiki-ра сӳтсе яваҫҫӗ [https://en.wikipedia.org/wiki/Wikipedia:Articles_for_deletion/Lezgic_peoples] [https://en.wikipedia.org/wiki/User_talk:DigitalSpace#Warning]. [[Хутшăнакан:DigitalSpace|DigitalSpace]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:DigitalSpace|сӳтсе явни]]) 07:28, 16 Ака уйӑхӗн 2026 (UTC)

:аван, тав [[Ятарлă:Вклад/&amp;#126;2026-26535-26|&amp;#126;2026-26535-26]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:&amp;#126;2026-26535-26|сӳтсе яв]]) 20:58, 1 Ҫу уйӑхӗн 2026 (UTC)</text>
      <sha1>3ix7exxr7rkriv05ohi2jupdkl3obyt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Килики</title>
    <ns>0</ns>
    <id>25913</id>
    <revision>
      <id>873515</id>
      <parentid>716188</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:04:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873515</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2011" sha1="tl5y8h5mi9l41i5x2235k76n6nsakbi" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Килики (пĕлтерĕшсем)}}
{{Эрмени кун-çулĕ}}
[[Ӳкерчĕк:Map Anatolia ancient regions-ru.png|thumb|300px|Килики хальхи [[Турци]] патшалăхĕн территоринчи историри облаçсен картти çинче]]
[[Ӳкерчĕк:Этнический состав Киликийской Армении.jpg|thumb|300px|Килики Эрменин этнос йышĕ]]
'''Килики''' ({{lang-hy|Կիլիկիա}}, {{lang-el|Κιλικία}}, {{lang-lat|Cilicia}}) — аваллăхра [[Кĕçĕн Ази]]н кăнтăр-тухăç пайĕнчи облаç.

== Ячĕ ==

== Вуламалли ==
* V. Langlois, «Voyage dans la Cilicie et dans les montagnes du Taurus pendant les ann ées 1852—53»
* K. J. Neumann, «Zur Landeskunde und Gesc hichte Kilikiens» («Jahrb. f. Phil.», 1883, т. 127)
* Kotschy, «Reise in den Kil. Taurus ü ber Tarsus» (Гота, 1858).

== Çавăн пекех пăхăр ==
* [[Килики патшалăхĕ]]

== Каçăсем ==
* [http://genocide.ru/gitem/cilicia-armenian-princedoms.htm Армянские княжества в Киликии (1080—1198 гг.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120511225824/http://genocide.ru/gitem/cilicia-armenian-princedoms.htm |date=2012-05-11 }}
* [https://web.archive.org/web/20050521111145/http://krestonoszy.by.ru/commands/west/kilikia.shtml Килики кун-çулĕ]

{{ЭСБЕ}}
{{Эрменин историри облаçĕсем}}
{{Кĕçĕн Азин историри облаçĕсем}}

[[Категори:Кĕçĕн Ази]]
[[Категори:Авалхи тĕнче]]
[[Категори:Роман империн провинцисем]]
[[Категори:Çывăх Тухăç кун-çулĕ]]
[[Категори:Эрменин историри облаçĕсем]]
[[Категори:Кĕçĕн Азин историри облаçĕсем]]
 [[Категори:Киликия| ]]</text>
      <sha1>tl5y8h5mi9l41i5x2235k76n6nsakbi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тюндюк (ял)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34441</id>
    <revision>
      <id>873517</id>
      <parentid>487562</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:46:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Neuvillette</username>
        <id>37526</id>
      </contributor>
      <origin>873517</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3937" sha1="1vpr1mlfv1azkw678m5dxzexuk43fa5" xml:space="preserve">{{ПВ-Раççей
 |статус                   = чиркӳ ялĕ
 |чăвашла çĕлĕк            = Тĕнкĕк 
 |тăван çĕлĕк              = Тюндюк 
 |герб                     = 
 |ялав                     = 
   |lat_deg = 56 |lat_min = 49 |lat_sec = 10.67  |lon_deg = 55 |lon_min = 37 |lon_sec = 16.88 
 |CoordAddon = 
 |CoordScale = 
 |ЯндексКартти             = 
 |регион карттин пысăкăшĕ  = 
 |район карттин пысăкăшĕ   = 
 |регион                   = Перĕм Ен 
 |регион тапăлра           = Перĕм Ен 
 |район тĕсĕ               = 
 |район                    = Партă районĕ
 |район тапăлра            = Партă районĕ {{!}}Партă
 |пурăнан тăрăх тĕсĕ       = Ял тăрăхĕ 
 |пурăнан тăрăх            =Тĕнкĕк  ял тăрăхĕ
 |пурăнан тăрах тапăлра    = Тĕнкĕк {{!}}Тюндюк
 |шалти пайлану            = 
 |пуçлăх                   = 
 |никĕсленĕ вăхăт          = 
 |пĕрремĕш асăну           = 
 |малтанхи ятсем           = 
 |статус                   = 
 |лаптăк                   = 
 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ       = 
 |пурăнан халăх           = 669 
 |халăх çыравĕн çулĕ      = 2010 
 |йышлăх                  = 
 |агломераци              = 
 |наци йышĕ               = 
 |конфесси йышĕ           = 
 |этнохороним             = 
 |почтă индексĕ            = 618161 
 |почтă индексĕсем         = 
 |телефон кочĕ             = 34261 
 |цифрăллă идентификатор   = 57204804001 
 |категори Commons-ра      = 
 |сайт                     = 
}}

'''Тĕнкĕк''' ({{lang-ba|Төңгөк}}) — [[Перĕм Ен]]ри [[Партă районĕ]]нчи чиркӳ ялĕ. [[Тĕнкĕк ял тăрăхĕ|Тĕнкĕк ял тăрăхне]] кĕрет.

[[Пĕтĕм Раççейри халăх çыравĕ (2010)|2010 çулхи çыравăн]] пĕтĕмлетĕвĕсемпе кунта пурăнан халăх йышĕ 669 çын, çав шутра 317 арçын тата 352 хĕрарăм пулнă&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://permstat.gks.ru/perepis10/2010/Численность%20и%20размещение%20%20населения%20Пермского%20края.xls|title=Численность и размещение населения Пермского края|publisher=Территориальный орган Федеральной службы государственной статистики по Пермскому краю|accessdate=2012-09-01|archiveurl=http://www.webcitation.org/6BUTgNW5O|archivedate=2012-10-18}}&lt;/ref&gt;.

[[2005]] çулта пурăнан халăх йышĕ 751 çын шутланнă&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://zakon.scli.ru/ru/legal_texts/act_municipal_education/extended/index.php?do4=document&amp;id4=fae232ea-2a89-4b3d-a99e-e2f472c4dd91|title=Решение Земского Собрания Бардымского района от 24 июня 2005 г. №72 «О перечне населённых пунктов Бардымского муниципального района»|publisher=Нормативно-правовые акты Российской Федерации — Министерство юстиции Российской Федераци|accessdate=2012-10-14}}&lt;/ref&gt;.

[[Барда (чиркӳ ялĕ)|Партă]] ялĕн варринчен 12 км майлă вырнаçнă.

== Асăрхавсем == 
{{асăрхавсем}} 

{{Партă районĕ}} 
{{Perm-kr-geo-stub}}

[[Категори:Перĕм Енри Барда районĕн пурăнан вырăнĕсем]]</text>
      <sha1>1vpr1mlfv1azkw678m5dxzexuk43fa5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Йăлăм (Шупашкар)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41773</id>
    <revision>
      <id>873503</id>
      <parentid>809215</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:19:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873503</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2010" sha1="lyw50ecoyow7juayq5ldan65299o5sw" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Йăлăм}}
'''Шупашкарăн Атăл леш енчи çĕр тытăмĕ''' — [[Чăваш Ен]]ри [[Шупашкар]] хулине кĕрекен çĕр тытăмĕ. Атăлăн сулахай çыранне йышăнать.

== Халăх йышĕ, тытăмлăхĕ ==
Атăл лешьенчи çĕр тытăмĕнче 45454,35 га лаптăк шутланать, вĕсенчен 5747,4072 га Шупашкар пăхăнăвĕнче.

Çĕр тытăмлăх шутне 4 паççулкă (Сосновка, Октябрьский, Первомайский, Северный) тата вăрман хуралтисем кĕреççĕ. Пурĕпе 5100 çын пурăнать.

Кунта 30 ытла кану вырăнĕ, лагерь вырнаçнă.

== Кун-çулĕ == 
== Йăлăмра Хĕл Мучи пурăнать ==


== Каçăсем ==
* [http://www.timech.ru/index.php/slukhi/1808-zavolzhe-novyj-rajon-cheboksar Йăлăм - Шупашкарăн çĕнĕ районĕ?]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.regnum.ru/news/1726202.html Нефть турулĕ тата çутçанталăкăн управ курорчĕ: Шупашкарта Йăлăма аталантарас пирки канашлу ларăвĕ.]
* [http://www.chuvsu.ru/~sanyomix/project/ZAVOLGE/ZAVOLGE.HTM Йăлăм территорин социаллă-экономика аталанăвĕн программи.]
* [http://moygorod-online.ru/city/city_9953.html Йăлăм Шупашкарăн уйрăм районĕ пулма пултарать.]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Шупашкарăн администрациллĕ пайланăвĕ}}

[[Категори:Администрациллĕ виçесем, алфавитпа]]
[[Категори:Шупашкарăн администрациллĕ пайланăвĕ]]</text>
      <sha1>lyw50ecoyow7juayq5ldan65299o5sw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Еврази экономика пĕрлешĕвĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48454</id>
    <revision>
      <id>873495</id>
      <parentid>767302</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:52:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873495</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3700" sha1="6ib683tifpj3ehsu2l0mz1i9wbsgg1t" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Flag of the Eurasian Economic Union.svg|thumb|200px|Еврази экономика пĕрлешĕвĕ ялавĕ]]
'''Еврази экономика пĕрлешĕвĕ (ЕАЭП)''' — 1915 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕ тĕлне тума палăртнă [[экономика пĕрлешĕвĕ]]. Экономика перлешĕвне [[Беларуç]], [[Раççей Федерацийĕ]] тата [[Казахстан]] кĕмелле, вĕсем 2012 çулхи кăрлачăн 1-мĕшĕнче [[Пĕрлĕ экономика уçлăхĕ|Пĕрлĕ экономика уçлăхне]] туса хунă. ЕАЭСРА таварсем, ҫавӑн пекех пулӑшу ӗҫӗсен, капиталпа ӗҫ вӑйӗсен юхӑмӗн ирӗклӗхӗ, экономика отраслӗсенче хӑвӑртлӑхлӑ, килӗшӳллӗ е пӗрлехи политика ирттересси тивӗҫет.

ЕАЭСА пур енлӗ модернизацилес, кооперацилес тата наци экономикин конкуренци пултарулӑхне ӳстерес тата патшалӑхсен-членсен пурнӑҫ шайне ӳстерес тӗллевпе ҫирӗп аталанма майсем туса парас тӗллевпе йӗркеленӗ.

Евразири экономика пӗрлӗхӗ (ЕврАзЭС) 2001-2014 ҫулсенче пулнӑ, Вӑл Еврази экономикин союзне (ЕАЭС) тунӑ май пӑрахӑҫланӑ экономика интеграцине организацилес умӗн пулнӑ. 2015 ҫултанпа пурӑнакан союза палӑртакан АББРЕВИАТУРА тӗнчери мӗнпур официаллӑ документсенче йышӑннӑ.

Еврази банкӗ (ЕАБР) (англ. Eurasian Development Bank, EDB)-еврази регионӗнчи ҫӗршывсенче экономика, суту-илӳпе экономика ҫыхӑнӑвӗсене тата интеграци процесӗсене аталантарма тӗллев лартакан пӗтӗм тӗнчери финанс организацийӗ. 2006 ҫулта йӗркеленӗ. Банк Штаб-хваттерӗ Алма-Атӑра (Казахстан). САНКТ-Петербургра, астанра, Бишкекре, Душанбӑра, Ереванра, Минскра, Мускавра представительство филиалӗ пур.&lt;ref&gt;[https://eabr.org/analytics/all-publications/makroeknomicheskiy-prognoz-ekonomiki-regiona-v-novoy-realnosti/ 2022-2024 ҫулсенчи макроэкономика прогнозӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Хронологи ==

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.kremlin.ru/news/13581 Встреча президентов России, Республики Беларусь и Казахстана]
* [http://www.customsunion.ru ''Таможенный союз.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123075612/http://www.customsunion.ru/ |date=2019-01-23 }} Независимое обозрение''
* [http://www.tsouz.ru ''Официальный сайт Таможенного союза'']{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Economy-stub}}

[[Категори:Сутă-илев блокĕсем]]
[[Категори:Беларуç экономики]]
[[Категори:Казахстан экономики]]
[[Категори:Раççей экономики]]</text>
      <sha1>6ib683tifpj3ehsu2l0mz1i9wbsgg1t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Малти Ази</title>
    <ns>0</ns>
    <id>72369</id>
    <revision>
      <id>873501</id>
      <parentid>873467</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T01:43:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>كريم أحمد</username>
        <id>33932</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>873467 хутшăнакан [[Ятарлă:Contributions/~2026-26242-08|~2026-26242-08]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:~2026-26242-08|сӳтсе яв]]) кĕртнĕ № улшăнăва тавăрнă</comment>
      <origin>873501</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5524" sha1="112ntfblwwc2eiysybpchquhwsfq7ez" xml:space="preserve">[[File:Western Asia (orthographic projection).svg|thumb|300px|Анăç Ази&lt;ref&gt;Малти Азипе пĕрех, Афганистанпа Синай çурутравне кĕртмесен тата Тухăç Фракине кĕртсен.&lt;/ref&gt;]]&lt;!-- не меняйте на карту Western Asia (orthographic projection).svg --&gt;
'''Малти А́зи''' (Анăç А́зи, Кăнтăр-Анăç Ази) — кăнтăр-анăç Азири географи регионĕ, хăйĕн шутне, географи енчен, '''Малти Ази''' ([[Кĕçĕн Ази туçи]]), [[Арави çурутравĕ|Арави]] çурутравĕсем тата  юнашар [[Вăтаçĕр тинĕсĕ]]н тухăç çыранĕ хĕрринчи территорисем ([[Левант]]), [[Кавказ]] ([[Кавказлешьен]]), [[Эрмен туçи|Эрмен]] тата [[Иран туçи]]сем кĕреççĕ&lt;ref&gt;Хăш чухне [[Копетдаг]]пайне,&lt;/ref&gt;, тата [[Месопотам айлăмĕ]]сене кĕртеççĕ; политика енчен, виççĕ региона — [[Çывăх Тухăç]]а (Африка пайĕсĕр), [[Вăтам Тухăç]]а тата [[Кавказлешьен]]не (пайне) хушаççĕ.
[[File:Western Asia on the World map.png|thumb|Малти Ази Тĕнче картти çинче]]

== Хальхи политикăри пайлану ==
Халĕ çак регион çакăн пек çĕршывсен çĕрĕсене ытамлать:
{{multicol}}
* {{AFG}} &lt;small&gt;(яланхилле Анăç Ази ăнлавне кĕртмеççĕ)&lt;/small&gt;
* {{AZE}} &lt;small&gt;(кăштах е пурĕпе)&lt;/small&gt;
* {{ARM}}
* {{BHR}}
* {{GEO}} &lt;small&gt;(кăштах е пурĕпе)&lt;/small&gt;
* {{EGY}} &lt;small&gt;([[Синай çурутравĕ]] кăна)&lt;/small&gt;
* {{ISR}}
* {{JOR}}
* {{IRQ}}
* {{IRN}}
{{multicol-break}}
* {{YEM}}
* {{QAT}}
* {{Ялавлани|Кипр}}
* {{KWT}}
* {{LBN}}
* {{UAE}}
* {{OMN}}
* {{SAU}}
* {{SYR}}
* {{TUR}} [[Турци]] &lt;small&gt;(Тухăç [[Фраки]]сĕр пуçне)&lt;/small&gt;
{{multicol-end}}

[[Кавказлешьен]] патшалăхĕсене - Эрмени, Грузи тата Азербайджан – хăшпĕр çăлкуçсем Тухăç Европăна ([[Европăпа Ази хушшинчи чикĕ]]) кĕртеççĕ. 

Регион территоринче тĕнчери [[кăштах йышăннă патшалăх]]сем йышлă:
* {{Ялавлани|Абхази}}
* {{Ялавлани|Çурçĕр Кипр Турккă Республики}}
* {{Ялавлани|Кăнтăр Осети Республики}}
* {{Ялав|Палестина патшалăхĕ}} [[Палестина патшалăхĕ]]
Çаплах тепĕр йышăнман патшалăх:
* {{Ялавлани|ТКР}}
Регионри тĕп этнос группписем:
{{multicol}}
* [[азербайджансем]]
* [[ассирисем]]
* [[арабсем]]
* [[эрменсем]]
* [[бахтиарсем]]
* [[гилянсем]]
* [[грузинсем]]
* [[еврейсем]]
* [[курдсем]]
* [[осетинсем]]
{{multicol-break}}
* [[лурсем]]
* [[мегрелсем]]
* [[перссем]]
* [[пуштунсем]]
* [[талышсем]]
* [[турккăсем]]
* [[туркомансем]]
* [[свансем]]
{{multicol-end}}

== Литература ==
* ''Западная Азия''. Серия «Обычаи народов мира». М.: «Мир книги», 2010. 222 с. ISBN 5486035837, 9785486035838
* История Древнего Востока: Зарождение древнейших классовых обществ и первые очаги рабовладельческой цивилизации. Ч. 2: ''Передняя Азия, Египет''. М., 1998.
* Лазарев М. С. ''Западная Азия: этнополитическая ситуация'' / Институт востоковедения (Российская академия наук). . М.: «Наука», Издательская фирма «Восточная лит-ра», 1993. 230 с.
* Прошин Н. И., Куракова Л. И. ''Зарубежная Азия: общий обзор, Юго-Западная Азия''. Энциклопедия «Страны и народы». М.: «Мысль», 1979. 380 с.
* ''Языки мира: Древние реликтовые языки Передней Азии'' / РАН. Институт языкознания. Под ред. Н. Н. Казанского, А. А. Кибрика, Ю. Б. Корякова. — М.: Academia, 2010.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.megabook.ru/Article.asp?AID=632838 ЗАПАДНАЯ АЗИЯ]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} в Мегаэнциклопедии Кирилла и Мефодия
* [http://web-atlas.ru/index.php/front-asia Передняя Азия] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171018152037/http://web-atlas.ru/index.php/front-asia |date=2017-10-18 }} на сайте WEB-ATLAS.RU
* [http://stylemanual.ngs.org/Intranet/styleman.nsf/b2195c3b07a980d38525665100674e5c/3fcb99599faed7fb852566ab0068ec47?OpenDocument Middle East, West Asia], ''National Geographic Style Manual'', [[National Geographic Society]]

{{Регионсем}}

[[Категори:Анăç Ази]]</text>
      <sha1>112ntfblwwc2eiysybpchquhwsfq7ez</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Йĕркепĕрлĕх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74478</id>
    <revision>
      <id>873504</id>
      <parentid>869726</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:43:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873504</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1387" sha1="h3jgi0b2jp33qunmddn3mlmwfwfa4as" xml:space="preserve">'''Йĕркепĕрлĕх''' —  ют [[чĕлхе]]ллĕ [[текст]]а  унталла-кунталла пăркаланмасăр, чылай чухне сăмахпĕрĕн куçарни тата çавăн пек меслетпе пулса тухнă текст хăй.

Йĕркепĕрлехе ăсталанин тĕп сăлтавĕ — шухăша ним кăлтăксăр сыхласа хăварасси. 
== Çавăн пекех пăхăр ==
* [[Куçару]].
* [[Чĕлхе]].
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* [http://manuscript-bible.ru Подстрочный перевод Ветхого и Нового Заветов на русский язык. Р е д а к ц и я * SN *]
* [http://esxatos.com/files/vinokurov Библия - Подстрочник НЗ UBS 3/4 ВЗ LXX Винокурова.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180215230950/http://esxatos.com/files/vinokurov |date=2018-02-15 }}
* [http://www.lib.ru/SHAKESPEARE/sonets-sharakshane-podstr.txt Уильям Шекспир. Сонеты (подстрочный перевод А.Шаракшанэ)]
* [http://translation-blog.ru/opisatelnyj/ Описательный и подстрочный перевод.]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Категори:Куçару]]</text>
      <sha1>h3jgi0b2jp33qunmddn3mlmwfwfa4as</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Майравкка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>78475</id>
    <revision>
      <id>873482</id>
      <parentid>759327</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:05:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ellodanis5 [[Марьевка]] страницӑн ятне [[Майравкка]] ҫине улӑштарчӗ</comment>
      <origin>759327</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4643" sha1="prrv83qk4zbdt085sedclsk0k6ck3wb" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Марьевка}}
{{ПВ-Раççей
 |статус                   = Ял
 |чăвашла çĕлĕк            = Марьевка
 |тăван çĕлĕк              = Марьевка
 |герб                     = Coat of Arms of Ulyanovsk Oblast.png
 |ялав                     = Флаг Ульяновской области (2013).svg
  |lat_deg = 54|lat_min =36 |lat_sec = 41.004
  |lon_deg = 48|lon_min =9 |lon_sec = 39.672
  |CoordAddon = type:city(100)_region:RU
  |CoordScale = 
 |ЯндексКартти             = 
 |регион карттин пысăкăшĕ  = 
 |район карттин пысăкăшĕ   = 
 |регион                   = Чĕмпĕр облаçĕ
 |регион тапăлра           = Чĕмпĕр облаçĕ 
 |район тĕсĕ               = Муниципаллă район
 |район                    = Чăнлă районĕ
 |район тапăлра            = Чăнлă районĕ{{!}}Чăнлă
 |пурăнан тăрăх тĕсĕ       = Ял тăрăхĕ
 |пурăнан тăрăх            =  ял хутлăхĕ
 |пурăнан тăрăх тапăлра    =  ял хутлăхĕ{{!}}
 |шалти пайлану            = урамсем
 |пуçлăх                   = 
 |никĕсленĕ вăхăт          = 
 |пĕрремĕш асăну           = 
 |малтанхи ятсем           = 
 |статус                   = Ял
 |лаптăк                   = 
 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ     = 
  |пурăнан халăх           = 
  |халăх çыравĕн çулĕ      = 2010
  |йышлăх                  = 
  |агломераци              = 
  |наци йышĕ               = [[вырăссем]], [[чăвашсем]]
  |конфесси йышĕ           = православсем
  |этнохороним             = 
 |вăхăт тăрăхĕ             =
 |почтă индексĕ            = 433610
 |почтă индексĕсем         = 
 |телефон кочĕ             = +7 84 245
 |автомобиль кочĕ          = 73, 173
 |цифрăллă идентификатор   = 
 |категори Commons-ра      = 
 |сайт                     = 
}}

'''Марьевка''' ({{lang-ru|Марьевка}}) — [[Чĕмпĕр облаçĕ]]нчи [[Чĕмпĕр облаçĕн Чăнлă районĕ|Чăнлă районĕн]] ялĕ. 

Ку ялăн, çывăхра тата кунтах та чăвашсем пурăннă майăн,  ятарлă чăвашла ят та пулма пултарать. Анчах та унашкаллине халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улаштарма тивет. Шырав малалла пырать.
== Тавралăх ==
== Халăх йышĕ, ял тытăмĕ ==
{| class='standard' style='text-align: center;' width=64%
|- class='bright'
! [[2002]]&lt;ref&gt;[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert 2002 çулхи çырсатуху базинчен.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190712135622/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert |date=2019-07-12 }}&lt;/ref&gt; !! [[2010]]&lt;ref&gt;[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/dataCatalogueExplorer.xhtml 2010-мĕш çулхи çырсатуху бази&lt;/ref&gt;
|- class='bright'
|| ? || ?
|}

[[2010]]-мĕш çулхи [[çырсатуху]] тĕлĕшпе: [[вырăссем]] (%), чăвашсем (%).&lt;ref&gt;[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml 2010 çулхи çырсатуху бази.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150915194436/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |date=2015-09-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Нацилĕхе палартнисене çеç шута илсе&lt;/ref&gt;

== Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем ==
== Вуламалли ==
* Краткая чувашская региональная энциклопедия. Пензенская, Саратовская, Ульяновская области. Ульяновск, 2009.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

==Каçăсем ==
* Ырьят, Анатолий. [http://emali.kanash.su/1940.html ĔÇ КĔНЕКИНЧЕ – ПĔР ЙĔРКЕ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190321174429/http://emali.kanash.su/1940.html |date=2019-03-21 }}
{{Ulyan-obl-geo-stub}}

{{Чăнлă районĕ}}


[[Категори:Чĕмпĕр облаçĕн ялĕсем]]
[[Категори:Чăнлă районĕ]]</text>
      <sha1>prrv83qk4zbdt085sedclsk0k6ck3wb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873484</id>
      <parentid>873482</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T18:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>873484</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4706" sha1="rs7tlsl7fklb0ero1706k482oejhuck" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Марьевка}}
{{ПВ-Раççей
 |статус                   = Ял
 |чăвашла çĕлĕк            = Майравкка
 |тăван çĕлĕк              = Марьевка
 |герб                     = Coat of Arms of Ulyanovsk Oblast.png
 |ялав                     = Флаг Ульяновской области (2013).svg
  |lat_deg = 54|lat_min =36 |lat_sec = 41.004
  |lon_deg = 48|lon_min =9 |lon_sec = 39.672
  |CoordAddon = type:city(100)_region:RU
  |CoordScale = 
 |ЯндексКартти             = 
 |регион карттин пысăкăшĕ  = 
 |район карттин пысăкăшĕ   = 
 |регион                   = Чĕмпĕр облаçĕ
 |регион тапăлра           = Чĕмпĕр облаçĕ 
 |район тĕсĕ               = Муниципаллă район
 |район                    = Чăнлă районĕ
 |район тапăлра            = Чăнлă районĕ{{!}}Чăнлă
 |пурăнан тăрăх тĕсĕ       = Ял тăрăхĕ
 |пурăнан тăрăх            =  ял хутлăхĕ
 |пурăнан тăрăх тапăлра    =  ял хутлăхĕ{{!}}
 |шалти пайлану            = урамсем
 |пуçлăх                   = 
 |никĕсленĕ вăхăт          = 
 |пĕрремĕш асăну           = 
 |малтанхи ятсем           = 
 |статус                   = Ял
 |лаптăк                   = 
 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ     = 
  |пурăнан халăх           = 
  |халăх çыравĕн çулĕ      = 2010
  |йышлăх                  = 
  |агломераци              = 
  |наци йышĕ               = [[вырăссем]], [[чăвашсем]]
  |конфесси йышĕ           = православсем
  |этнохороним             = 
 |вăхăт тăрăхĕ             =
 |почтă индексĕ            = 433610
 |почтă индексĕсем         = 
 |телефон кочĕ             = +7 84 245
 |автомобиль кочĕ          = 73, 173
 |цифрăллă идентификатор   = 
 |категори Commons-ра      = 
 |сайт                     = 
}}

'''Майравкка'''&lt;ref&gt;Тезаурус Лингве Чувашорум&lt;/ref&gt; ({{lang-ru|Марьевка}}) — [[Чĕмпĕр облаçĕ]]нчи [[Чĕмпĕр облаçĕн Чăнлă районĕ|Чăнлă районĕн]] ялĕ. 

Ку ялăн, çывăхра тата кунтах та чăвашсем пурăннă майăн,  ятарлă чăвашла ят та пулма пултарать. Анчах та унашкаллине халлĕхе тупса палăртман. Тупăнсан — статья ятне улаштарма тивет. Шырав малалла пырать.
== Тавралăх ==
== Халăх йышĕ, ял тытăмĕ ==
{| class='standard' style='text-align: center;' width=64%
|- class='bright'
! [[2002]]&lt;ref&gt;[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert 2002 çулхи çырсатуху базинчен.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190712135622/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/opendatabase?id=vpn2002_pert |date=2019-07-12 }}&lt;/ref&gt; !! [[2010]]&lt;ref&gt;[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/dataCatalogueExplorer.xhtml 2010-мĕш çулхи çырсатуху бази&lt;/ref&gt;
|- class='bright'
|| ? || ?
|}

[[2010]]-мĕш çулхи [[çырсатуху]] тĕлĕшпе: [[вырăссем]] (%), чăвашсем (%).&lt;ref&gt;[http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml 2010 çулхи çырсатуху бази.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150915194436/http://std.gmcrosstata.ru/webapi/jsf/tableView/customiseTable.xhtml |date=2015-09-15 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Нацилĕхе палартнисене çеç шута илсе&lt;/ref&gt;

== Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем ==
== Вуламалли ==
* Краткая чувашская региональная энциклопедия. Пензенская, Саратовская, Ульяновская области. Ульяновск, 2009.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

==Каçăсем ==
* Ырьят, Анатолий. [http://emali.kanash.su/1940.html ĔÇ КĔНЕКИНЧЕ – ПĔР ЙĔРКЕ.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190321174429/http://emali.kanash.su/1940.html |date=2019-03-21 }}
{{Ulyan-obl-geo-stub}}

{{Чăнлă районĕ}}


[[Категори:Чĕмпĕр облаçĕн ялĕсем]]
[[Категори:Чăнлă районĕ]]</text>
      <sha1>rs7tlsl7fklb0ero1706k482oejhuck</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Воронеж кĕпĕрни</title>
    <ns>0</ns>
    <id>81926</id>
    <revision>
      <id>873470</id>
      <parentid>870253</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T13:11:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873470</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14542" sha1="0ifshcxkqti90eget0o2us9unpmvk24" xml:space="preserve">'''Воро́неж кĕпĕрни''' — икĕ администрациллĕ-территориллĕ виçе. Кĕпĕрне хули — [[Воронеж]].

Пĕрремĕш Воронеж кĕпĕрни 1725 — 1779 çулсенче [[Раççей империйĕ|Раççей империнче]].

Иккĕмĕш Воронеж кĕпĕрни 1796 — 1928 çулсенче Раççей империнче, [[Раççей республики]]нче тата [[Раççей Совет Федерацин Социализм Республики|РСФСР-та]].

== Администрациллĕ пайлану ==
1824 - 1918 çулсенче Воронеж кĕпĕрни 12 уесе пайланнă:
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|-
! № п/п
! [[Раççей уесĕсем|Уес]]
! [[Уес хули]]
! Уес хулин&lt;br&gt;гербĕ
! Лаптăк, &lt;br&gt;тв.[[çухрăм]]²
! Пурнан халăх&lt;ref name=&quot;Демоскоп Weekly&quot;/&gt; &lt;br&gt; ([[1897]]), çын
|-
| 1
| [[Бирюч уесĕ|Бирюч]]
|[[Бирюч (хула)|Бирюч]] (13 081 çын)
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[File:Biryuch COA (Voronezh Governorate) (1781).png|альт=|42x42пкс]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |3866,2
| style=&quot;text-align:right&quot; |200 668
|-
| 2
| [[Бобров уесĕ|Бобров]]
|[[Бобров (хула)|Бобров]] х. (3 884 çын)
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[File:Bobrov COA (Voronezh Governorate) (1781).png|альт=|41x41пкс]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |8159,7
| style=&quot;text-align:right&quot; |286 745
|-
| 3
| [[Богучар уесĕ|Богучар]]
|[[Богучар]] (6 636 çын)
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[File:Boguchar COA (Voronezh Governorate) (1781).png|альт=|43x43пкс]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |8498,5
| style=&quot;text-align:right&quot; |309 965
|-
| 4
| [[Валуйки уесĕ|Валуйки]]
|[[Валуйки]] (6 698 çын)
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[File:Valuyki COA (Voronezh Governorate) (1781).png|альт=|43x43пкс]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |4074,8
| style=&quot;text-align:right&quot; |188 113
|-
| 5
| [[Воронеж уесĕ|Воронеж]]
|[[Воронеж]] (80 599 çын)
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[File:Voronezh COA (Voronezh Governorate) (1781).png|альт=|44x44пкс]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |4642,0
| style=&quot;text-align:right&quot; |273 832
|-
| 6
| [[Задонск уесĕ|Задонск]]
|[[Задонск]] (7 507 çын)
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[File:Zadonsk COA (Voronezh Governorate) (1781).png|альт=|42x42пкс]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |2109,4
| style=&quot;text-align:right&quot; |123 184
|-
| 7
| [[Землянск уесĕ|Землянск]]
|[[Землянск]] (5 333 çын)
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[File:Zemlansk.gif|альт=|40x40пкс]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |3780,7
| style=&quot;text-align:right&quot; |200 736
|-
| 8
| [[Коротояк уесĕ|Коротояк]]
|[[Коротояк (Воронеж облаçĕ)|Коротояк]] (9 355 çын)
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[File:Coat of Arms of Korotoyak (Voronezh oblast) (1781).png|альт=|44x44пкс]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |3268,1
| style=&quot;text-align:right&quot; |157 189
|-
| 9
| [[Нижнедевицк уесĕ|Нижнедевицк]]
|[[Нижнедевицк (ял)|Нижнедевицк]] (2 409 çын)
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[File:Nizhnedevitsk COA (Voronezh Governorate) (1781).png|альт=|43x43пкс]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |3288,4
| style=&quot;text-align:right&quot; |167 183
|-
| 10
| [[Новохопёрск уесĕ|Новохопёрск]]
|[[Новохоперск]] (5 945 çын)
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[File:Coat of Arms of Novokhopersk (Voronezh oblast) (1781).png|альт=|43x43пкс]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |5418,7
| style=&quot;text-align:right&quot; |192 436
|-
| 11
| [[Острогожск уесĕ|Острогожск]]
| [[Острогожск]] (20 983 çын)
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[File:Ostrogozhsk COA (Voronezh Governorate) (1781).png|альт=|42x42пкс]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |7100,4
| style=&quot;text-align:right&quot; |273 837
|-
| 12
| [[Павловск уесĕ (Воронеж кĕпĕрни)|Павловск]]
| [[Павловск (Воронеж облаçĕ)|Павловск]] (7 202 çын)
| style=&quot;text-align:center&quot; |[[File:Pavlovsk COA (Voronezh Governorate) (1781).gif|альт=|43x43пкс]]
| style=&quot;text-align:right&quot; |3694,4
| style=&quot;text-align:right&quot; |157 365
|}

1918 çулта Богучар уесĕнчи 22 вулăсĕнчен ''Калачеевск уесне'' туса хунă. 1918 çулхи акан 1-мĕшĕнче Бирюч уесне ''Алексеевск'' çине куçарнă. 1923 çулхи кăрлачăн 4-мĕшĕнче Алексеевск, Землянск тата Коротояк уесĕсене пăрахăçланă, Россошь уесне йĕркеленĕ, Усмань уесне иккĕмĕш Воронеж кĕпĕрнинчен [[Тамбов кĕпĕрни|Тамбов]] кĕпернине панă. 1924 çулхи çăвăн 12-мĕшĕнче Задонск, Калач тата Павловск уесĕсене салатнă.
[[File:Карта волостей Воронежской губернии.jpg|мини|300x300пкс|Воронеж кĕпĕрнин вулăсĕсем]]
Çапла, 1926 çулта иккĕмĕш Воронеж кĕпĕрнине 9 [[Раççей уесĕсем|уес]] кĕнĕ:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! №
! Уеc
! Центр
! Лаптăк, &lt;br&gt; км²
! Пурнан халăх&lt;ref name=&quot;ДW1926&quot;/&gt; &lt;br&gt; (1926), çын
|-
| 1
| [[Бобров уесĕ|Бобров]]
| [[Бобров (хула)|Бобров]] х.
| style=&quot;text-align:right&quot; |8238
| style=&quot;text-align:right&quot; |353 858
|-
| 2
| [[Богучар уесĕ|Богучар]]
| [[Богучар]] хула
| style=&quot;text-align:right&quot; |8685
| style=&quot;text-align:right&quot; |328 498
|-
| 3
| [[Валуйки уесĕ|Валуйки]]
| [[Валуйки]] х.
| style=&quot;text-align:right&quot; |5717
| style=&quot;text-align:right&quot; |291 503
|-
| 4
| [[Воронеж уесĕ|Воронеж]]
| [[Воронеж]] х.
| style=&quot;text-align:right&quot; |9322
| style=&quot;text-align:right&quot; |648 819
|-
| 5
| [[Нижнедевицк уесĕ|Нижнедевицк]]
| [[Нижнедевицк (ял)|Нижнедевицк]] ял
| style=&quot;text-align:right&quot; |5668
| style=&quot;text-align:right&quot; |305 568
|-
| 6
| [[Новохопёрск уесĕ|Новохопёрск]]
| [[Новохоперск]] х.
| style=&quot;text-align:right&quot; |6117
| style=&quot;text-align:right&quot; |264 620
|-
| 7
| [[Острогожск уесĕ|Острогожск]]
| [[Острогожск]] х.
| style=&quot;text-align:right&quot; |8412
| style=&quot;text-align:right&quot; |426 235
|-
| 8
| [[Россошь уесĕ|Россошь]]
| [[Россошь]] х.
| style=&quot;text-align:right&quot; |8059
| style=&quot;text-align:right&quot; |326 277
|-
| 9
| [[Усмань уесĕ|Усмань]]
| [[Усмань]] х.
| style=&quot;text-align:right&quot; |6798
| style=&quot;text-align:right&quot; |362 645
|}

== Пурнанхалăх ==
[[File:Pyotr Subbotin-Permyak. Voronezhskaya Baba. 1912.jpg|thumb|[[Субботин-Пермяк Пётр Иванович|П. И. Субботин-Пермяк]]. Воронеж хĕрарамĕ. 1912 ç.]]
[[File:Female wedding dress 01.JPG|thumb|Воронеж кĕпернинчи хĕрарăм тумĕ.]]
=== Пурнанхалăх йышĕ ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Çул !! Пурнанхалăх, çын !! Çав шутра &lt;br&gt; хулара, çын
|-
| [[1766]] || align=&quot;right&quot;|832 700&lt;ref name=&quot;Тархов&quot;/&gt; ||
|-
| [[1785]] || align=&quot;right&quot;|809 600&lt;ref name=&quot;Тархов&quot;/&gt; ||
|-
| [[1847]] || align=&quot;right&quot;|1 658 704&lt;ref name=&quot;Тархов&quot;/&gt; ||
|-
| [[1897]] || align=&quot;right&quot;|2 531 253&lt;ref name=&quot;Демоскоп Weekly&quot;/&gt; || align=&quot;right&quot;|169 632
|-
| [[1905]] || align=&quot;right&quot;|3 023 600&lt;ref name=&quot;Тархов&quot;/&gt; ||
|-
| [[1926]] || align=&quot;right&quot;|3 308 023&lt;ref name=&quot;ДW1926&quot;/&gt; || align=&quot;right&quot;|268 934
|}
=== Наци йышĕ ===
Наци йышĕпе 1897 çулта&lt;ref&gt;[http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus_lan_97_uezd.php?reg=268 Первая всеобщая перепись населения Российской Империи 1897 г.]{{тĕрĕсленĕ|2010|10|02}}&lt;/ref&gt;:

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Уес
! вырăссем
! украинсем
|-
| Мĕнпур кĕперне
| 63,3 %
| 36,2 %
|-
| Бирюч
| 29,2 %
| 70,2 %
|-
| Бобровский
| 83,2 %
| 16,5 %
|-
| Богучар
| 17,8 %
| 81,8 %
|-
| Валуйки
| 48,6 %
| 51,1 %
|-
| Воронеж
| 98,3 %
| …
|-
| Задонск
| 99,9 %
| …
|-
| Землянск
| 96,2 %
| 3,7 %
|-
| Коротояк
| 83,8 %
| 16,1 %
|-
| Нижнедевицк
| 98,9 %
| 1,1 %
|-
| Новохопёрск
| 84,6 %
| 15,2 %
|-
| Острогожск
| 8,4 %
| 90,3 %
|-
| Павловск
| 57,8 %
| 42,0 %
|}

== Литература ==
* ''[[Евгений (Болховитинов)]]'' Историческое, географическое и экономическое описание Воронежской губернии. Воронеж, 1800.
* ''[[Багалей Дмитрий Иванович|Багалей Д. И.]]'' [https://runivers.ru/lib/book4591/ Материалы для истории колонизации и быта Харьковской и отчасти Курской и Воронежской губерний. — Харьков: Тип. К. Л. Счасни, 1890.— 456 с.]{{Ĕçлемен каçă|date=January 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на сайте [[Руниверс]]
* {{кĕнеке
 | автор         = 
 | пуçелĕк       = Воронежское земство. 1865—1889 г. Историко-статистический обзор
 | каçă          = http://bookskeeper.ru/knigi/istoriya/22194-voronezhskoe-zemstvo-18651889-g-istoriko-statisticheskiy-obzor.html
 | яваплă = [[Щербина Фёдор Андреевич|Щербина Ф. А.]] (сост.)
 | вырăн         = 
 | издательство  = Издание Воронежского губернского земства
 | çул           = 1891
 | страницы      = 
 | страниц       = 800
 | ref           = 
}}
* [http://chigirin.narod.ru/book.html#voron «Адрес-календарь Воронежской губернии на 1917 год», Воронеж, 1916] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180913195553/http://chigirin.narod.ru/book.html#voron |date=2018-09-13 }}
* {{cite web |title = Списки населенных мест Воронежской губернии 1865,1900, JPG+TXT |url = http://blacksearcher.ru/forum/viewtopic.php?t=233 |archiveurl = https://web.archive.org/web/20130313205850/http://blacksearcher.ru/forum/viewtopic.php?t=233 |archivedate = 2013-03-13 |deadlink = yes }}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Воронежская губерния|[[Вейнберг, Леонид Борисович|Л. Вейнберг]]}}
* ''Шатохин И. Т.'' Воронежские и курские губернаторы и дворянство во второй половине XIX века // [https://www.academia.edu/34872789/%D0%AE%D0%B3_%D0%A0%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D0%B8_%D0%B8_%D0%A3%D0%BA%D1%80%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%B2_%D0%BF%D1%80%D0%BE%D1%88%D0%BB%D0%BE%D0%BC_%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%8F%D1%89%D0%B5%D0%BC_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%8F_%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0_%D1%81%D0%B1._%D0%BD%D0%B0%D1%83%D1%87._%D1%82%D1%80._V_%D0%9C%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D1%83%D0%BD%D0%B0%D1%80._%D0%BD%D0%B0%D1%83%D1%87._%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%84._%D0%BE%D1%82%D0%B2._%D1%80%D0%B5%D0%B4._%D0%98.%D0%A2._%D0%A8%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%85%D0%B8%D0%BD_%D0%B3._%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4_23-24_%D1%8F%D0%BD%D0%B2%D0%B0%D1%80%D1%8F_2009_%D0%B3._._%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B4_%D0%98%D0%B7%D0%B4-%D0%B2%D0%BE_%D0%91%D0%B5%D0%BB%D0%93%D0%A3_2009._428_%D1%81 Юг России и Украина в прошлом и настоящем: история, экономика, культура: сб. науч. тр. V Междунар. науч. конф.] / отв. ред. И.Т. Шатохин (г. Белгород, 23-24 января 2009 г.). — Белгород: Изд-во БелГУ, 2009. — 428 с.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://new.runivers.ru/maps/podratlas/19 Карта Воронежской губернии из «Атласа» А. А. Ильина 1876 года] (просмотр на движке Google на сайте [[Руниверс]])
* [http://forum.vgd.ru/post/13/29093/p728519.htm Справка об изменении административно-территориального деления Воронежской обл.]
* [http://www.anabazis2010.narod.ru Прошлые и нынешние достопримечательности Воронежской области ]
* [http://book-olds.ru/BookLibrary/09001-Pam.-kn.-Voronezhskoy-gub.html Библиотека Царское Село], книги по истории Воронежской губернии (Памятные книжки), PDF.
* [http://kornilovi.ru/category/spiski_naselen/voronejskaya-guberniya Алфавитный каталог населенных мест Воронежской губернии]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* https://web.archive.org/web/20130525173851/http://arsvo.ru/arkhivnaya-sluzhba/istoriya-administrativno-territorialnogo-deleniya-voronezhskogo-kraya-2-voronezhs
* [http://boxpis.ru/gk-g/v3_3vall_google.php?u=wig_voroneg&amp;l=39.230288&amp;b=51.658713&amp;m=12&amp;dl=00&amp;db=00&amp;nm=osm&amp;nm2=ER3v&amp;sw=2&amp;em_ks=0&amp;kml_n=1&amp;kml_f=http://boxpis.ru/kml/t_u.kml&amp;lang=ru Губерния на трехверстной военно-топографической карте Европейской России.]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} (автоматизированный просмотр с современными картами и космическими снимками)

{{Раççей империн администрациллĕ-территориллĕ пайланăвĕ}}

[[Категори:Воронеж кĕпĕрни| ]]
[[Категори:1725 çул Раççейре]]</text>
      <sha1>0ifshcxkqti90eget0o2us9unpmvk24</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кириллова Надежда Мефодьевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86657</id>
    <revision>
      <id>873516</id>
      <parentid>851884</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T11:32:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873516</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7644" sha1="80n138m1p0kjay8itio07436nsfjlil" xml:space="preserve">{{Пĕр хушаматлисем|Кириллова}}
{{Театр ĕçченĕ
 | Ят                   = Надежда Кириллова
 | Таван ят             = 
 | Ӳкерчĕк              = Nadezhda Kirillova.jpg
 | Анлăшĕ               = 200px
 | Çуралнă чухнехи ят   = Кириллова Надежда Мефодьевна
 | Çуралнă вăхăт        = [[1960]], [[чӳк, 16]]
 | Çуралнă вырăн        = [[Чăрăшкасси]] ялĕ, [[Йĕпреç районĕ]], [[Чăваш АССР]], [[РСФСР]]
 | Вилнĕ вăхăт          =  
 | Вилнĕ вырăн          = 
 | Професси             = XX ĕмĕрти совет, раççей, чăваш актриси
 | Гражданлăх           = {{USSR}} → {{RUS}}
 | Хастар çулсем        = [[1995]] - х.в.
 | Театр                = [[Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ|Чăваш  ПАДТ]]
 | Спектакльсем         = 
 | Чыславсем            = Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ артисчĕ (2005)
 | imdb_id             = 
 | Сайт                = 
 | Алпусни             =
}}
'''Надежда Мефодьевна Кириллова''' (16.11.1960, [[Чăрăшкасси]] ялĕ, [[Йĕпреç районĕ]], [[Чăваш АССР]] çур.) — совет чăваш театр актриси. Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ артисчĕ ([[2005]])&lt;ref&gt;[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/kirillova-nadezhda-mefodevna/ Культурное наследие Чувашии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200212065016/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/deyateli-iskusstva/artisty-i-muzykanty/kirillova-nadezhda-mefodevna/ |date=2020-02-12 }}&lt;/ref&gt;.

== Биографи ==
Надежда Кириллова 1960 çулта чӳкĕн 16-мĕшĕнче Йĕпреç районĕнчи Чăрăшкасси ялĕнче çуралнă. 

1983 çултанпа [[Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ]]нче ĕçленĕ.

Тăван республикăра иртекен мероприятисене, пултарулăх каçĕсене, конкурссене хастар хутшăнать. Унăн чи мăн ĕçĕ – Тăван чĕлхен кунне халаланă «Поэзи каçĕ». 

Республика тулашĕнче чăваш театрĕн сцена ӳнерне пропагандăлать.

== Пултарулăхĕ ==
=== Рольсем ===
* Амалия («Неаполь – город миллионеров», Э. де Филиппо), 
* Елена («Женитьба Белугина», А. Островский), 
* Агата («Ринальдо идет в бой» Гаринеи и Джованини),
* Ахахпи («Именем твоим», П. Афанасьев),
* Санька («Мать солдата», В. Синичкин),
* Галька, Маруся («Ой, не ходи, Грицю да на вечерницы» М. Старицкого),
* Турпиге, Княгиня («Плач девушки на заре» Н. Сидорова),
* Анюта («Сватовство» Н. Сидорова), 
* Маша («Сидорова коза» Н. Сидорова),
* Филумена Пальяруло («Утешитель вдов» Д. Маротта и Б. Рандоне),
* Лиля («Мачеха», Г. Медведев),
* Матрена («Любви все возрасты покорны», А. Большаков),
* Ольга Пухова («Конкурс», А. Галин),
* Ангустиас («Дом Бернарды Альбы», Ф. Гарсия Лорка) 

=== Кĕнекесем ===
* Кириллова, Н. М. Щепкин шкулӗ. Пӗрремӗш чӑваш студийӗ : кун кӗнекисем, ҫырусем, статьясем = Щепкинцы. Первая чувашская студия : дневники, письма, статьи / Надежда Кириллова ; [М. Д. Давлятшин ӳнерҫӗ]. – Шупашкар : Чӑваш кӗнеке изд-ви, 2012. – 381 с., [40] л. ил. : ил., портр.

== Литература ==
* Журавлев, С. Кириллова Надежда Мефодьевна / С. Журавлев // Самант. – 2006. – № 4. – С. 15.
* Кириллова, Н. М. Надежда Кириллова пурнăçĕнчи виçĕ «А»: Анне, Арăм, Актриса / Н. М. Кириллова ; И. Митта калаçнă // Тăван Атăл. – 2006. – № 11. – С. 155-160.
* Кириллова, Н. М. «Япăх çырас килмест, лайăххи вара – пулмасть». Хальлĕхе... / Н. М. Кириллова, Р. Власова çыр. ил. // Çамрăксен хаçачĕ. – 2000. – 24 пуш (№ 12). – С. 12.
* Кириллова, Н. Пурнӑҫ пуҫламӑшӗ : [автобиогр.] / Н. Кириллова ; С. Журавлев ҫырса илнӗ // Тӑван Атӑл. – 2010. – № 11. – Прил.: с. 1-8. – (Сунтал).
* Кириллова, Н. Хăйне уйрăм тĕнчере / Н. Кириллова ; Е. Атаманова калаçнă // Хресчен сасси. – 2010. – 1 раштав. – С. 6.
* Прокопьева, Р. Мӗнлерех вӗреннӗ-ха Мускавра пулас артистсем? / Р. Прокопьева // Тантӑш. – 2012. – 26 утӑ (№ 30). – С. 9.
* Прокопьева, Р. Театр юратуран пуҫланать / Р. Прокопьева // Хыпар. – 2012. – 21 утӑ. – С. 3 : фот.
* Яковлев, Ю. Артистка-штурм : [Надежда Кириллова артистка çинчен] / Ю. Яковлев // Хыпар. – 2010. – 16 чӳк. – С. 4.

== Чыслани ==
*  «Шупашкар ҫӑлтӑрӗсем» курав-ӑмӑртура вӑл «Чи лайӑх ҫамрӑк актриса» ята тивӗҫнӗ (1995).
* ЧР ТĔП ирттерекен актерсен харпӑр-хӑйсен ӗҫӗсен ӑмӑртӑвӗнче 1-мӗш (1998), 3-мӗш (2000) вырӑнсем йышӑннӑ.
* Президент стипендине тивӗҫнӗ (2000).
* Казах-турккӑ-чӑваш халӑхӗсен туслӑхне ҫирӗплетнӗшӗн Казахстан Республики тавтуни (2004).

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [https://chuvash.org/news/26958.html Паян — Надежда Кириллова артисткӑн юбилейӗ]
* [https://pg21.ru/news/30564 Чувашская актриса написала спектакль «Живи и помни» к творческому вечеру]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Митта Ваçлей ячĕллĕ преми}}

[[Категори:М. Щепкин ячĕллĕ театр училищинче вĕренсе тухнисем]]
[[Категори:Пайăр çынсем:К. В. Иванов ячĕллĕ ЧПАДТ]]
[[Категори:Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ артисчĕсем]]
[[Категори:Чӳкĕн 16-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:1960 çулта çуралнисем]]</text>
      <sha1>80n138m1p0kjay8itio07436nsfjlil</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Германи хулисем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86949</id>
    <revision>
      <id>873476</id>
      <parentid>800201</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873476</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19471" sha1="9cvufgu5ph54gu9xxv37qy1clceex8o" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Deutschland politisch 2010.png|мини]]

Германире хула статусне илнӗ (нем. Stadtrecht — ''хула тивӗҫ-ирӗкӗ''), 2019 ҫулхи 1 кӑрлач уйӑхӗнче 2056 хула пур. Вӗсенчен тӑваттӑшӗ ([[Берлин]], [[Гамбург]], [[Мюнхен]] тата [[Кёльн]]) халӑх шучӗпе чи пысӑккисем - 1 миллион ытла ҫын.

== Германин шĕкĕр хулисем ==
=== Шĕкĕр хуласен ят-йышĕ ===
{{-}}Хуласенче пурăнан халăх йышне тапăлра кăтартнă информацие 2015 çулхи [[раштав, 31|раштавăн 31-мĕшĕнче]] çĕнетнĕ&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Aktuell/05Staedte.html|title=Städte (Alle Gemeinden mit Stadtrecht) nach Fläche, Bevölkerung und Bevölkerungsdichte am 31.12.2015, im Juli 2017 wegen korrigierter Fläche revidiert|author=|website=|date=|publisher=}}&lt;/ref&gt; 2001 çулта халăха çырнине шута илсе&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Regionaldaten.html Statistisches Bundesamt] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160403043052/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Regionaldaten.html |date=2016-04-03 }}: [https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Aktuell/Zensus_Gemeinden.xls;jsessionid=E514CCE99993ECC0A7A8AAACFDDDB0CA.cae2?__blob=publicationFile Gemeinden in Deutschland nach Bevölkerung am 31.12.2011 auf Grundlage des Zensus 2011 und früherer Zählungen] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160309182436/https://www.destatis.de/DE/ZahlenFakten/LaenderRegionen/Regionales/Gemeindeverzeichnis/Administrativ/Aktuell/Zensus_Gemeinden.xls;jsessionid=E514CCE99993ECC0A7A8AAACFDDDB0CA.cae2?__blob=publicationFile |date=2016-03-09 }}&lt;/ref&gt;.
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!{{small|№}}
!{{small|Хула}}
!{{small|1970}}
!{{small|1980}}
!{{small|1990}}
!{{small|2000}}
!{{small|2010}}
!{{small|2011}}&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
!{{small|2015}}&lt;br&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!{{small|[[Лаптăк]],&lt;br&gt;[[Тăваткал километр|км²]]}}
!{{small|[[Пурăнан халăх йышлăхĕ|Пурăнан халăх&lt;br&gt;йышлăхĕ]],&lt;br&gt;çын/км²}}
!{{small|Пурăнан&lt;br&gt;халăх йышĕ&lt;br&gt;улăшăнни&lt;br&gt;(2015-па 2011 çити)}}
!{{small|[[Германи çĕрĕсем|Федераци çĕрĕсем]]}}
|-
|1
|[[Берлин]]
|3 208 719
|3 048 759
|3 433 695
|3 382 169
|3 460 725
|3 326 002
|3 520 031
|891,68
|3 947,64
|5,83%
|&lt;small&gt;{{DE-BE}}&lt;/small&gt;
|-
|2
|[[Гамбург]]
|1 793 640
|1 645 095
|1 652 363
|1 715 392
|1 786 448
|1 718 187
|1 787 408
|755,3
|2 366,49
|4,03%
|&lt;small&gt;{{DE-HH}}&lt;/small&gt;
|-
|3
|[[Мюнхен]]
|1 311 978
|1 298 941
|1 229 026
|1 210 223
|1 353 186
|1 364 920
|1 450 381
|310,7
|4 668,11
|6,26%
|&lt;small&gt;{{DE-BY}}&lt;/small&gt;
|-
|4
|[[Кёльн]]
|849 451
|976 694
|953 551
|962 884
|1 007 119
|1 013 665
|1 060 582
|405,02
|2 618,59
|4,63%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|5
|[[Франкфурт-Майн-çинчи]]
|666 179
|629 375
|644 865
|648 550
|679 664
|676 533
|732 688
|248,31
|2 950,70
|8,30%
|&lt;small&gt;{{DE-HE}}&lt;/small&gt;
|-
|6
|[[Штутгарт]]
|634 202
|580 648
|579 988
|583 874
|606 588
|591 015
|623 738
|207,35
|3 008,14
|5,54%
|&lt;small&gt;{{DE-BW}}&lt;/small&gt;
|-
|7
|[[Дюссельдорф]]
|660 963
|590 479
|575 794
|569 364
|588 735
|589 649
|612 178
|217,41
|2 815,78
|3,82%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|8
|[[Дортмунд]]
|640 642
|608 297
|599 055
|588 994
|580 444
|571 403
|586 181
|280,71
|2 088,21
|2,59%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|9
|[[Эссен]]
|696 419
|647 643
|626 973
|595 243
|574 635
|565 900
|582 624
|210,34
|2 769,92
|2,96%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|10
|[[Лейпциг]]
|583 885
|562 480
|511 079
|493 208
|522 883
|510 043
|560 472
|297,8
|1 882,04
|9,89%
|&lt;small&gt;{{DE-SN}}&lt;/small&gt;
|-
|11
|[[Бремен]]
|592 533
|555 118
|551 219
|539 403
|547 340
|544 043
|557 464
|326,18
|1 709,07
|2,47%
|&lt;small&gt;{{DE-HB}}&lt;/small&gt;
|-
|12
|[[Дрезден]]
|502 432
|516 225
|490 571
|477 807
|523 058
|517 765
|543 825
|328,48
|1 655,58
|5,03%
|&lt;small&gt;{{DE-SN}}&lt;/small&gt;
|-
|13
|[[Ганновер]]
|521 003
|534 623
|513 010
|515 001
|522 686
|509 485
|532 163
|204,14
|2 606,85
|4,45%
|&lt;small&gt;{{DE-NI}}&lt;/small&gt;
|-
|14
|[[Нюрнберг]]
|478 181
|484 405
|493 692
|488 400
|505 664
|490 085
|509 975
|186,38
|2 736,21
|4,06%
|&lt;small&gt;{{DE-BY}}&lt;/small&gt;
|-
|15
|[[Дуйсбург]]
|452 721
|558 089
|535 447
|514 915
|489 599
|487 470
|491 231
|232,8
|2 110,10
|0,77%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|16
|[[Бохум]]
|343 809
|400 757
|396 486
|391 147
|374 737
|362 585
|364 742
|145,66
|2 504,06
|0,59%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|17
|[[Вупперталь]]
|417 694
|393 381
|383 660
|366 434
|349 721
|342 570
|350 046
|168,39
|2 078,78
|2,18%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|18
|[[Билефельд]]
|168 609
|312 708
|319 037
|321 758
|323 270
|327 199
|333 090
|258,82
|1 286,96
|1,80%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|19
|[[Бонн]]
|275 722
|288 148
|292 234
|302 247
|324 899
|307 530
|318 809
|141,06
|2 260,09
|3,67%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|20
|[[Мюнстер]]
|198 878
|269 696
|259 438
|265 609
|279 803
|293 393
|310 039
|303,28
|1 022,29
|5,67%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|21
|[[Карлсруэ]]
|258 894
|271 892
|275 061
|278 558
|294 761
|291 995
|307 755
|173,46
|1 774,21
|5,40%
|&lt;small&gt;{{DE-BW}}&lt;/small&gt;
|-
|22
|[[Маннгейм]]
|332 378
|304 303
|310 411
|306 729
|313 174
|291 458
|305 780
|144,96
|2 109,41
|4,91%
|&lt;small&gt;{{DE-BW}}&lt;/small&gt;
|-
|23
|[[Аугсбург]]
|212 886
|248 346
|256 877
|254 982
|264 708
|269 402
|286 374
|146,86
|1 949,98
|6,30%
|&lt;small&gt;{{DE-BY}}&lt;/small&gt;
|-
|24
|[[Висбаден]]
|250 285
|274 464
|260 301
|270 109
|275 976
|270 952
|276 218
|203,93
|1 354,47
|1,94%
|&lt;small&gt;{{DE-HE}}&lt;/small&gt;
|-
|25
|[[Гельзенкирхен]]
|347 307
|304 386
|293 714
|278 695
|257 981
|257 994
|260 368
|104,94
|2 481,11
|0,92%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|26
|[[Мёнхенгладбах]]
|151 111
|258 424
|259 436
|263 014
|257 993
|254 834
|259 996
|170,47
|1 525,17
|2,03%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|27
|[[Брауншвейг]]
|223 936
|261 141
|258 833
|245 816
|248 867
|243 829
|251 364
|192,18
|1 307,96
|3,09%
|&lt;small&gt;{{DE-NI}}&lt;/small&gt;
|-
|28
|[[Хемниц]]
|299 411
|317 644
|294 244
|259 246
|243 248
|240 543
|248 645
|221,05
|1 124,84
|3,37%
|&lt;small&gt;{{DE-SN}}&lt;/small&gt;
|-
|29
|[[Киль (город)|Киль]]
|270 125
|250 062
|245 567
|232 612
|239 526
|237 667
|246 306
|118,65
|2 075,90
|3,63%
|&lt;small&gt;{{DE-SH}}&lt;/small&gt;
|-
|30
|[[Ахен]]
|175 593
|243 947
|241 861
|244 386
|258 664
|238 665
|245 885
|160,85
|1 528,66
|3,03%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|31
|[[Галле (Саксони-Анхальт)|Галле]]
|257 261
|232 294
|310 234
|247 736
|232 963
|230 494
|236 991
|135,02
|1 755,23
|2,82%
|&lt;small&gt;{{Ялавлани|Саксони-Анхальт}}&lt;/small&gt;
|-
|32
|[[Магдебург]]
|272 237
|289 032
|278 807
|231 450
|231 525
|228 910
|235 723
|201
|1 172,75
|2,98%
|&lt;small&gt;{{Ялавлани|Саксони-Анхальт}}&lt;/small&gt;
|-
|33
|[[Фрайбург-Брайсгау-ри|Фрайбург-&lt;br&gt;Брайсгау-ри]]
|163 568
|175 106
|191 029
|205 102
|224 191
|214 234
|226 393
|153,06
|1 479,11
|5,68%
|&lt;small&gt;{{DE-BW}}&lt;/small&gt;
|-
|34
|[[Крефельд]]
|223 216
|223 969
|244 020
|239 916
|235 076
|221 864
|225 144
|137,77
|1 634,20
|1,48%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|35
|[[Любек]]
|239 657
|220 588
|214 758
|213 399
|210 232
|210 679
|216 253
|214,21
|1 009,54
|2,65%
|&lt;small&gt;{{DE-SH}}&lt;/small&gt;
|-
|36
|[[Оберхаузен]]
|245 840
|228 947
|223 840
|222 151
|212 945
|210 256
|210 934
|77,09
|2 736,20
|0,32%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|37
|[[Эрфурт]]
|196 528
|211 575
|208 989
|200 564
|204 994
|201 952
|210 118
|269,91
|778,47
|4,04%
|&lt;small&gt;{{Ялавлани|Тюринги}}&lt;/small&gt;
|-
|38
|[[Майнц]]
|174 259
|187 392
|179 486
|182 870
|199 237
|201 002
|209 779
|97,74
|2 146,30
|4,37%
|&lt;small&gt;{{DE-RP}}&lt;/small&gt;
|-
|39
|[[Росток]]
|198 636
|232 506
|248 088
|200 506
|202 735
|201 813
|206 011
|181,26
|1 136,55
|2,08%
|&lt;small&gt;{{DE-MV}}&lt;/small&gt;
|-
|40
|[[Кассель]]
|214 785
|195 912
|194 268
|194 766
|195 530
|191 854
|197 984
|106,78
|1 854,13
|3,20%
|&lt;small&gt;{{DE-HE}}&lt;/small&gt;
|-
|41
|[[Хаген]]
|201 547
|218 927
|214 449
|203 151
|188 529
|187 333
|189 044
|160,45
|1 178,21
|0,91%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|42
|[[Хамм]]
|84 139
|171 869
|179 639
|182 427
|181 783
|176 474
|179 397
|226,43
|792,28
|1,66%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|43
|[[Саарбрюккен]]
|128 251
|193 554
|191 694
|183 257
|175 741
|176 497
|178 151
|167,09
|1 066,20
|0,94%
|&lt;small&gt;{{Ялавлани|Саар}}&lt;/small&gt;
|-
|44
|[[Мюльхайм-Рур-çинче|Мюльхайм-&lt;br&gt;Рур-çинче]]
|192 549
|181 279
|177 681
|172 862
|167 344
|166 804
|169 278
|91,28
|1 854,49
|1,48%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|45
|[[Потсдам]]
|111 336
|130 900
|139 794
|129 324
|156 906
|157 603
|167 745
|188,26
|891,03
|6,44%
|&lt;small&gt;{{Ялавлани|Бранденбург}}&lt;/small&gt;
|-
|46
|[[Людвигсхафен-Райн-çинче|Людвигсхафен&lt;br&gt;-Райн-çинче]]
|178 375
|159 399
|162 173
|162 233
|164 351
|158 637
|164 718
|77,55
|2 124,02
|3,83%
|&lt;small&gt;{{DE-RP}}&lt;/small&gt;
|-
|47
|[[Ольденбург]]
|130 852
|136 764
|143 131
|154 832
|162 173
|157 706
|163 830
|102,99
|1 590,74
|3,88%
|&lt;small&gt;{{DE-NI}}&lt;/small&gt;
|-
|48
|[[Леверкузен]]
|107 626 	
|160 825
|160 919 	
|161 047
|160 772
|159 373
|163 487
|78,87
|2 072,87
|2,58%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|49
|[[Оснабрюк]]
|148 102
|157 367
|163 168
|164 101
|164 119
|154 513
|162 403
|119,8
|1 355,62
|5,11%
|&lt;small&gt;{{DE-NI}}&lt;/small&gt;
|-
|50
|[[Золинген]]
|176 420
|166 085
|165 401
|164 973
|159 927
|155 080
|158 726
|89,54
|1 772,68
|2,35%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|51
|[[Гейдельберг]]
|129 656
|133 227
|136 796
|140 259
|147 312
|148 415
|156 267
|108,84
|1 435,75
|5,29%
|&lt;small&gt;{{DE-BW}}&lt;/small&gt;
|-
|52
|[[Херне]]
|105 423
|182 542
|178 132
|174 529
|164 762
|154 887
|155 851
|51,42
|3 030,94
|0,62%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|53
|[[Нойс]]
|114 613
|149 334
|147 019
|150 013
|151 388
|151 070
|155 414
|99,52
|1 561,64
|2,88%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|54
|[[Дармштадт]]
|141 224
|138 201
|138 920
|138 242
|144 402
|145 845
|155 353
|122,09
|1 272,45
|6,52%
|&lt;small&gt;{{DE-HE}}&lt;/small&gt;
|-
|55
|[[Падерборн]]
|92 890
|110 163
|120 680
|139 084
|146 283
|143 174
|148 126
|179,59
|824,80
|3,46%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|56
|[[Регенсбург]]
|131 153
|132 604
|121 691
|125 676
|135 520
|136 352
|145 465
|80,7
|1 802,54
|6,68%
|&lt;small&gt;{{DE-BY}}&lt;/small&gt;
|-
|57
|[[Ингольштадт]]
|70 414
|90 490
|105 489
|115 722
|125 088
|126 076
|132 438
|133,37
|993,01
|5,05%
|&lt;small&gt;{{DE-BY}}&lt;/small&gt;
|-
|58
|[[Вюрцбург]]
|117 147
|128 652
|127 777
|127 966
|133 799
|124 449
|124 873
|87,63
|1 425,00
|0,34%
|&lt;small&gt;{{DE-BY}}&lt;/small&gt;
|-
|59
|[[Фюрт]]
|94 774
|99 088
|103 362
|110 477
|114 628
|116 640
|124 171
|63,35
|1 960,08
|6,46%
|&lt;small&gt;{{DE-BY}}&lt;/small&gt;
|-
|60
|[[Вольфсбург]]
|88 655
|125 935
|128 510
|121 805
|121 451
|120 889
|124 045
|204,09
|607,80
|2,61%
|&lt;small&gt;{{DE-NI}}&lt;/small&gt;
|-
|61
|[[Оффенбах (хула)|Оффенбах]]
|117 306
|110 993
|114 992
|117 535
|120 435
|114 855
|123 734
|44,89
|2 756,38
|7,73%
|&lt;small&gt;{{DE-HE}}&lt;/small&gt;
|-
|62
|[[Ульм]]
|92 943
|100 671
|110 529
|117 232
|122 801
|117 541
|122 636
|118,69
|1 033,25
|4,33%
|&lt;small&gt;{{DE-BW}}&lt;/small&gt;
|-
|63
|[[Хайльбронн]]
|101 660
|111 938
|115 843
|119 305
|122 879
|116 716
|122 567
|99,88
|1 227,14
|5,01%
|&lt;small&gt;{{DE-BW}}&lt;/small&gt;
|-
|64
|[[Пфорцхайм]]
|90 338
|106 500
|112 944
|117 156
|119 781
|115 211
|122 247
|98
|1 247,42
|6,11%
|&lt;small&gt;{{DE-BW}}&lt;/small&gt;
|-
|65
|[[Гёттинген]]
|109 892
|129 656
|121 831
|124 132
|121 060
|116 052
|118 914
|116,89
|1 017,32
|2,47%
|&lt;small&gt;{{DE-NI}}&lt;/small&gt;
|-
|66
|[[Боттроп]]
|106 657
|114 571
|118 936
|120 611
|116 771
|117 074
|117 143
|100,61
|1 164,33
|0,06%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|67
|[[Трир]]
|103 724
|95 536
|97 835
|99 410
|105 260
|106 284
|114 914
|117,13
|981,08
|8,12%
|&lt;small&gt;{{DE-RP}}&lt;/small&gt;
|-
|68
|[[Реклингхаузен]]
|125 237
|119 418
|125 060
|124 785
|118 365
|115 648
|114 330
|66,5
|1 719,25
| style=&quot;text-align:left; color:red; |−1,14%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|69
|[[Ройтлинген]]
|79 534
|95 456
|103 687
|110 650
|112 484
|110 084
|114 310
|87,06
|1 313,00
|3,84%
|&lt;small&gt;{{DE-BW}}&lt;/small&gt;
|-
|70
|[[Бремерхафен]]
|143 918
|138 728
|130 446
|120 822
|113 366
|108 139
|114 025
|93,66
|1 217,44
|5,44%
|&lt;small&gt;{{Ялавлани|Бремен}}&lt;/small&gt;
|-
|71
|[[Кобленц]]
|101 374
|113 676
|108 733
|107 950
|106 417
|107 954
|112 586
|105,16
|1 070,62
|4,29%
|&lt;small&gt;{{DE-RP}}&lt;/small&gt;
|-
|72
|[[Бергиш-Гладбах|Бергиш-&lt;br&gt;Гладбах]]
|49 558
|101 472
|104 037
|105 693
|105 723
|109 026
|111 366
|83,09
|1 340,31
|2,15%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|73
|[[Йена (хула)|Йена]]
|88 130
|103 718
|102 518
|99 893
|105 129
|106 428
|109 527
|114,76
|954,40
|2,91%
|&lt;small&gt;{{Ялавлани|Тюринги}}&lt;/small&gt;
|-
|74
|[[Ремшайд]]
|136 419
|129 082
|123 155
|119 287
|110 563
|110 132
|109 499
|74,52
|1 469,39
| style=&quot;text-align:left; color:red; |−0,57%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|75
|[[Эрланген]]
|84 110
|101 845
|101 017
|100 778
|105 629
|104 312
|108 336
|76,95
|1 407,88
|3,86%
|&lt;small&gt;{{DE-BY}}&lt;/small&gt;
|-
|76
|[[Мёрс]]
|52 539
|99 923
|104 595
|107 062
|105 506
|103 831
|104 529
|67,68
|1 544,46
|0,67%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|77
|[[Зиген]]
|57 302
|112 320
|109 174
|108 476
|103 424
|99 230
|102 355
|114,69
|892,45
|3,15%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|78
|[[Хильдесхайм]]
|93 800
|102 619
|105 291
|103 909
|102 794
|99 267
|101 667
|92,18
|1 102,92
|2,42%
|&lt;small&gt;{{DE-NI}}&lt;/small&gt;
|-
|79
|[[Зальцгиттер]]
|118 201
|116 784
|113 872
|112 302
|102 394
|98 588
|101 079
|223,92
|451,41
|2,53%
|&lt;small&gt;{{DE-NI}}&lt;/small&gt;
|-
|80
|[[Котбус]]
|82 896
|113 479
|125 891
|108 491
|102 091
|99 974
|99 687
|165,16
|603,58
| style=&quot;text-align:left; color:red; |−0,29%
|&lt;small&gt;{{Ялавлани|Бранденбург}}&lt;/small&gt;
|-
|81
|[[Кайзерслаутерн]]
|100 696
|98 745
|99 351
|99 825
|99 184
|96 963
|98 520
|139,74
|705,02
|1,61%
|&lt;small&gt;{{DE-RP}}&lt;/small&gt;
|-
|82
|[[Гютерсло]]
|75 297
|78 221
|86 807
|95 158
|96 404
|94 290
|97 586
|112,02
|871,15
|3,50%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|83
|[[Шверин]]
|97 389
|121 175
|127 447
|101 267
|95 220
|91 327
|96 800
|130,52
|741,65
|5,99%
|&lt;small&gt;{{DE-MV}}&lt;/small&gt;
|-
|84
|[[Виттен]]
|97 641
|105 876
|105 403
|103 384
|98 233
|96 221
|96 700
|72,4
|1 335,64
|0,50%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|85
|[[Гера (Тюринги)|Гера]]
|111 535
|126 792
|129 037
|112 835
|99 262
|95 746
|96 011
|152,19
|630,86
|0,28%
|&lt;small&gt;{{Ялавлани|Тюринги}}&lt;/small&gt;
|-
|86
|[[Изерлон]]
|57 577
|93 823
|96 314
|99 474
|94 966
|94 367
|93 537
|125,49
|745,37
| style=&quot;text-align:left; color:red; |−0,88%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|87
|[[Людвигсбург]]
|78 019
|81 589 
|82 343
|86 897
|87 735
|86 939
|92 973
|43,35
|2 144,71
|6,94%
|&lt;small&gt;{{DE-BW}}&lt;/small&gt;
|-
|88
|[[Ханау]]
|55 379
|
|86 913
|88 294
|88 637
|87 521
|92 643
|76,49
|1 211,18
|5,85%
|&lt;small&gt;{{DE-HE}}&lt;/small&gt;
|-
|89
|[[Эсслинген-Неккар-çинче|Эсслинген-&lt;br&gt;Неккар-çинче]]
|
|
|
|90 007
|91 869
|87 519
|91 271
|46,42
|1 966,20
|4,29%
|&lt;small&gt;{{DE-BW}}&lt;/small&gt;
|-
|90
|[[Цвикау]]
|126 988
|122 129
|114 632
|103 008
|93 750
|92 826
|91 123
|102,58
|888,31
| style=&quot;text-align:left; color:red; |−1,83%
|&lt;small&gt;{{DE-SN}}&lt;/small&gt;
|-
|91
|[[Дюрен]]
|
|
|
|91 801
|92 820
|88 567
|90 244
|85
|1 061,69
|1,89%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|92
|[[Ратинген]]
|43 685
|89 466
|91 007 
|91 437
|91 088
|86 882
|87 943
|88,74
|991,02
|1,22%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|93
|[[Тюбинген]]
|
|
|
|81 347
|88 358
|83 248
|87 464
|108,12
|808,95
|5,06%
|&lt;small&gt;{{DE-BW}}&lt;/small&gt;
|-
|94
|[[Фленсбург]]
|95 366 
|87 862 
|86 977
|84 281
|88 759
|82 801
|85 942
|56,74
|1 514,66
|3,79%
|&lt;small&gt;{{DE-SH}}&lt;/small&gt;
|-
|95
|[[Люнен]]
|71 658 
|85 872 
|87 845 
|92 017
|87 530
|85 554
|85 867
|59,39
|1 445,82
|0,37%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|96
|[[Филлинген-Швеннинген|Филлинген-&lt;br&gt;Швеннинген]]
|
|
|
|81 214
|81 022
|80 268
|84 674
|165,48
|511,69
|5,49%
|&lt;small&gt;{{DE-BW}}&lt;/small&gt;
|-
|97
|[[Гисен]]
|75 555
|76 374 
|74 497 
|73 138 
| 
|78 584 
|84 455
|72,55
|1 164,09
| -
|&lt;small&gt;{{DE-HE}}&lt;/small&gt;
|-
|98
|[[Марль]]
|77 182
|89 082
|91 467
|93 256
|87 557
|84 680
|83 926
|87,76
|956,31
| style=&quot;text-align:left; color:red; |−0,89%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|99
|[[Дессау]]
|
|
|
|83 153
|86 906
|85 488
|82 919
|244,74
|338,80
| style=&quot;text-align:left; color:red; |−3,01%
|&lt;small&gt;{{Ялавлани|Саксони-Анхальт}}&lt;/small&gt;
|-
|100
|[[Констанц]]
|61 160
|68 305 
|75 089 
|78 087
|84 693
|77 796 
|82 859
|54,11
|1 531,31
| -
|&lt;small&gt;{{DE-BW}}&lt;/small&gt;
|-
! colspan=&quot;13&quot; |&lt;small&gt;Германири топ-100 шĕкĕр хуласенчен тухса ӳкнĕ хуласем&lt;/small&gt;
|-
|102
|[[Минден]]
|
|
|
|83 079
|82 114
|79 940
|81 598
|101,12
|806,94
|2,07%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|-
|103
|[[Фельберт]]
|55 411
|93 056
|89 253 
|89 782
|84 033
|81 192
|81 430
|74,9
|1087,18
|0,29%
|&lt;small&gt;{{DE-NW}}&lt;/small&gt;
|}

== Вуламалли ==
* 

== Каҫӑсем == 
* [https://www.destatis.de Федеральное статистическое управление Германии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150921120004/https://www.destatis.de/ |date=2015-09-21 }} (Statistisches Bundesamt){{ref-de}}
* [http://pop-stat.mashke.org/germany-cities.htm Города и сельские населённые пункты федеральных земель Германии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203005522/http://pop-stat.mashke.org/germany-cities.htm |date=2013-12-03 }} по данным [http://pop-stat.mashke.org/links.htm официальных источников ФРГ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203005405/http://pop-stat.mashke.org/links.htm |date=2013-12-03 }}{{ref-de}}
* [http://pop-stat.mashke.org/germany-division.htm Города и округа федеральных земель Германии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190806035358/http://pop-stat.mashke.org/germany-division.htm |date=2019-08-06 }} по данным [http://pop-stat.mashke.org/links.htm официальных источников ФРГ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131203005405/http://pop-stat.mashke.org/links.htm |date=2013-12-03 }}{{ref-de}}


[[Категори:Германи хулисем]]</text>
      <sha1>9cvufgu5ph54gu9xxv37qy1clceex8o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ишутов Михаил Якимович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110774</id>
    <revision>
      <id>873502</id>
      <parentid>797385</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T03:12:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873502</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4611" sha1="9nx9liqcp6jp9npche5my222mjanc38" xml:space="preserve">{{пĕр хушаматлисем|Ишутов}}
{{Пайăр çын
 |ят                 = Ишутов Михаил Якимович
 |тăван ят           = Ишутов Михаил Якимович
 |портрет            = 
 |калăпăш            = 
 |ăнлантару          = 
 |çуралнă чухнехи ят = паллă мар
 |ĕçлев тĕсĕ         = тиек, çыруçă
 |çуралнă вăхăт      = [[1749]]-мĕш çул
 |çуралнă вырăн      = [[Чашлама]] ялĕ, {{ÇВ|Сĕве уесĕ|Сĕве уесĕнче}}, (хальхи [[Куславкка районĕ]], хальхи [[Чăваш Ен]]), [[Хусан кĕпĕрни]], [[Раççей империйĕ]]
 |гражданлăх         = 
 |пăхăнулăх          = {{Flagicon|RUS}} [[Раççей империйĕ]]
 |вилнĕ вăхăт        = [[1820]] 
 |вилнĕ вырăн        = {{ВВ|Хусан|Хусанта}}, [[Хусан кĕпĕрни]], [[Раççей империйĕ]]
 |ашшĕ               = Яким
 |амăшĕ              = паллă мар
 |упăшка             = 
 |арăм               = 
 |ачасем             = 
 |чыславсемпе парнесем = 
 |сайт               = 
 |тĕрли              = 
 |Commons            = 
 |Rodovid            =
}}
'''Ишутов Михаил Якимович''' ([[1749]], [[Чашлама]] ялĕ&lt;ref&gt;Андрей Алексеев, темшĕн, хальхи Куславкка районне кĕрекен  Пăрмас ялне асăнать.&lt;/ref&gt; - ăçта тата хăçан вилни паллă мар) — титулярлă канашçă, уес тата пĕтĕм Раçсей шайĕнчи тиек. Раççей шайĕ тени кунта вăл 1767-1769-мĕш çулсенче Сăваплă Синодра копиист пулса  ĕçленине пĕлтерет.

== Пурнăç ==
Хальхи Куславкка районне (Чăваш Ен) кĕрекен [[Чашлама]] ялĕнче çуралса ÿснĕ. Ун чухне ку ял Хусан кĕпĕрничи Сĕве уесĕнче тăнă. 

Хусанти çĕнĕ крешшĕнсен шкулĕнче тата, Вениамин (Пуцек-Григорович) ертсе пынипе,  мăнастир шкулĕнче вĕренет. Санкт-Петербургри Сăваплă Синода, Андрей Алексеев шучĕпе, Вениамин архиерей  пулăшнипе тата хушнипе çитме пултарнă пулинех. Çапла вара вăл Пĕрремĕш чăваш грамматикине (1769-мĕш çул) кăларас ĕçе те хутшăнма пултарнă. 

1769-мĕш çул хыççăнхи пурнăçĕ паллă мар. 

=== Ăçта вĕренни ===
* Хусанти [[çĕнĕ крешшĕнсен шкулĕ]]нче (1761–1766)
* Хусанти мăнастир шкулĕ

=== Ăçта ĕçлени ===
* Сĕвери провинци канцелярийĕнче çыруçă пулăшавçи.
* Сăваплă Синодра копиист.

== Чыслани ==
* 
== Вуламалли ==
* Алексеев, Андрей. [https://old-gcheb.cap.ru/sitemap.aspx?id=329009 История чувашской письменной культуры]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // &quot;Республика&quot; № 45-46 (378-379) 5  июня 2002 г.
* Симулин А.М. [http://enc.cap.ru/?t=prsn&amp;lnk=3130 ИШУТОВ Михаил Якимович] — Электронла чăваш энциклопедири статья.

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
*[https://pomnirod.ru/materialy-k-statyam/vojna/otechestvennaya-1812-g/mediki-uchastniki-vojny-1812-goda.html Медики - участники войны 1812 года.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://studfiles.net/preview/1624517/ В.Д.Димитриев. Н.Я. Бичурин и Чувашия] — Файловый архив студентов. 1083 вуза, 2516 предмета 

[[Категори:Тиексем, алфавитпа]]
[[Категори:Пайăр çынсем:Чăваш Ен]]
[[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]]
[[Категори:Чăвашсем]]
[[Категори:1751 çулта çуралнисем]]
[[Категори:Çĕнĕ крешшĕнсен шкулĕнче вĕреннисем]]</text>
      <sha1>9nx9liqcp6jp9npche5my222mjanc38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Енлĕх (вырăнти хăйтĕллĕнлĕх)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>111299</id>
    <revision>
      <id>873499</id>
      <parentid>839161</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T22:01:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873499</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3328" sha1="9ldxvrzmueq4er0wyaiq3jyzr5qobwg" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Енлĕх (пĕлтерĕшсем)}}
[[File:Grigorij Grigorjewitsch Mjassojedow 001.jpg|thumb|Григорий Мясоедов. Енлĕх апатланать. 1872]]
'''Енлĕх''' — Раçсей империйĕнчи кĕпĕрне, уес шайĕсенчи суйласа лартнă органсем (1864-1919, 1917 хыççăн вулăс шайĕнче те). 

== Çавăн пекех ==
* [[Раççейри хула реформи (1870)]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* 
* ''Логвинова И. Л.'' Взаимное страхование в России: особенности эволюции. — М.: Финансы и статистика, 2009. — ISBN 978-5-279-03459-8.
* Земство // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. {{V|15|10|2009}}
* {{ВТ-ЭСБЕ+|Земские учреждения|[[Скалон, Василий Юрьевич|Скалон В. Ю.]]}}
* {{ВТ-ЭСБЕ+|Земские финансы|[[Скалон, Василий Юрьевич|Скалон В. Ю.]]}}
* О земстве в Тобольской губернии // Сибирская торговая газета. № 2. 3 января 1910 года. Тюмень.
* ''[[Шидловский, Сергей Илиодорович|Шидловский С. И.]]'' [http://elib.shpl.ru/ru/nodes/16402-shidlovskiy-s-i-zemstvo-spb-1904#page/1/mode/grid/zoom/1 Земство]. — СПб., 1904. — 126 с.
* Из истории земства в России (1864—1918): Каталог кн. выставки / Сост.: А. Б. Плотников, Л. Е. Цыганкова. — М.: Гос. публ. ист. б-ка, 1993. — 84 с.

== Каçăсем ==
* [http://nvsu.ru/ru/Intellekt/1357/1640_Ugryumova%20M.V.%20Dokumentalnoe%20nasledie%20rossiyskih%20zemstv%20-%20monografiya%20-%202014.pdf Угрюмова М. В. Документальное наследие российских земств]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* 
* [http://zemstvo.com Земство — портал филателистов]
* ''[[Воронин В. Е.]]'' [http://www.portal-slovo.ru/history/39994.php Земство в годы Первой мировой войны и революций 1917 года] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130309205255/http://www.portal-slovo.ru/history/39994.php |date=2013-03-09 }}
* ''Жукова Л. А.'' [http://rikmosgu.ru/students/informatization/Zhukova/ Влияние института земского самоуправления на процесс формирования гражданского общества в Российской империи на рубеже XIX—XX вв.] // Электронный информационный портал «Русский интеллектуальный клуб»

[[Категори:Раççей патшалăх аппарачĕ]]
[[Категори:Патшалăх историйĕ]]
[[Категори:Раççей империнчи вырăнти хăйтытăмлăх]]</text>
      <sha1>9ldxvrzmueq4er0wyaiq3jyzr5qobwg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хутшăнакан:Max Tenche/ҪЫРНӐ СТАТЬЯСЕН ЯТ-ЙЫШӖ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>114376</id>
    <revision>
      <id>873489</id>
      <parentid>873438</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* 7. Вики-ҫуркунне 2026 */</comment>
      <origin>873489</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15341" sha1="6554tpg3246ioiv2zfm01ha1sz1edpu" xml:space="preserve">; Тӗп страница [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]]

Кунта манӑн статьясен ят-йышӗ

= Ӑслӑлӑх =
== Вӑхӑтпа вырӑнлӑх ==
# [[2024]]
# [[2026]]

== Википеди уйрӑмӗсем ==
# [[Туркмен Википедийӗ]]
== Космос ==
# [[Артемида-2]]
== Физика пысӑкӑшӗсем ==
# [[Тӑваткал километр]]
# [[Тӑваткал ҫухрӑм]]

= Географи =
== АПШ ==
=== Гуам ===
# [[Орднанс Аннекс]] 
# [[Ороте ҫурутравӗ]]
=== Ялавсем ===
# [[Нью-Йорк ялавĕ]]

== Израиль ==
=== Чӗлхесем ===
# [[Еврей-таджик диалекчӗ]]

== Корей (КР/КХДР) ==
=== Чӗлхесем ===
# [[Корей чӗлхи]]

== Патшалӑхсем ==
;кунта ПНО пайташӗсем, ҫурма йышӑннӑ, йышӑнман патшалӑхсем
# [[Корей Республики]]
# [[Корей Халӑх Демократиллӗ Республики]]
# [[Сомалиленд]]

== РФ ==
=== Сехет тӑрӑхӗсем ===
# [[Владивосток вӑхӑчӗ]]
# [[Екатеринбург вӑхӑчӗ]]
# [[Иркутск вӑхӑчӗ]]
# [[Калининград вӑхӑчӗ]]
# [[Камчатка вӑхӑчӗ]]
# [[Красноярск вӑхӑчӗ]]
# [[Магадан вӑхӑчӗ]]
# [[Мускав вӑхӑчӗ]]
# [[Омск вӑхӑчӗ]]
# [[Самар вӑхӑчӗ]]
# [[Якутск вӑхӑчӗ]]

=== Раҫҫей географийӗ ===
# [[Алтай Республикин географийӗ]]

=== Районсем ===
;аймаксем, кантонсем
# [[Быстрая районĕ]]
# [[Гагарин районӗ (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Екатериновка районӗ]]
# [[Елизово районĕ]]
# [[Каменка кантонӗ]]
# [[Карага районĕ]]
# [[Кош-Агач аймакӗ]]
# [[Мильково районĕ]]
# [[Олютор районĕ]]
# [[Онгудай аймакӗ]]
# [[Пенжина районĕ]]
# [[Петровск районӗ]]
# [[Соболево районĕ]]
# [[Татищево районӗ]]
# [[Тигиль районĕ]]
# [[Усть-Большерецк районĕ]]
# [[Усть-Камчатск районĕ]]

=== Субъектсем ===
# [[Алтай Республики]]
# [[Брянск облаҫӗ]]
# [[Камчатка Ен]]
# [[Карачай-Черкеси]]
# [[Хакаси]]
#  [[Хустӑрма облаҫӗ]]

=== Тӑрӑхсем ===
# [[Инçет-Тухăç федераци тăрăхĕ]]
# [[Коряк тăрăхĕ]]
# [[Çурçĕр-Кавказ федераци тăрăхĕ]]

=== Чӗлхесем ===
# [[Абазин чӗлхи]]

=== Юханшывсем ===
# [[Оссора (юханшыв)]]

=== Ял-хула тӑрӑхӗсем ===
# [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)]]
# [[Вязово ял канашӗ]]
# [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]
# [[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]
# [[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)]]
# [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)]]
# [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Садовое муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]
# [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]
# [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)]]
# [[Сторожевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]
# [[Ягодная Поляна муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]

=== Ялавсем ===
# [[Раҫҫей Федерацийӗн патшалӑх геральдика регистрӗ]]
# [[Сарӑту облаҫӗн ялавӗсем]] 
# [[Татищево районӗн ялавӗ]]

== Ҫар ==
# [[Позициллӗ район]]

== Ҫӗр ==
# [[Ҫурҫӗр Ази]]
# [[Тухӑҫ Ази]]

== Узбекистан ==
=== Вилоятсем ===
# [[Андижан вилоячӗ]]
# [[Джизак вилоячӗ]]
# [[Навои вилоячӗ]]
# [[Сырдарья вилоячӗ]]

=== Республикӑсем ===
# [[Каракалпакстан]]

= Кунҫул=
# [[Алтай Республикин историйӗ]]

= Пайӑр ҫынсем =
== Ӑсчахсем ==
=== Биологсем ===
# [[Иваницкая Людмила Петровна]]
# [[Тимирязев Климент Аркадьевич]]

== Политикӑҫӑсем ==
=== Польша политикӑҫисем ===
# [[Навроцкий Кароль]]
=== РФ политикӑҫисем ===
==== Чӑваш Республикин политикӑҫисем ====
# [[Никандрова Надежда Валериановна]]
# [[Шпилевая Нина Ивановна]]

=== ССРП политикӑҫисем ===
==== Чӑваш АССР политикӑҫисем ====
# [[Андреева Зоя Ананьевна]]

=== Узбекистан политикӑҫисем ===
# '''[[Узбекистан президенчӗ]]'''
# [[Мирзиёев Шавкат Миромонович]]

== Спортсменсем ==
# [[Биктимирова Алевтина Вениаминовна]]
# [[Григорьева Лидия Николаевна (ҫӑмӑл атлет)]]
# [[Иванова Алина Петровна]]
# [[Захарова Светлана Владимировна]]
# [[Майорова Альбина Геннадьевна]]
# [[Моргунова Любовь Васильевна]]
# [[Нагорная Дарья Сергеевна]]
# [[Романова Ольга Владиславовна]]
# [[Соколова Вера Александровна]]
# [[Тимофеева Ирина Николаевна]]

== Ҫыравҫӑсем ==
# [[Калитко Екатерина Александровна]]
== Хула пуҫлӑхӗсем ==
# [[Барнаул пуçлăхĕсем]]
== Юрӑҫӑсем ==
# [[Асламас Мария Васильевна]]
# [[Денисова Зоя Фёдоровна]]

= Пӗлтерӗш хут енӗсем =
{{Div col|cols=2}}
# [[Агаревка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Беседка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Беседки (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Вязовка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Вязовка ял тӑрӑхӗ (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Вязовое ял тӑрӑхӗ (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Горный Ключ]]
# [[Губаревка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Елшанка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Зеленкино (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Идолга (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Ильиновка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Каменский (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Карякино (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Колки (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Македоновка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Мӑн Каменка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Новодубровка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Новополье (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Оркино (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Оссора]]
# [[Синенькие (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Сторожевка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Широкое (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Шлыковка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Ягодная Поляна (пӗлтерӗшсем)]]
{{Div col end}}

= Политика =
== Патшалӑх тӗсӗсем ==
# [[Нумай нациллӗ патшалӑх]]
== Пӗрлешӳсем ==
# [[Хĕвеланăç Африка патшалăхĕсен экономика пĕрлешĕвĕ]]
== Пулӑмсем ==
# [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)]]
# [[Чеченсен тата ингушсен депортацийӗ]]
== Урӑх ==
# [[Шалти колонизаци]]

= Пурӑнан вырӑнсем =
== Инди ==
# [[Лакхнау]]

== Казахстан ==
# [[Атырау]]

== РФ ==
=== Алтай крайӗ ===
# [[Барнаул]]

=== Алтай Республики ===
# [[Горно-Алтайск]]

=== Архангельск облаҫӗ ===
# [[Вотлажма хулашӗ]]

=== Брянск облаҫӗ ===
# [[Брянск]]

=== Ингуш Республики ===
# [[Магас]]

=== Камчатка крайӗ ===
# [[Анавгай]]
# [[Горный Ключ (Камчатка Ен)]]
# [[Елизово]]
# [[Мильково (Камчатка Ен)]]
# [[Никольское (Камчатка Ен)]]
# [[Оссора (паççулкă)]]
# [[Палана]]
# [[Эссо]]

=== Карел Республики ===
# [[Петрозаводск]]

=== Карачай-Черкес Республики ===
# [[Черкесск]]

=== Калмӑк Республики ===
# [[Элиста]]

=== Сарӑту облаҫӗ ===
==== Воскресенское районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Елшанка (Воскресенское районӗ)]]
{{Div col end}}
==== Гагарин районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Докторовка]]
# [[Зеленкино (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Ильиновка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Каменский (Гагарин районӗ)]]
# [[Сторожёвка (Сарӑту облаҫӗ)]]
{{Div col end}}
==== Красноармейск районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Елшанка (Красноармейск районӗ)]]
# [[Каменский (Красноармейск районӗ)]]
{{Div col end}}
==== Петровск районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Агарёвка (Петровск районӗ)]]
# [[Колки (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Новодубровка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Оркино (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Синенькие (Петровск районӗ)]]
# [[Ҫӗнӗ Ӑвӑс]]
# [[Ҫӗнӗ Вершаут]]
# [[Тутар Пакаевки]]
{{Div col end}}

==== Ҫӗнӗ Пурас районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Елшанка (Ҫӗнӗ Пурас районӗ)]]
{{Div col end}}
==== Татищево районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Агарёвка (Татищево районӗ)]]
# [[Асамлакан сӑваплӑ Микулай чиркӗвӗ (Октябрьский Городок)]]
# [[Беседка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Бурловино]]
# [[Вязовка (Татищево районӗ)]]
# [[Гартовка]]
# [[Глядковка]]
# [[Губарёвка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Елшанка (Татищево районӗ)]]
# [[Идолга (сала)]]
# [[Карамышка]]
# [[Карякино (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Козий Лоб]]
# [[Коминтерн (Татищево районӗ)]]
# [[Корсаковка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Кривопавловка]]
# [[Македоновка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Мӑн Каменка (Татищево районӗ)]]
# [[Мизино-Лапшиновка]]
# [[Новополье (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Октябрьский Городок]]
# [[Петров (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Слепцовка]]
# [[Татищево]]
# [[Широкое (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Шлыковка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Ягодная Поляна (Сарӑту облаҫӗ)]]
{{Div col end}}

=== Смулен облаҫӗ ===
# [[Беседка (Смулен облаҫӗ)]]

=== Ставрополь крайӗ ===
# [[Пятигорск]]

=== Чукотка автономиллӗ округӗ ===
# [[Анадырь]]

== Украина ==
=== Кейӳ облаҫӗ ===
# [[Беседка (Кейӳ облаҫӗ)]]

= Халӑхсем =
===Албансем===
# [[Тава коси]]
===Бацбисем===
# [[Бацбисем]]
=== Еврейсем ===
# [[Бухара еврейӗсем]]

===Корейсем===
# [[Корейсем]]
===Чикансем===
# [[Чикан ялавĕ]]

= Ӑмӑртусем =
# [[Википеди:Вики-çуркунне 2024|Вики-ҫуркунне 2024]]
# [[Википеди:Ази уйӑхӗ 2024|Ази уйӑхӗ 2024]]
# [[Википеди:Конкурссем/Феминизмпа фольклор/2025|Феминизмпа фольклор 2025]]
# [[Википеди:Вики-çуркунне 2025|Вики-ҫуркунне 2025]]
# [[Википеди:Ази уйӑхӗ 2025|Ази уйӑхӗ 2025]]
# [[Википеди:Конкурссем/Феминизмпа фольклор/2026|Феминизмпа фольклор 2026]]
=== [[Википеди:Вики-çуркунне 2026|7. Вики-ҫуркунне 2026]] ===
&lt;small&gt;
# [[Шпилевая Нина Ивановна]] {{Ялав|Чӑваш Ен}}
# [[Никандрова Надежда Валериановна]] {{Ялав|Чӑваш Ен}}
# [[Уляндина Августа Васильевна]] {{Ялав|Чӑваш Ен}}
# [[Глянец (ушкӑн)]] {{Ялав|Чӑваш Ен}}
# [[Навроцкий Кароль]] {{Ялав|Польша}}
# [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Орбан Виктор]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Мадьяр Петер]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Тиса (парти)]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Тивӗҫлӗх хӗресӗ (Польша)]] {{Ялав|Польша}}
# [[«Pro Patria» медаль (Польша)]] {{Ялав|Польша}}
# [[Польша ЮӖМ-н «Bene Merito» хисеплӗ палли]] {{Ялав|Польша}}
# [[Чикӗ хӗсмечӗн йӗркеленӗренпе вӑтӑр ҫул ҫитнӗ асӑну медалӗ]] {{Ялав|Польша}}
# [[«Pro Bono Poloniae» медаль]] {{Ялав|Польша}}
# [[Шурӑ Ӑмӑрт орденӗ (Польша)]] {{Ялав|Польша}}
# [[Польша Чӗрӗлӗвӗн орденӗ]] {{Ялав|Польша}}
# [[«Казахстанти поляксем умӗнчи тивӗҫлӗхшӗн» медаль]] {{Ялав|Польша}}+{{Ялав|Казахстан}}
# [[Фидес — ХДХП]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Дуда Анджей]] {{Ялав|Польша}}
# [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]] {{Ялав|Болгари}}
# [[Туск Дональд]] {{Ялав|Польша}}
# [[Радев Румен]] {{Ялав|Болгари}}
&lt;/small&gt;

= Ҫӗнетсе ҫырнӑ/нумай тӳрлетнӗ статьясем =
# [[Атӑлҫи сӑртлӑхӗ]]
# [[Кейӳ облаҫӗ]]
# [[Турккӑ Википедийӗ]]
# [[Халӑх ҫырса тухӑвӗ]]
= Ҫавӑн пек пӑхӑр =
* [[Хутшăнакан:Ellodanis5 /СУЙЛАСА ИЛНĔ СТАТЬЯСЕМ]]</text>
      <sha1>6554tpg3246ioiv2zfm01ha1sz1edpu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873490</id>
      <parentid>873489</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:39:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Кунҫул */</comment>
      <origin>873490</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15342" sha1="6cyhgwjojlqttxfkbhp3mxfha9sbvgk" xml:space="preserve">; Тӗп страница [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]]

Кунта манӑн статьясен ят-йышӗ

= Ӑслӑлӑх =
== Вӑхӑтпа вырӑнлӑх ==
# [[2024]]
# [[2026]]

== Википеди уйрӑмӗсем ==
# [[Туркмен Википедийӗ]]
== Космос ==
# [[Артемида-2]]
== Физика пысӑкӑшӗсем ==
# [[Тӑваткал километр]]
# [[Тӑваткал ҫухрӑм]]

= Географи =
== АПШ ==
=== Гуам ===
# [[Орднанс Аннекс]] 
# [[Ороте ҫурутравӗ]]
=== Ялавсем ===
# [[Нью-Йорк ялавĕ]]

== Израиль ==
=== Чӗлхесем ===
# [[Еврей-таджик диалекчӗ]]

== Корей (КР/КХДР) ==
=== Чӗлхесем ===
# [[Корей чӗлхи]]

== Патшалӑхсем ==
;кунта ПНО пайташӗсем, ҫурма йышӑннӑ, йышӑнман патшалӑхсем
# [[Корей Республики]]
# [[Корей Халӑх Демократиллӗ Республики]]
# [[Сомалиленд]]

== РФ ==
=== Сехет тӑрӑхӗсем ===
# [[Владивосток вӑхӑчӗ]]
# [[Екатеринбург вӑхӑчӗ]]
# [[Иркутск вӑхӑчӗ]]
# [[Калининград вӑхӑчӗ]]
# [[Камчатка вӑхӑчӗ]]
# [[Красноярск вӑхӑчӗ]]
# [[Магадан вӑхӑчӗ]]
# [[Мускав вӑхӑчӗ]]
# [[Омск вӑхӑчӗ]]
# [[Самар вӑхӑчӗ]]
# [[Якутск вӑхӑчӗ]]

=== Раҫҫей географийӗ ===
# [[Алтай Республикин географийӗ]]

=== Районсем ===
;аймаксем, кантонсем
# [[Быстрая районĕ]]
# [[Гагарин районӗ (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Екатериновка районӗ]]
# [[Елизово районĕ]]
# [[Каменка кантонӗ]]
# [[Карага районĕ]]
# [[Кош-Агач аймакӗ]]
# [[Мильково районĕ]]
# [[Олютор районĕ]]
# [[Онгудай аймакӗ]]
# [[Пенжина районĕ]]
# [[Петровск районӗ]]
# [[Соболево районĕ]]
# [[Татищево районӗ]]
# [[Тигиль районĕ]]
# [[Усть-Большерецк районĕ]]
# [[Усть-Камчатск районĕ]]

=== Субъектсем ===
# [[Алтай Республики]]
# [[Брянск облаҫӗ]]
# [[Камчатка Ен]]
# [[Карачай-Черкеси]]
# [[Хакаси]]
#  [[Хустӑрма облаҫӗ]]

=== Тӑрӑхсем ===
# [[Инçет-Тухăç федераци тăрăхĕ]]
# [[Коряк тăрăхĕ]]
# [[Çурçĕр-Кавказ федераци тăрăхĕ]]

=== Чӗлхесем ===
# [[Абазин чӗлхи]]

=== Юханшывсем ===
# [[Оссора (юханшыв)]]

=== Ял-хула тӑрӑхӗсем ===
# [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)]]
# [[Вязово ял канашӗ]]
# [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]
# [[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]
# [[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)]]
# [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)]]
# [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Садовое муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]
# [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]
# [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)]]
# [[Сторожевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]
# [[Ягодная Поляна муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]

=== Ялавсем ===
# [[Раҫҫей Федерацийӗн патшалӑх геральдика регистрӗ]]
# [[Сарӑту облаҫӗн ялавӗсем]] 
# [[Татищево районӗн ялавӗ]]

== Ҫар ==
# [[Позициллӗ район]]

== Ҫӗр ==
# [[Ҫурҫӗр Ази]]
# [[Тухӑҫ Ази]]

== Узбекистан ==
=== Вилоятсем ===
# [[Андижан вилоячӗ]]
# [[Джизак вилоячӗ]]
# [[Навои вилоячӗ]]
# [[Сырдарья вилоячӗ]]

=== Республикӑсем ===
# [[Каракалпакстан]]

= Истори =
# [[Алтай Республикин историйӗ]]

= Пайӑр ҫынсем =
== Ӑсчахсем ==
=== Биологсем ===
# [[Иваницкая Людмила Петровна]]
# [[Тимирязев Климент Аркадьевич]]

== Политикӑҫӑсем ==
=== Польша политикӑҫисем ===
# [[Навроцкий Кароль]]
=== РФ политикӑҫисем ===
==== Чӑваш Республикин политикӑҫисем ====
# [[Никандрова Надежда Валериановна]]
# [[Шпилевая Нина Ивановна]]

=== ССРП политикӑҫисем ===
==== Чӑваш АССР политикӑҫисем ====
# [[Андреева Зоя Ананьевна]]

=== Узбекистан политикӑҫисем ===
# '''[[Узбекистан президенчӗ]]'''
# [[Мирзиёев Шавкат Миромонович]]

== Спортсменсем ==
# [[Биктимирова Алевтина Вениаминовна]]
# [[Григорьева Лидия Николаевна (ҫӑмӑл атлет)]]
# [[Иванова Алина Петровна]]
# [[Захарова Светлана Владимировна]]
# [[Майорова Альбина Геннадьевна]]
# [[Моргунова Любовь Васильевна]]
# [[Нагорная Дарья Сергеевна]]
# [[Романова Ольга Владиславовна]]
# [[Соколова Вера Александровна]]
# [[Тимофеева Ирина Николаевна]]

== Ҫыравҫӑсем ==
# [[Калитко Екатерина Александровна]]
== Хула пуҫлӑхӗсем ==
# [[Барнаул пуçлăхĕсем]]
== Юрӑҫӑсем ==
# [[Асламас Мария Васильевна]]
# [[Денисова Зоя Фёдоровна]]

= Пӗлтерӗш хут енӗсем =
{{Div col|cols=2}}
# [[Агаревка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Беседка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Беседки (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Вязовка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Вязовка ял тӑрӑхӗ (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Вязовое ял тӑрӑхӗ (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Горный Ключ]]
# [[Губаревка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Елшанка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Зеленкино (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Идолга (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Ильиновка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Каменский (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Карякино (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Колки (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Македоновка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Мӑн Каменка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Новодубровка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Новополье (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Оркино (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Оссора]]
# [[Синенькие (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Сторожевка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Широкое (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Шлыковка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Ягодная Поляна (пӗлтерӗшсем)]]
{{Div col end}}

= Политика =
== Патшалӑх тӗсӗсем ==
# [[Нумай нациллӗ патшалӑх]]
== Пӗрлешӳсем ==
# [[Хĕвеланăç Африка патшалăхĕсен экономика пĕрлешĕвĕ]]
== Пулӑмсем ==
# [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)]]
# [[Чеченсен тата ингушсен депортацийӗ]]
== Урӑх ==
# [[Шалти колонизаци]]

= Пурӑнан вырӑнсем =
== Инди ==
# [[Лакхнау]]

== Казахстан ==
# [[Атырау]]

== РФ ==
=== Алтай крайӗ ===
# [[Барнаул]]

=== Алтай Республики ===
# [[Горно-Алтайск]]

=== Архангельск облаҫӗ ===
# [[Вотлажма хулашӗ]]

=== Брянск облаҫӗ ===
# [[Брянск]]

=== Ингуш Республики ===
# [[Магас]]

=== Камчатка крайӗ ===
# [[Анавгай]]
# [[Горный Ключ (Камчатка Ен)]]
# [[Елизово]]
# [[Мильково (Камчатка Ен)]]
# [[Никольское (Камчатка Ен)]]
# [[Оссора (паççулкă)]]
# [[Палана]]
# [[Эссо]]

=== Карел Республики ===
# [[Петрозаводск]]

=== Карачай-Черкес Республики ===
# [[Черкесск]]

=== Калмӑк Республики ===
# [[Элиста]]

=== Сарӑту облаҫӗ ===
==== Воскресенское районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Елшанка (Воскресенское районӗ)]]
{{Div col end}}
==== Гагарин районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Докторовка]]
# [[Зеленкино (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Ильиновка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Каменский (Гагарин районӗ)]]
# [[Сторожёвка (Сарӑту облаҫӗ)]]
{{Div col end}}
==== Красноармейск районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Елшанка (Красноармейск районӗ)]]
# [[Каменский (Красноармейск районӗ)]]
{{Div col end}}
==== Петровск районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Агарёвка (Петровск районӗ)]]
# [[Колки (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Новодубровка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Оркино (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Синенькие (Петровск районӗ)]]
# [[Ҫӗнӗ Ӑвӑс]]
# [[Ҫӗнӗ Вершаут]]
# [[Тутар Пакаевки]]
{{Div col end}}

==== Ҫӗнӗ Пурас районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Елшанка (Ҫӗнӗ Пурас районӗ)]]
{{Div col end}}
==== Татищево районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Агарёвка (Татищево районӗ)]]
# [[Асамлакан сӑваплӑ Микулай чиркӗвӗ (Октябрьский Городок)]]
# [[Беседка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Бурловино]]
# [[Вязовка (Татищево районӗ)]]
# [[Гартовка]]
# [[Глядковка]]
# [[Губарёвка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Елшанка (Татищево районӗ)]]
# [[Идолга (сала)]]
# [[Карамышка]]
# [[Карякино (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Козий Лоб]]
# [[Коминтерн (Татищево районӗ)]]
# [[Корсаковка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Кривопавловка]]
# [[Македоновка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Мӑн Каменка (Татищево районӗ)]]
# [[Мизино-Лапшиновка]]
# [[Новополье (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Октябрьский Городок]]
# [[Петров (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Слепцовка]]
# [[Татищево]]
# [[Широкое (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Шлыковка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Ягодная Поляна (Сарӑту облаҫӗ)]]
{{Div col end}}

=== Смулен облаҫӗ ===
# [[Беседка (Смулен облаҫӗ)]]

=== Ставрополь крайӗ ===
# [[Пятигорск]]

=== Чукотка автономиллӗ округӗ ===
# [[Анадырь]]

== Украина ==
=== Кейӳ облаҫӗ ===
# [[Беседка (Кейӳ облаҫӗ)]]

= Халӑхсем =
===Албансем===
# [[Тава коси]]
===Бацбисем===
# [[Бацбисем]]
=== Еврейсем ===
# [[Бухара еврейӗсем]]

===Корейсем===
# [[Корейсем]]
===Чикансем===
# [[Чикан ялавĕ]]

= Ӑмӑртусем =
# [[Википеди:Вики-çуркунне 2024|Вики-ҫуркунне 2024]]
# [[Википеди:Ази уйӑхӗ 2024|Ази уйӑхӗ 2024]]
# [[Википеди:Конкурссем/Феминизмпа фольклор/2025|Феминизмпа фольклор 2025]]
# [[Википеди:Вики-çуркунне 2025|Вики-ҫуркунне 2025]]
# [[Википеди:Ази уйӑхӗ 2025|Ази уйӑхӗ 2025]]
# [[Википеди:Конкурссем/Феминизмпа фольклор/2026|Феминизмпа фольклор 2026]]
=== [[Википеди:Вики-çуркунне 2026|7. Вики-ҫуркунне 2026]] ===
&lt;small&gt;
# [[Шпилевая Нина Ивановна]] {{Ялав|Чӑваш Ен}}
# [[Никандрова Надежда Валериановна]] {{Ялав|Чӑваш Ен}}
# [[Уляндина Августа Васильевна]] {{Ялав|Чӑваш Ен}}
# [[Глянец (ушкӑн)]] {{Ялав|Чӑваш Ен}}
# [[Навроцкий Кароль]] {{Ялав|Польша}}
# [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Орбан Виктор]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Мадьяр Петер]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Тиса (парти)]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Тивӗҫлӗх хӗресӗ (Польша)]] {{Ялав|Польша}}
# [[«Pro Patria» медаль (Польша)]] {{Ялав|Польша}}
# [[Польша ЮӖМ-н «Bene Merito» хисеплӗ палли]] {{Ялав|Польша}}
# [[Чикӗ хӗсмечӗн йӗркеленӗренпе вӑтӑр ҫул ҫитнӗ асӑну медалӗ]] {{Ялав|Польша}}
# [[«Pro Bono Poloniae» медаль]] {{Ялав|Польша}}
# [[Шурӑ Ӑмӑрт орденӗ (Польша)]] {{Ялав|Польша}}
# [[Польша Чӗрӗлӗвӗн орденӗ]] {{Ялав|Польша}}
# [[«Казахстанти поляксем умӗнчи тивӗҫлӗхшӗн» медаль]] {{Ялав|Польша}}+{{Ялав|Казахстан}}
# [[Фидес — ХДХП]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Дуда Анджей]] {{Ялав|Польша}}
# [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]] {{Ялав|Болгари}}
# [[Туск Дональд]] {{Ялав|Польша}}
# [[Радев Румен]] {{Ялав|Болгари}}
&lt;/small&gt;

= Ҫӗнетсе ҫырнӑ/нумай тӳрлетнӗ статьясем =
# [[Атӑлҫи сӑртлӑхӗ]]
# [[Кейӳ облаҫӗ]]
# [[Турккӑ Википедийӗ]]
# [[Халӑх ҫырса тухӑвӗ]]
= Ҫавӑн пек пӑхӑр =
* [[Хутшăнакан:Ellodanis5 /СУЙЛАСА ИЛНĔ СТАТЬЯСЕМ]]</text>
      <sha1>6cyhgwjojlqttxfkbhp3mxfha9sbvgk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Глядковка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114434</id>
    <revision>
      <id>873477</id>
      <parentid>871693</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T16:35:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873477</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3393" sha1="ewiuamsita36lfaxsuwevasiy2rdu52" xml:space="preserve">{{ПВ64
|ят = Глядковка
|ӳкерчӗк = Tatishchevsky_District,_Saratov_Oblast,_Russia_-_panoramio_(11).jpg
|Статус = Сала
|Муниципаллӑ район = Татищево районӗ
|Муниципаллӑ йӗркеленӳ = Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ
|Никӗсленӳ вӑхӑчӗ = [[1725]]
|Халӑх йышӗ = 9 (2010)
|Малтанхи ятсем = 
|Почта индексӗ = 412176
|ОКАТО кочӗ = 63 246 850 002
|Сехет тӑрӑхӗ = Самар вӑхӑчӗ
}}

'''Глядковка''' — [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Татищево районӗ]]нчи [[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]нче вырнаҫнӑ [[сала]].

== Географи ==
Глядковка [[Татищево|Татищевӑран]] 12 километр ҫурҫӗр-анӑҫалла вырнаҫнӑ.

== Халӑх ==
{{Пурăнан халăх| Глядковка }}
[[2002|2002 ҫулхи]] халӑх ҫырса тухӑвӗпе кунта 18 ҫын пурӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|title=База данных &quot;Этно-языковой состав населённых пунктов России&quot;|author=Коряков Ю.Б.|website=|date=|publisher=|access-date=2020-11-13|archive-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116115903/http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Истори ==
[[1725|1725 ҫулта]] никӗсленӗ&lt;ref name=&quot;р&quot;&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/467707743|title=Об утверждении реестра административно-территориального деления Саратовской области (с изменениями на 12 апреля 2019 года), Постановление Правительства Саратовской области от 29 октября 2015 года №545-П|publisher=docs.cntd.ru|accessdate=2020-11-13}}&lt;/ref&gt;.

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Вуламалли ==
* ''Козинец С.Б.'' [https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109165817/https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |date=2021-11-09 }}

== Каҫӑсем ==
*[http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ Численность и размещение населения Саратовской области. Статистический сборник. 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908183629/http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ |date=2021-09-08 }}

{{Татищево районӗ}}

[[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]]
[[Категори:1725 ҫулта никӗсленӗ пурӑнан вырӑнсем]]
[[Категори:Татищево районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]]</text>
      <sha1>ewiuamsita36lfaxsuwevasiy2rdu52</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гартовка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114725</id>
    <revision>
      <id>873475</id>
      <parentid>871597</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T15:14:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873475</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5559" sha1="n1zvr549d9kz28tauyyo1od1ed9lpmt" xml:space="preserve">{{ПВ64
|ят = Гартовка
|ӳкерчӗк =
|Статус = Хутор
|Муниципаллӑ район = Татищево районӗ
|Муниципаллӑ йӗркеленӳ = Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ){{!}}Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ
|Никӗсленӳ вӑхӑчӗ = [[1989]] (''1822 ҫулта пӗрремӗш асӑну'')
|Халӑх йышӗ = 0
|Малтанхи ятсем = 
|Почта индексӗ = 412177
|ОКАТО кочӗ = 63 246 837 003
|Сехет тӑрӑхӗ = Самар вӑхӑчӗ
}}

'''Гартовка''' — [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Татищево районӗ]]нчи [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗнче]] вырнаҫнӑ [[хутор]].

== Географи ==
Гартовка [[Татищево|Татищевӑран]] ҫурҫӗр-тухӑҫалла вырнаҫнӑ&lt;ref name = &quot;TSOS&quot;&gt;[https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf Козинец С.Б. Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109165817/https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |date=2021-11-09 }}&lt;/ref&gt;.

== Истори ==
[[1822|1822 ҫулта]] Сарӑту коменданчӗ Василий Васильевич Гартов (Гартонг) Сарăту хулин ҫӗрне (548 десятин шучӗпе) туянса илнӗ, унта вӑл Гартовка ялӗ тунӑ&lt;ref name = 'ITR'&gt;[http://tatiskray.ru/gartovka/ История Татищевского района Саратовской области. Гартовка]&lt;/ref&gt;.

{{Тулли дата|1983|03|30}} Татищево райӗҫтавкомӗн йышӑнӑвӗпе яла пӑрахӑҫланине пула Гартовкӑри пурӑнан халӑх ытти пурӑнан вырӑнсене пурӑнма куҫса кайтарнӑ&lt;ref name = 'ITR'/&gt;.

[[1989|1989 ҫулта]] пурăнан вырăна Сарӑту облаҫӗн Татищево районӗнчи Мизино-Лапшиновка ял канашӗнче ҫӗнӗ ял Гартовка ячӗ панӑ&lt;ref&gt;Указ Президиума Верховного Совета РСФСР от 15.05.1989 года «О наименовании населенного пункта на территории Татищевского района Саратовской области» // Ведомости Верховного Совета РСФСР. — 1960. — № 20. — С. 337.&lt;/ref&gt;.

[[Татищево районӗ]]нче ку пӗрремӗш тата пӗртен-пӗр пулӑм, пӗр пурӑнан вырӑн пӑрахӑҫланӑ чух унтан тепре ҫӗнетнӗ&lt;ref name = 'ITR'/&gt;&lt;ref&gt;[http://docs.cntd.ru/document/467707743 Об утверждении реестра административно-территориального деления Саратовской области (с изменениями на 12 апреля 2019 года), Постановление Правительства Саратовской области от 29 октября 2015 года №545-П]&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;TSOS&quot;/&gt;.

== Халӑх ==
{{Пурăнан халăх| Гартовка }}

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Вуламалли ==
* {{Cite web|url=http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»|author=Коряков Ю.Б.|website=|date=|publisher=|access-date=2020-11-13|archive-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116115903/http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|deadlink=no}}
* ''Козинец С.Б.''[https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf  Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109165817/https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |date=2021-11-09 }}

== Каҫӑсем ==
*[http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ Численность и размещение населения Саратовской области. Статистический сборник. 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908183629/http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ |date=2021-09-08 }}
* [https://ru.rodovid.org/wk/Запись:1055684 Вильгельм Вильгельмович Гартунг (Василий Васильевич Гартов), проект «Родовод»]

{{Татищево районӗ}}

[[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]]
[[Категори:1989 ҫулта никӗсленӗ пурӑнан вырӑнсем]]
[[Категори:Татищево районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]]</text>
      <sha1>n1zvr549d9kz28tauyyo1od1ed9lpmt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вязовка (Татищево районӗ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114773</id>
    <revision>
      <id>873471</id>
      <parentid>871595</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T14:18:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873471</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7042" sha1="rbxpkahwuqeqwtk8p8ciawganpv0njh" xml:space="preserve">{{ПВ64
|ят = Вязовка
|ӳкерчӗк = Я люблю Вязовку (Татищевский район).jpg
|Статус = Сала
|Муниципаллӑ район = Татищево районӗ
|Муниципаллӑ йӗркеленӳ = Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ){{!}}Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ
|Никӗсленӳ вӑхӑчӗ = 1700
|Халӑх йышӗ = 2207
|Малтанхи ятсем = 
|Почта индексӗ = 412181
|ОКАТО кочӗ = 63 246 805 001
|Сехет тӑрӑхӗ = Самар вӑхӑчӗ
}}

{{Пĕлтерĕшсем|Вязовка}}

'''Вязовка''' — [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Татищево районӗ]]нчи [[сала]]. [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗн]] [[администрациллӗ центр]]. Пурӑнан халӑх — {{ Пурăнан халăх | Вязовка (Татищевский район) | фс }} ҫын ({{ Пурăнан халăх | Вязовка (Татищевский район) | г }}).

[[1700|1700 ҫулта]] никӗсленӗ. [[Татищево|Район центрӗнчен]] 23 ҫухрӑм, районӑн ҫурҫӗр-тухӑҫ енче, [[Атӑл сӑртлӑхӗ]]н тухӑҫ пайӗнче вырнаҫнӑ. Сала урлӑ Вязовка пӗчӗк юханшывӗ юхать, вӑл Чекурихӑпа Кивӗ Курдюма юхса ӳкет.

== Халӑх ==
{{ Пурăнан халăх | Вязовка (Татищевский район) }}

== Инфаструктура ==
Салара вӑтам вӗрентӳ шкулӗ, ял культура ҫурчӗ, сывлӑх ҫурчӗ, бензин станцийӗ, ача сачӗ, ял администрацийӗ тата почта уйрӑмӗ пур.

Вязовка патӗнче — Вязовка ӗмӗр юманлӑхӗ, Вязовка хура ҫирӗклӗхӗ, [[Вавилов Николай Иванович|В.И. Вавилов]] ячӗллӗ Сарӑту ял-хуҫалӑх университечӗн Вязовка вӗренӳ сӑнав вӑрман хуҫалӑх дендрарийӗ вырнаҫнӑ.

Сала патӗнчи юнашар [[Губарёвка (Сарӑту облаҫӗ)|Губарёвкӑра]] Шахматов улпут ҫурчӗ пур.

Вязовкӑран ҫурҫӗрелле [[Мизино-Лапшиновка]] сали лартнӑ.

== Паллӑ ҫынсем ==
* [[Евтеев Иван Алексеевич]] — [[Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ]].
* Масленников Василий Тимофеевич (1899—1966) — офтальмолог тухтӑр, ҫар-медицина хӗсмечӗн полковникӗ.
* [[Мясников Евгений Александрович]] — вӗҫевҫӗ, [[Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ]].
* [[Сазонов Александр Михайлович]] — гвардин генерал-майорӗ
* [[Сурков Павел Васильевич]] — [[Раҫҫей]] муниципаллӑ ӗҫченӗ, [[Татищево районӗ]]н иртнӗ пуҫлӑхӗ (2006—2024), [[Сарӑту|Сарӑтӑвӑн]] пуҫлӑхӗн ӗҫсен вӑхӑтлӑ тӑваканӗ ([[2024]] [[Авӑн, 6|авӑнӑн 6-мӗшӗнчен]] — халӗччен).

== Фотогалерей == 
&lt;center&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;130&quot; caption=&quot;Ял&quot;&gt;
Ӳкерчĕк:Детская школа искусств Вязовка (Татищевский район).jpg|mini|Ача-пӑча ӳнер шкулӗ
Ӳкерчĕк:Храм Рождества Христова Вязовка (Татищевский район).jpg|mini|Христос Ҫуралнин храмӗ
Ӳкерчĕк:Школа Вязовка (Татищевский район).jpg|mini|Ялти шкул
Ӳкерчĕк:Детский сад Вязовка (Татищевский район).jpg|mini|Ача-пӑча пахчи
Ӳкерчĕк:Больница Вязовка (Татищевский район).jpg|mini|Сыватӑш (пульницӑ) ҫурчӗ
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

&lt;center&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;130&quot; caption=&quot;Палӑксем&quot;&gt;
Ӳкерчĕк:Памятник воинам-землякам Вязовка (Татищевский район).jpg|mini|Астӑвӑм мемориалӗ
Ӳкерчĕк:Список-1 участников ВОВ Вязовка (Татищевский район).jpg|mini|Ветерансен ят-йышӗ: А-М
Ӳкерчĕк:Список-2 участников ВОВ Вязовка (Татищевский район).jpg|mini|Ветерансен ят-йышӗ: М-Я
Ӳкерчĕк:Доска Почёта Вязовка (Татищевский район).jpg|mini|Хисеп хӑми
Ӳкерчĕк:Поклонный крест Вязовка (Татищевский район).jpg|mini|Хӗрес
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

&lt;center&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;130&quot; caption=&quot;Хуралтӑсем&quot;&gt;
Ӳкерчĕк:Администрация Вязовского муниципального образования (Татищевский район).jpg|mini|Администраци ҫурчӗ
Ӳкерчĕк:Магазин Вязовка (Татищевский район).jpg|mini|Ларец лавкка
Ӳкерчĕк:Автостанция Вязовка (Татищевский район).jpg|mini|Автостанци
Ӳкерчĕк:Детская площадка Вязовка (Татищевский район).jpg|mini|Ача-пӑча лапамӗ
Ӳкерчĕк:Кафе Вязовка (Татищевский район).jpg|mini|Ялти кафе
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Асӑрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
* {{Cite web|url=http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»|author=Коряков Ю.Б.|website=|date=|publisher=|access-date=2020-11-13|archive-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116115903/http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|deadlink=no}}
* [https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf Топонимлĕ Сарăту облаçĕн сăмахсарĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109165817/https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |date=2021-11-09 }}

{{Татищево районӗ}}

[[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]]
[[Категори:Татищево районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]]</text>
      <sha1>rbxpkahwuqeqwtk8p8ciawganpv0njh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Губарёвка (Сарӑту облаҫӗ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115626</id>
    <revision>
      <id>873479</id>
      <parentid>871612</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T17:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873479</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6017" sha1="kfp6joaioue18u5zsdg46adc6gz1tfo" xml:space="preserve">{{ПВ64
|ят = Губарёвка
|ӳкерчӗк = Губаревская_усадьба_дворян_Шахматовых,_вековое_дерево.JPG
|Статус = Ял
|Муниципаллӑ район = Татищево районӗ
|Муниципаллӑ йӗркеленӳ = Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ){{!}}Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ
|Никӗсленӳ вӑхӑчӗ = [[1732]]
|Халӑх йышӗ = {{Пурăнан халăх| Губаревка (Саратовская область) | тс }} ({{Пурăнан халăх| Губаревка (Саратовская область) | г }})
|Малтанхи ятсем = 
|Почта индексӗ = 412181
|ОКАТО кочӗ = 63 246 805 002
|Сехет тӑрӑхӗ = Самар вӑхӑчӗ
}}

{{Пӗлтерӗшсем|Губаревка}}

'''Губарёвка'''  — [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Татищево районӗ]]нчи [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗнче]] вырнаҫнӑ [[ял]].

== Тавралӑх ==
[[Татищево|Татищевӑран]] 17 [[километр]] ҫурҫӗр-тухӑҫалла вырнаҫнӑ.

== Кунҫул == 
[[1732|1732 ҫулта]] никӗсленӗ&lt;ref name=&quot;р&quot;&gt;{{Cite web|url=http://docs.cntd.ru/document/467707743|title=Об утверждении реестра административно-территориального деления Саратовской области (с изменениями на 12 апреля 2019 года), Постановление Правительства Саратовской области от 29 октября 2015 года №545-П|publisher=docs.cntd.ru|accessdate=2020-11-13|archive-date=2020-11-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20201113004522/http://docs.cntd.ru/document/467707743|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;. [[1800|1800 ҫулта]] ял тӑхӑр улпутсен пурлӑхӗ пек асӑннӑ. [[1806|1806 ҫулта]] ялта 97 ҫын пурӑннӑ. [[XIX ӗмӗр]] вӗҫӗнче [[Шахматовсем|Шахматов]] улпут ҫурчӗпе пахчасем тунӑ. [[1989|1989 ҫулта]] Шахматов улпут ҫурчӗн пайӗ [[Сарӑту облаҫӗ|облаҫ]] пӗлтерӗшлӗ ҫут ҫанталӑк, истори тата культура палӑкӗ пек йышӑннӑ. Мемориал ҫут ҫанталӑк комплексне [[XVIII ӗмӗр]]ӗн тата [[XIX ӗмӗр]]ӗн пӗрремӗш ҫурринче лартнӑ йывӑҫсем кӗреҫҫӗ. Ҫут ҫанталӑк комплексӗнче облаҫри чи кивӗ [[ахаль хыр]] пур, [[вулӑ]]н диаметрӗ 90 тата 60 см; капмар [[юман]] (112 см), [[ҫӑка]]лӑхӑн юлнӑ пайӗсем пур&lt;ref&gt;{{Статья|каçă=http://tatiskray.ru/|автор=|пуçелĕк=«... и в Губарёвке, только в Губарёвке хорошо!» Шахматовы и Губарёвка|çул=2017|чĕлхе=|кăларăм=Татищевский край|тĕс=|уйăх=|хисем=|том=|номер=2|страницăсем=18|issn=|archivedate=2021-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210525024250/http://tatiskray.ru/}}&lt;/ref&gt;.

=== Шахматов улпучӗсен Губаревка улпут ҫурчӗ ===
&lt;center&gt;
&lt;gallery widths=&quot;150px&quot; heights=&quot;150px&quot;&gt;
Ӳкерчĕк:Губаревская усадьба дворян Шахматовых, табличка.JPG|&lt;small&gt;Астӑвӑм хӑми&lt;/small&gt;
Ӳкерчĕк:Губаревская усадьба дворян Шахматовых, остатки парка.JPG_|&lt;small&gt;Хыр&lt;/small&gt;
Ӳкерчĕк:Губаревская усадьба дворян Шахматовых, остатки парка2.JPG_|&lt;small&gt;Паркран юлнӑ пайсем&lt;/small&gt;
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Халӑх ==
{{Пурӑнан халӑх|Губаревка (Саратовская область)}}
[[2002|2002 ҫулта]] кунта 14 ҫын пурӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»|author=Коряков Ю.Б.|website=|date=|publisher=|access-date=2020-11-13|archive-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116115903/http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Вуламалли ==
* ''Козинец С.Б.'' [https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109165817/https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |date=2021-11-09 }}

== Каҫӑсем ==
*[http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ Численность и размещение населения Саратовской области. Статистический сборник. 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908183629/http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ |date=2021-09-08 }}

{{Татищево районӗ}}

[[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]]
[[Категори:1732 ҫулта никӗсленӗ пурӑнан вырӑнсем]]
[[Категори:Татищево районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]]</text>
      <sha1>kfp6joaioue18u5zsdg46adc6gz1tfo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Докторовка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>122420</id>
    <revision>
      <id>873491</id>
      <parentid>871824</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:00:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873491</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5080" sha1="31o5r4otww6b3ojge40ke2ydv3k0cxz" xml:space="preserve">{{ПВ64
|ят = Докторовка
|ӳкерчӗк = 
|Статус = Ял
|Муниципаллӑ район = 
|Муниципаллӑ йӗркеленӳ = Сарӑту хула округӗ
|Никӗсленӳ вӑхӑчӗ = [[1748]]
|Халӑх йышӗ = {{Пурӑнан халӑх| Докторовка | тс }} ({{Пурӑнан халӑх| Докторовка | г }})
|Малтанхи ятсем = 
|Почта индексӗ = 412193
|ОКАТО кочӗ = 63 246 835 002
|Сехет тӑрӑхӗ = Самар вӑхӑчӗ
}}

'''Докторовка''' — [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Сарӑту хула округӗ]]н [[Гагарин районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Гагарин районӗнчи]] Сторожевка территориаллӑ тытӑмӗнче вырнаҫнӑ [[ял]].

== Истори ==
[[1748|1748 ҫулта]] никӗсленӗ&lt;ref&gt;[http://docs.cntd.ru/document/467707743 Об утверждении реестра административно-территориального деления Саратовской области (с изменениями на 12 апреля 2019 года), Постановление Правительства Саратовской области от 29 октября 2015 года №545-П]&lt;/ref&gt;&lt;ref name = &quot;TSOS&quot;&gt;''Козинец С.Б.'' [https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109165817/https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |date=2021-11-09 }}&lt;/ref&gt;. [[2005]]-[[2025]] ҫ. ял [[Татищево районӗ]]н [[Сторожёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]н йышӗнче пулнӑ, унтан [[Сарӑту хула округӗ]]н [[Гагарин районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Гагарин районне]] кӗнӗ&lt;ref name=&quot;N43-ЗСО&quot;&gt;[https://docs.cntd.ru/document/467733082#64U0IK ЗАКОН САРАТОВСКОЙ ОБЛАСТИ от 28 марта 2022 года N 43-ЗСО «О преобразовании Сторожевского муниципального образования Татищевского муниципального района Саратовской области, муниципального образования &quot;Город Саратов&quot; и внесении изменений в некоторые законодательные акты Саратовской области»]&lt;/ref&gt;.

== Халӑх ==
{{Пурӑнан халӑх| Докторовка}}

[[2002|2002 ҫулта]] кунта 20 ҫын пурӑннӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»|author=Коряков Ю.Б.|website=|date=|publisher=|access-date=2020-11-13|archive-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116115903/http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Вуламалли ==
* {{Cite web|url=http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»|author=Коряков Ю.Б.|website=|date=|publisher=|access-date=2020-11-13|archive-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116115903/http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|deadlink=no}}
*''Козинец С.Б.'' [https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109165817/https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |date=2021-11-09 }}

== Каҫӑсем ==
*[http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ Численность и размещение населения Саратовской области. Статистический сборник. 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908183629/http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ |date=2021-09-08 }}

{{Сарӑту облаҫӗн Гагарин районӗ}}

[[Категори:Сарӑту облаҫӗн Гагарин районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]]
[[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]]
[[Категори:1748 ҫулта никӗсленӗ пурӑнан вырӑнсем]]</text>
      <sha1>31o5r4otww6b3ojge40ke2ydv3k0cxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Елшанка (Воскресенское районӗ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123684</id>
    <revision>
      <id>873498</id>
      <parentid>871817</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T21:52:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873498</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5741" sha1="cto549s7khm2dm9pscedsyrwm1yro66" xml:space="preserve">{{Пӗлтерӗшсем|Елшанка}}
{{ПВ64
|ят = Елшанка
|ӳкерчӗк = Jelshanka.jpg
|Статус = Сала
|Муниципаллӑ район = Воскресенское районӗ (Сарӑту облаҫӗ){{!}}Воскресенское районӗ
|Муниципаллӑ йӗркеленӳ = Елшанка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Воскресенское районӗ){{!}}Елшанка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ
|Никӗсленӳ вӑхӑчӗ = [[1721]]
|Халӑх йышӗ = {{Пурӑнан халӑх| Елшанка (Воскресенский район) | тс }} ({{Пурӑнан халӑх| Елшанка (Воскресенский район) | г }})
|Малтанхи ятсем = 
|Почта индексӗ = 413041
|ОКАТО кочӗ = 63 212 812 001
|Сехет тӑрӑхӗ = Самар вӑхӑчӗ
}}

'''Елшанка''' — [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Воскресенское районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Воскресенское районӗнче]] вырнаҫнӑ [[сала]]. [[Елшанка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Воскресенское районӗ)|Елшанка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗн]] [[администрациллӗ центр]]ӗ.

== Истори ==
[[1721]]—[[1747|1747 ҫулсенче]] [[Аҫтӑрхан (хула)]] (унтан [[Хусан]]) тавар ҫулӗ тӑрӑх никӗсленӗ&lt;ref name = &quot;Kozinets&quot;&gt;{{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = &quot;Саратовский справочник&quot; |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}}&lt;/ref&gt;.  &quot;Елшанка&quot; ячӗ &quot;[[ҫирӗк]]&quot; ({{lang-ru|ольха -&gt; елха}}) [[йываҫ]]ӑн ятӗнчен тухнӑ. Йывӑҫ Елшанка юханшывӗн хӗрринче сарӑлнӑ.

== Географи ==
[[Атӑл]]тан 3 ҫухрӑм вырнаҫнӑ. [[Сарӑту]]ччен кӑнтӑр-анӑҫалла тата [[Воскресенское (Сарӑту облаҫӗ)|Воскресенскойӗччен]] тухӑҫала 50 километр. Елшанка урлӑ Р228 федераллӑ трасси каять.

=== Вӑхӑт ===
[[Сарӑту облаҫӗ]]нчи пур ҫӗрте пек, Елшанкӑра та [[Самар вӑхӑчӗ]]н [[сехет тӑрӑхӗ|сехет тӑрӑхне]] кӗрет. UTC-рен +4:00 сехет ҫине уйрӑмлать&lt;ref&gt;[http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_114656/b2707989c276b5a188e63bc41e7bcbcc18723de8/ Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5]&lt;/ref&gt;.

== Халӑх ==
{{Пурăнан халăх|Елшанка (Воскресенский район)}}

== Паллӑ вырӑнсем ==
[[1752|1752 ҫулта]] саларан йывӑҫ чиркӗвӗ тунӑ. Вӑтам лаптӑкра [[1941]]—[[1945|1945 ҫулсенче]] вилнӗ салтаксене обелиск палӑк лартнӑ.

&lt;center&gt;
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;&quot;&gt;
Ӳкерчĕк:elshan-2.jpg|Салана кӗрсе сӑрт 
Ӳкерчĕк:elshan-9.jpg|Сала варинче юлнӑ арман
Ӳкерчĕк:elshan-1.jpg|Салана кӗрсе сӑрт ҫинчи &quot;Тӑван ҫӗршывӑн ҫут ҫанталӑкне сыхлӑр&quot; палли 
Ӳкерчĕк:elshan-7.jpg|Кивӗ шкулӑн ҫурчӗ
Ӳкерчĕк:elshan-8.jpg|&quot;Шурӑ ҫӑлкуҫсем&quot; ҫинчи &quot;Чӗрӗ паракан ҫӑлкуҫ&quot; [[чассавай]]ӗ
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Вуламалли ==
* {{Cite web|url=http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»|author=Коряков Ю.Б.|website=|date=|publisher=|access-date=2020-11-13|archive-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116115903/http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|deadlink=no}}
* ''Козинец С.Б.'' [https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf  Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211109165817/https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |date=2021-11-09 }}

== Каҫӑсем ==
*[http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ Численность и размещение населения Саратовской области. Статистический сборник. 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908183629/http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ |date=2021-09-08 }}

{{Воскресенское районӗ (Сарӑту облаҫӗ)}}

[[Категори:1721 ҫулта никӗсленӗ пурӑнан вырӑнсем]]
[[Категори:Сарӑту облаҫӗн Воскресенское районӗнчи  пурӑнан вырӑнсем]]
[[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]]</text>
      <sha1>cto549s7khm2dm9pscedsyrwm1yro66</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Качамас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128631</id>
    <revision>
      <id>873513</id>
      <parentid>868787</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T09:18:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873513</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3417" sha1="semzl132ct2imwl0ttsp8krsptkbqqb" xml:space="preserve">'''Качамас''', ку сăмах [[чăваш чĕлхи]]нче пуррине, вăл [[качака]]на пĕлтернине,  çак статьяна пуçласа çыраканĕ (топикстартер), хăйĕн пурнăç оппăчĕ çине таянса, çирĕплетме пултарать. 

Çруллă çăлкуçсемпе çирĕплетесси енчен вара хăшпĕр проблемăсем пулма пултараççĕ. 

Н. И. Ашмарин сăмахсарĕнчен&lt;ref&gt;Тезарус Линге Чуаашорум.&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
Качамас тапак. особый сорт крепк от табаку. Козловск. р. Качамас тапак — крепкий табак. Шарбам. Яшка качамас пак йӳçсе кайнă.
{{Цитата вĕçĕ}}

Ку тĕслĕх ăнланма питех пулăшмасть. Анчах та акă тепĕр тĕслĕх, Николай Ишентейĕн «Шăнкăрав хыççăнхи уроксем» кĕнекинчен&lt;ref&gt;[https://old-info.cap.ru/SiteMap.aspx?id=2166710 Николай Ижендей «Шăнкăрав хыççăнхи уроксем» (Уроки после звонка).]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Тираж 1000 экземпляров. Книга адресована детям среднего школьного возраста, проиллюстрирована рисунками И.В. Алексеева. В книгу вошли повесть «Уроки после звонка» и 17 рассказов.&lt;/ref&gt;: 
{{Цитата пуçламăшĕ}}
И повесть, и рассказы изобилуют примерами народной словесности (пословицами и поговорками, благословениями и напутственными словами, детскими дразнилками): «хĕвел – çутăпа, çын ăс-тăнпа пуян» (солнце богато светом, а человек – умом), «ман пек мар, тата тухăçлăрах ĕçлемелле пултăр, ывăлăм! Пĕр пĕрчĕрен пин пĕрчĕ пултăр…» (не только как я, лучше меня работай, сын мой! Пусть к одному зернышку прибавится тысяча зернышек…), '''«эх, каччă-качамас, юлхавна епле çумлас?» (ох, парень-увалень, как же победить твою лень?)…''' 
{{Цитата вĕçĕ}}

{{викисловарь|качамас}}
'''Качамас''':
* '''Качамас''', е [[Альп ту качаки]] ({{lang-la|Capra ibex}}).
* [[Качамас (çăлтăрлăх)]] ({{lang-la|Capricornus}}) — зодиакран.
* [[Качамас (зодиак палли)]] —  зодиак палли.
* [[Качамас-1]] —  фильм (Питер Хайамс реж., США, Аслă Британи, 1977).

== Çавăн пекех ==
* [[Качамассем]] (пĕлтерĕшсем)
* [[Каприкорн (пĕлтерĕшсем)]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

{{disambig}}
[[Категори:Качамас]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]</text>
      <sha1>semzl132ct2imwl0ttsp8krsptkbqqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википеди:Вики-çуркунне 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>129248</id>
    <revision>
      <id>873486</id>
      <parentid>873437</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T19:23:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Пӗтӗмлетӳсем */ хушни</comment>
      <origin>873486</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12987" sha1="lhmmdd270iz17ceit8zf1lgcskl0g9c" xml:space="preserve">{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-çуркунне 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 21.03-31.05: Чӑваш Википедине хутшӑннӑ марафон ҫӗршывсем, халӑхсем, ҫутҫанталӑк, истори, Вӑтаҫӗрпе Хӗвелтухӑҫ Европӑн хальхи тата пуласлӑхӗ ҫинчен статьясемпе пуянлатас енӗпе ӗҫленӗ.

Проектӑн тӗллевӗпе пӗлтерӗшӗ - кӳршӗсем ҫинчен каласа паракан информацие чӑваш тӗнчинче ӑнланмалла кирлӗ статьясен ят-йышне кĕртсе Чӑваш Википедине пуянлатасси.

|body = 
== Правилӑсем ==
* Википедире регистрациленнӗ кирек кам та конкурса хутшӑнма пултарать.
* Конкурса ҫакнашкал статьясене йышӑнаҫҫӗ:
** Статьяна пуш уйӑхӗн 21-мӗшӗнчен пуҫласа 2026 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 31-мӗшӗччен чӑвашла ҫырмалла.
** Статьясем ытти ҫӗршывсемпе е халӑхсемпе ҫыхӑнса тӑмалла. 
** Ҫӗнӗ статьяра 150 ытла сӑмах тата 2500 ытла байт пулмалла.
** Кивӗ статьяна 120 сӑмах тата 2000 байт хушмалла.
** Статья пӗлтерӗшлӗ пулмалла, статья ҫӑлкуҫӗсене кӑтартмалла.
** Машинӑпа куҫарни кирлӗ мар.
* Призсене, дипломсене тата сертификатсене квалификаци статйисен шучӗпе параҫҫӗ, вӗсен пӗтӗм тӗнчери уйрӑм чӗлхе пайӗнчи вырӑнсенчен килет.
* Статьясене тĕрĕслесе тăрас тесен вӗсене аяларахри тапăла вырнаҫтармалла.
* 4 статьяна лайӑхлатнӑ/йӗркеленӗ хутшӑнакансем финала тухаҫҫӗ
* Тӳресем йышăннине жалоба пама юрамасть.
* Сӳтсе явмалли страницӑра тулли статья шаблонӗ вырнаҫать:

&lt;pre&gt;{{Вики-çуркунне статйи|çул= |хутшăнакан= | ҫӗршыв = | ҫӗршыв2 = | ҫӗршыв3 = | тема= | тема2= | тема3= }}&lt;/pre&gt; 
|footer =

== Хаклав ==
* Асӑннӑ требованисене тивӗҫтерекен 2500 байтран кая мар е 150 сӑмах калӑпӑшлӑ статьясемшӗн жюри 1 балл хушса хурать;
* Ҫав статьясенче хутшӑнакан ҫын хӑйӗн ыйтӑвне пахалӑхлӑн уҫса парать, материала, 2500 байтран е 250 сӑмах калӑпӑшӗпе, викификацилет тата ҫырса кӑтартать, жюри 2 балл илет;
* 200 сӑмахран е 3000 байтран иртекен статьясене тата хутшӑнакан, викификацилекен тата пысӑк пахалӑхлӑ материала ҫырса кӑтартакан темӑна туллин уҫса паракан статьясене жюри 3 балл ҫумне хушса хурать;
* Балл коэффициентне икӗ хут ӳстерме ҫур ҫултан кая мар регистрациленӗ вӑхӑтпа хутшӑнакансем валли палӑртнӑ.
|footer =

== Жюри ==
Конкурса организацилес ĕçе раççей тата ютçĕр викимедийçисем хутшăнма пултараççĕ.

Жюри, техник исполнителӗ — {{u|Il Nur}} ([[Хусан]])
|footer =
== Мӗн ҫинчен ҫырмалла ==

[[File:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албани — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австри — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларуҫ — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Боснипе Герцеговина — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгари — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгри — статьясен списокӗ]]

[[File:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузи — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греци — статьясен списокӗ]]

[[File:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Ирҫесем — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Крым тутарӗсем — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латви — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Пушкӑртстан — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[File:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыни тата Молдави — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Серб Республики — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Серби — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словаки — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словени — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Сорбсем — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Ҫурҫӗр Македони— статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Тутарстан — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Турци— статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорвати — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногори — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Чикансем (рома) — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Czech Republic.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia|Чехи — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Эрмени — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстони — статьясен списокӗ]]

Ытти конкурссем 2026 ҫулхи Вики-ҫуркунне шайӗнче: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Хӗрарӑмсем]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Ҫын прави]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Ҫамрӑксен]].

== Призсем ==
400 евро таран.

== Жюри ==
* {{u|Il Nur}}

}}

== Пӗтӗмлетӳсем ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Хутшӑнакан
! Статьясем
! Шут
! Баллсем
! Вырӑн
|-
|{{u|Max Tenche }}
|[[Шпилевая Нина Ивановна]]{{*}} [[Никандрова Надежда Валериановна]]{{*}} [[Уляндина Августа Васильевна]]{{*}} [[Глянец (ушкӑн) ]]{{*}} [[Навроцкий Кароль]]{{*}} [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]]{{*}} [[Орбан Виктор]]{{*}}[[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]]{{*}} [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]]{{*}} [[Мадьяр Петер]]{{*}} [[Тиса (парти)]]{{*}} [[Тивӗҫлӗх хӗресӗ (Польша)]] {{*}} [[«Pro Patria» медаль (Польша)]] {{*}} [[Польша ЮӖМ-н «Bene Merito» хисеплӗ палли]] {{*}} [[Чикӗ хӗсмечӗн йӗркеленӗренпе вӑтӑр ҫул ҫитнӗ асӑну медалӗ]] {{*}} [[«Pro Bono Poloniae» медаль]] {{*}} [[Шурӑ Ӑмӑрт орденӗ (Польша)]] {{*}} [[Польша Чӗрӗлӗвӗн орденӗ]] {{*}} [[«Казахстанти поляксем умӗнчи тивӗҫлӗхшӗн» медаль]] {{*}} [[Фидес — ХДХП]] {{*}} [[Дуда Анджей]] {{*}} [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]] {{*}} [[Туск Дональд]] {{*}} [[Радев Румен]]
|24
|
|
|-
|{{u|Ellodanis5}}
|[[''Чăваш'' этнонима этимологизацилесси тĕлĕшпе (Н.И. Егоров статйи)]]{{*}} [[Галателла]]{{*}} [[Ахаль айтăварак курăкĕ]]{{*}} [[Ансăр çулçăллă айтăварак курăкĕ]]{{*}} [[Тракри вокалпа инструментсен ансамблĕ (ВИА, 1970-мĕш çулсем)]]{{*}} [[Çурхи шаклапуç ]]{{*}} [[Астра]]{{*}} [[ Симеон Бекбулатович]]{{*}} [[Суя Дмитрий I]]{{*}} [[Ледебур пиçенкки ]]{{*}} [[ Пиçенкке]]{{*}} [[Суя шаклапуç]]{{*}} [[Иранра американ аманатсене тытса илни]]{{*}} [[Тăван ен]]{{*}} [[Австрири парламент суйлавĕ (1919)]]{{*}} [[''Чăваш'' этноним пулса кайни пирки: тĕп верççĕсем тата вĕсен историлле интерпретацийĕ (пĕлтерев тата кĕнеке)]]{{*}} [[Чĕмпĕр хулашĕ]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|17
|
|
|-
|{{u|Freiheiten }}
|[[Азербайджанра журналистсене сериллĕн арестленисем (2023–2025)]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|}

== Тӗнчери статистика ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Тӗнчери статистика]]


[[Категори:Википеди:Вики-çуркунне 2026]]</text>
      <sha1>lhmmdd270iz17ceit8zf1lgcskl0g9c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каптăм хăтлав</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129451</id>
    <revision>
      <id>873510</id>
      <parentid>872107</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T07:48:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873510</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1438" sha1="py57eqwxyizpah9ydukxzbrqlx4rk8l" xml:space="preserve">[[File:Башня Эволюция в процессе строительства 2012 год.jpg|thumb|]]

'''Каптăм хăтлав''', е '''Монолитла хăтлав''', çурт-йĕр хăпартмалли меслет

== Çавăн пекех ==

== Литература ==
* В. И. Теличенко и др. Технология возведения зданий и сооружений: Строительные технологии. — 2011.
* Н. Я. Колли. Всеобщая история архитектуры. — М.: Стройиздат, 1968. — Т. Т. 12. Книга 1. Архитектура СССР.
* Ю. А. Дыховичный, В. А. Максименко, А. Н. Кондратьев и др. Жилые и общественные здания. Краткий справочник инженера-конструктора. — 3-е изд. — М.: Стройиздат, 1991. — 656 с. — ISBN 5-274-01058-X

== Каçăсем ==
* [http://stroy-obozrenie.ru/article/13/680.html Монолитное строительство в России: история и перспективы. Статья]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Категори:Железобетонные конструкции]]
[[Категори:Типы зданий по конструктивной схеме]]
[[Категори:Хăтлав]]</text>
      <sha1>py57eqwxyizpah9ydukxzbrqlx4rk8l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катализ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129845</id>
    <revision>
      <id>873511</id>
      <parentid>873386</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T08:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873511</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2062" sha1="oak2hgj310fxg20e4awlcoxxp4y3dv3" xml:space="preserve">[[File:Catalysts.JPG|thumb|Catalysts&lt;/br&gt;&lt;big&gt;[[Индустри]]ре усă куракан [[катализатор]]сен пеллет хапаллă тĕслĕхĕсем (ассортимент)&lt;/big&gt;]]

'''Ката́лиз''' ({{lang-el|κατάλυσις}},  {{lang-el2|καταλύειν}} «аркату») —  [[химилле реакци]]сен термодинамика тĕлĕшпе май пур пĕр енне [[Катализатор|катализатор(сем)]] пулăшнипе суйлавла хăвăртлатни,

== Çавăн пекех ==
* [[Катализатор]]
* [[Ингибитор]]
* [[Автокатализ]]
* [[Супрамолекулярлă катализ]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* ''Боресков Г. К.'' Катализ. Вопросы теории и практики. — Новосибирск, 1987.
* ''Гейтс Б.'' Химия каталитических процессов / Б. Гейтс, Дж. Кетцир, Г. Шуйт. — М.: Мир, 1981. — 551 с.
* Журнал «[https://web.archive.org/web/20041013181111/http://www.maik.rssi.ru/cgi-bin/list.pl?page=kinkat Кинетика и катализ]».
* ''Колесников И. М.'' Катализ и производство катализаторов. — М.: Техника, 2004. — 399 с.
* ''Яблонский Г. С., Быков В. И., Горбань А. Н.'' [http://thermotree.narod.ru/contybg1983.htm Кинетические модели каталитических реакций]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324093529/http://thermotree.narod.ru/contybg1983.htm |date=2009-03-24 }}. — Новосибирск: Наука (Сиб. отделение), 1983. — 255 c.
* ''[[Клабуновский, Евгений Иванович|Клабуновский Е. И.]]'' Стереоспецифический катализ. — М.: Наука, 1968. — 367 с.

[[Категори:Катализ|*]]</text>
      <sha1>oak2hgj310fxg20e4awlcoxxp4y3dv3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катализатор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129850</id>
    <revision>
      <id>873512</id>
      <parentid>873402</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T08:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873512</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2323" sha1="88om6e2tilsppr8b8shv0km03p77x1d" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем}}
[[File:Catalysts.JPG|thumb|Catalysts&lt;/br&gt;&lt;big&gt;[[Индустри]]ре усă куракан [[катализатор]]сен пеллет хапаллă тĕслĕхĕсем (ассортимент)&lt;/big&gt;]]
'''Катализа́тор''' — химиилле япалалăх, вăл химилле реакцие хăвăртлатать, анчах та хăй [[Химилле реакци|процесра]] хухмасть, чакмасть.

'''Ката́лиз''' ({{lang-el|κατάλυσις}},  {{lang-el2|καταλύειν}} «аркату») —  [[химилле реакци]]сен термодинамика тĕлĕшпе май пур пĕр енне [[Катализатор|катализатор(сем)]] пулăшнипе суйлавла хăвăртлатни,

== Çавăн пекех ==
* [[Катализ]]
* [[Ингибитор]]
* [[Автокатализ]]
* [[Супрамолекулярлă катализ]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* ''Боресков Г. К.'' Катализ. Вопросы теории и практики. — Новосибирск, 1987.
* ''Гейтс Б.'' Химия каталитических процессов / Б. Гейтс, Дж. Кетцир, Г. Шуйт. — М.: Мир, 1981. — 551 с.
* Журнал «[https://web.archive.org/web/20041013181111/http://www.maik.rssi.ru/cgi-bin/list.pl?page=kinkat Кинетика и катализ]».
* ''Колесников И. М.'' Катализ и производство катализаторов. — М.: Техника, 2004. — 399 с.
* ''Яблонский Г. С., Быков В. И., Горбань А. Н.'' [http://thermotree.narod.ru/contybg1983.htm Кинетические модели каталитических реакций]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324093529/http://thermotree.narod.ru/contybg1983.htm |date=2009-03-24 }}. — Новосибирск: Наука (Сиб. отделение), 1983. — 255 c.
* ''[[Клабуновский, Евгений Иванович|Клабуновский Е. И.]]'' Стереоспецифический катализ. — М.: Наука, 1968. — 367 с.

[[Категори:Катализ|*]]</text>
      <sha1>88om6e2tilsppr8b8shv0km03p77x1d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Килĕшевлĕ Оман</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129870</id>
    <revision>
      <id>873473</id>
      <timestamp>2026-05-01T14:32:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:UAE admin1.svg|thumb|]]  '''Килĕшевлĕ Оман''' ({{lang-en|Trucial Oman}}, {{lang-ar|معاهدة عمان}}) —  [[Перси кӳлмекĕ]]н кăнтăр çыранĕнче выранçнă тата  [[Аслă Британи]]н   [[протекторат|протекторачĕ]] пулнă патшалăх ([[шейх]]лăхсем), —  XIX—XX ĕмĕрсенче, хальхи   [[ОАЭ]] тĕлĕнче.  == Литератур...»</comment>
      <origin>873473</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1039" sha1="6wflrn5yhg54x943u4hgipb3mt991rc" xml:space="preserve">[[File:UAE admin1.svg|thumb|]]

'''Килĕшевлĕ Оман''' ({{lang-en|Trucial Oman}}, {{lang-ar|معاهدة عمان}}) —  [[Перси кӳлмекĕ]]н кăнтăр çыранĕнче выранçнă тата  [[Аслă Британи]]н   [[протекторат|протекторачĕ]] пулнă патшалăх ([[шейх]]лăхсем), —  XIX—XX ĕмĕрсенче, хальхи   [[ОАЭ]] тĕлĕнче.

== Литература ==
{{Навигаци}}
* История Востока. В 6 тт. Т. IV. Восток в новое время (конец XVIII — начало XX вв.). Кн. 1 и 2. — М.: [[Восточная литература (издательство)|Восточная литература РАН]], 2004—2005. — ISBN 5-02-018387-3
{{Территории Британской империи}}
{{Тулаш каçăсем}}
[[Категори:ОАЭ историйĕ]]
[[Категори:Аслă Британин унччченхи протекторачĕсем]]</text>
      <sha1>6wflrn5yhg54x943u4hgipb3mt991rc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оман империйĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129871</id>
    <revision>
      <id>873474</id>
      <timestamp>2026-05-01T15:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:Omaniempire1856.png|thumb|Omaniempire1856]] :{{ан арпаштарăр|Осман империйĕ|Осман империйĕпе}} '''Оман империйĕ''', е '''Маскат тата Оман султаначĕ пăхăнса тăракан территорисемпе''' ({{lang-ar|سلطنة مسقط وعمان}})   Историлле патшалăх, 1820 — 1891-мĕш çулсенче пулнă.  == Литература == * ''Ва...»</comment>
      <origin>873474</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4881" sha1="ah6981g0xc6iyhuou45f43j2eoysj0n" xml:space="preserve">[[File:Omaniempire1856.png|thumb|Omaniempire1856]]
:{{ан арпаштарăр|Осман империйĕ|Осман империйĕпе}}
'''Оман империйĕ''', е '''Маскат тата Оман султаначĕ пăхăнса тăракан территорисемпе''' ({{lang-ar|سلطنة مسقط وعمان}}) 

Историлле патшалăх, 1820 — 1891-мĕш çулсенче пулнă. 
== Литература ==
* ''Васильев, Леонид'' [www.fictionbook.ru/author/vasilev_leonid_sergeevich/istoriya_v_1_istoriya_vostoka_tom_1/ История Востока: Учеб. по спец. «История». Том 1.] — М.:Высшая школа. — 1994. ISBN 5-06-002909-3
* ''[[Дэвидсон, Бэзил]].'' [http://www.africana.ru/science/davidson_basil/new_discovery00.htm Новое открытие древней Африки] // Пер. с англ. — М.: Издательство восточной литературы, 1962. — С. 315.
* ''Чулов, Дмитрий'' [http://www.vokrugsveta.ru/vs/article/77/ Страна чёрных.] — [[Вокруг света]], № 7 (2730). — июль 2001.
* ''Bhacker, Reda M.'' Trade and Empire in Muscat and Zanzibar: Roots of British Domination. — Routledge. — 1992. ISBN 0-415-07997-7{{ref|en}}
* ''Floor, Willem'' [https://www.amazon.com/dp/1933823127 The Persian Gulf: The Economic and Political History of Five Port Cities, 1500—1730]. — Mage Publishers. — 2006. ISBN 1-933823-12-7{{ref|en}}
* ''Halliday, Fred'' [https://web.archive.org/web/20081122160331/http://www.al-bab.com/bys/articles/halliday00.htm Oman and Yemen: an historic re-encounter]. — The British-Yemeni Society, июль 2000.{{ref|en}}
* ''Pearson, Michael N.'' [https://www.amazon.com/dp/0801872421/ Port Cities and Intruders: The Swahili Coast, India, and Portugal in the Early Modern Era]. — The Johns Hopkins University Press. — 2002. ISBN 0-8018-7242-1{{ref|en}}
* ''Phillips, Wendell'' [https://www.amazon.com/dp/0866850244 Oman. A History] — London: Intl Book Centre. — 1971. ISBN 0-86685-024-4{{ref|en}}
* ''Risso, Patricia'' [https://www.amazon.com/dp/0813389119/ Merchants And Faith: Muslim Commerce And Culture In The Indian Ocean]. — Westview Press. — 1995. ISBN 0-8133-8911-9{{ref|en}}
* ''Risso, Patricia'' [https://www.amazon.com/dp/0709942044 Oman and Muscat: An Early Modern History]. — Routledge. — 1986. ISBN 0-7099-4204-4{{ref|en}}

== Каçăсем ==
* [http://www.krugosvet.ru/enc/nauki_o_Zemle/geografiya/OMAN.html Оман], статья в энциклопедии [[Кругосвет]].
* [https://web.archive.org/web/20051204184539/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/084/342.htm Оман], статья в [[БСЭ|Большой советской энциклопедии]].
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/428217/Oman Oman], статья в энциклопедии [[Британника]].{{ref|en}}
* [https://web.archive.org/web/20080726140723/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761561099_7/Oman.html#s28 Oman], статья в энциклопедии [[Encarta]].{{ref|en}}
* [http://www.britishempire.co.uk/maproom/oman.htm Oman], статья на сайте britishempire.co.uk{{ref|en}}
* [http://www.worldstatesmen.org/Oman.html Хронология истории Омана] на сайте worldstatesmen.org{{ref|en}}
* [http://looklex.com/e.o/oman.history.htm Хронология истории Омана] на сайте looklex.com{{ref|en}}
* [http://omanwhs.gov.om/hh/glimpse.htm Факсимиле межгосударственных соглашений] Маската и Омана с мировыми державами на сайте omanwhs.gov.om{{ref|en}}{{ref|ar}}
* [https://web.archive.org/web/20090330173624/http://www.englishsabla.com/forum/showthread.php?t=42269 Фотографии султанов и принцесс Омана и Занзибара] на сайте englishsabla.com{{ref|en}}
* [http://www.zanzibarhistory.org/oman_and_zanzibar.htm Оман и Занзибар] на сайте zanzibarhistory.org{{ref|en}}

{{Внешние ссылки}}
{{Экспансионизм}}

{{спам-ссылки|1=
* www.fictionbook.ru/author/vasilev_leonid_sergeevich/istoriya_v_1_istoriya_vostoka_tom_1/
}}

[[Категори:Историческая география Омана]]
[[Категори:Занзибар]]
[[Категори:Исторические государства Африки]]
[[Категори:История арабских стран]]
[[Категори:Колониальная Африка]]
[[Категори:Колониальные империи]]
[[Категори:Появились в 1650 году]]
[[Категори:Международная продажа территорий]]</text>
      <sha1>ah6981g0xc6iyhuou45f43j2eoysj0n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-05-7 (cv)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>129872</id>
    <revision>
      <id>873480</id>
      <timestamp>2026-05-01T18:04:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Водопад на ручье Гунунг-Ламбак, район Клуанг, Джохор, Малайзия»</comment>
      <origin>873480</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="113" sha1="c3cr65a6k073ndq8mfy6c01cgq3gy99" xml:space="preserve">Водопад на ручье Гунунг-Ламбак, район Клуанг, Джохор, Малайзия</text>
      <sha1>c3cr65a6k073ndq8mfy6c01cgq3gy99</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-05-7</title>
    <ns>10</ns>
    <id>129873</id>
    <revision>
      <id>873481</id>
      <timestamp>2026-05-01T18:04:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Kluang - waterfalls on Gunung Lambak May 2024 01.jpg»</comment>
      <origin>873481</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="qgk9w3ki21vt8vzepjbvvu8ezo0g53p" xml:space="preserve">Kluang - waterfalls on Gunung Lambak May 2024 01.jpg</text>
      <sha1>qgk9w3ki21vt8vzepjbvvu8ezo0g53p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марьевка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129874</id>
    <redirect title="Майравкка" />
    <revision>
      <id>873483</id>
      <timestamp>2026-05-01T18:05:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ellodanis5 [[Марьевка]] страницӑн ятне [[Майравкка]] ҫине улӑштарчӗ</comment>
      <origin>873483</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="kjv6txyvymmo5zsncgt97j12gciqbyo" xml:space="preserve">#перенаправление [[Майравкка]]</text>
      <sha1>kjv6txyvymmo5zsncgt97j12gciqbyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Радев Румен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129875</id>
    <revision>
      <id>873485</id>
      <timestamp>2026-05-01T19:19:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «{{Политик | Ят = Радев Румен  | Тăван ят = ({{lang-bg|Румен Радев}}) | Ӳкерчĕк = Rumen_Radev_official_portrait_(cropped).jpg | Анлăшĕ = 250px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = [[Румен Радев президентлӗхӗ|Президентлӗх]] вӑхӑтӗнче | Çуралнă чухнехи ят = Румен Георгиев Радев | Суя ятсем =  | Çуралнă вăхăт = {{...»</comment>
      <origin>873485</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4634" sha1="p2qa20puw6twq74jdg69xneazasqfpj" xml:space="preserve">{{Политик
| Ят = Радев Румен 
| Тăван ят = ({{lang-bg|Румен Радев}})
| Ӳкерчĕк = Rumen_Radev_official_portrait_(cropped).jpg
| Анлăшĕ = 250px
| Ӳкерчĕке ăнлантарни = [[Румен Радев президентлӗхӗ|Президентлӗх]] вӑхӑтӗнче
| Çуралнă чухнехи ят = Румен Георгиев Радев
| Суя ятсем = 
| Çуралнă вăхăт = {{Кӗске дата|1963|06|18}}
| Çуралнă вырăн = [[Болгари Халӑх Республики|БХР]], [[Димитровград (Болгари)|Димитровград]]
| Вилнĕ вăхăт = 
| Вилнĕ вырăн = 
| Гражданлăх = {{Ялавлани|Болгари Халӑх Республики}} → {{Ялавлани|Болгари}}
| Тĕне тытни = 
| Парти = [[Болгар коммунизм партийӗ|БКП]] (1985–1990)&lt;br/&gt; Пӑхӑнман (1990–2026)&lt;br/&gt;[[Прогрессивлӗ Болгари]] (2026 ҫултан)
| Тĕп шухăшсем = [[консерватизм]], [[антилиберализм]], [[сылтӑм антиглобализм]]
| Ĕçлев тĕсĕ = [[политика]], [[Болгари президенчӗ]], [[Болгари премьер-министрӗ]]
| Чыславсем = 
| Сайт = 
}}

'''Румен Георгиев Радев''' ({{lang-bg|Румен Георгиев Радев}}; {{Кӗске дата|1963|06|18}}, [[Болгари Халӑх Республики|БХР]], [[Димитровград (Болгари)|Димитровград]] ҫур.) — [[болгарсем|болгар]] [[политик|политикӗ]] тата [[Болгари]] [[Болгари ҫар сывлӑш вӑйӗсем|ҫар сывлӑш вӑйӗсен]] офицерӗ. [[2017]]-[[2026|2026 ҫ.]] [[Болгари президенчӗ]] пулнӑ, унтан [[Болгари премьер-министрӗ|премьер-министрӗ]]. Вӑл [[Болгарин коммунизм хыҫҫӑнхи историйӗ|Болгарин коммунизм хыҫҫӑнхи историнчи]] президент ӗҫӗнчен тухнӑ пӗрремӗш патшалӑх пуҫлӑхӗ пулса тӑнӑ.

{{Тулли дата|1963|06|18}} Румен Радев [[Болгари Халӑх Республики]]н [[Димитроград (Болгари)|Димитроград]] хулинче ҫуралнӑ. Политика ӗҫ-хӗлӗччен вӑл Болгари ҪСВ-ӑн хӗсметӗнчи генерал-майор ятра пулнӑ. [[Болгарири президент суйлавӗ (2016)|2016 ҫулхи президент суйлавӗнче]] вӑл пӑхӑнман анчах [[Болгари социализм партийӗ|Болгари социализм партинчен]] пулӑшнӑ кандидат пек ҫӗнтернӗ. Иккӗмӗш турта вӑл [[ГЕРБ]]-ӗн [[Цачева Цецка|Цецка Цачевӑна]] нумайтарах сасӑсем илнӗ. [[Болгарири пӗтӗмӗшле суйлав (2021)|2021 ҫулхи пӗтӗмӗшле суйлавра]] вӑл 66%-пе иккӗмӗш турта ҫӗнетсе ҫӗнтернӗ.

Радевӗн иккӗмӗш срокӗнчи [[Болгарири политикӑллӑ кризис (2021 ҫултан)|Болгарире 5 ҫуллӑ политикӑллӑ кризис]] пулнӑ. [[2026|2026 ҫулхи]] [[пуш уйӑхӗ]]нче [[ака уйӑхӗ]]нчи [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)|пулас парламент суйлавне]] хутшӑнас тесе Румен президент ӗҫӗнчен тухнӑ тата ҫӗнӗ парти &quot;[[Прогрессивлӗ Болгари]]&quot; (ПБ) йӗркеленӗ. Суйлаври ПБ 44,6%-лӗ абсолютлӑ нумайрахӑш илнӗ. Ку ҫӗнтерӳ Болгарири политикӑллӑ кризисне вӗҫлеме пултарать.

== Ҫавӑн пек пӑхӑр ==
* [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]]
* [[Прогрессивлӗ Болгари]]
* [[Йотова Илияна]]
* [[Гюров Андрей]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Каҫӑсем ==

[[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]]
[[Категори:Политиксем, алфавитпа]]
[[Категори:Çĕртмен 18-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:1963 çулта çуралнисем]]</text>
      <sha1>p2qa20puw6twq74jdg69xneazasqfpj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сӳтсе явасси:Радев Румен</title>
    <ns>1</ns>
    <id>129876</id>
    <revision>
      <id>873487</id>
      <timestamp>2026-05-01T19:27:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «{{Вики-çуркунне статйи|çул= 2026|хутшăнакан=Max Tenche | ҫӗршыв =Болгари | ҫӗршыв2 = | ҫӗршыв3 = | тема=политика | тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>873487</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209" sha1="5dl60myumvtgrlt4q6anv0ffvcsnv3h" xml:space="preserve">{{Вики-çуркунне статйи|çул= 2026|хутшăнакан=Max Tenche | ҫӗршыв =Болгари | ҫӗршыв2 = | ҫӗршыв3 = | тема=политика | тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>5dl60myumvtgrlt4q6anv0ffvcsnv3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сӳтсе явасси:Болгарири парламент суйлавӗ (2026)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>129877</id>
    <revision>
      <id>873488</id>
      <timestamp>2026-05-01T19:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «{{Вики-çуркунне статйи|çул= 2026|хутшăнакан=Max Tenche | ҫӗршыв =Болгари | ҫӗршыв2 = | ҫӗршыв3 = | тема=политика | тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>873488</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209" sha1="5dl60myumvtgrlt4q6anv0ffvcsnv3h" xml:space="preserve">{{Вики-çуркунне статйи|çул= 2026|хутшăнакан=Max Tenche | ҫӗршыв =Болгари | ҫӗршыв2 = | ҫӗршыв3 = | тема=политика | тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>5dl60myumvtgrlt4q6anv0ffvcsnv3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тăрăн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129878</id>
    <revision>
      <id>873493</id>
      <timestamp>2026-05-01T20:44:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ellodanis5 [[Тăрăн]] страницӑн ятне [[Тăрăн (пĕлтерĕшсем)]] ҫине улӑштарчӗ</comment>
      <origin>873493</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="71" sha1="t44wyx9yjiop1r0gvb91hsmzkqflju1" xml:space="preserve">#перенаправление [[Тăрăн (пĕлтерĕшсем)]]</text>
      <sha1>t44wyx9yjiop1r0gvb91hsmzkqflju1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873494</id>
      <parentid>873493</parentid>
      <timestamp>2026-05-01T20:52:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>[[Тăрăн (пĕлтерĕшсем)]] ҫине каҫаракан каҫӑна пӗтертӗмӗр</comment>
      <origin>873494</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2412" sha1="lrqfjz43v326i2zk0azkr389c7pil1h" xml:space="preserve">[[File:English gentlmen and his wife and servant.jpeg|thumb|English gentlmen and his wife and servant]]
{{Пĕлтерĕшсем|Тăрăн (пĕлтерĕшсем)}}
'''Тăрăн''', е '''Дворян''',  нумайлă хисепре '''Тăрăнсем''', феодализм тапхăарĕнче йĕркеленнĕ приилегиллĕ сий. 

== Литература ==
* {{ВТ-ЭСБЕ+|Дворянство|[[Дьяконов, Михаил Александрович|Дьяконов М. А.]], Иващенко Н. И., [[Яновский, Абель Ефимович|Яновский А. Е.]]}}
* [http://chigirin.narod.ru/book113.html ''Яблочков М.'' История дворянского сословия в России. СПб, 1876]
* [http://www.runivers.ru/lib/detail.php?ID=60672 Руммель В. В. Родословный сборник русских дворянских фамилий (в 2 томах)] СПб.: Издание А. С. Суворина, 1886.
* {{статья
| автор         = Кулабухов В. С.
| заглавие      = Кастовость дворянства в системе пореформенной эволюции
| оригинал      = 
| ссылка        = http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/6/Kulabukhov/
| автор издания = 
| издание       = Эл. журнал «[[Знание. Понимание. Умение]]»
| тип           = 
| место         = 
| год           = 2008
| том           = 
| номер         = 6 – История
| страницы      = 
}}
* [http://ec-dejavu.ru/n/Noble.html  Муравьева О. «Во всем блеске своего безумия» (Утопия дворянского воспитания)] // Русские утопии (Альманах «Канун»). Вып. 1. СПб., 1995. С. 154—178.

== Каçăсем ==

* [http://www.nobility.ru/ Официальный сайт «Российского Дворянского Собрания»]
* [http://www.nobility.by/ Официальный сайт «Собрания Белорусской Шляхты»]
* [https://web.archive.org/web/20110707162412/http://armenian-nobility.com/ru/ Официальный сайт «Союза Армянских Дворян»].


[[Категори:Тăрăнлăх|*]]
[[Категори:Социаллă статус]]</text>
      <sha1>lrqfjz43v326i2zk0azkr389c7pil1h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873505</id>
      <parentid>873494</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:45:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>873505</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3996" sha1="7lca9amoyl4owdzf5cyxdcd3p75wyyb" xml:space="preserve">[[File:English gentlmen and his wife and servant.jpeg|thumb|English gentlmen and his wife and servant]]
{{Пĕлтерĕшсем|Тăрăн (пĕлтерĕшсем)}}
'''Тăрăн''', е '''Дворян''',  нумайлă хисепре '''Тăрăнсем''', феодализм тапхăрĕнче йĕркеленнĕ привилегиллĕ сий. 

Сăмахсарта&lt;ref&gt;Чувашско-русский словарь (1982)&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пусламăшĕ}}
Тăрăн. I. ист. турун — средневековый феодал, князь в Поволжье (у чувашей)
{{Цитата вĕçĕ}}
Эимологи сăмахсарĕнче&lt;ref&gt;Этимологический словарь чувашского языка (1964)&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пусламăшĕ}}
Тăрăн, тăрăм — название целого ряда (свыше десяти) селений в Чувашской республике: Чиркĕллĕ Тăрăн (с. Туруново), Вăрманкас Тăрăн, Ытмар Тăрăн и т. д. Волжско-булгарское слово т(у)рун в русских, летописях под 1230 г. передается во множ. ч. в форме турунове. У древних тюрков, авар и хазар оно засвидетельствовано в форме тудун (А. А. Шахматов. Заметки о языке волжских болгар. Сборник Музея антропологии и этнографии при Российск. Ак. Наук, том V, вып. I, 1918, стр. 395—397; А. Н. Самойлович. Турун — тудун (еще пример турко-болгарского ротацизма). Там же, стр. 398—400; Munkàcsi. см. Ethnographia. XIV. Budapest, 1903, 72—73).
{{Цитата вĕçĕ}}

== Литература ==
* {{ВТ-ЭСБЕ+|Дворянство|[[Дьяконов, Михаил Александрович|Дьяконов М. А.]], Иващенко Н. И., [[Яновский, Абель Ефимович|Яновский А. Е.]]}}
* [http://chigirin.narod.ru/book113.html ''Яблочков М.'' История дворянского сословия в России. СПб, 1876]
* [http://www.runivers.ru/lib/detail.php?ID=60672 Руммель В. В. Родословный сборник русских дворянских фамилий (в 2 томах)] СПб.: Издание А. С. Суворина, 1886.
* {{статья
| автор         = Кулабухов В. С.
| заглавие      = Кастовость дворянства в системе пореформенной эволюции
| оригинал      = 
| ссылка        = http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/6/Kulabukhov/
| автор издания = 
| издание       = Эл. журнал «[[Знание. Понимание. Умение]]»
| тип           = 
| место         = 
| год           = 2008
| том           = 
| номер         = 6 – История
| страницы      = 
}}
* [http://ec-dejavu.ru/n/Noble.html  Муравьева О. «Во всем блеске своего безумия» (Утопия дворянского воспитания)] // Русские утопии (Альманах «Канун»). Вып. 1. СПб., 1995. С. 154—178.
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
== Каçăсем ==

* [http://www.nobility.ru/ Официальный сайт «Российского Дворянского Собрания»]
* [http://www.nobility.by/ Официальный сайт «Собрания Белорусской Шляхты»]
* [https://web.archive.org/web/20110707162412/http://armenian-nobility.com/ru/ Официальный сайт «Союза Армянских Дворян»].


[[Категори:Тăрăнлăх|*]]
[[Категори:Социаллă статус]]</text>
      <sha1>7lca9amoyl4owdzf5cyxdcd3p75wyyb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873506</id>
      <parentid>873505</parentid>
      <timestamp>2026-05-02T04:48:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>873506</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4105" sha1="athak1yqios85824imq3rd450ra125f" xml:space="preserve">[[File:English gentlmen and his wife and servant.jpeg|thumb|English gentlmen and his wife and servant]]
{{Пĕлтерĕшсем|Тăрăн (пĕлтерĕшсем)}}
'''Тăрăн''', е '''Дворян''',  нумайлă хисепре '''Тăрăнсем''', феодализм тапхăрĕнче йĕркеленнĕ привилегиллĕ сий. 

Сăмахсарта&lt;ref&gt;Чувашско-русский словарь (1982)&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
Тăрăн. I. ист. турун — средневековый феодал, князь в Поволжье (у чувашей)
{{Цитата вĕçĕ}}
Этимологи сăмахсарĕнче&lt;ref&gt;Этимологический словарь чувашского языка (1964)&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
Тăрăн, тăрăм — название целого ряда (свыше десяти) селений в Чувашской республике: Чиркĕллĕ Тăрăн (с. Туруново), Вăрманкас Тăрăн, Ытмар Тăрăн и т. д. Волжско-булгарское слово т(у)рун в русских, летописях под 1230 г. передается во множ. ч. в форме турунове. У древних тюрков, авар и хазар оно засвидетельствовано в форме тудун (А. А. Шахматов. Заметки о языке волжских болгар. Сборник Музея антропологии и этнографии при Российск. Ак. Наук, том V, вып. I, 1918, стр. 395—397; А. Н. Самойлович. Турун — тудун (еще пример турко-болгарского ротацизма). Там же, стр. 398—400; Munkàcsi. см. Ethnographia. XIV. Budapest, 1903, 72—73).
{{Цитата вĕçĕ}}
Тăрăн тата Дворян тенисем илтĕнессе те пĕр пекрех темелле,
== Литература ==
* {{ВТ-ЭСБЕ+|Дворянство|[[Дьяконов, Михаил Александрович|Дьяконов М. А.]], Иващенко Н. И., [[Яновский, Абель Ефимович|Яновский А. Е.]]}}
* [http://chigirin.narod.ru/book113.html ''Яблочков М.'' История дворянского сословия в России. СПб, 1876]
* [http://www.runivers.ru/lib/detail.php?ID=60672 Руммель В. В. Родословный сборник русских дворянских фамилий (в 2 томах)] СПб.: Издание А. С. Суворина, 1886.
* {{статья
| автор         = Кулабухов В. С.
| заглавие      = Кастовость дворянства в системе пореформенной эволюции
| оригинал      = 
| ссылка        = http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/6/Kulabukhov/
| автор издания = 
| издание       = Эл. журнал «[[Знание. Понимание. Умение]]»
| тип           = 
| место         = 
| год           = 2008
| том           = 
| номер         = 6 – История
| страницы      = 
}}
* [http://ec-dejavu.ru/n/Noble.html  Муравьева О. «Во всем блеске своего безумия» (Утопия дворянского воспитания)] // Русские утопии (Альманах «Канун»). Вып. 1. СПб., 1995. С. 154—178.
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
== Каçăсем ==

* [http://www.nobility.ru/ Официальный сайт «Российского Дворянского Собрания»]
* [http://www.nobility.by/ Официальный сайт «Собрания Белорусской Шляхты»]
* [https://web.archive.org/web/20110707162412/http://armenian-nobility.com/ru/ Официальный сайт «Союза Армянских Дворян»].


[[Категори:Тăрăнлăх|*]]
[[Категори:Социаллă статус]]</text>
      <sha1>athak1yqios85824imq3rd450ra125f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Килкарти</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129879</id>
    <revision>
      <id>873497</id>
      <timestamp>2026-05-01T20:59:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:Тимм Крестьянский-двор.jpg|thumb|В. Ф. Тимм. Хресчен кикартийĕ]] '''Килкарти'''  == Каçăсем == * [http://papardes.blogspot.ru/2011/05/blog-post_16.html Двор] // Башня и лабиринт (papardes.blogspot.ru) * ''Локотко А. И.'' [http://www.russiancity.ru/hbooks/h050.htm Типы традиционной застройки крестьянского двора в Белорус...»</comment>
      <origin>873497</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1514" sha1="e4xeqo49dh9opg51zucx8gql91t318x" xml:space="preserve">[[File:Тимм Крестьянский-двор.jpg|thumb|В. Ф. Тимм. Хресчен кикартийĕ]]
'''Килкарти'''

== Каçăсем ==
* [http://papardes.blogspot.ru/2011/05/blog-post_16.html Двор] // Башня и лабиринт (papardes.blogspot.ru)
* ''Локотко А. И.'' [http://www.russiancity.ru/hbooks/h050.htm Типы традиционной застройки крестьянского двора в Белоруссии (XIX — середина XX в.)].
* ''Соловьев А.В.'' [https://cyberleninka.ru/article/n/sotsiokulturnaya-evolyutsiya-gorodskogo-dvora-kak-obschestvennogo-prostranstva Социокультурная эволюция городского двора как общественного пространства] // Вестник Рязанского государственного университета им. С. А. Есенина, 2018
* [https://web.archive.org/web/20130720075334/http://arhistroika.ru/category/zhilisha-zapadnyh-slavyan Особенности западно-славянских домов] (arhistroika.ru)
* {{ВТ-ЭСБЕ|Двор|[[Рудаков, Василий Егорович|Рудаков В. Е.]]}} &lt;small&gt;Проверено 21 ноября 2008 г.&lt;/small&gt;

{{Тулаш каçăсем}}

[[Категори:Крестьянское подворье]]
[[Категори:Планировочные единицы]]
[[Категори:Дизайн]]
[[Категори:Урбанистика]]</text>
      <sha1>e4xeqo49dh9opg51zucx8gql91t318x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Улпут (пĕлтерĕшсем)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129880</id>
    <revision>
      <id>873500</id>
      <timestamp>2026-05-01T23:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «'''Улпут''':  * [[Улпут]] — çĕр улпучĕ. * [[Тăрăн|Улпут]] — [[тăрăн]], дворян.  {{disambig}} [[Категори:Улпут]] [[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]»</comment>
      <origin>873500</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="227" sha1="dzlq5fx7ryx5g3eof81f2rpgliqknyx" xml:space="preserve">'''Улпут''':

* [[Улпут]] — çĕр улпучĕ.
* [[Тăрăн|Улпут]] — [[тăрăн]], дворян.

{{disambig}}
[[Категори:Улпут]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]</text>
      <sha1>dzlq5fx7ryx5g3eof81f2rpgliqknyx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тăрăнсен пухăвĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129881</id>
    <revision>
      <id>873509</id>
      <timestamp>2026-05-02T07:44:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:Noble assembly by V. Chambers.jpg|thumb|Пĕрремĕш Кĕтерне майра патша вăхăтĕнчи (Раççей империйĕ) Тăрăнсен пухăвĕ]] {{Пĕлтерĕшсем}} '''Тăрăнсен пухăвĕ''', е '''Чыслăх пухăвĕ''', — орган [[Российское дворянство|дворянского]] самоуправления в [[Раççей империйĕ]]нчи тăрăнсен хăй...»</comment>
      <origin>873509</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2100" sha1="teydcqmqyg0ovyeic492l2lzoya66zq" xml:space="preserve">[[File:Noble assembly by V. Chambers.jpg|thumb|Пĕрремĕш Кĕтерне майра патша вăхăтĕнчи (Раççей империйĕ) Тăрăнсен пухăвĕ]]
{{Пĕлтерĕшсем}}
'''Тăрăнсен пухăвĕ''', е '''Чыслăх пухăвĕ''', — орган [[Российское дворянство|дворянского]] самоуправления в [[Раççей империйĕ]]нчи тăрăнсен хăйертÿлĕх органĕ (тытăмĕ),  1766 — 1917-мĕш çулсенче вăйра тăнă: кĕпĕрнесен шайĕнче тата уессен шайĕнче.

1766-мĕш çултанах йĕркеленме пуçланă пулин те, ятарлă саккунлăх ку енĕпе-мĕш çулта çеç тухнă &lt;!-- года. Однако лишь «[[Учреждение о губерниях 1775 года|Учреждение для управления губерниями]]» и «[[Жалованная грамота дворянству]]» года законодательно определили порядок функционирования дворянских собраний.--&gt;

== Литература ==
* {{ВТ-ЭСБЕ|Дворянство}}
* {{книга|часть= Дворянское собрание|страницы= 159—160|автор= [[Беловинский, Леонид Васильевич|Беловинский Л. В.]]|заглавие= Иллюстрированный энциклопедический историко-бытовой словарь русского народа. XVIII — начало XIX в.|ответственный= Под ред. {{nobr|Н. Ерёминой}}|место= М.|издательство= [[Эксмо]]|год= 2007|страниц= 784 с.: — ил.|isbn= 978-5-699-24458-4|тираж = 5000}}

[[Категори:Раççей империйĕнчи вырăнти хăйертӳлĕх]]
[[Категори:Тăрăнсен пухăвĕ|*]]
[[Категори:Тăрăн]]
[[Категори:Тăрăнлăх]]</text>
      <sha1>teydcqmqyg0ovyeic492l2lzoya66zq</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>