Пурнăç çулĕпе (хаçат)

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="cv">
  <siteinfo>
    <sitename>Википеди</sitename>
    <dbname>cvwiki</dbname>
    <base>https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.26</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиа</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Ятарлă</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Сӳтсе явасси</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Хутшăнакан</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Хутшăнаканăн канашлу страници</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википеди</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Википеди сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Ӳкерчĕк</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">MediaWiki сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Шаблон</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Шаблона сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Пулăшу</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Пулăшăва сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категори</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Категорине сӳтсе явмалли</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модуль</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Обсуждение модуля</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Пурнăç çулĕпе (хаçат)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8407</id>
    <revision>
      <id>873589</id>
      <parentid>818889</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:40:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873589</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4908" sha1="mhsmipt18hz3jst08x9h3k3uxdom67u" xml:space="preserve">{{Хаçат
| ят           = Пурнăç çулĕпе
| ӳкерчĕк   = 
| алпусни      = 
| тĕс          = Эрнере иккĕ хут, çырăнмалла
| формат       = А3
| чĕлхе        = [[чăваш чĕлхи|чăваш]]
| никĕсленĕ    = [[çурла, 4]] [[1932]]
| кăларакан    = [[Чăваш Республикин культура, наци, информатика политикин тата архив ĕçĕн министерстви]], редакци коллективĕ
| редактор     = Марина Леонтьева &lt;ref&gt;[http://chuvash.org/news/7287.html Элĕк район хаçачĕн — çĕнĕ редактор]&lt;/ref&gt;
| тираж        = 3000 яхăн экз.
| тĕп оффис    = [[Чăваш Республики]], [[Элĕк районĕ]], [[Элĕк (Элĕк районĕ)|Элĕк]] сали.
| веб-сайт     = [https://alikov-press.cap.ru/ Аликовская районная газета «Пурнăç çулĕпе»] 
}}
'''Пурнăç çулĕпе''' ({{lang-ru|По жизненному пути}}) — [[Чăваш Республики]]нчи [[Элĕк районĕ]]н [[хаçат|хаçачĕ]]. 

Тĕп редакторĕ: Марина Леонтьева.

[[Чăваш чĕлхи|Чăвашла]] [[эрне]]ре 2 хут тухать. Тиражĕ: 3 пине яхăн.

Вырнаçнă тĕлĕ: 429230, [[Чăваш Ен]], [[Элĕк (Элĕк районĕ)|Элĕк]], Совет урамĕ, 35-мĕш çурт.

Электронлă адресĕ: e-mail: gazet@alikov.cap.ru.

==Кун-çулĕ==
[[1932]] çулхи [[çурла, 4|çурла 4-мĕшĕнче]] «Колхоз хаçачĕ» ячĕпе пĕрремĕш кăларăмĕ тухнă. [[1963]] çулта Элĕк районне пĕтернĕ пирки хупнă. [[1965]] çулта «Ленин çулĕпе» ятпа каллех тухма пуçланă. [[1996]] çулхи [[авăн, 14|авăн уйăхĕн 14-мĕшĕпе]] хальхи вăхăтчен «Пурнăç çулĕпе» ятпа тухать.

=== Хаçатăн малтанхи тĕп редакторĕсем ===
Пĕрремĕш редакторĕ [[Золотов Тимофей Яковлевич|Тимофей Яковлевич Золотов]] (1907 çур.) пулнă. Ун хыççăн редактор ĕç вырăнĕнче Степанов А.С. ([[1933]]), Меценатова П.С. (1933-1937 ç.ç.), Куравлев В.П. (1937-1938 ç.ç), Тихонов И.Т. (1938-1940, 1947-1951 ç.ç.), Саперкин С.Ф. (1940-1944 ç.ç.), Лисин Х.И. (1944-1947 ç.ç.), Мешков А.Н. (1951-1955, 1957-1958 ç.ç.), Петров И.П. (1955-1956 ç.ç.), Чирков И.А. (1956-1957 ç.ç.), Соловьев П.Н. (1961-1962 ç.ç.), Кустиков А.Г. (1958-1961, 1965-1986 ç.ç.), Владимиров Л.М. (1986-1993 ç.ç.), Степанов В.Ф. (1994-1996  ç.ç.), Тимофеева Е.С. (1996-1998 ç.ç.) ĕçленĕ.

== Вуламалли ==
* [[Ефимов Лев Архипович|Л. И. Ефимов]], &quot;Элĕк Енĕ&quot;, Элĕк, [[1994]].
* &quot;Аликовская энциклопедия&quot;, редколлегия: Ефимов Л.А., Ефимов Е.Л., Ананьев А. А., Терентьев Г. К., [[Шупашкар]], 2009, ISBN 978-5-7670-1630-3.
* &quot;Аликовскому району 75 лет&quot;, Л. А. Ефимов хатĕрленĕ, Шупашкар, 2002.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем==
* [https://alikov-press.cap.ru/ Аликовская районная газета «Пурнăç çулĕпе»]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.smi21.ru/?mode=branch&amp;path=branch,orgs&amp;branch=1&amp;orgs=15 Хаçат статьисем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110817130122/http://www.smi21.ru/?mode=branch&amp;path=branch,orgs&amp;branch=1&amp;orgs=15 |date=2011-08-17 }}
* [http://smi21.ru/?mode=orgs&amp;orgs=15&amp;ctype=card&amp;date=01.08.2010 Хаçат кун-çулĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111113053356/http://smi21.ru/?mode=orgs&amp;orgs=15&amp;ctype=card&amp;date=01.08.2010 |date=2011-11-13 }}
* [http://gov.cap.ru/?gov_id=602 Пурнăç çулĕпе хаçатăн сайчĕ] 
* [http://www.alikov-press.cap.ru/ Пурнăç çулĕпе хаçатăн сайчĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} 

{{Press-stub}}
{{Чăвашла хаçат-журнал}}

[[Категори:1932 çулта уçăлнă пичет кăларăмĕсем]]
[[Категори:Чăваш Енĕн хаçачĕсем]]
[[Категори:Элĕк районĕ]]
[[Категори:Хаçатсем, алфавитпа]]
[[Категори:Чăвашла хаçатсем]]</text>
      <sha1>mhsmipt18hz3jst08x9h3k3uxdom67u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пĕчĕк Кăканар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8762</id>
    <revision>
      <id>873556</id>
      <parentid>655741</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T13:51:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873556</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4173" sha1="p3htrpvaa0aoa4cg2f4g7bsxkjh4b3z" xml:space="preserve">{{ПВ-Раççей
 |статус                   = Ял
 |чăвашла çĕлĕк            = 
 |тăван çĕлĕк    = 
 |герб                     = Coat of Arms of Chuvashia.svg
 |ялав                     = Flag of Chuvashia.svg
  |lat_deg =55 |lat_min =40 |lat_sec =53
  |lon_deg =46 |lon_min =50 |lon_sec =48
  |CoordAddon = type:city(100)_region:RU
  |CoordScale = 
 |ЯндексКартти             = 
|регион карттин пысăкăшĕ  = 
 |район карттин пысăкăшĕ   = 
 |регион                   = Чăваш Ен
 |регион тапăлра           = Чăваш Ен 
 |район тĕсĕ               = Муниципаллă район
 |район                    = Элĕк районĕ
 |район тапăлра            = Элĕк районĕ{{!}}Элĕк
 |пурăнан тăрăх тĕсĕ       = Ял тăрăхĕ
 |пурăнан тăрăх            = Ехремкасси ял тăрăхĕ
 |пурăнан тăрăх тапăлра    = Ехремкасси ял тăрăхĕ{{!}}Ехремкасси
 |шалти пайлану            = 
 |пуçлăх                   = 
 |никĕсленĕ вăхăт          = 
 |пĕрремĕш асăну           = 
 |малтанхи ятсем           = 
 |статус                   = 
 |лаптăк                   = 
 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ     = 
  |пурăнан халăх           = 112 
  |халăх çыравĕн çулĕ      = 2006
  |йышлăх                  = 
  |агломераци              = 
  |наци йышĕ               = чăвашсем
  |конфесси йышĕ           = православсем
  |этнохороним             = пĕчĕк кăканарсем
 |вăхăт тăрăхĕ             =
 |почтă индексĕ            = 429240
 |почтă индексĕсем         = 
 |телефон кочĕ             = 83535
 |автомобиль кочĕ          = 21, 121 
 |цифрăллă идентификатор   = 97205873001
 |категори Commons-ра      = 
 |сайт                     = 
}}
'''Пĕчĕк Кăканар''' — [[Чăваш Ен]]ĕн [[Элĕк районĕ]]нчи ял&lt;ref&gt;[http://enc.cap.ru/?lnk=1304&amp;t=world Чувашская энциклопедия]&lt;/ref&gt;. 

==Тавралăхĕ==

==Халăх йышĕ, ял тытамĕ==
Ялта 112 çын ([[2006]]) пурăнать. Икĕ урам — Свердлов тата Плеханов урамĕсем.

==Кун-çулĕ==
[[1917]] çулчен  [[Етĕрне уесĕ]]н [[Асакасси вулăсĕ]]нче шутланнă. [[1927]] çулчен  [[Етĕрне уесĕ]]н [[Элĕк вулăсĕ]]нче шутланнă. [[1927]] çулхи [[юпа, 1|юпа уйăхĕн 1-мĕшĕ]] хыççăн [[Элĕк районĕ|Элĕк районне]], [[1962]] çулхи [[раштав, 20|раштав уйăхĕн 20-мĕшĕ хыççăн]] [[Вăрнар районĕ|Вăрнар районне]] кĕртнĕ. [[1965]] çулхи [[пуш, 14|пуш уйăхĕн 14-мĕшĕ хыççăн]] хальхи вăхăтчен [[Элĕк районĕ|Элĕк районне]] кĕрет.

== Вуламалли ==
* &quot;Аликовская энциклопедия&quot;, редколлегия: Ефимов Л.А., Ефимов Е.Л., Ананьев А. А., Терентьев Г. К., [[Шупашкар]], 2009, ISBN 978-5-7670-1630-3.
* [[Ефимов Лев Архипович|Л.И.Ефимов]], &quot;Элĕк Енĕ&quot;, Элĕк, [[1994]].
* &quot;Аликовскому району 75 лет. Очерки и материалы по истории района&quot;, под ред. Л. А. Ефимова, Шупашкар, 2002.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

==Каçăсем==
* [http://www.alikov-press.cap.ru/Publication.aspx?id=2706688 Пурнăç çулĕпе хаçат, Юбиляра чысланă]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Chuvash-geo-stub}}
{{Элĕк районĕ}}

[[Категори:Элĕк районĕн ялĕсем]]</text>
      <sha1>p3htrpvaa0aoa4cg2f4g7bsxkjh4b3z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Павлова Надежда Васильевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9260</id>
    <revision>
      <id>873557</id>
      <parentid>872090</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T14:14:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873557</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17269" sha1="1zdlfsy0zdfy7j67ucy3rpax4pe7fhi" xml:space="preserve">{{Пĕр хушаматлисем|Павлова}}
{{Пайăр çын
 |ят                    = Надежда Павлова
 |тăван ят              = Надежда Васильевна Павлова
 |портрет               = Pavlova_nv.jpg
 |анлăшĕ                = 150 px
 |портрета ăнлантарни   = 
 |çуралнă чухнехи ят    = Надежда Васильевна Павлова
 |ĕçлев тĕсĕ            = совет/раççей балерини, Раççей балетмейстерĕ, балет педагогĕ
 |çуралнă вăхăт         = [[1956]], [[çу, 15]] 
 |çуралнă вырăн         = {{ÇВ|Шупашкар|Шупашкарта}}, [[Чăваш АССР|Чăваш Ен]], [[РСФСР]], [[ССРП]]
 |гражданлăх            = {{USSR}}→{{RUS}}
 |пăхăнулăх             = 
 |вилнĕ вăхăт           = 
 |вилнĕ вырăн           = 
 |ашшĕ                  = Василий Павлович
 |амăшĕ                 = Мария Ильинична
 |упăшка                = Константин Павлович
 |арăм                  = 
 |ачасем                = 
 |парнесемпе чыславсем  = {{{!}} style=&quot;background:transparent&quot;
{{!}} {{Хисеп Палли орденĕ|1976}}
{{!}}}
{{{!}} style=&quot;background: transparent&quot;
{{!}} {{СССР халăх артисчĕ|1984}} {{!!}} {{РСФСР халăх артисчĕ|1982}}{{!!}} {{РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ|1977}}{{!!}} {{Ленин комсомолĕн премийĕ|1975}}
{{!}}}
 |сайт                  = 
 |викиампар             = 
}}
'''Надежда Васильевна Павлова''' (15.5.1956, [[Шупашкар]], Чăваш АССР, РСФСР, ССРП çур.) — совет/раççей балерини, педагог, профессор, ССРП халăх артисчĕ (1984). Чăваш халăх артисчĕ. Ленин комсомолĕн премин лауреачĕ&lt;ref&gt;[http://enc.cap.ru/?t=prsn&amp;lnk=344 Надежда Павлова В Чувашской энциклопедии]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://nasledie.nbchr.ru/personalii/people/pavlova/ Выдающиеся люди Чувашии : Павлова Надежда Васильевна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160609001440/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/people/pavlova/ |date=2016-06-09 }}&lt;/ref&gt;.

Халĕ [[Мускав]]ра пурăнать.

== Пурнăç ==
[[1956]] çулхи [[çу, 15|çу уйăхĕн 15-мĕшĕнче]] [[Шупашкар]]та çуралнă. Ашшĕ, Василий Павлович,  хулари пĕрремĕш пульниццари рентгенотехник,   амăшĕ,  Мария Ильинична, 8-мĕш номерлĕ ача садĕнчи [[витеревçĕ]]&lt;ref&gt;Казнина, Екатерина. [http://sovch.chuvashia.com/?p=248311 Хроника жизни знаменитой балерины на страницах «Советской Чувашии»] — Пичетленнĕ: 11 апреля 2022 г.&lt;/ref&gt;. Иккĕшĕ те - чăвашсем. Килйыш Дегтярёв урамĕнче пурăннă&lt;ref&gt;Казаков, Максим. [https://old-culture.cap.ru/sitemap.aspx?id=138621 Надежда Павлова]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Архиври сайтран илнĕ материал.&lt;/ref&gt;. Надежда хулари 2-мĕш номерлĕ шкулта вĕреннĕ.
 
Надежда Павлова ачаранах ташă килĕшнĕ, 7 çултанпа Пионерсен çурчĕн хореографи кĕтесĕнче пултарулăхне ӳстернĕ. [[1966]] çулта ăна [[Пермь]] хореографи училищинчен Шупашкара пултаруллă ачасене суйлама пынă вĕрентекенĕсем асăрханă, [[Перĕм]] хулине вĕренме чĕннĕ]&lt;ref&gt;[http://balletschool.perm.ru/graduates/?gid=172 Надежда Павлова на сайте Пермского хореографического училища]&lt;/ref&gt;

Надьăн ачалăхĕ [[Атăл]] çинче, вĕренӳ çулĕсем [[Чулман Атăл]] çумĕнче иртнĕ. Çиччĕ çул хушши: 2 - 8-мĕш классенче - вăл Людмила Павловна Сахарова вĕрентӳçĕ патĕнче ăсталăха илнĕ. 2-мĕш классранах Надя концертсене хутшăнать. Номерĕсене ун валли М. Газиев ӳнерлесе лартать - &quot;Девочка и эхо&quot;, &quot;Маленькая балерина&quot;, &quot;Озорница&quot;, ачасен спектаклĕсенчи сăнарсене мĕнпуррине пурне те вĕренсе оперăпа  балет театăрĕнче ташлать. Куравçăсен асăмĕнче &quot;Коппелири&quot; Пукане, &quot;Дон Кихотри&quot; Амурчик, &quot;Çăвăракан чиперккери&quot; Красная шапочка санарĕсем яланлăхах упранса юлаççĕ.

[[1970]] çулта Пермь театрĕ Мускав гастролĕсем хыççăн çамрăк балеринăна &quot;Театр&quot; журналта палăртнă.

15 çулта Надежда Павлова Пĕтĕм Союзри балетмейстерсемпе балет артисчĕсен ăмăртăвĕнче пĕрремĕш вырăна çĕнсе илет.

[[1973]] çулта [[Мускав]]ра Тĕнчери балет артисчĕсен II-мĕш ăмăртăвĕнче Гран-прине тивĕçет. Ку вăхăтра Надежда Павлова хамăр çĕршывра та, ют çĕрсенче те - [[Итали]]ре, [[Япони]]ре, [[КХР|Китай]]ра, [[Австри]]ре, [[Германи]]ре, [[Франци]]ре тата [[АПШ]]-ра - гастрольсенче нумай ĕçлет, пăхакансене çăмăл ташшипе илĕртет.

Майя Плисецкая ун пирки питĕ ăшшăн &quot;Вăл ытла та илемлĕ&quot; тесе палăртнă. Надежда Павловăн пурнăçĕ пĕтĕмлех балетпа, ташăпа çыхăннă. Унăн юратнă композиторĕ - [[Чайковский Пётр Ильич|Пётр Чайковский]]. 

[[1975]] çулхи авăн уйăхĕнче Надежда Павлова хăйĕн иккĕмĕш килĕн — Большой театрăн — солисчĕ пулса уçнă.

Асаф Мессерер класĕнче Марина Семенова ертсе пынипе хăйĕн ăсталăхне ӳстерсе, Надежда Павлова Большой театрта классика ташине çӳлти шая хăпартать, унăн ӳнер пултарулăхĕнче драма тĕввисем хунавланаççĕ.

[[1983]] çулта Надежда Павлова хăйĕн репертуарне М. Бежар тата Д. Баланчин миниатюрисем, паянкунхи хореографовсен опусĕсене кĕртет. Балерина Большой театăрăн паллă солисчĕсемпе - Вячеслав Гордеевпа, Александр Богатыревпа и Валерий Анисимовпа, каярахпа  Алексей Фадеечевпа, Юрий Васюченкопа, Ирек Мухамедовпа - ĕçлет.

1986/87 çулсенче Надежда Павлова &quot;Камерный балетпа&quot; пĕрле С. Власов çĕнетсе хатерленĕ М. Фокинăн &quot;Синкер сухал&quot; балетĕнче Флоретта камичĕн партине тата Пысăк театăрăн  спектаклĕнче Одетта-Одиллия драмăллă партине ташласа хăйĕн тĕрлĕтĕслĕ пултарулăхне кăтартать.

[[1992]] - [[1994]] çулсенче Надежда Павлова - Надежда Павловăн балет театăрĕн, [[1995]] çултанпа - Ренессанс-балет театăрĕн пултаруллăх ертӳçи. 1995 çулта [[Люксембург]]ри, [[1996]] çулта Гонконгри Тĕнчери балет артисчĕсен ăмăртăвĕсен жюри ĕçĕсене хутшăннă. ГИТИС балетмейстерсен уйрăмĕнче вĕренсе тухса педагог-репетитор пулса, Францинче, [[Германи]]ре, [[Япони]]ре, [[Финлянди]]ре ăстаçă класĕсене ирттерет. [[1999]] çулта Надежда Павлова [[Вашингтон]]ра Раççей культура тĕпне уçнă çĕрте хутшăнать.

Халĕ Надежда Павлова классикăпа паянкунхи хореографипе усă курать тата Раççей театр ӳнерĕн академинче (РТӲА) вăй хурать, Пысăк театр артисчĕсене классика репертуарне вĕрентет.

== Пултарулăх ĕçĕсем ==
Вунçиччĕри Надя Павлова Н. Боярчиковăн &quot;Ромеопа  Джульетта&quot; спектаклĕнче Джульетта пулса, &quot;Жизель&quot; (Б. Щербинин редакциленĕ) балетĕнче Жизель сăнарне уçса ташланă.

Балеринăн çичĕ çул хушшинче хатĕрлесе театрăн репертуарĕнче кăтартнă паллă сăнарĕсем: Мари - &quot;Щелкунчик&quot; (Ю. Григорович), Геро - В. Боккадоро çырнă &quot;Любовью за любовь&quot; ,  Китри - &quot;Дон Кихот&quot;  (Р. Захаров редакципе), Фригия - &quot;Спартак&quot; (Ю. Григорович реж.), Эола - &quot;Икар&quot; (В. Васильев реж.), принцесса Флорина тата Аврора -   &quot;Спящяя красавица&quot; (Ю. Григорович ред.), Валентина - &quot;Ангара&quot; (Ю. Григорович), Принцесса - &quot;Деревянный принц&quot; (А. Петров), Сильфида - &quot;Шопениана&quot; (М. Фокин).

Надежда Павлова совет-америка &quot;Синкер вĕçен кайăк&quot; фильмĕн (Дж. Кьюкор реж.) тата &quot;Сицили хӳтĕленĕвĕ&quot; детективлă кинолентăра (реж. - В. Грахов) тĕп ролĕсене вылянă. Н. Павловăн ташшине &quot;Асаф Мессерер&quot; (1981, реж. Ф. Слидовкер), &quot;Дочери Отчизны&quot; (1976, реж. Н. Орлов) документлă фильмсенче, &quot;Дон Кихот&quot; телеверсиллĕ балетĕнче (1978, реж. Е. Мачерет) тата Ф. Слидовкерăн Лист кĕвĕçĕ çырнă &quot;Поэмы&quot; телефильм-балетра (1981) курма пулать.

== Ытти хыпарсем ==
Балеринăн ашшĕ Василий Павлович — Чăваш республикинчи [[Шĕнер Ишек]] ялĕнчен тухнă. Халĕ çак ялта Василий Павловичпа пĕр тăван çынсем — Андрей Павлович тата Ульяна Павловна пурăнаççĕ&lt;ref&gt;[http://vurnar.cap.ru/about/info/izvestnie-zemlyaki/pavlova-nadezhda-vasiljevna ПАВЛОВА Надежда Васильевна] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210914155058/http://vurnar.cap.ru/about/info/izvestnie-zemlyaki/pavlova-nadezhda-vasiljevna |date=2021-09-14 }} — Вăрнар районĕн сайчĕ (Чăваш Ен влаç органĕсен порталĕ).&lt;/ref&gt;.

==Н. Павлова çинчен ӳнерленĕ ĕçсем==

Балерина çинчен кăларнă кинофильмсем: &quot;Танцует Надя Павлова&quot; ([[1973]], В. Баранов  реж.), &quot;Джульетта&quot; ([[1974]], Б. Галантер реж.), &quot;Дуэт молодых&quot; ([[1977]], В. Граве реж.), &quot;Надежда Павлова&quot; ([[1992]], С. Конончук реж.).

Тĕрлĕ вăхăтра Надежда Павлова сăнарĕсене Игорь Васильев, Любовь Лондон [[скульптор]]сем тата Евгений Широков, Илья Глазунов, Валерий Косоруков [[ӳнерçĕ]]сем çырнă.

== Чыслани ==
* ССРП халăх артисчĕ ([[1984]])
* Чăваш халăх артисчĕ
* Ленин комсомол парни лауреачĕ,
* Пĕтĕм Союзри тата тĕнчери ăмăртусен тата фестивальсен лауреачĕ
* Раççей театр ӳнер академи профессорĕ
* Хисеп Палли орденĕ.

* [[1999]] çулта ăна [[Донецк]]ра &quot;Тĕнчери балет Çăлтăрĕсем&quot; лауреачĕ ятпа тивĕçтернĕ.

== Вуламалли ==
* A. Demidov, The Russian ballet: past &amp; present. N.Y., 1977; L., 1982;
* S. Montague, The ballerina, N.Y., 1980.
* С. Коробков, &quot;Путь в большой балет. Семь уроков в Пермском хореографическом училище&quot;. - Пермь, 1989; 
* М. Железкова, &quot;Надежда Павлова&quot;
* J. Gregory Giselle immortal: the story of Giselle as performed by Nadia Pavlova and Yuri Soloviev&quot; (Лондон, 1982).
* Фотоальбом &quot;Танцует Надежда Павлова&quot; с текстом А. Авдеенко (Пермь, 1986) 
* Э. Бочарникова, Г. Иноземцева, &quot;Тем, кто любит балет&quot;. М., 1988; 
* А. Мессерер, &quot;Танец. Мысль. Время&quot;, М., 1990.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%9A%D1%82%D0%BE%20%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%BA%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5/%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0%20%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0/ Биография на сайте &quot;Яндекс.Словари&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121101095605/http://slovari.yandex.ru/~%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B8/%D0%9A%D1%82%D0%BE%20%D0%B5%D1%81%D1%82%D1%8C%20%D0%BA%D1%82%D0%BE%20%D0%B2%20%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B5/%D0%9F%D0%B0%D0%B2%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B0%20%D0%9D%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%B6%D0%B4%D0%B0%20%D0%92%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%BD%D0%B0/ |date=2012-11-01 }}
* [http://www.ballerinagallery.com/pavlnade.htm Nadezhda Pavlova, the ballerina gallery] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221222075518/https://www.ballerinagallery.com/pavlnade.htm |date=2022-12-22 }}
* [http://dancers.invisionzone.com/index.php?showtopic=34736 Nadezhda Pavlova - Ballet Talk for Dancers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150807025646/http://dancers.invisionzone.com/index.php?showtopic=34736 |date=2015-08-07 }} 
* [http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&amp;dirid=182&amp;tek=6079&amp;issue=173 Надежда Павлова: «Главное, чтобы механизм работал!»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130506033612/http://www.politjournal.ru/index.php?action=Articles&amp;dirid=182&amp;tek=6079&amp;issue=173 |date=2013-05-06 }}
* [http://chuvash.org/news/15330.html Надежда Павлова балет ӑсти «Наедине со всеми» кӑларӑмра чунне уҫнӑ]
* [http://chuvash.org/news/12373.html Надежда Павлова балерина 60 тултарнӑ]

[[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]]
[[Категори:1956 çулта çуралнисем]]
[[Категори:Çăвăн 15-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:ССРП халăх артисчĕсем]]
[[Категори:ССРП балечĕн артисчĕсем]]
[[Категори:Раççей балечĕн артисчĕсем]]
[[Категори:Пайăр çынсем:Большой театр]]
[[Категори:Халĕ пурăнакансем]]
[[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]]
[[Категори:Балет артисчĕсем, патшалăхсемпе]]
[[Категори:Чăвашран тухнă кинематографистсем]]
[[Категори:Чăваш АССР халăх артисчĕсем]]
[[Категори:Перĕмри хореографи училищинче вĕренсе тухнисем]]
[[Категори:ГИТИС педагогĕсем]]
[[Категори:Людмила Сахарован вĕренекенĕсем]]
[[Категори:Марина Семёнован вĕренекенĕсем]]</text>
      <sha1>1zdlfsy0zdfy7j67ucy3rpax4pe7fhi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пăрмас</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10014</id>
    <revision>
      <id>873554</id>
      <parentid>797339</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T12:51:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873554</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2922" sha1="2ijuunqk6yyitwopneb6e2rz47jn739" xml:space="preserve">{{ПВ Чăваш Ен
|ячĕ='''Пăрмас'''
|вырăсла_ячĕ = {{lang-ru|Аттиково}}
|ял-хула_тĕсĕ = [[Ял]]
|муниципаллă_район = [[Куславкка районĕ]]
|муниципаллă_пĕрлĕх = [[Пăрмас ял тăрăхĕ]]
|халăх_йышĕ = 
|никĕсленнин_вăхăчĕ = п/м
 |latd = 55  |latm = 46 |lats = 36
 |longd = 48 |longm = 07 |longs = 45
|почта_индексĕ = 429442
|телефон_префиксĕ = +783534
|Окато= 97219810001
}}


'''Пăрмас''', — [[Чăваш Ен]]ĕн [[Куславкка районĕ]]нчи [[ял]]. 

==Кун-çулĕ==
[[1927]] çулчен [[Шупашкар уесĕ]]н [[Богородск вулăсĕ|Богородск вулăсне]] кĕнĕ. 

[[1927]] çулхи [[юпа, 1|юпа уйăхĕн 1]] хыççăн [[Куславкка районĕ|Куславкка районне]], [[1962]] çулхи [[раштав, 20|раштав уйăхĕн 20]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Вăрмар районĕ|Вăрмар районне]] кĕнĕ. [[1965]] çулхи [[пуш, 14|пуш уйăхĕн 14]] хыççăн хальхи вăхăтчен [[Куславкка районĕ|Куславкка районне]] кĕрет.

==Паллă çыннисем==
* [[Ишутов, Михаил]] ([[XVIII]] [[ĕмĕр]]) — Сăваплă синодри ([[Санкт-Петербург]]) копиист,  1767–1769-мĕш çулсенче ĕçленĕ&lt;ref&gt;Алексеев, Андрей. [http://old-gcheb.cap.ru/sitemap.aspx?id=329009 История чувашской письменной культуры]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Шупашкар сайчĕ — çавăн пекех: &quot;Республика&quot; № 45-46 (378-379) 5  июня 2002 г.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ытти хыпарсем тăрăх вăл Пăрмасран мар, Чашламаран&lt;/ref&gt;.
* [[Петров Сергей Порфирьевич]] (4(16).10.1889-15.02.1942) —  1920-1930-мĕш çулсенче Чăваш автономине ертсе пынă. 
* [[Горчаков Александр Васильевич]], дипломат, [[ăслăх]] ĕçлевçи.
* [[Удалов Маркиан Петрович]], чăваш [[драматург]]ĕ, [[сăвăç]]и.
* [[Якимов Михаил Николаевич]] ([[1912]]-[[1992]]) — журналист, &quot;Хыпар&quot; тата &quot;Советская Чувашия&quot; хаçатсене ертсе пынă&lt;ref&gt;Е.Ф. Арланова, Ф.Ф. Фёдоров.[http://enc.cap.ru/?t=prsn&amp;lnk=4606  Якимов Михаил Николаевич.]&lt;/ref&gt;.

==Вуламалли==
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
==Каçăсем==

{{Куславкка районĕ}}

[[Категори:Куславкка районĕн ялĕсем]]</text>
      <sha1>2ijuunqk6yyitwopneb6e2rz47jn739</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чӑваш Республикин гербӗ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10983</id>
    <revision>
      <id>873602</id>
      <parentid>871892</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T05:46:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Boston Mayflower</username>
        <id>38277</id>
      </contributor>
      <comment>SVG</comment>
      <origin>873602</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3093" sha1="tnomoe9mi6om7etpenlbelt9hs011xr" xml:space="preserve">{{Герб карточки
 |ячĕ                = 
 |ӳкерчĕк         = Coat of Arms of Chuvashia.svg
 |ӳкерчĕк пысăкăшĕ = 150px
 |çирĕплетнĕ         = [[ака, 29]], [[1992]]
 |ПГР                = 207
 |авторсем           = 
 |автор              = [[Юрьев Элли Михайлович|Э. М. Юрьев]]
 |идея               = 
 |проект             = 
 |тунă               = 
 |ӳкерçĕ            = 
 |дизайн             = 
 |консультант        = 
}}
'''Чăваш Ен гербĕ''' ылттăн тĕспе витнĕ геральдика хулканĕ евĕр. Геральдика хулканĕн хĕррисем чăваш çĕрне кăтартса параççĕ. Чăваш çĕрĕнче пурнăç йывăççи ларать. Пурнăç йывăçĕ чăваш халăхĕн авалхи пурнăç çулне кăтартать. Чăваш çĕрĕн тата йывăçĕн хĕрлĕ тĕсĕ чăвашсем яланах хăйсен ирĕклĕхĕшĕн пулнине, хăйсен йăла-йĕркине упраса хăварнине кăтартать. Хуллкан çинчи çутă сарă тĕс Хĕвеле — Çĕр çинчи пĕтĕм чĕрчуна пурнăç паракана — сăнласа кăтартать. Унсăр пуçне сарă тĕсе чăвашсем чи илемли теççĕ. Сăмахран, «Сарă хĕр» тени «хитре хĕр» тенине пĕлтерет.

Геральдика хуллканĕçинче виçĕ сакăркĕтеслĕ çалтăр курăнать. Вĕсем чăвашсен авалхи виçĕ хĕвеле сăнласа кăтартаççĕ. Ку орнамента чăваш тĕрринче анлă усă кураççĕ, вăл хитрелĕхпе чапа кăтартать. Ӳкернĕ хăмласем чăвашсен чи пысăк пурлăхне хăмлана кăтартать.

Кĕрен харшăллă ылтăн сас паллисемпе «Чăваш Республики» - «Чувашская Республика» тесе çырнă, вăл хăмлан хăйне евĕр ӳкерчĕкĕпе вĕçленет.
== Истори ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
File:Печать Болгарская (Волжская).gif|(1490)
File:Болгарская печать (Саадачный покровец, около 1626 год).gif|(1626)
File:Snow_Leopard_seal.png|(1672)
File:Герб (Волжско-) Болгарский (1857).gif|(1857 г.)
File:Emblem of the Chuvash ASSR (1927).jpg|(1927 г.)
File:Emblem of the Chuvash ASSR (1931).jpg|(1931 г.)
File:Emblem of the Chuvash ASSR (1937–1978).svg|(1937 г.)
File:Emblem of the Chuvash ASSR.svg|(1978 г.)
&lt;/gallery&gt;

== Çав. пекех ==

* [[Чăваш Республикин ялавĕ]]
* [[Чăваш Республикин гимнĕ]]

[[Категори:Чăваш Ен]]
[[Категори:Раççей Федераци субъекчĕсен гербĕсем]]</text>
      <sha1>tnomoe9mi6om7etpenlbelt9hs011xr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Радиоактивлă каяш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>12229</id>
    <revision>
      <id>873594</id>
      <parentid>802353</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T22:36:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873594</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10665" sha1="pjlifcdsop3bubg8vggfhwjsz6815zu" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Nuclear waste locations USA.jpg|right|350px|thumb|[[АПШ]]-ри ядерлă каяш масарĕсем]]
'''Радиоактивлă каяшсем''' (РАК) — [[ядерлă энергетикă]]н [[радиоактивлăх|радиоактивлă]] [[хими элеменчĕсем]]лĕ ĕç юлашки-тĕлешкисем, каяшĕсем. Вĕсене малалла ĕçе яма май çук. Часах вĕсем ядерлă ĕç пулăмĕсен каяшĕсем пулаççĕ. РАК чылайăш пайĕсем «сахалактивлă каяшсем» шутланаççĕ, вĕсен радиоактивлăхĕ пĕчĕк. Çак каяшсен шутне, сăмахран, усă курнă ятарлă ĕç тумтирĕ, кăштах лапăртаннăскер, кĕрет, çав хăрушăллă радиоактивлă тасамарлăхсем çын тирĕн вĕтĕ шăтăкĕсем витĕр, [[сывлăшпа сывламалли çулсем]] тăрăх, [[шыв]]па е апат-çимĕçпе пĕрле çын ăшчикне кĕреççĕ. 

== Каяшсем ăçтан тухаççĕ ==
=== ÇРÇ ([[çанталăкри радиаци çăлкуçĕсем]]) ===
Çут çанталăкра хăш веçествăсен çанталăкри [[радиоактивлăхĕ]] пур, вĕсене çанталăкри радиаци çăлкуçĕсем (ÇРÇ) теççĕ. Çак каяшсен чылайăшĕ — [[Уран (элемент)|уран]] е [[торий]] арканнă хыççăн пулакан веçествăсем, вĕсенчен [[альфа-частицăсем]] тухса саралаççĕ.
==== [[Кăмрăк]] (уголь) ====
Кăмрăкра [[радионуклидсем|радионуклидсен]] шучĕ нумай мар, вĕсен шутĕнче çак уран е торий пеккисем, вĕсен кăмрăк ăшĕнчи шучĕ Çĕр хупли (кора земная?) ăшĕнчи вăтам шутĕнчен сахалтарах. Вĕсен тачăлăхĕ [[кĕл тусанĕ]]нче пысăк, мĕншĕн тесен вĕсем вутра çунмаççĕ. Çавах та кĕлĕн радиоактивлăхĕ питĕ пĕчĕк, вăл [[хура тăмлă сланец]]ăн радиоактивлăхĕпе тан пулать, [[фосфатлă породăсем|фосфатлă породăсенчен]] пĕчĕкрех, çапах та унăн хăрушăллăхĕ пур: кĕл тусанĕн пайĕсем [[атмосфера|атмосферăра]] юлаççĕ, çапла çын [[ӳпке|ӳпкине]] [[сывлăш]]па пĕрле кĕме пултараççĕ.

==== [[Нефть]]пе [[газ (агрегатлă шайри)|газ]] ====
Нефтьпе газ промыçлă ĕçĕсенчи каяшĕсенче часах [[радий]]пе унăн аркану юлашкисем пулаççĕ. Нефть уçлам шăтăкĕсенчи сульфатлă тĕпĕсем радийпе пуян; шыв, нефть тата газ уçлам шăтăкĕсенче часах [[радон]]лă пулаççĕ. Радон арканнă хыççăн пăрăхсем çумне хытса радиоизотопсем юлаççĕ. Нефть завочĕсенче [[пропан]]а уйăракан ĕç вырăнĕ радиоактивлăх енчен чи тасамарри шутланать, мĕншĕн тесен радонпа [[пропан]] пĕр танлă температурăра вĕреме кĕреççĕ.

==== [[Çĕр айĕнчи усăллă пурлăхсем|Çĕр айĕнчи усăллă пурлăхсене]] тачăлатни ====
Çĕр айĕнчи усăллă пурлăхсене тачăлатни чух пулнă каяшсем çанталăкри радиоактивлăхлă пулаççĕ.

=== Медицинăри ÇРÇ ===
Медицинăра усă курмалли изотопсем (çаврака хытаркăчсенче çурма аркану тапхăрне кăтартнă):
* [[Иттрий]] (&lt;sup&gt;90&lt;/sup&gt;Y), [[лимфă]]сене сиплеççĕ (2,7 кун)
* [[Йод]] (&lt;sup&gt;131&lt;/sup&gt;I), [[щитовидлă железă]]на диагностикă ирттереççĕ, щитовидлă железă [[рак]]не сиплеççĕ (8 кун)
* [[Стронций]] (&lt;sup&gt;89&lt;/sup&gt;Sr), шăмăсен рак амакне сиплеççĕ, венă ăшне инъекци йĕплеççĕ (52 кун)
* [[Иридий]] (&lt;sup&gt;192&lt;/sup&gt;Ir), [[брахитерапи]] сиплев ĕçĕ тăваççĕ, (74 кун)
* [[Кобальт]] (&lt;sup&gt;60&lt;/sup&gt;Co), брахитерапи сиплев ĕçĕ, тулти луч? терапийĕ (5,3 çул)
* [[Цезий]] (&lt;sup&gt;137&lt;/sup&gt;Cs), брахитерапи сиплев ĕçĕ, тулти луч? терапийĕ (30 çул)

=== Промыçлă ÇРÇ ===
Промыçлă РАК-сенче альфа-, бета-, нейтрон- е гамма-лучсен çăлкуçĕсем пулаççĕ. Гамма-кăлараканнисемпе радиографире усă кураççĕ; нейтронлă çăлкуçсемпе тĕрлĕ çĕртре, — теслĕхрен, нефть уçлам шăтăкĕсене [[радиометри]]пе тĕпченĕ чух усă кураççĕ.

== Классификаци ==
[[Ӳкерчĕк:Fort-greely-low-level-waste.jpg|thumb|right|Сахалактивлă ÇРÇ каяшĕсене кăларса илни]]
=== Сахалактивлă ÇРÇ ===
=== Вăтамактивлă ÇРÇ ===
[[Ӳкерчĕк:Nuclear waste flask train at Bristol Temple Meads 02.jpg|thumb|right|Çӳллĕактивлă ÇРÇ каяшĕсене пуйăспа куçарни, Аслă Британи]]
=== Çӳллĕактивлă ÇРÇ ===
=== Трансуранлă ÇРÇ ===

== Каçăсем ==

* [http://web.em.doe.gov/lowlevel/llw_apxc.html Key Radionuclides and Generation Processes] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060923094551/http://web.em.doe.gov/lowlevel/llw_apxc.html |date=2006-09-23 }} 
* [http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science/Nuclear+Waste Alsos Digital Library - Radioactive Waste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051214081133/http://alsos.wlu.edu/qsearch.aspx?browse=science%2FNuclear+Waste |date=2005-12-14 }} 
* [http://www.sckcen.be/sckcen_en/activities/index.shtml Belgian Nuclear Research Centre - Activities] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061110203949/http://www.sckcen.be/sckcen_en/activities/index.shtml |date=2006-11-10 }} 
* [http://www.sckcen.be/sckcen_en/publications/scientrep/ Belgian Nuclear Research Centre - Scientific Reports] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060924062657/http://www.sckcen.be/sckcen_en/publications/scientrep/ |date=2006-09-24 }}
* [http://www.earthhealing.info/CH.pdf Critical Hour: Three Mile Island, The Nuclear Legacy, And National Security]
* [http://www.epa.gov/radiation/yucca/index.html Environmental Protection Agency - Yucca Mountain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090808115648/http://www.epa.gov/radiation/yucca/index.html |date=2009-08-08 }}
* [http://www.grist.org/news/maindish/2006/08/08/stang/ Grist.org - How to tell future generations about nuclear waste]
* [http://www.thefirstpost.co.uk/index.php?menuID=1&amp;subID=848 A discussion on the secrecy surrounding plans for radioactive waste in the UK ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929095621/http://www.thefirstpost.co.uk/index.php?menuID=1&amp;subID=848 |date=2007-09-29 }}
* [http://www.iaea.org/worldatom/Programmes/Nuclear_Energy/NEFW/index.html International Atomic Energy Agency - Nuclear Fuel Cycle and Waste Technology Program] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040805132034/http://www.iaea.org/worldatom/Programmes/Nuclear_Energy/NEFW/index.html |date=2004-08-05 }}
* [http://www.iaea.org/inis/ws/subjects/nuclear_facilities.html International Atomic Energy Agency - Internet Directory of Nuclear Resources] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080515112707/http://www.iaea.org/inis/ws/subjects/nuclear_facilities.html |date=2008-05-15 }}
* [http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-energy/issues/yucca-mountain/index.htm Nuclear Files.org - Yucca Mountain] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070227210853/http://www.nuclearfiles.org/menu/key-issues/nuclear-energy/issues/yucca-mountain/index.htm |date=2007-02-27 }}
* [http://www.nrc.gov/waste.html Nuclear Regulatory Commission - Radioactive Waste] 
* [http://www.nrc.gov/reading-rm/doc-collections/reg-guides/fuels-materials/active/03-054/ Nuclear Regulatory Commission - Spent Fuel Heat Generation Calculation]
* [http://www.ornl.gov/info/ornlreview/rev26-34/text/colmain.html Oak Ridge National Laboratory - Coal Combustion: Nuclear Resource or Danger] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070205103749/http://www.ornl.gov/info/ornlreview/rev26-34/text/colmain.html |date=2007-02-05 }}
* [http://radwaste.org Radwaste.org]
* [http://radwaste.blogspot.com Radwaste Blog]
* [http://samvak.tripod.com/brief-nuclearwaste01.html Surviving on Nuclear Waste]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.phyast.pitt.edu/~blc/book/chapter11.html The Nuclear Energy Option - Hazards of High-Level Radioactive Waste]
* [http://www.uic.com.au/nip.htm#Radioactive%20Wastes Uranium Information Center - Radioactive Waste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061107055558/http://www.uic.com.au/nip.htm#Radioactive%20Wastes |date=2006-11-07 }}
* [http://greenwood.cr.usgs.gov/energy/factshts/163-97/FS-163-97.html United States Geological Survey - Radioactive Elements in Coal and Fly Ash] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061209214403/http://greenwood.cr.usgs.gov/energy/factshts/163-97/FS-163-97.html |date=2006-12-09 }}
* [http://world-nuclear.org/info/info.htm#radioactivewastes World Nuclear Association - Radioactive Waste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229223034/http://www.world-nuclear.org/info/info.htm#radioactivewastes |date=2008-12-29 }}
* [http://mysite.mweb.co.za/residents/peterwb/earth/nuclearwaste.html Satirical look at radioactive nuclear waste disposal plans] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070929083834/http://mysite.mweb.co.za/residents/peterwb/earth/nuclearwaste.html |date=2007-09-29 }}

[[Категори:Радиоактивлăх]]
[[Категори:Ядерлă энергетикă]]</text>
      <sha1>pjlifcdsop3bubg8vggfhwjsz6815zu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Метр</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15685</id>
    <revision>
      <id>873570</id>
      <parentid>867795</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>873570</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4069" sha1="2vgbw9iwguo28mqjpnmp8d3iekyuao3" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Метр (пĕлтерĕшсем)}}
{{урăх пĕлтерĕшсем}}
{{Физика виçи
| Ячĕ    = Тăршшĕ, вăрамăш, инçĕш
| Символ      = &lt;math&gt;L, l&lt;/math&gt;
| Виçелĕх = L
| СИ          = [[метр|м]]
| СГС         = [[сантиметр|см]]
| Асăрхавсем  = тĕп пĕрчĕ
}}
'''Метр''' (палăртăвĕ: '''м''', '''m'''; {{lang-grc|μέτρον}}&amp;nbsp;— [[виçе]], виçмелли)&amp;nbsp;— хушă виçметĕплли пĕрчĕ.
[[Вакуум|Вакуумра]] çеккунтăн &lt;math&gt;\frac{1}{299\,792\,458}&lt;/math&gt; пайĕнче çутă кайнă хушăпа пĕр тан.


== Истори ==
[[Ӳкерчĕк:Platinum-Iridium meter bar.jpg|thumb|[[1889]]-1960 çулсенче тĕнче усă курнă метр эталонĕ.]] [[1799]]-мĕш çулта [[платина|платинăран]] метр [[эталон|эталонне]] туса хатĕрленĕ. Ун тăршшĕ Париж меридианĕн пĕр 40-миллионмĕш пулнă
&lt;ref name=&quot;brief_history&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bipm.org/en/si/history-si/|title=Brief history of the SI|publisher=[[Международное бюро мер и весов|International Bureau of Weights and Measures]]|lang=en|accessdate=2010-07-12}}&lt;/ref&gt;.

[[1889]]-мĕш çулта 90% платинăпа 10% [[ириди]] [[шăранчăк|шăранчăкĕнчен]] Х саспалли евĕр тепĕр  эталон туса хатĕрленĕ. &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|ссылка=http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/PLATINA.html|пуçелĕк=ПЛАТИНА}}&lt;/ref&gt;. Ун копине метра хушă виçин стандартне йышăннă çĕршывсене панă. Çак эталон, унпа усă курмаççĕ пулсан та, халь те упранать,  

== Вуннăлла хутла тата пай виçисем ==
Вуннăлла хутла тата пай виçисем метр умне стандартлă СИ приставкисем хушса пулаççĕ. Унсăр пуçне системăсăр виçесем пур: [[Ангстрем]], [[микрометр|микрон]]. Вĕсене усă курма сĕнмеççĕ.
* [[километр]] — 1000 метр
* [[дециметр]] — 0,1 метр
* [[сантиметр]] — 0,01 метр
* [[миллиметр]] — 10&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt; метр
* [[микрометр]] — 10&lt;sup&gt;-6&lt;/sup&gt; метр
* [[нанометр]] — 10&lt;sup&gt;-9&lt;/sup&gt; метр
* [[пикометр]] — 10&lt;sup&gt;-12&lt;/sup&gt; метр

== Ытти хушă виçисемпе танлаштарни ==
{|
|-style=&quot;font-size:125%;padding-left:0px;&quot;
!colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;|Метр виçи,&lt;br /&gt;СИ не кĕмен виçесемпе&amp;nbsp;
!colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;|СИ-не кĕмен виçе,&lt;br /&gt;метр виçипе
|-
|1 метр ||≈ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|39,37 ||[[дюйм]]||{{spaces|14}}
|1 [[дюйм]]||≡ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|0,0254 ||метр||{{spaces|10}}
|-
|1 [[сантиметр]] ||≈ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|0,3937 ||дюйм||&amp;nbsp;
|1 дюйм||≡ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|2,54 ||сантиметр||&amp;nbsp;
|-
|1 [[миллиметр]] ||≈ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|0,03937 ||дюйм||&amp;nbsp;
|1 дюйм||≡ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|25,4 ||миллиметр||&amp;nbsp;
|-
|1 метр ||≡ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|[[Экспоненциальная запись|1{{e|10}}]]||[[ангстрем]]||&amp;nbsp;
|1 ангстрем||≡ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|1{{e|−10}} ||метр||&amp;nbsp;
|-
|1 нанометр ||≡ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|10||ангстрем||&amp;nbsp;
|1 ангстрем||≡ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|100 ||пикометров||&amp;nbsp;
|}

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}
{{СИ единицисем}}

[[Категори:Хушă виçисем]]
[[Категори:СИ]]
[[Категори:Метрологи]]</text>
      <sha1>2vgbw9iwguo28mqjpnmp8d3iekyuao3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873573</id>
      <parentid>873570</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:52:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>873573</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4174" sha1="i9k8r46cyrrrvi1uhddp77ns9isry05" xml:space="preserve">[[File:MeterVaugirard.jpg|thumb|left|Париж ураамĕнчи (XVIII ĕмĕр) метр эталонĕ]]
{{Пĕлтерĕшсем|Метр (пĕлтерĕшсем)}}

{{Физика виçи
| Ячĕ    = Тăршшĕ, вăрамăш, инçĕш
| Символ      = &lt;math&gt;L, l&lt;/math&gt;
| Виçелĕх = L
| СИ          = [[метр|м]]
| СГС         = [[сантиметр|см]]
| Асăрхавсем  = тĕп пĕрчĕ
}}
'''Метр''' (палăртăвĕ: '''м''', '''m'''; {{lang-grc|μέτρον}}&amp;nbsp;— [[виçе]], виçмелли)&amp;nbsp;— хушă виçметĕплли пĕрчĕ.
[[Вакуум|Вакуумра]] çеккунтăн &lt;math&gt;\frac{1}{299\,792\,458}&lt;/math&gt; пайĕнче çутă кайнă хушăпа пĕр тан.


== Истори ==
[[Ӳкерчĕк:Platinum-Iridium meter bar.jpg|thumb|[[1889]]-1960 çулсенче тĕнче усă курнă метр эталонĕ.]] [[1799]]-мĕш çулта [[платина|платинăран]] метр [[эталон|эталонне]] туса хатĕрленĕ. Ун тăршшĕ Париж меридианĕн пĕр 40-миллионмĕш пулнă
&lt;ref name=&quot;brief_history&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.bipm.org/en/si/history-si/|title=Brief history of the SI|publisher=[[Международное бюро мер и весов|International Bureau of Weights and Measures]]|lang=en|accessdate=2010-07-12}}&lt;/ref&gt;.

[[1889]]-мĕш çулта 90% платинăпа 10% [[ириди]] [[шăранчăк|шăранчăкĕнчен]] Х саспалли евĕр тепĕр  эталон туса хатĕрленĕ. &lt;ref&gt;{{Из|Кругосвет|ссылка=http://www.krugosvet.ru/enc/nauka_i_tehnika/himiya/PLATINA.html|пуçелĕк=ПЛАТИНА}}&lt;/ref&gt;. Ун копине метра хушă виçин стандартне йышăннă çĕршывсене панă. Çак эталон, унпа усă курмаççĕ пулсан та, халь те упранать,  

== Вуннăлла хутла тата пай виçисем ==
Вуннăлла хутла тата пай виçисем метр умне стандартлă СИ приставкисем хушса пулаççĕ. Унсăр пуçне системăсăр виçесем пур: [[Ангстрем]], [[микрометр|микрон]]. Вĕсене усă курма сĕнмеççĕ.
* [[километр]] — 1000 метр
* [[дециметр]] — 0,1 метр
* [[сантиметр]] — 0,01 метр
* [[миллиметр]] — 10&lt;sup&gt;-3&lt;/sup&gt; метр
* [[микрометр]] — 10&lt;sup&gt;-6&lt;/sup&gt; метр
* [[нанометр]] — 10&lt;sup&gt;-9&lt;/sup&gt; метр
* [[пикометр]] — 10&lt;sup&gt;-12&lt;/sup&gt; метр

== Ытти хушă виçисемпе танлаштарни ==
{|
|-style=&quot;font-size:125%;padding-left:0px;&quot;
!colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;|Метр виçи,&lt;br /&gt;СИ не кĕмен виçесемпе&amp;nbsp;
!colspan=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;|СИ-не кĕмен виçе,&lt;br /&gt;метр виçипе
|-
|1 метр ||≈ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|39,37 ||[[дюйм]]||{{spaces|14}}
|1 [[дюйм]]||≡ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|0,0254 ||метр||{{spaces|10}}
|-
|1 [[сантиметр]] ||≈ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|0,3937 ||дюйм||&amp;nbsp;
|1 дюйм||≡ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|2,54 ||сантиметр||&amp;nbsp;
|-
|1 [[миллиметр]] ||≈ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|0,03937 ||дюйм||&amp;nbsp;
|1 дюйм||≡ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|25,4 ||миллиметр||&amp;nbsp;
|-
|1 метр ||≡ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|[[Экспоненциальная запись|1{{e|10}}]]||[[ангстрем]]||&amp;nbsp;
|1 ангстрем||≡ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|1{{e|−10}} ||метр||&amp;nbsp;
|-
|1 нанометр ||≡ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|10||ангстрем||&amp;nbsp;
|1 ангстрем||≡ ||style=&quot;text-align:right;&quot;|100 ||пикометров||&amp;nbsp;
|}

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}
{{СИ единицисем}}

[[Категори:Хушă виçисем]]
[[Категори:СИ]]
[[Категори:Метрологи]]
[[Категори:Метр]]</text>
      <sha1>i9k8r46cyrrrvi1uhddp77ns9isry05</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самар метрополитенĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16317</id>
    <revision>
      <id>873596</id>
      <parentid>871187</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T03:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873596</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4931" sha1="el8i34yrb8dbegvnv45niuv8baybscs" xml:space="preserve">'''Самар метрополитенĕ''' (1992 çулчен — '''Куйбышев метрополитенĕ''') — [[Самар]]ăн [[метрополитен]]ĕ.
[[File:Samara-metro-map.svg|thumb|Samara-metro-map]]
== Истори ==

=== Хронологи ===
{| class=&quot;prettytable&quot; cellpadding=&quot;3&quot; style=&quot;border-collapse: collapse; text-align: left;&quot;
|-
!Татăкĕ!!Уçнă вăхăчĕ!!Тăсăлăвĕ
|-
|style=&quot;text-align: left;&quot;|[[Юнгородок (метро станцийĕ)|«Юнгородок»]] — [[Победа (метро станцийĕ)|«Победа»]]
|[[1987]], [[раштав, 26]]
|4,5 çм
|-
|style=&quot;text-align: left;&quot;|«Победа» — [[Советская (метро станцийĕ, Самар)|«Советская»]]
|[[1992]], [[раштав, 31]]
|1,6 çм
|-
|style=&quot;text-align: left;&quot;|«Советская» — [[Спортивная (метро станцийĕ)|«Спортивная»]]
|[[1993]], [[пуш, 25]]
|1,4 çм
|-
|style=&quot;text-align: left;&quot;|«Спортивная» — [[Гагаринская (метро станцийĕ)|«Гагаринская»]]
|[[1993]], [[раштав, 30]]
|1,5 çм
|-
|style=&quot;text-align: left;&quot;|«Гагаринская» — [[Московская (метро станцийĕ)|«Московская»]]
|[[2002]], [[раштав, 27]]
|1,3 çм
|-
|style=&quot;text-align: left;&quot;|«Московская» — [[Российская (метро станцийĕ)|«Российская»]]
|[[2007 çул метрополитен историнче|2007]], [[раштав, 26]]
|1,1 çм
|-
|'''Пурĕпе: 9 станци'''
|
|'''11,4 çм'''
|-
|}

== Каçăсем ==
=== Сайтсем ===
* [http://www.samaratrans.info/metro/index.php Официаллă сайт МП &quot;Самар метрополитенĕ&quot;]
* [http://meta.metro.ru/samara/samara.html Самар метрополитенĕ meta.metro.ru çинче]
* [http://metrowalks.ru/samara Фотогалерея «Метрора çӳрени»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080928001028/http://metrowalks.ru/samara |date=2008-09-28 }}
* [http://urbanrail.net/eu/sam/samara.htm Самар метрополитенĕ Urbanrail.net çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060117044429/http://www.urbanrail.net/eu/sam/samara.htm |date=2006-01-17 }}
* [https://web.archive.org/web/20070523185445/http://xussrsubways.by.ru/samara.htm Самар метрополитенĕ Даниил Столяров сайтĕнче]
* [http://www.metrosoyuza.net/r/samara/sa-uebers-h-d.html Самар метрополитенĕ metrosoyuza.net çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080412133128/http://www.metrosoyuza.net/r/samara/sa-uebers-h-d.html |date=2008-04-12 }}
* [http://samarapeace2006.narod.ru/metro.html Метро Самар сайтĕнче]

=== Схемăсем ===
* [http://sxsammetro2007.narod.ru/ Самар метро схемисем]
* [http://www.mrl.ucsb.edu/~yopopov/rrt/trackmaps/tm_samara.html Çул аталану схеми] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130905114714/http://www.mrl.ucsb.edu/~yopopov/rrt/trackmaps/tm_samara.html |date=2013-09-05 }}
* [http://www.russian-gateway.com.au/upload/images/samara%20metro%20map_121929384531384.jpg Метро схеми, перспективли]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://goon.ru/info/metro/maps/samara_metro_map.gif Метро схеми, хулаçум пуйăсĕсем çине куçмаллипе пĕрле] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070706032024/http://goon.ru/info/metro/maps/samara_metro_map.gif |date=2007-07-06 }}

=== Хорумсем ===
* [http://www.samaratrans.info/forum1/viewforum.php?f=4 Форум Метрополитена Самары на Samaratrans.info] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110915133150/http://www.samaratrans.info/forum1/viewforum.php?f=4 |date=2011-09-15 }}
* [http://forum.mymetro.ru/index.php?showforum=38 Форум, посвященный Самарскому метрополитену на сайте Mymetro.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080926153436/http://forum.mymetro.ru/index.php?showforum=38 |date=2008-09-26 }}
* [http://vkontakte.ru/club1181885 Группа любителей Самарского метро ВКонтакте]

=== Статйисем ===
* [http://doroga63.ru/news/711.html]
* [http://www.ccr.ru/print.php?id=8006 «Самар метроне туни: ыйтусемпе малăшлăхсем», «Федераллă çурт тăвас пасарĕ» №5(62) 2007 çулхи утă, 25] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304082929/http://www.ccr.ru/print.php?id=8006 |date=2016-03-04 }}

{{Раççей метрополитенĕсем}}

[[Категори:Самар метрополитенĕ|*]]</text>
      <sha1>el8i34yrb8dbegvnv45niuv8baybscs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Русин чĕлхи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17431</id>
    <revision>
      <id>873595</id>
      <parentid>844700</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T01:15:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873595</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3985" sha1="c5hil1gzy12o5xuohmwvrh19t0540tc" xml:space="preserve">{{Чĕлхе
|тĕс =         инди-европа
|ят =          Русин диалекчĕ
|тăван ят = руська бесіда/руски язик/русинськый язык
|патшалăхсем = [[Украина]], [[Словаки]], [[Польша]], [[Венгри]], [[Румыни]], [[Хорвати]], [[Серби]]
|регион =
|официаллă чĕлхе = [[Воеводина]]
|калаçакансен йышĕ = ~ 610 000&lt;ref&gt;[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=rue Ethnologue report for language code:rue]&lt;/ref&gt;
|рейтинг =
|категори =    [[Еврази чĕлхисем]]
|классификаци =
[[Инди-европа чĕлхисем]]
:[[Славян чĕлхисем]]
::[[Тухăç славян чĕлхисем]]
|çыру = [[Кириллица]]
|ГОСТ 7.75–97 =
|ISO1 =
|ISO2 = sla
|ISO3 = [http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=rue rue]
}}

'''Русин чĕлхи''', (''руська бесіда'', ''руски язик'') — тухăç славян чĕлхи.

== Кун-çулĕ ==

Карпат-русин диалекчĕсем тухăç славян шутне кĕреççĕ те украин диалект континуумĕ (унăн анăç пайĕ) пулаççĕ. 

== [[Этноним]] ==

== Алфавитсем ==
{{main|Русин алфавичĕ}}&amp;nbsp;('''вариантсем''')

== Чĕлхе тĕслĕхĕсем ==
{{Interwiki|code=rue|Головна сторінка|русинла|}}

== Каçăсем ==

* [http://www.nyf.hu/upload/File/docs/orosz/abonyi.pdf Абони А. Данные к истории русинского языка]
* [http://karpattour.narod.ru/muz500002.htm Лемковский говор (на укр.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070313113600/http://karpattour.narod.ru/muz500002.htm |date=2007-03-13 }}
* [http://www.philol.msu.ru/~slavphil/books/30_10_2001.pdf Cерболужицкий (серболужицкие) и русинский(русинские)языки: к проблематике их сравнительно-исторической синхронности и общности. В сборнике: Исследование языков в русле традиций сравнительно-исторического и сопоставительного языкознания], инф. материалы и тезисы докладов, Москва, издательство МГУ, 2001, ISBN 5-211-04448-7
* [http://www.philology.ru/linguistics3/suprun-89.htm Супрун А. Е. Введение в славянскую филологию. — Минск, 1989. — С. 132—135]
* [http://www.philology.ru/linguistics3/musorin-06b.htm Мусорин А. Ю. Из наблюдений над лексикой русинского языка//Актуальные проблемы словообразования и лексикологии. — Вып. Х. — Новосибирск, 2007. — С. 332—336]
* [http://rdsa.tripod.com/gustavson.html  др Свен Ґуставсон.РУСКИ ЯЗИК У ЮГОСЛАВИІ — ДИЯХРОНИЯ И СИНХРОНИЯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100227010752/http://rdsa.tripod.com/gustavson.html |date=2010-02-27 }}
* [http://www.philology.ru/linguistics3/suprun-89.htm Супрун А.Е. Введение в славянскую филологию] - Минск, 1989. - С. 132-135

== Асăрхавсем ==
 {{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
* [http://zeus.nyf.hu/~gerlia/kapralymihaly.rtf Çырнисем:1987-2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050509043313/http://zeus.nyf.hu/~gerlia/kapralymihaly.rtf |date=2005-05-09 }}
* [http://zeus.nyf.hu/%7Enemettsz/nasha_knyha.pdf Çырнисем: 1993—2003]

{{Славян чĕлхисем}}
{{Славян микрочĕлхисем}}
{{stub}}

[[Категори:Русин чĕлхи]]</text>
      <sha1>c5hil1gzy12o5xuohmwvrh19t0540tc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Порецкие вести</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17582</id>
    <revision>
      <id>873579</id>
      <parentid>712345</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T19:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873579</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1432" sha1="bmuwpgbk1y3uky4gdlem2ppa86m8bco" xml:space="preserve">'''Порецкие вести''' — [[Пăрачкав районĕ]]н хаçачĕ. [[Вырăс чĕлхи|вырăсла]] эрнере иккĕ пичетленсе тухать. А3 форматлă 6 хут енĕ. Тираж 3465 экз.

Учредитель — [[Чăваш Республикин культура, национальноçсен ĕçĕсен, информаци политикин тата архив ĕçĕн министерстви]].

Почта адресĕ: 429020 , Чăваш Республики, Пăрачкав, Ульянов урамĕ, 48 çурт.

Директорĕ тата тĕп редакторĕ [[Карпов, Геннадий Николаевич|Г. Н. Карпов]].

== Каçăсем ==
* [http://www.gazeta-vesti.cap.ru Хаçат сайчĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }};
* [http://www.smi21.ru/?mode=orgs&amp;orgs=14&amp;ctype=card&amp;date=27.12.2008 Чăваш Республикин МХХ порталĕнчи хаçат страници]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }};
* [http://gov.cap.ru/main.asp?govid=72 Пăрачкав район сайчĕ].

[[Категори:Чăваш Енри хаçат-журнал]]
[[Категори:Чăваш Енĕн Пăрачкав районĕ]]
[[Категори:Вырăсла тухакан хаçат-журнал]]</text>
      <sha1>bmuwpgbk1y3uky4gdlem2ppa86m8bco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Скумин синдромĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27660</id>
    <revision>
      <id>873586</id>
      <parentid>872910</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:23:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>КӗлчечекМ</username>
        <id>15937</id>
      </contributor>
      <origin>873586</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26759" sha1="dhv3i6i8u3q9xagu805dlti1p78y7ac" xml:space="preserve">{{Чир-амак|
  Name           = Скумин синдромĕ|
  ICD10          = {{ICD10|F|48|8|f|40}}|
  ICD9           = {{ICD9|300.8}}|
  ICDO           = |
  Image          = Скумін В.А.jpg |   
  Caption        = [[Скумин Виктор Андреевич|В. А. Скумин]], 2020 çул.|
  OMIM           = |
  OMIM_mult      = |
  MedlinePlus    = |
  eMedicineSubj  = |
  eMedicineTopic = |
  DiseasesDB     = |
  MeshID         = |
}}

'''Скумин синдромĕ''' — [[психика|психикăна]] пăсакан симптомокомплекс. Вăл [[чĕре]] клапăн аппаратне лартнă хыççăн кашни тăваттăмĕш çыннăн аталанать. Ку симптом аппарат шанчăклă пулнин иккĕленĕвĕнче, çĕмĕрĕлес е ванас хăрушлăхĕнче, кăмăл тата ĕç чăтăмлăхĕ хавшанинче, каçхи ыйхă пăсăлнинче, шикленӳллĕ туйăмĕнче, депрессивлă хавалĕнче палăрать.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://facts.net/fitness-and-wellbeing/psychology/25-facts-about-skumin-syndrome/ |title=25 Facts About Skumin Syndrome |publisher=Facts.net |accessdate=13 January 2026 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250319044744/https://facts.net/fitness-and-wellbeing/psychology/25-facts-about-skumin-syndrome/ |archivedate=19 March 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |date=2025 |url=https://grokipedia.com/page/Victor_Skumin#discovery-of-skumin-syndrome |title=Victor Skumin. Discovery of Skumin Syndrome |publisher=Grokipedia |accessdate=2026-01-15 |language=en |archiveurl=https://web.archive.org/web/20260102050444/https://grokipedia.com/page/Victor_Skumin |archivedate=2026-01-02 |url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Пĕрлехи хыпарсем ==
Çак симптомокомплекса [[1978]] çулта паллă ăслăхçă [[Скумин, Виктор Андреевич | Скумин Виктор Андреевич]] картиопротез психопатологи [[синдромĕ]] тесе çырса кăтартнă. В. А. Скумин  [[Амосов Николай Михайлович|Н. М. Амосов]] институтĕнче çак чир-чĕрĕн сăлтавне, клиникăри сăнавне пуçласа тĕпченĕ, унăн диагностика меслечĕсене хатĕрленĕ, сиплемелли, профилактикăна йĕркелемелли эффективлă реабилитаци меслечĕсене, ятарлă [[сывлăх культури]]н никĕсне хывнă.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/24585929/ |author=Andrea Ruzza |title=Nonpsychotic mental disorder after open heart surgery |publisher=Asian Cardiovascular and Thoracic Annals (2014) |accessdate=11 January 2026 |archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df=}}
&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20210414084139/https:/24tv.ua/ru/amosov_pervim_provel_protezirovanie_klapana_na_serdtse_n389630 |title= Амосов первым провёл протезирование клапана на сердце. |publisher=24tv.ua |accessdate=17 October 2022 |archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=163 |title=Профессор В. А. Скумин |publisher=kult-zdor.ru |accessdate=07 April 2019 |archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df=}}&lt;/ref&gt;

[[Медицина]] ăслăхĕн тĕллевĕсенчен пĕрри – чĕре чирĕсене сиплес меслетсене эффективлăрах тăвасси, мĕншĕн тесен çак чирсене пула нумай çын сусăр юлаççĕ, çĕре кĕреççĕ. [[Кардиохирурги]] практикинче çĕнĕ меслетсемпе анлă усă курма пуçлани халиччен сыватайман мильон чирлекенсен пурнăçне тăсма тата ĕçе юрăхлă пулма майсем уçса парать. Хальхи вăхăтра чĕрен клапăн аппаратне лартасси ăнăçлă пулса пырать.

Чĕре хирургине нумай хушă кивĕлле терапи меслĕчĕсемпе сипленĕ хыççăн сиплев учрежденине лекнĕ амак пуснă çынсем ыттисенчен уйрăлса тăраççĕ. Çак чирпе аспланакансене чĕрене çав тери кăткăс операци тума сĕнни шиклентерет, мĕншĕн тесен психологи тĕлĕшĕнчен çыншăн чĕре ытти органсенчен çӳллĕрех туйăнать. Вăл [[юн]] уçласа куçаракан ахаль насос çеç мар, пурнăç шăпине тытса пыракан орган, И. П. Павлов каланă пек, «сисĕмлĕ чун органĕ».&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://web.archive.org/web/20220303113353/https://vithram.by/zachem-cheloveku-serdce-ili-sto-voprosov/|title=Зачем человеку сердце |publisher=«Медицинский вестник», № 40 (1187) от 2 октября 2014 г |accessdate=10 December 2023 |archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df=}}&lt;/ref&gt;

Чирлĕ çыннăн [[психика|психикине]] операци умĕнхи тапхăрти [[кардиохирурги]] лару-тăрăвĕ хăйĕн пулăмĕпе экстремаллă пулнă май япăх витĕм кӳрет. Сурана каснă хыççăн чирлисен кăмăл-туйăмĕ улшăнать. Çакă кардиохирургин хăйне евĕрлĕхĕпе, организма лартнă протез ĕçлеме пуçланипе çыхăннă.
Чĕре çине клапăнсем лартнă хыççăн [[психологи]] тĕлĕшĕнчен ытларахăшĕн ятарлă симптомокомплекс пуçланать. Ăслăхра ăна Скумин синдромĕ теççĕ.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.fandom.com/ru/wiki/Синдром_Скумина |title=Синдром Скумина |publisher=science.fandom.com |accessdate=03 May 2026 |archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df=}}&lt;/ref&gt;

== Этиопатогенетика ==
[[Image:Prosthetic_Cardiac_Ball_Valves.jpg|thumb|1.&amp;nbsp;Starr-Edwards Herzklappe 2.&amp;nbsp;Starr-Edwards Herzklappe 3.&amp;nbsp;Smeloff-Cutter Herzklappe]]

Этиопатогенетика механизмĕсем çак условисенчен пулса каяççĕ:
# [[Чĕре]] ĕçленĕ чухне уйрăм шав кăларакан протезра сасă пурри. Ăна пула организмра çакăн пек ĕç пулса иртет: пуç мими чĕре ĕçленĕ май пулакан вибрацине хăлха анализаторĕ патне сигнал ярать. &lt;ref&gt;Бачериков Н. Е., Михайлова К. В. Соматогенные психические расстройства // [http://www.5port.ru/bacherikov/clinical_psych Клиническая психиатрия] / Под ред Н. Е. Бачерикова. — Киев: Здоров’я, 1989. — С. 245. — 40 000 экз. — ISBN 978-5-311-00334-6.&lt;/ref&gt;
# Чĕре аппаратчĕн мышцисене, пысăк юн тымарĕсене сурана каснă чухне сусăрлатни.
# Йывăр чĕре çитменлĕхĕпе чирлесе кайнисен психика тата вăй-халĕ хавшани.
Кардиохирурги ситуацийĕ чирлисене икĕ ĕçрен пĕрне суйлама хистет:
# операци тума килĕшмелле те - вара сывлăха сиплеме майсем уçăлаççĕ, çав вăхăтрах пурнăçшăн хăрушлăх сиксе тухать;
# операци тума килĕшмелле мар – вара чир аталаннăçемĕн хирурги пулăшма пултарайманнипе те килĕшмелле.
Операци умĕнхи тата сурана каснă тапхăрта психологи енчен пурнăçшăн кĕрешес тĕллев çирĕп пулсан каярах вăл тĕллев чакать. Çак пулăма Скумин «психологи дестибилизацийĕ» тенĕ. Операци хыççăн чирлисем йĕркеллех сипленсе пыраççĕ пулин те, пĕтĕмĕшле туйăм хавшани çинчен пĕлтереççĕ. Вĕсен операци уссине шанмасăр иккĕленÿсем çуралаççĕ. Çавăнпа çак çынсем хăйсен тимлĕхне имплантант ĕçлени çинче палăртаççĕ.
Темиçе клапăна протез лартнисен Скумин синдромĕ митраль клапăнне улăштарнисенчен 2,6 хут, аорта клапăнне улăштарнисенчен вара 5,7 хут ытларах пулать. Аорта протезировани тунă чух пĕр клапăнне çеç улăштарсан синдром митраль пĕр клапăнне улăштарнинчен 2,2 хут сахалтарах аталанать. Синдром аталанăвĕ çине чирлисен пăсăк кăмăл-туйăмĕ витĕм кÿрет, вăл протез лартма килекенсен 81,9% курăнать.

== Клиникăри сăнавĕ ==
Скумин синдромĕн клиникăри сăнавĕ хăйне евĕрлĕ. Чирлекенсен шухăшĕ, тыткаларăшĕ улшăнать. Вĕсен пĕтĕм тимлĕхĕ протез ĕçлени тавра çаврăнать. Чирлĕ çын (протез лартнă çын) вĕçĕмсĕр чĕре тапнине сиссе тăрать, чĕрене урăхла туйма пуçлать, унăн ятарлă клапăнĕсем çĕмĕрĕлсе каяс, шарикĕсем çурăлса каяс, протез уйрăлса каяс шикленÿ çуралать. Çыннăн кăмăлĕ пусăрăнать, ăна тунсăх пусать («чĕрери тимĕрпе», «пурнăç моторĕн» протезĕпе мĕнле пурăнмалла ?). Хăй çине алă хурас хăрушлăх та пур.

Чирлекенсен хăшĕ-пĕрри хăйсене упрас тесе çăмăл ĕçрен пăрăнаççĕ, ятарлă клапăнĕсем вăхăтсăр юрăхсăра тухасран хăраса çуран та уçăлса çӳремеççĕ, ятарлă сиплев хатланăвĕсене те тумаççĕ.
Чирлисенчен 79,6% çĕрлехи ыйхă пăсăлнипе хĕн курать. Çĕрле протез шакканă май çывăрса каяймасть, сехечĕ-сехечĕпе чĕре ĕçленине итлесе, шакканин шутне шутласа выртать, протез шакканин ритмне, мелодине тăнлать. Кăнтăрлахи шавпа вара тарăн ыйхăпах çывăрма пултарать.

Неврологи енчен те улшăнусем пулаççĕ - кăкăр шăмми тата ыйхă артери тавра ыратнăн туйăнать, юн пусăмĕ улшăнать.

Скумин синдромĕн клиника сăнавĕ çителĕклĕ уçăмлă тата унăн аталанăвĕ кăтартуллă. Тĕп психопатологи радикалĕн характерлă улшăнăвĕ туйăнать. Малтан сенестопатика-ипохондрика аталанать, ун хыççăн абсессивлă фобика туйăмĕ пăсăлать, кайран анксиоз-депресси туйăмĕ çирĕпленет.

Чĕре клапăнĕсене улăштарнă çыннăн маларах асăннă пек реакци аталанать. Тĕпченĕ май протез лартнă çынсен ытларахăшĕн психики пăсăлать. Вĕсем реабилитаци программине пăхăнасшăн мар. Çакăн пек çынсем валли ятарлă психотерапи тата психопрофилактика мероприятийĕсем йĕркелемелле.

== Кардиохирургинчи психопрофилактика тата психотерапи ==
В.А.Скуминăн çак структура çакăн пек тапхăрсене пайланать: хатĕрленӳ тата седативлă мобилизаци.
Хатĕрленӳ тапхăрĕ операци умĕн 6-12 кун хушши тăсăлать. Унăн тĕллевĕсем:
# [[Психика]] халне тимлесси;
# [[Пcихотерапи]] тĕлĕшĕнчен хутшăнăва çирĕплетесси;
# [[Психологи]] тĕлĕнчен чĕре аппарачĕн клапăнне улăштарма хатĕрлесси. Психопрофилактика условийĕсене тивĕçлĕ кĕтсе илме вĕрентесси, психикăна амантакан пулăмсем пирки асăрхаттарасси, эмоци енчен усал хыпарсенчен хӳтĕлесси, производствăри тата килти ĕç вăхăтне кĕскетесси, гигиена тĕлĕшĕнчен лайăх условисем туса парасси, пĕлӳпе опыта вырăнлă усă курасси.

В.А.Скумин профессорăн [[сывлăх]] культурин вĕрентĕвĕ организма çутă пуласлăх, ăнланулăх çуратать, çыннăн кăмăлне йĕркелет, сывлăха çирĕплетме тата активлă пурнăç патне çитме хистет,
Космос Саккунĕпе килĕшӳллĕн савăнăçлă сипленес тата реабилитаци мероприятисене ирттерме майлă шухăша чуна кĕртет.

Седативлă мобилизаци тапхăрĕ 2-4 эрне тăсăлать. Тапхăрăн тĕллевĕсем:
# [[Операци]] тунисене лăплантарасси;
# Операци хыççăнхи вăй-хал туйăмне тĕрĕс ăнланма пулăшасси;
# Хастар çынлăх позицийĕсене палăртасси.

Психотерапи мелĕсенчен [[Скуминăн психотренингĕ]] питĕ тухăçлă. Çак тренинг пилĕк ĕçрен тăрать: 
# «Мышцăсене çемçетни» - ура, алă, кĕлетке, мăй, пуç мышцисене майĕпен çемçетсе пырасси. Çак чирпе асапланакансен уйрăмлăхне шута илсе ал сыппи, çурăм, пит мышцисем çине ытларах тимлĕ шута илмелле. 
# «Ăшă» - урасене, алăсене, кăкăр шăммине, мăя, пуçа ăшăра тытасси, мĕншĕн тесен Скумин синдромĕллĕ çынсем ал-ура шăннипе аптраççĕ. Çак туйăмран хăтăлни позитивлă пулма çеç мар, чире кĕрешсе ирттерме пулăшать. 
# «Сывлăша вĕçсе хăпарни» - ятарлă хăтланусем туса ӳт-пĕве туйма пăрахтарни. Ку ĕçе тума хăнăхсан çак симптомпа аптракансен тăтăшах килекен ырату йывăрлăхе чакать. Чирлекенсем хăйсене çăмăлрах туяççĕ, кăмăл-туйăм лайăхланать. 
# «Хăйне хăй ĕнентерни» - кунта ятарлă сыватмалли тĕллевсемпе усă курмалла. Вĕсем протез ĕçлени çине адекватлă пăхма, ыйхăна йĕркелесе яма, шикленĕве сирсе яма, çыннăн шалти ресурсĕсене чĕртме пулăшмалла. 
# «Хастарланни» - чир пирки çеç шухăшламан пусăрăнчăк кăмăллă çынсене вырăнтан тапратасси. Организмра çĕнĕ энерги, вăй-хал кĕртни сывлăха малалла çирĕплетме пулăшать.

В.А.Скуминăн çак пиллĕк хатланăвĕ психикăна сиплев хыççăн кирлĕ виçере йĕркелесе яма чи паха та тĕллĕ мел пулса тăрать. Вăл психика халне хăвăрт çирĕплетет тата чирлĕ çынна хăйне юратма, сывлăхĕ çине хавас кăмăлпа пăхма шанăç парать.

Пĕтĕмĕшле каласан, çак чирпе асапланакансене сиплес программăна психика реабилитацине йĕркелесе ирттернипе психопатологи аталанассине вăхăтра сирсе ярать, çыннăн сывлăх шайне çĕклет, хăйсене çемьере тата ĕçре ыттисемпе пĕр тан туйма пулăшать&lt;ref&gt;Bendet, Ya. A.; Morozov, S. M.; Skumin, V. A. (1980). [https://hollis.harvard.edu/primo-explore/fulldisplay?docid=TN_cdi_proquest_miscellaneous_75173991&amp;context=PC&amp;vid=HVD2&amp;lang=en_US&amp;search_scope=everything&amp;adaptor=primo_central_multiple_fe&amp;tab=everything&amp;query=creator,exact,Skumin,%20V%20A,AND&amp;sortby=rank&amp;mode=advanced&amp;offset=0 &quot;Psychological aspects of the rehabilitation of patients after the surgical treatment of heart defects&quot; Psikhologicheskie aspekty reabilitatsii bol'nykh posle khirurgicheskogo lecheniia porokov serdtsa.] Kardiologiia 20 (6): 45–51.&lt;/ref&gt;

== Çавăн пекех ==
* [[Чĕре]]
* [[Кардиохирурги]]
* [[Скумин Виктор Андреевич]]
* [[Скумин микстури]]
* [[Скуминăн психотренингĕ]]
* [[Сывлăх культури]]

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
* Амосов Н. М., Бендет Я. А. Терапевтические аспекты кардиохирургии. — Киев: Здоров’я, 1983. — 296 с.
* Бендет Я. А., Морозов С. М., Скумин В. А. [https://biblmdkz.ru/articles/kardiologiia.html Психологические аспекты реабилитации больных после хирургического лечения пороков сердца] // Кардиология. — 1980. — № 6. — C. 45—50.
* Бобина Л. А. [http://kult-zdor.ru/?page_id=906 Синдром Скумина как нозологическая форма] // К Здоровью через культуру. — 2010. — № 18. — С. 22-36. ISSN 0204-3440
* Клиническая психиатрия. Под ред. Н. E. Бачерикова. — Киев: Здоров’я, 1989. — 512 с. ISBN 978-5-311-00334-6
* [[Скумин, Виктор Андреевич|В. А. Скумин]]. [https://biblmdkz.ru/articles/nmd.html Непсихотические нарушения психики у больных с приобретёнными пороками сердца до и после операции]. // Журнал невропатологии и психиатрии им. С. С. Корсакова. — 1982. — Вып.11. — C. 1730—1735.
* Скумин В. А. [https://biblmdkz.ru/78_.html К проблеме психологической реабилитации больных с искусственными клапанами сердца]. — В кн.: Совершенствование хирургического лечения пороков сердца. Киев: Здоров’я, 1978, с. 38 — 41.
* Скумин В. А. [https://biblmdkz.ru/78.html Некоторые особенности нервно-психической сферы у больных с протезами клапанов сердца]. — Там же. — с. 41 — 43.
* Скумин В. А. [https://biblmdkz.ru/k78.html Значение и особенности психотерапевтической тактики в предоперационной подготовке больных к протезированию клапанов сердца]. — В кн.: Материалы конференции по неврозам. — Кострома, 1978, с. 54 — 55.
* Скумин В. А. [https://biblmdkz.ru/articles/c1978.html Организационная структура психотерапевтической помощи в хирургии приобретённых пороков сердца в аспекте задач реабилитации]. — В кн.: Шестой съезд невропатологов и психиатров УССР. — Харьков, 1978, с. 54 — 55.
* Скумин В. А. [https://biblmdkz.ru/articles/28878.html Состояние интеллектуально-мнестических функций у больных с приобретёнными пороками сердца до и после операции]. — В кн.: Первый съезд кардиологов УССР. — Киев, 1978, с 288.
* Скумин В. А. [https://biblmdkz.ru/ms79.html Роль медицинской сестры в медико-психологической реабилитации больных с искусственными клапанами сердца // Медицинская сестра. — 1979. — № 9. — C. 44 — 45.]
* Скумин В. А. [https://biblmdkz.ru/articles/7579.html О социально-трудовой и психической адаптации больных с ревматическими пороками сердца, перенёсших кардиохирургическую операцию]. — В кн.: Процессы адаптации и компенсации в кардиологии. — Киев, 1979, с. 75 — 77.
* Скумин В. А. [https://biblmdkz.ru/articles/4180.html Вегетативные нарушения в структуре кардиопротезного психопатологического синдрома]. — В кн.: Центральная регуляция вегетативных функций. Тбилиси, 1980, с. 41 — 42.
* Скумин В. А. [https://biblmdkz.ru/t80.html Психологические аспекты реабилитации больных, оперированных по поводу приобретённых пороков сердца]. — В кн.: Реабилитация при ИБС и пороках сердца. — Горький, 1980, с. 136—138.
* Скумин В. А. [https://biblmdkz.ru/m12.html Психотерапия и психопрофилактика в системе реабилитации больных с протезами клапанов сердца]. Методические рекомендации МЗ УССР. Киев, 1980. — 16 с.
* Скумин В. А. Психическое и соматическое в структуре кардиопротезного психопатологического синдрома. — В кн.: Клиника, диагностика, лечение нейрогенных соматических заболеваний. Пермь, 1981, с. 194—195.
* Скумин В. А. [https://biblmdkz.ru/is.html Искусство психотренинга и здоровье]. — Харьков, 1993. — 32 с. ISBN 978-5-86389-002-9
* Скумин В. А., Бобина Л. А. [https://biblmdkz.ru/pr.html Пропедевтика культуры здоровья]. Новочебоксарск: Терос, 1994. — 192 с. ISBN 978-5-88167-002-3
* Скумин В. А. [https://biblmdkz.ru/sl.html Культура здоровья. Избранные лекции]. — Чебоксары, 2002. — 264 с. ISBN 978-5-88167-019-1
* Филатов А. Т., Скумин В. А. [https://biblmdkz.ru/m6.html Психопрофилактика и психотерапия в кардиохирургии]. — Киев: Здоров’я, 1985. — 72 с.

== Каçăсем ==
*{{cite web|url=https://psy-92.net/2020/10/16/syndrome-de-skoumine/ |author=Rodolphe Oppenheimer |title=Qu'est ce que le Syndrome de Skoumine? |access-date=11 June 2023 ||archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301063809/https://psy-92.net/2020/10/16/syndrome-de-skoumine/|archivedate=1 March 2021|url-status=live}}
* {{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=906 |title=Синдром Скумина как нозологическая форма |publisher=kult-zdor.ru |accessdate=09 April 2019 |archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df=}}
* {{cite web |url=https://psychology.wikia.org/wiki/Skumin_syndrome |title=Skumin syndrome |publisher=psychology.wikia.org |accessdate=16 April 2026 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20220124041106/https://psychology.fandom.com/wiki/Skumin_syndrome |archivedate=24 January 2022 |deadurl= |df=}}
* {{cite web |url=http://www.i-professionnel.com/sante/syndrome-skumin-encyclopedie-medicale-6167.html |title=Encyclopédie médicale: Syndrome de Skumin |publisher=I-professionnel.com |accessdate=24 December 2014 |archiveurl=http://www.webcitation.org/6grQqqOSc  |archivedate=18 April 2016}}
* {{cite web |url=https://wikimonde.com/article/Syndrome_de_Skoumine |title=Syndrome de Skoumine |publisher=wikimonde.com |accessdate=10 April 2019 |archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df=}}
* {{cite web |url=https://руни.рф/Синдром_Скумина |title=Синдром Скумина |publisher=Энциклопедия Руниверсалис |accessdate=09 January 2026}}

==Видео==
* {{cite web |url=https://www.youtube.com/watch?v=F4Z99X5Gc9s |author=|title=Кардиопротезный психопатологический синдром  (синдром Скумина) |publisher=Youtube.com |accessdate=22 March 2019}}

[[Категори:Медицина]]
[[Категори:Психологи]]
[[Категори:Чĕре тӳрлетни]]</text>
      <sha1>dhv3i6i8u3q9xagu805dlti1p78y7ac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спиридонова Мария Александровна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27792</id>
    <revision>
      <id>873609</id>
      <parentid>803739</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T08:12:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873609</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12022" sha1="cf69uelxchgkzox9ojmree2j3bqshaq" xml:space="preserve">{{Пайăр çын
|ят              = Мария Александровна Спиридонова
|портрет          = MarijaSpiridonova.jpg
|калăпăш           = 200px
|ăнлантару         = 
|çуралнă чухнехи ят = 
|ĕçлев тĕсĕ = [[революционер]]
|çурална вăхăт    = 16.10.1884
|çуралнă вырăн   = {{çуралнă вырăн|Тамбов}}, [[Тамбов кĕперни]]
|гражданлăх =
|пăхăнуллăх =
|вилнĕ вăхăт = 11.9.1941
|вилнĕ вырăн = Упа вăрманĕ, [[Орёл облаçĕ]]
|ашшĕ =
|амăшĕ =
|упăшки = И. А. Майоров
|ачасем =
|чыславсемпе парнесем =
|сайт =
|тĕрлĕ =
}}
{{пĕлтерĕшсем|Спиридонова|Спиридонова (хушамат)|пĕр хушаматлисем пирки}}
'''Мари́я Алекса́ндровна Спиридо́нова''' ([[юпа, 16]] [[1884]], [[Тамбов]] — [[авăн, 11]] [[1941]], Упа вăрманĕ, [[Орёл]] çумĕнче) — раççей революционерĕ, [[сулахай эсерсем|сулахай эсерсен]] партин ертӳçисенчен пĕри.

== Кун-çулĕ ==
[[Тамбов]]ра [[коллеги секретарĕ]]н çемьинче çуралса ӳснĕ. 1902 çулта Тамбоври хĕрарăм гимназинчен вĕренсе тухать. Кĕперне дворян пухăвĕнче кантор ĕçĕсене туса пынă. [[Эсер]]сен вырăнти йĕркелĕвне хутшăнать, партин çапăçу дружинине кĕрет. 1905 çулхи пуш уйăхĕнче демонстрацие хутшăннăсăн аресленĕ, кĕçех ирĕке кăларнă.

1906 çулхи  кăрлачăн 16-мĕшĕнче вăл [[Борисоглебск]] вокзалĕнче  VI класри граждан чиновникне — тамбов кĕпернетĕрĕн канашçине [[Луженовский|Г. Н. Луженовскине]] пиллĕк пульăпа персе вилмеллех амантать. Спиридонова хăйех çак акцине тума килĕшет, малтан вăл Луженовскине станцисенче, пуйăссенче темиçе кун хушши йĕрлесе çӳрет. Луженовскине пенĕ хыççăн вăл перĕнсе вилĕме тупасшăн пулнă, анчах та ĕлкĕреймен — пĕр касак чупса пырса прикладпа çапса анраттарса ярать. Спиридоновăна тискеррĕн хĕнĕççĕ, çакна ăна тĕрмере пăхнă тухтăр нумай суран тупса палăртнă. 1906 çулхи пушăн 12-мĕшĕнче Мускав вăрçă тăрăхĕн сучĕн килнĕ комиссин тивлечĕпе Спиридоновăна вĕренпе çакса вилĕме яма йышăннă. Вунулттă кун тăршшĕ вăл вилĕме кĕтсе ларать, çак самантсем этеме ĕмĕрлĕхех улăштараççĕ, тесе асăнать каярах Спиридонова. Мария вилĕме тивĕçлĕ кĕтсе илеймессинче шикленнĕ, вара вăл çакăр çемçинчен этем кĕлеткине йăваласа, çӳç çине çакса темиçе сехет сулласа ларнă.&lt;ref&gt;Адвокатом у Спиридоновой был [[Присяжный поверенный]]  [[Тесленко, Николай Васильевич|Н. В. Тесленко.]]&lt;/ref&gt; Пушăн 28-мĕшĕнче ăна вилĕме вĕçĕмсĕр каторгă çине куçарни пирки пĕлтереççĕ, айапа вăл [[Нерчь каторги]]нче тӳсет.

Февраль революцийĕ хыççăн ăна юстици министрĕ [[Керенский Александр Фёдорович|А. Ф. Керенский]] хушнипе ирĕке кăлараççĕ, 1917 çулхи пушăн 8-мĕшĕнче вăл [[Чита|Читана]] килет&lt;ref name=autogenerated2&gt;Известия Петроградского Совета Рабочих и Солдатских Депутатов 9 марта 1917 года&lt;/ref&gt;, унтан вара çу уйăхĕнче [[Мускав]]а çитет те сулахай эсерсен хушшинче паллă  роле алла илет. Партин сулахай çуначĕн оргбюроне кĕрсе,  Петроград организацисенче вăй хурса тăрăшать, çар чаçĕсенче, ĕçтĕшсем хушшинче вăрçăна чарма, çĕре — çĕр ĕстĕшĕсене пама, влаçа Канашсене пама ӳкĕтлет. Çаплах вăл [[Земля и воля (хаçат)|«Земля и воля»]] хаçатне çырать, [[Наш путь (журнал)|«Наш путь»]] журналăн редакторĕ пулать, [[Знамя труда (хаçат)|«Знамя труда»]] хаçатăн редколлегинче тăрать; программăсене сĕнсе калаçать. Спиридоновăна Ятарлă тата II Пĕтĕм Раççейри çĕр ĕçтешĕсен съезчĕсенче председателе суйланă, [[ТĔК]] тата [[ВЦИК]] çĕр ĕçтешĕсен секцисенче ĕçленĕ.

Большевиксемпе пĕрле ĕçмеллине Спиридонова чĕрипе туять. «Пире вĕсен тӳркес мелĕсем килĕшмеççĕ пулсан та, — каланă вăл 1917 çулхи чӳкĕн 21-мĕшĕнче ПЛСР(и) I съездĕнче, — çапах та эпир вĕсемпе тачă ĕçлетпĕр, мĕншĕн тесен вĕсем хыççăн халăх пырать». Унăн шухăшĕпе большевиксен сĕмĕ вăхăтлă пулать, мĕншĕн тесен вĕсене «курайманлăх ертсе пырать», çапла ĕнтĕ революцин иккĕмĕш тапхăрĕнче большевиксен ăнăçу пулмасть.
Çак тапхăр, унăн ĕмĕчĕпе, «социаллă революципе» тапранать, вăл кĕçех хыпса тухать, анчах та ăнăçу шанăçĕ тĕнчипе сарăлсан кăна килет. Октябрь революцийĕ «политика» енлĕ çеç, тĕнчери революцин пуçламăшĕ шутланать. Канашсене Спиридонова «халăх кăмăлĕн чи тулли кăтартăвĕ» тесе хакланă.

1917 ç. Чӳкĕн 18-мĕшĕнче канашăлва пухăннă сулахай эсерсем хăйсене ПЛСР Пĕрремĕш съезчĕ тесе шутлама сĕннĕ. Спиридонова сулахай эсерсем ПСР нумай пуласса шаннă. Çав вăхăтрах Ятарлă тата II Пĕтĕм Раççейри çĕр ĕçтешĕсен депутачĕсен съездĕсенче Спиридонова сулахай эсерсем майлă çĕр ĕçтешĕсен чылайрăхăшне çавăрма кирлĕ ĕçе тăвать. «Пирĕн çамрăк партин, — каланă вăл ПЛСР  I cъездĕнче, — çĕр ĕçтешĕсен кăмăлне çавăрмалла». Спиридонова ятне сулахай эсерсен ТК ăнсăртран мар усă курма шутланă. Асапланнă хĕрарăмăн ореолне пула халăх ăна кăмăлланă, çаплах вăл çĕр ĕçтешĕсен нушине пĕлекен чаплă оратор, публицист тата политика ĕçченĕ пулнă. Джон Рид ăна çак самантра «Раççейре чи халăх кăмăллакан тата хисеплекен хĕрарăм» тесе асăнать.

[[1918]] çулхи кăрлачра Спиридонова [[III Пĕтĕм Раççейри Канашсен съезчĕ|III Пĕтĕм Раççейри Канашсен съездĕнче]] [[Çĕре социализацилес саккун]]а йышăнма сĕнет.

== Вуламалли ==
* ''Кравченко Т.'' Возлюбленная террора. Серия: Женщина-миф. — М.: Олимп; Смоленск: Русич, — 1998. — 474 с. — 11 000 экз.
* ''Мещеряков Ю. В.'' Мария Спиридонова. Страницы биографии. — Тамбов: Центр-пресс, 2001. — 178 с.
* ''Безбережьев С. В.'' Мария Александровна Спиридонова // Вопросы истории. — 1990. — № 9. — С. 65—81.
* «Она могла умереть…»: (М. А. Спиридонова в тюремной психиатрической больнице) / Публ. подгот. Крылов В. В., Павлова Т. Ф. // Кентавр. — 1994. — № 1. — С.49—60.
* ''Лавров В. М.'' Мария Спиридонова: террористка и жертва террора: Повествование в документах / В. М. Лавров — М.: Прогресс-Академия, 1995. — 288 с.
* ''Рид Дж.'' 10 дней, которые потрясли мир. М. 1957, с. 247
* ''Владимирова В.'' Левые эсеры в 1917—1918 гг.- Пролетарская революция, 1927, № 1, с.112.
* Протоколы I съезда ПЛСР&quot;, М., 1918,с.34-35.

== Каçăсем ==
* ''Спиридонова М. А., Спиридонова А. Я.'' [http://www.a-z.ru/women/texts/lavrov1r.htm Çырусем]
* ''Владимиров В. Е.'' [http://www.a-z.ru/women/texts/lavrovr.htm По делу Спиридоновой]
* [http://revolt.anho.org/archives/1143 Открытое письмо Марии Спиридоновой ЦК партии большевиков. Ноябрь 1918.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090514074530/http://revolt.anho.org/archives/1143 |date=2009-05-14 }}
* ''Леонтьев Я. В.'' [http://socialist.memo.ru/firstpub/y06/leont01.htm Об образе Марии Спиридоновой в прологе поэмы Б. Л. Пастернака «Девятьсот пятый год»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210429155945/http://socialist.memo.ru/firstpub/y06/leont01.htm |date=2021-04-29 }}
* [http://2003.novayagazeta.ru/nomer/2003/60n/n60n-s24.shtml «Карательная психиатрия»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080116052024/http://2003.novayagazeta.ru/nomer/2003/60n/n60n-s24.shtml |date=2008-01-16 }} Статья в «Новой газете» 18.08.2003

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

[[Категори:Тамбов облаçĕнче çуралнисем]]
[[Категори:Орёл облаçĕнче вилнисем]]
[[Категори:Пайăр çынсем:Ĕпхӳ]]
[[Категори:Пайăр çынсем:Байкал лешьен]]
[[Категори:Ярославль тĕрминче ларнăскерсем]]
[[Категори:Эсерсем]]
[[Категори:Раççей империн революционерĕсем]]
[[Категори:Раççей империн террорисчĕсем]]
[[Категори:Персе пăрахнăскерсем]]
[[Категори:Вĕлернĕ революционерсем]]
[[Категори:Вĕлернĕ политиксем]]
[[Категори:Пĕтĕм Раççейри Йĕркелев пухăвĕн пайташĕсем]]</text>
      <sha1>cf69uelxchgkzox9ojmree2j3bqshaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Скуминăн психотренингĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55116</id>
    <revision>
      <id>873583</id>
      <parentid>863204</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>КӗлчечекМ</username>
        <id>15937</id>
      </contributor>
      <origin>873583</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6145" sha1="56m5k3lfcu3h7bt5n3uf2mioqq8rw6k" xml:space="preserve">[[File:VicSk2024.jpg |right |thumb |240px |[[Скумин Виктор Андреевич|В. А. Скумин]], 2024 çул.]]

'''Скуминăн психотренингĕ''' - психотерапи, психопрофилактика меслечĕ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.wikia.org/ru/wiki/%D0%9F%D1%81%D0%B8%D1%85%D0%BE%D1%82%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B3_%D0%BF%D0%BE_%D0%A1%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D1%83 |title=Скуминăн психотренингĕ|publisher=science.wikia.org|accessdate=08 May 2019|archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://progavrichenko.ru/reabilitaciya-invalidov/psixotrening-po-skuminu.html |title=Психотренинг по Скумину|publisher=progavrichenko.ru|accessdate=20 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211121104629/https://progavrichenko.ru/reabilitaciya-invalidov/psixotrening-po-skuminu.html |archivedate= 21 November 2021 |deadurl= |df= }}&lt;/ref&gt;. Çак тренинг пилĕк ĕçрен тăрать:
* «Мышцăсене çемçетни» - ура, алă, кĕлетке, [[мăй]], [[пуç]] мышцисене майĕпен çемçетсе пырасси. Çак чирпе асапланакансен уйрăмлăхне шута илсе ал сыппи, çурăм, пит мышцисем çине ытларах тимлĕ шута илмелле.
* «Ăшă» - урасене, алăсене, кăкăр шăммине, мăя, пуçа ăшăра тытасси, мĕншĕн тесен [[Скумин синдромĕ | Скумин синдромĕллĕ]] çынсем ал-ура шăннипе аптраççĕ. Çак туйăмран хăтăлни позитивлă пулма çеç мар, чире кĕрешсе ирттерме пулăшать.
* «Сывлăша вĕçсе хăпарни» - ятарлă хăтланусем туса ӳт-пĕве туйма пăрахтарни. Ку ĕçе тума хăнăхсан çак симптомпа аптракансен тăтăшах килекен ырату йывăрлăхе чакать. Чирлекенсем хăйсене çăмăлрах туяççĕ, кăмăл-туйăм лайăхланать.
* «Хăйне хăй ĕнентерни» - кунта ятарлă сыватмалли тĕллевсемпе усă курмалла. Вĕсем ыйхăна йĕркелесе яма, шикленĕве сирсе яма, çыннăн шалти ресурсĕсене чĕртме пулăшмалла.
* «Хастарланни» - организмра çĕнĕ энерги, вăй-хал кĕртни [[сывлăх | сывлăха]] малалла çирĕплетме пулăшать.
[[Скумин Виктор Андреевич|В.А. Cкуминăн]] çак пиллĕк хатланăвĕ [[Психика | психикăна]] сиплев хыççăн кирлĕ виçере йĕркелесе яма чи паха та тĕллĕ мел пулса тăрать. Вăл психика халне хăвăрт çирĕплетет тата чирлĕ çынна хăйне юратма, сывлăхĕ çине хавас кăмăлпа пăхма шанăç парать.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
* [[Бобина Людмила Анатольевна|''Бобина Л. А.'']] [http://kult-zdor.ru/?page_id=906 Синдром Скумина как нозологическая форма] // К Здоровью через культуру. — 2010. — № 18. — С. 22-36. ISSN 0204-3440
* {{кĕнеке |автор = [[Скумин Виктор Андреевич|Скумин В. А.]] |пай = |пуçелĕк=Искусство психотренинга и здоровье |тăван ят= |каçă= http://biblmdkz.ru/is.html |яваплă= |кăларăм= |вырăн=Харьков |издательство= |çул=1993 |том= |страницăсем= |страница =32 |isbn=5-86389-002-9 |тираж= }}
* {{кĕнеке |автор=Филатов А. Т., [[Скумин Виктор Андреевич|Скумин В. А.]] |пай = |пуçелĕк=Психопрофилактика и психотерапия в кардиохирургии |тăван ят= |каçă=http://biblmdkz.ru/m6.html |яваплă= |кăларăм= |вырăн=Киев |издательство= Здоров’я |çул=1985 |том= |страницăсем= |страница=72 |isbn = |тираж = }}

==Çавăн пекех пăхăр==
*[[Скумин Виктор Андреевич]]
*[[Скумин синдромĕ]]
*[[Скумин микстури]]
*[[Сывлăх культури]]
*[[Кардиохирурги]]

== Каçăсем ==
* {{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=2983 |title=Психотренинг по Скумину|publisher=kult-zdor.ru|accessdate=10 February 2019|archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df= }}
* {{cite web |url=https://psychology.wikia.org/wiki/Skumin_mind_control_method |title=Skumin mind control method|publisher=psychology.wikia.org|accessdate=03 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220217183007/https://psychology.fandom.com/wiki/Skumin_mind_control_method |archivedate=17 February 2022  |deadurl= |df= }}
* {{cite web |url=http://biblmdkz.ru/skumin_mind_control_method.html |title=Психотренинг по Скумину|publisher=biblmdkz.ru|accessdate=10 February 2019|archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df= }}

== Web-сайт ==
* {{cite web |author=Библиотека Культуры Здоровья. |url=https://gradmsk.ru/video/aebbdda61ab32177de11b7a698ea8900/?ysclid=mghkq9zf80760966706 |title=Психотренинг по Скумину в телепередаче &quot;Головные боли&quot; с участием врача-психотерапевта Л. А. Бобиной |lang=ru |website=gradmsk.ru |publisher=Город МОСКОВСКИЙ |date=2025 |access-date=8 October 2025}}

[[Категори:Сиплени]]
[[Категори:Сывлăх]]
[[Категори:Сывлăха сыхлани]]</text>
      <sha1>56m5k3lfcu3h7bt5n3uf2mioqq8rw6k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873584</id>
      <parentid>873583</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>КӗлчечекМ</username>
        <id>15937</id>
      </contributor>
      <origin>873584</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6063" sha1="a0sm0s2ub4g8up1whqz8aaamtcm9arz" xml:space="preserve">[[File:VicSk2024.jpg |right |thumb |240px |[[Скумин Виктор Андреевич|В. А. Скумин]], 2024 çул.]]

'''Скуминăн психотренингĕ''' - психотерапи, психопрофилактика меслечĕ&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.fandom.com/ru/wiki/Психотренинг_по_Скумину |title=Скуминăн психотренингĕ|publisher=science.fandom.com|accessdate=03 May 2026|archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df= }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://progavrichenko.ru/reabilitaciya-invalidov/psixotrening-po-skuminu.html |title=Психотренинг по Скумину|publisher=progavrichenko.ru|accessdate=20 June 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211121104629/https://progavrichenko.ru/reabilitaciya-invalidov/psixotrening-po-skuminu.html |archivedate= 21 November 2021 |deadurl= |df= }}&lt;/ref&gt;. Çак тренинг пилĕк ĕçрен тăрать:
* «Мышцăсене çемçетни» - ура, алă, кĕлетке, [[мăй]], [[пуç]] мышцисене майĕпен çемçетсе пырасси. Çак чирпе асапланакансен уйрăмлăхне шута илсе ал сыппи, çурăм, пит мышцисем çине ытларах тимлĕ шута илмелле.
* «Ăшă» - урасене, алăсене, кăкăр шăммине, мăя, пуçа ăшăра тытасси, мĕншĕн тесен [[Скумин синдромĕ | Скумин синдромĕллĕ]] çынсем ал-ура шăннипе аптраççĕ. Çак туйăмран хăтăлни позитивлă пулма çеç мар, чире кĕрешсе ирттерме пулăшать.
* «Сывлăша вĕçсе хăпарни» - ятарлă хăтланусем туса ӳт-пĕве туйма пăрахтарни. Ку ĕçе тума хăнăхсан çак симптомпа аптракансен тăтăшах килекен ырату йывăрлăхе чакать. Чирлекенсем хăйсене çăмăлрах туяççĕ, кăмăл-туйăм лайăхланать.
* «Хăйне хăй ĕнентерни» - кунта ятарлă сыватмалли тĕллевсемпе усă курмалла. Вĕсем ыйхăна йĕркелесе яма, шикленĕве сирсе яма, çыннăн шалти ресурсĕсене чĕртме пулăшмалла.
* «Хастарланни» - организмра çĕнĕ энерги, вăй-хал кĕртни [[сывлăх | сывлăха]] малалла çирĕплетме пулăшать.
[[Скумин Виктор Андреевич|В.А. Cкуминăн]] çак пиллĕк хатланăвĕ [[Психика | психикăна]] сиплев хыççăн кирлĕ виçере йĕркелесе яма чи паха та тĕллĕ мел пулса тăрать. Вăл психика халне хăвăрт çирĕплетет тата чирлĕ çынна хăйне юратма, сывлăхĕ çине хавас кăмăлпа пăхма шанăç парать.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Вуламалли ==
* [[Бобина Людмила Анатольевна|''Бобина Л. А.'']] [http://kult-zdor.ru/?page_id=906 Синдром Скумина как нозологическая форма] // К Здоровью через культуру. — 2010. — № 18. — С. 22-36. ISSN 0204-3440
* {{кĕнеке |автор = [[Скумин Виктор Андреевич|Скумин В. А.]] |пай = |пуçелĕк=Искусство психотренинга и здоровье |тăван ят= |каçă= http://biblmdkz.ru/is.html |яваплă= |кăларăм= |вырăн=Харьков |издательство= |çул=1993 |том= |страницăсем= |страница =32 |isbn=5-86389-002-9 |тираж= }}
* {{кĕнеке |автор=Филатов А. Т., [[Скумин Виктор Андреевич|Скумин В. А.]] |пай = |пуçелĕк=Психопрофилактика и психотерапия в кардиохирургии |тăван ят= |каçă=http://biblmdkz.ru/m6.html |яваплă= |кăларăм= |вырăн=Киев |издательство= Здоров’я |çул=1985 |том= |страницăсем= |страница=72 |isbn = |тираж = }}

==Çавăн пекех пăхăр==
*[[Скумин Виктор Андреевич]]
*[[Скумин синдромĕ]]
*[[Скумин микстури]]
*[[Сывлăх культури]]
*[[Кардиохирурги]]

== Каçăсем ==
* {{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=2983 |title=Психотренинг по Скумину|publisher=kult-zdor.ru|accessdate=10 February 2019|archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df= }}
* {{cite web |url=https://psychology.wikia.org/wiki/Skumin_mind_control_method |title=Skumin mind control method|publisher=psychology.wikia.org|accessdate=03 May 2026|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220217183007/https://psychology.fandom.com/wiki/Skumin_mind_control_method |archivedate=17 February 2022  |deadurl= |df= }}
* {{cite web |url=http://biblmdkz.ru/skumin_mind_control_method.html |title=Психотренинг по Скумину|publisher=biblmdkz.ru|accessdate=10 February 2019|archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df= }}

== Web-сайт ==
* {{cite web |author=Библиотека Культуры Здоровья. |url=https://gradmsk.ru/video/aebbdda61ab32177de11b7a698ea8900/?ysclid=mghkq9zf80760966706 |title=Психотренинг по Скумину в телепередаче &quot;Головные боли&quot; с участием врача-психотерапевта Л. А. Бобиной |lang=ru |website=gradmsk.ru |publisher=Город МОСКОВСКИЙ |date=2025 |access-date=8 October 2025}}

[[Категори:Сиплени]]
[[Категори:Сывлăх]]
[[Категори:Сывлăха сыхлани]]</text>
      <sha1>a0sm0s2ub4g8up1whqz8aaamtcm9arz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сывлăх культури</title>
    <ns>0</ns>
    <id>57495</id>
    <revision>
      <id>873581</id>
      <parentid>868864</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T19:36:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>КӗлчечекМ</username>
        <id>15937</id>
      </contributor>
      <origin>873581</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9365" sha1="iacsx5e0v6l66gwyo0dikssyva9tout" xml:space="preserve">[[File:Matsyaskumin.jpg |thumb |270 px |right |Падмаматсьясана. В. А. Скумин 72 çулта.]]
'''Сывлăх культури''' - çынна тата унăн [[сывлăх|сывлăхне]] тĕпчекен [[ăслăх]]. [[Çын]]нăн ăс-хакăл, [[психика]] тата ӳт-пӳ вăйĕсене мĕнле тĕрĕс аталантармаллине, хăйĕн таврашĕнчи хутлăхра епле тĕрĕс пурăнмаллине тĕпчет.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.fandom.com/ru/wiki/Культура_здоровья |title=Культура здоровья |publisher=science.fandom.com |accessdate=03 May 2026|archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df= }}&lt;/ref&gt;

Чи малтан «сывлăх культури» термина ăнлантарса 1968 çулта ăна пуплеве кĕртекен [[медицина]] ăслăхĕсен тухтăрĕ, педагогика тата [[психологи]] профессорĕ - [[Скумин, Виктор Андреевич|В.А. Скумин]].&lt;ref&gt;Ковалёва Е.А. [http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/006-Vpervye-termin-kultura-zdorovja-obosnoval-i-vvel-v-upotreblenie-v.html Педагогический совет. Культура здоровья учащихся как фактор здоровьесберегающей среды школы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170924094747/http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/006-Vpervye-termin-kultura-zdorovja-obosnoval-i-vvel-v-upotreblenie-v.html |date=2017-09-24 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://altermed.wikia.org/ru/wiki/%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8C%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0_%D0%97%D0%B4%D0%BE%D1%80%D0%BE%D0%B2%D1%8C%D1%8F |title=Культура здоровья |publisher=altermed.wikia.org |accessdate=17 June 2019|archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df= }}&lt;/ref&gt;

Сывлăх культурин  феноменне тĕпчес енĕпе тĕнчери саккăрмĕш хут иртекен «2012 çулхи ăслăх потенциалĕ» ăслăхпа практика тетел-конференцийĕнче, В.П. Мойсеюк хăйĕн ăслăх публикацинче В.А. Скумин 1995 çулта сывлăх культурин терминне шухăшласа тупнă ăнлавĕпе усă курнă.&lt;ref&gt;Мойсеюк В.П. [http://intkonf.org/moyseyuk-vp-suchasni-pidhodi-do-vivchennya-fenomenu-kulturi-zdorovya Современные подходы к изучению феномена культуры здоровья. Восьмая Международная научно-практическая интернет-конференция «Научный потенциал 2012».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303210639/http://intkonf.org/moyseyuk-vp-suchasni-pidhodi-do-vivchennya-fenomenu-kulturi-zdorovya/ |date=2016-03-03 }}&lt;/ref&gt; 

О.В. Верхорубовапа Н.А. Лобанов: сывлăх культурин теоретикĕсем, хăйсен ăслăх ĕçĕнче каланă тăрăх тата В.А. Скумин сывлăх культури концепципе килĕшӳллĕн, çыннăн сывлăхне ăс-хакăл, психика тата ӳт-пӳ сывлăхĕ палăртать.&lt;ref&gt;Верхорубова О. В., Лобанова Н. А. [http://cyberleninka.ru/article/n/mnogoobrazie-opredeleniy-fenomena-kultura-zdorovya-kak-pokazatel-ego-mnogogrannosti-v-pedagogicheskom-obrazovanii Многообразие определений феномена «культура здоровья» как показатель его многогранности в педагогическом образовании// Вестник Томского государственного педагогического университета: Научный журнал]. — Томск: 2012. — № 5.&lt;/ref&gt; Ăс-хакăл, психика тата ӳт-пӳ сывлăхĕ культурăн пысăкрах шайĕ патне çитме пулăшать.&lt;ref&gt;Скумин В. А. [https://biblmdkz.ru/sl.html Культура Здоровья : Избранные лекции]. — Чебоксары: К Здоровью через Культуру, 2002.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Скумин В.А., Бобина Л.А.  [https://biblmdkz.ru/pr.html Пропедевтика культуры здоровья]. — [[Çĕнĕ Шупашкар|Новочебоксарск]]: Терос, 1994.&lt;/ref&gt;

==Вуламалли==
*Скумин В.А., [[Бобина Людмила Анатольевна|Бобина Л.А.]] [https://biblmdkz.ru/v1.html Культура и здоровье — определение и синтез понятий: учебное пособие.] — [[Шупашкар|Чебоксары]]: Международное общественное Движение &quot;К Здоровью через Культуру&quot;, 2012. — 40 с. — ISBN 978-5-88167-036-8.
*Скумин В.А., Бобина Л.А.  [https://biblmdkz.ru/v2.html Концепция Учения о Культуре Здоровья: учебное пособие.] — Чебоксары: Международное общественное Движение &quot;К Здоровью через Культуру&quot;, 2012. — 35 с.  — ISBN 978-5-88167-037-5.
*Скумин В.А., Бобина Л.А. [https://biblmdkz.ru/v3.html Духовная основа Учения о Культуре Здоровья: учебное пособие.] — Чебоксары: Международное общественное Движение &quot;К Здоровью через Культуру&quot;, 2012. — 51 с.  — ISBN 978-5-88167-038-2.
*Скумин В.А., Бобина Л.А. [https://biblmdkz.ru/v4.html Действенная основа Учения о Культуре Здоровья: учебное пособие.] — Чебоксары: Международное общественное Движение &quot;К Здоровью через Культуру&quot;, 2012. — 43 с. — ISBN 978-5-88167-039-9.
*Скумин В.А., Бобина Л.А.  [https://biblmdkz.ru/v5.html Научная основа Учения о Культуре Здоровья: учебное пособие.] — Чебоксары: Международное общественное Движение &quot;К Здоровью через Культуру&quot;, 2012. — 48 с.  — ISBN 978-5-88167-040-5.
*Скумин В.А., Бобина Л.А. [https://biblmdkz.ru/v6.html Гимны Культуры Здоровья: учебное пособие.] — Чебоксары: Международное общественное Движение &quot;К Здоровью через Культуру&quot;, 2013. — 50 с.  — ISBN 978-5-88167-041-2.
*Скумин В.А., Бобина Л.А. [https://biblmdkz.ru/v7.html Праздники Культуры Здоровья : учебное пособие.] — Чебоксары: Международное общественное Движение &quot;К Здоровью через Культуру&quot;, 2013. — 50 с. — ISBN 978-5-88167-042-9.

==Асăрхавсем==
[[File:Lyudmila Bobina.jpg |thumb |270 px |right |Л. А. Бобина, 2019 çул]]
{{асăрхавсем}}

==Çавăн пекех пăхăр==
*[[Скумин, Виктор Андреевич]]
*[[Скуминăн психотренингĕ]]
*[[К здоровью через культуру (журнал)]]
*[[Тĕнчери «Культура урлă сывлăх патне» пĕрлĕх юхăмĕ]]
*[[Рерихизм]]
*[[Скумин синдромĕ]]
*[[Кардиохирурги]]
*[[Бобина Людмила Анатольевна]]
*[[Ауновская Ольга Константиновна]]

==Каçăсем==
*{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=5389 |title=Учение Скумина о Культуре Здоровья. ВИДЕОТЕКА |publisher=kult-zdor.ru |accessdate=24 March 2025}}
*Скумин В.А. [https://biblmdkz.ru/j1_2.html Культура Здоровья — наука Грядущего]// К Здоровью через Культуру. — 1995. — № 1.
*{{cite web |url=http://www.umsystem.edu/totalrewards/wellness/culture_of_health |title=Culture of Health |publisher=Unsystem.edu |accessdate=02 June 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210905112707/https://www.umsystem.edu/totalrewards/wellness/culture_of_health |archivedate=5 September 2021|url-status=live}}
*{{cite web |url=https://psychology.wikia.org/wiki/Victor_Skumin |title=Victor Skumin|publisher=psychology.wikia.org|accessdate=09 October 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220329195528/https://psychology.fandom.com/wiki/Victor_Skumin|archivedate=29 March 2022|url-status=live}}

==Видео==
* {{cite web |url=https://rutube.ru/plst/808394/ |author=|title=Поэзия Культуры Здоровья |publisher=rutube.ru |accessdate=05 January 2026}}

[[Категори:Медицина]]
[[Категори:Сывлăха сыхлавлăх]]
[[Категори:Культура]]
[[Категори:Педагогика]]
[[Категори:Сывлăха сыхлани]]
[[Категори:Сывлăх]]</text>
      <sha1>iacsx5e0v6l66gwyo0dikssyva9tout</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873582</id>
      <parentid>873581</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T19:40:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>КӗлчечекМ</username>
        <id>15937</id>
      </contributor>
      <origin>873582</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9302" sha1="roley67fj20pi9dwe9e8ko4b926zvpk" xml:space="preserve">[[File:Matsyaskumin.jpg |thumb |270 px |right |Падмаматсьясана. В. А. Скумин 72 çулта.]]
'''Сывлăх культури''' - çынна тата унăн [[сывлăх|сывлăхне]] тĕпчекен [[ăслăх]]. [[Çын]]нăн ăс-хакăл, [[психика]] тата ӳт-пӳ вăйĕсене мĕнле тĕрĕс аталантармаллине, хăйĕн таврашĕнчи хутлăхра епле тĕрĕс пурăнмаллине тĕпчет.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://science.fandom.com/ru/wiki/Культура_здоровья |title=Культура здоровья |publisher=science.fandom.com |accessdate=03 May 2026|archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df= }}&lt;/ref&gt;

Чи малтан «сывлăх культури» термина ăнлантарса 1968 çулта ăна пуплеве кĕртекен [[медицина]] ăслăхĕсен тухтăрĕ, педагогика тата [[психологи]] профессорĕ - [[Скумин, Виктор Андреевич|В.А. Скумин]].&lt;ref&gt;Ковалёва Е.А. [http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/006-Vpervye-termin-kultura-zdorovja-obosnoval-i-vvel-v-upotreblenie-v.html Педагогический совет. Культура здоровья учащихся как фактор здоровьесберегающей среды школы.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170924094747/http://900igr.net/prezentatsii/fizkultura/Kultura-zdorovja/006-Vpervye-termin-kultura-zdorovja-obosnoval-i-vvel-v-upotreblenie-v.html |date=2017-09-24 }}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{cite web |url=https://altermed.fandom.com/ru/wiki/Культура_Здоровья |title=Культура здоровья |publisher=altermed.fandom.com |accessdate=03 May 2026|archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df= }}&lt;/ref&gt;

Сывлăх культурин  феноменне тĕпчес енĕпе тĕнчери саккăрмĕш хут иртекен «2012 çулхи ăслăх потенциалĕ» ăслăхпа практика тетел-конференцийĕнче, В.П. Мойсеюк хăйĕн ăслăх публикацинче В.А. Скумин 1995 çулта сывлăх культурин терминне шухăшласа тупнă ăнлавĕпе усă курнă.&lt;ref&gt;Мойсеюк В.П. [http://intkonf.org/moyseyuk-vp-suchasni-pidhodi-do-vivchennya-fenomenu-kulturi-zdorovya Современные подходы к изучению феномена культуры здоровья. Восьмая Международная научно-практическая интернет-конференция «Научный потенциал 2012».] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303210639/http://intkonf.org/moyseyuk-vp-suchasni-pidhodi-do-vivchennya-fenomenu-kulturi-zdorovya/ |date=2016-03-03 }}&lt;/ref&gt; 

О.В. Верхорубовапа Н.А. Лобанов: сывлăх культурин теоретикĕсем, хăйсен ăслăх ĕçĕнче каланă тăрăх тата В.А. Скумин сывлăх культури концепципе килĕшӳллĕн, çыннăн сывлăхне ăс-хакăл, психика тата ӳт-пӳ сывлăхĕ палăртать.&lt;ref&gt;Верхорубова О. В., Лобанова Н. А. [http://cyberleninka.ru/article/n/mnogoobrazie-opredeleniy-fenomena-kultura-zdorovya-kak-pokazatel-ego-mnogogrannosti-v-pedagogicheskom-obrazovanii Многообразие определений феномена «культура здоровья» как показатель его многогранности в педагогическом образовании// Вестник Томского государственного педагогического университета: Научный журнал]. — Томск: 2012. — № 5.&lt;/ref&gt; Ăс-хакăл, психика тата ӳт-пӳ сывлăхĕ культурăн пысăкрах шайĕ патне çитме пулăшать.&lt;ref&gt;Скумин В. А. [https://biblmdkz.ru/sl.html Культура Здоровья : Избранные лекции]. — Чебоксары: К Здоровью через Культуру, 2002.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Скумин В.А., Бобина Л.А.  [https://biblmdkz.ru/pr.html Пропедевтика культуры здоровья]. — [[Çĕнĕ Шупашкар|Новочебоксарск]]: Терос, 1994.&lt;/ref&gt;

==Вуламалли==
*Скумин В.А., [[Бобина Людмила Анатольевна|Бобина Л.А.]] [https://biblmdkz.ru/v1.html Культура и здоровье — определение и синтез понятий: учебное пособие.] — [[Шупашкар|Чебоксары]]: Международное общественное Движение &quot;К Здоровью через Культуру&quot;, 2012. — 40 с. — ISBN 978-5-88167-036-8.
*Скумин В.А., Бобина Л.А.  [https://biblmdkz.ru/v2.html Концепция Учения о Культуре Здоровья: учебное пособие.] — Чебоксары: Международное общественное Движение &quot;К Здоровью через Культуру&quot;, 2012. — 35 с.  — ISBN 978-5-88167-037-5.
*Скумин В.А., Бобина Л.А. [https://biblmdkz.ru/v3.html Духовная основа Учения о Культуре Здоровья: учебное пособие.] — Чебоксары: Международное общественное Движение &quot;К Здоровью через Культуру&quot;, 2012. — 51 с.  — ISBN 978-5-88167-038-2.
*Скумин В.А., Бобина Л.А. [https://biblmdkz.ru/v4.html Действенная основа Учения о Культуре Здоровья: учебное пособие.] — Чебоксары: Международное общественное Движение &quot;К Здоровью через Культуру&quot;, 2012. — 43 с. — ISBN 978-5-88167-039-9.
*Скумин В.А., Бобина Л.А.  [https://biblmdkz.ru/v5.html Научная основа Учения о Культуре Здоровья: учебное пособие.] — Чебоксары: Международное общественное Движение &quot;К Здоровью через Культуру&quot;, 2012. — 48 с.  — ISBN 978-5-88167-040-5.
*Скумин В.А., Бобина Л.А. [https://biblmdkz.ru/v6.html Гимны Культуры Здоровья: учебное пособие.] — Чебоксары: Международное общественное Движение &quot;К Здоровью через Культуру&quot;, 2013. — 50 с.  — ISBN 978-5-88167-041-2.
*Скумин В.А., Бобина Л.А. [https://biblmdkz.ru/v7.html Праздники Культуры Здоровья : учебное пособие.] — Чебоксары: Международное общественное Движение &quot;К Здоровью через Культуру&quot;, 2013. — 50 с. — ISBN 978-5-88167-042-9.

==Асăрхавсем==
[[File:Lyudmila Bobina.jpg |thumb |270 px |right |Л. А. Бобина, 2019 çул]]
{{асăрхавсем}}

==Çавăн пекех пăхăр==
*[[Скумин, Виктор Андреевич]]
*[[Скуминăн психотренингĕ]]
*[[К здоровью через культуру (журнал)]]
*[[Тĕнчери «Культура урлă сывлăх патне» пĕрлĕх юхăмĕ]]
*[[Рерихизм]]
*[[Скумин синдромĕ]]
*[[Кардиохирурги]]
*[[Бобина Людмила Анатольевна]]
*[[Ауновская Ольга Константиновна]]

==Каçăсем==
*{{cite web |url=http://kult-zdor.ru/?page_id=5389 |title=Учение Скумина о Культуре Здоровья. ВИДЕОТЕКА |publisher=kult-zdor.ru |accessdate=24 March 2025}}
*Скумин В.А. [https://biblmdkz.ru/j1_2.html Культура Здоровья — наука Грядущего]// К Здоровью через Культуру. — 1995. — № 1.
*{{cite web |url=http://www.umsystem.edu/totalrewards/wellness/culture_of_health |title=Culture of Health |publisher=Unsystem.edu |accessdate=02 June 2022 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210905112707/https://www.umsystem.edu/totalrewards/wellness/culture_of_health |archivedate=5 September 2021|url-status=live}}
*{{cite web |url=https://psychology.wikia.org/wiki/Victor_Skumin |title=Victor Skumin|publisher=psychology.wikia.org|accessdate=09 October 2025|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220329195528/https://psychology.fandom.com/wiki/Victor_Skumin|archivedate=29 March 2022|url-status=live}}

==Видео==
* {{cite web |url=https://rutube.ru/plst/808394/ |author=|title=Поэзия Культуры Здоровья |publisher=rutube.ru |accessdate=05 January 2026}}

[[Категори:Медицина]]
[[Категори:Сывлăха сыхлавлăх]]
[[Категори:Культура]]
[[Категори:Педагогика]]
[[Категори:Сывлăха сыхлани]]
[[Категори:Сывлăх]]</text>
      <sha1>roley67fj20pi9dwe9e8ko4b926zvpk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свобода (Çарăмсан районĕ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74813</id>
    <revision>
      <id>873600</id>
      <parentid>796946</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T05:03:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873600</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4678" sha1="n250v7i2ig02o1sp2uplemd27mb02y7" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Свобода (пĕлтерĕшсем)}}
{{ПВ-Раççей
 |статус                   = Ял
 |чăвашла çĕлĕк            = Свобода
 |тăван çĕлĕк              = Свобода
 |герб                     = Coat of arms of Tatarstan.svg
 |ялав                     = Flag of Tatarstan.svg
  |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon = type:city(100)_region:RU
  |CoordScale = 
 |ЯндексКартти            =   
 |регион карттин пысăкăшĕ = 
 |район карттин пысăкăшĕ  = 
 |регион                 = Тутарстан
 |регион тапăлра         = Тутарстан
 |район тĕсĕ             = Муниципаллă район
 |район                  = Çарăмсан районĕ
 |район тапăлра          = Çарăмсан районĕ{{!}}Çарăмсан
 |пурăнан тăрăх тĕсĕ     = Ял тăрăхĕ
 |пурăнан тăрăх          =  ял тăрăхĕ
 |пурăнан тăрăх тапăлра  =  ял тăрăхĕ{{!}}
 |шалти пайлану          = 
 |пуçлăх                 = 
 |никĕсленĕ вăхăт        = 
 |пĕрремĕш асăну         = 
 |малтанхи ятсем         = 
 |статус                 = Ял
 |лаптăк                 = 
 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ     = 
  |пурăнан халăх         = 
  |халăх çыравĕн çулĕ    = 
  |йышлăх                = 
  |агломераци            = 
  |наци йышĕ             = чăвашсем
  |конфесси йышĕ         = православсем
  |этнохороним           = лакăрсем
 |вăхăт тăрăхĕ           =
 |почтă индексĕ          = 423103
 |почтă индексĕсем       = 
 |телефон кочĕ           = 84396
 |автомобиль кочĕ        = 16
 |цифрăллă идентификатор = 92 258 000 014
 |категори Commons-ра    = 
 |сайт                   = 
}}

'''Свобода''' ({{lang-ru|}}, {{lang-tt|}}),  — [[Тутарстан]]ри [[Тутарстанăн Çарăмсан районĕ|Çарăмсан районне]] кĕнĕ [[ял]]. Халĕ — уйрăм тĕл, вырăн.  
==Тавралăхĕ==
==Халăх йышĕ ял тытăмĕ==
==Кунçулĕ==
Документ&lt;ref&gt;[http://rt-online.ru/p-doc-postsov-65559/  © Газета Республика Татарстан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322002035/http://rt-online.ru/p-doc-postsov-65559/ |date=2019-03-22 }} — Дата:30.03.2001&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|Государственный Совет Республики Татарстан постановляет: Исключить населенные пункты: деревню Свобода Черемшанского местного самоуправления, поселок Ясак и деревню Серебряный Ключ Новоильмовского местного самоуправления Черемшанского района Республики Татарстан из учетных данных в связи с переселением жителей в другие населенные пункты. Председатель Государственного Совета Республики Татарстан Ф.МУХАМЕТШИН. Казань, 28 марта 2001 года.}}
{{Цитата вĕçĕ}}
==Вуламалли==
* Научный отчет по проекту &quot;Чуваши Приволжского округа&quot;. Шупашкар, 2002. 192 с.
== Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем ==
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* [http://tatar-map.ru/karta/svoboda_50_g.htm Свобода Тутарстан картти çинче]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района.]
* [http://www.komandirovka.ru/cities/staroe-serjkino/ Деревня Старое Сережкино, Республика Татарстан.]
* [http://www.komandirovka.ru/cities/lagerka_tat._r./ Лакăр ялĕ (вырăсла).]
{{Çарăмсан районĕ}}
{{Tatar-geo-stub}}

{{Тутарстанри чăваш ялĕсем}}

[[Категори:Тутарстанри Çарăмсан районĕн ялĕсем]]
[[Категори:Тутарстан]]</text>
      <sha1>n250v7i2ig02o1sp2uplemd27mb02y7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Серебряный-Ключ (Çарăмсан районĕ)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74814</id>
    <revision>
      <id>873601</id>
      <parentid>796947</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T05:38:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873601</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4722" sha1="1pwfp0bh0f6bzm27g4sh4kcrpcv9t54" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Серебряный-Ключ (пĕлтерĕшсем)}}
{{ПВ-Раççей
 |статус                   = Ял
 |чăвашла çĕлĕк            = Серебряный-Ключ
 |тăван çĕлĕк              = Серебряный-Ключ
 |герб                     = Coat of arms of Tatarstan.svg
 |ялав                     = Flag of Tatarstan.svg
  |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = 
  |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = 
  |CoordAddon = type:city(100)_region:RU
  |CoordScale = 
 |ЯндексКартти            =   
 |регион карттин пысăкăшĕ = 
 |район карттин пысăкăшĕ  = 
 |регион                 = Тутарстан
 |регион тапăлра         = Тутарстан
 |район тĕсĕ             = Муниципаллă район
 |район                  = Çарăмсан районĕ
 |район тапăлра          = Çарăмсан районĕ{{!}}Çарăмсан
 |пурăнан тăрăх тĕсĕ     = Ял тăрăхĕ
 |пурăнан тăрăх          =  ял тăрăхĕ
 |пурăнан тăрăх тапăлра  =  ял тăрăхĕ{{!}}
 |шалти пайлану          = 
 |пуçлăх                 = 
 |никĕсленĕ вăхăт        = 
 |пĕрремĕш асăну         = 
 |малтанхи ятсем         = 
 |статус                 = Ял
 |лаптăк                 = 
 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ     = 
  |пурăнан халăх         = 
  |халăх çыравĕн çулĕ    = 
  |йышлăх                = 
  |агломераци            = 
  |наци йышĕ             = чăвашсем
  |конфесси йышĕ         = православсем
  |этнохороним           = 
 |вăхăт тăрăхĕ           =
 |почтă индексĕ          = 423103
 |почтă индексĕсем       = 
 |телефон кочĕ           = 84396
 |автомобиль кочĕ        = 16
 |цифрăллă идентификатор = 92 258 000 014
 |категори Commons-ра    = 
 |сайт                   = 
}}

'''Серебряный-Ключ''' ({{lang-ru|}}, {{lang-tt|}}),  — [[Тутарстан]]ри [[Тутарстанăн Çарăмсан районĕ|Çарăмсан районне]] кĕнĕ [[ял]]. Халĕ — уйрăм тĕл, вырăн.  
==Тавралăхĕ==
==Халăх йышĕ ял тытăмĕ==
==Кунçулĕ==
Документ&lt;ref&gt;[http://rt-online.ru/p-doc-postsov-65559/  © Газета Республика Татарстан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190322002035/http://rt-online.ru/p-doc-postsov-65559/ |date=2019-03-22 }} — Дата:30.03.2001&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}
{{oq|ru|Государственный Совет Республики Татарстан постановляет: Исключить населенные пункты: деревню Свобода Черемшанского местного самоуправления, поселок Ясак и деревню Серебряный Ключ Новоильмовского местного самоуправления Черемшанского района Республики Татарстан из учетных данных в связи с переселением жителей в другие населенные пункты. Председатель Государственного Совета Республики Татарстан Ф.МУХАМЕТШИН. Казань, 28 марта 2001 года.}}
{{Цитата вĕçĕ}}
==Вуламалли==
* Научный отчет по проекту &quot;Чуваши Приволжского округа&quot;. Шупашкар, 2002. 192 с.
== Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем ==
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* [http://tatar-map.ru/karta/svoboda_50_g.htm Свобода Тутарстан картти çинче]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://ok.ru/group/56728880480296 Чуваши Черемшанского района.]
* [http://www.komandirovka.ru/cities/staroe-serjkino/ Деревня Старое Сережкино, Республика Татарстан.]
* [http://www.komandirovka.ru/cities/lagerka_tat._r./ Лакăр ялĕ (вырăсла).]
{{Çарăмсан районĕ}}
{{Tatar-geo-stub}}

{{Тутарстанри чăваш ялĕсем}}

[[Категори:Тутарстанри Çарăмсан районĕн ялĕсем]]
[[Категори:Тутарстан]]</text>
      <sha1>1pwfp0bh0f6bzm27g4sh4kcrpcv9t54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Солонин Марк Семёнович</title>
    <ns>0</ns>
    <id>76838</id>
    <revision>
      <id>873607</id>
      <parentid>845241</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:29:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873607</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7553" sha1="t7tcn70ivita2eewqf8ht5tortghkkj" xml:space="preserve">{{Ăсчах
| Ят = Солонин Марк Семёнович
| Тăван ят = Солонин Марк Семёнович
| Ӳкерчĕк = 
| Анлăшĕ = 
| Çуралнă вăхăт = [[1958]], [[çу, 29]]
| Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Самар хули|Самар хулинче}}, [[СССР]]
| Вилнĕ вăхăт = 
| Вилнĕ вырăн = 
| Гражданлăх = СССР, Раççей Федерацийĕ
| Ăслăх сфери = [[истори]]
| Ăсчах степенĕ = ăславçă капĕ çук
| Ăсчах хисепĕ = 
| Ĕçлев вырăнĕ = хальхи вăхăтри ĕçлев вырăнĕ паллă мар
| Альма-матер = Самарти авиаци институчĕ
| Ăсчах ертӳçи =
| Палă вĕренекенсем =
| Паллă =
| Чыславсемпе парнесем =
| Сайт = http://www.solonin.org
}}
'''Солонин Марк Семёнович''', — историк&lt;ref&gt;[http://www.solonin.org/new_i-dazhe-ne-posmertno И даже не посмертно!]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://volistob.ru/about О ВИО.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180614075319/https://volistob.ru/about |date=2018-06-14 }} — Вольное историческое общество.&lt;/ref&gt; тата публицист&lt;ref&gt;[http://people-archive.ru/character/mark-semnovich-solonin ЭЛЕКТРОННЫЙ АРХИВ ЛЮДЕЙ.]&lt;/ref&gt;. Çавăн пекех ун пирки либераллă историк&lt;ref&gt;Зелёный Закатон. [https://diletant.media/blogs/64556/40640583/ Марк Солонин и бледная тень]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — : 09 Мая 2018 в 06:27. Дилетант. Исторический журнал для всех.&lt;/ref&gt; тата çар историкĕ&lt;ref&gt;[http://www.obeschania.ru/persons/solonin-mark БИОГРАФИЯ СОЛОНИНА МАРКА.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Сервис контроля обещаний.&lt;/ref&gt; тени тĕл пулать.  Кунсăр пуçне ултă çул хушши инженер-конструктор пулса ĕçленĕ, питĕ кĕске тапхăр кочегарта тĕрмешнĕ&lt;ref&gt;Кун пек хыпарсене (çакна тата ытти хашĕрисене)  [http://www.solonin.org/biography М.С.Солонинăн официалллă сайтĕнчен] илнĕ&lt;/ref&gt;. 

== Кунçул ==
[[1958]]-мĕш [[çул]]та [[Самар]] [[хула|хулинче]] [[еврейсем|еврейсен]] [[килйыш]]ĕнче&lt;ref&gt;Коваль, Леон. [http://world.lib.ru/p/professor_l_k/081105_koval_otmarka.shtml Горькая правда от Марка.]&lt;/ref&gt; çуралса ÿснĕ. Ашшĕ — [[савут]]ра инженер-технолог, амăшĕ — институтра [[нимĕç чĕлхи]]н вĕрентевçи. Вăтам шкула ылттăн медальпе пĕтернĕ. [[Самар]]ти авиаци институтĕнче вĕреннĕ. 
== Хисепĕсем ==
== Паллă ĕçĕсем ==
=== Кĕнекесем ===
*2004 — Бочка и обручи, или когда началась Великая Отечественная война? — Дрогобыч: Видавнича фірма «Відродження», 2004.- 448 с., ил. ISBN 966-538-147-4
*2006 — «На мирно спящих аэродромах…» — М.: Яуза, Эксмо. 2006. ISBN 5-699-15695-X
*2007 — 22 июня, или когда началась Великая Отечественная война? — М.: Яуза, Эксмо. 2007. ISBN 5-699-15196-6
*2007 — 23 июня: «„День М“ — М.: Яуза, Эксмо. 2007 ISBN 978-5-699-22304-6
*2008 — 25 июня. Глупость или агрессия? — М.: Яуза, Эксмо. 2008. ISBN 978-5-699-25300-5
*2008 — Мозгоимение. Фальшивая история Великой войны — М.: Яуза, Эксмо. 2008. ISBN 978-5-699-28327-9
*2008 — 22 июня. Анатомия катастрофы. 2-е изд., перераб. и испр. — М.: Яуза, Эксмо. 2008. ISBN 978-5-699-30295-6
*2009 — Разгром 1941. На мирно спящих аэродромах, изд. 2, перераб. и допол. (М): „Яуза-ЭКСМО“, 2009 г. ISBN 978-5-699-37348-2
*2009 — СССР-Финляндия: от мирного договора к войне. В сборнике „Überfall auf Europa. Plante die Sowjetunion 1941 einen Angriffskrieg?“, Pour le Merite, 2009, ISBN 978-3-932381-53-9
*2010 — Нет блага на войне». Сборник статей — М.: Яуза-Пресс, 2010. ISBN 978-5-9955-0169-5
*2011 — «Три плана товарища Сталина». В сборнике «Die Rote Walze», Pour le Merite, 2011, ISBN 978-3-932381-60-7
*2011 — Новая хронология катастрофы — М.: Яуза, Эксмо, 2011. ISBN 978-5-699-45022-0
*2011 — Другая хронология катастрофы — М.: Яуза, Эксмо, 2011. 384 с., ил., Серия «Великая Отечественная: неизвестная война», 4 000 экз., ISBN 978-5-699-51036-8
*2013 — Июнь 41-го. Окончательный диагноз. — М.: Яуза, Эксмо, 2013, 574 с. ISBN 978-5-699-67335-3
=== Статьясем ===
* [http://amnesia.pavelbers.com/Straniza%20istorii%20voyni%2017%20Stalinskie%20sokoly.htm Куда улетели сталинские соколы? К вопросу об исчезновении советской авиации в первые недели войны. 26.01.2000 ç.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181023010357/http://amnesia.pavelbers.com/Straniza%20istorii%20voyni%2017%20Stalinskie%20sokoly.htm |date=2018-10-23 }} — Забытые страницы войны.
* СССР-Финляндия: от мирного договора к войне. Çак кĕнекере: «Überfall auf Europa. Plante die Sowjetunion 1941 einen Angriffskrieg?», Pour le Merite, 2009, ISBN 978-3-932381-53-9
* «Три плана товарища Сталина».  Çак кĕнекере: «Die Rote Walze», Pour le Merite, 2011, ISBN 978-3-932381-60-7
* 2012 — «Дурман-трава». Çак кĕнекере: Анти-МЕДИНСКИЙ: Псевдоистория Второй Мировой: Новые мифы Кремля. — М.: Яуза-пресс, 2012.
== Вуламалли ==

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [https://echo.msk.ru/blog/solonin/ Марк Солонин — Блоги — Эхо Москвы (вырăсла).]
* [http://www.solonin.org/ru Марк Солонин - персональный сайт историка (вырăсла).] 
* [http://enc.cap.ru/?t=prsn&amp;lnk=90 Чувашская энциклопедия]
* [http://nasledie.nbchr.ru/personalii/uchenye/kakhovskijj/ Каховский Василий Филиппович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160319140204/http://nasledie.nbchr.ru/personalii/uchenye/kakhovskijj/ |date=2016-03-19 }}

[[Категори:Историксем]]
[[Категори:Раççей историкĕсем]]
[[Категори:Раççей публицисчĕсем]]
[[Категори:Публицистсем]]</text>
      <sha1>t7tcn70ivita2eewqf8ht5tortghkkj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пулхăр патшалăхĕн юлашки кунĕсем (трагеди)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84082</id>
    <revision>
      <id>873587</id>
      <parentid>820228</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:23:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873587</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8344" sha1="r2nya9losadp4307gi0xrtwo9e8a4r8" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Пулхăр патшалăхĕн юлашки кунĕсем (пĕлтерĕшсем)}}
{{Литература хайлавĕ
|Ячĕ=Пулхăр патшалăхĕн юлашки кунĕсем
|Тăван ячĕ = Пулхăр патшалăхĕн юлашки кунĕсем
|Ӳкерчĕк =
|Алпусни =
|Жанр = трагеди
|Автор = [[Юрьев Михаил Фёдорович]]
|Тăван чĕлхи = чăваш
|Хайланă = [[1925]]
|Пичетленĕ = 1926 (?)
|Уйрăм кăларăм = 1926 (?)
|Куçару = паллă мар
|Викивулавăш-текст=
}}
'''Пулхăр патшалăхĕн юлашки кунĕсем''' — [[1925]]-мĕш çул тĕлнелле [[Юрьев Михаил Фёдорович]]   çырнă '''чăвашла''' [[трагеди]] 

В. Цыфаркин çырнинчен&lt;ref&gt;[http://urmary-gazeta.cap.ru/publication.aspx?id=2691369 Публикации » Чăваш театрĕн кун-çулĕнче паллă йĕр хăварнă]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — АУ «РЕДАКЦИЯ УРМАРСКОЙ РАЙОННОЙ ГАЗЕТЫ &quot;ХĔРЛĔ ЯЛАВ&quot; (&quot;КРАСНОЕ ЗНАМЯ&quot;) МИНИНФОРМПОЛИТИКИ ЧУВАШИИ ОФИЦИАЛЬНЫЙ САЙТ&lt;/ref&gt;:
{{Цитата пуçламăшĕ}}Чăваш театрĕн историйĕнчи тепĕр паллă ята, шел пулин те, асăнсах каймаççĕ. Пĕр вăхăт тиркевлĕрех хакланисене пула-тăр, ятне-шывне аса илмеççĕ. 1925 çул - Чăваш автономи республикине йĕркеленĕ тапхăр. Пур çĕрте те куçăм тапхăрĕ. Унта та кунта çĕнĕ тытăмсем, çĕнĕ организацисем йĕркеленеççĕ. Ăçта пăхан унта - çуклăх, çитменлĕх. 1918 çултах &quot;çуралнă&quot; чăваш театрне çав вăхăтра пĕртте çăмăл пулман. Патшалăх енчен çителĕклĕ пулăшу тивменни, спектакльсем лартма чăвашла пьесăсем çукки, ятарлă пĕлÿллĕ артистсем çитменни... Чăваш халăх артистки Ольга Ырсем асаилĕвĕнчен: &quot;Çав вăхăтра театр алăкĕ çинче çăра çакăнса тăратчĕ, никам та театра ертсе пыма килĕшместчĕ. Эпир унăн шăпишĕн питĕ пăшăрханаттăмăр&quot;.

1925 çулхи ноябрь уйăхĕнче И.С.Максимов-Кошкинский театр ĕçне хăварса &quot;Чăвашкино&quot; студие куçать. Унчченех йывăр лару-тăрăва кĕрсе ÿкнĕ театр ыран-паян хупăнас пек тăрать. Шăпах çав вăхăтра театрăн тĕп режиссерĕн тивĕçĕсене пурнăçлама Михаил Юрьев кăмăл тăвать.

&quot;Юрьев Михаил Федорович /1899-1962/ Кавал ялĕнче çуралнă, кунтах пурнăçне ирттернĕ. Драматург, прозаик, писательсен &quot;Канаш&quot; пĕрлĕхĕн ?1923% пайташĕ. Тăван çĕршывăн аслă вăрçине хутшăннă. Хусан университечĕн историпе филологи факультетĕнче вĕреннĕ. Чăваш драма театрĕн тĕп режиссерĕнче /1925-1926/ тата Чăвашкино студире ĕçленĕ. 1933-36 çулсенче Патăрьел, Вăрмар районĕсенче, Канаш хулинче кинозалсен заведующийĕ пулнă. Темиçе драма хайлавĕсен, çав шутра &quot;Пулхăр патшалăхĕн юлашки кунĕсем&quot; /1925/ трагеди авторĕ&quot;, - тесе çырнă Чăваш энциклопедийĕнче.

М.Юрьев театрта тĕп режиссер ĕçне пуçăниччен спектакльсенче 4 çул артистра вăй хунă. Паллах, сцена ăсталăхне йăлтах тенĕ пек ыттисенчен е хăй халлĕн вĕренсе пынă. Пĕлÿ енĕпе историк пулнă май комедийĕсенче, драмисенче, трагедийĕнче халăх пурнăçĕн паллă саманчĕсене сăнарлама тăрăшнă. 1926 çулта театр сцени çинче лартнă &quot;Пулхăр патшалăхĕн юлашки кунĕсем&quot; трагеди халăхăмăрăн чи синкерлĕ вăхăтне - Атăлçи Пăлхар патшалăхне аркатнине кăтартать. Н.Никольский профессор &quot;Канаш&quot; хаçатра трагеди пирки &quot;Аваллăх куç умне тухать&quot; ятлă рецензи пичетлесе кăларать, унта вăл автора çак историлле темăна хускатнăшăн ырлать, малашне те пултаруллă ĕçлесе пыма сунать. Пире университетра чăваш литературипе вĕрентнĕ В.Канюков доцент çак трагедие сцена çине еплерех кăларнине каласа кăтартнăччĕ. Сцена çинче çапăçу саманчĕсене кăтартма режиссер юланут-лашасемпе те усă курнă иккен. Халиччен чăваш театрĕнче кăтартнă спектакльсенчен &quot;Пулхăр патшалăхĕн юлашки саманчĕсем&quot; питĕ уйрăлса тăнă: реквизитсемпе те, артистсен шучĕпе те, хускатнă ыйтусемпе те. Тĕрĕссипе вăл театр ĕçĕ-хĕлне йăлтах улăштармаллине, труппăна ятарлă пĕлÿллĕ артистсемпе пухмаллине систернĕ. Хайлав çав саманашăн вăхăтлах марри тÿрех сисĕннĕ. &quot;Канаш&quot; хаçатра пьесăна сцена çине кăларнине чăваш культуришĕн сиенлĕ пулăм тесе хакланă. Чăваш ВКП /б/ обкомĕн 1926 çулхи февралĕн 23-мĕшĕнчи ларăвĕнче &quot;Юрьевăн &quot;Пулхăр патшалăхĕн юлашки кунĕсем&quot; пьеси истори чăнлăхĕпе килĕшсе тăмасть, халăхсен хальхи вăхăтри туслăхне кăтартмасть&quot;, - тесе протокол çине çырсах хунă. Кĕçех пьеса авторне националист тесе куçранах калама пуçлаççĕ, ĕçрен кăларса яраççĕ.{{Цитата вĕçĕ}}
== Каçăсем ==
* [http://www.nbchr.ru/virt_vov/p3_3_pr1.htm М. Ф. Акимов-Аруй. Михаил Акимов–Аруй Вăхăтсăр вилĕм 4 пайлă, 5 картинăллă драма]
* [https://vulacv.com/2019/08/20/михаил-акимов%e2%80%8e-ялти-пурaнac%e2%80%8e/ Михаил Акимов‎: Ялти пурăнăç‎] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200919151926/https://vulacv.com/2019/08/20/%D0%BC%D0%B8%D1%85%D0%B0%D0%B8%D0%BB-%D0%B0%D0%BA%D0%B8%D0%BC%D0%BE%D0%B2%E2%80%8E-%D1%8F%D0%BB%D1%82%D0%B8-%D0%BF%D1%83%D1%80a%D0%BDac%E2%80%8E/ |date=2020-09-19 }} — Вула чăвашла.
* [http://youtube.com/watch?v=2C-5bMMuVwc Драма сыпăкĕ, чăвашла суптитрсем]
* [http://youtube.com/watch?v=ZV7yGN2Xiuo Драма сыпакĕ акăлчанла суптирсемпеле]
* [http://www.proza.ru/2005/01/19-98 Ежевика вдоль плетня. перевод с чувашского пьесы бориса чиндыков]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

[[Категори:Трагедисем]]
[[Категори:Чăваш литератури]]
[[Категори:Паллă чăваш пьесисем]]
[[Категори:Пьесăсем]]</text>
      <sha1>r2nya9losadp4307gi0xrtwo9e8a4r8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Симĕс Ана</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85040</id>
    <revision>
      <id>873603</id>
      <parentid>768864</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T06:04:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873603</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4344" sha1="ot1k6osa1vb8imiedg4u17d30pzads2" xml:space="preserve">[[File:Зелений Клин.jpg|thumb|left|280px|Симĕс Ана карттă çинче]]
[[File:Flag of Green Ukraine.svg|thumb|Симĕс Ана ялавĕ. Проект]]
'''Симĕс Ана''' — Кăнтар Инçет Хĕвелтухаçĕнчи çĕрсене унта тахçан куçса кайнă [[украинсем]] официаллăн мар асăнни.
== Çăлкуçсем == 
* ''[[Черномаз, Вячеслав Анатольевич|Чорномаз В. А.]]'' [http://esu.com.ua/search_articles.php?id=16799 Зелений Клин] // Енциклопедія сучасної України : у 30 т. / ред. кол. І. М. Дзюба [та ін.] ; НАН України, НТШ, Координаційне бюро енциклопедії сучасної України НАН України. — К., 2003­-2016. — ISBN 944-02-3354-X
* ''Попок А. А.'' [http://resource.history.org.ua/cgi-bin/eiu/history.exe?&amp;I21DBN=EIU&amp;P21DBN=EIU&amp;S21STN=1&amp;S21REF=10&amp;S21FMT=eiu_all&amp;C21COM=S&amp;S21CNR=20&amp;S21P01=0&amp;S21P02=0&amp;S21P03=TRN=&amp;S21COLORTERMS=0&amp;S21STR=Zeleny_klyn Зелений Клин] // Енциклопедія історії України : у 10 т. / редкол.: В. А. Смолій (голова) та ін. ; Інститут історії України НАН України. — К. : [[Наукова думка]], 2005. — Т. 3 : Е — Й. — С. 323. — ISBN 966-00-0610-1
* {{статья|автор=Андрусяк М.|заглавие=Державні змагання українців на Далекому Сході в 1917−1920 рр.|издание=Літопис Червоної Калини|место=Львів|год=1931|номер=4|язык=uk|ref=''Андрусяк М.''|ссылка=https://web.archive.org/web/20110901124655/http://etno.uaweb.org/lib/zklyn_1.html}}
* ''Ефименко А., к.ф.н.'' [https://archive.is/20130126115539/www.istrodina.com/rodina_articul.php3?id=1942&amp;n=100 Сибирская Украина: несостоявшийся альянс Дальневосточные «самостийники» и колчаковская контрразведка] // Журнал «[[Родина (журнал)|Родина]]», № 7, 2006.
* ''Курас Л. В.'' [http://vybory.org/articles/54.html Украинская этническая группировка в Харбине] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401123625/http://vybory.org/articles/54.html |date=2019-04-01 }} // vybory.org, 13.01.2003.
* ''[[Черномаз, Вячеслав Анатольевич|Черномаз В. А.]]'' [http://kobza.com.ua/content/view/1307/29 Украинцы Приморья: прошлое и настоящее] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091206000537/http://kobza.com.ua/content/view/1307/29 |date=2009-12-06 }} // kobza.com.ua, 05.03.2006.
* ''Черномаз В. А.'' [http://planetadisser.com/see/dis_86902.html Украинское национальное движение на Дальнем Востоке (1917—1917-1922 гг.): дисс. на соискание степени канд. ист. наук. Владивосток, 2005.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080919060149/http://planetadisser.com/see/dis_86902.html |date=2008-09-19 }}
* ''Марунчак М.'' Українці в СРСР поза кордонами УРСР — Вінніпег, 1974.
* ''Алексей Волынец.'' [http://rusplt.ru/policy/ukrainsiy-dalniy-vostok-9962.html Дальневосточная Украина] // [[Русская планета]], 21 мая 2014.
* [https://reibert.info/threads/zelenij-klin.228413/ Тема «Зелений Клин»] // Сайт «Reibert.info» февраль−ноябрь 2012{{ref-uk}}
* [http://io.ua/29763761p Світлина «Колона українців на першотравневій демонстрації». Хабаровськ, Далекий Схід, 1917 рік] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190401123631/https://io.ua/29763761p |date=2019-04-01 }} // Сайт «Музей УНР» (muzejunr.io.ua) 18 декабря 2014{{ref-uk}}

[[Категори:Раççей]]
[[Категори:Украинсем]]
[[Категори:Диаспора]]</text>
      <sha1>ot1k6osa1vb8imiedg4u17d30pzads2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кăткă</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85644</id>
    <revision>
      <id>873610</id>
      <parentid>862315</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T09:16:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lasius</username>
        <id>142</id>
      </contributor>
      <origin>873610</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4060" sha1="m4iahb8uy802t2cq04cd526lkwqh4g5" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Кӑткӑсем
| image file = Fire ants 01.jpg
| regnum = 
| phylum =  
| classis =  
| ordo =    
| familia = 
| genus = 
| species = 
| subspecies =  
| latin = Ursus
| wikispecies = 
| commons =  
| itis = 
| ncbi = 
| range map = 
}}

'''Кӑткӑсем''' ({{lang-lat|Formicidae}}) — [[Хурт-кăпшанкă|хурт-кăпшанкăсен]] кӑткӑллисен кил-йышӗ, ҫурхахлӑ çунатлӑ ушкӑнӑн пайташӗсем. Пӗрлӗхлӗ хурт-кăпшанкăсем.

Дуьненахь девзаш ду 14 000 сов кхузаманан тайпанаш а, 345 тайпа а, иштта 166 тайпа а, 760 сов тайпа пхьагалаш а, коьртачу декъана тропикашкахь дӀасадаржийна&lt;ref name=&quot;antcat1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.antcat.org/catalog/429011|title=Formicidae|publisher=antcat.org|access-date=2024-07-08|lang=en|archive-date=2021-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410120717/https://www.antcat.org/catalog/429011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 

== Кун-ҫулӗ ==

== Вуламалли ==
*Длусский Г. М. Муравьи рода Формика / Под ред. К. В. Арнольди. — М.: Наука, 1967. — 236 с. — 2300 экз.
*Длусский Г. М., Букин А. П. Знакомьтесь: муравьи!. — М.: Агропромиздат, 1986. — 224, [8] с. — (Научно-популярная литература). — 100 000 экз.
*Дунаев Е. А. Муравьи Подмосковья: методы экологических исследований. — М.: МГСЮН, 1997. — 96 с. Архивная копия от 16 мая 2017 на Wayback Machine
*Захаров А. А. Муравей, семья, колония / Под ред. К. В. Арнольди. — М.: Наука, 1978. — 144 с. — (Человек и окружающая среда). Архивная копия от 13 декабря 2016 на Wayback Machine
*Захаров А. А. Муравьи лесных сообществ, их жизнь и роль в лесу / Отв. редактор чл.-корр. РАН Стриганова Б. Р.. — М.: Товарищество научных изданий KMK, 2015. — С. 242. — 404 с. — 250 экз. — ISBN 978-5-9907157-1-4.
*Мариковский П. И. Маленькие труженики гор. Очерки о жизни муравьёв горного Тянь-Шаня. — Алма-Ата: Наука, 1975. — 166 с. — 20 000 экз. Архивная копия от 24 апреля 2017 на Wayback Machine
*Брайен М. В. Общественные насекомые: Экология и поведение = Social Insects: Ecology and Behavioural Biology / Под ред. Г. М. Длусского. — М.: Мир, 1986. — 400 с. — 5800 экз. Архивная копия от 5 марта 2016 на Wayback Machine
*Халифман И. А. Муравьи. — М.: Молодая гвардия, 1963. — 304 с. — 65 000 экз.
*Халифман И. А. Пароль скрещенных антенн (муравьи). — М.: Детгиз, 1967. — 415 с. — 75 000 экз.
*Шовен Р. От пчелы до гориллы. — М.: Мир, 1965. — 295 с.
*Hölldobler B., Wilson E. O. The Ants. — Harvard University Press, 1990. — 732 p. — ISBN 0674040759.
*Borror D. J., Triplehorn C. A., Johnson N. F. Introduction to the Study of Insects. — 6-е изд. — Филадельфия: Saunders College Publishing, 1989. — 875 p. — ISBN 0-03-025397-7.

== Каҫӑсем ==
* {{cite web|url=http://antclub.org|title=Клуб любителей муравьёв|publisher=antclub.org|accessdate=2011-04-29}}

[[Категори:Пĕрлĕх хурт-кăпшанкисем]]
[[Категори:Хурт-кăпшанкă йышшисем]]
[[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]]
[[Категори:Кӑткӑсем]]</text>
      <sha1>m4iahb8uy802t2cq04cd526lkwqh4g5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873611</id>
      <parentid>873610</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T09:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lasius</username>
        <id>142</id>
      </contributor>
      <origin>873611</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4022" sha1="2zixsovoktyc9oyebjibcxucno3wxiv" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Кӑткӑсем
| image file = Fire ants 01.jpg
| regnum = 
| phylum =  
| classis =  
| ordo =    
| familia = 
| genus = 
| species = 
| subspecies =  
| latin = Ursus
| wikispecies = 
| commons =  
| itis = 
| ncbi = 
| range map = 
}}

'''Кӑткӑсем''' ({{lang-lat|Formicidae}}) — [[Хурт-кăпшанкă|хурт-кăпшанкăсен]] кӑткӑллисен кил-йышӗ, ҫурхахлӑ çунатлӑ ушкӑнӑн пайташӗсем. Пӗрлӗхлӗ хурт-кăпшанкăсем.

Хальхи вӑхӑтри 14 пин ытла тӗс тата 345 йӑх, ҫавӑн пекех 166 шӑмӑ йӑхӗ тата 760 ытла кӑткӑ тӗсӗ пур, вӗсем ытларах тропиксенче сарӑлнӑ&lt;ref name=&quot;antcat1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.antcat.org/catalog/429011|title=Formicidae|publisher=antcat.org|access-date=2024-07-08|lang=en|archive-date=2021-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410120717/https://www.antcat.org/catalog/429011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 

== Кун-ҫулӗ ==

== Вуламалли ==
*Длусский Г. М. Муравьи рода Формика / Под ред. К. В. Арнольди. — М.: Наука, 1967. — 236 с. — 2300 экз.
*Длусский Г. М., Букин А. П. Знакомьтесь: муравьи!. — М.: Агропромиздат, 1986. — 224, [8] с. — (Научно-популярная литература). — 100 000 экз.
*Дунаев Е. А. Муравьи Подмосковья: методы экологических исследований. — М.: МГСЮН, 1997. — 96 с. Архивная копия от 16 мая 2017 на Wayback Machine
*Захаров А. А. Муравей, семья, колония / Под ред. К. В. Арнольди. — М.: Наука, 1978. — 144 с. — (Человек и окружающая среда). Архивная копия от 13 декабря 2016 на Wayback Machine
*Захаров А. А. Муравьи лесных сообществ, их жизнь и роль в лесу / Отв. редактор чл.-корр. РАН Стриганова Б. Р.. — М.: Товарищество научных изданий KMK, 2015. — С. 242. — 404 с. — 250 экз. — ISBN 978-5-9907157-1-4.
*Мариковский П. И. Маленькие труженики гор. Очерки о жизни муравьёв горного Тянь-Шаня. — Алма-Ата: Наука, 1975. — 166 с. — 20 000 экз. Архивная копия от 24 апреля 2017 на Wayback Machine
*Брайен М. В. Общественные насекомые: Экология и поведение = Social Insects: Ecology and Behavioural Biology / Под ред. Г. М. Длусского. — М.: Мир, 1986. — 400 с. — 5800 экз. Архивная копия от 5 марта 2016 на Wayback Machine
*Халифман И. А. Муравьи. — М.: Молодая гвардия, 1963. — 304 с. — 65 000 экз.
*Халифман И. А. Пароль скрещенных антенн (муравьи). — М.: Детгиз, 1967. — 415 с. — 75 000 экз.
*Шовен Р. От пчелы до гориллы. — М.: Мир, 1965. — 295 с.
*Hölldobler B., Wilson E. O. The Ants. — Harvard University Press, 1990. — 732 p. — ISBN 0674040759.
*Borror D. J., Triplehorn C. A., Johnson N. F. Introduction to the Study of Insects. — 6-е изд. — Филадельфия: Saunders College Publishing, 1989. — 875 p. — ISBN 0-03-025397-7.

== Каҫӑсем ==
* {{cite web|url=http://antclub.org|title=Клуб любителей муравьёв|publisher=antclub.org|accessdate=2011-04-29}}

[[Категори:Пĕрлĕх хурт-кăпшанкисем]]
[[Категори:Хурт-кăпшанкă йышшисем]]
[[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]]
[[Категори:Кӑткӑсем]]</text>
      <sha1>2zixsovoktyc9oyebjibcxucno3wxiv</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873612</id>
      <parentid>873611</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T09:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lasius</username>
        <id>142</id>
      </contributor>
      <origin>873612</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5097" sha1="piu5a19p06pr9s5sjxf6a88s1j4san4" xml:space="preserve">{{Taxobox
| name = Кӑткӑсем
| image file = Fire ants 01.jpg
| regnum = 
| phylum =  
| classis =  
| ordo =    
| familia = 
| genus = 
| species = 
| subspecies =  
| latin = Ursus
| wikispecies = 
| commons =  
| itis = 
| ncbi = 
| range map = 
}}

'''Кӑткӑсем''' ({{lang-lat|Formicidae}}) — [[Хурт-кăпшанкă|хурт-кăпшанкăсен]] кӑткӑллисен кил-йышӗ, ҫурхахлӑ çунатлӑ ушкӑнӑн пайташӗсем. Пӗрлӗхлӗ хурт-кăпшанкăсем.

Хальхи вӑхӑтри 14 пин ытла тӗс тата 345 йӑх, ҫавӑн пекех 166 шӑмӑ йӑхӗ тата 760 ытла кӑткӑ тӗсӗ пур, вӗсем ытларах тропиксенче сарӑлнӑ&lt;ref name=&quot;antcat1&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.antcat.org/catalog/429011|title=Formicidae|publisher=antcat.org|access-date=2024-07-08|lang=en|archive-date=2021-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20210410120717/https://www.antcat.org/catalog/429011|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. 
Раҫҫейре 44 йӑхран 260 ытла тӗс шута илнӗ&lt;ref name=&quot;katalog2017&quot;&gt;{{книга|автор = |часть = |заглавие = Аннотированный каталог перепончатокрылых насекомых России. Том I. Сидячебрюхие (Symphyta) и жалоносные (Apocrita: Aculeata)|оригинал = |ссылка = https://www.zin.ru/journals/trudyzin/supplements.html|ответственный = Белокобыльский С. А., [[Лелей, Аркадий Степанович|Лелей А. С.]] (ред.) и др|издание = |место = Санкт-Петербург|издательство = [[Зоологический институт РАН]]|год = 2017|том = 321 (Труды ЗИН РАН. Приложение 6)|страницы = 197—210|страниц = 476|серия = |isbn = 978-5-98092-062-3|тираж = 300|archive-date = 2020-06-23|archive-url = https://web.archive.org/web/20200623003419/https://www.zin.ru/journals/trudyzin/supplements.html}}&lt;/ref&gt;.

== Кун-ҫулӗ ==

== Вуламалли ==
*Длусский Г. М. Муравьи рода Формика / Под ред. К. В. Арнольди. — М.: Наука, 1967. — 236 с. — 2300 экз.
*Длусский Г. М., Букин А. П. Знакомьтесь: муравьи!. — М.: Агропромиздат, 1986. — 224, [8] с. — (Научно-популярная литература). — 100 000 экз.
*Дунаев Е. А. Муравьи Подмосковья: методы экологических исследований. — М.: МГСЮН, 1997. — 96 с. Архивная копия от 16 мая 2017 на Wayback Machine
*Захаров А. А. Муравей, семья, колония / Под ред. К. В. Арнольди. — М.: Наука, 1978. — 144 с. — (Человек и окружающая среда). Архивная копия от 13 декабря 2016 на Wayback Machine
*Захаров А. А. Муравьи лесных сообществ, их жизнь и роль в лесу / Отв. редактор чл.-корр. РАН Стриганова Б. Р.. — М.: Товарищество научных изданий KMK, 2015. — С. 242. — 404 с. — 250 экз. — ISBN 978-5-9907157-1-4.
*Мариковский П. И. Маленькие труженики гор. Очерки о жизни муравьёв горного Тянь-Шаня. — Алма-Ата: Наука, 1975. — 166 с. — 20 000 экз. Архивная копия от 24 апреля 2017 на Wayback Machine
*Брайен М. В. Общественные насекомые: Экология и поведение = Social Insects: Ecology and Behavioural Biology / Под ред. Г. М. Длусского. — М.: Мир, 1986. — 400 с. — 5800 экз. Архивная копия от 5 марта 2016 на Wayback Machine
*Халифман И. А. Муравьи. — М.: Молодая гвардия, 1963. — 304 с. — 65 000 экз.
*Халифман И. А. Пароль скрещенных антенн (муравьи). — М.: Детгиз, 1967. — 415 с. — 75 000 экз.
*Шовен Р. От пчелы до гориллы. — М.: Мир, 1965. — 295 с.
*Hölldobler B., Wilson E. O. The Ants. — Harvard University Press, 1990. — 732 p. — ISBN 0674040759.
*Borror D. J., Triplehorn C. A., Johnson N. F. Introduction to the Study of Insects. — 6-е изд. — Филадельфия: Saunders College Publishing, 1989. — 875 p. — ISBN 0-03-025397-7.

== Каҫӑсем ==
* {{cite web|url=http://antclub.org|title=Клуб любителей муравьёв|publisher=antclub.org|accessdate=2011-04-29}}

[[Категори:Пĕрлĕх хурт-кăпшанкисем]]
[[Категори:Хурт-кăпшанкă йышшисем]]
[[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]]
[[Категори:Кӑткӑсем]]</text>
      <sha1>piu5a19p06pr9s5sjxf6a88s1j4san4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тăн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86008</id>
    <revision>
      <id>873614</id>
      <parentid>858431</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T10:45:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873614</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6796" sha1="68fdiw1n0cvg9kqvrkoomjaue9ks8gd" xml:space="preserve">{{пĕлтерĕшсем|Тăн (пĕлтерĕшсем)}}
'''Тăн''' — тулаш тĕнчере тата организм кĕлеткинче пулнисене [[Субъекцилĕх|субъекцилле]] туйса илекен организмăн [[психика]] пурнăçĕн тăрăмĕ, çаплах çак пулнисене евитлени тата çакнашкал пулнисем çине реакцилени&lt;ref&gt;{{Источник/НФЭ|Сознание|[[Лекторский Владислав Александрович|Лекторский В. А.]]}}&lt;/ref&gt;.

Ăс-тăна тата анлăрах е тарăнрах ăнланма пулать&lt;ref&gt;[http://plato.stanford.edu/entries/consciousness/ Consciousness] // Stanford Encyclopedia of Philosophy&lt;/ref&gt;.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Литература ==
* ''Васильев В. В.'' Трудная проблема сознания. — М.: Прогресс-Традиция, 2009. — 272 с. — ISBN 5-89826-316-0.
* ''Прист С.'' Теории сознания / пер. с англ. А. Ф. Грязнова. — М. : Идея-Пресс: Дом интеллектуал. кн., 2000. — 287 с.
* ''Андреева Л.'' Экстатические обряды в практиках некоторых российских конфессий или изменённые формы сознания // Общественные науки и современность. — 2005. — № 3.
* {{кĕнеке|автор=Дели М. М.|каçă пайĕ = http://anthropology.ru/ru/texts/deli/sergeev_20.html|пай = Онтология сознания: историко-философский аспект|пуçелĕк=Homo philosophans. Сборник к 60-летию профессора К. А. Сергеева|сери=«Мыслители», выпуск 12|вырăн=СПб.|издательство=Санкт-Петербургское философское общество|çул=2002|страницы=312—315}}
* ''Ильясов Ф. Н.'' [http://www.iliassov.info/article/kommunik_soznan.htm Коммуникативный подход к идентификации сознания] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210125230402/http://www.iliassov.info/article/kommunik_soznan.htm |date=2021-01-25 }} // Вестник Академии Наук СССР. — 1991. — № 2. — С. 62-67.
* ''[http://www.humanities.edu.ru/db/msg/8904 Книгин А. Н.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Ноябрь 2018 |bot=InternetArchiveBot }}'' [http://tvfi.narod.ru/knigin/index.htm Философские проблемы сознания] — Томск: Изд-во Томского ун-та, 1999. — 338 с.
* ''[[Леонтьев, Алексей Николаевич|Леонтьев А. Н.]]'' [http://www.psy.msu.ru/people/leontiev/dsl/index.html Деятельность. Сознание. Личность.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161222090140/http://www.psy.msu.ru/people/leontiev/dsl/index.html |date=2016-12-22 }} — М., 1975.
* ''Молчанов В. И.'' [http://filosof.historic.ru/books/item/f00/s00/z0000893/st000.shtml Время и сознание. Критика феноменологической философии] : монография — М.: Высш. шк., 1998. — 144 с.
* ''Морозов Е. В.'' Эволюция сознания. Современная наука и древние учения. — М.: Новый Акрополь, 2013. — 370 с. — ISBN 978-5-91896-048-6.
* ''[[Налимов, Василий Васильевич|Налимов В. В.]]'' Спонтанность сознания. — М., 1989.
* ''Пенроуз Р.'' Тени разума. В поисках науки о сознании. — М.: Ижевск, 2005.
* ''Рубинштейн С. Л.'' Бытие и сознание. — М., 1957
* ''Спиркин А. Г.'' Сознание и самосознание. — М., 1972
* {{статья
| автор         = Спирова Э. М.
| пуçелĕк       = Идолы сознания на пути к пониманию 
| каçă          = http://www.zpu-journal.ru/zpu/2006_1/Spirova/7.pdf
| кăларăм       = [[Знание. Понимание. Умение]]
| çул           = 2006
| номер         = 1 
| страницы      = 48—53
}}
* ''Шенцев М. В.'' Информационная модель памяти. — СПб., 2005.
* ''Tart Ch. T.'' States of Consciousness. — New York, 1975.

== Каçăсем ==
* [http://postnauka.ru/video/11626 Проблема сознания] : видеолекция / к. ф. н. Дмитрий Иванов // [[ПостНаука|Проект «ПостНаука»]]. — 16.04.2013.
* [http://psi.webzone.ru/intro/intro02.htm Сознание] // [http://psi.webzone.ru/ Психологический словарь].
* [http://www.vocabulary.ru/search?view=search&amp;look=phrase&amp;query=%D1%81%D0%BE%D0%B7%D0%BD%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5&amp;Submit=%D0%9D%D0%B0%D0%B9%D1%82%D0%B8+%C2%BB Сознание]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [http://www.vocabulary.ru/?stxt=&amp;select=%C4%F0%F3%E3%E8%E5+%EF%F0%EE%E5%EA%F2%FB+%CD%DD%D1%3A&amp;Submit=%C8%F1%EA%E0%F2%FC%21 Национальная психологическая энциклопедия]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://scepsis.ru/library/id_858.html Проблема определения понятия «сознание»] // Естествознание, философия и науки о человеческом поведении в Советском Союзе / [[Грэхэм, Лорен|Лорен Грэхэм]]. — Гл. V.
* Новости и статьи по проблеме сознания на [http://consmind.ru/ русскоязычном портале Conscious Mind] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200124152044/http://www.consmind.ru/ |date=2020-01-24 }}
* Аудио тата видеоматериалсем: [http://hardproblem.ru/ сайте Московского центра исследований сознания] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027232752/https://hardproblem.ru/ |date=2020-10-27 }}

[[Категори:Ăс-тăн]]
[[Категори:Философи терминĕсем]]
[[Категори:Эпистемологи]]
[[Категори:Эмерджентлĕх]]
[[Категори:Когници психологийĕ]]</text>
      <sha1>68fdiw1n0cvg9kqvrkoomjaue9ks8gd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Плитасен тектоники</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86672</id>
    <revision>
      <id>873576</id>
      <parentid>846381</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:22:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873576</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6550" sha1="jv86wp9wowbpwz4ncubm2n4ta75jkld" xml:space="preserve">[[Ӳкерчĕк:Plates tect2 en.svg|мини|20 ӗмӗрӗн иккӗмӗш ҫурринче тӗнчен плитисен тектоникин карттисене туса хатӗрленӗ]]
[[Ӳкерчĕк:Plate tectonics map.gif|мини|Плитасен тектоники ҫитти]]
    
'''Плитасен тектоники''' [[Литосфера|литосфера]] пулса тӑнин тата куҫнин хальхи ӑслӑхри ӑнлану.  Унӑн тӑрӑх ҫӗр пичӗ капплӑ блоксенчен тӑрать — литосфера плитисенчен, вӗсем пӗр пӗрин хушшинче яланах куҫӑнса тӑраҫҫӗ. Ҫавӑн чухне сарӑлса кайнӑ тӗлте (вӑтам-океан хасакӗсен тата континентлӑ рифтсен вырӑнӗсенче) спрединг пирки (англ. seafloor spreading — тинӗс тӗпӗ юхӑнса кайни) ҫӗнӗ океан пичӗ пулса тӑрать, кивви вара зонах субдукци вырӑнӗсенче ҫӑтӑнать. Плитасен тектоникин теорийӗ ытларах плитасен чиккисен вырӑнӗсем ҫӗр чӗтренӗвӑпе, вулкансен хастарлӑхӗпе тата сӑрт-тусем пулса тухассипе ҫыхӑннине ӑнлантарать.

Ку шухӑша перремӗш хут Континентсен дрейф теоринче [[Альфред Вегенер]] 1920 ҫулта сӗннӗ, анчах чи малтанах ытти ӑслӑхҫӑсем унпа килӗшмен, унӑн теорине сивленӗ. 

Хальхи Плитасен тектоникин теорийӗ унӑн теорийӗ ҫинче никӗсленсе Ҫӗр ӑслӑхӗн пурте килӗшсе йышӑннӑ концепцийӗ пулса тӑрать.

== Татах пӑхӑр ==
*[[Тектогенез]]

== Вуламалли ==
*Вегенер А. Происхождение материков и океанов /пер. с нем. П. Г. Каминского под ред. П. Н. Кропоткина. — Л.: Наука, 1984. — 285 с.
*Добрецов Н. Л., Кирдяшкин А. Г. Глубинная геодинамика. — Новосибирск, 1994. — 299 с.
*Зоненшайн, Кузьмин М. И. Тектоника плит СССР. В 2-х томах.
*Кузьмин М. И., Корольков А. Т., Дриль С. И., Коваленко С. Н. Историческая геология с основами тектоники плит и металлогении. — Иркутск: Иркут. ун-т, 2000. — 288 с.
*Кокс А., Харт Р. Тектоника плит. — М.: Мир, 1989. — 427 с.
*Н. В. Короновский, В. Е. Хаин, Ясаманов Н. А. Историческая геология : Учебник. М.: изд-во Академия, 2006.
*Лобковский Л. И., Никишин А. М., Хаин В. Е. Современные проблемы геотектоники и геодинамики. — М.: Научный мир, 2004. — 612 c. — ISBN 5-89176-279-X.
*Хаин, Виктор Ефимович. Основные проблемы современной геологии. М.: Научный Мир, 2003.
*Сорохтин О. Г., Ушаков С. А. Развитие Земли М: Изд-во МГУ, 2002. 506 с.
* [[Хаин Виктор Ефимович]] [https://web.archive.org/web/20080316004600/http://www.nsu.ru/materials/ssl/text/metodics/hain.html Современная геология: проблемы и перспективы] // «Соросовский образовательный журнал» N 1, 1996, стр.26-32; [http://www.pereplet.ru/nauka/Soros/pdf/9601_066.pdf pdf]
* В. П. Трубицын, В. В. Рыков. [https://web.archive.org/web/20100313075026/http://www.scgis.ru/russian/cp1251/dgggms/1-98/mantia.htm#begin Мантийная конвекция и глобальная тектоника земли] Объединённый институт физики Земли РАН, Москва (Проект РФФИ № 96-05-66069, Проект МНТЦ (ISTC) № 415-96)
* [[Хаин Виктор Ефимович]] [http://www.sciteclibrary.ru/rus/catalog/pages/972.html Тектоника плит, их структуры, движения и деформации]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [[Сорохтин Олег Георгиевич]], С. А. Ушаков [http://www.evolbiol.ru/sorohtin.htm Развитие Земли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120924095935/http://evolbiol.ru/sorohtin.htm |date=2012-09-24 }} М: Изд-во МГУ, 2002. 506 с.
* [https://www.youtube.com/watch?v=FkIaRtpBmMs «Движение континентов»] — [http://gordon0030.narod.ru/archive/8385/index.html Гордон № 133, Эфир от 05.09.2002], при участии члена-корреспондента РАН Никиты Богданова и д. геол.-мин наук Николая Короновского
*Владимир Орис, Геофизика блог - [https://www.facebook.com/%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0-1331498370299360/?modal=composer ://www.facebook.com/%D0%93%D0%B5%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0-1331498370299360/?modal=composer]

== Каҫӑсем ==
* [http://www.ucmp.berkeley.edu/geology/tecall1_4.mov Interactive movie] showing 750 myr (million years) of global tectonic activity.
* [http://www.ucmp.berkeley.edu/geology/tectonics.html movies] over smaller regions and smaller time scales.
* [http://vulcan.wr.usgs.gov/Glossary/PlateTectonics/description_plate_tectonics.html «Ring of Fire», Plate Tectonics, Sea-Floor Spreading, Subduction Zones, «Hot Spots»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051231014659/http://vulcan.wr.usgs.gov/Glossary/PlateTectonics/description_plate_tectonics.html |date=2005-12-31 }}
* [http://www.djburnette.com/projects/climate.html Plate Tectonics and Climate] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060107103654/http://www.djburnette.com/projects/climate.html |date=2006-01-07 }}

{{Геологи уйрăмĕсем}}
{{Çĕр}}
{{Çутçанталăк}}

[[Категори:Плитасен тектоники|*]]
[[Категори:Геофизика]]</text>
      <sha1>jv86wp9wowbpwz4ncubm2n4ta75jkld</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сухарева-Сергеева Ирина Виталиевна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88337</id>
    <revision>
      <id>873613</id>
      <parentid>768077</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T09:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873613</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34279" sha1="5gv2z9ltacwhisx29u5p00h6wrgcgea" xml:space="preserve">{{Пĕр хушаматлисем|Сухарева}}
{{Пĕр хушаматлисем|Сергеева}}
{{Ăсчах 
| Ят                   = Сухарева-Сергеева Ирина Виталиевна 
| Тăван ят             = Сухарева Ирина Виталиевна  
| Ӳкерчĕк              = 
| Анлăшĕ               = 
| Ӳкерчĕке ăнлантарни  = 
| Çуралнă вăхăт        = [[1969]], [[кăрлач, 3]]
| Çуралнă вырăн        = [[Нукасак]] ялĕ, {{ÇВ|Авăркас районĕ|Авăркас районĕнче}}, [[Пушкăрт АССР]], [[ССРG]]
| Вилнĕ вăхăт          = 
| Вилнĕ вырăн          = 
| Гражданлăх           =  {{USSR}} {{RUS}} 
| Ăслăх сфери          = [[Истори]], [[философи]], [[социологи]]
| Ĕç вырăнĕ            = [[Пушкăртстан халăхĕсен этнографи музейĕ]], [[Пушкăртстан наци музейĕ]],  [[Пушкăрт патшалăх медицина университечĕ]]
| Альма-матер          = [[Нукасак вăтам шкулĕ]], [[Пушкăрт патшалăх университечĕ]]
| Ăслăх ертӳçи = [[|]]
| Паллă вĕреннĕкенсем  = 
| Паллă                = 
| Чыславсемпе парнесем = Халăх тата эстрада юррисен «Серлитамак-1997» тата «Уфа-1999» конкурссен дипломĕ тата лауреат ячĕ. Галимзян Ибрагимов ячĕллĕ преми (2021)&lt;ref&gt;[http://aurgazeta.ru/news/media/2021/2/17/nagradyi-nashli-geroev/ НАГРАДЫ НАШЛИ ГЕРОЕВ] — Электронная газета Аургазинского района «Аургазета» — новости, анонсы, объявления&lt;/ref&gt;
| Сайт                 = 
}}
[[File:Aurgazinsky District, Republic of Bashkortostan, Russia - panoramio (16).jpg|thumb|280px|Пушкăртстан. Авăркас районĕнче.]]
'''Сухарева-Сергеева Ирина Виталиевна''' (псевдонимĕ '''Сарикел''', вырăсла графикăпа '''Саригель''', [[1969]] çулхи [[кăрлач, 3|кăрлачăн 3-мĕшĕ]], [[Пушкăртстан]]ри [[Авăркас районĕ]]нчи [[Нукасак]] ялĕ), — истори ăслăхĕсен кандидачĕ ([[2004]]),  [[истори]] ăслăхĕсен докторĕ ([[2014]]), доцент ([[2008]], [[2011]]), профессор ([[2015]]), историк, философ, социолог, мусăкçă, чăвашла юрăсемпе сăвăсен авторĕ, юрăç. Фольклорла-этнографилле «Нарспи» ансамблĕн пĕрремĕш аккомпониаторĕ пулнă ([[1986]]). ЧНАНИ Халăх академикĕ ([[2012]]). Галимзян Ибрагимов ячĕллĕ преми лауреачĕ ([[2021]]).

== Пурнăçĕ ==
Пушкăртстанри Авăркас районĕнчи Нукасак ялĕнче çуралса ÿснĕ. Анчах та ку тăрăхра çак ятлă ялсем темиçе те.
Амăшĕн ячĕ  — Сергеева Анастасия Михайловна&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=5yqNhCiVn1c ИРИНА САРИГЕЛЬ «Аннем, тав çуратнӑшӑн /&quot;Благодарю тебя, мама» Муз. И. Саригель, Сл. Г. Данилова] (0:10 тĕлнелле пăхмалла)&lt;/ref&gt;

===Ăçта вĕренни===
*Пушкăртстанри Авăркас районĕнчи [[Нукасакри вăтам шкул]]
*[[Ĕпхӳ]] хулинчи [[Пушкăрт патшалăх университечĕ]]
*Пушкăрт патшалăх университечĕ çумĕнчи аспирантура
*Мускав патшалăх ÿнер университечĕн мусăк факультечĕ. 

Çавăн пекех, тĕрлĕ курссенче пулса хăйĕн пĕлĕвне, квалификацине тăтăшах ÿстерсе пынă (ноябрь, 2007; ноябрь, 2010; январь-февраль, 2011; январь-февраль, 2015; январь-февраль, 2015 г.).

=== Ăçта ĕçлени ===
* Кĕçĕн ăслăх ĕçлевçи (Пушкăртстан халăхĕсен этнографийĕн музейĕ, [[1995]]-[[2000]])
* Аслă ăслăх ĕçлевçи (Пушкăртстан халăхĕсен этнографийĕн музейĕ, [[2000]]-[[2001]])
* Пушкăртстан наци музейĕнче ăслăх секретарĕ ([[2001]]-[[2004]])
* Раççей патшалăх суту-илÿ-экономика университечĕн Уфари филиалĕнче (институтĕнче) аслă вĕрентевçĕ ([[2004]]-[[2005]])
* Пушкăрт патшалăх медицина университечен философи, тивĕç-ирĕк пĕлĕвĕ, истори тата экономика никĕсĕсен кафедринче аслă вĕрентевçĕ ([[2005]]-[[2008]]), доцент ([[2008]]-[[2015]]), профессор ([[2015]]). 

[[2009]]-мĕш çулччен студентсен ăслăх пĕрлĕхĕн ертÿçи пулнă. Гуманитари дисциплинисен ЦМК тата факультет Ăслăх канашĕн пайташĕ, ГЭК Ертÿçин «Социаллă ĕç» тĕлĕшĕнчи çумĕ.
[[File:Здание национального музея РБ.jpg|thumb|left|Пушкăртстан республикин наци музейĕ]]
[[File:BSMU.jpg|thumb|left|Пушкăрт патшалăх медицина университечĕ]]

== Кун çути курнă çĕсем ==
=== Медицинăн социаллă-философиллĕ аспекчĕсем енĕпе ===
*О духовно-нравственном возрождении общества //Здоровье как социально-философская проблема. Сборник научных статей межвузовской научно-практической конференции, посвященной 450-летию добровольного присоединения Башкортостана к России. Уфа, РИО БашГУ, 2007. С.43-46.
*Система возрождения медицинской деонтологии (в соавторстве с Тухатуллиным Г.)//Здоровье как социально-философская проблема. Сборник научных статей межвузовской научно-практической конференции, посвященной 450-летию добровольного присоединения Башкортостана к России. Уфа, РИО БашГУ, 2008. С.16-19.
*Социальная защита населения РФ (в соавторстве с Файзуллиной А. и Юсуповой Н. //«Медицинская наука – 2008». Сборник статей республиканской научно-практической конференции. Уфа, 2008. С.212-215.
*Социогуманитарная подготовка студентов //Сборник материалов межвузовской учебно-методической конференции «Оптимизация формирования профессионального поведения студентов, обучающихся в университете». Уфа, 2009 г. С.38-40.
*Факторы, влияющие на здоровье человека //Сборник научных статей Всероссийской научно-практической конференции «Здоровье как социально-философская проблема». (в соавторстве с Киреевой Э.Ф., к.м.н., доцентом кафедры ОЗ БГМУ, Киреевой С.Ф., врачом-терапевтом РКБ №2 города Уфы. Уфа, РИО БашГУ, 2009.С. 7-10
*Компьютер и здоровье //Сборник научных статей Всероссийской научно-практической конференции «Здоровье как социально-философская проблема» (в соавторстве с Киреевой Э.Ф., к.м.н., доцентом кафедры ОЗ БГМУ, Киреевой С.Ф., врачом-терапевтом РКБ №2 города Уфы). Уфа, РИО БашГУ, 2010. С. 122-123.
*Народная медицинская традиция как культурный феномен //Сборник научных статей Всероссийской научно-практической конференции «Здоровье как социально-философская проблема» (в соавторстве с Кузьминой А.В и Сухаревой Н.Н.). Уфа, РИО БашГУ, 2011. С. 48-52.
*О Национальном проекте «здоровье» (cтатья) //Сборник научных статей Всероссийской научно-практической конференции «Здоровье как социально-философская проблема». - Уфа, РИО БашГУ, 2012. С.98-100.
*Подготовка социальных работников в Башкирском государственном медицинском университете //Сборник материалов межвузовской учебно-методической конференции «Подготовка врачей в условиях реформирования профессионального образования». Уфа, 2013 г. С.33-34.
*Роль традиционной медицины в системе жизнеобеспечения народов Поволжья и Приуралья //«Здоровье нации как стратегическая задача». Сборник статей Республиканской научно-практической конференции /в соавторстве с Н.Н. Сухаревой/. - Уфа, РИО БашГУ, 2014. -Выпуск 8. -88с. С.38-39.
*Социальная защита и поддержка социально-уязвимых слоев населения в Республике Башкортостан //«Здоровье нации как стратегическая задача». Сборник статей Республиканской научно-практической конференции /в соавторстве с Л.А Базгутдиновой/.- Уфа, РИО БашГУ, 2014. -Выпуск 8. -88с. С.78-80.
*Профилактика наркомании в молодежной среде //«Здоровье нации как стратегическая задача». Сборник статей Республиканской научно-практической конференции /в соавторстве с Р.А. Барабановым, Р.Р. Бикмаевым, Р.Р. Гильмутдиновой, Э.М. Хазиевой/. - Уфа, РИО БашГУ, 2014. -Выпуск 8. -88с. С.60-61.
*Гуманистическая парадигма медицинского образования //»Духовно-культурные ценностные ориентации молодежи в эпоху глобализации»: Сборник научных статей Международной научно-практической конференции, 10-11 апреля 2015 года /под ред. Р.Х. Ильясовой, Л.Г. Хуснутдиновой, С.С. Некрасовой. – Уфа: УГУЭС, 2015. – 351с. С.308-310.

*Роль гуманитарных наук в формировании нравственности будущих врачей как основы их профессиональной деятельности //«Здоровье как социально-философская проблема»: сборник статей Республиканской межвузовской научно-практической конференции, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне /отв. ред. Д.М. Азаматов. – Уфа: РИЦ БашГУ, 2015. -80с. С.10-11.
*Духовно-нравственное воспитание будущих врачей //«Инновационные образовательные технологии в формировании профессиональных компетенций специалиста»: материалы межвузовской учебно-методической конференции с международным участием. – Уфа: Изд-во ГБОУ ВПО БГМУ Минздрава России, 2015. С.335-337 и др.

=== Чăвашсен историйĕ енĕпе ===
*О времени возникновения чувашских деревень Аургазинского района Республики Башкортостан //Башкирский край.1996. Вып.6. С.139-150.
*Этапы переселения чувашей в Башкортостан //Второй международный конгресс этнографов и антропологов. Резюме докладов и сообщений. Ч.1.Уфа,1997.С.211-212.
*Чувашское народное искусство в Музее этнографии народов Башкортостана //Там же. Ч.2. С.177.
*О научной концепции стационарной выставки «Чуваши Башкортостана: история, культура и быт» (в соавторстве с И.Г.Петровым) //Традиции и современность в культуре народов. Материалы научно-практической конференции «Культурное наследие народов Башкортостана: опыт, теория, практика». Уфа,1999. С.96-104.
*О просвещении чувашей (с середины XVI века до 60-х годов XIX века) //Учитель Башкортостана. №7. 2003. С.71-73
*О просвещении чувашей Уфимской губернии (60-е годы XIX-начало XX веков) //Учитель Башкортостана. №9. 2003. С.67-71
* &lt;big&gt;[https://www.dissercat.com/content/sotsialno-ekonomicheskoe-razvitie-chuvashei-bashkortostana-v-xvii-xix-vekakh Социально-экономическое развитие чувашей Башкортостана в XVII-XIX веках.] Дисс. канд. ист. наук. - Уфа, 2004. -293с.&lt;/big&gt;
*О просвещении чувашей Уфимской губернии (60-е годы XIX – начало XX вв.) //Человек. Общество. Образование. Межвузовский сборник статей. Уфа, РИО БашГУ, 2005. С.87-88.
*Численность чувашского населения Башкирии в XVIII-начале XX вв. //Ядкяр. №3. 2006. С.67-72.
*О формировании чувашской диаспоры в Башкортостане в XVII-начале XX вв. //Учитель Башкортостана. №6. 2006. С.65-68.
*Социально-правовое положение чувашского населения края в XVII – начале XX веков //Человек. Общество. Образование. Межвузовский сборник статей. Уфа, РИО БашГУ, 2006. С.79-80.
*Причины переселения чувашей в Башкирию XVII-начале XX вв. //Ватандаш. 2007. № 6. С.147-163.
*Чуваши Башкортостана (социально-экономическое развитие в XVII-начале XX вв.) /краткий обзор/ //Академический журнал Западной Сибири. №5, 2007. С.88-91.
*Чуваши Башкортостана в XVII-XIX вв. Экономическое развитие и социальная структура (монография). Изд-ство «Гилем» АН РБ, 2007. -268 с.
*Динамика численности чувашей Башкирии в XVIII – начале XIX веков //Человек. Общество. Образование. Межвузовский сборник статей. Уфа, РИО БашГУ, 2007. С. 135-136.
*История формирования и развития чувашей Башкортостана //Сборник статей Республиканской конференции (заочной) ученых РБ «Научный прорыв – 2007», посвященной 450-летию Единства Башкортостана и России, 75-летию БГМУ, Дню Республики. С.216-219.
*О развитии начального образования среди чувашей Башкирии (II половина XIX в.) //Журнал ВАК «Социально-гуманитарные знания». №10, 2010. С.37-42.
*Об открытии школ Министерства народного просвещения (МНП) в чувашских населенных пунктах Уфимской губернии (вторая половина XIX – начало XX вв.) (cтатья) //«Вестник Челябинского государственного университета» (входит в перечень изданий ВАК). - Челябинск, №1, 2011. С. 92-96.
*Начальное образование чувашей Уфимской губернии во второй половине XIX века (cтатья) //Истоки патриотизма в Великой Отечественной войне 1941-1945 гг.: опыт башкирской истории: Материалы Межрегиональной научной конференции, посвященной 65-летию Победы в Великой Отечественной войне. – Уфа, РИЦ БашГУ, 2010. С.14-19.
*О состоянии просветительского дела среди чувашей Уфимской губернии (вторая половина XIX – начало XX вв.) //Николаевские чтения – 2011: Сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции, посвященной известному ученому, академику В.В. Николаеву. Стерлитамак, СГПА им. З. Биишевой, 2011. С.211-213.
*Политика христианизации Русского государства и конфессиональное состояние чувашей Башкирии (до 1917 года) (монография) - Уфа, РИЦ БашГУ, 2011. -60с
*Особенности территориального размещения этнографических групп чувашей в Башкортостане //Человек. Общество. Образование. Сборник статей научно-практической конференции /Отв. ред. Азаматов Д.М. - Уфа: РИЦ БашГУ, 2013. -76 с. С.32-33.
*Традиционные верования и культура чувашей //Сборник научных статей Всероссийской научно-практической конференции «Здоровье нации как стратегическая задача». Уфа, РИО БашГУ, 2013. С.21-22.
*О конфессиональном состоянии чувашей Башкирии (до 1917 г.) //Сборник статей Республиканской научно-практической конференции «Диалог культур народов Башкортостана: политико-правовые, исторические и социокультурные аспекты» (в рамках II Съезда Ассамблеи народов Республики Башкортостан, прошедшей в г. Уфе 29 мая 2009 года). С347-356.
*&lt;big&gt;[https://www.dissercat.com/content/chuvashi-bashkortostana-istoriko-kulturnoe-razvitie-v-xviii-nachale-xx-vekov Чуваши Башкортостана: историко-культурное развитие в XVIII - начале XX веков] Дисс. докт. ист. наук. -  Уфа, 2013.&lt;/big&gt;

=== Нацилле ăс-тăн ===
* Этноцентристское видение мира //Человек. Общество. Образование. Сборник статей. Уфа, РИО БашГУ, 2009. С. 3-11.
* Этноцентризм и межкультурная коммуникация //Журнал ВАК «Социально-гуманитарные знания» №10, 2009. С.234-240/
* Истоки и смысл национализма //Человек. Общество. Образование. Сборник статей. Уфа, РИО БашГУ, 2010. С.79-81.
* Значение этноцентризма для процесса межкультурной коммуникации //«Национальная политика и традиционная народная культура»: материалы международной научно-практической конференции (от 7 декабря 2009 г.). Уфа: БАГСУ, 2010. С.218-222.
* Национальное самосознание как феномен в системе общественного сознания //Журнал ВАК «Социально-гуманитарные знания» (в соавторстве с Д.М. Азаматовым, д.ф.н., профессором, зав. каф. философии БГМУ). №9,.2010. С.161-166.
* Роль этнокультурных факторов в качественном изменении национального сознания //Журнал ВАК «Социально-гуманитарные знания». №9, 2010. с. 52-57.

=== Аслă Атилĕх вăрçи ===
*39.	Об уроках Великой Отечественной войны и ее фальсификации //Сдана в сборник Республиканской научно-практической конференции «Великая Отечественная война: актуальные проблемы истории», посвященной 65-летию Победы (от 9 апреля 2010 г., БАГСУ) /в соавторстве с Д.М. Азаматовым, д.ф.н., профессором, зав. каф. философии БГМУ/. (объем – 5 стр.). С.15-20.
*Мы должны помнить //«Человек. Общество. Образование». сборник статей Республиканской межвузовской научно-практической конференции, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне/в соавторстве с Л.А Базгутдиновой/ /отв. ред. Д.М. Азаматов. – Уфа: РИЦ БашГУ, 2015. -84с. С.16-17.

===Ытти енĕпе çырнă статьясем ===
*Меценатство в России //Состояние и перспективы развития торговли, бизнеса и малого предпринимательства. Сборник материалов межрегиональной научно-практической конференции. Уфа,2005. С.191.
*1Познания в области метеорологии и использование их в хозяйственной деятельности //Учитель Башкортостана.0,3 а.л. &lt;big&gt;(/Чăвашла çырнă статья/)&lt;/big&gt;. №10, 2007. С. 63-65.
*Роль мультимедиа-технологий в системе современного образовательного процесса //Человек. Общество. Образование. Межвузовский сборник статей. Уфа, РИО БашГУ, 2007. С. 157-158.
*Использование мультимедиа-технологий в современном образовательном процессе //Межвузовский сборник статей по учебно-методической литературе (при БГМУ) 2008 г. С. 115-116.
*Школы духовного ведомства Уфимской губернии //Человек. Общество. Образование. Межвузовский сборник статей. Уфа, РИО БашГУ, 2008. С.44-51.
*Молодежный экстремизм и пути преодоления //Сборник статей Международной научно-практической конференции «Духовный мир современного человека: проблемы экстремизма в молодежных субкультурах», прошедшей в г. Уфе 22 апреля 2009 года. - Уфа: Уфимский филиал ГОУ ВПО «МГГУ им. М.А. Шолохова, 2009. С. 45-54.
*30.	Молодежный экстремизм //Сборник статей Всероссийской научно-практической конференции «Синергетика морально-нравственных и правовых отношений и их роль в построении гражданского общества» (в соавторстве с Д.М. Азаматовым). – Уфа, БашГУ, 2009. С.30-35.
*Пути преодоления молодежного экстремизма //Сборник статей Республиканской конференции (заочной) ученых РБ «Научный прорыв – 2009» (в соавторстве с Д.М. Азаматовым). С. 144-146.
*40.	Школы духовного ведомства Уфимской губернии (Журнал ВАК. «Искусство и образование». №7, 2010. С.26-30.
*О роли земства в развитии системы народного образования Уфимской губернии //«История науки и техники» (входит в перечень научных журналов и изданий ВАК). – Уфа, НИИРеактив УГНТУ, №12, №4, 2010 г. C.37-42.
*Формирование имиджа региона (cтатья) //«Актуальные проблемы коммуникации: теория и практика». Материалы Второй Всероссийской научно-практической конференции, посвященной 10-летию специальности «Связи с общественностью» факультета философии и социологии Башгосуниверситета. – Уфа, РИЦ БашГУ, 2011. С.53-59.
*Социальные аспекты последователей религиозных неокультов в современном обществе //Материалы Всероссийской научно-практической конференции «Межнациональное единство и согласие в Российской Федерации: опыт, современные проблемы, перспективы», посвященной подведению итогов Года укрепления межнационального согласия в Республике Башкортостан от 09 декабря 2011 года Нефтекамский филиал БашГУ/в соавторстве с Д.М. Азаматовым, д.ф.н., профессором, зав. каф. философии БГМУ и К.В. Храмовой, к.ф.н., доцентом кафедры философии БГМУ/. (объем – 5 стр.).
*Социальные функции истории (cтатья) //Человек. Общество. Образование. Межвузовский научный сборник/ отв. ред. Д.М. Азаматов. Уфа, РИЦ БашГУ, 2012. С.40-42.
*Новая российская ментальность как ценностная гуманитарная парадигма инновационной образовательной стратегии //Сборник материалов Международной научно-практической конференции: «К саммиту ШОС. Россия и Казахстан: проблемы и перспективы межгосударственного сотрудничества в образовательном пространстве». – Уфа, 2015. С. 291-294.
*О перспективах интеграции в области образования между странами-участницами ШОС //«Человек. Общество. Образование». Сборник статей Республиканской межвузовской научно-практической конференции, посвященной 70-летию Победы в Великой Отечественной войне /отв. ред. Д.М. Азаматов. – Уфа: РИЦ БашГУ, 2015. -84с. С.29-30.

== Мусăкри ĕç-хĕл ==
Мусăк пĕлĕвĕ пурри пирки каларăмăр ĕнтĕ.

Пушкӑртсанри чӑваш, Ирина Саригель (Сухарева), ученӑй-историк, истори наукисен докторӗ, Пушкӑртстанри патшалӑх медицина университечӗн философи, социаллӑ-гуманитарлӑ дисциплинӑсен кафедра профессорӗ ҫеҫ мар, юрлама та ӑста. Вӑл Фейсбукра пӗлтернӗ тӑрӑх, нумай ҫул хушши ҫырнӑ хӑйӗн хӑш-пӗр юррисемпе сӑввисемпе Ютубра паллаштарать&lt;ref&gt;Ташней, Ирина. [https://chuvash.org/news/27342.html Культура: Пушкӑрт чӑвашӗ юрлать те, ӑслӑлӑх ӗҫӗпе те тӑрӑшать] — Аçтахар сайчĕ.&lt;/ref&gt;. Унта вӑл «Ирина Саригель» канал йӗркеленӗ.

«Наука ӗҫӗпе ҫыхӑннӑ май хӑй вӑхӑтӗнче вӗсене тивӗҫлипе тимлӗх кӳреймерӗм. Вӑхӑчӗ те хӑвӑрт иртет. Хам ҫырнӑ юрӑсемпе сӑвӑсем нумай, юрӑсем ҫеҫ ҫӗр ытла пулса кайрӗҫ... 2019- мӗш ҫулта хам ҫырнӑ юрӑсен &quot;Тӗлпулӑва мухтав&quot; ятлӑ сборникне (унта 50 юрӑ) кӑларма вӑхӑт тупӑнчӗ. Сӑвӑсен пуххине кӑларма ӗмӗтленетӗп ҫеҫ», — тесе ҫырнӑ Ирина Ирина Саригель (Сухарева).

Вăл композитор пулса ăсталанă пĕр юрă Ютубра паянхи кун тĕлне 290 пин ытла сасă пухнă&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=_ixbgV8JQQU Красивая чувашская песня. Исполняет Антонова Наталья] 290 359 сасă (итлев), 15, апр., 2012 ç.&lt;/ref&gt;.

== Çав. пекех ==
* [[Нухрат Антонина Ивановна|Матвеева-Сухарева-Нухрат Антонина Ивановна]]
* [[Нухрат Антонина Ивановна|Сухарев-Ухливан С. В. (1888-1942)]]

== Вуламалли ==

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [https://chuvash.org/news/27904.html Персона: Пушкӑртстанри чӑваша чысланӑ]
* [https://www.youtube.com/watch?v=gJQcAjlX62o ИРИНА САРИГЕЛЬ Полная версия «Шур шур урлӑ» - чӑваш халӑх юрри (Чувашская народная песня)]
* [http://www.аургазы-образование.рф/index.php/1684-yubilejnyj-tvorcheskij-vecheririny-sukharevoj-sarigel Юбилейный творческий вечер Ирины Сухаревой (Саригель)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190904173057/http://www.xn----7sbabaeidyodo8didxg0c0k.xn--p1ai/index.php/1684-yubilejnyj-tvorcheskij-vecheririny-sukharevoj-sarigel |date=2019-09-04 }}
* [https://www.famous-scientists.ru/4077/ Сухарева-Сергеева Ирина Виталиевна]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Энциклопедия «Известные учёные». 
* [http://www.lasius.narod.ru/images/Kozlov2006.htm  Козлов Михаил Алексеевич]

[[Категори:Чăваш ăсчахĕсем]]
[[Категори:1969 çулта çуралнисем]]
[[Категори:Историксем, алфавитпа]]
[[Категори:Кăрлачăн 3-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:Раççей историкĕсем]]</text>
      <sha1>5gv2z9ltacwhisx29u5p00h6wrgcgea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Т́ъваш ад́изен̀е с̀ыръва в̀ьр̀ен̀м̀ел̀л̀и к̀н̀ег̀е</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93385</id>
    <revision>
      <id>873617</id>
      <parentid>717144</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T11:47:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873617</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4001" sha1="akcrymfe95245ycq23uqd3q0jb4n2m1" xml:space="preserve">[[File:Chavashadizem.gif|thumb|1872-мĕш çулта тухнă чи малтанхи чăваш букварĕсенчен пĕри]]
[[File:I Y Yakovlev.jpg|thumb|I Y Yakovlev]]
'''Т́ъваш ад́изен̀е с̀ыръва в̀ьр̀ен̀м̀ел̀л̀и к̀н̀ег̀е''' (хальхи çырулăх мелĕсемпе — '''Чăваш ачисене çырăва вĕренмелли кĕнеке''') — чи малтанхи чăваш букварĕсенчен пĕри. [[Яковлев Иван Яковлевич|И. Я. Яковлев]] тата ыттисен тивлечĕпе Хусанта [[1872]]-мĕш çулта  тухнă.
*Тъваш адиз´ен´е с´ыръва в´ьр´ен´м´ел´л´и к´н´ег´е=Букварь религиозно-нравственного наставления, молитвы и избранные места из священного писания, изложенные на наречии низовых чуваш, или чуваш анатри. – Казань, 1872. – 56 с. – На обороте тит. л.: от Совета Братства св. Гурия печатать разрешается 15 ноября 1871 г

Ку — çав çулта тухнă пĕртен-пĕр чăваш букварĕ мар. 1972-мĕш çултах тата тепре те тухнă —
* Çырӑва вӗренме тытӑнмалли кӗнеке, Хусанта пустарнӑ = Букварь для чуваш, составлен по способу Н. Ф. Бунакова. - Казань : Типо-литогр. К. А. Тилли, [[1872]]. - 48 с.

Анчах та Интернетра унăн хуплашкине пулсан та пулин курса пулмарĕ. Çавăнпа та ятне пулин паянхи çырулăх мелĕсемпех кăтартма лекрĕ.
== Çавăн пекех ==
*[[Турă çыравĕн кĕнекисене алла илес текенĕн малтанхи вĕренĕвĕ]]
*[[Хотла вирянасъ-шинъ чуваш чильхи-бе]]
*[[Чуваш кнеге]]
*[[Т́ъваш ад́изен̀е с̀ыръва в̀ьр̀ен̀м̀ел̀л̀и к̀н̀ег̀е]]
*[[Çыръва вьренме тытънмалли кьнеке]]
*[[Чăваш букварĕ вырăс аспуккипе пĕрле (1873)]]

== Татах та çавăн пекех ==
* [[Чьвашъ аберь болдымыръ (сăвă)]]
== Вуламалли ==
*Семенова П.А., Соловьева Г.П. [https://cyberleninka.ru/article/n/uchebnaya-literatura-dlya-chuvashskih-shkol-xix-xx-vv Учебная литература для чувашских школ XIX–XX вв]. ЖУРНАЛ. Проблемы современного образования. [[2013]].
*[http://chrio.cap.ru/Content2020/orgs/GovId_121/chuvashskij_yazik_i_literatura_bibliogr_spravochnik.pdf Чувашский язык и литература учебники и пособия. Библиографический указатель.]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Нац. б-ка Чуваш. Респ. ; сост. Р. В. Степанова, П. А. Семенова, Г. П. Соловьева. – Чебоксары, [[2012]]. - 144 .
*В е с т и Национальной электронной библиотеки Чувашской Республики, вып. 9. Чебоксары - [[2015]].
== Каçăсем ==
* [http://chrio.cap.ru/Content2020/orgs/GovId_121/18.06_biblioteka_bukvarj.pdf ЧУВАШСКИЕ БУКВАРИ — ЧӐВАШ БУКВАРӖ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210815155914/http://chrio.cap.ru/Content2020/orgs/GovId_121/18.06_biblioteka_bukvarj.pdf |date=2021-08-15 }}
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

[[Категори:Букварь]]
[[Категори:Букварьсем]]
[[Категори:Вĕрентӳ]]</text>
      <sha1>akcrymfe95245ycq23uqd3q0jb4n2m1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Скрябин Александр Николаевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>93692</id>
    <revision>
      <id>873606</id>
      <parentid>766735</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T06:38:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873606</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10102" sha1="572baahljavwljy7t5vnluse4w7elmx" xml:space="preserve">{{Пĕр хушаматлисем|Скрябин}}
{{redirect|Скрябин Александр}}
{{Мусăкçă
 |Патшалăх            = {{Раççей империйĕ}}
 |Фон                 = non_vocal_instrumentalist
 |Ят                  = Александр Скрябин
 |Фото                = Skrjabin Alexander.jpg
 |Ӳкерчĕке_ăнлантарни = 
 |Çуралнă_чухнехи_ят  = Александр Николаевич Скрябин
 |Çуралнă_вăхăт       = [[1872]], [[кăрлач, 6]] (25.12.1871)
 |Çуралнă_вырăн       = {{ÇВ|Мускав|Мускавра}}
 |Вилнĕ_вăхăт         = [[1915]], [[ака, 27]] (14)
 |Вилнĕ_вырăн         = {{ВВ|Мускав|Мускавра}}
 |Профессисем         = XX ĕмĕрти раççей композиторĕ, пианисчĕ
 |Инструментсем       = [[фортепиано]]
 |Жанрсем             = [[символизм]]
 }}

'''Александр Никола́евич Скря́бин''' ([[1872]], [[кăрлач, 6]] (25.12.1871), [[Мускав]] — [[1915]], [[ака, 27]] (14), [[Мускав]]) — [[вырăссем|вырăс]] [[композитор]]ĕ тата [[Фортепиано|пианисчĕ]], [[Вĕрентӳçĕ|педагогĕ]], мусăкри [[символизм]]а кăмăллаканĕ.

== Биографи ==

== Литература ==
* '''Музыканты и композиторы. Краткий биографический словарь'''. М. 2002,сс. 383—387.
(Цит.:&quot;Скрябин Александр Николаевич(1872—1915), выдающийся русский композитор и пианист.&quot;)

* ''Альшванг А. А.'' А. Н. Скрябин. [Жизнь и творчество]. — М.-Л., 1945.
* ''Игорь Глебов ([[Асафьев Борис Владимирович|Асафьев Б. В.]])''. Скрябин. Опыт характеристики. — Петроград: Светозар, 1921. (Переиздано в сборнике 1973 г.).
* {{кĕнеке
 |автор         = Бальмонт К. Д.
 |пай           = 
 |пуçелĕк       = 
 |оригинал      = 
 |каçă          = 
 |яваплă        = 
 |викивулавăш   = Светозвук в природе и световая симфония Скрябина (Бальмонт)
 |кăларăм       = 
 |вырăн         = М.
 |издательство  = Российское музыкальное издательство
 |çул           = 1917
 |том           = ”
 |страницы      = 
 |страниц       = 24
 |серия         = 
 |isbn          = 
 |тираж         = 
}}
* ''[[Бэлза Игорь Фёдорович|Бэлза И. Ф.]]'' Александр Николаевич Скрябин — М.: Музыка, 1982
* ''Ванечкина И. Л., Галеев Б. М.'' Поэма Огня. — Казань: Издательство Казанского университета, 1981.
* ''[[Гунст Евгений Оттович|Гунст Е. О.]]'' А. Н. Скрябин и его творчество. — [[Мускав]]: [[Мысль (московское издательство)|Мысль]], [[1915 çул мусăкра|1915]]. — 96 с.;
* ''Дельсон В. Ю''. Скрябин. Очерки жизни и творчества. М.: Музыка, 1971.- 430 с.
* ''Житомирский Д. В.'' А. Н. Скрябин // Музыка XX века. Ч. 1. Кн. 2. — М., 1977.
* ''Лобанова М. Н.'' Теософ — теург — мистик — маг: Александр Скрябин и его время. Ст.-Петербург : Петроглиф, 2012. '''ISBN''': 9785987121009.
* ''[[Оссовский Александр Вячеславович|Оссовский А.]]'' Воспоминания. Исследования Общая редакция и вступительная статья Кремлева Ю. Ленинград Издательство Музыка. 1968 г. 438 с.
* ''Маслякова А. И.'' Музыкально-эстетическая концепция А. Н. Скрябина. — СПб.: «Астерион», 2013. — 182 с.
* ''Прянишникова М. П., Томпакова О. М.'' Летопись жизни и творчества А. Н. Скрябина. — М.: Музыка, 1985.
* ''[[Рерих, Николай Константинович|Рерих Н. К.]]'' [http://lib.roerich-museum.ru/node/602 Скрябин (1940)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210824052634/http://lib.roerich-museum.ru/node/602 |date=2021-08-24 }} // Рерих Н. К. Художники жизни. — М.: [[Рерих, Николай Константинович#Международный Центр Рерихов|Международный Центр Рерихов]], 1993.
* ''Рудакова Е. Н. (составитель)''. Александр Николаевич Скрябин (альбом). — М.: Музыка, 1980.
* ''Рыбакова Т. В. (составитель)''. «Этот звенящий эльф…» — М.: ГУК «Мемориальный музей А. Н. Скрябина», 2008. — 160 с.
* ''Рыбакова Т. В.'' «Из сих волшебных мест…» А. Н. Скрябин в Германии. — СПб.: «КМБХ»; М.: ГММС, 2001. — 92 с. — (Серия «А. Н. Скрябин и европейская культура»).
* ''Рыбакова Т. В., Томпакова О. М.'' Запомните это имя! А. Н. Скрябин и Франция. — СПб.: «КМБХ»; М.: ГММС, 2002. — 88 с. — (Серия «А. Н. Скрябин и мировая художественная культура»).
* ''[[Сабанеев Леонид Леонидович|Сабанеев Л. Л.]]'' Воспоминания о Скрябине. — М.: Муз. сектор Государственного издательства, 1925. (Переиздано: М., 2000).
* ''Сабанеев Л. Л.'' Скрябин, 2 изд., М.-П., 1923.
* А. Н. Скрябин. Сборник статей к столетию со дня рождения. — М.: Советский композитор, 1973.
* Скрябин: Человек, художник, мыслитель. Сборник статей. — М.: ГУК «Мемориальный музей А. Н. Скрябина», 2005. — 220 с.
* ''Томпакова О. М.'' В стране альпийских лугов. А. Н. Скрябин в Швейцарии. — СПб.: «КМБХ»; М.: ГММС, 2003. — 58 с. — (Серия «А. Н. Скрябин и мировая художественная культура»).
* ''Федякин С. Р.'' Скрябин. — М.: Молодая Гвардия, 2004.
* ''[[Ханон Юрий|Ханон Ю.]]'' [[Скрябин как лицо]] // Лики России. — СПб.: Центр Средней Музыки, 1995.
* [https://web.archive.org/web/20080614185622/http://www.roerich-museum.ru/rus/about/direction/director/scryabin/ «Мистерия нового мира»] // ''Шапошникова Л. В.'' Тернистый путь Красоты. — М.: МЦР; Мастер-Банк, 2001. — С. 205—217.
* ''[[Шлёцер Б. Ф.]]'' А. Скрябинъ. Личность. Мистерия. — Берлинъ: Грани, 1923.
* Культурное наследие Российской эмиграции.1917-1940.Под общ.ред. Е. П. Челышева и проф. Д. М. Шаховского. В 2-х книгах. М.1994,кн.1,сс.505-511; Рубцова В. В. А. Н. Скрябин .М.1989.

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.anscriabin.ru/ Мемориальный музей А. Н. Скрябина] (Москва)
* [http://mus-info.ru/composers/skryabin.shtml Биография А. Н. Скрябина] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200716075950/http://mus-info.ru/composers/skryabin.shtml |date=2020-07-16 }}
* {{IMSLP|id=Scriabin%2C_Alexander|cname=Александр Николаевич Скрябин}}
* [https://web.archive.org/web/20081216032037/http://artofpiano.ru/person.php?p=scriabin Фортепианная музыка Скрябина на сайте ArtOfPiano.ru]
* [http://www.krugozor-kolobok.ru/65/04/65-04-14.html Играет Александр Скрябин. Журнал «Кругозор» (№ 4, 1965)]
* [http://www.manwb.ru/articles/arte/music/Skrybin/ Скрябин], ''Марк Мануйлов, ведущий научный сотрудник Мемориального музея А. Скрябина''
* [http://novodevichye.com/skryabin/ Могила А. Н. Скрябина]
* [http://www.scriabinsociety.com/ Скрябинское общество]{{ref-en}}
* [http://music-fantasy.ru/materials/zaklinatel-zvukov-mistika-proizvedeniy-skryabina Заклинатель звуков: мистика произведений Скрябина]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Категори:Скрябинсем (Иван Алексеевич нĕселĕсем)|Александр Николаевич]]
[[Категори:Иккĕмĕш Мускаври кадет корпусĕнче вĕренсе тухнисем]]
[[Категори:Мускав консерваторинче вĕренсе тухнисе]]
[[Категори:Мускаври ырйăхри хĕрсен институчĕн вĕрентӳçисем]]
[[Категори:Вырăс авангарчĕн мусăкçисем]]
[[Категори:Пайăр çынсем: Синестезия]]
[[Категори:Сепсиспе вилнисем]]</text>
      <sha1>572baahljavwljy7t5vnluse4w7elmx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Раççей империйĕн пуçкăшăлĕ, е каллех тытăнаймисем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98836</id>
    <revision>
      <id>873593</id>
      <parentid>818614</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T22:10:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873593</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3583" sha1="458w6ix9j1d71qtw2bl4n2zli9nk35a" xml:space="preserve">{{Фильм
|ЧăвЯчĕ = Корона Российской империи, или Снова неуловимые
|ТăвЯчĕ = Корона Российской империи, или Снова неуловимые
|Ӳкерчĕк = 
|Жанр = [[драма]]
|Режиссёр = [[Эдмонд Кеосаян]]
| Сценарист        = Эдмонд Кеосаян&lt;br&gt;[[Червинский Александр Михайлович|Александр Червинский]]
| Актёрсем  = [[Метёлкин Михаил Михайлович|Михаил Метёлкин]]&lt;br&gt;[[Косых Виктор Иванович|Виктор Косых]]&lt;br&gt;[[Васильев Василий Фёдорович|Василий Васильев]]&lt;br&gt;[[Курдюкова Валентина Алексеевна|Валентина Курдюкова]]
| Оператор         = [[Ардабьевский Михаил Владимирович|Михаил Ардабьевский]]
| Композитор       = [[Френкель Ян Абрамович|Ян Френкель]]
|Патшалăх = {{USSR}}
|Çул = 1971
|Компани = [[Мосфильм]]
|Вăхăт = 
| imdb_id = 0067313
}}
'''Корона Российской империи, или Снова неуловимые''' ({{lang-ru|Корона Российской империи, или Снова неуловимые}}) — [[Мосфильм]] киностудире [[Эдмонд Кеосаян]] режиссёр 1971 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ.

== Сюжет ==
{{Çырмалла}}

== Рольсенче ==

== Асăрхавсем ==
{{асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* {{imdb title | id=0067313 | title=«Корона Российской империи, или Снова неуловимые»}}
* [http://www.bookol.ru/proza-main/sovremennaya_proza/45621.htm История съёмок фильма]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{YouTube|AcwZ4jBF930|«Корона Российской империи»|logo=1}} - односерийная (экспортная) версия
* {{YouTube çинчи фильм|68TA9nv0jbY|«Корона Российской империи 1-я серия»}}
* {{YouTube çинчи фильм|BhW4eunrxOU|«Корона Российской империи 2-я серия»}}
* [https://russia.tv/tvpreg.html?id=100940&amp;cid=&amp;d=0 Телеканал «Россия» // «Корона Российской империи, или Снова неуловимые». Х/ф]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://www.krugozor-kolobok.ru/70/12/70_12_15.html Песни Яна Френкеля из новой серии «Неуловимых». Журнал «Кругозор» (№ 12, 1970)]

{{«Тытăнаймисем темкурнисем» серири фильмсем}}
{{Эдмонд Кеосаянăн фильмĕсем}}

[[Категори:ССРП 1971 çулхи фильмĕсем]]
[[Категори:«Мосфильм» студин фильмĕсем]]
[[Категори:ССРП шаркурни фильмĕсем]]
[[Категори:ССРП çамрăксен фильмĕсем]]
[[Категори:Вырăсла фильмсем]]
[[Категори:Эдмонд Кеосаянăн фильмĕсем]]
[[Категори:Революционерсем пирки фильмсем]]
[[Категори:ССРП пирки фильмсем]]</text>
      <sha1>458w6ix9j1d71qtw2bl4n2zli9nk35a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пятигорск</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114365</id>
    <revision>
      <id>873591</id>
      <parentid>845904</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:31:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873591</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19968" sha1="26penn4lhkg9ezos5ciwvx6t25n1iht" xml:space="preserve">{{ПВ-Раççей
 |статус                   = Хула
 |чăвашла çĕлĕк            = Пятигорск 
 |тăван çĕлĕк              = [[File:Views_from_Mount_Mashuk_(October_2023)_-_7.jpg|300px]]
 |герб                     = Герб_Пятигорска.svg
 |ялав                    =  Flag_of_Pyatigorsk.svg
  |CoordAddon = type:city(100)_region:RU
  |CoordScale = 
 |ЯндексКартти             = 
 |регион карттин пысăкăшĕ  = 
 |район карттин пысăкăшĕ   = 
 |регион                   = Ставрополь Ен
 |регион тапăлра           = Ставрополь Ен 
 |район тĕсĕ               = Хула тӑрӑхӗ
 |район                    = Пятигорск (хула тӑрӑхӗ)
 |район тапăлра            = Пятигорск (хула тӑрӑхӗ){{!}} Пятигорск курорт хула
 |пурăнан тăрăх тĕсĕ       = 
 |пурăнан тăрăх            = 
 |пурăнан тăрăх тапăлра    = 
 |шалти пайлану            =
 |пуçлăх                   = 
 |никĕсленĕ вăхăт          = 1780
 |пĕрремĕш асăну           = XIV
 |малтанхи ятсем           = Ӑшӑ Шыв (Горячие Воды), Константиногорск
 |лаптăк                   = 97
 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ       = 
  |пурăнан халăх           = 144 955
  |халăх çыравĕн çулĕ      = [[2023]]
  |йышлăх                  = 1494,38
  |агломераци              = 
  |наци йышĕ               = [[вырӑссем]], [[эрменсем]] тата ыттисем
  |конфесси йышĕ           =
  |этнохороним             = 
 |вăхăт тăрăхĕ             = [[Мускав вӑхӑчӗ]]
 |почтă индексĕ            = 
 |почтă индексĕсем         = 
 |телефон кочĕ             = 793
 |автомобиль кочĕ          = 
 |цифрăллă идентификатор   = 07427
 |категори Commons-ра      = 
 |сайт                     = [https://pyatigorsk.org/ Pyatigorsk ORG]
}}

'''Пятигорск''' (''Пилӗкту'', {{lang-hy|Պյատիգորսկ}}, {{lang-az|Pyatiqorsk}}) — [[РФ]]-н [[Ставрополь Ен]]ӗн курортлӑ хули. &quot;Пятигорск курорт хули&quot; [[хула тӑрӑхӗ]]н [[администрациллӗ центр]]ӗ. [[Кавказ минераль шывӗсем|Кавказ минераль шывӗсен]] чи халӑх йышлӑ хули, Ставрополь Енчи халӑх йышӗпӗ иккӗмӗш хула.

[[2010|2010 ҫулхи]] [[Кӑрлач, 19|кӑрлачӑн 19-мӗшӗнчен]] [[Ҫурҫӗр-Кавказ федераллӑ округӗ]]н [[тӗп хула|тӗп хули]].

== Этимологи ==
[[1828]] çулта вырăс архитекторĕ [[Бернардацци Иосиф Карлович|Иосиф Карлович (Джузеппе-Марко) Бернардацци]] ([[1788]]—[[1840]]) пулас хулан проектне тунă, ăна [[1830]] çулхи Раççей империйĕн Министрсен комитечĕ илсе пăхнă. Çакăн çулта раççей генералĕ [[Эммануэль Георгий Арсеньевич|Георгий Арсеньевич Эммануэль]] пулас хулан ятсене панă: Новогеоргиевск, Константиногорск тата Пятигорск — [[Бештау]] тăвĕн ячĕпе («Пять гор» е чăвашла «Пиллĕк ту»).

{{Full Date|1830|02|18}} Министрсен комитечĕ пулас округ хулин планĕпе унăн ятне йышăннă — Пятигорск, {{Full Date|1830|09|14}} Раççей империйĕн Правительстволани сенат ăна реализаци тума приказ панă. Раççей карттинче Пятигорск ячĕ çуралнă.

Вырăнпа хула адыгсен {{lang-ady|Псыхуабэ}} ятлă, ку &quot;ăшă шыв&quot; пĕлтерет. Кунтан (&quot;ăшă&quot; вырăсла &quot;теплый, горячий&quot; пулать) [[Горячеводский]] вырăс станици&lt;ref&gt;{{кĕнеке |автор = [[Кумахов Мухадин Абубекирович|Кумахов М. А.]] |ят = Адыгская (черкесская) энциклопедия |вырăн = Москва |издательство = ФОНД им. Б. Х. Акбашева |çул = 2006 |страницасем = 715 |страниц = 1066 |isbn = 5-99003-371-0 |чĕлхе = ru}}&lt;/ref&gt;.

== Халăх ==
[[Пĕтĕм Раççейри 2010 çулхи халăх çыравĕ]]пе кунта малла халăхсем пурăннă&lt;ref&gt;{{cite web | url = https://stavstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/stavstat/resources/52f1a4804f47c390bed9ffe1000af5d8/Том+3+книга+1.rar | title = Всероссийская перепись населения 2010 года на территории Ставропольского края. Том 3 книга 1 «Национальный состав и владение языками, гражданство» | accessdate = 2015-04-05 | archiveurl = https://www.webcitation.org/6XYomlxa2?url=https://stavstat.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/stavstat/resources/52f1a4804f47c390bed9ffe1000af5d8/%D0%A2%D0%BE%D0%BC+3+%D0%BA%D0%BD%D0%B8%D0%B3%D0%B0+1.rar | archivedate = 2015-04-05 | deadlink = yes }}&lt;/ref&gt;:
{| class='standard'
|-
!№
! Халăх || Йыш, çын || Процент
|-
|1
| [[Вырăссем]] || align=right | 101 857 || align=right | 71,47 %
|-
|2
| [[Эрменсем]] || align=right | 18 972 || align=right | 13,31 %
|-
|3
| [[Азербайджансем]] || align=right | 4346 || align=right | 3,05 %
|-
|4
| [[Украинсем]] || align=right | 2549 || align=right | 1,79 %
|-
|5
| [[Кабардасем]] || align=right | 1647 || align=right | 1,16 %
|-
|6
| Ыттисем&lt;ref&gt;[[Абазинсем|абазинсем]] (98), [[Абхазсем|абхазсем]] (16), [[Аварсем|аварсем]] (326), [[Агулсем|агулсем]] (32), [[Адыгейсем|адыгейсем]] (20), [[Америкасем|америкасем]] (27), [[Арапсем|арапсем]] (37), [[Ассирисем|ассирисем]] (75), [[Афгансем|афгансем]] (162), [[Балкарсем|балкарсем]] (195), [[Пушкăртсем|пушкăртсем]] (17), [[Беларуссем|белоруссем]] (425), [[Пăлхарсем|болгарсем]] (36), [[Хункăрсем|хункăрсем]] (8), [[Вьетнамсем|вьетнамсем]] (152), [[Тури еврейсем|тури еврейсем]] (27), [[Грексем|грексем]] (854), [[Грузинсем|грузинсем]] (571), [[Даргинсем|даргинсем]] (300), [[Еврейсем|еврейсем]] (804), [[Езидсем|езидсем]] (60), [[Ингушсем|ингушсем]] (324), [[испансем]] (15), [[Итальянсем|итальянсем]] (15), [[Казахсем|казахсем]] (346), [[Калмăксем|калмыксем]] (134), [[Карачайсем|карачайсем]] (722), [[Карелсем|карелсем]] (6), [[Кăркăссем|киргизсем]] (109), [[Китайсем|китайсем]] (53), [[Комисем|комисем]] (8), [[Корейсем|корейсем]] (403), [[Кумăксем|кумыксем]] (169), [[Курдсем|курдсем]] (10), [[Лаксем|лаксем]] (149), [[Латышсем|латышсем]] (39), [[Лезгинсем|лезгинсем]] (129), [[Литвасем|литвасем]] (31), [[Çармăссем|çармăссем]] (23), [[Молдавансем|молдавансем]] (116), [[Румынсем|мордвасем]] (32), [[Нимĕçсем|нимĕçсем]] (252), [[Нухайсем|нухайсем]] (283), [[Осетинсем|осетинсем]] (999), [[Перссем|перссем]] (32), [[Поляксем|поляксем]] (74), [[Рутулсем|рутулсем]] (7), [[Словенсем|словенсем]] (10), [[Табасарансем|табасарансем]] (54), [[Таджиксем|таджиксем]] (295), [[Талышсем|талышсем]] (8), [[Тутарсем|тутарсем]] (368), [[Татсем|татсем]] (67), [[Турккăсем|турккăсем]] (82), [[Туркменсем|туркменсем]] (102), [[Удинсем|удинсем]] (13), [[Удмуртсем|удмуртсем]] (19), [[Узбексем|узбексем]] (977), [[Французсем|французсем]] (19), [[Чикансем|чикансем]] (108), [[Черкессем|черкессем]] (195), [[Чеченсем|чеченсем]] (762), [[Чӑвашсем|чăвашсем]] (58), [[Эстонсем|эстонсем]] (23), ыттисем урăхлă халăхсем хулавланă (271), вĕсен халăха çырмарĕ (987)&lt;/ref&gt; || align=right | 13 140 || align=right | 9,22 %
|-
|
| '''Пĕтĕмпе''' || align=right | 142 511 || align=right | 100,00 %
|}

== Тăван хулисем ==
Пятигорскăн тăван хулисем&lt;ref&gt;https://pyatigorsk.org/132 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230329231908/https://pyatigorsk.org/132 |date=2023-03-29 }} Города-побратимы. Официальный сайт города-курорта Пятигорска&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://mid.ru/maps/ru/ru-sta/-/asset_publisher/RfPe1rUnUOms/content/id/2195180|title=О развитии побратимских связей в регионе Кавказских Минеральных Вод|date=2016-03-31|website=Официальный сайт Министерства иностранных дел Российской Федерации|accessdate=2016-05-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160601172830/http://www.mid.ru/maps/ru/ru-sta/-/asset_publisher/RfPe1rUnUOms/content/id/2195180|archivedate=2016-06-01|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;:
* {{Эрмени ялавĕ}} [[Дилижан]], [[Эрмени]] (2018)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pyatigorsk.org/14550|title=У Пятигорска появился новый побратим – армянский город-курорт Дилижан|publisher=pyatigorsk.org|lang=ru|accessdate=2018-06-18|archive-date=2018-06-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20180618204100/http://pyatigorsk.org/14550|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
* {{КХР ялавĕ}} [[Дэчжоу]], [[Китай Халăх Республики|Китай]] (2021)&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://pravda-kmv.ru/files/2022/05/57-58-5-maya-2022.pdf |title=Пятигорская правда |access-date=2022-05-05 |archive-date=2022-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220505021020/http://pravda-kmv.ru/files/2022/05/57-58-5-maya-2022.pdf |deadlink=no }}&lt;/ref&gt;
* {{АПШ ялавĕ}} [[Дубьюк]], [[Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсем|АПШ]] (1989). Анчах 2022 çулта [[Раççей Украинăна тапăнса кĕни]]рен тăван-хулăри çыхăнусем татнă&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.telegraphherald.com/news/tri-state/article_1b739375-cb29-53a0-a547-1635f2c9eee9.html|title=Dubuque breaks up with Russian city|publisher=Telegraph Herald|accessdate=2023-10-20|archive-date=2022-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722091409/https://www.telegraphherald.com/news/tri-state/article_1b739375-cb29-53a0-a547-1635f2c9eee9.html|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;.
* {{Инди ялавĕ}} [[Кочин]], [[Инди]] (2021)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.stavropolye.tv/economy/view/47168|title=У Пятигорска новый город-побратим|date=2012-06-27|website=ГТРК «Ставрополье»|publisher=|accessdate=2016-05-05|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304193408/http://www.stavropolye.tv/economy/view/47168|deadlink=no}}&lt;/ref&gt;
* {{Болгари ялавĕ}} [[Панагюриште]], [[Пăлхари]] (1972)
* {{Греци ялавĕ}} [[Трикала]], [[Греци]] (1995)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pravda-kmv.ru/dobroe-slovo-pobratim|title=Доброе слово — «Побратим» |subtitle= |author= |authorlink= |coauthors= |quote= |date=2008-04-26 |format= |website = [[Пятигорская правда]] |publisher= |accessdate=2016-05-05 |lang= |description= |deadlink= |archiveurl= |archivedate= }}&lt;/ref&gt;
* {{Венгри ялавĕ}} [[Хевиз]], [[Хункăри]] (2012)&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.kp.ru/online/news/1140640/|title=Пятигорск и венгерский город-курорт Хевиз стали побратимами|subtitle=|author=Гущина Т.|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2012-04-27|format=|website=Комсомольская правда. Северный Кавказ|publisher=|accessdate=2016-05-05|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160920040705/http://www.kp.ru/online/news/1140640/|archivedate=2016-09-20}}&lt;/ref&gt;
* {{Германи ялавĕ}} [[Шверте]], [[Германи]] (1992)&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://pravda-kmv.ru/dialog-pyatigorska-i-shverte|title=Диалог Пятигорска и Шверте|subtitle=|author=|authorlink=|coauthors=|quote=|date=2015-05-15|format=|website=[[Пятигорская правда]]|publisher=|accessdate=2016-05-05|lang=|description=|deadlink=no|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301152306/http://pravda-kmv.ru/dialog-pyatigorska-i-shverte/|archivedate=2021-03-01}}&lt;/ref&gt;

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Вуламалли ==
{{refbegin|2}}
;Художественная литература
* ''Лермонтов М. Ю.'' [[Герой нашего времени]]. — СПб., 1840. (повесть «Княжна Мери»)
* ''Ильф И., Петров Е.'' [[Двенадцать стульев|12 стульев]]. — М., 1928. (глава «Вид на малахитовую лужу»)
* ''Окуджава Б. Ш.'' Путешествие дилетантов. — М., 1980.

;Краеведческая литература
* ''Боглачёв С. В.'' Архитектура старого Пятигорска. — Пятигорск, 2012. — 520 с.
* ''Боглачёв С. В.'' Пятигорск в исторических очерках : история города Пятигорска с древнейших времён до 1917 года. — Пятигорск, 2010. — 319 с.
* ''Князев А. М.'' Город на скалистом архипелаге. — Ставрополь, 1962. — 119 с.
* ''[[Лозинский, Александр Александрович|Лозинский А. А.]]'' Курорт Пятигорск : [Науч.-попул. очерк]. — Пятигорск, 1947. — 95 с.
* ''Модылевский А. Б.'' Исторический Пятигорск: все тайны старинной улицы [Теплосерной]. — Пятигорск, 2011. — 231 с.
* Мы победили! Пятигорск и пятигорчане в годы Великой Отечественной войны. — Пятигорск, 2005. — 126 с.
* ''[http://www.skunb.ru/node/5114 Недумов С. И.]'' Лермонтовский Пятигорск. — Пятигорск, 2014. — 443 с.
* {{книга |автор= Польский Л. Н.|заглавие= Летопись Пятигорска|ссылка= |викитека= |ответственный= |издание= |место= Пятигорск|издательство= |год= 1993|страницы= |страниц= 122|ref= Польский}}
* ''[[Баталин, Фёдор Александрович|Баталин Ф. А.]]'' Пятигорский край и Кавказские Минеральные Воды. — СПб., 1861. — Ч. 1, 303 с.; Ч. 2, 181 с.

;Документальные источники
* Курорт Пятигорск. — Пятигорск, 1912. — 144 с.
* [https://rusneb.ru/catalog/001908_000036_FF0C515E-8EB2-4630-9408-5AC9C1B986E1/ ''Передельский А. Г.'' Город Пятигорск в медико-топографическом отношении : Дис. на степ. д-ра мед. наук А. Г. Передельского. — Санкт-Петербург, 1910. — 160 с.]
* {{книга
 | автор         =
 | заглавие      =Пятигорск в исторических документах 1803—1917 гг
 | ссылка        =
 | ответственный = Сост. сборника: [[Малеванов, Николай Александрович|Н. А. Малеванов]], [[Атапин, Сергей Степанович|С. С. Атапин]]; Отв. сост. [[Несмачная, Светлана Ивановна|С. И. Несмачная]]; Науч. ред. проф. [[Шацкий, Пётр Александрович|П. А. Шацкий]]; Рецензенты: [[Чекменёв, Сергей Андреевич|С. А. Чекменёв]], А. П. Ермолин
 | издание       =
 | место         = [[Ставрополь]]
 | издательство  = [[Ставропольское книжное издательство]]
 | год           = 1985
 | страницы      =
 | страниц       = 352
 | isbn          =
 | тираж         = 10000
 | ref           =
}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Пятигорск}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Пятигорские минеральные воды}}
* [[Даль, Владимир Иванович|В. И. Даль]]. Рассказ «Находчивое поколение» (''Описание Пятигорска середины 40-х гг XIX века'') в сборнике «Повести и рассказы» / Сост. Ю. М. Акутина и А. А. Ильина-Томича; Примеч. А. А. Ильина-Томича. М., «Советская Россия», 1983
{{refend}}

== Каçăсем ==
* [http://pyatigorsk.org Официальный сайт администрации города Пятигорска]
* [http://old.pyatigorsk.org/city/history/ История Пятигорска] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160831124402/http://old.pyatigorsk.org/city/history/ |date=2016-08-31 }}
* [https://energetik-kmv.ru Сайт посёлка Энергетик]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

;Географические карты
* [http://101karta.ru/goroda/pyatigorsk Карта Пятигорска] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230604165415/http://101karta.ru/goroda/pyatigorsk |date=2023-06-04 }}
* [http://www.pyat.ru/maps.htm Карты Пятигорска] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230406180654/http://www.pyat.ru/maps.htm |date=2023-04-06 }}

{{Пятигорск хула-курорчĕ}}
{{Ставрополь Енĕн хулисем}}
{{Çурçĕр Кавказ федераци тăрăхĕ}}
{{Ставрополь Ен}}
{{Федераци пĕлтерӳ курорчĕсем}}

[[Категори:Пятигорск| ]]
[[Категори:Хуласем, XVIII ĕмĕрте никĕсленĕ]]
[[Категори:Раççейĕн Лермонтов вырăнĕсем]]
[[Категори:Федераци пĕлтерӳ курорчĕсем]]
[[Категори:Пятигорск хула-курорчĕ| ]]</text>
      <sha1>26penn4lhkg9ezos5ciwvx6t25n1iht</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хутшăнакан:Max Tenche/ҪЫРНӐ СТАТЬЯСЕН ЯТ-ЙЫШӖ</title>
    <ns>2</ns>
    <id>114376</id>
    <revision>
      <id>873567</id>
      <parentid>873529</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:57:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* 7. Вики-ҫуркунне 2026 */ хушни</comment>
      <origin>873567</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15460" sha1="gslr11kdistvepo6bw97e6uhgznjlzc" xml:space="preserve">; Тӗп страница [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]]

Кунта манӑн статьясен ят-йышӗ

= Ӑслӑлӑх =
== Вӑхӑтпа вырӑнлӑх ==
# [[2024]]
# [[2026]]

== Википеди уйрӑмӗсем ==
# [[Туркмен Википедийӗ]]
== Космос ==
# [[Артемида-2]]
== Физика пысӑкӑшӗсем ==
# [[Тӑваткал километр]]
# [[Тӑваткал ҫухрӑм]]

= Географи =
== АПШ ==
=== Гуам ===
# [[Орднанс Аннекс]] 
# [[Ороте ҫурутравӗ]]
=== Ялавсем ===
# [[Нью-Йорк ялавĕ]]

== Израиль ==
=== Чӗлхесем ===
# [[Еврей-таджик диалекчӗ]]

== Корей (КР/КХДР) ==
=== Чӗлхесем ===
# [[Корей чӗлхи]]

== Патшалӑхсем ==
;кунта ПНО пайташӗсем, ҫурма йышӑннӑ, йышӑнман патшалӑхсем
# [[Корей Республики]]
# [[Корей Халӑх Демократиллӗ Республики]]
# [[Сомалиленд]]

== РФ ==
=== Сехет тӑрӑхӗсем ===
# [[Владивосток вӑхӑчӗ]]
# [[Екатеринбург вӑхӑчӗ]]
# [[Иркутск вӑхӑчӗ]]
# [[Калининград вӑхӑчӗ]]
# [[Камчатка вӑхӑчӗ]]
# [[Красноярск вӑхӑчӗ]]
# [[Магадан вӑхӑчӗ]]
# [[Мускав вӑхӑчӗ]]
# [[Омск вӑхӑчӗ]]
# [[Самар вӑхӑчӗ]]
# [[Якутск вӑхӑчӗ]]

=== Раҫҫей географийӗ ===
# [[Алтай Республикин географийӗ]]

=== Районсем ===
;аймаксем, кантонсем
# [[Быстрая районĕ]]
# [[Гагарин районӗ (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Екатериновка районӗ]]
# [[Елизово районĕ]]
# [[Каменка кантонӗ]]
# [[Карага районĕ]]
# [[Кош-Агач аймакӗ]]
# [[Мильково районĕ]]
# [[Олютор районĕ]]
# [[Онгудай аймакӗ]]
# [[Пенжина районĕ]]
# [[Петровск районӗ]]
# [[Соболево районĕ]]
# [[Татищево районӗ]]
# [[Тигиль районĕ]]
# [[Усть-Большерецк районĕ]]
# [[Усть-Камчатск районĕ]]

=== Субъектсем ===
# [[Алтай Республики]]
# [[Брянск облаҫӗ]]
# [[Камчатка Ен]]
# [[Карачай-Черкеси]]
# [[Хакаси]]
#  [[Хустӑрма облаҫӗ]]

=== Тӑрӑхсем ===
# [[Инçет-Тухăç федераци тăрăхĕ]]
# [[Коряк тăрăхĕ]]
# [[Çурçĕр-Кавказ федераци тăрăхĕ]]

=== Чӗлхесем ===
# [[Абазин чӗлхи]]

=== Юханшывсем ===
# [[Оссора (юханшыв)]]

=== Ял-хула тӑрӑхӗсем ===
# [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)]]
# [[Вязово ял канашӗ]]
# [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]
# [[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]
# [[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)]]
# [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)]]
# [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Садовое муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]
# [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]
# [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)]]
# [[Сторожевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]
# [[Ягодная Поляна муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]

=== Ялавсем ===
# [[Раҫҫей Федерацийӗн патшалӑх геральдика регистрӗ]]
# [[Сарӑту облаҫӗн ялавӗсем]] 
# [[Татищево районӗн ялавӗ]]

== Ҫар ==
# [[Позициллӗ район]]

== Ҫӗр ==
# [[Ҫурҫӗр Ази]]
# [[Тухӑҫ Ази]]

== Узбекистан ==
=== Вилоятсем ===
# [[Андижан вилоячӗ]]
# [[Джизак вилоячӗ]]
# [[Навои вилоячӗ]]
# [[Сырдарья вилоячӗ]]

=== Республикӑсем ===
# [[Каракалпакстан]]

= Истори =
# [[Алтай Республикин историйӗ]]

= Пайӑр ҫынсем =
== Ӑсчахсем ==
=== Биологсем ===
# [[Иваницкая Людмила Петровна]]
# [[Тимирязев Климент Аркадьевич]]

== Политикӑҫӑсем ==
=== Польша политикӑҫисем ===
# [[Навроцкий Кароль]]
=== РФ политикӑҫисем ===
==== Чӑваш Республикин политикӑҫисем ====
# [[Никандрова Надежда Валериановна]]
# [[Шпилевая Нина Ивановна]]

=== ССРП политикӑҫисем ===
==== Чӑваш АССР политикӑҫисем ====
# [[Андреева Зоя Ананьевна]]

=== Узбекистан политикӑҫисем ===
# '''[[Узбекистан президенчӗ]]'''
# [[Мирзиёев Шавкат Миромонович]]

== Спортсменсем ==
# [[Биктимирова Алевтина Вениаминовна]]
# [[Григорьева Лидия Николаевна (ҫӑмӑл атлет)]]
# [[Иванова Алина Петровна]]
# [[Захарова Светлана Владимировна]]
# [[Майорова Альбина Геннадьевна]]
# [[Моргунова Любовь Васильевна]]
# [[Нагорная Дарья Сергеевна]]
# [[Романова Ольга Владиславовна]]
# [[Соколова Вера Александровна]]
# [[Тимофеева Ирина Николаевна]]

== Ҫыравҫӑсем ==
# [[Калитко Екатерина Александровна]]
== Хула пуҫлӑхӗсем ==
# [[Барнаул пуçлăхĕсем]]
== Юрӑҫӑсем ==
# [[Асламас Мария Васильевна]]
# [[Денисова Зоя Фёдоровна]]

= Пӗлтерӗш хут енӗсем =
{{Div col|cols=2}}
# [[Агаревка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Беседка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Беседки (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Вязовка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Вязовка ял тӑрӑхӗ (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Вязовое ял тӑрӑхӗ (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Горный Ключ]]
# [[Губаревка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Елшанка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Зеленкино (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Идолга (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Ильиновка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Каменский (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Карякино (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Колки (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Македоновка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Мӑн Каменка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Новодубровка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Новополье (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Оркино (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Оссора]]
# [[Синенькие (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Сторожевка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Широкое (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Шлыковка (пӗлтерӗшсем)]]
# [[Ягодная Поляна (пӗлтерӗшсем)]]
{{Div col end}}

= Политика =
== Патшалӑх тӗсӗсем ==
# [[Нумай нациллӗ патшалӑх]]
== Пӗрлешӳсем ==
# [[Хĕвеланăç Африка патшалăхĕсен экономика пĕрлешĕвĕ]]
== Пулӑмсем ==
# [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)]]
# [[Чеченсен тата ингушсен депортацийӗ]]
== Урӑх ==
# [[Шалти колонизаци]]

= Пурӑнан вырӑнсем =
== Инди ==
# [[Лакхнау]]

== Казахстан ==
# [[Атырау]]

== РФ ==
=== Алтай крайӗ ===
# [[Барнаул]]

=== Алтай Республики ===
# [[Горно-Алтайск]]

=== Архангельск облаҫӗ ===
# [[Вотлажма хулашӗ]]

=== Брянск облаҫӗ ===
# [[Брянск]]

=== Ингуш Республики ===
# [[Магас]]

=== Камчатка крайӗ ===
# [[Анавгай]]
# [[Горный Ключ (Камчатка Ен)]]
# [[Елизово]]
# [[Мильково (Камчатка Ен)]]
# [[Никольское (Камчатка Ен)]]
# [[Оссора (паççулкă)]]
# [[Палана]]
# [[Эссо]]

=== Карел Республики ===
# [[Петрозаводск]]

=== Карачай-Черкес Республики ===
# [[Черкесск]]

=== Калмӑк Республики ===
# [[Элиста]]

=== Сарӑту облаҫӗ ===
==== Воскресенское районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Елшанка (Воскресенское районӗ)]]
{{Div col end}}
==== Гагарин районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Докторовка]]
# [[Зеленкино (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Ильиновка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Каменский (Гагарин районӗ)]]
# [[Сторожёвка (Сарӑту облаҫӗ)]]
{{Div col end}}
==== Красноармейск районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Елшанка (Красноармейск районӗ)]]
# [[Каменский (Красноармейск районӗ)]]
{{Div col end}}
==== Петровск районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Агарёвка (Петровск районӗ)]]
# [[Колки (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Новодубровка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Оркино (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Синенькие (Петровск районӗ)]]
# [[Ҫӗнӗ Ӑвӑс]]
# [[Ҫӗнӗ Вершаут]]
# [[Тутар Пакаевки]]
{{Div col end}}

==== Ҫӗнӗ Пурас районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Елшанка (Ҫӗнӗ Пурас районӗ)]]
{{Div col end}}
==== Татищево районӗ ====
{{Div col|cols=2}}
# [[Агарёвка (Татищево районӗ)]]
# [[Асамлакан сӑваплӑ Микулай чиркӗвӗ (Октябрьский Городок)]]
# [[Беседка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Бурловино]]
# [[Вязовка (Татищево районӗ)]]
# [[Гартовка]]
# [[Глядковка]]
# [[Губарёвка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Елшанка (Татищево районӗ)]]
# [[Идолга (сала)]]
# [[Карамышка]]
# [[Карякино (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Козий Лоб]]
# [[Коминтерн (Татищево районӗ)]]
# [[Корсаковка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Кривопавловка]]
# [[Македоновка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Мӑн Каменка (Татищево районӗ)]]
# [[Мизино-Лапшиновка]]
# [[Новополье (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Октябрьский Городок]]
# [[Петров (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Слепцовка]]
# [[Татищево]]
# [[Широкое (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Шлыковка (Сарӑту облаҫӗ)]]
# [[Ягодная Поляна (Сарӑту облаҫӗ)]]
{{Div col end}}

=== Смулен облаҫӗ ===
# [[Беседка (Смулен облаҫӗ)]]

=== Ставрополь крайӗ ===
# [[Пятигорск]]

=== Чукотка автономиллӗ округӗ ===
# [[Анадырь]]

== Украина ==
=== Кейӳ облаҫӗ ===
# [[Беседка (Кейӳ облаҫӗ)]]

= Халӑхсем =
===Албансем===
# [[Тава коси]]
===Бацбисем===
# [[Бацбисем]]
=== Еврейсем ===
# [[Бухара еврейӗсем]]

===Корейсем===
# [[Корейсем]]
===Чикансем===
# [[Чикан ялавĕ]]

= Ӑмӑртусем =
# [[Википеди:Вики-çуркунне 2024|Вики-ҫуркунне 2024]]
# [[Википеди:Ази уйӑхӗ 2024|Ази уйӑхӗ 2024]]
# [[Википеди:Конкурссем/Феминизмпа фольклор/2025|Феминизмпа фольклор 2025]]
# [[Википеди:Вики-çуркунне 2025|Вики-ҫуркунне 2025]]
# [[Википеди:Ази уйӑхӗ 2025|Ази уйӑхӗ 2025]]
# [[Википеди:Конкурссем/Феминизмпа фольклор/2026|Феминизмпа фольклор 2026]]
=== [[Википеди:Вики-çуркунне 2026|7. Вики-ҫуркунне 2026]] ===
&lt;small&gt;
# [[Шпилевая Нина Ивановна]] {{Ялав|Чӑваш Ен}}
# [[Никандрова Надежда Валериановна]] {{Ялав|Чӑваш Ен}}
# [[Уляндина Августа Васильевна]] {{Ялав|Чӑваш Ен}}
# [[Глянец (ушкӑн)]] {{Ялав|Чӑваш Ен}}
# [[Навроцкий Кароль]] {{Ялав|Польша}}
# [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Орбан Виктор]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Мадьяр Петер]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Тиса (парти)]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Тивӗҫлӗх хӗресӗ (Польша)]] {{Ялав|Польша}}
# [[«Pro Patria» медаль (Польша)]] {{Ялав|Польша}}
# [[Польша ЮӖМ-н «Bene Merito» хисеплӗ палли]] {{Ялав|Польша}}
# [[Чикӗ хӗсмечӗн йӗркеленӗренпе вӑтӑр ҫул ҫитнӗ асӑну медалӗ]] {{Ялав|Польша}}
# [[«Pro Bono Poloniae» медаль]] {{Ялав|Польша}}
# [[Шурӑ Ӑмӑрт орденӗ (Польша)]] {{Ялав|Польша}}
# [[Польша Чӗрӗлӗвӗн орденӗ]] {{Ялав|Польша}}
# [[«Казахстанти поляксем умӗнчи тивӗҫлӗхшӗн» медаль]] {{Ялав|Польша}}+{{Ялав|Казахстан}}
# [[Фидес — ХДХП]] {{Ялав|Венгри}}
# [[Дуда Анджей]] {{Ялав|Польша}}
# [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]] {{Ялав|Болгари}}
# [[Туск Дональд]] {{Ялав|Польша}}
# [[Радев Румен]] {{Ялав|Болгари}}
# [[Йотова Илияна]] {{Ялав|Болгари}}
# [[Гюров Андрей]] {{Ялав|Болгари}}
&lt;/small&gt;

= Ҫӗнетсе ҫырнӑ/нумай тӳрлетнӗ статьясем =
# [[Атӑлҫи сӑртлӑхӗ]]
# [[Кейӳ облаҫӗ]]
# [[Турккӑ Википедийӗ]]
# [[Халӑх ҫырса тухӑвӗ]]
= Ҫавӑн пек пӑхӑр =
* [[Хутшăнакан:Ellodanis5 /СУЙЛАСА ИЛНĔ СТАТЬЯСЕМ]]</text>
      <sha1>gslr11kdistvepo6bw97e6uhgznjlzc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Таврăнуллă танлăх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116589</id>
    <revision>
      <id>873618</id>
      <parentid>819700</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T11:54:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873618</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2637" sha1="ljg9kj1ic54qf6xot1cmlc0510qh7cb" xml:space="preserve">'''Таврăнуллă танлăх''' — пĕр улшăнавçăллă  [[алгебрăлла танлăх]], вăл çапла курăнать 
:&lt;math&gt;\sum_{k=0}^n(a_kx^k(x^{2n-2k+1} + \lambda^{2n-2k+1})) = 0 \Leftrightarrow a_0x^{2n+1}+a_1x^{2n}+a_2x^{2n-1}+\dots&lt;/math&gt; 
:&lt;math&gt;\dots+a_{n-1}x^{n+2}+a_nx^{n+1}+\lambda^1 a_nx^n+\lambda^3 a_{n-1}x^{n-1}+\lambda^5 a_{n-2}x^{n-2}+\dots&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;\dots+\lambda^{2n-3} a_2x^2+\lambda^{2n-1} a_1x+\lambda^{2n+1}a_0 = 0&lt;/math&gt;,
ку мăшăрсăр &lt;math&gt;2n+1&lt;/math&gt; капашшăн,  тата
:&lt;math&gt;\sum_{k=0}^n(a_{n-k}(x^{n+k}+x^{n-k}\lambda^k)) = 0 \Leftrightarrow a_0x^{2n}+a_1x^{2n-1}+a_2x^{2n-2}+\dots&lt;/math&gt; 
:&lt;math&gt;\dots+a_{n-1}x^{n+1}+a_nx^{n}+\lambda^1 a_{n-1}x^{n-1}+\lambda^2 a_{n-2}x^{n-2}+\lambda^3 a_{n-3}x^{n-3}+\dots&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;\dots+\lambda^{n-2} a_2x^2+\lambda^{n-1} a_1x+\lambda^n a_0 = 0&lt;/math&gt;
мăшăрлă &lt;math&gt;2n&lt;/math&gt; капашшăн, кунта &lt;math&gt;a_0\neq 0&lt;/math&gt;. '''Таврăнуллă полином''' тесе çавнашкал [[полином]]а калаççĕ, хăшĕ тарăнуллă танлăхра нульпе тан&lt;ref name='Олехник'&gt;[http://scask.ru/g_book_alnr.php?id=4 С.Н. Олехник, М.К. Потапов, П.И. Пасиченко. &quot;Алгебра и начала анализа. Уравнения и неравенства&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220901175610/https://scask.ru/g_book_alnr.php?id=4 |date=2022-09-01 }}&lt;/ref&gt;. 

== Альтернативлă майпа палăртасси ==
&lt;!--Многочлен &lt;math&gt;\sum\limits_{k=0}^{2n+1}(a_kx^k) =&lt;/math&gt; &lt;math&gt; a_{2n+1}x^{2n+1}+\dots+a_2x^2+a_1x^1+a_0&lt;/math&gt; нечётной степени &lt;math&gt;2n+1&lt;/math&gt; называется '''возвратным''', если для некоторого &lt;math&gt;\lambda\neq0&lt;/math&gt; равенство &lt;math&gt;\frac{a_k}{a_{(2n+1)-k}}=\lambda^{2(n-k)+1}&lt;/math&gt; верно при любом &lt;math&gt;k&lt;/math&gt;.&lt;br&gt;
Многочлен &lt;math&gt;\sum\limits_{k=0}^{2n}(a_kx^k) =&lt;/math&gt; &lt;math&gt; a_{2n}x^{2n}+\dots+a_2x^2+a_1x^1+a_0&lt;/math&gt; чётной степени &lt;math&gt;2n&lt;/math&gt; называется '''возвратным''', если для некоторого &lt;math&gt;\lambda\neq0&lt;/math&gt; равенство &lt;math&gt;\frac{a_k}{a_{(2n)-k}}=\lambda^{(n-k)}&lt;/math&gt; верно при любом &lt;math&gt;k&lt;/math&gt;.--&gt;

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [http://www.mathpages.com/home/kmath294/kmath294.htm The Fundamental Theorem for Palindromic Polynomials]{{ref-en}} на [[MathPages]].

[[Категори:Алгебрăлла танлăхсем]]</text>
      <sha1>ljg9kj1ic54qf6xot1cmlc0510qh7cb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Паскаль виçкĕтеслĕхĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>116724</id>
    <revision>
      <id>873558</id>
      <parentid>820356</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T15:42:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873558</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1547" sha1="72oep67u2ln7ha76f0401f5vh9vo99v" xml:space="preserve">[[File:Pascal's triangle 5.svg|thumb|Pascal's triangle 5]]
[[File:PascalTriangleAnimated2.gif|thumb|]]
'''Паскаль виçкĕтеслĕхĕ''' (çавăн пекех ăна '''арифметикăлла виçкĕтеслĕх''' те теççĕ) — биномла коэффициентсен вĕçсĕр тăсăлакан тата виçкĕтеслĕх формăллă таблици.

== Çавăн пекех ==
* [[Серпински виçкĕтеслĕхĕ]]
* [[Сингмастер гипотези]]
* [[Хосойя виçкĕтеслехĕ]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* Паскаля треугольник // Энциклопедический словарь юного математика / Сост. А. П. Савин. — М.: Педагогика, 1985. — С. 230-232. — 352 с.
* Фукс Д., Фукс М. Арифметика биномиальных коэффициентов // Квант. — 1970. — № 6. — С. 17—25.
* Успенский В. А. Треугольник Паскаля. — М.: Наука, 1979. — 48 с. — (Популярные лекции по математике). — 200 000 экз.

== Каçăсем ==
* 
* [https://bbf.ru/calculators/94/ Построение треугольника Паскаля]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
{{внешние ссылки}}

[[Категори:Комбинаторика]]
[[Категори:Блез Паскаль]]</text>
      <sha1>72oep67u2ln7ha76f0401f5vh9vo99v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Перо тасаткăч</title>
    <ns>0</ns>
    <id>123256</id>
    <revision>
      <id>873564</id>
      <parentid>843635</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:53:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873564</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2204" sha1="bl5mvfdzltxhx5qrjeqq2zjn1ht6xq1" xml:space="preserve">[[File:Alexa mit den alten Zeiten.jpg|thumb|Ĕлĕкхи çыру хатĕрĕсем. Вĕсен хушшинче [[перо тасаткăч]] та пур]]

'''Перо тасаткăч''' — шариклă [[калем]]сем киличчен усă курнă [[перо]]сене чернилтан тасатмалли хатĕр. 
== Текст&lt;ref&gt;[https://yal-pressa.cap.ru/Publication.aspx?id=111830&amp;page=526&amp;size=20 Шкулти музейра]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Елчĕк Ен хаçтăн сайчĕ.&lt;/ref&gt; ==
06 декабря 2008 г.

Елчĕкри пĕтĕмĕшле пĕлỹ паракан вăтам шкулти музей ака уйăхĕнче уçăлнă. Вăл икĕ пайран тăрать. Пĕрремĕш пай шкул тата вĕрентỹ историйĕпе çыхăннă. Музейра перо, доска, парта, шутлав хатĕрĕсем, тĕрлĕ альбомсем пур. Иккĕмĕш пай _ &quot;Чăваш тĕпелĕ&quot;. Унта ĕлĕкхи чăваш хĕрарăмĕн çи-пуçĕ _ хушпу, тутăр, тĕрлĕ кĕпесем упранаççĕ. Музейра ĕç хатĕрĕсем те нумай. Сĕтел çинче темиçе тĕрлĕ йывăç кашăк, тирĕксем, кăкшăмсем лараççĕ. Юнашарах йывăçран касса тунă, питĕ илемлĕ икĕ арча. Тĕртнĕ, çыхнă, чĕнтерленĕ тĕрĕсем те пур. Пирĕн шкулта çакăн пек музей уçăлнăшăн эпир питĕ савăнатпăр, хамăр тăван шкулпа мухтанатпăр.
== Çавăн пекех ==
* [[Пресс-бювар]]

== Каçăсем ==
* [https://rinah-2.livejournal.com/21851.html Забытые вещи — 6. Перочистка]
* [https://nav.shm.ru/exhibits/4522/ Перочистка]
* [https://old-stationery.kanzoboz.ru/perochistki/ Перочистки] — Отраслевой канцелярский музей. 
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

[[Категори:Шкул]]
[[Категори:Çыру]]</text>
      <sha1>bl5mvfdzltxhx5qrjeqq2zjn1ht6xq1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сараев Андрей Сергеевич</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124243</id>
    <revision>
      <id>873597</id>
      <parentid>868375</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:02:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873597</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21929" sha1="qx34qnmea9aq01595c1kkd9rakdye97" xml:space="preserve">{{Пĕр хушаматлисем|Сараев}}
{{Ăсчах
|Ят                   = Сараев Андрей Сергеевич
|Тăван ят             = Сараев Андрей Сергеевич
| Ӳкерчĕк             =   
| Анлăшĕ              = 
| Ӳкерчĕке ăнлантарни =
|Алпусни              = 
|Çуралнă вăхăт        = [[1986]] 
|Çуралнă вырăн        = {{ÇВ|Шупашкар|Шупашкарта}}&lt;sup&gt;[[Ыйтусем|[''çăлкуç кирлĕ'']]]&lt;/sup&gt;, [[Чăваш Ен]]ри [[хула]]
|Вилнĕ вăхăт          = 
|Вилнĕ вырăн          = 
|Гражданлăх           = {{USSR}} {{RUS}}
|Ăслăх сфери          = Истори, историографи
|Ĕç вырăнĕ            = [[Чăваш патшалăх гуманитари ăслăхĕсен институчĕ]]
|Альма-матер          = [[И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика университечĕ]]
|Ăслăх ертӳçи         = Г. И. Тафаев
|Паллă вĕренекенсем   =
|Паллă                = 
|Чыславсемпе парнесем =
|Сайт =
}}
'''Сараев Андрей Сергеевич''' (23.2.1986, Шупашкар&lt;sup&gt;[[Ыйтусем|[''çăлкуç кирлĕ'']]]&lt;/sup&gt;, ЧАССР, РСФСР, ССРП çур.)  — историк, истори ăслăхĕсен кандидачĕ (2024), вăтам ĕмĕрсен историографийĕ, Л. Н. Гумилёв пултарулăхĕ, вăтам ĕмĕрсенчи Чăваш тата Тĕп Ази историйĕсем тĕлĕшпе специалист. Уйрăмах [[суваризм]]а тишкернипе палăрнă. Хĕрĕхе яхăн ăcлав ĕçĕн авторĕ (2025-мĕш çул тĕлне). 

== Кунçулĕ пирки кĕскен ==
Чăваш Енри Шупашкар хулинче çуралса ÿснĕ&lt;sup&gt;[[Ыйтусем|[''çăлкуç кирлĕ'']]]&lt;/sup&gt;. 

===Ăçта вĕренни ===
* И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика университечĕ, «истори тата юриспруденци» ен. 
* «SHS– Histoire» («Гуманитарла тата  социаллă ăславсем – Истори») ен тĕлĕшпе  2008–2009-мĕш çулсенче магистратурăра  – Université Paris-Est Marne-la-Vallée, Champs-sur-Marne, Франци. «Maîtrise» диплом. 
* И. Я. Яковлев ячĕллĕ Чăваш патшалăх педагогика университетĕнче «Атилĕх историйĕ» енпе  аспирантурăра (2009–2012).
[[File:Здание ЧГИГН. Чебоксары.jpg|thumb|300px|ЧГИГН. Шупашкар. Кунта А. С. Сараев ĕсленĕ (кĕçĕн ăслав ĕслевçи, 2018-2021) тата ĕçлет (ăçлав ĕçлевçи, 2025-мĕш çултан пуçласа)]]

===Ăçта ĕçлени===
* Историн тата пĕрлĕх пĕлевĕн вĕрентевçи, Шупашкарта тата Çĕнĕ Шупашкарта (2010-2017)
* Этнологи секторенчи кĕçĕн ăслав ĕçлевçи, Шупашкарти ЧПГĂИре (2018-2021)
* РАНăн Хĕвелтухăç пĕлевĕсен институтĕнчи çумшыравçă (2022-2023)
* ЧПГĂИри истори секторĕнче ăслав ĕçлевçи (2025-мĕш çулхи январьтен пуçласа).
== Педагогикăри çитĕнÿсем ==
Сараев Андрей Сергеевич вĕренекенĕ, Çĕнĕ Шупашкарти МБОУ «Лицей № 18» йĕркелĕмри 10-мĕш класри  Александрова Мария Валерьевна, Пĕтĕм Раççейри шкул ачисен регионри этапĕн истори енĕпе Шупашкарта иртнĕ олимпиадин призёрĕ пулса тăнă&lt;ref&gt;[https://nowch.cap.ru/news/2017/02/02/itogi-regionaljnogo-etapa-vserossijskoj-olimpiadi Итоги регионального этапа всероссийской олимпиады школьников по истории и английскому языку в 2017 году]{{Ĕçлемен каçă|date=October 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — Портал органов власти Чувашской Республики. Официальный интернет-портал&lt;/ref&gt;.

== Хăшпĕр публикацисем ==
=== Л. Н. Гумилёв пултарулăхĕ тĕлĕшпе ===
[[File:ЛевГумилёв1934.jpg|thumb|left|150px|Лев Гумилёв 1934]]
* Сараев А.С. Образ Чингисхана в работах Л.Н. Гумилева и проблема методики научного исследования // Вестник Чувашского государственного педагогического университета им. И.Я. Яковлева. Серия: Гуманитарные и педагогические науки. 2012. №1(73). Ч. 2. С. 148–154.
* Сараев А.С. Проблема этнокультурной преемственности кочевых народов Евразии // Наследие Л.Н. Гумилёва и судьбы народов Евразии: история, современность, перспективы. Сборник статей Международного научного конгресса, посвящённого 100-летию со дня рождения Л.Н. Гумилёва, Санкт-Петербург, 1–3 октября 2012 года. – СПб.: Изд-во РГПУ им. А.И. Герцена, 2012. С. 495–507.
* Сараев А.С. Историко-географический синтез в кочевниковедческих работах Л.Н. Гумилева // Наследие Л.Н. Гумилёва и судьбы народов Евразии: история, современность, перспективы. Сборник статей Международного научного конгресса, посвящённого 100-летию со дня рождения Л.Н. Гумилёва, Санкт-Петербург, 1–3 октября 2012 года. – СПб.: Изд-во РГПУ им. А.И. Герцена, 2012. С. 400–411
* Л.Н. Гумилев: pro et contra [антология / вступ. статья Н.М. Дорошенко, И.Ф. Кефели; сост., коммент. Н.М. Дорошенко, И.Ф. Кефели; при участии А.В. Бондарева, А.В. Воронович, М.Г. Козыревой, А.Б. Панченко, О.В. Плебанек, А.С. Сараева]. – СПб.: РХГА; НОКО, 2012. – Подготовка текстов, в том числе архивных, комментарии, участие в написании предисловия.
* Сараев А.С. Востоковедные корни теории этногенеза Л.Н. Гумилева и логика его научного творчества // Вестник КазГУКИ. 2014. №4-1. С. 19–23.
* Сараев А.С. Какого Л.Н. Гумилева мы знаем? // Восток/Oriens. 2016. №3. С. 96–115
* Бондарев А.В., Сараев А.С. Русско-ордынские отношения в концепции Л.Н. Гумилева и интерпретации его критиков // XIII Фаизхановские чтения. Наследие Золотой Орды в государственности и культурных традициях народов Евразии: материалы международной научно-практической конференции. Санкт-Петербург, 4–6 мая 2016 г. / [редкол.: Д.В. Мухетдинов (пред.), В.В. Тишин (отв. ред.) и др.]. – М.: ООО «Издательский дом „Медина“», 2017. С. 66–89.
* Сараев А.С. Происхождение и этническая история чувашского народа в трудах Л.Н. Гумилёва // Чувашский гуманитарный вестник. 2018. №13. С. 141–165.
* Сараев А.С. «Генеалогическое древо тюрок» в ранней концепции Л.Н. Гумилева // «Bilgamesh». International Almanac of Cultural and Social Studies. №1. Special edition. – Almaty, 2019. С. 62–75.
* Сараев А.С. С.Г. Кляшторный и Л.Н. Гумилев (по материалам музея-квартиры Л.Н. Гумилева и личным беседам с С.Г. Кляшторным) // Тюрко-монгольский мир: история и культура. Материалы международной научной конференции, посвященной 90-летию со дня рождения С.Г. Кляшторного. М.: Наука–Восточная литература, 2019. С. 155–178.
* Сараев А.С. «Волшебный палимпсест» (О значении поэзии в наследии Л.Н. Гумилева) // Тетради по консерватизму. 2023. №2. С. 368–400.
* Сараев А.С. Сколько этносов «тюрк» существовало в эпоху тюркских каганатов? (Три концепции С.Г. Кляшторного и незамеченная концепция Л.Н. Гумилева) // Mongolica. 2023. №4 (Т. XXVI). С. 54–73.
* Сараев А.С. [https://ivran.ru/sites/28/files/Avtoreferat-dissertatsii-Saraev-A-S-.pdf Научное наследие Л.Н. Гумилева и его оценки в трудах отечественных исследователей: автореферат дис. ... кандидата исторических наук: 5.6.5;] [Место защиты: ФГБУН Институт востоковедения Российской академии наук; Диссовет 24.1.041.01 (Д 002.042.03)]. – М., 2024. – 34 с.
[[File:Ahmad Ibn Fadlan Route 2.jpg|thumb|Ahmad Ibn Fadlan Route]]

=== Суваризм ыйтăвĕсемпе ===
*  Сараев А.С. [Рец. на:] Салмин А.К. История чувашского народа / А.К. Салмин. – Чебоксары: ЧГИГН, 2016. 128 с. // Чувашский гуманитарный вестник. №13. 2018. С. 214–220.
* Сараев А. С. [https://www.academia.edu/50857883/Истоки_суварской_концепции_происхождения_чувашей Истоки суварской концепции происхождения чувашей]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Халăх шкулĕ — Народная школа, №3(173), с.50-55  и №4(174), с. 50-51 2021. 
* Сараев А. С. [https://www.academia.edu/81268687/Свидетелем_чего_стал_Ахмед_Ибн_Фадлан_в_ставке_булгарского_правителя_в_922_г_ Свидетелем чего стал Ахмед Ибн Фадлан в ставке булгарского правителя в 922 г.?]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250120035553/https://www.academia.edu/81268687/%D0%A1%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D1%82%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BC_%D1%87%D0%B5%D0%B3%D0%BE_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BB_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4_%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%B2_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F_%D0%B2_922_%D0%B3_ |date=2025-01-20 }} // 2021, Восточная Европа в древности и средневековье. Чтения памяти чл.-корр. АН СССР В.Т. Пашуто. Вып. XXХIII. Роль религии в формировании социокультурных практик и представлений / Отв. ред. Е.А. Мельникова. – М., 2021.— с.242-248.
* [https://www.ivran.ru/seminar-tekstologiya-i-istochnikovedenie-vostoka?artid=210510 Доклад А.С. Сараева «Суварская проблема в историографии и ее реалии в средневековых арабских географических сочинениях»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240407164536/https://www.ivran.ru/seminar-tekstologiya-i-istochnikovedenie-vostoka?artid=210510 |date=2024-04-07 }}. // Семинар «Текстология и источниковедение Востока». 11 мая 2022 года. Институт востоковедения РАН.
* Сараев А. С. [https://www.academia.edu/104969932/Кого_встретил_Ибн_Фадлан_в_ставке_булгарского_правителя_в_922_г_к_истории_обнаружения_и_интерпретации_названия_сувар_суваз_в_тексте_Записки_Ахмеда_ибн_Фадлана Кого встретил Ибн Фадлан в ставке булгарского правителя в 922 г.?  (к истории обнаружения и интерпретации названия «сувар»/«суваз» в тексте «Записки» Ахмеда ибн Фадлана]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250119145226/https://www.academia.edu/104969932/%D0%9A%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%B2%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B8%D0%BB_%D0%98%D0%B1%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B0%D0%BD_%D0%B2_%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%D0%BA%D0%B5_%D0%B1%D1%83%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%BE%D0%B3%D0%BE_%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F_%D0%B2_922_%D0%B3_%D0%BA_%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D0%B8_%D0%BE%D0%B1%D0%BD%D0%B0%D1%80%D1%83%D0%B6%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D0%B8_%D0%B8%D0%BD%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%82%D0%B0%D1%86%D0%B8%D0%B8_%D0%BD%D0%B0%D0%B7%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8F_%D1%81%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%80_%D1%81%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%B7_%D0%B2_%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B5_%D0%97%D0%B0%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%90%D1%85%D0%BC%D0%B5%D0%B4%D0%B0_%D0%B8%D0%B1%D0%BD_%D0%A4%D0%B0%D0%B4%D0%BB%D0%B0%D0%BD%D0%B0 |date=2025-01-19 }}.// 2023, История народов России в исследованиях и документах. Вып. 10 / [отв. ред. Дж.Я. Рахаев]; Ин-т рос. истории Рос. акад. наук. М. : Ин-т рос. истории Рос. акад. наук. — с.292-365.
* Мадуров Д.Ф., Шагинян А.К., Хорикян О.Г., Сараев А.С., Салмин А.К. Обсуждая вопрос о геродотовских саспирах // Этнографическое обозрение. 2024. №1. C. 23–59 (Сараев А.С. «Тайна» саспиров расркрыта? С. 39–44).
* Сараев А. С. «Cувар» — город или народ? (историография XIX — начала XX в. и дискуссия 1960 — 1980-х гг.) // [https://chgign.ru/p/arxiv-vypuskov-zhurnala-sovryemyennaya-gumanitaristika.html Современная гуманитаристика. 2025. Т. 1. № 3.] С. 66 — 81
* Сараев А. С. «Cувар» — город или народ? (историография XIX — начала XX века и дискуссия 1960 — 1980-х годов) '''Часть II.''' // [https://www.chgign.ru/a/news/6384.html Современная гуманитаристика. 2025. Т. 1. № 4.] С. 68 — 81

=== Ытти ыйтусемпе ===
* Сараев А.С. Кем были сарагуры, оногуры, уроги, пришедшие в 463 г. в Европу? // Научно-информационный вестник докторантов, аспирантов, студентов ЧГПУ им. И. Я. Яковлева. №2 (4). – Чебоксары: ЧГПУ, 2004. С. 28–30.
* Каховский Б. В., Сараев А.С., Тафаев Г. И. Болгаро-славянские взаимоотношения в раннем средневековье // Научно-информационный вестник докторантов, аспирантов, студентов ЧГПУ им. И. Я. Яковлева. №1 (5): в 2 т. Т. 1. – Чебоксары : ЧГПУ, 2005. С. 142–145.
* Сараев А.С. О двух мнимых болгарских прародинах // Научно-информационный вестник докторантов, аспирантов, студентов ЧГПУ им. И.Я. Яковлева. №2 (10) / Чебоксары: ЧГПУ, 2007. – С. 172–175.
* Сараев А.С. Дискуссия о происхождении ранних тюркоязычных народов и вклад в нее С.Г. Кляшторного // Тюрко-монгольский мир в прошлом и настоящем. Материалы научной конференции памяти Сергея Григорьевича Кляшторного (1928–2014) 16–17 февраля 2015 г. Санкт-Петербург. СПб.; Улан-Батор, 2016. C. 97–113.
* Сараев А.С. Огуро/огузская проблема в работах С.Г. Кляшторного и историографии // Тюркологический сборник 2013–2014: Памяти С.Г. Кляшторного. – М.: Наука – Восточная литература, 2016. С. 135–158.
* Сараев А.С. «Кто и когда доказал, что чуваши – булгары?» // Народы Волго-Уралья в истории и культуре России: материалы Междунар. науч.-практ. конф., посв. 90-летию со дня рождения П.В. Денисова (Чебоксары, 28–29 сент. 2018 г.). – Чебоксары: ИД «Среда», 2018. С. 338–350.
* Сараев А.С. Аннотация книгу: Roux J.-P. L''''''''Asie Centrale: histoire et civilisations [Ру Ж.-П. Центральная Азия: история и цивилизации]. – Paris: Fayard, 2003. – 528 p. // Чувашский гуманитарный вестник. №13. 2018. С. 199–206.
* Сараев А.С. Чуваши и финно-угры: о новых попытках интерпретации данных лингвистики и средневековых источников // Чуваши и марийцы – соседи по «общему дому»: Материалы Межрегиональной научно-практической конференции (Большой Сундырь, Кулаково, 17 мая 2019 г.) / сост. и отв. ред. Г.А. Николаев; ЧГИГН, МарНИИЯЛИ. – Чебоксары: ЧГИГН, 2019. С. 54–66.

== Çăлкуçсем ==
* [https://chgign.ru/persona/186_Сараев%20Андрей%20Сергеевич.html Сараев Андрей Сергеевич] — ЧПГĂИ порталĕ. 
* [https://old-gs.cap.ru/sitemap.aspx?id=252769 Чăваш республикин Патшалăх канашĕн кивелнĕ сайчĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [http://zdravch.ru/madjanov-igor-vjacheslavovich/ Мадянов Игорь Вячеславович] — Здравохранение Чувашии.
* [https://www.psma.ru/index.php?option=com_mtree&amp;task=att_download&amp;link_id=180&amp;cf_id=64 Документ]
* [https://d-r.su/igor-madyanov-vrach-pedagog-myslitel-filosof/ Главная страница » Журнал ДР архив » Летопись. Часть 1 (2015) » Профессионал » Игорь Мадянов. Врач. Педагог. Мыслитель. Философ]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
* [https://chb.docdoc.ru/doctor/Madyanov_Igor?utm_referrer=https%3a%2f%2fwww.google.ru%2f Мадянов Игорь Вячеславович]
* [https://pravdapfo.ru/blogi/ajbolit-spravlyaet-yubilej/ Айболит справляет юбилей] — Правда ПФО
* [https://www.chgign.ru/a/news/6177.html ПРИГЛАШАЕМ! 30 МАЯ — ЛЕКЦИЯ АНДРЕЯ САРАЕВА В ЧУВАШСКОМ ГОСУДАРСТВЕННОМ ХУДОЖЕСТВЕННОМ МУЗЕЕ]
* [https://podster.fm/podcasts/tavan-as-hakal-rodnaya-nauka/e/398829/epoha-kazanskogo-hanstva-v-istorii-chuvashey Эпоха Казанского ханства в истории чувашей] — Андрей Сергеевич Сараев тата Элтияр Александров. 
* https://vk.com/chgign_1930?w=wall-199080663_2130
* [https://www.chgign.ru/a/news/6369.html Развенчание мифа об амазонках в Среднем Поволжье]

[[Категори:1986 çулта çуралнисем]]
[[Категори:Нарăсăн 23-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:ССРП историкĕсем]]
[[Категори:СССР историкĕсем]]
[[Категори:Раççей историкĕсем]]
[[Категори:ЧППУ-ра вĕренсе тухнисем]]
[[Категори:Историксем]]
[[Категори:Вăтам ĕмĕрсен историйĕ]]</text>
      <sha1>qx34qnmea9aq01595c1kkd9rakdye97</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пĕçĕ мăйкки хуçăласси</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124947</id>
    <revision>
      <id>873555</id>
      <parentid>851507</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T13:06:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873555</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1111" sha1="8okgh40rbiyirizb08p4yoei851do2q" xml:space="preserve">[[File:Schenkelhalsfraktur-Frakturlinien.jpg|thumb|]]

'''Пĕçĕ мăйкки хуçăласси''' — патологилле тăрăм, пĕçĕ мăйкки тĕлĕнче [[Пĕçĕ шăммин хуçăлăвĕ|пĕçĕ шăммин анатомилле пĕрлĕхлĕхĕ пăсăлнипе]] палăрса тăрать.

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Каçăсем ==
{{навигаци}}

https://www.ayzdorov.ru/lechenie_perelomi_kosteii_sheiiki_bedra.php

https://sgc-opeca.ru/msk/news/simptomy-pereloma-sheyki-bedra-u-pozhilykh-lyudey/

https://perelomkocti.ru/travmy/perelom-shejki-bedra-u-pozhilyh-lyudej

https://lfkplus.ru/lfk-pri-travmax/perelome-shejki-bedra.html{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

https://www.eg.ru/digest/perelom-sheiki-bedra.html&lt;nowiki/&gt;{{Переломы костей}}
{{Тулаш каçăсем}}
[[Категори:Шăмă хуçăлăвĕсем]]
[[Категори:Аялти ал-ура шăммисен хуçăлăвĕсем]]
[[Категори:Ватлăхри чирсем]]</text>
      <sha1>8okgh40rbiyirizb08p4yoei851do2q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пытару</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126113</id>
    <revision>
      <id>873590</id>
      <parentid>869803</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T21:25:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873590</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2683" sha1="7cjiqr3tpj5oeewrdv303g2yrd4s9lv" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем}}
:{{Çавăн пекех|: Çĕре кĕртӳ}}
[[Ӳкерчĕк:Anker Kinderbegräbnis 1863.jpg|thumb|300px|[[Анкер, Альберт|Альберт Анкер]] «Ача пытарăвĕ» (1863)]]

'''Пытару''' (пытару процессийĕ) — йăла-йĕрке. ритуал &lt;!-- совокупность [[обряд]]ов и действий, представляющих собой определённый способ обращения с [[Человеческое тело|телом]] [[Труп|умершего]] [[Человек|человека]].--&gt;

== Каçăсем ==
* [http://www.memoriam.ru/main/ritual?id=136 Русский православный обряд похорон]
* [http://info-grad.com/slavyanskiy-pogrebalnyy-obryad-i-ego-atributy/ Славянский погребальный обряд и его атрибуты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250321102619/https://info-grad.com/slavyanskiy-pogrebalnyy-obryad-i-ego-atributy/ |date=2025-03-21 }}
* [http://askimam.ru/news/2009-12-19-68 Смерть и похороны по Исламу]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Октябрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://kubatyan.blogspot.com/2010/08/blog-post.html Филиппинские похоронные традиции. Висящие гробы Сагады]
* ''Уильям Никелл.'' [http://krotov.info/history/20/1900/19100911.html Смерть Толстого и жанр публичных похорон в России] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150404165140/http://krotov.info/history/20/1900/19100911.html |date=2015-04-04 }}
* [http://www.culture.ru/objects/458 Похоронный обряд деревни Черёмуха Клетнянского района Брянской области] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304212812/http://www.culture.ru/objects/458 |date=2016-03-04 }} (culture.ru)
* [https://mskgazeta.ru/obshchestvo/eksperty-rasskazali-o-neobychnyh-pogrebal-nyh-ritualah-narodov-mira-13130.html Эксперты рассказали о необычных погребальных ритуалах народов мира] // [[Московская газета]], 10.03.2024
* [[:s:ГОСТ Р 53107—2008|ГОСТ Р 53107-2008: Услуги бытовые. Услуги ритуальные. Термины и определения]].

{{Тулаш каçăсем}}

[[Категори:Йăла-йĕрке]]
[[Категори:Пытару| ]]
[[Категори:Вилĕм]]</text>
      <sha1>7cjiqr3tpj5oeewrdv303g2yrd4s9lv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пулявай</title>
    <ns>0</ns>
    <id>128854</id>
    <revision>
      <id>873588</id>
      <parentid>869779</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T20:27:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873588</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2383" sha1="fursl215mbu7r5pl9k7rrkyh6rpkeal" xml:space="preserve">[[File:Ivan Bilibin 106.gif|thumb|left|Ivan Bilibin. [[1934]]-мĕш çулхи ÿкерчĕк]]
[[File:Starichok-polevichok by Konenkov (1910, Tretyakov gallery) 01 by shakko.JPG|thumb|Starichok-polevichok by Konenkov (1910, Tretyakov gallery) 01 by shakko]]
'''Пулявай''', е '''Уй xуралçи'''. Калас пулать, хĕвелтухăç славянсен халаплăхĕнче  ''Полевай'' текен хăват пулнă, унăн йĕррисем, ахăртнех, халĕ те пур. 
Чăвашсен ыр-хаяр пантеонĕнче пур-ши унашкал япала е çук-ши — паллă мар. 

Анчах та ''Полевай'' тенинчен пулса кайнă ''Пулявай'' сăмах пур. Вăл ''уй xуралçине'' пĕлтерет. Тĕрĕсрех, пĕлтернĕ. Колхоз уй-хирĕсене килти выльăх-чĕрлĕхрен сыхлакана çапла каланă. 
== Çăлкуçсем ==
* [https://chuvash.org/lib/haylav/7665.html Уй xуралçи Анатолий Емельянов | Калав | 1960 | 29 332]
* Волкова Мария Андреевна. [http://pchd21.ru/p-r-a-khural-isem-7 ПĂРҪА ХУРАЛҪИСЕМ]. Е: [http://pchd21.ru/images/books/pdf/wolporsa.pdf Автор: Волкова Мария Андреевна Книга: Хурлӑханӑм ан хурлан Стихотворение: Пӑрçӑ хуралçисем]
* [https://old-vurnar.cap.ru/Publication.aspx?id=93980&amp;page=78&amp;size=20 Публикации » Вăрçă ачисем]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} — &quot;Çĕнтерÿ çуле&quot;, 08 май 2008 ç.
* http://hypar.ru/cv/hastar-ta-hayullachche-piren-vera (Хыпар, 10 Кăрлач, 2017)
* [https://yantik-press.ru/press/news/2025/8/11/sims-parca-huralci/ Симĕс пăрçа хуралçи]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}  — ЯЛ ӖҪЧЕНӖ (Тăай), 11 август 2025 ç. 10:16
* Нина ФЕДОРОВА (Мăкран Нинукĕ). [https://ursassi.ru/articles/common_material/2021-03-03/h-llehi-kala-u-1177402 Хĕллехи калаçу] — 3 МАРТӐН 2021, 12:27

[[Категори:Профессисем]]
[[Категори:Колхоз]]
[[Категори:Уй-хир]]</text>
      <sha1>fursl215mbu7r5pl9k7rrkyh6rpkeal</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тĕрĕслĕх</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129032</id>
    <revision>
      <id>873616</id>
      <parentid>870867</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T11:37:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873616</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2722" sha1="sb2jpbdfpcpm3rc96qp3912ti2r3fzx" xml:space="preserve">[[File:Astraea, Goddess of the Truth, from the Goddesses of the Greeks and Romans series (N188) issued by Wm. S. Kimball &amp; Co. MET DPB871028.jpg|thumb|Astraea, Goddess of the Truth, from the Goddesses of the Greeks and Romans series (N188) issued by Wm. S. Kimball &amp; Co. MET DPB871028]]
:{{ан арпаштарăр|Чăнлăх|Чăнлăхпа}}
{{Пĕлтерĕшсем}}
:''Çавăн пекех пăхăр: [[Чăнахлăх|Чăнлăх-тĕрĕслĕх]]''
:''Çавăн пекех пăхăр: [[Чăнахлăх]]''

'''Тĕрĕслĕх''', этикăри тĕп категорисенчен пĕри. [[Харкамлăх]] палăрăмлăхĕ пек пăхсан, [[лайăхлăх]] шутланать.
== Çавăн пекех ==
{{Навигаци
|Викисловарь= тĕрĕслĕх
|Викицитатник=Тĕрĕслĕх
}}

* [[Адль]]
* [[Вейтлинг, Вильгельм]]
* «[[Критон (Платон)|Критон]]ри» [[Платон]] [[диалог]]ĕ
* [[Тытса хупнăскерĕн дилемми]]
* [[Мораль#мораль тата тивĕç-ирĕк|Мораль тата тивĕç-ирĕк]]
* [[Пĕтĕм этемлĕх хаклăлăхĕсем]]
* [[Судтăвăмлăх]]
* [[Тĕрĕслĕхлисен союзĕ]]

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}

== Литература ==
* 
* ''[[Колаковский, Лешек|Колаковский Л.]]'' [http://krotov.info/lib_sec/11_k/kol/olakovsky.htm О справедливости]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* 
* ''[[Нерсесянц В. С.]]'' [http://www.libertarium.ru/libertarium/1957 Философия права: либертарно-юридическая концепция] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120202054838/http://libertarium.ru/1957 |date=2012-02-02 }} {{cite web|url=https://www.webcitation.org/65Bb46iBh?url=http://www.libertarium.ru/1957 |date=2012-02-03 }}
* 
* ''Antony Flew'', [http://www.mises.org/journals/jls/11_2/11_2_2.pdf  Socialism and Social Justice]{{ref|en}}
* [http://www.libertarian.co.uk/lapubs/philn/philn027.pdf ''Social Justice' Isn’t Any Kind of Justice'], Professor Antony Flew, London, [[Libertarian Alliance]], 1993.{{ref|en}}
* Ernst Fehr, Klaus M. Schmidt. [http://web.mit.edu/14.193/www/WorldCongress-IEW-Version6Oct03.pdf Theories of Fairness and Reciprocity — Evidence and Economic Applications].{{ref|en}}

{{Тулаш каçăсем}}

[[Категори:Социаллă философири ăнлавсем]]
[[Категори:Этикăри ăнлавсем]]
[[Категори:Христианлăхри лайхлăхсем]]</text>
      <sha1>sb2jpbdfpcpm3rc96qp3912ti2r3fzx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википеди:Вики-çуркунне 2026</title>
    <ns>4</ns>
    <id>129248</id>
    <revision>
      <id>873566</id>
      <parentid>873528</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:56:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Пӗтӗмлетӳсем */ хушни</comment>
      <origin>873566</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13053" sha1="ckke7q9csugb5kgfm4hrdzrfw88iky1" xml:space="preserve">{{WAM
|header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-çуркунне 2026]] &lt;div style=&quot;margin-right:1em; float:right;&quot;&gt;[[File:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]&lt;/div&gt;
|subheader = 21.03-31.05: Чӑваш Википедине хутшӑннӑ марафон ҫӗршывсем, халӑхсем, ҫутҫанталӑк, истори, Вӑтаҫӗрпе Хӗвелтухӑҫ Европӑн хальхи тата пуласлӑхӗ ҫинчен статьясемпе пуянлатас енӗпе ӗҫленӗ.

Проектӑн тӗллевӗпе пӗлтерӗшӗ - кӳршӗсем ҫинчен каласа паракан информацие чӑваш тӗнчинче ӑнланмалла кирлӗ статьясен ят-йышне кĕртсе Чӑваш Википедине пуянлатасси.

|body = 
== Правилӑсем ==
* Википедире регистрациленнӗ кирек кам та конкурса хутшӑнма пултарать.
* Конкурса ҫакнашкал статьясене йышӑнаҫҫӗ:
** Статьяна пуш уйӑхӗн 21-мӗшӗнчен пуҫласа 2026 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 31-мӗшӗччен чӑвашла ҫырмалла.
** Статьясем ытти ҫӗршывсемпе е халӑхсемпе ҫыхӑнса тӑмалла. 
** Ҫӗнӗ статьяра 150 ытла сӑмах тата 2500 ытла байт пулмалла.
** Кивӗ статьяна 120 сӑмах тата 2000 байт хушмалла.
** Статья пӗлтерӗшлӗ пулмалла, статья ҫӑлкуҫӗсене кӑтартмалла.
** Машинӑпа куҫарни кирлӗ мар.
* Призсене, дипломсене тата сертификатсене квалификаци статйисен шучӗпе параҫҫӗ, вӗсен пӗтӗм тӗнчери уйрӑм чӗлхе пайӗнчи вырӑнсенчен килет.
* Статьясене тĕрĕслесе тăрас тесен вӗсене аяларахри тапăла вырнаҫтармалла.
* 4 статьяна лайӑхлатнӑ/йӗркеленӗ хутшӑнакансем финала тухаҫҫӗ
* Тӳресем йышăннине жалоба пама юрамасть.
* Сӳтсе явмалли страницӑра тулли статья шаблонӗ вырнаҫать:

&lt;pre&gt;{{Вики-çуркунне статйи|çул= |хутшăнакан= | ҫӗршыв = | ҫӗршыв2 = | ҫӗршыв3 = | тема= | тема2= | тема3= }}&lt;/pre&gt; 
|footer =

== Хаклав ==
* Асӑннӑ требованисене тивӗҫтерекен 2500 байтран кая мар е 150 сӑмах калӑпӑшлӑ статьясемшӗн жюри 1 балл хушса хурать;
* Ҫав статьясенче хутшӑнакан ҫын хӑйӗн ыйтӑвне пахалӑхлӑн уҫса парать, материала, 2500 байтран е 250 сӑмах калӑпӑшӗпе, викификацилет тата ҫырса кӑтартать, жюри 2 балл илет;
* 200 сӑмахран е 3000 байтран иртекен статьясене тата хутшӑнакан, викификацилекен тата пысӑк пахалӑхлӑ материала ҫырса кӑтартакан темӑна туллин уҫса паракан статьясене жюри 3 балл ҫумне хушса хурать;
* Балл коэффициентне икӗ хут ӳстерме ҫур ҫултан кая мар регистрациленӗ вӑхӑтпа хутшӑнакансем валли палӑртнӑ.
|footer =

== Жюри ==
Конкурса организацилес ĕçе раççей тата ютçĕр викимедийçисем хутшăнма пултараççĕ.

Жюри, техник исполнителӗ — {{u|Il Nur}} ([[Хусан]])
|footer =
== Мӗн ҫинчен ҫырмалла ==

[[File:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албани — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австри — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларуҫ — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Боснипе Герцеговина — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгари — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгри — статьясен списокӗ]]

[[File:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузи — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греци — статьясен списокӗ]]

[[File:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Ирҫесем — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан  — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово  — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Крым тутарӗсем — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латви — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Пушкӑртстан — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Romania.svg|40px]]&amp;nbsp;[[File:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыни тата Молдави — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Серб Республики — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Серби — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словаки — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словени — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Сорбсем — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Ҫурҫӗр Македони— статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Тутарстан — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Турци— статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорвати — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногори — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Чикансем (рома) — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Czech Republic.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia|Чехи — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Эрмени — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — статьясен списокӗ]]

[[File:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстони — статьясен списокӗ]]

Ытти конкурссем 2026 ҫулхи Вики-ҫуркунне шайӗнче: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Хӗрарӑмсем]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Ҫын прави]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Ҫамрӑксен]].

== Призсем ==
400 евро таран.

== Жюри ==
* {{u|Il Nur}}

}}

== Пӗтӗмлетӳсем ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- align=&quot;left&quot;
! Хутшӑнакан
! Статьясем
! Шут
! Баллсем
! Вырӑн
|-
|{{u|Max Tenche }}
|[[Шпилевая Нина Ивановна]]{{*}} [[Никандрова Надежда Валериановна]]{{*}} [[Уляндина Августа Васильевна]]{{*}} [[Глянец (ушкӑн) ]]{{*}} [[Навроцкий Кароль]]{{*}} [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]]{{*}} [[Орбан Виктор]]{{*}}[[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]]{{*}} [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]]{{*}} [[Мадьяр Петер]]{{*}} [[Тиса (парти)]]{{*}} [[Тивӗҫлӗх хӗресӗ (Польша)]] {{*}} [[«Pro Patria» медаль (Польша)]] {{*}} [[Польша ЮӖМ-н «Bene Merito» хисеплӗ палли]] {{*}} [[Чикӗ хӗсмечӗн йӗркеленӗренпе вӑтӑр ҫул ҫитнӗ асӑну медалӗ]] {{*}} [[«Pro Bono Poloniae» медаль]] {{*}} [[Шурӑ Ӑмӑрт орденӗ (Польша)]] {{*}} [[Польша Чӗрӗлӗвӗн орденӗ]] {{*}} [[«Казахстанти поляксем умӗнчи тивӗҫлӗхшӗн» медаль]] {{*}} [[Фидес — ХДХП]] {{*}} [[Дуда Анджей]] {{*}} [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]] {{*}} [[Туск Дональд]] {{*}} [[Радев Румен]] {{*}} [[Йотова Илияна]] * [[Гюров Андрей]]
|26
|
|
|-
|{{u|Ellodanis5}}
|[[''Чăваш'' этнонима этимологизацилесси тĕлĕшпе (Н.И. Егоров статйи)]]{{*}} [[Галателла]]{{*}} [[Ахаль айтăварак курăкĕ]]{{*}} [[Ансăр çулçăллă айтăварак курăкĕ]]{{*}} [[Тракри вокалпа инструментсен ансамблĕ (ВИА, 1970-мĕш çулсем)]]{{*}} [[Çурхи шаклапуç ]]{{*}} [[Астра]]{{*}} [[ Симеон Бекбулатович]]{{*}} [[Суя Дмитрий I]]{{*}} [[Ледебур пиçенкки ]]{{*}} [[ Пиçенкке]]{{*}} [[Суя шаклапуç]]{{*}} [[Иранра американ аманатсене тытса илни]]{{*}} [[Тăван ен]]{{*}} [[Австрири парламент суйлавĕ (1919)]]{{*}} [[''Чăваш'' этноним пулса кайни пирки: тĕп верççĕсем тата вĕсен историлле интерпретацийĕ (пĕлтерев тата кĕнеке)]]{{*}} [[Чĕмпĕр хулашĕ]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}}
|17
|
|
|-
|{{u|Freiheiten }}
|[[Азербайджанра журналистсене сериллĕн арестленисем (2023–2025)]]{{*}} [[]]
|1
|
|
|-
|}

== Тӗнчери статистика ==
*[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Тӗнчери статистика]]


[[Категори:Википеди:Вики-çуркунне 2026]]</text>
      <sha1>ckke7q9csugb5kgfm4hrdzrfw88iky1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Социаллă тивĕçтерӳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129574</id>
    <revision>
      <id>873608</id>
      <parentid>872503</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T07:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873608</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2429" sha1="fbjwzr380noul8x7nizftep75uh2m2b" xml:space="preserve">[[File:Idn.duke.edu Soviet propaganda poster 1920s - Achievements of Russia under Communism Что дала крестьянству диктатура пролетариата No known copyright.jpg|thumb|Idn.duke.edu Soviet propaganda poster 1920s - Achievements of Russia under Communism Что дала крестьянству диктатура пролетариата No known copyright]]

'''Социаллă тивĕçтерӳ''' (''[[Аббревиатура|абр.]]'' '''собе́с''') — патшалăх палăртнă çынсем тĕлĕшпе йĕркеленĕ пулăшу. 

== Каçăсем ==
* [https://www.consultant.ru/popular/pensia/pensiahelp/ Право социального обеспечения, пенсионное законодательство РФ (подборка документов)]
* [https://www.glossary.ru/cgi-bin/gl_sch2.cgi?RRu.ogr;tul!uhlxvl,ltol Глоссарий социального обеспечения]
* [https://web.archive.org/web/20090608181229/http://www.infousa.ru/society/socialsec.htm Система социального обеспечения в Америке]
* [http://www.ksocpol.rags.ru/soc_st.htm Концепция социального государства Российской Федерации]
* [http://www.xserver.ru/user/rzoso/ Развитие законодательства о социальном обеспечении: новые подходы]
* [http://www.minzdravsoc.ru/ Министерство здравоохранения и социального развития РФ. Официальный сайт]
* [http://mytaiwan.ru/node/28 Социальное обеспечение в Тайване]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.youtube.com/watch?v=z3Dp3iRwdLw Пенсионные системы Франции, Италии, Великобритании, США, Китая, Японии, Индии]
* [https://pfrf.ru/ Пенсионный фонд Российской Федерации]
* [http://kremlin.ru/acts/bank/14146 Федеральный Закон «О государственной социальной помощи» от 17 июля 1999 г. № 178-ФЗ]
{{Внешние ссылки}}
{{Çын тивĕç-ирĕкĕсем}}

[[Категори:Социаллă хӳтĕлев]]
[[Категори:Экономика]]</text>
      <sha1>fbjwzr380noul8x7nizftep75uh2m2b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тĕнче пĕтессин теореми</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129603</id>
    <revision>
      <id>873615</id>
      <parentid>872562</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T11:26:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>28304</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>873615</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4084" sha1="c902y2dbzl3wphycfdl0wi1o6k44yi1" xml:space="preserve">[[File:BrandonCarter.jpg|thumb|Brandon Carter]]

'''Тĕнче пĕтессин теореми''' ({{lang-en|Doomsday argument}},  суд кунĕн аргуменчĕ тени пулать; кĕскен: {{lang-en2|DA}}) — [[пулаяслăхла шухăшлавлăх]] тĕслĕхĕ. 
== Литература ==
* John Leslie, ''The End of the World: The Science and Ethics of Human Extinction'', Routledge, 1998, ISBN 0-415-18447-9.
* J. R. Gott III, ''Future Prospects Discussed'', Nature, vol. 368, p. 108, 1994.
* This argument plays a central role in [[Бакстер, Стивен (писатель)|Stephen Baxter]]'s science fiction book, ''[[Manifold: Time]]'', Del Rey Books, 2000, ISBN 0-345-43076-X.

== Каçăсем ==
* [http://www.proza.ru/texts/2007/04/13-34.html Ник Бостром. «Рассуждение о Конце света для начинающих»]
* [http://www.proza.ru/texts/2007/05/20-267.html Ник Бостром. Doomsday argument жив и брыкается]
* [http://flatrock.org.nz/topics/environment/doom_soon.htm A non-mathematical, unpartisan introduction to the DA]
* [https://www.youtube.com/watch?v=F-QA2rkpBSY A compelling lecture from the University of Colorado-Boulder]
* [http://www.anthropic-principle.com/preprints/ali/alive.html Nick Bostrom’s response to Korb and Oliver]
* [https://web.archive.org/web/20071227051930/http://www.anthropic-principle.com/primer1.html Nick Bostrom’s summary version of the argument]
* [https://web.archive.org/web/20140409031213/http://www.anthropic-principle.com/preprints.html#doomsday Nick Bostrom’s annotated collection of references]
* [http://arxiv.org/PS_cache/gr-qc/pdf/9407/9407002.pdf Kopf, Krtouš &amp; Page’s early (1994) refutation]{{Недоступная ссылка|date=Октябрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }} based on the [[SIA]], which they called «Assumption 2».
* [http://xxx.lanl.gov/abs/gr-qc/0208038 The Doomsday Argument, Consciousness and Many Worlds by John Eastmond]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Октябрь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}
* [http://xxx.lanl.gov/abs/gr-qc/0009081 The Doomsday argument and the number of possible observers by Ken Olum] In 1993 [[J. Richard Gott]] used his «Copernicus method» to predict the lifetime of Broadway shows. One part of this paper uses the same reference class as an empirical counter-example to Gott’s method.
* [https://web.archive.org/web/20071213194830/http://hanson.gmu.edu/nodoom.html A Critique of the Doomsday Argument by Robin Hanson]
* [https://web.archive.org/web/20041012171145/http://cogprints.ecs.soton.ac.uk/archive/00002990/ A third route to the doomsday argument by Paul Franceschi]
* [http://journals.cambridge.org/action/displayAbstract?fromPage=online&amp;aid=82931 Chambers' Ussherian Corollary Objection]
* [https://web.archive.org/web/20080512041350/http://info.phys.unm.edu/papers/2000/Caves2000a.pdf  Caves' Bayesian critique of Gott’s argument. C. M. Caves, «Predicting future duration from present age: A critical assessment», Contemporary Physics 41, 143—153 (2000).] {{недоступная ссылка|число=13|месяц=05|год=2013|url=http://info.phys.unm.edu/papers/2000/Caves2000a.pdf}}
* [http://www.lrb.co.uk/v21/n13/gree04_.html Mark Greenberg, «Apocalypse Not Just Now» in London Review of Books]
* [http://pthbb.org/manual/services/grim/laster.html Laster]: A simple webpage applet giving the min &amp; max survival times of anything with 50 % and 95 % confidence requiring only that you input how old it is. It is designed to use the same mathematics as [[J. Richard Gott]]'s form of the DA, and was programmed by [[sustainable development]] researcher Jerrad Pierce.

[[Категори:Эсхатологи]]
[[Категори:Пулаяслăхсен теорийĕ]]
[[Категори:Статистикăн татса паман ыйтăвĕсем]]
[[Категори:Физика теоремисем|Конец света]]</text>
      <sha1>c902y2dbzl3wphycfdl0wi1o6k44yi1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Орбан Виктор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129610</id>
    <revision>
      <id>873569</id>
      <parentid>873553</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T17:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Пӗрремӗш премьерлӗх (1998–2002) */ ӳкерчӗк хушни</comment>
      <origin>873569</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32600" sha1="kn0t8qhb3y847hb3uy8ufsfhdarrn8g" xml:space="preserve">{{Политик
| Ят = Орбан Виктор 
| Тăван ят = ({{lang-hu|Orbán Viktor Mihály}})
| Ӳкерчĕк = President_Donald_Trump_hosts_a_bilateral_lunch_meeting_with_Hungarian_Prime_Minister_Viktor_Orban.2_(cropped).jpg
| Анлăшĕ = 250px
| Ӳкерчĕке ăнлантарни = [[Трамп Дональд|Трамппа]] [[2025]] ҫулхи тӗл пулура
| Çуралнă чухнехи ят = 
| Суя ятсем = 
| Çуралнă вăхăт = {{Кӗске дата|1963|05|31}}&lt;ref name=&quot;ҫуралу&quot;&gt;Viktor Orbán // [https://brockhaus.de/ecs/enzy/article/orban-viktor Brockhaus Enzyklopädie] (ним.) — F.A. Brockhaus, 1796.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ҫуралу2&quot;&gt;Viktor Orban // [https://www.munzinger.de/register/portrait/biographien/wd/00/00000021542 Munzinger Personen] (ним.)&lt;/ref&gt;
| Çуралнă вырăн = [[Венгр Халӑх Республики|ВХР]], [[Секешфехервар]]
| Вилнĕ вăхăт = 
| Вилнĕ вырăн = 
| Гражданлăх = {{Ялавлани|Венгри}}
| Тĕне тытни = 
| Парти = [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]]
| Тĕп шухăшсем = [[консерватизм]], [[антилиберализм]], [[сылтӑм антиглобализм]]
| Ĕçлев тĕсĕ = [[политика]], шуралӑх, [[Венгри премьер-министрӗ]]
| Чыславсем = 
| Сайт = http://www.miniszterelnok.hu/
}}

'''Виктор Михай Орбан''' ({{lang-hu|Orbán Viktor Mihály}}; {{кӗске дата|1963|05|31}} ҫур., [[Секешфехервар]], [[Венгр Халӑх Республики|ВХР]]) — [[Венгри]]н [[патшалӑх]] тата [[политика]] ӗҫченӗ. [[1998]]-[[2002]] ҫ. тата [[2010|2010 ҫултан]] хальхиччен [[Венгри премьер-министрӗ]]. «[[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]]» парти лидерӗ.

[[1998]]-[[2002|2002 ҫ.]] тата [[2010|2010 ҫултан]] хальхиччен Венгри премьер-министрӗ. [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)|2026 ҫулхи парламент суйлавӗнче]] [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ|Фидес партийӗ]] выляса янӑран Орбанӑн премьерлӗхӗ [[ҫу уйӑхӗ]]нче вӗҫленет. 56 вырӑнлӑ Фидес оппозици енне пырать.

== Яшлӑх (1963–1988) ==
Виктор Михай Орбан {{Тулли дата|1963|05|31}} [[Секешфехервар]]та ҫуралнӑ. Унӑн икӗ шӑллӑм пур: Дьёзо ([[1965|1965 ҫултан]] ҫуралнӑ) тата Арон ([[1977|1977 ҫулта]] ҫуралнӑ). Ашшӗ енчен вӗсен асатте Михай Орбан докер тата вӑрҫӑ ветеранӗ пулнӑ, [[ял хуҫалӑхӗ]]нче тата [[ветеринари]]ре пулӑшакан пек ӗҫленӗ. Вӑл [[Фейер вармедйи]]н [[Альчутдобоз]]ра ӗҫленӗ. Виктор Орбан унта пурӑннӑ (1963-1973). [[1973|1973 ҫулта]] кил-йыш кӳршӗ хулана, [[Фельчут]]а пурӑнма килнӗ. Орбан ашшӗ кунта ял хуҫалӑх кооперативӗнчи машина тӑвакан уйрӑмра ӗҫленӗ&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;&gt;Lendvai, Paul (2017). Orbán: Hungary's Strongman. Oxford University Press. ISBN 978-0190874865.&lt;/ref&gt;. Фельчутра та, [[Вертешача|Вертешачӑра]] вӗреннӗ&lt;ref&gt;{{cite news |first=Árpád |last=Pünkösti |title=Szeplőtelen fogantatás 7. |url=http://nol.hu/archivum/archiv-6407-2436 |website=[[Népszabadság]] |date=13 May 2000 |access-date=19 March 2019 |language=hu}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;biography&quot;&gt;{{citation |language = hu|url = http://www.parlament.hu/kepviselo/elet/o320.htm |title = Orbán Viktor |year = 1996 |type = biography |trans-title=Viktor Orbán | publisher = arlament |place = Hungary}}&lt;/ref&gt;. [[1977|1977 ҫулта]] кил-йыш Секешфехервара кайнӑ. Унта Орбан паллӑ Бланка Телеки шкулӗнче вӗренет&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;/&gt;. Пӗрремӗш ҫулсенче вӑл [[Венг ҫамрӑк коммунисчӗсен лиги]]н вырӑнлӑ ертӳҫи пулнӑ, университете вӗренес тесе ку лигӑна кӗмеллеччӗ&lt;ref&gt;Pünkösti Árpád: Szeplőtelen fogantatás. Népszabadság Könyvek, Budapest, 2005, pp. 138–139.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=OV&gt;{{citation |title=Amit Orbán Viktor nem tett ki a honlapjára állambiztonsági múltjáról |publisher=[[Kuruc.info]] |date=17 February 2012 |url=https://kuruc.info/r/9/94946}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;дебрецен&quot;&gt;Debreczeni, József (2002), Orbán Viktor (in Hungarian), Budapest: Osiris&lt;/ref&gt; .

[[1981]]—[[1982]] [[Венгрин хӗҫ-пӑшаллӑ вӑйӗсем|Венгрин хӗҫ-пӑшаллӑ вӑйӗсенче]] ҫар хӗсмечӗнче пулнӑ&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;/&gt;. Унта вӑл [[Лайош Шимичка|Лайош Шимичкӑпа]] туслашнӑ. Дисциплинӑна пӑснирен Виктор тӗрмере лартнӑ, пӗр хут [[1982 ҫулхи тӗнчери футбол чемпионачӗ]]н вӑхӑтӗнче вӑл хӗсмете кайман&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;/&gt;. [[1981|1981 ҫулта]] [[Польшӑри вӑрҫӑ йӗрки (1981-1983)|Польшӑри вӑрҫӑ йӗрки]] ӗҫе янине Лайош Шимичка критикленӗ&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;/&gt;, Орбан вара мобилизаци патне хатӗрленнӗ&lt;ref name=&quot;кенни&quot;&gt;Kenney, Padraic (2002). A Carnival of Revolution: Central Europe 1989. Princeton: Princeton University Press. ISBN 0-691-05028-7.&lt;/ref&gt;. Ҫар хӗсмечӗ Орбанӑн политикӑллӑ шухӑшлӑхне улӑштарнӑ, &quot;коммунизм тытӑмне&quot; вӑл пулӑшман ӗнтӗ&lt;ref name=&quot;дебрецен&quot; /&gt;&lt;ref name=OV/&gt;&lt;ref name=LARICS&gt;{{citation |last=C. |first=Ioana |title=Viktor Orbán – a &quot;Petrov&quot; of Hungary. The Prime Minister's collaboration with Hungarian security |publisher=Informational Warfare and Strategic Communication Laboratory of the [[Romanian Academy]] |date=1 April 2022 |url=https://larics.ro/viktor-orban-a-petrov-of-hungary-the-prime-ministers-collaboration-with-hungarian-security}}&lt;/ref&gt;.

[[1983|1983 ҫулта]] [[Будапешт]]ри [[Лоранд Этвёш ячӗллӗ университечӗ]]н юридици факультетӗнче вӗреннӗ&lt;ref&gt;{{citation |last=Balogh |first=Éva S. |title=About István Stumpf, a New Judge on the Hungarian Constitutional Court |publisher=[[Hungarian Spectrum]] |date=27 July 2010 |url=https://hungarianspectrum.wordpress.com/2010/07/27/about-istvan-stumpf-a-new-judge-on-the-hungarian-constitutional-court}}: &quot;Sometimes the youngsters went too far politically and in such cases Stumpf's father-in-law came in handy.&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AJK&quot;&gt;{{citation |title=A Bibó István Szakkollégium |publisher=[[ELTE Faculty of Law]] |url=http://caesar.elte.hu/ajk/html/tudo/bibo/bibo_alt.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20020619080151/http://caesar.elte.hu/ajk/html/tudo/bibo/bibo_alt.html |archive-date=19 June 2002 }}&lt;/ref&gt;. Унта вӑл социаллӑ пӗлӳсен [[Пурӑнмалли колледж|ятарлӑ колледжне]] пӗрлешнӗ, унӑн пайташӗсем [[социализм]] [[Капитализм|тулашӗнчи социаллӑ пӗлӳсене]] вӗренме ирӗклӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{citation |last=Bozóki |first=András |author-link=András Bozóki |title=Political Science Is Born |journal=Társadalomkutatás |volume=3 |year=1985 |pages=107–117 |url=https://apps.dtic.mil/sti/tr/pdf/ADA337092.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RC&quot;&gt;{{citation |last=Orbán |first=Viktor |title=Recapturing Life |journal=Across Frontiers |volume=4 |year=1988 |pages=34–35 |url=https://www.connexions.org/CxLibrary/Docs/AcrossFrontiers-V4N2-3.pdf}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;кенни&quot;/&gt;. Колледжре Орбан [[Фодор Габор|Габор Фодорпа]] тата [[Кёвер Ласло|Ласло Кёверпе]] паллашнӑ (унӑн пулас политика карьеринче вӗсем паллӑ роль вылӑҫҫӗ)&lt;ref name=&quot;кенни&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;/&gt;. [[1984|1984 ҫулта]] Виктор колледжӑн ӗҫтӑвкомӗн ертӳҫи пулса тӑнӑ (60 студент пӗрлешсе)&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;/&gt;. [[1984]]-[[1985]] ҫ. тата [[1987|1987 ҫулта]] ([[Иоанн Павел III]] [[Римри папа|римри папа]] килни вӑхӑтӗнче) хӑй класспа вӗрентӳҫӗпе [[Феллеги Тамаш|Тамаш Феллегипе]] вӑл [[Польша|Польшӑна]] ик-виҫ хут кайнӑ. Вӗсем Польшӑра [[Тарасевич Малгожата|Малгожата Тарасевичпе]] тата Адам Ягусякпа тӗл пулнӑ (1985 ҫулта ку икӗ ҫын [[«Ирӗклӗхпе тӑнӑҫ» юхӑм|«Ирӗклӗхпе тӑнӑҫ»]] [[антикоммунизм|коммунизме хирӗҫхи]] студент юхӑмӗн пайташӗсем пулса тӑнӑ)&lt;ref name=&quot;кенни&quot;/&gt;.

[[1986|1986 ҫулта]] Орбан [[Пӗршухӑшлӑх (профпӗрлӗх)|«Пӗршухӑшлӑх» поляк юхӑмӗ]] ҫинчен магистер диссертацине хӳтӗленӗ, ӑна туса вӑл юхӑм лидерӗсемпе интервью усӑ курнӑ&lt;ref name=&quot;ft.com&quot;&gt;{{citation |last1=Buckley |first1=Neil |last2=Byrne |first2=Andrew |title=Viktor Orban: the rise of Europe's troublemaker |journal=Financial Times |date=25 January 2018 |url=https://www.ft.com/content/dda50a3e-0095-11e8-9650-9c0ad2d7c5b5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;кенни&quot;/&gt;. 1986 ҫулхи [[авӑн уйӑхӗ]]нче [[Сольнок]] хулинче вӑл Анико Левайпа мӑшӑрланнӑ. [[Будапешт полицийӗн штаб-хваттерӗ|Полици]] пӗлӗмӗсем тӑрӑх Орбан венгри диссиденчӗсемпе ҫыхӑннӑ пулнӑ тата вӗсем [[Венгр Халӑх Республики|ВХР-ӑн]] шалти ӗҫӗсен министрӗпе [[Хорват Иштван|Иштван Хорват]] урлӑ патшалӑх шайӗ ҫинчи хӑй пайташсене пулӑшма пултарнӑ. Орбан тӗлӗшпе айӑпа кӗртсен министр пулӑшайӗччӗ&lt;ref name=&quot;OV&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;LARICS&quot; /&gt;.

[[1987|1987 ҫулта]] [[юриспруденци тухтӑрӗ]]н&lt;ref&gt;[https://www.elte.hu/en/faculties/law Faculty of Law] – website of [[Eötvös Loránd University]]&lt;/ref&gt; ҫӳллӗ степеньлӗ Орбан, Сольнокра пурӑнса, ял хуҫалӑхӗпе ҫиме промышленоҫ министрлӗхӗн интитутӗнче [[Социологи|социолог]] ӗҫӗнче ӗҫленӗ&lt;ref&gt;[https://2010-2014.kormany.hu/en/prime-minister-s-office/the-prime-minister Curriculum vitae of Viktor Orbán] – website of the Hungarian government&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.parlament.hu/kepviselo/elet/o320.htm Dr. Orbán Viktor] – website of the Hungarian parliament&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{citation |language = hu|url = http://www.parlament.hu/kepv/eletrajz/hu/o320.pdf | title = Orbán Viktor |trans-title=Viktor Orban |type = biography |publisher = National Assembly |place = Hungary}}&lt;/ref&gt;. [[Чӳк уйӑхӗ]]нче Венгрие 17 анӑҫ ҫӗршывӗсенчен делегатсемпе &quot;Тухӑҫ-Анӑҫ диалогӗ&quot; семинар тунӑ, унта [[Ҫӗнйӗркелӳ]], [[Ӑнланулӑхлӑ чаракан|ятарлӑ шухӑшсем тӑрӑх ҫар хӗсметӗнчен чарни]], пан-европа [[демократи]] юхӑмӗн пуласлӑхӗ ҫинчен калаҫнӑ&lt;ref name=&quot;RC&quot; /&gt;. 

[[1989|1989 ҫулта]] [[Сорос фончӗ|Сорос фондӗнче]] стипенди илнӗрен [[Оксфорд]]ӑн [[Пембрук-колледж (Оксфорд)|Пембрук-колледжӗнче]] пӗр ҫул стажировкӑланнӑ&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;/&gt;. [[Пелчиньский Збигнев|Збигнев Пелчиньскипе]] европа политикӑллӑ шухӑшӗнчи элтеш пӗрлӗхӗн концепцийӗ ҫинчен ӗҫленӗ&lt;ref name=&quot;biography&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{citation |title = Fulbright report |url = http://www.rhodeshouse.ox.ac.uk/files/Fulbright_report.pdf |place = Oxford, United Kingdom |website = [[Rhodes House]] |archive-url = https://web.archive.org/web/20141215035740/http://files.www.rhodesscholarshiptrust.com/Fulbright_report.pdf |archive-date = 15 December 2014 }}&lt;/ref&gt;. Ку вӑхӑтра вӑл [[Будапешт]]ри «[[Фидес]]» партин лидерне хӑй кандидатура кӗртнӗ, анчах [[Фодор Габор|Фодора]] выляса янӑ. [[1990|1990 ҫулта]] [[Венгри]]н [[Венгрири парламент суйлавӗ (1990)|пӗрремӗш коммунизм хыҫҫӑнхи парламенте суйланас]] тесе Оксфордри ӗҫсем хӑварса Орбан кил-йышпа Венгрие таврӑнать&lt;ref name=&quot;лендвай&quot;/&gt;.

== Политикӑллӑ ҫӗкленӳ (1988–1998) ==
[[File:Viktor Orbán 1997.jpg|thumb|right|1997 ҫулта оппозици лидерӗ пек Виктор Орбан]]

{{Тулли дата|1988|03|30}} Социаллӑ пӗлӳсен юрист колледжӗнче Штумпфпа, [[Габор Фодор|Фодорпа]], Кёверпе тата ытти 32 студентсемпе тата пултарулӑхҫӑсемпе пӗрле — Викор Орбан [[Фидес|Ҫамрӑк демократсен альянсӗ]], кӗскерен — [[Фидес|Фидес партийӗ]] ({{lang-hu|(Fiatal Demokraták Szövetsége, FIDESZ)}}) йӗркеленӗ. Ку [[либерализм|либераллӑ]]-[[национализм|националистлӗ]] ҫамрӑксен юхӑмӗ, чи малтан вӑл [[Венгри ҫамрӑк коммунизм лиги]]не хирӗҫ туса хунӑ пулнӑ&lt;ref name=&quot;лендвай&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;кенни&quot; /&gt;. Колледжри журнал «Századvég» («Ӗмӗр вӗҫӗ») [[Сорос Джордж|Джордж Сорос]] пулшӑнипе партин печетлӗ органӗ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite magazine|last1=Schwartzburg|first1=Rosa|url=https://jacobinmag.com/2019/07/viktor-orban-fidesz-party-youth-activism|title=When Orbán Was a Liberal|date=24 July 2019|magazine=Jacobin|access-date=1 April 2020|last2=Szijarto|first2=Imre}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ft.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=LeBor|first=Adam|url=https://theintercept.com/2015/09/11/how-hungary-prime-minister-turned-into-refugee-bashing-autocrat/|title=How Hungary's Prime Minister Turned From Young Liberal Into Refugee-Bashing Autocrat|date=11 September 2015|work=The Intercept|access-date=1 April 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;лендвай&quot; /&gt;.

{{Тулли дата|1989|06|16}} [[Паттӑрсен лаптӑкӗ (Будапешт)|Будапештӗн Паттӑрсен лаптӑкӗнче]] [[Надь Имре|Имре Надӗн]] тата Венгр революцийӗн ытти нациллӗ паттӑрӗсен ҫӗнетсе вилӗ пытарӑвӗнче Виктор Орбан [[Оратор ӑсталӑхӗ|каланӑ сӑмах]] питӗ популярлӑ пулса тӑнӑ. Вӑл ирӗклӗ суйлав тума тата [[Венгри]]рен [[Совет армийӗ|Совет ҫарӗсем]] тухмалла чӗннӗ. Ку вӑйлӑ сӑмаха пула вӑл паллӑ пулса тӑнӑ тата  «Фидес» юхӑмӗ пӗр ятлӑ парти туса хуни пурнӑҫланӑ&lt;ref name=&quot;лендвай&quot; /&gt;.

[[1990|1990 ҫулта]] ҫӗршыври [[Венгрири парламент суйлавӗ (1990)|коммунизм хыҫҫӑнхи пӗрремӗш суйлавра]] Виктор Орбан [[Пешт вармедйинчен]] парламент депутачӗ пулса тӑнӑ&lt;ref name=&quot;лендвай&quot; /&gt;. Вӑл парламентри Фидес партийӗн лидерӗ пек йышӑннӑ тата ку ӗҫре вӑл [[1993|1993 ҫулхи]] [[ҫу уйӑхӗ]]ччен пулнӑ&lt;ref name=&quot;Register&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.parlament.hu/web/guest/aktiv-kepviseloi-nevsor?p_p_id=hu_parlament_cms_pair_portlet_PairProxy_INSTANCE_9xd2Wc9jP4z8&amp;p_p_lifecycle=1&amp;p_p_state=normal&amp;p_p_mode=view&amp;p_auth=LAmTvTYj&amp;_hu_parlament_cms_pair_portlet_PairProxy_INSTANCE_9xd2Wc9jP4z8_pairAction=%2Finternet%2Fcplsql%2Fogy_kpv.kepv_adat%3Fp_azon%3Do320%26p_stilus%3D%26p_head%3D|title=''Register'' |publisher=[[National Assembly of Hungary|Országgyűlés]]}}&lt;/ref&gt;.

{{Тулли дата|1993|04|18}} Фидес партийӗн коллективлӗ тытса пырӑвӗ вырӑнне Виктор Орбан партин пӗрремӗш президенчӗ пулса тӑнӑ. Орбанӑн ертсе пынийӗпе Фидес — либераллӑ студент йӗркелӗвӗнчен [[консерватизм|сылтӑм-консервативлӗ]] парти пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.iie.com/publications/pb/pb15-11.pdf|title=''Hungary under Orbán: Can Central Planning Revive Its Economy?'', Simeon Djankov, Peterson Institute for International Economics, July 2015; accessed 20 January 2015.|access-date=22 February 2023|archive-date=31 January 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160131001840/http://www.iie.com/publications/pb/pb15-11.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. 

[[File:Szárszói találkozó 1993 Fodor Gábor Orbán Viktor.jpg|thumb|right|1993 ҫулта Орбанпа Габор тӗл пулӑвӗ]]

Парти пайташӗсем хушшинче кун пек консервативлӗ улшӑнусем пурне те мар килӗшнӗ. Темиҫе ҫынсем партирен тухнӑ, вӗсенчен Петер Мольнар, Габор Фодор тата Жужанна Шеленьи. Унтан вӗсем либераллӑ партие [[Ирӗклӗ демократсен альянсӗ|Ирӗклӗ демократсен альянсне]] (ИДА) пӗрлешнӗ. Малтан ИДА Фидеспе пӗрлешӳҫӗ пулнӑ, анчах унтан политикӑллӑ тӑшман пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;Petőcz, György: ''Csak a narancs volt''. Irodalom Kft, 2001 {{ISBN|963-00-8876-2}}.&lt;/ref&gt;.

[[Венгрири парламент суйлавӗ (1994)|1994 ҫулхи парламент суйлавӗнче]] Фидес аран 5%-лӗ пусахаччен ҫитнӗ&lt;ref name=&quot;vida&quot;&gt;{{cite book|author-last=Vida|author-first=István|title=Magyarországi politikai pártok lexikona (1846–2010) ''[Encyclopedia of the Political Parties in Hungary (1846–2010)]''|publisher=Gondolat Kiadó|year=2011|pages=346–350|isbn=978-963-693-276-3|language=hu}}&lt;/ref&gt;. Орбан партин регионаллӑ ят-йышӗпе Фейер округӗнчен депутат ӗҫне суйланнӑ&lt;ref name=&quot;Register&quot;/&gt;. 1994-1998 ҫ. вӑл Европа интеграцийӗн ӗҫӗсен комитечӗн ертӳҫи пулнӑ&lt;ref name=&quot;Register&quot;/&gt;. 1995 ҫулта вӑл Иммунитет, килӗштерейменлӗх, ӗҫсем комитечӗн пайташӗ нумай мар вӑхӑт пулнӑ&lt;ref name=&quot;Register&quot;/&gt;. 1995 ҫулта Фидес хӑй ятне  «Венгр элтеш партийӗ» (Magyar Polgári Párt) ячӗччен пӗчӗклетнӗ. Политика спектрӗн сылтӑм енче ертсе пыракан [[Венгр демократиллӗ форумӗ]] вырӑнне Фидес ҫирӗпленнӗ&lt;ref name=&quot;vida&quot;/&gt;. 1996 ҫулхи ака уйӑхӗнчен пуҫласа Орбан [[Ҫӗнӗ атлантика пуҫарӑвӗ]]нчи Венгр нациллӗ комитечӗн ертӳҫи пулнӑ&lt;ref&gt;[https://www.kormany.hu/hu/a-miniszterelnok/eletrajz Orbán Viktor életrajza], Government of Hungary, accessed 4 April 2020&lt;/ref&gt;.

1992 ҫулхи авӑн уйӑхӗнче Виктор Орбан [[Либераллӑ интернационал]]ӑн вице-ертӳҫи суйланнӑ&lt;ref name=&quot;лендвай&quot; /&gt;. Анчах, 2000 ҫулхи чӳк уйӑхӗнче Фидес партийӗ Либераллӑ интернационалтан тухнӑ тата [[Европа халӑх партийӗ|Европа халӑх партине]] (ЕХП) пӗрлешнӗ. Ку вӑхӑтра Орбан Венгрири сылтӑм-центризм либераллӑ-консерватизмлӗ партисене пӗрлештерме питӗ тӑрӑшнӑ. 2002 ҫулхи юпа уйӑхӗнче [[Эшторил]]ти ЕХП пуххинче Орбан вице-президент ӗҫне суйланӑ, ку ӗҫре вӑл 2012 ҫулччен пулнӑ&lt;ref name=&quot;мартенс&quot;&gt;Martens, Wilfried (2009). Europe: I Struggle, I Overcome. Springer. ISBN 978-3540892885.&lt;/ref&gt;.

== Пӗрремӗш премьерлӗх (1998–2002) ==
[[File:Orban Prodi 1999.jpg|thumb|right|[[1999|1999 ҫулта]] [[Продипе Романо|Романо Продипе]] Виктор Орбан]]

[[1998|1998 ҫулта]] [[Венгр демократиллӗ форумӗ]]пе, [[Пӗчӗк хуҫасен пӑхӑнман партийӗ]]пе пӗрле Виктор Орбан коалици йӗркеленӗ&lt;ref name=&quot;мартенс&quot; /&gt;. [[Венгрири парламент суйлавӗ (1998)|1998 ҫулхи парламент суйлавӗнче]] ку коалици 42%-пе ҫӗнтернӗ. Ку партисем Орбанӑн пӗрремӗш ертсе пырӑвне кӗнӗ. Орбан [[Венгри]]н иккӗмӗш ([[Хегедюш Андраш]] хыҫҫӑн) чи ҫамрӑк (35 ҫулта) премьер-министрӗ тата [[Сивӗ вӑрҫӑ]] вӗҫленӗренпе [[Тухӑҫ Европа|Тухӑҫ]] тата [[Вӑта Европа|Вӑта Европӑри]] коммунист партийӗн пайташӗ пулман пӗрремӗш ертсе пыру пуҫлӑхӗ пулса тӑнӑ&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20120325044232/http://zona.hu/article/2266/kormanyfoi-multidezes-a-jogaszok-a-nyerok.html Kormányfői múltidézés: a jogászok a nyerők], Zona.hu.&lt;/ref&gt;.

Нарӑс уйӑхӗнчи ертсе пыру йышӑнӑвӗпе [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗн]] пленарлӑ пуххисем виҫӗ эрнере пӗр хут кӑна ирттермелле&lt;ref&gt;István Kukorelli – Péter Smuk: ''A Magyar Országgyűlés 1990–2010.'' Országgyűlés Hivatala, Budapest, 2011. pp. 47–48.&lt;/ref&gt;. Оппозици партийӗсем ку йышӑнӑва питӗ хирӗҫ пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |date=3 March 2000 |title=A parlamenti pártokat még mindig megosztja a háromhetes ülésezés |newspaper=[[Népszava]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |date=4 March 1999 |title=Bírálják az új munkarendet. A háromhetes ciklus miatt összeomolhat a törvénygyártás gépezete |newspaper=Népszava}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last=Bodnár |first=Lajos |date=23 July 2001 |title=Marad a háromhetes munkarend. Az ellenzéknek az őszi parlamenti ülésszak idején sem lesz ereje a változtatáshoz |newspaper=[[Magyar Hírlap]]}}&lt;/ref&gt;, вӗсен шухӑшпа кун пек йышӑну парламентӗн саккун кӑларакан ӗҫ-хӗлне тата ертсе пырӑва унӑн тӗрӗсленине сахаллать&lt;ref&gt;Tamás Bauer: A parlament megcsonkítása. ''Népszava'', 8 February 1999.&lt;/ref&gt;. Пуш уйӑхӗнче ертсе пыру Патшалӑх пухӑвӗнчи абсолютлӑ нумайрахӑш вырӑнне ахаль нумайрахӑш тума тӑрӑшнӑ, анчах Конституци сучӗ ҫакна конституциллӗн мар йышӑннӑ&lt;ref&gt;[https://net.jogtar.hu/jogszabaly?docid=999H0004.AB&amp;getdoc=1 4/1999. (III. 31.) AB határozat]{{Ĕçлемен каçă|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, ''Magyar Közlöny'': 1999. évi 27. szám and ''AB közlöny'': VIII. évf. 3. szám.&lt;/ref&gt;.

Унӑн президенчӗсем: [[Гёнц Арпад|Арпад Гёнц]], [[Ференц Мадл|Мадл Ференц]] пулнӑ.

1998-[[2002|2002 ҫ.]] Венгри хӑй нациллӗ идентлӗх ҫирӗпленнӗ тата анӑҫ политикӑллӑ тытӑмлӑхне кӗнӗ.

;Пӗрремӗш премьерлӗх пӗтӗмлетӗвӗсем
* Инфляци ӳкни, [[Шалти пӗтӗм продукт|ШПП]] шайӗ ӳсни, тӳллевсӗр вӗренӳ, йӑлаллӑ кил-йыша пулӑшу.
* Влаҫ централизацийӗ.
* 2000 ҫулта венгр патшалӑхлӑхӗн 1000 ҫул уявӗ.
* НАТО-на кӗни.
* ЕП-а кӗнин хатӗрлевӗсем.
* Кӳршӗ патшалӑхсенчи венгри сахалрахӑшӗсене пулӑшу.
* Косово конфликтӗнчи хутшӑнни.

== Оппозици лидерӗ (2002–2010) ==
2002–2010 ҫ. Фидес ахаль сылтӑм партирен вӑйлӑ нациллӗ-консервативлӗ оппозици юхӑмӗ пулса тӑнӑ. Венгри шалӗнче Орбан хӑйӗн тата Фидесӗн пулӑшни вӑйлатнӑ, митингсем протестсем тунӑ. Ерсте пырӑвӑн татса парӑвӗсене хирӗҫ референдумсем йӗркеленӗ. 2008 ҫулта Раҫҫейӗн Грузие тапӑнса кӗнине хирӗҫ каланӑ. 2010 ҫулхи суйлав патне юнашартарах евроскептицизм шухӑшӗсемпе калама пуҫланӑ. Венгр сахалрахӑшӗсене пулӑшма тата вӗсен кирлӗлӗхӗ малалла пынӑ.

== Иккӗмӗш премьерлӗх (2010–2026) ==
2010 ҫулта Фидес конституциллӗ нумайрахӑш илнӗрен вӑл конституци реформи тунӑ. Ӑна пула конституци сучӗн майӗсем пӗчӗкленнӗ, христиан тата нациллӗ хаклӑхсем ҫирӗпленнӗ.

Экономикӑна Орбаномика килнӗ: пасар хатӗрӗсемпе патшалӑх хутшӑнни пысӑк шайччен ӳснӗ.

Ҫураласлӑха пулӑшни, миграцие хирӗҫӳ, алӑра МИХ-е тытни, Раҫҫейпе тата Китайпа экономикӑллӑ ҫыхӑнусем.

[[File:Vladimir Putin and Viktor Orban (2022-02-01) 01.jpg|thumb|257x257px|{{Кӗске дата|2022|02|1}}-мӗшӗнче Кремльте Раҫҫей президенчӗ Владимир Путин тата Венгри премьер-министрӗ Виктор Орбан]]

2022 ҫулхи Раҫҫейӗн Украинӑна тапӑнса кӗнине тиркенӗ, анчах хӑй территори урлӑ Кейӗве хӗҫ-пӑшал яма ирӗк памасть.

Ютҫӗрти венгрсем валли Венгри элтешлӗхӗ тытни ахальлетӗвӗнчен кӳршӗ патшалӑхсемпе — Украинӑпа тата Словакипе — хирӗҫӳсем пулса тӑраҫҫӗ.

2026 ҫулта Виктор Орбан Европӑри патшалӑх пуҫлӑхӗсенчен чи вӑрӑм ерсте пыракан пӗри шутланать. [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)|2026 ҫулхи парламент суйлавӗче]] Орбанӑн Фидес пысӑк оппозици вӑйӗнчен — Петер Мадьярӑн Тиса партийӗнчен — выляса янӑ. [[Патшалӑх пухӑвӗ (Венгри)|Патшалӑх пухӑвӗнчи]] Фидес 56 вырӑн илнӗ, Тиса 137.

== Чыславсем ==

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Каҫӑсем ==
* [https://miniszterelnok.hu miniszterelnok.hu] — официальный сайт премьер-министра
* ''Питер Уилкин''. [https://commons.com.ua/ru/orbanizaciya-politicheskoj-kultury-vengrii/ Восхождение «антилиберальной» демократии: орбанизация политической культуры Венгрии]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180612143157/https://commons.com.ua/ru/orbanizaciya-politicheskoj-kultury-vengrii/ |date=2018-06-12 }} // [[Спільне (журнал)|Спільне]]
* ''Мартино Комелли, Вера Хорват''. [https://commons.com.ua/ru/chto-orban-znaet-ego-vragi-net/ Выборы в Венгрии: Что Орбан знает, а его враги — нет]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123010318/https://commons.com.ua/ru/chto-orban-znaet-ego-vragi-net/ |date=2019-01-23 }} // [[Спільне (журнал)|Спільне]]
* ''Константин Бенюмов''. [https://meduza.io/feature/2018/04/09/svobodnye-no-nechestnye Свободные, но нечестные Как бывший либерал Виктор Орбан правит Венгрией, пугая людей Западом и Соросом]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190123010332/https://meduza.io/feature/2018/04/09/svobodnye-no-nechestnye |date=2019-01-23 }} // [[Meduza]]
* ''Фёдор Лукьянов''. [https://www.kurier.hu/item/3133-vengerskij-nep-viktora-orbana Венгерский НЭП Виктора Орбана]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // [[Российский Курьер]]
* {{Статья|каçă=https://meduza.io/feature/2022/04/23/my-vas-ponimaem|пуçелĕк=Мы вас понимаем. Как Виктор Орбан превратил Венгрию в европейский аналог путинской России — и выиграл очередные выборы благодаря войне в Украине. Репортаж Кристины Сафоновой|çул=2022|кăларăм=[[Meduza]]|уйăх=4|кун=23}}
* {{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2022/07/31/bes-poleznyi|title=Бес полезный|website=[[Новая Газета]]|subtitle=Виктор Орбан продолжает дружить с Москвой, потому что не верит в победу Украины|date=2022-07-31}}
* {{Cite web|url=https://novayagazeta.eu/articles/2023/07/06/neuvazhaemyi-predsedatel|title=Неуважаемый председатель|website=[[Новая Газета]]|subtitle=25 лет назад Виктор Орбан впервые стал премьер-министром Венгрии. За это время отношения между ним и ЕС деградировали настолько, что Будапешт собираются лишить председательства в Совете ЕС|date=2023-07-06}}
* {{Cite web|url=https://holod.media/2023/11/11/glavnyj-izgoj-evropy/|title=Одинокий диктатор Европы|website=[[Холод (издание)|Холод]]|subtitle=Дружба с Путиным превратила Венгрию в главного изгоя ЕС. Как ей удается мешать всему Западу?|date=2023-11-11}}

{{Тулаш каҫӑсем}}

[[Категори:Çăвăн 31-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:1963 çулта çуралнисем]]
[[Категори:Хальхи патшалӑх пуҫлӑхӗсем]]
[[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]]</text>
      <sha1>kn0t8qhb3y847hb3uy8ufsfhdarrn8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чĕмпĕр хулашĕ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129772</id>
    <revision>
      <id>873578</id>
      <parentid>873398</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:39:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>873578</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4801" sha1="reigtht4l7el84yv56irbap5dja872y" xml:space="preserve">[[File:Бассейн УлГПУ.jpg|thumb|Пластов бульварĕ (Чĕмпĕр). УлГПУн «Буревестник» бассейнĕ.  Ку тĕлтен çурсĕрелле — Чĕмпĕр хулашĕ]] 
'''Чĕмпĕр хулашĕ'''&lt;ref&gt;ВИСКАЛИН, А. В. [https://uokm.ru/docs/science_activity/Kraeved_vip_21.pdf СИМБИРСКОЕ/СТАРОЕ ТАТАРСКОЕ ГОРОДИЩЕ И ЕГО МЕСТО СРЕДИ СРЕДНЕВЕКОВЫХ ДРЕВНОСТЕЙ УЛЬЯНОВСКА. С.5-18] //  Краеведческие записки. Материалы Межрегиональной научной конференции «История и современность Среднего Поволжья». Вып. 21. – Ульяновск: Издательство «Корпорация технологий продвижения», 2023. – 264 с&lt;/ref&gt;, хальхи [[Чĕмпĕр]] хулин территорийĕнче вырнаçнă [[хулаш]].

Ку хулашăн тепĕр ят та пур — ''Кивĕ тутар хулашĕ''.  Çавăн пекех, Чĕмпĕр хулин территорийĕнче, юнашарах, ''Кăрмăш хулашĕ'' пулнине те палăртмалла (унти тавралăха  ''Курмышок'', теççĕ те, çавăнпа хулаша та çапла ят пама сĕннĕ&lt;ref&gt;А. В. Вискалин Кăрмăш сăмах чăваш чĕлхинчен теме пăхать. Чăн та, çав ятлă чăваш ялĕ пур (Шупашкар районĕнче), [[Кăрмăш]] хули те Чăваш Енпе юнашарах,  анчах та хайхи сăмах словарьсенче курăнсах каймасть&lt;/ref&gt;). 

Чĕмпĕр тата Кăрмăш хулашĕсене вал евĕрлĕ авалхи тăпрас çыхăнтарать. 
== Çавăн пекех ==
* [[Ăнтăр хулашĕ]]
* [[Хĕрлĕ Сӳнтĕк хулашĕ I]]
* [[Хĕрлĕ Сӳнтĕк хулашĕ II]]
* [[Мошково хулашĕ]] (урăхла: Кивĕ Алейкино хулашĕ). 
== Вуламаалли ==
*  Вискалин А. В. Предыстория Симбирска: проблемы и гипотезы // Симбирск в истории и культуре России 1648–1998. Материалы юбилейной научной конференции. Посвященной 350-летию основания русского города-крепости. Вып. 1. – Ульяновск, 2003. – С. 5–11
*  Вискалин А. В. Вехи предыстории Симбирска – Ульяновска // Город-страж на рубеже России: 360 лет Симбирску–Ульяновску. – Ульяновск, 2008.
* Гисматулин М. Р. Находки эпохи средневековья из центральной части Ульяновска (по материалам И. А. Замалетдинова) // Краеведческие записки. Вып. 14. – Ульяновск, 2008. – С. 13–20. 
* Губайдуллов Р. З. О локализации средневекового города Синбир (Симбер, Simberskaia gora) в центральной части города Ульяновска // Сборник материалов Всероссийской научно-практической конференции «Великий Болгар – цивилизация на Волге». – Болгар, 2020. – С. 211–220.
*  Замалетдинов И. А. Что было до Симбирска? // Ульяновский комсомолец. – 1986. – 31 января.
*  Замалетдинов И. А. И открыла история тайны свои // Ульяновская правда. – 1993. – 14 сентября.
== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
== Каçăсем ==
* Радий Губайдуллов. [https://ulpressa.ru/2021/01/16/где-стоял-средневековый-синбир-спор-и/ Где стоял средневековый Синбир? Продолжавшийся с 1871 года спор историков разрешился в пользу правобережья]  — 16.01.202108:22
* [https://цаисимстар.рф/Публикации/ Вискалин А.В., Вискалина Е.Е., Корнев А.В. АРХЕОЛОГИЧЕСКИЕ ИССЛЕДОВАНИЯ ЦЕНТРА АРХЕОЛОГИЧЕСКИХ ИССЛЕДОВАНИЙ «СИМБИРСКАЯ СТАРИНА» В УЛЬЯНОВСКОЙ И САМАРСКОЙ ОБЛАСТИ]
[[Категори:Чĕмпĕр]]
[[Категори:Хулашсем]]</text>
      <sha1>reigtht4l7el84yv56irbap5dja872y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Йотова Илияна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129883</id>
    <revision>
      <id>873559</id>
      <parentid>873527</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ҫавӑн пек пӑхӑр */</comment>
      <origin>873559</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6975" sha1="jyq4c8kbdzyk0brhgsnfa9yx9a99jfy" xml:space="preserve">{{Политик
| Ят = Йотова Илияна
| Тăван ят = ({{lang-bg|Йотова Илияна}})
| Ӳкерчĕк = President_Iliyana_Yotova_(3x4_cropped).jpg
| Анлăшĕ = 250px
| Ӳкерчĕке ăнлантарни = Илияна Йотовӑн официаллӑ [[Болгари президенчӗ|президент]] портречӗ
| Çуралнă чухнехи ят = Илияна Малинова Тодорова
| Суя ятсем = 
| Çуралнă вăхăт = {{Кӗске дата|1964|10|24}}
| Çуралнă вырăн = [[Болгари Халӑх Республики|БХР]], [[София]]
| Вилнĕ вăхăт = 
| Вилнĕ вырăн = 
| Гражданлăх = {{Ялавлани|Болгари Халӑх Республики}} → {{Ялавлани|Болгари}}
| Тĕне тытни = 
| Парти = [[Болгар социализм партийӗ]] (1997 ҫултан)
| Тĕп шухăшсем = сулахай-центризм, социаллӑ демократи
| Ĕçлев тĕсĕ = [[политика]], [[журналистика]], [[Болгари президенчӗ]]
| Чыславсем = 
| Сайт = 
}}

'''Илияна Малинова Йотова''' (мӑшӑрланничченхи хушамат — '''Тодорова''', {{lang-en|Илияна Малинова Йотова}}; {{Кӗске дата|1964|10|24}}, [[Болгари Халӑх Республики|БХР]], [[София]] ҫур.) — [[болгарсем|болгар]] [[политик]]ӗ те [[журналист|журналисчӗ]], {{тулли дата|2026|01|23}}н [[Болгари президенчӗ]]. Ку ӗҫре вӑл пӗрремӗш хӗрарӑм пулса тӑнӑ. [[Болгар социализм партийӗ]]н пайташӗ, [[Румен Радев]] [[Румен Радев президентлӗхӗ|президентлӗхӗн]] вӑхӑтӗнче [[2017|2017 ҫултан]] [[2026|2026 ҫулччен]] [[Болгари вице-президенчӗ|вице-президент]] пулнӑ. Румен Радев президент ӗҫӗнчен тухнинчен Илияна президент пулса тӑнӑ.

== Малтанхи ҫулсем ==
Илияна Малинова {{тулли дата|1964|10|24}} [[Болгари Халӑх Республики]]н [[София|Софийӑра]] ҫуралнӑ&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |date=24 October 1964 |title=Iliana IOTOVA – 8th parliamentary term |url=https://www.europarl.europa.eu/meps/en/38605/ILIANA_IOTOVA/history/8 |publisher=European Parliament}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bta1&quot;&gt;{{cite news |last1=Karagyozov |first1=Konstantin |last2=Trifonov |first2=Nikolay |date=23 January 2026 |title=UPDATED Iliana Iotova Becomes Bulgaria's President after Constitutional Court Ruling |url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1049637-iliana-iotova-becomes-bulgaria-s-acting-president-after-constitutional-court-rul |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124034555/https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1049637-iliana-iotova-becomes-bulgaria-s-acting-president-after-constitutional-court-rul |archive-date=24 January 2026 |access-date=25 January 2026 |work=[[Bulgarian News Agency]]}}&lt;/ref&gt;. Вӑл [[Софийӑри Альфонс де Ламартин француз чӗлхе гимназийӗ|Софийӑри Француз лицейӗнче]] вӗреннӗ&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{Cite web |title=Iliana Iotova |url=https://womens-forum.dir.bg/lektor/iliana-iotova/?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251231075935/https://womens-forum.dir.bg/lektor/iliana-iotova/?lang=en |archive-date=31 December 2025 |accessdate=24 January 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt;. Илияна [[София университечӗ|София университетӗнчи]] [[француз чӗлхи|француз]] тата [[болгар чӗлхи|болгар]] [[Филологи|филологийӗн]] степенӗ илнӗ, унтан [[Страсбург]]ри Ертсе пыни нациллӗ шкулӗнче тата [[Страсбург университечӗ]]н Европа тӗпчевӗшӗн центрте специализациленнӗ&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt;.

[[1980-мӗш ҫулсем|1980-мӗш ҫулсенче]] Малинова Софийӑри Сӑваплӑ Иоанн Хӗреслекен сывӑтмӑшӑнче медицина тӑванӗ ӗҫӗнче ӗҫленӗ&lt;ref name=&quot;vesti&quot;&gt;{{cite news |date=23 January 2026 |title=Първият джентълмен на България: Кой е съпругът на президента Илияна Йотова |trans-title=The First Gentleman of Bulgaria: Who is the husband of President Iliana Yotova? |url=https://www.vesti.bg/bulgaria/koj-e-pyrviiat-dzhentylmen-na-bylgariia-syprugyt-na-iliiana-iotova-6250078 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260123142214/https://www.vesti.bg/bulgaria/koj-e-pyrviiat-dzhentylmen-na-bylgariia-syprugyt-na-iliiana-iotova-6250078 |archive-date=23 January 2026 |access-date=25 January 2026 |work={{ill|Vesti.bg|bg}} |language=bg |agency=Netinfo}}&lt;/ref&gt;. [[1990]]-[[1997|1997 ҫ.]] Болгари нациллӗ телекуравӗнче репортёр, редактор, режиссёр, хыпар тата аналитика программисене кӑларакан тата Хыпарсен ертсе пыни пуҫлӑхӗ ӗҫӗсенче ӗҫленӗ&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bnr&quot;&gt;{{Cite web |date=23 January 2026 |title=Iliana Iotova becomes Bulgaria's first female president |url=https://bnrnews.bg/en/post/418123/iliana-iotova-becomes-bulgarias-first-female-president |accessdate=24 January 2026 |website=[[Bulgarian National Radio]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt;. 1997 ҫулта вӑл [[Болгар социализм партийӗ]]н пресс-хӗсмечӗн директорӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |title=Профил на Илиана Йотова |url=http://personi.dir.bg/person.php?id=145 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161025180042/http://personi.dir.bg/person.php?id=145 |archive-date=25 October 2016 |access-date=25 October 2016 |publisher=personi.dir.bg |language=bg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bnr&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt;.

== Ҫавӑн пек пӑхӑр ==
* [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]]
* [[Болгарири политикӑллӑ кризис (2021 ҫултан)]]
* [[Радев Румен]]
* [[Болгар социализм партийӗ]]
* [[Гюров Андрей]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Каҫӑсем ==

[[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]]
[[Категори:Политиксем, алфавитпа]]
[[Категори:Юпан 24-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:1964 çулта çуралнисем]]</text>
      <sha1>jyq4c8kbdzyk0brhgsnfa9yx9a99jfy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873560</id>
      <parentid>873559</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:09:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Малтанхи ҫулсем */</comment>
      <origin>873560</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6975" sha1="1m4u3vpk32a5fwxsjz5t1uf4g18x20t" xml:space="preserve">{{Политик
| Ят = Йотова Илияна
| Тăван ят = ({{lang-bg|Йотова Илияна}})
| Ӳкерчĕк = President_Iliyana_Yotova_(3x4_cropped).jpg
| Анлăшĕ = 250px
| Ӳкерчĕке ăнлантарни = Илияна Йотовӑн официаллӑ [[Болгари президенчӗ|президент]] портречӗ
| Çуралнă чухнехи ят = Илияна Малинова Тодорова
| Суя ятсем = 
| Çуралнă вăхăт = {{Кӗске дата|1964|10|24}}
| Çуралнă вырăн = [[Болгари Халӑх Республики|БХР]], [[София]]
| Вилнĕ вăхăт = 
| Вилнĕ вырăн = 
| Гражданлăх = {{Ялавлани|Болгари Халӑх Республики}} → {{Ялавлани|Болгари}}
| Тĕне тытни = 
| Парти = [[Болгар социализм партийӗ]] (1997 ҫултан)
| Тĕп шухăшсем = сулахай-центризм, социаллӑ демократи
| Ĕçлев тĕсĕ = [[политика]], [[журналистика]], [[Болгари президенчӗ]]
| Чыславсем = 
| Сайт = 
}}

'''Илияна Малинова Йотова''' (мӑшӑрланничченхи хушамат — '''Тодорова''', {{lang-en|Илияна Малинова Йотова}}; {{Кӗске дата|1964|10|24}}, [[Болгари Халӑх Республики|БХР]], [[София]] ҫур.) — [[болгарсем|болгар]] [[политик]]ӗ те [[журналист|журналисчӗ]], {{тулли дата|2026|01|23}}н [[Болгари президенчӗ]]. Ку ӗҫре вӑл пӗрремӗш хӗрарӑм пулса тӑнӑ. [[Болгар социализм партийӗ]]н пайташӗ, [[Румен Радев]] [[Румен Радев президентлӗхӗ|президентлӗхӗн]] вӑхӑтӗнче [[2017|2017 ҫултан]] [[2026|2026 ҫулччен]] [[Болгари вице-президенчӗ|вице-президент]] пулнӑ. Румен Радев президент ӗҫӗнчен тухнинчен Илияна президент пулса тӑнӑ.

== Малтанхи ҫулсем ==
Илияна Малинова {{тулли дата|1964|10|24}} [[Болгари Халӑх Республики]]н [[София|Софийӑра]] ҫуралнӑ&lt;ref name=&quot;auto2&quot;&gt;{{cite web |date=24 October 1964 |title=Iliana IOTOVA – 8th parliamentary term |url=https://www.europarl.europa.eu/meps/en/38605/ILIANA_IOTOVA/history/8 |publisher=European Parliament}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bta1&quot;&gt;{{cite news |last1=Karagyozov |first1=Konstantin |last2=Trifonov |first2=Nikolay |date=23 January 2026 |title=UPDATED Iliana Iotova Becomes Bulgaria's President after Constitutional Court Ruling |url=https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1049637-iliana-iotova-becomes-bulgaria-s-acting-president-after-constitutional-court-rul |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260124034555/https://www.bta.bg/en/news/bulgaria/1049637-iliana-iotova-becomes-bulgaria-s-acting-president-after-constitutional-court-rul |archive-date=24 January 2026 |access-date=25 January 2026 |work=[[Bulgarian News Agency]]}}&lt;/ref&gt;. Вӑл [[Софийӑри Альфонс де Ламартин француз чӗлхе гимназийӗ|Софийӑри Француз лицейӗнче]] вӗреннӗ&lt;ref name=&quot;auto4&quot;&gt;{{Cite web |title=Iliana Iotova |url=https://womens-forum.dir.bg/lektor/iliana-iotova/?lang=en |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20251231075935/https://womens-forum.dir.bg/lektor/iliana-iotova/?lang=en |archive-date=31 December 2025 |accessdate=24 January 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt;. Илияна [[София университечӗ|София университетӗнчи]] [[француз чӗлхи|француз]] тата [[болгар чӗлхи|болгар]] [[Филологи|филологийӗн]] степенӗ илнӗ, унтан [[Страсбург]]ри Ертсе пыни нациллӗ шкулӗнче тата [[Страсбург университечӗ]]н Европа тӗпчевӗшӗн центрте специализациленнӗ&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt;.

[[1980-мӗш ҫулсем|1980-мӗш ҫулсенче]] Малинова Софийӑри Сӑваплӑ Иоанн Хӗреслекен сывӑтмӑшӗнче медицина тӑванӗ ӗҫӗнче ӗҫленӗ&lt;ref name=&quot;vesti&quot;&gt;{{cite news |date=23 January 2026 |title=Първият джентълмен на България: Кой е съпругът на президента Илияна Йотова |trans-title=The First Gentleman of Bulgaria: Who is the husband of President Iliana Yotova? |url=https://www.vesti.bg/bulgaria/koj-e-pyrviiat-dzhentylmen-na-bylgariia-syprugyt-na-iliiana-iotova-6250078 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20260123142214/https://www.vesti.bg/bulgaria/koj-e-pyrviiat-dzhentylmen-na-bylgariia-syprugyt-na-iliiana-iotova-6250078 |archive-date=23 January 2026 |access-date=25 January 2026 |work={{ill|Vesti.bg|bg}} |language=bg |agency=Netinfo}}&lt;/ref&gt;. [[1990]]-[[1997|1997 ҫ.]] Болгари нациллӗ телекуравӗнче репортёр, редактор, режиссёр, хыпар тата аналитика программисене кӑларакан тата Хыпарсен ертсе пыни пуҫлӑхӗ ӗҫӗсенче ӗҫленӗ&lt;ref name=&quot;auto4&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bnr&quot;&gt;{{Cite web |date=23 January 2026 |title=Iliana Iotova becomes Bulgaria's first female president |url=https://bnrnews.bg/en/post/418123/iliana-iotova-becomes-bulgarias-first-female-president |accessdate=24 January 2026 |website=[[Bulgarian National Radio]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt;. 1997 ҫулта вӑл [[Болгар социализм партийӗ]]н пресс-хӗсмечӗн директорӗ пулнӑ&lt;ref&gt;{{cite news |title=Профил на Илиана Йотова |url=http://personi.dir.bg/person.php?id=145 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20161025180042/http://personi.dir.bg/person.php?id=145 |archive-date=25 October 2016 |access-date=25 October 2016 |publisher=personi.dir.bg |language=bg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bnr&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;bta1&quot; /&gt;.

== Ҫавӑн пек пӑхӑр ==
* [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]]
* [[Болгарири политикӑллӑ кризис (2021 ҫултан)]]
* [[Радев Румен]]
* [[Болгар социализм партийӗ]]
* [[Гюров Андрей]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Каҫӑсем ==

[[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]]
[[Категори:Политиксем, алфавитпа]]
[[Категори:Юпан 24-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:1964 çулта çуралнисем]]</text>
      <sha1>1m4u3vpk32a5fwxsjz5t1uf4g18x20t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Румен Радев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129887</id>
    <redirect title="Радев Румен" />
    <revision>
      <id>873561</id>
      <timestamp>2026-05-03T16:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Радев Румен]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>873561</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35" sha1="iy2ln5a6yx5exxm6huovhvhc9zbufre" xml:space="preserve">#redirect [[Радев Румен]]</text>
      <sha1>iy2ln5a6yx5exxm6huovhvhc9zbufre</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Илияна Йотова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129888</id>
    <redirect title="Йотова Илияна" />
    <revision>
      <id>873562</id>
      <timestamp>2026-05-03T16:48:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>[[Йотова Илияна]] ҫине куҫарни</comment>
      <origin>873562</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39" sha1="t7kbmwtw8wvdablghtzi7xh5qzcs0g9" xml:space="preserve">#redirect [[Йотова Илияна]]</text>
      <sha1>t7kbmwtw8wvdablghtzi7xh5qzcs0g9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гюров Андрей</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129889</id>
    <revision>
      <id>873563</id>
      <timestamp>2026-05-03T16:52:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «{{Политик | Ят = Гюров Андрей | Тăван ят = ({{lang-bg|Гюров Андрей}}) | Ӳкерчĕк = Andrey-Gyurov-PM.jpg | Анлăшĕ = 250px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = {{Тулли дата|2026|02|26}} | Çуралнă чухнехи ят = Андрей Атанасов Гюров | Суя ятсем =  | Çуралнă вăхăт = {{Кӗске дата|1975|12|31}} | Çуралнă вырăн = Болгари...»</comment>
      <origin>873563</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7201" sha1="iq24it421uusfm98ghvev8aad7xm7in" xml:space="preserve">{{Политик
| Ят = Гюров Андрей
| Тăван ят = ({{lang-bg|Гюров Андрей}})
| Ӳкерчĕк = Andrey-Gyurov-PM.jpg
| Анлăшĕ = 250px
| Ӳкерчĕке ăнлантарни = {{Тулли дата|2026|02|26}}
| Çуралнă чухнехи ят = Андрей Атанасов Гюров
| Суя ятсем = 
| Çуралнă вăхăт = {{Кӗске дата|1975|12|31}}
| Çуралнă вырăн = [[Болгари Халӑх Республики|БХР]], [[Гоце-Делчев]]
| Вилнĕ вăхăт = 
| Вилнĕ вырăн = 
| Гражданлăх = {{Ялавлани|Болгари Халӑх Республики}} → {{Ялавлани|Болгари}}
| Тĕне тытни = 
| Парти = [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр]] (2021-2023)&lt;br/&gt;Пӑхӑнман
| Тĕп шухăшсем =
| Ĕçлев тĕсĕ = [[политика]], [[вӗрентӳ]], [[Болгари премьер-министрӗ]]
| Чыславсем = 
| Сайт = 
}}

'''Андрей Атанасов Гюров''' ({{lang-en|Андрей Атанасов Гюров}}; {{Кӗске дата|1975|12|31}}, [[Болгари Халӑх Республики|БХР]], [[Гоце-Делчев]] ҫур.) — [[болгарсем|болгар]] [[политик]]ӗ, [[47-мӗш Болгари Халӑх пухӑвӗ|XLVII]], [[48-мӗш Болгари Халӑх пухӑвӗ|XLVIII]] тата [[49-мӗш Болгари Халӑх пухӑвӗ|XLIX]]&lt;ref&gt;[https://parliament.bg/bg/MP/4160 Профил на народния представител Андрей Гюров в сайта на 49-ото народно събрание]&lt;/ref&gt; [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвӗсен]] пайташӗ, [[парламент]]ри [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр]] партийӗн ертӳҫи&lt;ref name=&quot;НС&quot;&gt;[https://www.parliament.bg/bg/MP/3540 Андрей Атанасов Гюров.] (30 декември 2021 г) | Народно събрание на Република България.&lt;/ref&gt;. {{Тулли дата|2023|07|26}} XLIX Халӑх пухӑвӗнчи вӑл [[Болгари нациллӗ банкӗ]]н эмисси уйрӑмӗн ертӳҫин ҫумӗ пулнӑ. {{Тулли дата|2026|02|12}} [[Болгарири политикӑллӑ кризис (2021 ҫултан)|политикӑллӑ кризиспе]] [[Румен Радев]] президент ӗҫӗнчен тухнӑран ([[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)|суйлава]] хутшӑнас тесе) Андрей Гюров [[Болгари премьер-министрӗ|премьер-министр ӗҫӗсене вӑхӑтлӑха тӑвакан]] пулса тӑнӑ тата [[Болгари президенчӗ|президентрен]] [[Йотова Илияна|Илияна Йотовӑран]] Болгари Республикин вӑхӑтлӑха ертсе пырӑвӗн пайташӗсене сӗнмелле йышӑну илнӗ&lt;ref&gt;[https://dv.parliament.bg/DVWeb/showMaterialDV.jsp?idMat=241356 Указ № 54 за определяне на Андрей Атанасов Гюров – подуправител на Българската народна банка, за кандидат за служебен министър-председател и за възлагане да предложи състав на служебно правителство]&lt;/ref&gt;.

== Премьерлӗх ==
[[Желязков Росен|Росен Желязков]] ертсе пырӑвӗ ӗҫре тухнӑ хыҫҫӑн конституционалистсем Гюров премьер-министр ӗҫӗсене тӑвакан пулма пултарать е пултармасть тавлашнӑ. Пламен Киров профессор шутлать, вӑл ку поста ӗҫлеме каяймасть мӗншӗн тесен вӑл Болгари нациллӗ банкӗн ертӳҫин ҫумӗ ӗҫӗнчен тухнӑ&lt;ref&gt;[https://dnes.dir.bg/na-fokus/plamen-kirov-andrey-gyurov-ne-mozhe-da-e-sluzheben-premier Пламен Киров: Андрей Гюров не може да е служебен премиер]&lt;/ref&gt;. Христо Ормаджиев доцент шутлать, Гюров тӳлевсӗр отпускра та постран кӑларман та ӑна премьер-министр ӗҫне лартма нимӗнлӗ юрисдикци кансӗрлӗхӗ те ҫук&lt;ref&gt;[https://euronews.bg/programs/доц-христо-орманджиев-няма-конституц/ Доц. Христо Орманджиев: Няма конституционна пречка пред Андрей Гюров да стане служебен премиер]&lt;/ref&gt;. Борислав Цеков шухӑшӗ тӑрӑх, Андрей Гюров премьер-министр ӗҫӗсене тӑвакан пулма нимӗнлӗ йывӑрлӑх та ҫук, анчах политикӑллӑ енчен пӑхсан вӑл ӑмӑнтма ҫӑмӑл пулӗ, мӗншӗн тесен унӑн иккӗленӳллӗ репутаци пур&lt;ref&gt;[https://news.bg/politics/borislav-tsekov-andrey-gyurov-za-sluzheben-premier-mozhe-da-zastrashi-legitimnostta-na-kabineta.html Борислав Цеков: Андрей Гюров за служебен премиер може да застраши легитимността на кабинета]&lt;/ref&gt;. Огнян Герджиков ҫавӑн пек шухӑшпа килӗшет, анчах хушса калать, тата темӗнле йывӑрлӑх пур пулсан ку моральлӗ йывӑрлӑх кӑна&lt;ref&gt;[https://bnrnews.bg/horizont/post/420313/prof-gerdzhikov-ot-moralna-gledna-tochka-kazusat-na-gyurov-v-bnb-e-prechka Проф. Герджиков: От морална гледна точка казусът на Гюров в БНБ е пречка]&lt;/ref&gt;. Вӗҫне тухса [[Нарӑс, 19|нарӑсӑн 19-мӗшӗнче]] [[Болгари президенчӗ]] [[Илияна Йотова]] Андрей Гюрова премьер-министр ӗҫӗсене тӑвакан ӗҫне йышӑннӑ&lt;ref&gt;[https://www.bgonair.bg/a/227-izbori-2026/410431-yotova-naznachi-sluzhebniya-kabinet-na-gyurov-i-nasrochi-izborite-za-19-april Йотова назначи служебния кабинет на Гюров и насрочи изборите за 19 април]&lt;/ref&gt;.

== Ҫавӑн пек пӑхӑр ==
* [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]]
* [[Болгарири политикӑллӑ кризис (2021 ҫултан)]]
* [[Радев Румен]]
* [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр]]
* [[Йотова Илияна]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Каҫӑсем ==

[[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]]
[[Категори:Политиксем, алфавитпа]]
[[Категори:Раштавăн 31-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:1975 çулта çуралнисем]]</text>
      <sha1>iq24it421uusfm98ghvev8aad7xm7in</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873565</id>
      <parentid>873563</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T16:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>873565</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7201" sha1="ca8cdry778rbrx7unf0rp3iamdy7wco" xml:space="preserve">{{Политик
| Ят = Гюров Андрей
| Тăван ят = ({{lang-bg|Гюров Андрей}})
| Ӳкерчĕк = Andrey-Gyurov-PM.jpg
| Анлăшĕ = 250px
| Ӳкерчĕке ăнлантарни = {{Тулли дата|2026|02|26}}
| Çуралнă чухнехи ят = Андрей Атанасов Гюров
| Суя ятсем = 
| Çуралнă вăхăт = {{Кӗске дата|1975|12|31}}
| Çуралнă вырăн = [[Болгари Халӑх Республики|БХР]], [[Гоце-Делчев]]
| Вилнĕ вăхăт = 
| Вилнĕ вырăн = 
| Гражданлăх = {{Ялавлани|Болгари Халӑх Республики}} → {{Ялавлани|Болгари}}
| Тĕне тытни = 
| Парти = [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр]] (2021-2023)&lt;br/&gt;Пӑхӑнман
| Тĕп шухăшсем =
| Ĕçлев тĕсĕ = [[политика]], [[вӗрентӳ]], [[Болгари премьер-министрӗ]]
| Чыславсем = 
| Сайт = 
}}

'''Андрей Атанасов Гюров''' ({{lang-bg|Андрей Атанасов Гюров}}; {{Кӗске дата|1975|12|31}}, [[Болгари Халӑх Республики|БХР]], [[Гоце-Делчев]] ҫур.) — [[болгарсем|болгар]] [[политик]]ӗ, [[47-мӗш Болгари Халӑх пухӑвӗ|XLVII]], [[48-мӗш Болгари Халӑх пухӑвӗ|XLVIII]] тата [[49-мӗш Болгари Халӑх пухӑвӗ|XLIX]]&lt;ref&gt;[https://parliament.bg/bg/MP/4160 Профил на народния представител Андрей Гюров в сайта на 49-ото народно събрание]&lt;/ref&gt; [[Халӑх пухӑвӗ (Болгари)|Халӑх пухӑвӗсен]] пайташӗ, [[парламент]]ри [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр]] партийӗн ертӳҫи&lt;ref name=&quot;НС&quot;&gt;[https://www.parliament.bg/bg/MP/3540 Андрей Атанасов Гюров.] (30 декември 2021 г) | Народно събрание на Република България.&lt;/ref&gt;. {{Тулли дата|2023|07|26}} XLIX Халӑх пухӑвӗнчи вӑл [[Болгари нациллӗ банкӗ]]н эмисси уйрӑмӗн ертӳҫин ҫумӗ пулнӑ. {{Тулли дата|2026|02|12}} [[Болгарири политикӑллӑ кризис (2021 ҫултан)|политикӑллӑ кризиспе]] [[Румен Радев]] президент ӗҫӗнчен тухнӑран ([[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)|суйлава]] хутшӑнас тесе) Андрей Гюров [[Болгари премьер-министрӗ|премьер-министр ӗҫӗсене вӑхӑтлӑха тӑвакан]] пулса тӑнӑ тата [[Болгари президенчӗ|президентрен]] [[Йотова Илияна|Илияна Йотовӑран]] Болгари Республикин вӑхӑтлӑха ертсе пырӑвӗн пайташӗсене сӗнмелле йышӑну илнӗ&lt;ref&gt;[https://dv.parliament.bg/DVWeb/showMaterialDV.jsp?idMat=241356 Указ № 54 за определяне на Андрей Атанасов Гюров – подуправител на Българската народна банка, за кандидат за служебен министър-председател и за възлагане да предложи състав на служебно правителство]&lt;/ref&gt;.

== Премьерлӗх ==
[[Желязков Росен|Росен Желязков]] ертсе пырӑвӗ ӗҫре тухнӑ хыҫҫӑн конституционалистсем Гюров премьер-министр ӗҫӗсене тӑвакан пулма пултарать е пултармасть тавлашнӑ. Пламен Киров профессор шутлать, вӑл ку поста ӗҫлеме каяймасть мӗншӗн тесен вӑл Болгари нациллӗ банкӗн ертӳҫин ҫумӗ ӗҫӗнчен тухнӑ&lt;ref&gt;[https://dnes.dir.bg/na-fokus/plamen-kirov-andrey-gyurov-ne-mozhe-da-e-sluzheben-premier Пламен Киров: Андрей Гюров не може да е служебен премиер]&lt;/ref&gt;. Христо Ормаджиев доцент шутлать, Гюров тӳлевсӗр отпускра та постран кӑларман та ӑна премьер-министр ӗҫне лартма нимӗнлӗ юрисдикци кансӗрлӗхӗ те ҫук&lt;ref&gt;[https://euronews.bg/programs/доц-христо-орманджиев-няма-конституц/ Доц. Христо Орманджиев: Няма конституционна пречка пред Андрей Гюров да стане служебен премиер]&lt;/ref&gt;. Борислав Цеков шухӑшӗ тӑрӑх, Андрей Гюров премьер-министр ӗҫӗсене тӑвакан пулма нимӗнлӗ йывӑрлӑх та ҫук, анчах политикӑллӑ енчен пӑхсан вӑл ӑмӑнтма ҫӑмӑл пулӗ, мӗншӗн тесен унӑн иккӗленӳллӗ репутаци пур&lt;ref&gt;[https://news.bg/politics/borislav-tsekov-andrey-gyurov-za-sluzheben-premier-mozhe-da-zastrashi-legitimnostta-na-kabineta.html Борислав Цеков: Андрей Гюров за служебен премиер може да застраши легитимността на кабинета]&lt;/ref&gt;. Огнян Герджиков ҫавӑн пек шухӑшпа килӗшет, анчах хушса калать, тата темӗнле йывӑрлӑх пур пулсан ку моральлӗ йывӑрлӑх кӑна&lt;ref&gt;[https://bnrnews.bg/horizont/post/420313/prof-gerdzhikov-ot-moralna-gledna-tochka-kazusat-na-gyurov-v-bnb-e-prechka Проф. Герджиков: От морална гледна точка казусът на Гюров в БНБ е пречка]&lt;/ref&gt;. Вӗҫне тухса [[Нарӑс, 19|нарӑсӑн 19-мӗшӗнче]] [[Болгари президенчӗ]] [[Илияна Йотова]] Андрей Гюрова премьер-министр ӗҫӗсене тӑвакан ӗҫне йышӑннӑ&lt;ref&gt;[https://www.bgonair.bg/a/227-izbori-2026/410431-yotova-naznachi-sluzhebniya-kabinet-na-gyurov-i-nasrochi-izborite-za-19-april Йотова назначи служебния кабинет на Гюров и насрочи изборите за 19 април]&lt;/ref&gt;.

== Ҫавӑн пек пӑхӑр ==
* [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]]
* [[Болгарири политикӑллӑ кризис (2021 ҫултан)]]
* [[Радев Румен]]
* [[Улшӑнусем малалла пыратпӑр]]
* [[Йотова Илияна]]

== Асӑрхавсем ==
{{Асӑрхавсем}}

== Каҫӑсем ==

[[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]]
[[Категори:Политиксем, алфавитпа]]
[[Категори:Раштавăн 31-мĕшĕнче çуралнисем]]
[[Категори:1975 çулта çуралнисем]]</text>
      <sha1>ca8cdry778rbrx7unf0rp3iamdy7wco</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сӳтсе явасси:Гюров Андрей</title>
    <ns>1</ns>
    <id>129890</id>
    <revision>
      <id>873568</id>
      <timestamp>2026-05-03T16:58:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Max Tenche</username>
        <id>25572</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «{{Вики-çуркунне статйи|çул= 2026|хутшăнакан=Max Tenche | ҫӗршыв =Болгари | ҫӗршыв2 = | ҫӗршыв3 = | тема=политика | тема2= | тема3= }}»</comment>
      <origin>873568</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209" sha1="5dl60myumvtgrlt4q6anv0ffvcsnv3h" xml:space="preserve">{{Вики-çуркунне статйи|çул= 2026|хутшăнакан=Max Tenche | ҫӗршыв =Болгари | ҫӗршыв2 = | ҫӗршыв3 = | тема=политика | тема2= | тема3= }}</text>
      <sha1>5dl60myumvtgrlt4q6anv0ffvcsnv3h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-05-9 (cv)</title>
    <ns>10</ns>
    <id>129891</id>
    <revision>
      <id>873571</id>
      <timestamp>2026-05-03T17:51:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Лестница в крытом гараже Лиесикуя, Мююрмяки, Вантаа, Уусимаа, Финляндия»</comment>
      <origin>873571</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="130" sha1="0lcuflpe8ei88vqiwa32jnc5gjbqu92" xml:space="preserve">Лестница в крытом гараже Лиесикуя, Мююрмяки, Вантаа, Уусимаа, Финляндия</text>
      <sha1>0lcuflpe8ei88vqiwa32jnc5gjbqu92</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаблон:Potd/2026-05-9</title>
    <ns>10</ns>
    <id>129892</id>
    <revision>
      <id>873572</id>
      <timestamp>2026-05-03T17:51:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ymblanter</username>
        <id>7764</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «Staircase of Liesikuja parking hall in Myyrmäki, Vantaa, Finland, 2022 May.jpg»</comment>
      <origin>873572</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79" sha1="n3zvok78a00l6q2f74a4oymj2tdl4zq" xml:space="preserve">Staircase of Liesikuja parking hall in Myyrmäki, Vantaa, Finland, 2022 May.jpg</text>
      <sha1>n3zvok78a00l6q2f74a4oymj2tdl4zq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Метр (пĕлтерĕшсем)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129893</id>
    <revision>
      <id>873574</id>
      <timestamp>2026-05-03T18:11:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: « '''Метр''' ({{tr|lang=grc|s=τό μέτρον|виçе, виçев пĕрчи, критерий}}):  * '''[[Метр]]''' —  [[СИ]]ри вăрăмăшĕн пĕрчи. * '''[[Метр (мусăк)]]''' * '''[[Метр (сăвă терминĕ)]]'''. * '''Метр''' — 1 м тăршшĕ [[тӳрĕшке]].  '''Метр''' (е — '''мэтр'''; {{tr|lang=fr|s=Maître|хоспочын, владыка}}): * '''[[Метр (чĕнӳ)]]'''.. * '''М...»</comment>
      <origin>873574</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="698" sha1="1xk60wq81gfmx9gmezsv4x1di2h39v9" xml:space="preserve">
'''Метр''' ({{tr|lang=grc|s=τό μέτρον|виçе, виçев пĕрчи, критерий}}):

* '''[[Метр]]''' —  [[СИ]]ри вăрăмăшĕн пĕрчи.
* '''[[Метр (мусăк)]]'''
* '''[[Метр (сăвă терминĕ)]]'''.
* '''Метр''' — 1 м тăршшĕ [[тӳрĕшке]]. 
'''Метр''' (е — '''мэтр'''; {{tr|lang=fr|s=Maître|хоспочын, владыка}}):
* '''[[Метр (чĕнӳ)]]'''..
* '''[[Метрдотель|Метр]]''' — метрдотель.

Тата ытти те

== Çавăн пекех ==
* [[Метрика]]

{{disambig}}
[[Категори:Метр]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]</text>
      <sha1>1xk60wq81gfmx9gmezsv4x1di2h39v9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873575</id>
      <parentid>873574</parentid>
      <timestamp>2026-05-03T18:18:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>873575</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="708" sha1="amqe2xia0l0dqolhx9tjrue3o8vi140" xml:space="preserve">
'''Метр''' ({{tr|lang=grc|s=τό μέτρον|виçе, виçев пĕрчи, критерий}}):

* '''[[Метр]]''' —  [[СИ]]ри вăрăмăшĕн пĕрчи.
* '''[[Метр (мусăк)]]'''
* '''[[Метр (сăвă терминĕ)]]'''.
* '''Метр''' — 1 м тăршшĕ [[тӳрĕшке]]. 
'''Метр''' (е — '''мэтр'''; {{tr|lang=fr|s=Maître|хоспочын, тытсатăравçă}}):
* '''[[Метр (чĕнӳ)]]'''..
* '''[[Метрдотель|Метр]]''' — метрдотель.

Тата ытти те

== Çавăн пекех ==
* [[Метрика]]

{{disambig}}
[[Категори:Метр]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]</text>
      <sha1>amqe2xia0l0dqolhx9tjrue3o8vi140</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Метрика</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129894</id>
    <revision>
      <id>873577</id>
      <timestamp>2026-05-03T18:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «'''Метрика''' —  термин.  == Математикăра та килтерĕшсенче == * [[Метрикăллă уçлăх|Метрика (метрикăлла геометри)]]. ** [[Метрика (шутлав тетелĕ)]]. ** [[Метрика (организацилле ертсепыру)]]. *** [[Программăпа тивĕçтерĕвĕн метрики]]. * [[Метрика (дифференциаллă геометри)]]. *...»</comment>
      <origin>873577</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1118" sha1="0qaqzzq11konk260c81m3n27i09qtag" xml:space="preserve">'''Метрика''' —  термин.

== Математикăра та килтерĕшсенче ==
* [[Метрикăллă уçлăх|Метрика (метрикăлла геометри)]].
** [[Метрика (шутлав тетелĕ)]].
** [[Метрика (организацилле ертсепыру)]].
*** [[Программăпа тивĕçтерĕвĕн метрики]].
* [[Метрика (дифференциаллă геометри)]].
** [[Уçлăх-вăхăт метрики]]

== Литература тата ӳнер ==
* «[[Метрика (кĕнеке)]]».
* [[Метрика (поэзи)]].
* [[Метрика (мусăк)]].

== Генеологи ==
* «[[Метрика (генеологи)]]»
** [[Метрика (çуралнин докуменчĕ)]]

== Урăххи ==
{{Викисловарь|метрика}}
* «[[Метрика (лавккасен тетелĕ)]]».

== Çавăн пекех ==
* [[Метр]]
* [[Метрикăлла тытăм]]

{{disambig}}
[[Категори:Метрика]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]
__NOTOC__</text>
      <sha1>0qaqzzq11konk260c81m3n27i09qtag</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Уçлăх-вăхăт метрики</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129895</id>
    <revision>
      <id>873580</id>
      <timestamp>2026-05-03T19:13:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «{{Пĕлтерĕшсем|Метрика}} [[Ӳкерчĕк:Spacetime curvature.png|thumb|400px|[[Уçлăх-вăхăт]]ăн пысăк массăллă [[ĕскер]] тĕлĕнчи [[кукăрлăх]]не схемăласа икĕ хапаллă иллюстраципе кăтартни]] '''Уçлăх-вăхăт метрики''' —  [[танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕ]]нче [[уçлăх-вăхăт]]ăн [[палăрăм]]...»</comment>
      <origin>873580</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1689" sha1="fc33nn8wnqus0c9na87aiwcjo39guot" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Метрика}}
[[Ӳкерчĕк:Spacetime curvature.png|thumb|400px|[[Уçлăх-вăхăт]]ăн пысăк массăллă [[ĕскер]] тĕлĕнчи [[кукăрлăх]]не схемăласа икĕ хапаллă иллюстраципе кăтартни]]
'''Уçлăх-вăхăт метрики''' —  [[танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕ]]нче [[уçлăх-вăхăт]]ăн [[палăрăм]]ĕсене палăртакан [[4-тензор]].

Чылай чухне &lt;math&gt; g_{ij} &lt;/math&gt; символпа кăтартаççĕ. 

[[Инерциаллă пуçлав тытăмĕ]]сенче уçлăх-вăхăтăн [[Метрикăлла тензор|метрикăлла тензор]]ĕн [[Матрица (математика)|матрици]] ак çапла курăмлă
:&lt;math&gt; \hat{g} =  \left( \begin{matrix} 1 &amp; 0 &amp; 0 &amp; 0 \\ 
0 &amp; -1 &amp; 0 &amp; 0 \\ 0 &amp; 0 &amp; -1 &amp; 0 \\ 0 &amp; 0 &amp; 0 &amp; -1 \end{matrix} \right)    &lt;/math&gt;.

[[Инерциаллă мар пуçлав тытăмĕ]]сенче уçлăх-вăхăтăн метрикин курăмĕ улшăнать тата, пĕтĕмĕшле илсен, уçлăх пăнчинчен тата вăхăт самантĕнчен килет.

== Çавăн пекех ==
* [[Статикăлла изотроплă метрика]]

== Çăлкуçсем ==
* Ландау Л. Д., Лифшиц Е. М. Теоретическая физика. т. ІІ. Теория поля. — М.: Наука, 1974. — Т. 2.
*  bse.sci-lib.com/article076056.html

[[Категори:Танлаштарулăх теорийĕ]]
[[Категори:ОТОри тензорсем]]</text>
      <sha1>fc33nn8wnqus0c9na87aiwcjo39guot</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тытсатăравçă</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129896</id>
    <revision>
      <id>873585</id>
      <timestamp>2026-05-03T20:20:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:VDS pg401 L' Evêque ou Wladika.jpg|thumb|VDS pg401 L' Evêque ou Wladika]]  '''Тытсатăравçă'''&lt;ref name=&quot;dalj&quot;&gt;Владеть // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882&lt;/ref&gt; («тытса тăрас» тенинчен;  {{lang-el|ηγεμον}} ['''игемон''...»</comment>
      <origin>873585</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1372" sha1="2ub1wmanasythipjpbprvennpa6gv31" xml:space="preserve">[[File:VDS pg401 L' Evêque ou Wladika.jpg|thumb|VDS pg401 L' Evêque ou Wladika]]

'''Тытсатăравçă'''&lt;ref name=&quot;dalj&quot;&gt;Владеть // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882&lt;/ref&gt; («тытса тăрас» тенинчен;  {{lang-el|ηγεμον}} ['''игемон'''], православилле грексен титулĕ) — [[хоспочын]], тытса тăракан, [[аслă тытăмçă]], [[ырă çын]].

== Асăрхавсем ==
{{Асăрхавсем}}
{{Викисловарь|владыка}}

== Литература ==
* 
* {{ВТ-ЭСБЕ|Владыка}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Илия, владыка новгородский}}
* {{ВТ-ЭСБЕ|Даниил, черногорские князья и владыки}}
* {{ВТ-МЭСБЕ|Данило (черногорские владыки и князья)}}

{{Тулаш каçăсем}}
[[Категори:Титулсем]]
[[Категори:Тĕнри титулсем]]
[[Категори:Раççей историйĕ]]
[[Категори:Чехи историйĕ]]
[[Категори:Черногори историйĕ]]
[[Категори:Черногори тытăмçисем]]</text>
      <sha1>2ub1wmanasythipjpbprvennpa6gv31</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ырă çын</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129897</id>
    <revision>
      <id>873592</id>
      <timestamp>2026-05-03T22:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «{{Пĕлтерĕшсем|Ырă çын (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Crown of Savoy.svg|thumb|]] '''Ырă çын''' тени, тĕпрен илсен, [[вырăс чĕлхи]]нчи «государь» сăмахпа тĕл килет, мĕншĕн тесен юлашкине патшасем тĕлĕшпе çеç мар калаççĕ, çапла вара хайхисем иккĕш те чĕнÿ самахĕсем пулса тăраççĕ темел...»</comment>
      <origin>873592</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3577" sha1="a1k3nnekvxjfffxolac7mu14re8kuxj" xml:space="preserve">{{Пĕлтерĕшсем|Ырă çын (пĕлтерĕшсем)}}
[[File:Crown of Savoy.svg|thumb|]]
'''Ырă çын''' тени, тĕпрен илсен, [[вырăс чĕлхи]]нчи «государь» сăмахпа тĕл килет, мĕншĕн тесен юлашкине патшасем тĕлĕшпе çеç мар калаççĕ, çапла вара хайхисем иккĕш те чĕнÿ самахĕсем пулса тăраççĕ темелле. 

 * хăйĕнчен «аяларахри» тĕлĕшпе — «государь мой» ('''манăн ырă çыннăм''')
 * хăйĕпе танни тĕлĕшпе —   «милостивый государь мой» ('''кăмăллă манăн ырă çыннăм''')
 * мĕнпур харпăр сăпатсем тĕлĕшпе —   «милостивый государь» ('''кăмăллă ырă çыннăм''')
 * аслă кнеçсем тĕлĕшпе — «Милостивейший Государь» ('''Кăмăллăях Ырă Çыннăмăр''')
 * патша тĕлĕшпе — «Всемилостивейший Государь»  ('''Пит Кăмăллăях Ырă Çыннăмăр''')
 
Чăвашла вариантсене кунта пурне те вырăсларан калькăласа куçарса майлаштарнă. 

== Литература ==
* 
* Словарь русского языка: в четырёх томах / РАН, Ин-т лингвистич. исследований; Под ред. А. П. Евгеньевой. — 4-е изд., стер. — М. : Русский язык; Полиграфресурсы, 1999. — Т. 1. А—Й. — С. 339.
* ''[[Успенский, Борис Андреевич|Успенский Б. А.]]'' [http://www.drevnyaya.ru/vyp/2023_4/part_10.pdf К истории слова государь: некоторые выводы и предположения (титул государь и династия Романовых)] // [[Древняя Русь. Вопросы медиевистики]]. — 2023. — № 4 (94). — С. 135—147.
== Урăх çăлкуçсем ==
*  Государь // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907.
* Государь // Толковый словарь живого великорусского языка : в 4 т. / авт.-сост. В. И. Даль. — 2-е изд. — СПб. : Типография М. О. Вольфа, 1880—1882.
* Т. Шмелёва. Что непонятно у классиков… Архивная копия от 16 января 2019 на Wayback Machine. // «Русский язык». № 10/1999.
* Лихачёв Д. С. &quot;Слово о полку Игореве&quot; и культура его времени. — Л.: Художественная литература, 1978. — С. 144—146. — 360 с.
* Золтан А. К предыстории русск. «государь» // Из истории русской культуры. Киевская и Московская Русь / Составители А. Ф. Литвина, Ф. Б. Успенский. — М.: Языки славянской культуры, 2002. — Т. II. Кн. 1. — С. 554—590. Архивировано 22 июня 2022 года.
* А. Лопатин, «Москва», М., 1948 год, С. 57
{{Тулаш каçăсем}}
[[Категори:Монархсем|*]]
[[Категори:Титулсем]]</text>
      <sha1>a1k3nnekvxjfffxolac7mu14re8kuxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ырă çын (пĕлтерĕшсем)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129898</id>
    <revision>
      <id>873598</id>
      <timestamp>2026-05-04T04:22:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «[[File:Machiavelli Principe Cover Page.jpg|thumb|Machiavelli Principe Cover Page]] '''Ырă çын''':  * [[Ырă çын]] — чĕнӳ, вытти çынсем тĕлĕшпе чĕнмелли май (несĕп). * [[Патша (Макиавелли)|Ырă çын]] — Никколо Макиавелли çырнă полтологилле [[трактат]].  {{disambig}} [[Категори:Ырă çын]] Категори:Нумай пĕлтерĕшл...»</comment>
      <origin>873598</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="473" sha1="ng2p8lz29wplo4obqsnwqosoz5au272" xml:space="preserve">[[File:Machiavelli Principe Cover Page.jpg|thumb|Machiavelli Principe Cover Page]]
'''Ырă çын''':

* [[Ырă çын]] — чĕнӳ, вытти çынсем тĕлĕшпе чĕнмелли май (несĕп).
* [[Патша (Макиавелли)|Ырă çын]] — Никколо Макиавелли çырнă полтологилле [[трактат]].

{{disambig}}
[[Категори:Ырă çын]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]</text>
      <sha1>ng2p8lz29wplo4obqsnwqosoz5au272</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873599</id>
      <parentid>873598</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T04:31:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>873599</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="632" sha1="53dk8qumveqs7y4k7auxzm78l2sxf29" xml:space="preserve">[[File:Machiavelli Principe Cover Page.jpg|thumb|Machiavelli Principe Cover Page]]
'''Ырă çын''':

* [[Ырă çын]] — чĕнӳ, вытти çынсем тĕлĕшпе чĕнмелли май (несĕп).
* [[Патша (Макиавелли)|Ырă çын]] — Никколо Макиавелли çырнă полтологилле [[трактат]].

== Каçăсем ==
* [https://vk.com/topic-43790226_32585445 Формы вежливого обращения Руско-Чувашский перевод]

{{disambig}}
[[Категори:Ырă çын]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]</text>
      <sha1>53dk8qumveqs7y4k7auxzm78l2sxf29</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чĕнӳ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>129899</id>
    <revision>
      <id>873604</id>
      <timestamp>2026-05-04T06:28:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <comment>Ҫӗнӗ страница: «'''Чĕнӳ''' (контекстсенче: чĕнсе илесси, чĕнсе ярасси, чĕнÿ кăларса тăратасси тата ытти те):  * Чĕнÿ — [[петици]]. * [[Чĕнӳ (лингвистика)]]  == Çавăн пекех == * [[Чĕнӳ-хурав концепцийĕ]] * [[Челлендж]] * [[Метрика]]  {{disambig}} [[Категори:Чĕнӳ]] [[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]»</comment>
      <origin>873604</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="458" sha1="qy7tmi0iddy28yjqnj1m0d1vdfukqmz" xml:space="preserve">'''Чĕнӳ''' (контекстсенче: чĕнсе илесси, чĕнсе ярасси, чĕнÿ кăларса тăратасси тата ытти те):

* Чĕнÿ — [[петици]].
* [[Чĕнӳ (лингвистика)]]

== Çавăн пекех ==
* [[Чĕнӳ-хурав концепцийĕ]]
* [[Челлендж]]
* [[Метрика]]

{{disambig}}
[[Категори:Чĕнӳ]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]</text>
      <sha1>qy7tmi0iddy28yjqnj1m0d1vdfukqmz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>873605</id>
      <parentid>873604</parentid>
      <timestamp>2026-05-04T06:30:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ellodanis5</username>
        <id>17302</id>
      </contributor>
      <origin>873605</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="492" sha1="pf3qs2wgpn4ely3t9xpgxy2w9fpvvvy" xml:space="preserve">'''Чĕнӳ''' (контекстсенче: чĕнсе илесси, чĕнсе ярасси, чĕнÿ кăларса тăратасси тата ытти те):

* Чĕнÿ — [[петици]].
* [[Чĕнӳ (лингвистика)]]
* [[Чĕнӳ (фильм, 2023)]]

== Çавăн пекех ==
* [[Чĕнӳ-хурав концепцийĕ]]
* [[Челлендж]]
* [[Метрика]]

{{disambig}}
[[Категори:Чĕнӳ]]
[[Категори:Нумай пĕлтерĕшлисем]]</text>
      <sha1>pf3qs2wgpn4ely3t9xpgxy2w9fpvvvy</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>