Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 1178 873892 851472 2026-05-13T18:07:17Z Max Tenche 25572 873892 wikitext text/x-wiki {{Патшалăх |ChNm = Германи |NationName = Bundesrepublik Deutschland |FlagTitle = [[Германи ялавӗ]] |PicFlag = [[Ӳкерчĕк:Flag of Germany.svg|125px]] |LctCn = [[Ӳкерчĕк:EU-Germany.svg|300px|Европа карти ҫинчи Германи]] |CoA = [[Ӳкерчĕк:Coat of arms of Germany.svg|125px]] |CoATitle = [[Германи гербӗ]] |LNGs = [[Нимӗҫ чӗлхи|нимӗҫ]] |CapCn = [[Берлин]] |BigCity = [[Берлин]] |TitleGl = Президент |PrezName = [[Штайнмайер Франк-Вальтер|Франк-Вальтер Штайнмайер]] |MinList = Канцлер |MName = [[Фридрих Мерц]] |SqNumb = |SqAll = 356 974 |YearP = |NasPop = 82 175 684 |NasPlot = 236 |NasNum = |Valuta = [[Евро]] (EUR) |GTOt = +1 |GTDo = |GimnName = [[Германи патшалăхĕн гимнĕ|Einigkeit und Recht und Freiheit]] |Domen = .de |Tel = 49 }} '''Германи''' ({{lang-de|Bundesrepublik Deutschland}}) — [[Вӑта Европа|Вӑта Европӑри]] [[патшалӑх]]. [[Европа Пӗрлешӗвӗ|Европа Пӗрлешӗвне]], тата [[Шенген йышӑнӑвӗ|Шенген йышӑнӑвне]] кӗрет. == Этимологи == Чăн чăвашла "Нимĕç Ен" тесе калаççĕ, юридически "Германи". Чăвашсен "Нимĕç" сăмахĕ "Немой" - Нямуй тенине пĕлтерет. «Германи» латин сăмахĕ ''Germanius'', кельтcен ''gair'' - «кӳршĕ» сăмахран пулма пултарат. Хăйсен нимĕçле ''Deutschland'' (ĕлĕкхи керман. ''Þeudiskaz''). ''Deutsch'' (ĕлĕкхи керман. ''Þeodisk'') - «халăх патне кĕрекен» тенине пĕлтернĕ. ''land'' тени «çĕр, ял-ель, патшалăх» тенине пĕлтерет. == Истори == 1990 çулчен ([[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]] вĕçленнĕ хыççăн) икĕ патшалăх çине пайланнă пулнă: Федераллă Германи Республики ('''Германи'''), тата [[Германи Демократиллĕ Республики]]. == Экономика == == Халăх йышĕ, патшалăх тытăмĕ == {{main|Нимĕçсем}} == Паллă çынсем == * [[Теодор Шторм]] — нимĕç çыравçи, новеллă ăсти. * [[Рихард Вагнер]] — нимĕç композиторĕ. * [[Герман Гессе]] — нимĕç çыравçи, лирик. * [[Франц Беккенбауэр]] — нимĕç футболисчĕ. * [[Борис Беккер]] — нимĕç теннисисчĕ. * [[Отто Бисмăрк]] — нимĕç çарпуçĕ. == Территори пайланавĕ == Германи 16 федераци '''çĕр'''ĕнчен ({{lang-de|Bundesländer}}) тытăнса тăрать. Вĕсен 3 - хуласем: [[Берлин]], [[Гамбург]], [[Бремен]]. {| border style="border-collapse:collapse" !Çĕр !! [[Тĕп хула]] !! Çĕрĕн нимĕçле ячĕ !! [[Тĕп хула]]н нимĕçле ячĕ |- |1. [[Баден-Вюртемберг]]||[[Штутгарт]]||Baden-Württemberg||Stuttgart |- |2. [[Бавари|Бавари ирĕклĕ патшалăхĕ]]||[[Мюнхен]]||Freistaat Bayern||München |- |3. [[Берлин]]||[[Берлин]]||Berlin||Berlin |- |4. [[Бранденбург]]||[[Потсдам]]||Brandenburg||Potsdam |- |5. [[Бремен (федераци çĕрĕ)|Бремен ирĕклĕ ханза хули]]||[[Бремен]]||Freie Hansestadt Bremen||Bremen |- |6. [[Гамбург|Гамбург ирĕклĕ ганза хули]]||[[Гамбург]]||Freie und Hansestadt Hamburg||Hamburg |- |7. [[Гессен]]||[[Висбаден]]||Hessen||Wiesbaden |- |8. [[Мекленбург-Малти Померани]]||[[Шверин]]||Mecklenburg-Vorpommern||Schwerin |- |9. [[Анатри Саксони]]||[[Ганновер]]||Niedersachsen||Hannover |- |10. [[Çурçĕр Райн-Вестфали]]||[[Дюссельдорф]]||Nordrhein-Westfalen||Düsseldorf |- |11. [[Райнланд-Пфальц]]||[[Майнц]]||Rheinland-Pfalz||Mainz |- |12. [[Саар]]||[[Саарбрюккен]]||Saarland||Saarbrücken |- |13. [[Саксони (федераци çĕрĕ)|Саксони ирĕклĕ патшалăхĕ]]||[[Дрезден]]||Freistaat Sachsen||Dresden |- |14. [[Саксони-Анхальт]]||[[Магдебург]]||Sachsen-Anhalt||Magdeburg |- |15. [[Шлезвиг-Хольштайн]]||[[Киль]]||Schleswig-Holstein||Kiel |- |16. [[Тюринги|Тюринги ирĕклĕ патшалăхĕ]]||[[Эрфурт]]||Freistaat Thüringen||Erfurt |} Çаплах Германи 438 тăрăх ({{lang-de|Kreise}}) çине пайланать. == Çав. пекех == * [[Германи эрехĕсем]] == Каçăсем == * [http://deutschland.karten21.com Germany Map] {{Европа патшалăхĕсем}} {{Германи историйĕ}} [[Категори:Европăри патшалăхсем]] [[Категори:Германи]] [[Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа]] 3bx4dpyoob9gg76vo7mgftzo47ok952 0 2698 873897 867560 2026-05-13T19:12:17Z Max Tenche 25572 873897 wikitext text/x-wiki {{Патшалăх |ChNm = Узбекистан |NationName = O‘zbekiston Respublikasi |FlagTitle = [[Узбекистан ялавӗ]] |PicFlag = [[Ӳкерчĕк:Flag of Uzbekistan.svg|50px|Узбекистан ялавӗ]] |CoA = [[Ӳкерчĕк:Coat of Arms of Uzbekistan.svg|50px|Узбекистан гербӗ]] |CoATitle = [[Узбекистан гербӗ]] |LctCn = [[Ӳкерчĕк:Узбекистан на глобусе.svg|300px]] |LNGs = [[узбек чӗлхи|узбек]] |CapCn = [[Ташкент]] |BigCity = |TitleGl = [[Узбекистан президенчĕсен ят-йышĕ|Президент]] |PrezName = [[Мирзиёев Шавкат Миромонович|Шавкат Мирзиёев]] |MinList = [[Узбекистан премьер-министрĕсен ят-йышĕ|Премьер-министр]] |MName = Абдулла Арипов |SqNumb = 55 |SqAll = 448&nbsp;978 |YearP = 2011 |NasPop = 37&nbsp;543&nbsp;167<ref>{{Cite web|url=https://stat.uz/uz/|title= O‘zbekiston respublikasi prezidenti huzuridagi statistika agentligi }}</ref> |NasPlot = 82,3 |NasNum = 41 |Valuta = [[Сум]] |GTOt = +5 |GTDo = +5 |GimnName = [[Узбекистан патшалăхĕн гимнĕ]]<br/>[[File:National Anthem of Uzbekistan (Instrumental).ogg]] |Domen = .uz |Tel = +998 }} '''Узбекистан''' ({{lang-uz|Oʻzbekiston / Ўзбекистон}}) е официаллӑ — '''Узбекистан Республики'''<ref>Конституци тӑрӑх патшалӑх ячӗ «'''Узбекистан Республики'''» тата «'''Узбекистан'''» — пӗр танлӑ</ref> (''Узбек Республики'', {{lang-uz|Oʻzbekiston Respublikasi / Ўзбекистон Республикаси}}) — [[Вӑтам Ази]]н варринчи [[патшалӑх]]. Узбекистан [[Нейтралитет|нейтраллӑ патшалӑх]] шутланать<ref>Закон Республики Узбекистан «Об утверждении Концепции внешнеполитической деятельности Республики Узбекистан»</ref>, анчах вӑл [[Тӗрӗк патшалӑхӗсен йӗркелевӗ|Тӗрӗк патшалӑхӗсен йӗркелевне]] кӗрет<ref>{{Тулли дата|2019|09|12}}н </ref>. Республика лаптӑкӗ — 448 924 [[тӑваткал километр|км²]]. Статистика патшалӑх комитечӗн пӗлӗмӗсем тӑрӑх {{тулли дата|2024|04|22}} Узбекистанта 37 млн ытла ҫын пурӑнать. Узбекистанпа тухӑҫра — [[Кӑркӑсстан]], ҫурҫӗр-тухӑҫра, ҫурҫӗрте тата ҫурҫӗр-анӑҫра — [[Казахстан]], кӑнтӑр-анӑҫра тата кӑнтӑрта — [[Туркменистан]], кӑнтӑрта — [[Афганистан]], кӑнтӑр-тухӑҫра — [[Таджикистан]] чикӗленет. Типсе ларнӑ [[Арал тинӗсӗ]]пе юнашар, анчах ку тинӗс [[тӗнче океанӗ|тӗнче океанпа]] ҫыхӑнмантан Узбекистан, [[Лихтенштейн]] пек, тӗнче шывне кӗнишӗн ытти икӗ патшалӑхсен чикки урлӑ каймалла<ref>{{cite web |lang=en |url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/uzbekistan/#geography |title=Uzbekistan – Uzbekistan |website=[[The World Factbook]] |publisher=[[CIA]] |date=2021-04-16 |access-date=2021-04- |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20210203042919/https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/uzbekistan/#geography |archive-date=2021-02-03}}</ref>. Тӗп хула — [[Ташкент]]. Патшалӑхӑн пур территоринчи патшалӑх чӗлхи — [[узбек чӗлхи]], анчах [[Каракалпакстан]] Республикинче хӑй (узбек чӗлхипе пӗрле) патшалӑх чӗлхи пур — [[каракалпак чӗлхи]]. [[1924]] ҫулта [[ССРП]] йышӗнчи [[Узбек ССР]] пек йӗркеленӗ. [[1991]] ҫулта [[ССРП арканӑвӗ|ССРП арканӑвне]] пула вӑл никамран пӑхӑнман патшалӑх — Узбекистан Республики пулса тӑнӑ. [[2016]] ҫултан хальхи вӑхӑтчен [[Узбекистан президенчӗ]] — [[Шавкат Мирзиёев]]. == Политикӑллӑ тытӑмлӑх == {{Тӗп статья|Узбекистанӑн патшалӑх тытӑмлӑхӗ}} [[Ӳкерчĕк:Oliy Majlis (Parliament of Uzbekistan).jpg|thumb|350px|[[Олий Мажлис]]ӗн ҫурчӗ (Узбекистан парламенчӗ)]] === Патшалӑхлӑх йӗркеленни === * 1989 ҫ. юпан 21 — Узбекистан Республикин патшалӑх чӗлхи ([[узбек чӗлхи]]) ҫинчен саккун йышӑннӑ; * 1990 ҫ. пушӑн 24 — [[Узбекистан президенчӗ|Узбек ССР президенчӗ]] посчӗ йышӑннӑ; * 1991 ҫ. ҫурлан 31 — Узбекистан Республики — [[Суверенлӗ патшалӑх|никамран пӑхӑнман патшалӑх]] пӗлтернӗ; * 1991 ҫ. авӑнӑн 1 — [[Узбекистан Республикин пӑхӑнманлӑх кунӗ]]; * 1991 ҫ. чӳкӗн — [[Узбекистан ялавӗ|Узбекистан Республикин патшалӑх ялавӗ]] йышӑннӑ; * 1991 ҫ. раштавӑн 29 — Узбекистан Республикин пӗрремӗш президенчӗ — [[Каримов Ислам Абдуганиевич|Ислам Каримов]] [[Узбекистанти президент суйлавӗсем (1991)|суйланӑ]]; * 1992 ҫ. кӑрлачӑн 4 — [[Узбек ССР-н Мӑн Канашӗ|Узбекистан Республикин Мӑн Канашӗ]] [[ССРП]] пулманни тата [[Пӑхӑнман Патшалӑхсен Пӗрлешӗвӗ]] йӗркелени ҫинчен [[Беловежа килӗшӗвӗсем|Беловежа килӗшӗвӗсене]] тата [[Алмата декларацийӗ (1991)|Алмата декларацине]] ратификациленӗ<ref>{{Cite web |url=http://lex.uz/pages/getpage.aspx?lact_id=246988&query=undefined |title=Постановление Верховного Совета Республики Узбекистан от 4 января 1992 года № 481-XII О РАТИФИКАЦИИ СОГЛАШЕНИЯ И ПРОТОКОЛА О СОЗДАНИИ СОДРУЖЕСТВА НЕЗАВИСИМЫХ ГОСУДАРСТВ |access-date=2015-01-02 |archive-date=2015-07-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150703054517/http://lex.uz/pages/getpage.aspx?lact_id=246988&query=undefined |url-status=live }}</ref>; * 1992 ҫ. пушӑн 2 — Узбекистан Республики [[ПНО]] йышне кӗнӗ; * 1992 ҫ. утӑн 2 — [[Узбекистан гербӗ|Узбекистан Республикин патшалӑх гербӗ]] йышӑннӑ; * 1992 ҫ. раштавӑн 8 — [[Узбекистан конституцийӗ|Узбекистан Республики конституцийӗ]] йышӑннӑ; * 1992 ҫ. раштавӑн 10 — [[Узбекистан гимнӗ|Узбекистан Республикин патшалӑх гимнӗ]] йышӑннӑ; * 1993 ҫ. кӑрлачӑн 9 — [[Каракалпак Республики]]н ертсе пырӑвӗпе Узбекистан хушшинче «Узбекистан Республикин йышне Каракалпакстан Республикин 20 ҫул ҫине кӗни» ҫинчен килӗшӳ ҫырнӑ<ref>{{Cite web|lang=en|url=https://www.dw.com/en/republic-of-karakalpakstan-retains-autonomy-in-uzbekistan/a-62357018|title=Republic of Karakalpakstan retains autonomy – DW – 07/04/2022|website=dw.com|access-date=2023-03-19|archive-date=2023-03-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230319140032/https://www.dw.com/en/republic-of-karakalpakstan-retains-autonomy-in-uzbekistan/a-62357018|url-status=live}}</ref>; * 1993 ҫ. чӳкӗн 15 — [[Шалти пасар]]а хӳтӗлес тесе кирлӗ мар тенкӗ массинчен вӑхӑтлӑха укҫа паллисем ([[сум-купон]]) йышӑннӑ; * 1994 ҫ. утӑн 1 — Нациллӗ [[валюта]] — [[Узбек сумӗ|сум]] йышӑннӑ; * 2016 ҫ. авӑнӑн 2 — Узбекистан президенчӗ ӗҫӗсене вӑхӑтлӑха тӑваканӗ [[Йулдошев Нигматилла Тулкинович|Нигматилла Йулдошев]] пулса тӑнӑ; * 2016 ҫ. авӑнӑн 8 — Узбекистан президенчӗ ӗҫӗсене вӑхӑтлӑха тӑваканӗ [[Мирзиёев Шавкат Миромонович|Шавкат Мирзиёев]] пулса тӑнӑ, кӑҫалхи раштавӑн 14 вӑл [[Узбекистанти президент суйлавӗсем (2016)|суйланӑ]] президент пулса тӑнӑ. Конституци тӑрӑх, Узбекистан — [[тивӗҫ-ирӗк]]лӗ [[демократи]]ллӗ [[патшалӑх]]. Патшалӑх пуҫлӑхӗ — [[президент]]. Узбекистан Республикин чи ҫӳллӗ халӑх суйланӑ органӗ [[Олий Мажлис]], вӑл саккун тӑвакан влаҫӗ шутланать. Олий Мажлисе икӗ палата кӗрет — [[Олий Мажлис саккун тӑвакан палати|Саккун тӑвакан (анатри) палати]] тата [[Олий Мажлис Сеначӗ|Сенат (ҫӳллӗ)]]<ref>Конституция республики Узбекистан, ст. 76</ref>. [[Узбекистанӑн Министрсен Кабинечӗ]] — ӗҫ тӑвакан влаҫӗ шутланать. === Политикӑллӑ партисемпе юхӑмсем === * 1991 ҫ. — [[Узбекистан халӑх-демократиллӗ партийӗ]]; * 1995 ҫ. — [[«Адолат» социал-демократиллӗ парти]]»; * 1995 ҫ. — «Ватан тараккиёти» парти (2000 ҫ. [[«Фидокорлар» нациллӗ-демократиллӗ парти]]пе пӗрлешнӗ, ҫӗнӗ ят — иккӗмӗш парти пек — «Фидокорлар»); * 1995 ҫ. — «[[Узбекистан «Миллий тикланиш» демократиллӗ партийӗ]]»; * 2000 ҫ — «Фидокорлар» (2008 ҫ. пуҫламӑшӗнче «Миллий тикланишпе» пӗрлешнӗ, ҫӗнӗ ят — иккӗмӗш парти пек — «Фидокорлар»); * 2003 ҫ. — [[Узбекистан либераллӑ-демократиллӗ партийӗ]] (УзЛиДеП); * 2008 ҫ. — «[[Узбекистан экологиллӗ юхӑмӗ]]»<ref>{{cite web|url = http://elections.uz/ru/events/political_parties/|title = Политические партии и движения. Сайт ЦИК РУз|access-date = 2015-07-08|archive-url = https://web.archive.org/web/20160113191523/http://elections.uz/ru/events/political_parties/|archive-date = 2016-01-13|url-status = dead}}</ref><ref>{{cite web|url = http://elections.uz/ru/events/political_parties/18/|title = Экологическое движение Узбекистана. Сайт ЦИК РУз|access-date = 2015-07-08|archive-url = https://web.archive.org/web/20150709051434/http://elections.uz/ru/events/political_parties/18/|archive-date = 2015-07-09|url-status = dead}}</ref><ref>Согласно Закону о выборах в Олий Мажлис Республики Узбекистан Общественное объединение «Экологическое движение Узбекистана» имело квоту в 15 мест в законодательной палате Олий Мажлиса. Закон прекратил своё действие в связи с принятием Избирательного кодекса Республики Узбекистан.</ref> (2019 ҫ. кӑрлачӑн 8 «[[Узбекистан экологиллӗ партийӗ]]» пулса тӑнӑ)<ref>{{cite web|url=https://podrobno.uz/cat/economic/minyust-zaregistriroval-ekologicheskuyu-partiyu-uzbekistana/|title=Минюст зарегистрировал Экологическую партию Узбекистана|author=|website=Podrobno.uz|date=2019-01-24|publisher=|access-date=2019-04-21|archive-date=2019-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20190421190731/https://podrobno.uz/cat/economic/minyust-zaregistriroval-ekologicheskuyu-partiyu-uzbekistana/|url-status=live}}</ref>. == Администрациллӗ пайлану == {{main|Узбекистанӑн администрациллӗ пайланӑвӗ}} Администрациллӗ пайлану тӑрӑх Узбекистанта пӗр республика ([[Каракалпакстан]]), 12 [[вилоят]] ({{lang-uz|viloyat / вилоят}}) тата пӗр хула ([[Ташкент]]) пур. Вилоят тата республика [[Узбекистанти районсем|районсемпе]] ({{lang-uz|tuman / туман}}) вилоят (республика) пӗлтерӗшлӗ хуласенче пайланаҫҫӗ. Ташкентре — хула шалӗнчи районсем пур. Вилоятӑн тата республикӑн районӗсен йышне: район пӗлтерӗшлӗ хуласем, хула посёлокӗсем ({{lang-uz|shaharcha / шаҳарча}}), ял канашӗсем ({{lang-uz| qishloq fuqarolar yigʻini / қишлоқ фуқаролар йиғини}}) кӗнӗ. Ял канашӗсем вилоят пӗлтерӗшлӗ хуласен йышне кӗрееҫҫӗ, хула посёлокӗсем вара — вилоят (республика) пӗлтерӗшлӗ хуласен тата Ташкент шалӗнчи районӗсен йышне кӗрееҫҫӗ<ref name="СОАТО">{{cite web|url=https://stat.uz/classifiers_ru/soato/soato1.xls|title=СОАТО Система обозначений административно-территориальных образований |publisher=Узстат|lang=uz|access-date=2020-05-30|archive-url= |archive-date= }}</ref>. {{Узбекистанӑн администрациллӗ-территориллӗ картти}} {| class="wikitable" |- bgcolor="#efefef" ! Адм. виҫе !! Адм. центр !! Лаптӑк ҫм²!! Халӑх йышӗ |- ! [[Каракалпакстан|Каракалпакстан Республики]] | [[Нукус]] || 160,000 || 1,200,000 |- ! [[Андижан вилоячӗ]] | [[Андижан]] ||4,200 || 3,105,000 |- ! [[Бухара вилоячӗ]] | [[Бухара]]|| 39,400 || 1,384,700 |- ! [[Джизак вилоячӗ]] | [[Джизак]] || 20,500 || 910,500 |- ! [[Кашкадарья вилоячӗ]] | [[Карши]] || 28,400 || 3,149,000 |- ! [[Навои вилоячӗ]] | [[Навои]] || 110,800 || 767,500 |- ! [[Наманган вилоячӗ]] | [[Наманган]] ||7,900 || 2,000,123 |- ! [[Самарканд вилоячӗ]] | [[Самарканд]] || 16,400　||3,714,800 |- ! [[Сурхандарья вилоячӗ]] | [[Термез]] || 20,800 || 1,676,000 |- ! [[Сырдарья вилоячӗ]] | [[Гулистан]] || 5,100 || 648,100 |- ! [[Ташкент вилоячӗ]] | [[Нурафшон]]|| 15,300　|| 4,450,000 |- ! [[Фергана вилоячӗ]] | [[Фергана]]|| 6,800 ||3.620.100 |- ! [[Хорезм вилоячӗ]] | [[Ургенч]] || 6,300　|| 1,200,000 |- ! [[Ташкент|Ташкент хули]] | [[Ташкент]]|| 3,338　|| 2,340,900 |} == Хуласем == {| class="wikitable" |+ Узбекистанти 100 пин ытла йышлӑ хуласем |- ! Хула !! Халӑх<br>йышӗ,<br>пин ҫын,<br>2001.07.1-мӗшӗнче<ref name="ООН">{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2013/notes/notes08.pdf |title=Demographic Yearbook 2013. Population of capital cities and cities of 100 000 or more inhabitants: latest available year, 1999—2013 |access-date=2019-11-27 |archive-date=2020-07-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200711182748/https://unstats.un.org/unsd/demographic/products/dyb/dyb2013/notes/notes08.pdf |url-status=live |lang=en}}</ref>!! Халӑх<br>йышӗ,<br>пин ҫын,<br>2014.01.1-мӗшӗнче<ref>{{cite web |url = https://stat.uz/upload/str2.jpg |title = Статистический буклет «О населении языком цифр» |archive-url = https://web.archive.org/web/20141014235825/http://www.stat.uz/upload/str2.jpg |archive-date = 2014-10-14 }}</ref>!! Халӑх<br>йышӗ,<br>пин ҫын,<br>2016.01.1-мӗшӗнче<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/documents/dyb2017/table08.pdf |title=UN Demographic Yearbook — 2017 |access-date=2019-05-25 |archive-date=2019-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190525220053/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/documents/dyb2017/table08.pdf |url-status=live |lang=en}}</ref>!! Халӑх<br>йышӗ,<br>пин ҫын,<br>2020.01.1-мӗшӗнче<ref>{{Cite web |url=https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/documents/DYB2020/table08.pdf |title=UN Demographic Yearbook — 2020 |access-date=2022-01-23 |archive-date=2022-01-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220123111744/https://unstats.un.org/unsd/demographic-social/products/dyb/documents/DYB2020/table08.pdf |url-status=live |lang=en}}</ref> |- | [[Ташкент]] ||2137,2 || 2352,9 || 2393,2 || 2571,7 |- | [[Наманган]] ||391,3 || 475,7 || 493,3 || 626,1 |- | [[Самарканд]] ||361,3 || 509 || 519,2 || 546,3 |- | [[Андижан]] ||338,4 || 403,9 || 416,2 || 441,7 |- | [[Нукус]] ||212 || 295,2 || 303,7 || 319,6 |- | [[Бухара]] ||237,4 || 272,5 || 274,7 || 280,2 |- | [[Фергана]] ||183 || 264,9 || 271 || 288,8 |- | [[Карши]] ||204,7 || 254,6 || 260,7 || 274,9 |- | [[Коканд]] ||197,5 || 233,5 || 239,9 || 252,7 |- | [[Маргилан]] ||149,6 || 215,4 || 222,1 || 235,0 |- | [[Ангрен (хула)|Ангрен]] ||128,8 || 175,4 || 180,4 || 188,4 |- | [[Джизак]] || 131,5 || 163,2 || 167,4 || 177,4 |- | [[Чирчик (хула)|Чирчик]] ||141,7 || 149,4 || 151,8 || 157,2 |- | [[Ургенч]] ||138,6 || 137,3 || 138,6 || 143,8 |- | [[Термез]] ||116,5 || 136,2 || 140,2 || 179,6 |- | [[Навои (хула)|Навои]] ||138,1 || 134,1 || 133,5 || 144,2 |- | [[Алмалык]] ||113,1 || 121,1 || 124,4 || 131,1 |- | [[Ходжейли]] ||п.ҫ.<ref>п.ҫ. - кӗскен «пӗлӗм ҫук»</ref> || 104,5 || п.ҫ. || п.ҫ. |- | [[Денау]] ||п.ҫ. || 104,4 || п.ҫ. || п.ҫ. |- | [[Бекабад]] ||п.ҫ. || 101,2 || п.ҫ. || п.ҫ. |- | [[Шахрисабз]] ||п.ҫ. || 100,3 || 103,5 || 139,1 |} == Халӑх йышӗ == {{Тӗп статья|Узбекистанӑн халӑх йышӗ}} {{Тулли дата|2022|12|9}} Патшалӑх статистикин комитечӗн пӗлӗмӗсем тӑрӑх Узбекистанта 36 001 301 ҫын пурӑннӑ, вӗсенчен 18 076 253 арҫын тата 17 849 445 хӗрарӑм. {{Тулли дата|2022|01|1}} пурнӑҫӑн вӑтам вӑрӑмӑшӗ 73,8 ҫул пулнӑ. Тӗп хулари ([[Ташкент]]ри) халӑх йышӗ: 2 955,7 пин ҫын. === Халӑхсем === {| class="wikitable" |+ Узбекистанти халӑх йышӗн нациллӗ тытӑмӗ ҫинчен официаллӑ пӗлӗмсем |- ! rowspan="2"| Халӑх !! colspan="2"| 1989 кӑрлачӑн 12 <small>([[Халӑх ҫырса тухӑвӗ|ҫырса туху]])</small><ref name="Переп1989">{{Cite web |url=http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=4 |title=Всесоюзная перепись населения 1989 года. Национальный состав населения по республикам СССР |access-date=2017-08-11 |archive-date=2012-01-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120106212632/http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=4 |url-status=live }}</ref> !! colspan="2"| 1991 кӑрлачӑн 1 <small>(хак)</small><ref name="Нацсостав">{{Cite web |url=https://stat.uz/ru/ofitsialnaya-statistika/demografiya-i-trud/demograficheskie-pokazateli/433-analiticheskie-materialy-ru/2055-demograficheskaya-situatsiya-v-respublike-uzbekistan |title=Информация о национальном составе постоянного населения Республики Узбекистан |access-date=2018-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190411075958/https://stat.uz/ru/ofitsialnaya-statistika/demografiya-i-trud/demograficheskie-pokazateli/433-analiticheskie-materialy-ru/2055-demograficheskaya-situatsiya-v-respublike-uzbekistan |archive-date=2019-04-11 |url-status=dead }}</ref>!! colspan="2"| 2011 кӑрлачӑн 1 <small>(хак)</small><ref name="Нацсостав" /> !! colspan="2"| 2017 кӑрлачӑн 1 <small>(хак)</small><ref name="Нацсостав" /> !! colspan="2"| 2021 кӑрлачӑн 1 <small>(хак)<ref>{{Cite web |url=https://www.gazeta.uz/ru/2021/08/20/ethnic-groups/ |title=Опубликованы данные об этническом составе населения Узбекистана |access-date=2021-08-23 |archive-date=2021-08-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210823170555/https://www.gazeta.uz/ru/2021/08/20/ethnic-groups/ |url-status=live }}</ref> |- ! йыш<br> пин ҫын !! пай % !! йыш<br> пин ҫын !! пай % !! йыш<br> пин ҫын !! пай % !! йыш<br> пин ҫын !! пай % !! йыш<br> пин ҫын !! пай % |- | [[узбексем]] || 14 142,5 || 71,39 || 14 995,3 || 72,77 || 23 983,2 || 82,35 || 26 917,7 || 83,8 || 29 200 || 84,39 |- | [[таджиксем]] || 933,6 || 4,71 || 980,7 || 4,76 || 1 411,6 || 4,85 || 1544,7 || 4,81 || 1700 || 4,91 |- | [[казахсем]] || 808,2 || 4,08 || 845,3 || 4,1 || 832,7 || 2,86 || 803,4 || 2,5 || 821,2 || 2,37 |- | [[каракалпаксем]] || 411,9 || 2,08 || 431,9 || 2,1 || 641,5 || 2,2 || 708,8 || 2,21 || 752,7 || 2,18 |- | [[вырӑссем]] || 1653,5 || 8,35 || 1593,8 || 7,73 || 837,5 || 2,88 || 750 || 2,33 || 720,3 || 2,08 |- | [[кӑркӑссем]] || 374,9 || 1,88 || 482,6 || 1,89 || 254,6 || 1,87 || 274,4 || 0,85 || 291,6 || 0,84 |- | [[туркменсем]] || 121,6 || 0,61 || 126,6 || 0,61 || 174,7 || 0,6 || 192 || 0,6 || 206,2 || 0,60 |- | [[тутарсем]] || 467,8 || 2,36 || 414,6 || 2,01 || 218,6 || 0,75 || 195 || 0,61 || 187,3 || 0,54 |- | [[корейсем]] || 183,1 || 0,92 || 183,7 || 0,89 || 188,0 || 0,65 || 176,9 || 0,55 || 174,2 || 0,50 |- | [[украинсем]] || 153,2 || 0,77 || 146,8 || 0,71 || 78,2 || 0,27 || 70,7 || 0,22 || 67,9 || 0,20 |- | ыттисем || 759,8 || 3,84 || 706,4 || 3,43 || 502,8 || 1,73 || 486,9 || 1,52 || 486,1 || 1,40 |- | '''Пурӗ'''<ref>Наци сахалрахӑшӗн тӗслӗхӗ: [[Бухара еврейӗсем]]</ref> || '''19 810,1''' || '''100''' || '''20 607,7''' || '''100''' || '''29 123,4''' || '''100''' || '''32 120,5''' || '''100''' || '''34 600''' || '''100''' |} == Экономика == * ШВП пӗр ҫынна - 1 640 $ ( 2008 ) ; * Ӗҫлекенсем вырнаҫнӑ : ялхуҫалӑхра - 44 %, промышленность - 20 %, суту-илӳ т. ыт - 36 %. == Ӳкерчӗксем == <center> <gallery> Image:Registan square2014.JPG Image:University of Westminster 15-39.JPG Image:Uzbekistan 2007 042 Kalta minor Khiva.jpg Image:Registan Tillya-Kari madrasah2014.JPG Image:Theatre Alisher Navoi.JPG Image:Bukhara - Panorama.jpg Image:Surat Toshkent Mexmonxonalar Chorsu 2005.jpg Image:Khazrat Imam panorama.jpg Image:Sacred Heart Cathedral, Tashkent 14-03.JPG Image:Bog-i Ston.JPG </gallery> </center> == Паллӑ ҫынсем == * [[Ибн Сина]] - [[Бухара]] хули ҫумӗнчи вырнаҫнӑ Ашики ялӗнче ҫуралнӑ. == Асӑрхавсем == <small>{{асӑрхавсем}}</small> == Каҫӑсем == * [http://www.gov.uz/ Узбекистан ертсе пырӑвӗн оффициаллӑ сайчӗ] * [http://sayokhat.wordpress.com/ Саёхат значит путешествие — Фотографии Узбекистана, Казахстана, Туркменистана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016230530/http://sayokhat.wordpress.com/ |date=2007-10-16 }} {{тулаш каҫӑсем}} {{Узбекистан регионӗсем}} {{Ази патшалăхĕсем}} {{Узбекистан историйĕ}} {{Тĕрĕк патшалăхĕсем}} {{Славян патшалăхĕсем}} {{ИПТ}} {{ОДКБ}} {{Евразэс}} {{ШОС}} {{ОИК}} {{ОЭС}} {{ВАП}} {{СССР арканăвĕ хыççăнхи патшалăхсем}} {{Вăтам Ази}} {{Иран патшалăхĕсем}} [[Категори:Азири патшалăхсем]] [[Категори:Узбекистан]] [[Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа]] [[Категори:Патшалăхсем — ПНО пайташĕсем]] l7t7mztnhbb4htcea325esw7e5d520c 0 11953 873902 871228 2026-05-14T01:52:20Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873902 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Anonymous - Prise de la Bastille.jpg|мини|Бастилине тытса илни, 14 утӑ 1789]] '''Францин Аслă революциĕ''', — [[Франци историйĕ]]н [[1789]]-[[1799]] çулсем хушшинчи тапхăрĕ. Ку вăхăт тапхăрĕнче Франци пурнăçĕнче питĕ пысăк улшăнусем пулса иртнĕ. Сăмахран, [[монархи]] вырăнне [республика] йĕркипе пурăнма тытăннă. '''Франци револю́цийĕ''' ({{lang-fr|Révolution française}}), хăш чухне «Аслă» теççĕ, [[Франци]] социаллă тата политика системин [[XVIII ĕмĕр]]те пулса иртнĕ пысăк трансформацийĕ шутланать, ун чухне [[Кивĕ йĕрке]]не пăрахăçланă. [[Бастили]]е [[1789]] султа ярса илнипе тапранать, вĕçĕмне тĕрлĕ историксем [[Термидор пăтăрмахĕ|1794 çулхит 9 термидор пăтăрмахĕ]]<ref>[http://liberte.newmail.ru/Encyclop/HL-revolution.html ''Плавинская Н. Ю.'' Великая французская революция (1789—1794) // Исторический лексикон. XVIII век. — М.: Знание, Владос, 1996.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090912144741/http://liberte.newmail.ru/Encyclop/HL-revolution.html |date=2009-09-12 }}</ref>, [[18 брюмер пăтăрмахĕ|1799 çулхи 18 брюмер пăтăрмахĕ]]<ref>[http://liberte.newmail.ru/gfr-bre.html ''Карп С. Я.'' Французская революция 1789-99.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081025042840/http://liberte.newmail.ru/gfr-bre.html |date=2008-10-25 }}</ref>, е [[Наполеон I Бонапарт|Наполеон]] [[1804]] çулта патша кăшăлне тăхăннине палăртаççĕ. Çак тапхăрта Франци абсолютлă монархинчен пĕрремĕш хут сăмахпа ирĕклĕ те тан граждансен республики пулса тăрать. Франци революци пулăмĕсем Францине хăйне те, кӳршисене те улăштарнă, нумай историксем çак революцие Европа кун-çулĕн чи паллă ĕç-пуçĕ вырăнне хураççĕ.<ref>[http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557826/french_revolution.html French Revolution // MSN Encarta.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509082007/http://encarta.msn.com/encyclopedia_761557826/French_Revolution.html |date=2008-05-09 }}{{ref-en}}</ref> ==Никĕсĕсем== [[Ӳкерчĕк:Robespierre - physionotrace.jpg|мини| [[Робеспьер Максимилиан|Максимилиан Робеспьер]]]] [[XVIII ĕмĕр]]те [[Франци]]н пĕтĕм влаçĕ [[патша]] аллинче пулнă. Йĕркене тытса тăма яланхи çар пулăшнă, патшалăхри ĕçсене пĕр вырăнти бюрократи мелĕпе ертсе пынă. Пĕтĕм влаç патша аллинче пулнă пулин те патшалăхăн [[тĕн çыннисем]]пе кнеçсен шухăшне те шута илмелле пулнă. Çак икĕ сослови патшалăх ĕçне ан хутшăнччăр тесе патша вĕсене пулăшса пынă. Ӗçлекен [[буржуази]] нумай вăхăт хушши пĕтĕм влаç патша аллинче пулнипе килĕшсе пурăннă. Патша вĕсене те пулашса пынă — наци пурлăхĕшĕн ĕçлекенсене пулăшнă, чĕр тавар тата суту-илӳ тăвакансене аталанмалли май туса панă. Анчах та буржуазипе кнеçсен ушкăнĕн шухăшĕсене пĕр пек тытса пыма йывăр пулнă — икĕ сослови те патшана хăйсене майлă ытларах ĕçлеттересшĕн пулнă. Тепĕр енчен вара патшалăх хура халăх пирки пĕрре те шухашламанни пысăк сăлтав теме пулать. Патшалăх та, буржуази те, кнеçсем те хура халăха ним вырăнне те хуман. ==1789-1799 çулсенчи пулăмсем== === Умĕн лару-тăрăвĕ === == Революци тапранчĕ == === Наци конвенчĕ === {{main|Наци конвенчĕ}} * Пĕр вăхăтрах, Парисра, [[авăн, 21]] [[1792]] ç., наци конвенчĕн ларăвĕсем уçăлнă; [[Дюмурье]] [[Вальми патĕнчи çапăçу|Вальми]] çумĕнче ([[авăн, 20]]) пруссаксен тапăнăвне тĕксе ярать. Францисем тапăнăва тухаççĕ те çĕрсене туртса илме тытăнаççĕ (Бельги, Рейнăн сулахай çыранне тата Савоййăпа Ниццăна — 1792 çулĕн вĕçĕнче). Наци конвенчĕ виçĕ фракцине вакланать: сулахай [[якобинсем]]-[[монтаньярсем]], сылтăм [[жирондистсем]] тата аморф варрисем. Монархистсем вĕсен хушшинче çук ĕнтĕ. Жирондистсем якобинсемпе революци террорĕн калăпăшĕ пирки çеç тавлашнă . * Конвент йышăнăвĕпе Людовик Капет ([[Людовик XVI]]) гражданина тăван çĕршыва сутнăшăн тата влаçа хăй аллине туртса илнĕшĕн айăпласа вĕлернĕ [[кăрлач, 21]] [[1793]] ç. * [[Ванди пăлхавĕ]]. Революцие çалма [[Этем пĕрлĕхне çăлакан комитет]] туса хураççĕ. * [[Çĕртме, 10]] наци гвардийĕ жирондистсене ареслет: якобинсен диктатурине никĕсе хураççĕ. * [[Утă, 17]] [[Шарлотта Корде]] жирондист кинжалпа [[Жан-Поль Марат|Ж.П. Марата]] чиксе вĕлерет. Террор пуçланать. [[Ӳкерчĕк:Sans-culotte.jpg|thumb|[[Санкӳлотсем|Санкӳлот]] (Louis-Léopold Boilly)]] === Термидор ([[1794]]) === {{main|Термидор пăтăрмахĕ}} Термидор пăтăрмахĕ [[Робеспьер Максимилиан|Максимилиан Робеспьерпа]] унӑн майлисене тытса чарса вӗлерме май панӑ. Термидор реакцийӗ пуҫланнӑ. === Директори ([[1795]]—[[1799]]) === {{main|Ӗçтăвакан Директори}} 9-мĕш термидор хыççăн революци пăчланмасть. Якобинсен клубне хупаççĕ, конвента чĕррĕн сыхланса юлнă жирондистсем таврăнаççĕ. [[1795]] çулта террор майлисем икĕ хутчен те конвента хирĕç Париж халăхне «çăкăр тата 1793 çулхи конституци» ыйтăвĕпе çĕкленĕ (жерминалĕн 12-мĕшĕнче тата прериалĕн 1-мĕшĕнче), анчах конвент икĕ пăлхавне те вăйпа пусарать, темиçе «юлашки монтаньяра» айăпласа вĕлерме хушать. Çав çулхи çуллах конвент çĕнĕ конституци (III çулхи конституцие) хатĕрлет. Саккун тăвакан влаçăн пĕрре мар, икĕ палатăран — пиллĕкçĕрсен канашĕ тата старейшинăсен канашĕ — тытăнса тăрать, çаплах суйлав цензĕ йĕркине йышăннă. Ӗçтăвакан влаçе директори — пиллĕк директор — аллине панă, вăл министрсене тата правительствăн провинцири агенчĕсене ĕç парса тăнă. Ӗçтăвакан канашсенче суйлавра республикăна хирĕçлисем нумай вырăн çĕнтерсе илесрен хăранипе, конвент «пиллĕкçĕсемпе» «старейшинăсен» иккĕ виççĕмĕш пайне пĕрремĕш хут конвент пайташĕсенчен илмелле тесе çирĕплетнĕ. Çак виçеллĕ хушăва пĕлтерсен, Конвент «халăхăн суверенитетне» пăснă тесе роялистсем Парисра пăлхав тапратаççĕ. Ку пăтăрмах вандемьерăн 13-мĕшĕнче ([[юпа, 5]] [[1795]] ç.) сиксе тухать; конвента [[Наполеон I Бонапарт|Бонапарт]] çăлать, вăл инсургентсене картечьпе ăшалама тапач парать. [[1795]] çулăн вĕçĕнче конвент ''пиллĕкçĕрсемпе старейшинăсен канашне'' тата ''директорие'' влаç парать. Кĕске хушăра [[Карно]] темиçе çар йĕркелет, унта этем пур пĕрлĕхĕн пĕтем класĕсен чи хастар, чи ĕçчен çыннисем çырăнаççĕ. Çар ретне тăван çĕшыва хӳтĕлесшĕннисем те, республика йĕркеленӳлĕхĕсене тата демократи йĕркисене пĕтĕм Европăра сарас тĕллевлисем те, Францие вăрçă чапĕпе тупăш кӳресшĕн çынсем те,çар хĕсметĕнче мала тухасшăн çынсем те тăнă.Çенĕ демократиллĕ çарта çар хисепне хăпартма кирек епле хевтеллĕ çын та пултарнă; çавăнпа ĕнтĕ сахал мар паллă çарпуçĕ ахаль салтакран ӳснĕ. Майĕпен революци çарĕпе территорие туртса илме усă кураççĕ. Директори вăрçăпа этем пĕрлĕхне пурнăçри кăлтăксенчен аяккалла туртнă, çаплах укçа-пурлăх тупăшланă. Директори укçа-тенĕ пурлăхне пухас тесе çĕнтерсе илнĕ çĕршыври халăхсем çине контрибуци йывăрлăхне хурать. Директори Италири çарĕнче çамрăк генерала Бонапарта лартать, вăл вара 1796—97 çç. Сардинирен Савойăна туртса илет, Ломбардине йышăнать, Пармăран, Моденăран, Пап облаçĕнчен, Венецирен тата Генуйăран контрибуци пуçтарать папăн хăш çĕрĕсене Ломбарди (Цизальпи республики) çумне çыпăçтарать. Австри лăпкăлăха ыйтать. Çакăн чухнелле аристократи Генуйĕнче демократи революци пулса иртет, вăл Лигури республикипе пулса тăрать. Австрипе ĕçе вĕçлесен, Бонапарт директорие Египетре Англи тапăнма сĕнет, унта Наполеон ертсе пынă çар экспедицине яраççĕ. Çапла вара, революци вăрçисен вĕçнелле Франци Бельгие, Рейнăн сулахай çыранне, Савойăна тата Италин хăш пайне ярса илет тата йĕри-тавра темиçе «тăванлă республикăпа» хупарланса тăрать. Çавăн чухне ăна хирĕç Австрирен, Раççейрен, Сардинирен, Турцирен тăракан çĕнĕ коалици çуралать. Император Павăл I Италие Суворова ярать, вăл унта французсене çĕнтерсе пырса 1799 çулхи кĕр патнелле пĕтĕм Италие тăшманран тасатать. Патшалăхри ĕçсем ăнса пыманни çумне 1799 çулхи тулаш кăлтăксем хушăнаççĕ, çакăн хыççăн директорие Египета республикăн чи хевтеллĕ çарпуçа янăшăн ӳпкелеме тытăнаççĕ. Европăри лару-тăрăва пĕлсен, Бонапарт Францие васкаса каять. Брюмерăн 18-мĕшĕнче ([[чӳк, 9]]) пăтăрмах сиксе тухать, 3 консулран — Бонапарт, Роже-Дюко, Сийес — вăхăтлă ертӳçлĕх йĕркелеççĕ. Çак патшалăх пăтăрмахне [[брюмерăн 18-мĕшĕнчи пăтăрмах|«брюмерăн 18-мĕшĕнчи»]] теççĕ тата ахаллĕн вăл франци революцийĕн пĕтнĕ кунĕ шутланать. == Вуламалли == * A. Brette, «Recueil de documents relatifs à la convocation des états généraux de 1789»; * Шампьон Эдм., «Франция накануне революции по наказам 1789 года»; * H. Любимов, «Крушение монархии во Франции» (требования cahiers, касающиеся народного просвещения); * А. Ону, «Наказы третьего сословия во Франции в 1789 г.» («Журнал Мин. Народного Просвещения», 1898—1902); * его же, «La comparution des paroisses en 1789»; * Richard, «La bibliographie des cahiers de doléances de 1789»; * В. Хорошун, «Дворянские наказы во Франции в 1789 г.». * [[Манфред Альберт Захарович|Манфред А.]] Великая французская революция М., 1983. * Матьез А. Французская революция. Ростов-на-Дону, 1995. * Олар А. Политическая история Французской революции. М., 1938. * Ревуненков В. Г. Очерки по истории Великой французской революции. 2-е изд. Л., 1989. * Ревуненков В. Г. Парижские санкюлоты эпохи Великой Французской революции. Л., 1971. * Собуль А. Из истории Великой буржуазной революции 1789—1794 гг. и революции 1848 г. во Франции. М., 1960. * [[Токвиль, Алексис|Токвиль А. де]]. [http://www.krotov.info/libr_min/t/toquil/revol00.html Старый порядок и революция] Пер.с фр. М.Федоровой. М.:Моск.философский фонд,1997 * Фюре Ф. Постижение Французской революции., СПб., 1998. * популярные книги Карно, Рамбо, Шампиона («Esprit de la révolution fr.», 1887) и др.; '''Революци пĕрлĕ историсем''' * Carlyle, «French revolution» (1837); * Stephens, «History of fr. rev.»; * Wachsmuth, «Gesch. Frankreichs im Revolutionszeitalter» (1833—45); * Dahlmann, «Gesch. der fr. Rev.» (1845); Arnd, idem (1851—52); * Sybel, «Gesch. der Revolutionszeit» (1853 и сл.); * Häusser, «Gesch. der fr. Rev.» (1868); * L. Stein, «Geschichte der socialen Bewegung in Frankreich» (1850); * Blos, «Gesch. der fr. Rev.»; вырăсла — Любимов тата M. Ковалевский ĕçĕсем. * [http://liberte.newmail.ru/Etudes-Daline.html Исторические этюды о французской революции. Памяти В. М. Далина (к 95-летию со дня рождения) / Институт всеобщей истории РАН. М., 1998.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080430100147/http://liberte.newmail.ru/Etudes-Daline.html |date=2008-04-30 }} * [http://annuaire-fr.narod.ru/Discussion/discussion-oglav.html Актуальные проблемы изучения истории Великой французской революции (материалы «круглого стола» 19-20 сентября 1988 г.). Москва, 1989.] '''Периодические издания''', Франци революцийĕ çинчен ятарлă çыракансем: * «Revue de la révolution», под ред. Ch. d’Héricault et G. Bord (издавалась в 1883—87 гг.); * «La Révolution franç aise» (с 1881 г., а под ред. Олара с 1887 г.). == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://wiki.laser.ru/index.php/%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%83%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F «Франци революцийĕ» вики-форматлă ЭСБЕ малтанхи тексчĕ, (293кб)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080615003941/http://wiki.laser.ru/index.php/%D0%A4%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%83%D0%B7%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F_%D1%80%D0%B5%D0%B2%D0%BE%D0%BB%D1%8E%D1%86%D0%B8%D1%8F |date=2008-06-15 }} * [http://liberte.newmail.ru/ Францин Аслă революцийĕ. Энциклопедисенчи статьясем, революцин хроники, статьясем. Политиксен кун-çулĕсем. Карттăсем.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081218081510/http://liberte.newmail.ru/ |date=2008-12-18 }} * [http://vive-liberta.gumer.info/?page_id=5 Çутĕç ĕмĕрĕ тата Францин Аслă революцийĕ. Монографисем, статьясем, мемуарсем, документсем, тавлашусем.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081225064057/http://vive-liberta.gumer.info/?page_id=5 |date=2008-12-25 }} * [http://archive.is/20121205073442/vive-liberta.narod.ru/ref/ref1.htm/ Францин Аслă революцийĕ. Революцире палăрнă политиксен, хирĕç кĕрешекенсен, историксен, беллетристсен ĕçĕсем.] * [http://scepsis.ru/library/id_1091.html Альбер Собуль «Проблема нации в ходе социальной борьбы в годы Французской буржуазной революции XVIII века»] * [http://ec-dejavu.ru/f-2/French_Revolution.html Мона Озуф. Революци уявĕн историйĕ] [[Категори:Франци историйĕ]] [[Категори:Францин Аслă революцийĕ]] [[Категори:Франци революцисем]] [[Категори:Революцисем]] [[Категори:XVIII ĕмĕрĕн историйĕ]] [[Категори:Çĕнĕ самана]] et42f2rgceivwiysm834vmmvjlu9gts 0 15154 873905 793097 2026-05-14T02:45:48Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873905 wikitext text/x-wiki '''Хăях''' ({{btname|Carex|L.}}) — шурлăхра ӳсекен курăк, [[Хăяхлисем|хăяхлисен]] çемйинчи ăрат, хăйĕн шутне 2000 ытла тĕс кĕртет. == Ботаника == {{Биофото|Carex spp Sturm64.jpg|left|ш=250|текст={{Бот.илл.|2}}<br />1 — ''[[Carex lasiocarpa]]'', 2 — ''[[Carex hirta]]''<br />1a — пĕтĕмĕшлĕ сăн, 1b — соцветие, 1с — мужской цветок, 1d — женский цветок, 1e — мешочек, 1f — семя}} == Çырса кăтартни == == Сарăлни == [[Ӳкерчĕк:CarexRiparia1.jpg|thumb|250px|left|[[Шырлан хăяхĕ]] — [[гигрофит]]лă тĕс]] [[Ӳкерчĕк:Carex x2.jpg|thumb|250px|left|[[Лутра хăях]] — [[ксерофит]]лă тĕс]] Хăях — пĕтĕм тĕнчепе сарăлнă. Чăван Енре çак тĕссем тĕл пулаççĕ <ref>{{кĕнеке|автор=Куданова З.М.|пуçелĕк=Определитель высших растений Чувашской АССР|ссылка=|ответственный=; Ефейкин А.К.|место=Шупашкар|издательство=Наука|год=1965|страницы=89-101|страниц=345}}</ref>: *C.dioica - [[Икĕ киллĕ хăях]]; *C.Buxbaumi - [[Буксбаум хăяхĕ]]; *C.chordorrhiza Ehrh. - [[Хĕлĕх тымарлă хăях]]; *C.vulpina L. - [[Тилĕ хăяхĕ]]; *C.spicata Huda. - [[Пучахлă хăях]]; *C.appropinquata Schum. - [[Çывăх пучахлă хăях]]; *C.diandra Schrank. - [[Икĕ аçа туниллĕ хăях]]; *C.praecox Schreb. - [[Шребер хăяхĕ]]; *C.leporina L. - [[Мулкач хăяхĕ]]; *C.muricata L. - [[Шĕвĕр хăях]]; *C.elongata L. - [[Чăсăк пучахлă хăях]]; *C.canescens L. - [[Сăрă хăях]]; *C.brunnescens Poir. - [[Çыхланчăк хăях]]; *C.loliacea L. - [[Плевел хăяхĕ]]; *C.aquatilis Whlb L. - [[Шыв хăяхĕ]]; *C.caespitosa L. - [[Çерем хăяхĕ]]; *C.elata Bell. - [[Çӳллĕ хăях]]; *C.globularis L. - [[Çавра хутаçлă хăях]]; *C.ericetorum Poll. - [[Çерçи хура тул хăяхĕ]]; *C.montana L. - [[Ту хăяхĕ]]; *C.rhizina Blytt. - [[Тымар туналлă хăях]]; *C.digitata L. - [[Юплĕ хăях]]; *C.pallescens L. - [[Шупка хăях]]; *C.pilosa Scop L. - [[Тĕклĕ хăях]]; *C.vaginata Tausch. - [[Хăвăл хăях]]; *C.limosa L. - [[Лачака хăяхĕ]]; *C.irrigua Sm. - [[Ĕйӳ хăяхĕ]]; *C.rhynchophysa CAM. - ; *C.visicaria L. - [[Хăмпăллă хăях]]; *C.rostrata Stok. - [[Кӳпчем хутаçлă хăях]]; *C.acutiformis Ehrh. - [[Суя çивĕч хăях]]; *C.silvatica Huds. - [[Вăрман хăяхĕ]]; *C.flava L. - [[Сарă хăях]]; *C.pseudocyperus L. - [[Сыть хăяхĕ]]; *C.Rapira Curt. - [[Шырлан хăяхĕ]]; *C.lasiocapra Ehrh. - [[Çăмлă хутаçлă хăях]]; *C.hirta L. - [[Çăмлă хăях]]; *C.orthostacbys CAM. - [[Тӳрĕ пучахлă хăях]]; [[Ӳкерчĕк:Carex bohemica HabitusInflorescence BotGardBln0806.jpg|thumb|250px|right|[[Богеми хăяхĕ]]]] [[Ӳкерчĕк:Carexbuchananii.jpg|thumb|250px|right|[[Буханан хăяхĕ]], Çĕнĕ Зеландинчен]] [[Ӳкерчĕк:Carex elata1.JPG|thumb|250px|right|[[Çӳллĕ хăях]]]] [[Ӳкерчĕк:Carex firma Inflorescence.jpg|thumb|250px|right|[[Минтер евĕрлĕ хăях]]]] [[Ӳкерчĕк:Carex montana - Oslo botanical garden - IMG 8904.jpg|thumb|250px|right|[[Ту хăяхĕ]]]] [[Ӳкерчĕк:Carex.nigra.2.jpg|thumb|250px|right|[[Хура хăях]], сулхăнта лайăх ӳсет]] [[Ӳкерчĕк:Kiebitzteich Bad Driburg Carex paniculata.jpg|thumb|250px|right|[[Шăпăрлă хăях]]]] [[Ӳкерчĕк:Carex pendula 2.jpg|thumb|250px|right|[[ Çакăнакан хăях]]]] [[Ӳкерчĕк:Carex siderosticha 'Variegata' - Tower Hill Botanic Garden.jpg|thumb|250px|right|[[Тутăх пăнчăллă хăях]]]] [[Ӳкерчĕк:Carex pseudocyperus.jpeg|thumb|250px|right|[[Сыть хăяхĕ]]]] == Вуламалли == * {{кĕнеке|автор=Алексеев Ю. Е., Новиков Ю. С.|пуçелĕк=Определитель осок средней полосы европейской части СССР по вегетативным органам|ссылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/alekseev1971_carex_ill.djvu|место=М.|издательство=Наука|год=1971|страницы=|страниц=81}} * {{ТраврастСССР|часть=Осока — ''Carex''|том=1|стр=262—274}} * {{кĕнеке|автор=Артюшенко З. Т., [[Фёдоров, Александр Александрович (ботаник)|Фёдоров Ал. А.]]|пуçелĕк=Атлас по описательной морфологии высших растений. Плод|ссылка=|место=Л.|издательство=Наука|год=1986|страницы=|страниц=392}} * {{кĕнеке|автор=Гаммерман А. Ф., Гром И. И.|пуçелĕк=Дикорастущие лекарственные растения СССР|ссылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/gammerman1976_dikorast_lekarstv_rasten_sssr.djvu|место=М.|издательство=Медицина|год=1976|страницы=27—28|страниц=288}} * {{кĕнеке|автор=Егорова Т. В.|пуçелĕк=Арктическая флора СССР. Вып. III|ссылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/arkt_flora_sssr1966_3.djvu|ответственный=Сост. Т.&nbsp;В. Егорова, В.&nbsp;В. Петровский, А.&nbsp;И. Толмачёв, В.&nbsp;А. Юрцев; Под ред. А.&nbsp;И. Толмачёва|место=Л.|издательство=Наука|год=1966|страницы=40—163|страниц=176}} * {{кĕнеке|автор=Егорова Т. В.|пуçелĕк=Осоки СССР. Виды подрода ''Vignea''|ссылка=|место=М., Л.|издательство=Наука|год=1966|страницы=|страниц=266}} * {{кĕнеке|автор=Егорова Т. В.|пуçелĕк=Осоки (''Carex'' L.) России и сопредельных государств (в пределах бывшего СССР)|ссылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/egorova1999_osoki.djvu|место=СПб, Сент-Луис|издательство=Санкт-Петербургская ГХФА; Миссурийский ботанический сад|год=1999|страницы=|страниц=772}} * {{кĕнеке|автор=Егорова Т. В.|пуçелĕк=Флора Европейской части СССР. Сем. Осоковые —''Cyperaceae'' Juss. Том 2|ссылка=|место=Л.|издательство=Наука|год=1976|страницы=83—219|страниц}} * {{кĕнеке|автор=Каратыгин И. В.|пуçелĕк=Головнёвые грибы|ссылка=|место=Л.|издательство=Наука|год=1981|страницы=|страниц=213}} * {{ФлораСССР|автор=Кречетович В. И.|часть=Род 235. Осока — ''Carex''|том=3|стр=111—464}} * {{кĕнеке|автор=|пуçелĕк=Насекомые и клещи ― вредители сельскохозяйственных культур. Том III. Чешуекрылые. Часть 2|ссылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/nasekomie_vrediteli1999_3_2_cheshuekr.djvu|ответственный=Под ред. Кузнецова В. И|место=СПб.|издательство=Наука|год=1999|страницы=|страниц=216}} * {{кĕнеке|автор=Купревич В. Ф., Ульянищев В. И.|пуçелĕк=Определитель ржавчинных грибов СССР. Часть 1|ссылка=|место=Минск|издательство=|год=1975|страницы=|страниц=334}} * {{кĕнеке|автор=Левина Р. Е.|пуçелĕк=Морфология и экология плодов|ссылка=|место=Л.|издательство=Наука|год=1987|страницы=|страниц=160}} * {{кĕнеке|автор=Левина Р. Е.|пуçелĕк=Плоды|ссылка=|место=Саратов|издательство=|год=1967|страницы=|страниц=215}} * {{кĕнеке|автор=[[Маевский П. Ф.]]|пуçелĕк=Флора средней полосы Европейской части СССР. Изд. 9|ссылка=|место=Л.|издательство=|год=1964|страницы=|страниц=880}} * {{кĕнеке|автор=Мержеевская О. И.|пуçелĕк=Совки (Noctuidea) Белоруссии|ссылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/merzheevskaja1971_sovki_belorussii.djvu|место=Минск|издательство=Наука и техника|год=1971|страницы=|страниц=448}} * {{кĕнеке|автор=Мержеевская О. И., Литвинова А. Н., Молчанова Р. В.|пуçелĕк=Чешуекрылые (Lepidoptera) Белоруссии. Каталог|ссылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/merzheevskaja1976_lepidoptera_belorussii.djvu|место=Минск|издательство=Наука и техника|год=1976|страницы=|страниц=132}} * {{кĕнеке|автор=Нечаев А. П., Чекань В. С.|пуçелĕк=Типы дисперсии осок Нижнего Приамурья|ссылка=|место=Хабаровск|издательство=Растительный мир Дальнего Востока|год=1976|страницы=13—22|страниц}} * {{кĕнеке|автор=Никифоров Ю. В.|пуçелĕк=Алтайские травы-целители|ссылка=|место=Горно-Алтайск|издательство=Юч-Сумер – Белуха|год=1992|страницы=52—55|страниц=208}} * {{кĕнеке|автор=Серебряков И. Г.|пуçелĕк=Морфология вегетативных органов высших растений|ссылка=|место=М.|издательство=|год=1952|страницы=|страниц=391}} * {{кĕнеке|автор=Татаринов А. Г., Седых К. Ф., Долгин М. М.|пуçелĕк=Фауна европейского Северо-Востока России. Высшие разноусые чешуекрылые. Том VII, часть 2|ссылка=http://herba.msu.ru/shipunov/school/books/fauna_evr_sv2003_heterocera_7_2.djvu|место=СПб.|издательство=Наука|год=2003|страницы=|страниц=223}} * {{кĕнеке|автор=[[Тахтаджян А. Л.]]|пуçелĕк=Основы эволюционной морфологии покрытосеменных|ссылка=|место=М.; Л.|издательство=Наука|год=1964|страницы=|страниц=236}} * {{кĕнеке|автор=Тахтаджян А. Л.|пуçелĕк=Система и филогения цветковых растений|ссылка=|место=М.; Л.|издательство=Наука|год=1966|страницы=|страниц=611}} * {{кĕнеке|автор=Тахтаджян А. Л.|пуçелĕк=Система магнолиофитов|ссылка=|место=Л.|издательство=Наука|год=1987|страницы=|страниц=439}} * {{кĕнеке|автор=Ульянищев В. И.|пуçелĕк=Определитель ржавчинных грибов СССР. Часть 2|ссылка=|место=Л.|издательство=Наука|год=1978|страницы=|страниц=383}} * {{кĕнеке|автор=Школьник Ю. К.|пуçелĕк=Растения. Полная энциклопедия растений|ссылка|место=М.|издательство=ЭКСМО|год=2009|страницы=237|страниц=256|isbn=978-5-699-10969-2}} * {{статья|автор=Алексеев Ю. Е.|пуçелĕк=Жизненные формы осок|ссылка=|место=|издание=Бюл. МОИП. Отделение биологии|тип=Сб.|том=81|номер=4|год=1976|страницы=90—96|страниц=}} * {{статья|автор=Алексеев Ю. Е.|пуçелĕк=К морфологии вегетативных органов среднерусских осок (род ''Carex''). III|ссылка=|место=|издание=Бюл. МОИП. Отделение биологии|тип=Сб.|том=71|номер=6|год=1966|страницы=103—107|страниц=}} * {{статья|автор=Алексеев Ю. Е.|пуçелĕк=Филлоподия и афиллоподия как систематический признак осок секции ''Acutae'' Fries. Научный доклад высшей школы|ссылка=|место=|издание=Биологические науки|тип=Сб.|номер=12|год=1971|страницы=50—54|страниц=}} * {{статья|автор=Артюшенко З. Т., Коновалов И. Н.|пуçелĕк=Морфология плодов типа орех и орешек|ссылка=|место=|издание=Тр. Ботан. ин-та АН СССР|тип=Сб.|том=7|номер=2|год=1951|страницы=170—192|страниц=}} * {{статья|автор=|пуçелĕк=|ссылка=|место=М.|издательство=|издание=Биологическая флора Московской области|тип=Журнал|год=1980|номер=6|страницы=|страниц=221}} * {{статья|автор=Егорова Т. В.|пуçелĕк=Система и конспект осок подрода ''Carex'' Европейской части СССР|ссылка=|место=Л.|издательство=Наука||издание=Новости систематики высших растений|тип=Сб.|том=9|год=1972|страницы=64-95|страниц=}} * {{статья|язык=en|автор= (Егорова Т. В.) Egorova T. V.|пуçелĕк=Classification and summary of sedges of the subgenus ''Carex'' in the USSSR|ссылка=|место=|издательство=|издание=Novit. Sist|тип=Сб.|том=9|год=1972|страницы=64-95|страниц=}} * {{статья|автор=Каден Н. Н.|пуçелĕк=Типы плодов растений средней полосы европейской части СССР|ссылка=|место=|издательство=||издание=Ботан. журн|тип=Сб.|том=51|год=1965|страницы=775-787|страниц=}} * {{статья|пуçелĕк=Осоки|ссылка=http://cor.edu.27.ru/catalog/res/ed838283-168b-4a73-a1c2-f0f5f62ffe37/?from=3709fea8-1ff7-26a5-c7c0-32f1d04346a8&interface=catalog&class=54&subject=83|издание=Наука и жизнь|тип=Журнал|год=1977|номер=7|страницы=160}} * {{статья|автор=Селиванов А. И., Утемова Л. Д.|пуçелĕк=К анатомии корней осоковых в связи с изучением их микотрофности|ссылка=|место=|издательство=|издание=Учён. зап. Пермск. гос. пед. ин-та|тип=Сб.|том=68|год=1969|страницы=45—55|страниц=}} * {{статья|автор=Тахтаджян А. Л.|пуçелĕк=Подкласс Лилииды (''Liliidae''). Порядок 8. Осоковые (''Cyperales'')|ссылка=|место=М.|издание=Жизнь растений|тип=Сб.|том=8|год=1982|страницы=46—47|страниц=}} * {{кĕнеке|автор=Chater A. O.|пуçелĕк=Flora Europaea. ''Carex'' L. Vol. 5|ссылка|место=Cambridge|год=1980|страницы=290—323}} * {{кĕнеке|автор=Cronquist A.|пуçелĕк=An integrated system of classification of flowering plants|ссылка=|место=New York|издательство=|год=1981|страницы=|страниц=1262}} * {{кĕнеке|автор=Kükenthal G.|пуçелĕк=Das Pflanzenreich. ''Cyperaceae'' — ''Caricoideae''. H. 38|ссылка=|место=Leipzig|издательство=Engler A|год=1909|страницы=|страниц=824}} * {{кĕнеке|автор=Mackenzie K. K.|пуçелĕк=North American Flora. ''Cyperaceae'' — ''Cariceae''. Vol. 18, pt. 1—7|ссылка=|место=New York|год=1931, 1935|страницы=|страниц=478}} * {{кĕнеке|автор=Schnarf K.|пуçелĕк=Embryologie der Angiospermen|ссылка=|место=Berlin|год=1929|страницы=|страниц=684}} * {{статья|язык=en|автор=Cronquist A.|пуçелĕк=''Carex''. Vascular plants of the Pacific Northwest. Part 1. Vascular Cryptogams, Gymnosperms and Monotyledons|ссылка=|место=|издательство=Univ. Wash. Publ. Biol.|тип=Сб.|том=17|год=1977|страницы=220—245|страниц}} * {{статья|язык=|автор=Juguet M.|пуçелĕк=Polyembrionie ches le ''Carex arenaria'' L|ссылка|издание=Bul. Soc. Bot. Fr|тип=Сб|год=1966 (1967)|том=113|номер=9|страницы=448—452}} * {{статья|язык=en|автор=Kukkonen I.|пуçелĕк=Taxonomic studies on the genus ''Anthracoidea'' (''Ustilaginales'')|ссылка|издание=Ann. Bot. Soc. Zool.-Bot. Fenn. Vanamo|тип=Сб|год=1963|том=34|номер=3|страницы=1—222}} * {{статья|язык=en|автор=Kukkonen I.|пуçелĕк=The smuts of the genus ''Cintractia'' parasiting ''Kobresia'' species|ссылка|издание=Can. J. Bot|тип=Сб|год=1961|том=39|номер=1|страницы=155—164}} * {{статья|язык=en|автор=Kukkonen I., Timonen T.|пуçелĕк=Taxonomic Species of ''Ustilaginales'' especislly of the genus Anthracoidea, as tools in plant taxonomy|ссылка|издание=Simb. Bot. Upsall|тип=Сб|год=1979|том=22|номер=4|страницы=166—176}} * {{статья|язык=de|автор=Kunth C. S.|пуçелĕк=Enumeratio plantarum (Cyperographia synoptica)|ссылка=|издание=Stutgardiae; Tubingae|тип=Сб|год=1837|том=2|страницы=591|страниц=}} * {{статья|язык=de|автор=Kunth C. S.|пуçелĕк=Ueber die Natur des schlauchartigen Organs (urticulus), welches in der Gattung Carex das Pistill und später die Frucht einchüllt|ссылка=|издание=Wiegmann's Archiv Naturgeschichte|тип=Сб|год=1835|том=2|страницы=351—353|страниц=}} * {{статья|язык=en|автор=Leppic E. E.|пуçелĕк=''Dichromena ciliata'', a noteworthy entomophilous plant among ''Cyperaceae''|ссылка=|место=|издание=Amer. J. Bot|тип=Сб.|том=42|год=1955|страницы=455—458|страниц}} * {{статья|язык=en|автор=Murray D. F.|пуçелĕк=''Carex podocarpa'' and its allies in North America|ссылка=|место=|издание=Can. J. Bot|тип=Сб.|том=48|номер=2|год=1970|страницы=313—324|страниц}} * {{статья|язык=en|автор=Ohwi J.|пуçелĕк=''Cyperaceae'' Japonicae, I. A synopsis of the ''Caricoideae'' of Japan, including the Kuriles, Saghalin, Korea and Formosa|ссылка=|место=|издание=Mem. Coll. Sci. Kyoto Univ. Ser. B|тип=Сб.|том=11|номер=5|год=1936|страницы=229—530|страниц}} * {{статья|язык=en|автор=Patnaik S. N., Rath S. P.|пуçелĕк=Chromosomal evolution in ''Cyperaceae''|ссылка=|место=Patna, Delhi|издательство=R. P. Sinha, U. Sinha (ed.). Current approaches in cytogenetics|год=1983|страницы=123—133|страниц}} * {{статья|язык=en|автор=Robertson A.|пуçелĕк=A History of the classification of genus ''Carex''|ссылка|издание=Taxon|тип=Сб.|год=1979|том=28|номер=5—6|страницы=535—548}} * {{статья|язык=de|автор=Schneider M.|пуçелĕк=Untersuchungen über die Embryobildung und Entwicklung der ''Cyperaceae''|ссылка|издание=Beih. Bot. Centralbl|тип=Сб.|год=1932|том=49|номер=1|страницы=649—674}} * {{статья|язык=en|автор=Vlaming V., Proctor V.|пуçелĕк=Dispersal of aquatic organisms: viabilily of seeds recovered from the droppings of captive killdeer and mallard ducks|ссылка=|место=|издательство=Amer. J. Bot.|тип=Сб.|том=55|номер=1|год=1968|страницы=20—26|страниц}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * {{Из БСЭ|http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00056/07300.htm}} {{v|11|3|2010}} * {{ВТ-ЭСБЕ|Осока}} * [http://www.nic.funet.fi/pub/sci/bio/life/plants/magnoliophyta/magnoliophytina/liliopsida/cyperaceae/carex/index.html Осока] на www.nic.funet.fi {{V|23|2|2010}} * [http://humangarden.ru/florarus/florarus.php?letter=%CE ''Осока'']{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} в базе данных Электронный каталог сосудистых растений Азиатской России {{V|11|3|2010}} * [http://flower.onego.ru/voda/carex_3.html ''Осока''] в Энциклопедии декоративных садовых растений {{V|11|3|2010}} * [http://www.luzhok.ru/design/landshaft/art1275.html Осока] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100221231117/http://www.luzhok.ru/design/landshaft/art1275.html |date=2010-02-21 }} на www.luzhok.ru {{V|11|3|2010}} * [http://bestbees.ru/?q=node/72 Растения медоносы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210524102631/http://bestbees.ru/?q=node%2F72 |date=2021-05-24 }} на сайте «Пчёлы, цветы и здоровье» {{V|22|3|2010}} * {{Плантариум|41428|Осока|{{V|24|3|2010}}}} * [http://siberianherbs.ru/lekarstvennyie-rasteniya-dalnego-vostoka/15.html Осока] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090810062311/http://siberianherbs.ru/lekarstvennyie-rasteniya-dalnego-vostoka/15.html |date=2009-08-10 }} на сайте «Лекарственные растения Дальнего Востока» {{V|22|3|2010}} * [http://www.biodat.ru/db/rbp/rb.php?src=3&vid=27 Осоковые] в Красной книге России {{V|24|3|2010}} * [http://redbook.minpriroda.by/plantsearch4.html?cl=ОДНОДОЛЬНЫЕ (ЛИЛИОПСИДЫ) (MONOCOTYLEDONES (LILIOPSIDA))]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} в Красной книге Белоруссии {{V|24|3|2010}} * [http://www.chelrabochy.ru/archive-uro/20-12-06/3/A186343.DOC.html Урожайная газета — «растения-индикаторы»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321055458/http://www.chelrabochy.ru/archive-uro/20-12-06/3/A186343.DOC.html |date=2012-03-21 }} {{V|24|2|2010}} * [http://www.alfawit.info/8.htm WEB-энциклопедия «Биология»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100630101406/http://www.alfawit.info/8.htm |date=2010-06-30 }} {{V|24|2|2010}} * [http://shkolazhizni.ru/archive/0/n-27534/ Дачная фитопатология] {{V|24|2|2010}} * [http://priroda.clow.ru/text/1730.htm Растения и животные. Энциклопедия.] {{V|24|2|2010}} * [http://www.amjbot.org/cgi/content/abstract/86/4/547 «Mycorrhizal status of the genus Carex (Cyperaceae)»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100303035305/http://www.amjbot.org/cgi/content/abstract/86/4/547 |date=2010-03-03 }} {{V|22|3|2010}} * [http://www.sciencedirect.com/science?_ob=ArticleURL&_udi=B7XMR-4RR97B2-D&_user=10&_coverDate=04%2F30%2F2002&_rdoc=1&_fmt=high&_orig=search&_sort=d&_docanchor=&view=c&_searchStrId=1261084311&_rerunOrigin=google&_acct=C000050221&_version=1&_urlVersion=0&_userid=10&md5=db1a67b5ea2ec1223d05874880022d32 «Colonization of root systems of Carex flacca and C. pilulifera by Cortinarius (Dermocybe) cinnamomeus»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{V|22|3|2010}} * Jones, T. M., et al. 2010. Visual осоки Северной Америки [http://www.herbarium2.lsu.edu/aba/index.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131005210056/http://www.herbarium2.lsu.edu/aba/index.html |date=2013-10-05 }} [[Категори:Хăяхлисем]] [[Категори:Раççейĕн Европа пайĕнчи ӳсентăран]] [[Категори:Еврази флори]] [[Категори:Çурçĕр Америка флори]] [[Категори:Кăнтăр Америка флори]] [[Категори:Африки флори]] [[Категори:Австрали флори]] [[Категори:Сиплĕ ӳсентăрансем]] [[Категори:Капăрлатмалли ӳсентăрансем]] [[Категори:Ӳсентăрансем, алфавитпа]] lc7ur2v2r70dd8th6jxb1oirx551l5r 0 15626 873912 871236 2026-05-14T06:11:04Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873912 wikitext text/x-wiki '''Хушамат''' – пĕр [[йăх]]ран тухнине кăтартма пулăшакан хушма [[ят]]. ==Сăмах пулăвĕ== Ку [[сăмах]] чăн-чăн чăваш сăмахĕ. Вăл икĕ пайран тăрать: хушма тата ят. Вĕсем пĕрлешнипе хушамат сăмах пулса кайнă. ==Хушма ятсен кулленхи сăн-сăпачĕ== [[Вырăс]]сен йĕркипе йышăннă хушаматсем вырăнне кулленхи [[калаçу]]ра кулленхи хушаматсемпе (е хушма ятсемпе) усă кураççĕ. Вĕсене тĕпрен илсен çакăн пек ушкăнлама пулать: *Кĕлеткен е [[сăн-сăпат]]ăн паллисене кура: '''Вăрăм Павăл, Кăтра Кури, Сăмса Ваççи'''. *Йăхри паллă çынсен ячĕсемпе:''' Ишек Петти, Партас Шурри''' *Ашшĕ е, сайра-хутра, амăшĕ ячĕпе: '''Энтри Вовви, Петюк Сашши, Анна Толли''' *ĕçне кура: '''Платник Юркки, Çĕвĕç Валли''' *Чĕрчунсен, [[кайăк]]сен ячĕсемпе: '''Курак Саньки, Кашкăр Иванĕ''' *Çири е çумĕнчи пĕр-пĕр паллă япалине кура: '''Калуш Валли, Çăпата Вихтă'''рĕ. ==Хут çинчи хушаматсен историйĕ== Хут çинчи хушаматсен [[истор]]ийĕ чăвашсене [[тĕн]]е кертме пуçласан аталаннă. Вырăс переписчĕкĕсене вырăсла хушаматсем çывăх пулнă пирки вĕсем ытти халăх çыннисене те вырăсла вариантлă хушаматсемпе çырнă. Тĕне кĕртнĕ чухне те [[православи]] ятнех хунă. Малтанхи вăхăтра чăвашсем икĕ ятпа пурăннă, пĕри хут çинче, тепри – ял-йыш хушшинче. Хут çинчи ят тĕрлĕ налук тӳллеме, салтак кайма, [[Кантур]] ĕçĕсемпе çӳреме кирлĕ пулнă. [[Ял]]та хут ята ыттисем нумай чухне пĕлмен те. Ку йăла паянхи куна та чăваш ялĕсенче упранать. Ял варринче пĕр-пĕр çынтан хут çинчи ятпа ыйтсан сире тӳрех хуравлаймасан та пултараççĕ, анчах та ялти ятпа ыйтсан кирек кам та тӳрех калать. == Çавăн пекех == * [[Европа ячĕ]] * [[Двойная фамилия]] * [[Хĕр чухнехи хушамачĕ]] * [[Фамильная приставка]] * [[Фамильное окончание]] * [[Ят]] * [[Ашшĕ ячĕ]] * [[Идентификатор]] * [[Пай хан]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.spainproject.ru/ispanskie%20tradizii/ispanskie%20tradizii_imena%20i%20familii.htm Испан ячĕсем тата хушамачĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204112745/https://spainproject.ru/ispanskie%20tradizii/ispanskie%20tradizii_imena%20i%20familii.htm |date=2024-12-04 }} * [http://surname.pro/ Хушаматсем пулса тухни] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201204151916/http://surname.pro/ |date=2020-12-04 }} * [http://www.riksdagen.se/webbnav/index.aspx?nid=3322&doktyp=bet&rm=2006/07&bet=CU16&dok_id=GU01CU16 Швеци саккунĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070930214140/http://www.riksdagen.se/webbnav/index.aspx?nid=3322&doktyp=bet&rm=2006/07&bet=CU16&dok_id=GU01CU16 |date=2007-09-30 }} {{ref-sv}} * [http://www.gramota.ru/spravka/letters/?rub=rubric_104 Как склонять фамилии?] * [http://www.gramota.ru/spravka/letters/?rub=rubric_482 Особенности склонения фамилий и личных имен] * [http://kultura-prava.ru/index.php/2010-05-14-13-31-20/2010-05-14-13-38-02/158-2010-09-19-17-54-00.html ЗАКОНОДАТЕЛЬ О ФАМИЛИИ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170418040320/http://kultura-prava.ru/index.php/2010-05-14-13-31-20/2010-05-14-13-38-02/158-2010-09-19-17-54-00.html |date=2017-04-18 }} * [http://www.respublika.info/4263/interesting/article19075/ Если бы я был Бомбой…(жизнь людей с необычными фамилиями)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625104645/http://www.respublika.info/4263/interesting/article19075/ |date=2014-06-25 }}//РЭСПУБЛIКА — Новости Беларуси | Белорусские новости — № 85 (4263) — Суббота, 12 мая 2007 * [http://news.tut.by/society/219225.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161031223209/http://news.tut.by/society/219225.html |date=2016-10-31 }} По страницам телефонного справочника] {{ятсем}} [[Категори:Хушаматсем| ]] [[Категори:Генеалоги терминологийĕ]] [[Категори:Çынсен ячĕсем]] 2po5daeu3ti6a9ia7xb5fu8cake6sfz 0 25333 873915 871238 2026-05-14T07:07:24Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873915 wikitext text/x-wiki '''Чăваш Енĕн экономики''' «вăтаммисемпе» аутсайдерсем хушшшинче шутланать. Кашни çын шутне РШЯ (регионри пурнăç хакĕпе танлаштарнăскер), Раççейри вăтамринчен 54% шутланать. [[Раççей Федерацин Атăлçи федераци тăрăхĕ|Атăлçи федераци тăрăхĕнче]] кăтартусемпе начар аталаннă кӳршĕ [[Пенза облаçĕ|Пензăпа]] [[Киров облаçĕ|Киров]] [[облаç]]ĕсемпе, [[Атăл-Нухрат экономика районĕ]]нчи Мордва тата [[Мари Эл]] республикисенчен лайăхрах пулать. Ял хуçалăх индустринче РШЯ Раççей Федерацирин вăтам кăтартăвенчен икĕ хут лайăхрах (9,4 тата 4,9% танлаштарсан), РШЯ промăçлаха 31% парать (РФ вăтамран – 33,2%). == Пĕрлехи хыпар == Республика промăçлăхĕн тĕп отраçлĕ — машинăтаваслăх тата металлообработка: === [[Шупашкар]]та: === [[Прибор тăвакан савут]], [[Шупашкарти В. И. Чапаев ячĕллĕ ĕçлев пĕрлешĕвĕ]], Электроникăпа механика савучĕ, «Контур» савут (микросваркăпа микропайка валли инструмент, алмаз инструменчĕ, видеокассетăсем тата ур.), «Текстильмаш» (тĕрт станокĕсем), [[Шупашкарти промăçлăх тракторĕсен савучĕ]]<ref>[http://www.promtractor.ru УАО «Шупашкарти промăçлă тракторсен савучĕ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110814173059/http://www.promtractor.ru/ |date=2011-08-14 }}</ref>, ХАО НПВФ "Сварка<ref>[http://www.svarka21.ru ХАО НПВФ "Сварка]"</ref>, Электросила<ref>[http://www.silelectro.ru/%20 "Электросила"]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>, агрегат савучĕ<ref>[http://www.chaz.ru УАО «Шупашкарти агрегат завочĕ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100625045349/http://www.chaz.ru/ |date=2010-06-25 }}</ref>, цистернăсем тăвакан "Çеçпĕл" фирма, Суту-илӳ хатĕрсемтăвакан [http://www.abat.ru/"Торгтехника"], [http://www.elinox.ru/ "Элинокс"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120329203627/http://www.elinox.ru/ |date=2012-03-29 }} ; урăх хуласенче: «[[Чăвашкабель]]»<ref>[http://www.chuvashcable.ru АО «Шупашкарти кабель япалисен савучĕ Чăвашкабель»]</ref>, Элара<ref>[http://www.elara.ru Шупашкарти прибор тăвакан савут — УАО НПК «Элара»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110216042136/http://www.elara.ru/ |date=2011-02-16 }}</ref>, Электроаппаратура савучĕ<ref>[http://www.cheaz.ru ХАО «Шупашкарти электроаппаратура савучĕ»]</ref>, Электроникăпа механика савучĕ<ref>[http://zeim.ru УАО «Электроникăпа механика савучĕ»]</ref>Шупашкарти электромеханика савучĕ<ref>[http://chemz.ru ХАО «Шупашкарти электромеханика савучĕ»]</ref>, Электровиçев приборĕсен савучĕ «Электроприбор»<ref>[http://www.elpribor.ru Шупашкарти электроаппаратура савучĕ Электроприбор"]</ref>, Пăрăх савучĕ<ref>[http://www.chetz.ru/ Шупашкарти пăрăх савучĕ]</ref>, Меркурий НПК<ref>[http://www.npk-mercury.ru/ НПК "Меркурий]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Сĕнтĕрвăррире === Кабель савучĕ [[Сĕнтĕрвăрри]] хули; === Çĕмĕрлере === [[Çĕмĕрлери ятарлă автомобильсен савучĕ]] (промăçлă тракторсем, ял хуçалăх машинисемпе автомобильсем валли янтă пайсем)<ref>[http://www.shumerkaf.ru УАО «Çĕмĕрлери ятарлă автомобильсен завочĕ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101027145736/http://www.shumerkaf.ru/ |date=2010-10-27 }}</ref><ref>[http://www.specmobili.ru УАО «Çĕмĕрлери ятарлă автомобильсен завочĕ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171123004552/http://www.specmobili.ru/ |date=2017-11-23 }}</ref>, УАО «Çĕмĕрлери сăран-тир Фабрики». === Канашра === [[Канашри автоагрегат савучĕ]]<ref>[http://self.bus.ru/kaaz.htm УАО «Канашри автоагрегат завочĕ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090220160216/http://self.bus.ru/kaaz.htm |date=2009-02-20 }}</ref>, [[Канашри электропогрузчиксен савучĕ]]<ref>[http://www.elektrokar.ru УАО «Канашри электропогрузчик завочĕ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110228213418/http://www.elektrokar.ru/ |date=2011-02-28 }}</ref>, [[Канашри вакун юсав савучĕ]], Канашри технологи оснасткин савучĕ<ref>[http://www.kzto.splitstone.ru/%20 Канашри технологи оснасткин савучĕ]</ref> тата ур. === Куславкка === [[Куславккари автофургонсен комбиначĕ]]<ref>АУОТ [[«Куславккари автофургон комбиначĕ»]]</ref> вырнаçнă. == Улатăр == Улатăрта механика савучĕ ĕçлет. == Хими промăçлăхĕ == === Çĕнĕ Шупашкар === Хими промăçлăхĕ аталаннă («Химпром»<ref>[http://www.himprom.chuvashia.com Шупашкарти ĔП «Химпром»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080419104045/http://www.himprom.chuvashia.com/ |date=2008-04-19 }}</ref> , [[Çĕнĕ Шупашкар]]), Вăрнарти хутăш препартсен савучĕ; == Çăмăл промăçлăх: == [[Атăл текстиль компанийĕ]]<ref>[http://www.textil.chuvashia.com УАО «Текстильмаш»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080723104756/http://www.textil.chuvashia.com/ |date=2008-07-23 }}</ref> («Шупашкарти мамăк-хут комбиначĕ», «Лента»<ref>[http://www.lentacheb.ru АО «Лента»]</ref>, «Шупашкар трикотажĕ»), Шупашкарти мамăк фабрики, * УАО «Çĕнĕ Шупашкарти мамăк тĕртев фабрики „Пике“», Паха тĕрĕ<ref>[http://www.pahatere.ru ООО «Паха тĕрĕ»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181115113200/http://pahatere.ru/ |date=2018-11-15 }}</ref>. == Энергетика == [[Атăл]] çинче [[Чăвашэнерго]] шутне кĕрекен [[Шупашкар ГЭСĕ]] 800 МВт (проект хăвачĕ 1404 МВт) ĕçлет (халиччен те проектри хăватне çитермен). Çаплах, Чăвашэнерго шутне [[Шупашкарти ТЭЦ-2]] (çитнĕ хăвачĕ 460 МВт, 1270 Гкал/сех), [[Çĕнĕ Шупашкарти ТЭЦ-3]] (430 МВт, 1339 Гкал/сех), [[Шупашкарти ТЭЦ-1]] (12 МВт, 260 Гкал/сех), [[Улатăрти ТЭЦ]] (40 Гкал/сех) кĕрет. == Апат-çимĕç промăçлăхĕ == Апат-çимĕç промыçлăхĕнче [http://www.akkond.ru/ "Акконд"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101205004439/http://www.akkond.ru/ |date=2010-12-05 }} кондитер фабрики палăрса тăрать. Шупашкарпа Вăрнарта аш-какай тирпейлекен комбинатсем ĕçлеççĕ. «Чебоксарский» ликёрпа-водка савучĕ, Етĕрнери тата Сĕнтĕрвăрри спирт савучĕсем халь ĕçлемеççĕ. == Транспорт == Республикăра [[Шупашкар (аэропорт)|Шупашкар]] аэропорчĕ<ref>[http://gov.cap.ru/home/chuv_avia/ Шупашкар авиапредприятийĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090408205933/http://gov.cap.ru/home/chuv_avia/ |date=2009-04-08 }}</ref> ĕçлет. Чăваш Ен çĕрĕ витĕр федераци шайĕнчи [[Атăл (автомагистраль)|М7 «Атăл»]] автомобиль çулĕ иртет. Çаплах, «[[Шупашкар]]—[[Чĕмпĕр]]», «[[Çĕрпӳ]]—[[Хусан]]» тата республика автоçулсем (2342 [[çм]]) пур. * «[[Транс Çĕпĕр магистралĕ|Транссибăн]] Кăнтăр тĕлĕ» * Нефть пăрăхĕ [[Элмет]] — [[Чулхула]]-2,3 138000 тонна/тлк * [[Нижнекамск НПЗ]] — [[Элмет]] — [[Чулхула]] нефть пăрăхĕ - 1 2500 тн/тлк * [[Ямбург]] — Анăç чикĕ, [[Ямбург]] — [[Елец]]-1,2, [[Уренгой]] — [[Ужгород]], [[Уренгой]] — Центр-1,2, [[Ямбург]] — [[Тулă]]-1,2 тата [[Анат Турă]] — [[Пермь]] — [[Чулхула]] магистраль газ пăрăхĕсем. Пĕтĕм ĕçлевĕ — 810 млн м³/çек ЛЭПăн «[[Кострома ГРЭСĕ]]—[[Чулхула]]—[[Хусан]]—[[Зая ГРЭСĕ] инçе магистралĕ ĕçлет. == Банксем == Чăваш Енре пысăк Раççей банксем хăвăн филиалсем уçнă : Сбербанк РФ, ВТБ, Альфа-банк, Уралсиб т.ыт. Вырăнти банксем : {| class="wikitable" |+ Чăваш Енри банксем ! Банк ячĕ !! Хула !! Актив ( млн. тенке ), 1 ака 2011 !! Вырăн |- | Чувашкредитпромбанк || Шупашкар || 3 881 || 366 |- | Мегаполис || Шупашкар || 1 567 || 579 |- | ОБР || Шупашкар || 1 271 || 636 |- | Шумерлинский || Çĕмĕрле || 1 160 || 647 |- | Бизнес для бизнеса || Етĕрне || 674 || 760 |} == Вуламалли == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/main.asp?govid=24 Чăваш Республикин экономика ататланăвĕн, промăçлăхăн тата суту-илӳ министерстви] * [http://www.socpol.ru/atlas/portraits/chuv.shtml Чăваш Енĕн социаллă-экономикăллă портречĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130926204200/http://www.socpol.ru/atlas/portraits/chuv.shtml |date=2013-09-26 }} * [http://www.grani21.ru/news/ekonomika-chuvashii-idet-pravilnym-putem Чăваш Ен экономики тĕрĕс çулпа пырать] {{stub}} {{Чăваш Ен темăсенче}} [[Категори:Чăваш Ен]] h2to5hqi3p65jxf12eab2u118yonzlv 0 29281 873914 873654 2026-05-14T07:04:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873914 wikitext text/x-wiki '''Чăваш Енĕн футбол чемпионачĕ''' ({{lang-ru|Чемпионат Чувашии по футболу}}) - [[Чăваш Республики|Чăваш Енри]] профессионаллă мар футбол командисен ăмăртăвĕ. Турнира [[Чăваш Республики]]н футбол федерацийĕ ирттерет. == Мĕнпур çĕнтерӳçсем == {|Class="wikitable" width="70%" |- ! Сезон |bgcolor=gold align=center|'''Чемпион''' |bgcolor=silver align=center|'''2 вырăн''' |bgcolor=bronze align=center|'''3 вырăн''' |- |align=center|1937 | [[Азамат (футбол клубĕ)|«Темп» (Шупашкар)]] | «Спартак» ([[Шупашкар]]) | [[Етĕрне]] хулин команди |- |align=center|1940 | «Динамо» ([[Улатăр (хула)|Улатăр]]) | «Спартак» ([[Шупашкар]]) | «Восток» ([[Çĕмĕрле]]) |- |align=center|1946 | «Динамо» ([[Шупашкар]]) | «Спартак» (Шупашкар) | «Сталинец» (Шупашкар)<ref>''Футбол-86'' (Шупашкар, 1986) кĕнеке хыпарĕпе: 2. «Сталинец», 3. «Спартак» </ref> |- |align=center|1947 | «Динамо» (Шупашкар) | «Сталинец» (Шупашкар) | «Химик» (Шупашкар) |- |align=center|1948 | «Динамо» (Шупашкар) | «Локомотив» ([[Улатăр (хула) |Улатăр]]) | «Красная Звезда» ([[Çĕмĕрле]]) |- |align=center|1949 | «Динамо» (Шупашкар) | «Спартак» (Шупашкар) | «Локомотив» ([[Канаш]]) |- |align=center|1950 | «Химик» (Шупашкар) | «Сталинец» (Шупашкар) | «Красная Звезда» ([[Çĕмĕрле]]) |- |align=center|1951 | «Химик» (Шупашкар) | «Молния» (Шупашкар) | «Урожай» (Çĕмĕрле) |- |align=center|1952 | «Химик» (Шупашкар) | «Спартак» (Шупашкар) | «Молния» (Шупашкар)<ref>''Футбол-86'' (Шупашкар, 1986) кĕнеке хыпарĕпе: 1. Чапаев паççлкин (Шупашкар) команди, 2. «Молния» (Шупашкар), 3. «Урожай» (Çĕмĕрле) </ref> |- |align=center|1953 | Чапаев паçулкăн команди ([[Шупашкар]]) | «Красная Звезда» ([[Çĕмĕрле]]) | «Урожай» (Çĕмĕрле) |- |align=center|1954 | «Урожай» ([[Çĕмĕрле]]) | «Красная Звезда» (Çĕмĕрле) | «Энергия» (Шупашкар) |- |align=center|1955 | «Динамо» ([[Шупашкар]]) | «Красная Звезда» ([[Çĕмĕрле]]) | «Локомотив-ПРЗ» ([[Улатăр]]) |- |align=center|1956 | «Энергия» (Шупашкар) | «Локомотив» ([[Улатăр (хула) |Улатăр]]) | «Красная Звезда» (Çĕмĕрле) |- |align=center|1957 | «Энергия» (Шупашкар) | «Красная Звезда» (Çĕмĕрле) | «Зенит» (Улатăр)<ref> ''Футбол-86'' (Шупашкар, 1986) кĕнеке хыпарĕпе – Улатăр хулин команди </ref> |- |align=center|1958 | «Энергия» (Шупашкар) | «Авангард» (Шупашкар) | «Звезда» (Çĕмĕрле) |- |align=center|1959 | «Энергия» (Шупашкар) | «Звезда» (Çĕмĕрле) | «Знамя» (Шупашкар) |- |align=center|1960 | «Энергия» (Шупашкар) | «Звезда» (Çĕмĕрле) | «Знамя» (Шупашкар) |- |align=center|1961 | «Энергия» (Шупашкар) | «Локомотив» ([[Канаш]]) | «Трактор» (Шупашкар) |- |align=center|1962 | «Локомотив» ([[Канаш]]) | «Энергия» ([[Шупашкар]]) | «Машиностроитель» ([[Çĕмĕрле]]) |- |align=center|1963 | «Энергия» (Шупашкар) | «Машиностроитель» (Çĕмĕрле) | «Звезда» (Çĕмĕрле) |- |align=center|1964 | «Энергия» (Шупашкар) | «Звезда» (Çĕмĕрле) | «Знамя» (Шупашкар) |- |align=center|1965 | «Звезда» (Çĕмĕрле) | «Текстильщик» (Шупашкар) | «Трактор» (Шупашкар) |- |align=center|1966 | «Звезда» (Çĕмĕрле) | «Трактор» (Шупашкар) | «Волга» (Шупашкар) |- |align=center|1967 | «Трактор» (Шупашкар) | «Звезда» (Çĕмĕрле) | «Машиностроитель» (Шупашкар) |- |align=center|1968 | «Трактор» (Шупашкар) | «Волга» (Шупашкар) | «Текстильщик» (Шупашкар) |- |align=center|1969 | «Трактор» (Шупашкар) | «Темп» (Çĕмĕрле) | «Текстильщик» (Шупашкар) |- |align=center|1970 | «Спутник» ([[Улатăр]]) | «Звезда» ([[Çĕмĕрле]]) | «Текстильщик» ([[Шупашкар]]) |- |align=center|1971 | «Трактор» (Шупашкар) | «Луч» (Шупашкар) | «Спутник» (Улатăр) |- |align=center|1972 | «Трактор» (Шупашкар) | «Луч» (Шупашкар) | «Локомотив» ([[Канаш]]) |- |align=center|1973 | «Трактор» (Шупашкар) | «Спутник» (Улатăр) | «Заря» ([[Çĕнĕ Шупашкар]]) |- |align=center|1974 | «Трактор» (Шупашкар) | «Спутник» (Улатăр) | «Луч» (Шупашкар) |- |align=center|1975 | «Сталь» (Шупашкар) | «Заря» (Çĕнĕ Шупашкар) | «Спутник» (Улатăр) |- |align=center|1976 | «Сталь» (Шупашкар) | «Спутник» (Улатăр) | «Заря» (Çĕнĕ Шупашкар) |- |align=center|1977 | «Сталь» (Шупашкар) | «Трактор» (Шупашкар) | «Заря» (Çĕнĕ Шупашкар) |- |align=center|1978 | «Трактор» (Шупашкар) | «Спутник» (Улатăр) | «Заря» (Çĕнĕ Шупашкар) |- |align=center|1979 | «Заря» (Çĕнĕ Шупашкар) | «Волга» (Шупашкар) | «Трактор» (Шупашкар) |- |align=center|1980 | «Трактор» ([[Шупашкар]]) | «Спутник» ([[Улатăр]]) | «Текстильщик» (Шупашкар) |- |align=center|1981 | «Волга» (Шупашкар) | «Трактор» (Шупашкар) | «Спутник» (Улатăр) |- |align=center|1982 | «Трактор» (Шупашкар) | «Спутник» (Улатăр) | «Текстильщик» (Шупашкар) |- |align=center|1983 | «Волга» (Шупашкар) | «Спутник» (Улатăр) | «Луч» (Шупашкар) |- |align=center|1984 | «Текстильщик» (Шупашкар) | «Спутник» (Улатăр) | «Трактор» (Шупашкар) |- |align=center|1985 | «Трактор» (Шупашкар) | «Текстильщик» (Шупашкар) | «Спутник» (Улатăр) |- |align=center|1986 | «Трактор» (Шупашкар) | «Текстильщик» (Шупашкар) | «Волга» (Шупашкар) |- |align=center|1987 | «Трактор» (Шупашкар) | «Волга» (Шупашкар) | «Энергия» (Шупашкар) |- |align=center|1988 | «Текстильщик» (Шупашкар) | «Волга» (Шупашкар) | «Энергия» (Шупашкар) |- |align=center|1989 | «Волга» (Шупашкар) | «Спутник» (Улатăр) | «Трактор» (Шупашкар) |- |align=center|1990 | «Волга» (Шупашкар) | «Трактор» (Шупашкар) | «Сталь» (Шупашкар) |- |align=center|1991 | «Трактор» (Шупашкар) | «Волга» (Шупашкар) | «Рубин» (Хусан) |- |align=center|1992 | «Волга» ([[Шупашкар]]) | «Звезда» ([[Çĕмĕрле]]) | «Рубин» (Хусан) |- |align=center|1993 | «Волга» (Шупашкар) | «Трактор» (Шупашкар) | «Текстильщик» (Шупашкар) |- |align=center|1994 | «Трактор» (Шупашкар) | «Звезда» (Çĕмĕрле) | «Волга» (Шупашкар) |- |align=center|1995 | «Волга» (Шупашкар) | «Энергия» (Шупашкар) | «Трактор» (Шупашкар) |- |align=center|1996 | «Волга» (Шупашкар) | «Рубин» (Хусан) | «Спутник» (Улатăр) |- |align=center|1997 | «Энергия» (Шупашкар) | «Ротор» ([[Кӳкеç]]) | «Стандарт-Водоканал» (Шупашкар) |- |align=center|1998 | «Волга» (Шупашкар) | «Энергия» (Шупашкар) | «Звезда» (Çĕмĕрле) |- |align=center|1999 | «Волга» (Шупашкар) | ТД «Ельников» (Çĕнĕ Шупашкар) | «Спартак» (Шупашкар) |- |align=center|2000 | «Энергия» (Шупашкар) | «Волга» (Шупашкар) | «Звезда» ([[Çĕмĕрле]]) |- |align=center|2001 | «Волга» (Шупашкар) | «Энергия» (Шупашкар) | «Звезда» ([[Çĕмĕрле]]) |- |align=center|2002 | «Энергия» (Шупашкар) | «Волга» (Шупашкар) | «РДЮСШ-Металлист» (Шупашкар) |- |align=center|2003 | «Химик» ([[Вăрнар]]) | «Звезда» ([[Çĕмĕрле]]) | «СК Центр» (Шупашкар) |- |align=center|2004 | «Звезда» ([[Çĕмĕрле]]) | «Химик-ВЗСП» ([[Вăрнар]]) | «Волга-ТАВ» (Шупашкар) |- |align=center|2005 | «Химик» ([[Вăрнар]]) | «ЗЭиМ-Лайн» (Шупашкар) | «Рубин» ([[Етĕрне]]) |- |align=center|2006 | «Рубин» ([[Етĕрне]]) | «Химик» ([[Вăрнар]]) | «ЗЭиМ-Лайн» (Шупашкар) |- |align=center|2007 | «Волга-ТАВ» (Шупашкар) | «ЗЭиМ-Лайн» (Шупашкар) | «Рубин» ([[Етĕрне]]) |- |align=center|2008 | «Динамо» (Шупашкар) | «Рубин» ([[Етĕрне]]) | «Крылья» (Шупашкар) |- |align=center|2009 | ФК «[[Шумерля]]» (Çĕмĕрле) | «Динамо» (Шупашкар) | ФК «[[Ибреси]]» (Йĕпреç) |- |align=center|2010 | ФК «[[Ибреси]]» | «Химик-Август» ([[Вăрнар]]) | ФК «Чебоксары» (Шупашкар) |- |align=center|2011 | «Химик-Август» ([[Вăрнар]]) | ОМОН ({{lang-ru|ОМОН}} [[Шупашкар]]) | «[[Йĕпреç]]» |- |align=center|2012 | «Динамо» (Шупашкар) | «Химик-Август» ([[Вăрнар]]) | ОМОН (Шупашкар) |- |align=center|2013 | «Динамо» (Шупашкар) | «Химик-Август» ([[Вăрнар]]) | ОМОН (Шупашкар) |- |2014 |«Динамо» (Шупашкар) |«Химик-Август» ([[Вăрнар]]) |ФК «[[Шумерля]]» (Çĕмĕрле) |- |2015 |«Химик-Август» ([[Вăрнар]]) |«Динамо» (Шупашкар) |ФК «[[Шумерля]]» (Çĕмĕрле) |- |2016 |«Динамо» (Шупашкар) |«Химик-Август» ([[Вăрнар]]) |ФК «Шумерля-ШЗСА» (Çĕмĕрле) |- |2017 |«Химик-Август» ([[Вăрнар]]) |ФК «Шумерля-ШЗСА» (Çĕмĕрле) |«Динамо» (Шупашкар) |- |2018 |«Химик-Август» ([[Вăрнар]]) |«Спартак» (Шупашкар) |«БоМиК» ([[Çĕрпӳ]]) |- |2019 |«Химик-Август» ([[Вăрнар]]) |«Спартак» (Шупашкар) |«СШ по футболу» (Шупашкар) |- |2020 |«Спартак» (Шупашкар) |«Химик-Август» ([[Вăрнар]]) |ФК «Шумерля-ШЗСА» (Çĕмĕрле) |- |2021 |«Химик-Август» ([[Вăрнар]]) |«Ротор» ([[Кӳкеç]]) |ФК «Шумерля-ШЗСА» (Çĕмĕрле) |- |2022 |«БоМиК» ([[Çĕрпӳ]]) |ФК «Шумерля-ШЗСА» (Çĕмĕрле) |«Рубин-Ядринмолоко» (Етĕрне) |- |2023 ||Связной Альянс-ШЗСА (Çĕмĕрле/Пăрачкав)||Локомотив (Канаш) ||Спартак-Ядринмолоко (Шупашкар) |} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == * [http://reg-fut.narod.ru/chu-his.htm Все призеры чемпионата и обладатели Кубка Чувашии]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-ru}} * [http://www.rfs21.ru/pagess83.htm Страница Федерации футбола Чувашской республики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120521004040/http://www.rfs21.ru/pagess83.htm |date=2012-05-21 }} {{ref-ru}} * [http://sports21.ru/index.php/futbol Результаты сезона 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120102165443/http://www.sports21.ru/index.php/futbol |date=2012-01-02 }} {{ref-ru}} * Футбол-86 / Авт.-сост. В. П. Крысин и П. А. Крысин. - Шупашкар, 1986. - С. 69-70 == Каçăсем == * [http://rfs21.ru/# Чăваш Енĕн фитболĕ] * [http://moygorod-online.ru/sport/sport_7417.html После десяти лет перерыва в Чувашии появилась своя сборная по футболу]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://footcom.ru/interviews.php?page=20 Самая большая проблема - отсутствие команды мастеров] * [http://ru.ask.com/web?q=%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%B8&qsrc=999&l=sem&siteid=11007&qenc=utf-8&ifr=1&ad=semA&an=google_s&mty=b&kwd=%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%B8&net=g&cre=40067345288&pla=&mob=&sou=s&aid=&adp=3o3&kwid=5230200297&agid=6568093808 Чăваш Енри футбол] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304084851/http://ru.ask.com/web?q=%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%B8&qsrc=999&l=sem&siteid=11007&qenc=utf-8&ifr=1&ad=semA&an=google_s&mty=b&kwd=%D1%84%D1%83%D1%82%D0%B1%D0%BE%D0%BB%20%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0%D1%88%D0%B8%D0%B8&net=g&cre=40067345288&pla=&mob=&sou=s&aid=&adp=3o3&kwid=5230200297&agid=6568093808 |date=2016-03-04 }} {{football-stub}} {{Раççей регионĕсен тăваттăмĕш дивизионри футбол чемпионачĕсем}} [[Категори:Чăваш Енĕн футболĕ]] [[Категори:Чăваш Енĕн спортри ăмăртăвĕсем]] [[Категори:Раççей регионĕсен футбол чемпионачĕсем|Чăваш Ен]] rpqlfahx4zog0tkt1qi4sxn19ok3qe5 0 29810 873911 835703 2026-05-14T06:04:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873911 wikitext text/x-wiki '''Хусах-хурах''' — паллă ача [[вăййи]]. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * «Казаки-разбойники» кĕнекере {{кĕнеке |автор = В. Володченко, В. Юмашев |пуçелĕк = Выходи играть во двор |яваплă = |каçă = |вырăн = М. |издательство = Молодая гвардия |çул = 1984 |том = |страниц = 126 |страницы = 107-112 |isbn = 5-235-00465-5 }} * «Казаки-разбойники» кĕнекере {{кĕнеке |автор = Якуб С. |пуçелĕк = Вспомним забытые игры |яваплă = |каçă = |вырăн = М. |издательство = Детская литература |çул = 1988 |том = |страниц = 159 |страницы = 66 — 76 |isbn = 5-08-001116-5 }} * [http://www.ozhegov.org/words/11600.shtml «Казаки-разбойники» в Толковом словаре Ожегова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100213051322/http://www.ozhegov.org/words/11600.shtml |date=2010-02-13 }} * Игра «Казаки-разбойники» на форуме сайта [http://www.76-82.ru/games_out/363.html Энциклопедия нашего детства]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * «Казаки-разбойники» на [http://howtoplay.ru/index.php?n=502 Сайте о детских играх] * «Казаки-разбойники» на [http://www.kis-brys.ru/t/321/l/0 Сайте о дворовых играх] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140221031436/http://www.kis-brys.ru/t/321/l/0 |date=2014-02-21 }} [[Категори:Картишри вăйăсем]] [[Категори:Урамри вăйăсем]] [[Категори:Ача вăййисем]] gp8jy15dj48ori7i36s86z2x1jd46v1 10 48811 873903 551504 2026-05-14T02:33:07Z CommonsDelinker 188 Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl 873903 wikitext text/x-wiki {{ {{{1<noinclude>|ялавлани/ялав</noinclude>}}} | alias = Вьетнам | flag alias = Flag of Vietnam.svg | flag alias-1945 = Old Flag Of Vietnam.svg | flag alias-1890 = Flag of South Vietnam.svg | flag alias-1920 = Second flag of the Nguyen Dynasty.svg | flag alias-юг = Flag of South Vietnam.svg | flag alias-НФОЮВ = Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg | flag alias-Индокитай = Flag of Colonial Vietnam.svg | variant = {{{variant|}}} <noinclude> | var1 = 1890 | var2 = 1920 | var3 = 1945 | var4 = кăнтăр | var5 = НФОЮВ | var6 = Индокитай </noinclude> | пысăкăш = {{{пысăкăш|}}} }}<noinclude> [[bg:Шаблон:Флагификация/Виетнам]] </noinclude> bdkm9ipz1n99e6bxsjjoxn5hgq8alg5 0 61519 873888 872730 2026-05-13T15:23:45Z SpinnerLaserzthe2nd 31694 ([[c:GR|GR]]) [[File:Pic Doppleschwand.png]] → [[File:CHE Doppleschwand COA.svg]] 873888 wikitext text/x-wiki {{Швейцари тăрăхĕ |Чăвашла ячĕ = Энтлебух (тытăмлани) |Тăван ячĕ = Entlebuch (Amt) |Герб = CHE Wahlkreis Entlebuch COA.svg |Вырнаçу = Karte_Bezirk_Entlebuch.png |Патшалăх = [[Швейцари]] |Кантон = [[Люцерн]] |Центр = [[Шюпфхайм (Люцерн)|Шюпфхайм]] |Лаптăк = 410,13 |Пурăнан халăх = 18&nbsp;384 |Официаллă код = 0301 |Автомобиль кочĕ = LU }} '''Энтлебух''' ({{lang-de|Entlebuch (Amt)}}) — [[Швейцари|Швейцарири]] [[Швейцари тăрăхĕ|тăрăх]]. Тăрăх центрĕ — [[Шюпфхайм (Люцерн)|Шюпфхайм]] хула. Тăрăх [[Люцерн]] [[Швейцарин администрациллĕ пайланăвĕ|кантонне]] кĕрет. Лаптăкĕ — 410,13 км². 18&nbsp;384 çын пурăнать. [[Хăйтытăмлă субъектăн идентификаци кочĕ|Официаллă код]] — ''0301''. == Тăрăх коммунисем == <div style="padding:1em 20px 1em 20px; color:#000000;text-align:left;"> {| border="1" cellpadding="5" cellspacing="0" style="border-collapse:collapse;" ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Герб ! align="left" bgcolor="#EFEFEF" | Коммуна ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Пурăнан халăх<br /><small>(2005)</small> ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" | Площадь<br /> км² ! align="center" bgcolor="#EFEFEF" |[[Хăйтытăмлă субъектăн идентификаци кочĕ|Официаллă код]] |- | align="center" | [[File:CHE Doppleschwand COA.svg|35px|[[Допплешванд]]]] || [[Допплешванд]] || align="center" | 697|| align="right" | 6,95|| align="center" | 1001 |- | align="center" | [[File:Pic_Entlebuch.png|35px|[[Энтлебух (Люцерн)|Энтлебух]]]] || [[Энтлебух (Люцерн)|Энтлебух]] || align="center" | 3329|| align="right" | 56,90|| align="center" | 1002 |- | align="center" | [[File:CHE Escholzmatt COA.svg|35px|[[Эшольцмат]]]] || [[Эшольцмат]] || align="center" | 3210|| align="right" | 61,29|| align="center" | 1003 |- | align="center" | [[File:CHE Fluehli COA.svg|35px|[[Флюли]]]] || [[Флюли]] || align="center" | 1830|| align="right" | 108,24|| align="center" | 1004 |- | align="center" | [[File:CHE Hasle LU COA.svg|35px|[[Хасле (Люцерн)|Хасле]]]] || [[Хасле (Люцерн)|Хасле]] || align="center" | 1724|| align="right" | 40,33|| align="center" | 1005 |- | align="center" | [[File:CHE Marbach LU COA.svg|35px|[[Марбах (Люцерн)|Марбах]]]] || [[Марбах (Люцерн)|Марбах]] || align="center" | 1193|| align="right" | 45,10|| align="center" | 1006 |- | align="center" | [[File:Pic_Romoos.png|35px|[[Ромос]]]] || [[Ромос]] || align="center" | 735|| align="right" | 37,24|| align="center" | 1007 |- | align="center" | [[File:Pic_Schuepfheim.png|35px|[[Шюпфхайм (Люцерн)|Шюпфхайм]]]] || [[Шюпфхайм (Люцерн)|Шюпфхайм]] || align="center" | 3749|| align="right" | 38,37|| align="center" | 1008 |- | align="center" | [[File:Coat of arms of Werthenstein.svg|35px|[[Вертенштайн]]]] || [[Вертенштайн]] || align="center" | 1917|| align="right" | 15,80|| align="center" | 1009 |- style="background-color:#EFEFEF;" | align="center" | | '''Пурĕпе''' (9) || align="center" | 18&nbsp;384|| align="right" | 410,13|| align="center" | 0301 |} == Каçăсем == {{Switzerland-geo-stub}} {{Люцерн тăрăхĕсем}} {{Швейцари:Энтлебух тытăмлани:Хуласем}} [[Категори:Люцерн (кантон)]] [[ru:Энтлебух (управление)]] da1b7ctxeiej7652qupql1pvsjdla98 0 61529 873887 677107 2026-05-13T15:23:04Z SpinnerLaserzthe2nd 31694 ([[c:GR|GR]]) [[File:CHE Doppleschwand COA.png]] → [[File:CHE Doppleschwand COA.svg]] 873887 wikitext text/x-wiki {{ПВ |статус=Коммуна |чăвашла çĕлĕк=Допплешванд |тăван çĕлĕк=Doppleschwand |патшалăх=Швейцари |регион тĕсĕ=кантон (Швейцари) |регион=Люцерн (кантон) |регион тапăлра=Люцерн (кантон) |район тĕсĕ=тăрăх |район=Энтлебух (тытăмлани) |район тапăлра=Энтлебух (тытăмлани) |община тĕсĕ= |община= |община тапăлра= |пăхăну= |герб=CHE Doppleschwand COA.svg |ялав= |герб анлăшĕ= |ялав анлăшĕ= |lat_dir=N|lat_deg=47|lat_min=1|lat_sec=6 |lon_dir=E|lon_deg=8|lon_min=3|lon_sec=19 |CoordAddon= |CoordScale= |ЯндексКартти= |патшалăх картти= |регион картти= |район картти= |патшалăх карттин пысăкăшĕ= |регион карттин пысăкăшĕ= |район карттин пысăкăшĕ= |шалти пайлану= |пуçлăх тĕсĕ=Бургомистр |пуçлăх= |никĕсленĕ вăхăт= |пĕрремĕш асăну= |малтанхи ятсем= |статус= |лаптăк=6.95 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ=751 |çӳллĕш тĕсĕ= |климат= |официаллă чĕлхе=нимĕç чĕлхи |официалл чĕлхе-ref= |пурăнан халăх=713 |çырав çулĕ=2006 |йышлăх= |агломераци= |наци йышĕ= |конфесси йыйĕ= |этнохороним= |вăхăт тăрăхĕ=+1 |DST=пур |телефон кочĕ= |почтă индексĕ=6112 |почтă индексĕсем= |автомобиль кочĕ=LU |идентификатор тĕсĕ=Хăйтытăмлă субъектăн идентификаци кочĕ{{!}}Официаллă код |цифрăллă идентификатор=1001 |категори Commons-ра=Doppleschwand |сайт=http://www.doppleschwand.ch |сайт чĕлхи=de |сайт чĕлхи 2= |сайт чĕлхи 3= |сайт чĕлхи 4= |сайт чĕлхи 5= |add2n= |add2= |add3n= |add3= }} '''Допплешванд''' ({{lang-de|Doppleschwand}}) — [[Швейцари|Швейцарири]] коммуна, [[Гларус (кантон)|Гларус]] [[Швейцарин администрациллĕ пайланăвĕ|кантонне]] кĕрет. 713 çын (2006, [[раштав, 31]]) пурнать. [[Хăйтытăмлă субъектăн идентификаци кочĕ|Официаллă код]] — ''1001''. == Каçăсем == * [http://www.doppleschwand.ch Официаллă страница] {{Швейцари:Энтлебух тытăмлани:Хуласем}} {{Switzerland-geo-stub}} [[Категори:Люцерн хулисем]] cowswwwouv2guton2jizilh9bb7d4va 0 72334 873896 873401 2026-05-13T18:28:41Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873896 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Терехова}} {{Театр ĕçченĕ |Ят = Маргарита Терехова |Ӳкерчĕк = Margarita Terekhova 2003.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă чухнехи ят = Маргарита Борисовна Терехова |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Туринск|Туринскре}}, [[Свердловск облаçĕ]], [[РСФСР]], [[СССР]] |Професси = XX, XXI ĕм. совет, раççей актриси <br>режиссёрĕ |Гражданлăх = {{ялавлани|СССР}}→{{ялавлани|Раççей}} |Хастар çулсем = [[1964]]—[[2005]] |Театр = [[Моссовет ячĕллĕ театр|Моссовет ячĕллĕ МАДТ]] |Чыславсем = [[Гран-при]] - ТКФ, [[Сан-Ремо]],<br>ТКФ парни - [[Руан]],<br> ТКФ парни - [[Брюгге]],<br> {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{Хисеп орденĕ}} {{!}}} {{{!}} style="background: transparent" {{!}}{{РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ|1976}}{{!!}}{{РФ халăх артисчĕ|1996}} {{!}}} |imdb_id = 0855486 }} '''Маргари́та Бори́совна Те́рехова''' ([[1942]], [[çурла, 25]], [[Туринск]], [[Свердловск облаçĕ]]) — совет, раççей [[Актёр|актриси]] тата [[театр]]па [[Киноӳнер|кино]] [[режиссёр]]ĕ. РСФСР тава тивĕçлĕ артисчĕ (21.12.1976), [[РФ халăх артисчĕ]] ([[1996]]).<ref>[http://document.kremlin.ru/page.aspx?1204647 Указ Президента РФ от 22 октября 1996 г. № 1062 «О присвоении почётных званий Российской Федерации»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150110162438/http://document.kremlin.ru/page.aspx?1204647 |date=2015-01-10 }}</ref> == Биографи == 1942 çулхи çурлан 25-мешĕнче Свердловск облаçĕн Туринск хулинче Облаç драмтеатрĕн Борис Тереховпа Галина Томашевич актёрĕсен çемьинче çуралнă. Шкула ылтăн медальпе вĕçленĕ. [[1959]] çулта [[Ташкент университечĕ|Ташкент университечĕн]] физика-математика факультетне вĕренме кĕнĕ. Иккĕ çул вĕреннĕ хыççăн, университета пăрахса , [[Мускав]]а тухса кайнă, унта вăл [[Моссовет ячĕллĕ театр]] çумĕнчи [[Завадский Юрий Александрович|Ю. А. Завадскин]] шкул-студине вĕренме кĕнĕ <ref name="vokrugtereh">{{cite web | url = http://www.vokrug.tv/person/show/Margarita_Terehova/ | title = Маргаритa Тереховa | author = | date = | work = | publisher = ВокругТВ | accessdate = 2015-03-20 | lang = | archiveurl = | archivedate = }}</ref>. Вĕренсе пĕтерсен, [[1964 çул театрта|1964 çулта]], Моссовет ячĕллĕ театр актриси пулса тăнă, унăн сцени çинче нумай çул хушши ĕçленĕ. [[1983 çул театрта|1983]] - [[1987 çул театрта|1987 çулсенче]] актриса [[Тальков Игорь Владимирович|Игорь Тальковпа]] пĕрле йĕркеленĕ «Балаганчик» театр коллективĕнче вăй хунă<ref name="rianovtereh">{{cite web | url = http://ria.ru/spravka/20120825/729358019.html | title = Биография Маргариты Тереховой | author = | date = | work = | publisher = РИА Новости | accessdate = 2015-03-18 | lang = | archiveurl = | archivedate = }}</ref>. == Театрти ĕçĕсем == === [[Актёр|Актриса]] === * [[1964]] — «Цезарь и Клеопатра» ([[Шоу Джордж Бернард|Б. Шоу]]) — ''[[Клеопатра]]'' * «Сверчок» — ''Зуля'' * [[1968]] — «Глазами клоуна» ([[Бёлль Генрих Теодор|Г. Бёлль]]) — ''Мари'' * [[1971]] — «Петербургские сновидения» ([[Достоевский, Фёдор Михайлович|Ф. М. Достоевский]]) — ''Софья Семёновна Мармеладова'' * [[1977]] — «Царская охота» ([[Зорин Леонид Генрихович|Л. Г. Зорин]]) — ''[[Елизавета Петровна|Елизавета]]'' * [[1979]] — «Тема с вариациями» ([[Алёшин Самуил Иосифович|С. И. Алёшин]]) — ''Любовь Сергеевна'' * «Дальше — тишина» — ''Рода'' * «Поединок века» — ''Адель'' * «Дом на песке» — ''Валя'' * «Когда пройдёт пять лет» ([[Гарсиа Лорка, Федерико|Г. Лорка]]) — ''Маска'' * [[Милый друг (роман)|«Милый друг»]] ([[Мопассан, Ги де|Г. Мопассан]]) — ''Виржини Вальтер'' * "Женщина в песках" (Кобо Абэ) – Женщина === [[Режиссёр]] === * «Когда пройдёт пять лет» (Г. Лорка) == Фильмографи == === Актёр ĕçĕсем === {{div col}} * {{çул кинора|1965}} — [[Здравствуй, это я! (фильм)|Здравствуй, это я!]] — ''Таня'' * {{çул кинора|1966}} — [[Бегущая по волнам (фильм, 1967)|Бегущая по волнам]] (СССР-Болгария) — ''Фрэзи Грант'' * {{çул кинора|1970}} — [[Белорусский вокзал (фильм)|Белорусский вокзал]] — ''Наташа Шипилова'' * 1970 — [[И эти губы, и глаза зелёные…]] — ''Джоан'' * {{çул кинора|1972}} — [[Моя жизнь (фильм, 1972)|Моя жизнь]] — ''Маша Должикова'' * 1972 — [[Монолог (фильм, 1972)|Монолог]] — ''Тася Сретенская'' * 1972 — [[Четвёртый (фильм)|Четвёртый]] — ''женщина, которую Он любил'' * {{çул кинора|1973}} — [[Детство. Отрочество. Юность (фильм, 1973)|Детство. Отрочество. Юность]] — ''Наталья Николаевна'' * {{çул кинора|1974}} — [[Сергеев ищет Сергеева (фильм, 1974)|Сергеев ищет Сергеева]] — ''Таня, девушка Юрия'' * 1974 — [[Зеркало (фильм, 1974)|Зеркало]] — ''Наталья / Мария'' * 1974 — [[Москва, любовь моя]] — ''роль из фильма вырезана''<ref>[http://kinoart.ru/archive/2013/04/aktrisa-tarkovskogo Актриса Тарковского ]</ref><ref>[https://books.google.com.ua/books?id=EINRDQAAQBAJ&pg=PT469&lpg=PT469&dq=%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0,+%D0%BB%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D1%8C+%D0%BC%D0%BE%D1%8F+%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B0&source=bl&ots=THjgv7jkCM&sig=6FP-mPWf_Yk3f8IXLUbxzE5siPo&hl=ru&sa=X&ved=0ahUKEwjO_eK_5L_TAhWCBZoKHb2MAYwQ6AEIRzAH#v=onepage&q=%D0%9C%D0%BE%D1%81%D0%BA%D0%B2%D0%B0%2C%20%D0%BB%D1%8E%D0%B1%D0%BE%D0%B2%D1%8C%20%D0%BC%D0%BE%D1%8F%20%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B5%D1%85%D0%BE%D0%B2%D0%B0&f=false «Из первых уст…»]</ref> * {{çул кинора|1975}} — [[На всю оставшуюся жизнь (фильм)|На всю оставшуюся жизнь]] — ''Фаина, учительница'' * 1975 — [[Рикки-Тикки-Тави (фильм)|Рикки-Тикки-Тави]] (СССР-Индия) — ''Маргарет Лоусон'' * 1975 — [[Доверие (фильм, 1975)|Доверие]] — ''[[Александра Коллонтай]]'' * {{çул кинора|1976}} — [[Бриллианты для диктатуры пролетариата (фильм)|Бриллианты для диктатуры пролетариата]] — ''Вера'' * 1976 — [[Синяя птица (фильм, 1976)|Синяя птица]] (СССР-США) — ''Молоко'' * 1976 — [[Пока стоят горы (фильм)|Пока стоят горы]] — ''Катя'' * 1976 — [[Дневной поезд (фильм)|Дневной поезд]] — ''Вера Карцева'' * {{çул кинора|1977}} — [[Кто поедет в Трускавец (фильм)|Кто поедет в Трускавец]] — ''Она'' <small>(озвучила другая актриса)</small> * 1977 — [[Собака на сене (фильм)|Собака на сене]] — ''графиня Диана де Бельфлор'' * 1977 — [[Мама, я жив]] (СССР, ГДР) — ''Светлана'' * {{çул кинора|1978}} — [[Игроки (фильм, 1978)|Игроки]] — ''Аделаида Ивановна'' * 1978 — [[Дети как дети (фильм)|Дети как дети]] — ''Вера'' * 1978 — [[Расписание на послезавтра (фильм)|Расписание на послезавтра]] — ''Антонина Сергеевна, учительница'' * 1978 — [[Аист (фильм)|Аист]] — ''Дорина'' * 1978 — [[Д’Артаньян и три мушкетёра]] — ''[[Леди Винтер|Миледи Винтер]]'' * {{çул кинора|1979}} — [[Мужчины и женщины (фильм)|Мужчины и женщины]] — ''Надежда Сергеевна'' * {{çул кинора|1980}} — [[Санта Эсперанса (фильм)|Санта Эсперанса]] — ''Исабель'' * 1980 — [[Благочестивая Марта (фильм)|Благочестивая Марта]] — ''донья Марта'' * 1980 — [[История кавалера де Гриё и Манон Леско (фильм, 1980)|История кавалера де Гриё и Манон Леско]] — ''[[Манон Леско]]'' * {{çул кинора|1980}} — [[Тайна Эдвина Друда (телеспектакль)|Тайна Эдвина Друда]] — ''Елена'' * {{çул кинора|1981}} — «Девочка, где ты живешь?» (телефильм не сохранился)<ref>[http://kinoart.ru/archive/2013/04/aktrisa-tarkovskogo Актриса Тарковского ]</ref> * {{çул кинора|1982}} — [[Давай поженимся (фильм)|Давай поженимся]] — ''Елена Воронова'' * {{çул кинора|1983}} — [[Всё могло быть иначе (фильм)|Всё могло быть иначе]] — ''Дарина Санду'' * 1983 — [[За синими ночами]] — ''Ольга'' * {{çул кинора|1986}} — [[Русь изначальная (фильм)|Русь изначальная]] — ''[[Феодора (святая императрица)|Феодора]]'' * {{çул кинора|1988}} — [[Диссидент (фильм)|Диссидент]] — ''редактор'' * {{çул кинора|1989}} — [[Зелёный огонь козы (фильм)|Зелёный огонь козы]] — ''Елена, мать Никиты'' * 1989 — [[Оно (фильм, 1989)|Оно]] — ''Анелька Лядоховская'' * 1989 — [[Отче наш (фильм)|Отче наш]] — ''женщина с ребёнком'' * {{çул кинора|1990}} — [[Сломанный свет (фильм)|Сломанный свет]] — ''Катюша'' * 1990 — [[Только для сумасшедших]] — ''Рита, медсестра'' * {{çул кинора|1991}} — [[Откровение Иоанна Первопечатника]] — ''Анастасия Садовская'' * {{çул кинора|1990}} — [[Посредине мира]] — ''мать Арсения Тарковского, мать Андрея Тарковского, [[Анна Ахматова]], [[Марина Цветаева]]'' * {{çул кинора|1992}} — «Господи, прости нас, грешных» <ref>[http://kinoart.ru/archive/2013/04/aktrisa-tarkovskogo Актриса Тарковского ]</ref> * {{çул кинора|1994}} — [[Запретный плод (фильм)|Запретный плод]] / ''Забраненият плод'' (Болгария) * {{çул кинора|1995}} — [[Тропа (фильм)|Тропа]] — ''тётя'' * {{çул кинора|1996}} — [[Короли российского сыска]] — ''Марфа Петровна Морозова, вдова миллионера * {{çул кинора|2005}} — [[Чайка (фильм, 2005)|Чайка]] — ''Ирина Николаевна Аркадина'' {{div col end}} == Çемье == * Ашшĕ — Борис Иванович Терехов<ref name="/gazeta.aif">http://gazeta.aif.ru/online/sv/116/07_01.ru/online/sv/116/07_01{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> — Свердловск театрĕн актёрĕ. * Амăшĕ — актриса [[Томашевич Галина Станиславовна|Галина Станиславовна Томашевич]]. * Пĕрремĕш упăшки (1964—1967) — РФ тава тивĕçлĕ артисчĕ [[Вячеслав Бутенко]]. * Иккĕмĕш упăшки (1967—1969) — полхар актёрĕ [[Хашимов Сава Кирилов|Савва Кириллович Хашимов]] (пуш, 5 - 1940 — кăрлач, 11 - 2012). 1967 çулта «[[Бегущая по волнам (фильм, 1967)|Бегущая по волнам]]» фильмра Томас Гарвей рольне сăнарланă. * Виççĕмĕш упăшки (1980—1995) — режиссёр [[Гаврилов Георгий Юрьевич|Георгий Юрьевич Гаврилов]] (1958 çур.) 1998 çулта Нью-Йорка куçса кайнă. * Ачисем: ** хĕрĕ — актриса [[Терехова Анна Саввовна|Анна СаввовнаТерехова]] (1967 çур.), мăнукĕ - Михаил Добрынин (1988 çур.); ** ывăлĕ — актёр, фотограф, ӳкерӳçĕ Александр Терехов<ref>[http://www.segodnya.ua/interview/505529.html Маргарита Терехова: «Я не буду до конца своих дней актрисой»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120312010020/http://www.segodnya.ua/interview/505529.html |date=2012-03-12 }}</ref><ref>[http://www.rusactors.ru/t/terehov_a/ Терехов (Тураев) Александр]</ref> (род. [[12 июля]] [[1981 год|1981]]<ref>[http://www.womenclub.ru/showbisness/2783.htm Прекрасный сфинкс Маргарита Терехова]</ref>), окончил [[ВГИК]]<ref name="/gazeta.aif" />. Официаллă версипе, ашшĕ Георгий Гаврилов шутланать, çапах та прессăра пĕрре çеç мар Александрăн ашшĕ таджик усламçи тата политик Сайфиддин Тураев пулать тесе çырнă<ref>{{Статья|автор=|пуçелĕк=Мистическая женщина. 25 августа - 75 лет Маргарите Тереховой|чĕлхе=вырăс|кăларăм=Российская газета Неделя|çул=2017|уйăх=çурла|кун=24|том=|номер=189|страницы=33|issn=}}</ref>. Терехова тата Тураев 1980 çулта актриса [[Истаравшан|Истаравшанра]] ([[Таджикистан]]) пулнă чухне тĕл пулнă. Ун чухне Тураев трикотаж фабрикин директорĕ пулнă, авланнăскер Тереховăна качча илеймен. Тураев хăйне ашшĕ тесе йышăнмасть<ref>{{Cite web|url=https://rus.ozodi.org/a/saifiddin-turaev-denies-terekhova-son-/25477928.html|title=Сайфиддин Тураев отрицает отцовство сына Маргариты Тереховой|author=|website=Радио Озоди|date=1 августа, 2014|publisher=}}</ref>. * Кинĕ — [[Найник Татьяна Борисовна|Татьяна Найник]], Александр арăме, вĕсен хĕрĕ — Вера Терехова (2015 çур.)<ref>[http://www.eg.ru/daily/stars/46803/ Маргарита Терехова во второй раз стала бабушкой]</ref>. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Литература == * ''Мария Воробьёва''. «Маргарита Терехова. Из первых уст». — М., 2012 == Каçăсем == * [http://www.mossoveta.ru/truppa/actors/terexova/ Маргарита Терехова] Театр им. Моссовета * [http://m-film.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=56&Itemid=47%20 Маргарита Терехова и её фильм «Чайка» на сайте «Киностудии „М“-Фильм»]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://echo.msk.ru/programs/ascinema/40175/ Новая экранизация чеховской пьесы «Чайка»] * [http://kinoart.ru/archive/2013/04/aktrisa-tarkovskogo/ Актриса Тарковского. Творческий портрет Маргариты Тереховой] [[Категори:Тереховсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Моссовет ячĕллĕ театр]] 8lejsrafni7ajbwwo1hvsu1x9a3me32 0 73004 873913 780592 2026-05-14T06:44:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873913 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист | ят = Олег (Ултиар) Цыплленков | ӳкерчĕк = | ширина = | ӳкерчĕке ăнлантарни = | çуралнă чухнехи ят = Цыпленков Олег Михайлович | çуралнă вăхăт = [[1959]], [[юпа, 3]] | çуралнă вырăн = [[Кивĕ Катек]] ялĕ ([[Патăрьел районĕ]]), [[Чăваш Автономи Социализм Совет Республики|ЧАССР]], [[РСФСР]], [[СССР]] | вилнĕ вăхăт = | вилнĕ вырăн = | професси = кинематографист, [[вĕрентекен|вĕрентевçĕ]], политик, усламçă, чунçÿревçĕ | гражданлăх = {{USSR}} [[СССР]]<br />{{RUS}} | хастар çулсем = [[1982]]—хал. вăх. | тĕлĕ = [[Шупашкар]] | киностуди = «[[Чăвашкино]]» | чыславсем = | imdb_id = }} '''Цыпленков Олег Михайлович''' ([[юпа, 3]], [[1959]], [[Кивĕ Катек]] ялĕ, ([[Патăрьел районĕ]]), [[Чăваш Автономи Социализм Совет Республики|ЧАССР]], [[РСФСР]], [[СССР]]) — кинематографист, [[вĕрентекен|вĕрентевçĕ]], политик, усламçă, пĕрлĕхлĕх ĕçлевçи, чунçÿревçĕ — Чăваш кинематографисчĕсен ертÿçи, [[Çеçпĕл Мишши]] ячĕллĕ преми лауреачĕ ([[2016]])<ref>[http://www.grani21.ru/news/olga-turgaj-i-oleg-tsyplenkov-laureaty-mezhdunarodnoj-premii-imeni-mihaila-sespelja Ольга Тургай и Олег Цыпленков – лауреаты Международной премии имени Михаила Сеспеля.]</ref>, Чăваш этнокультурин тава тивĕçлĕ ĕçлевçи ([[2001]])<ref>[http://ru.schk.su/p/asti.html Заслуженные деятели этнокультуры.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171113072859/http://ru.schk.su/p/asti.html |date=2017-11-13 }}</ref>. == Биографи == Цыпленков Олег Михайлович [[1959]]-мĕш çулхи [[юпа, 3|юпан 3-мĕшĕнче]] [[Чăваш Автономи Социализм Совет Республики]]не кĕрекен [[Патăрьел районĕ]]нчи [[Кивĕ Катек]] [[Чăвашсем|чăваш]] ялĕнче çуралнă. [[1982]]-мĕш çулта И.Я.Яковлев ячĕллĕ Чăваш педагогика институчĕн филологи факультетне вĕренсе пĕтернĕ. ВЛКСМ Патăрьел райкомĕн пĕрремĕш секретарĕ , ВЛКСМ Чăваш обкомĕн пĕрремĕш секроетарĕ, Чăваш Ен çамрăкĕсен союзĕн ертÿçи, Чăваш çамрăкĕсен "Сувар" пĕрлĕхĕн ертÿçи пулнă. [[1995]]-[[1998]]-мĕш çулсенче Чăваш Наци Конгресĕн серетариатне ертсе пынă. [[1999]]-мĕш çултанпа "Сувар-фильм" видеостуди директорĕ. [[2014]]-мĕш çулта ăна Чăваш кинематографисчĕсен ертÿçи пулма суйланă<ref>[https://zachestnyibiznes.ru/company/ul/1142100000327_2130996361_ChROO-SOYuZ-KINEMATOGRAFISTOV-ChUVAShII ЧРОО "СОЮЗ КИНЕМАТОГРАФИСТОВ ЧУВАШИИ"]</ref>. Кунсăр пуçне Цыпленков Олег Михайлович 24.07.[[2007]]-17.03.[[2017]] тапхăрта фотограф-усламçă шутланнă<ref>[https://basis.myseldon.com/ru/company/307213020500133 ИП Цыпленков Олег Михайлович.]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Чăваш çамракĕсен "Сувар" пĕрлехĕн хисеплĕ элтеперĕ<ref>[http://www.suvarfilm.narod.ru ЧÇП "Сувар" сайчĕ.]</ref>. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://hypar.ru/cv/oleg-cyplenkov-chavash-yatne-yaras-marchche Олег ЦЫПЛЕНКОВ: Чăваш ятне ярас марччĕ.] * [https://www.idelreal.org/a/28093322.html "ЧувашКино было, есть и будет"] * [http://www.belarusfilm.by/studio/personas/3816/ Михлеев, Дмитрий Никанорович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140326002810/http://www.belarusfilm.by/studio/personas/3816/ |date=2014-03-26 }} на сайте компании «[[Беларусьфильм]]». * [http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=2293 Михлеев, Дмитрий Никанорович] в чувашскай энциклопедии. * [http://library.by/portalus/modules/sensation/readme.php?subaction=showfull&id=1326794392&archive=&start_from=&ucat=& «Я чуваш — и душой я с вами»] — статья на сайте цифровой библиотеки [[Республика Беларусь|Республики Беларусь]]. * [https://chuvash.org/content/4889-Обращаюсь%20к%20Главе%20Чувашии%3A%20Достоин%20высшей%20награды.html Владимир Болгарский: Обращаюсь к Главе Чувашии: Достоин высшей награды] * [https://chuvash.org/news/23248.html Çăлтăр витĕр çул курăнать] [[Категори:Пайăр çынсем:Чăвашкино]] [[Категори:Чăвашран тухнă кинематографистсем]] smjbb4t6v3qrjgtyrnv2fepbba2sjz2 2 80544 873898 872921 2026-05-13T19:22:09Z Max Tenche 25572 873898 wikitext text/x-wiki [[File:2024_Wikipedia_Asian_Month_Barnstar.png|100px|thumb|right|[[Википеди:Ази уйӑхӗ 2024|2024 Ази уйӑхӗн]] хутшӑнаканӗ]] '''Max Tenche''', '''Макс Тӗнче''', [[Чăваш Википедийĕ|Чӑваш Википедийӗн]] хутшӑнаканӗ. Тӳрӗ куҫару тумастӑп! <code> '''Ӑӑ Ӗӗ Ҫҫ Ӳӳ'''</code> — сас паллисемпе '''ҫырмалла'''!<br> <code>Ăă Ĕĕ Çç Ÿÿ</code> — сас паллисем '''йӑнӑшлӑ'''. {{babel|cv|ru|en-3|uk-2}} == Алфавит == РФ-н <small>''11.12.2002 № 165-ФЗ «О внесении дополнения в статью 3 Закона Российской Федерации „О языках народов Российской Федерации“»''<ref>{{Cite web|title=Федеральный закон "О внесении дополнения в статью 3 Закона Российской Федерации "О языках народов Российской Федерации" от 11.12.2002 N 165-ФЗ (принят ГД ФС РФ 15.11.2002)|url=https://duma.consultant.ru/documents/737567?items=100|website=duma.consultant.ru|access-date=2022-03-21|lang=ru}}</ref> (текен "Закон о единой графической основе")</small> тата <small>''25.10.1991 N 1807-1 "О языках народов Российской Федерации" ''<ref>{{Cite web|title=Статья 3. Правовое положение языков / КонсультантПлюс|url=https://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_15524/87d691fc3a1a728928230fb7aa6bbab7e23342fc/|website=www.consultant.ru|access-date=2022-03-21|archive-date=2021-08-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20210814135915/http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_15524/87d691fc3a1a728928230fb7aa6bbab7e23342fc/|deadlink=no}}</ref></small> саккунӗсемпе тата <small>Юникодӑн официаллӑ хучӗпе<ref>[https://www.unicode.org/charts/PDF/U0400.pdf Юникодӑн официаллӑ хучӗ]</ref></small> [[Чӑваш чӗлхи]] '''[[кирилл ҫырулӑхӗ]]''' усӑ курать. '''{{Чӑваш алфавичӗ}}''' == Чӑваш Википедийӗ == [[Чӑваш Википедийӗ]]н [[Википеди:Тарăнăш|тарӑнӑшӗ]]: '''{{Depth|cv|6}}'''= {{#expr: {{NUMBEROF|EDITS|cv}}/{{NUMBEROF|PAGES|cv}} round 6}} × {{#expr: ({{NUMBEROF|PAGES|cv}}-{{NUMBEROF|ARTICLES|cv}})^2/{{NUMBEROF|ARTICLES|cv}}^2 round 6}}. * Тӳрлетӳсен йышӗ: '''{{NUMBEROF|EDITS|cv}}''' * Страницӑсен йышӗ: '''{{NUMBEROF|PAGES|cv}}''' * Статьясен йышӗ: '''{{NUMBEROF|ARTICLES|cv}}''' Ытти [[тӗрӗксем|тӗрӗк]] википедисенчи статьясен йышӗ тата вӗсен тарӑнӑшӗ:<br> {| class="wikitable" ! Википеди!!Статьясен йышӗ!!Тарӑнӑш |- |[[Тутар Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|tt}}''||{{Depth|tt|2}} |- |[[Турккӑ Википедийӗ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|tr}}''||{{Depth|tr|2}} |- |[[Узбек Википедийĕ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|uz}}''||{{Depth|uz|2}} |- |[[Кӑнтӑр Азербайджан Википедийӗ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|azb}}''||{{Depth|azb|2}} |- |[[Казах Википедийĕ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|kk}}''||{{Depth|kk|2}} |- |[[Азербайджан Википедийĕ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|az}}''||{{Depth|az|2}} |- |[[Кăркăс Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|ky}}''||{{Depth|ky|2}} |- |[[Пушкăрт Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|ba}}''||{{Depth|ba|2}} |- |[[Крым-тутар Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|crh}}''||{{Depth|crh|2}} |- |[[Саха Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|sah}}''||{{Depth|sah|2}} |- |[[Каракалпак Википедийӗ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|kaa}}''||{{Depth|kaa|2}} |- |[[Уйгур Википедийӗ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|ug}}''||{{Depth|ug|2}} |- |[[Туркмен Википедийӗ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|tk}}''||{{Depth|tk|2}} |- |[[Тыва Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|tyv}}''||{{Depth|tyv|2}} |- |[[Гагауз Википедийĕ]]|| ''{{NUMBEROF|ARTICLES|gag}}''||{{Depth|gag|2}} |- |[[Карачай-Балкар Википедийĕ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|krc}}''||{{Depth|krc|2}} |- |[[Алтай Википедийӗ]] || ''{{NUMBEROF|ARTICLES|alt}}''||{{Depth|alt|2}} |} == Статьясем == {{main|Хутшăнакан:Max Tenche/ҪЫРНӐ СТАТЬЯСЕН ЯТ-ЙЫШӖ}} == Каҫӑсем == * [https://64.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/NXk1R9IJ/%D0%A7%D0%B8%D1%81%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D1%8C+%D0%B8+%D1%80%D0%B0%D0%B7%D0%BC%D0%B5%D1%89%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5.pdf 2010ҫ Сарӑту облаҫӗ] * [https://sozdik.kz/ru/dictionary/translate/kk/ru/%D0%BA%D1%96%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BD%D0%B5/ Каз-Выр сӑмахсарӗ] *[http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kchy_0_0000067.pdf Чӑваш-Турккӑ-Вырӑс калаҫу кӗнеки] == Урӑхли == === Шаблонсем: === ==== Хатӗрсем ==== *[[Шаблон:Кӳршӗ хуласем]] *[[Шаблон:Автонумераци]] (+[[Шаблон:Автонумераци/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:Scriptsource]] *[[Шаблон:Ан пӑтраштарӑр2]] *[[Шаблон:Вырнаҫтару2]] (+[[Шаблон:Вырнаҫтару2/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:ЕІУ]] *[[Шаблон:Бсокр]] *[[Шаблон:Публикаци/место]] *[[Шаблон:ЕСУ]] *[[Шаблон:UKR-EnumPopEstimate2021]] *[[Шаблон:Кӗске дата]] *[[Шаблон:Украинӑри облаҫ]] (+[[Шаблон:Украинӑри облаҫ/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:УПУ]] *[[Шаблон:Узбекистанӑн администрациллӗ-территориллӗ картти]] *[[Шаблон:Lex.uz]] *[[Шаблон:Ref]] *[[Шаблон:Ref-uz]] *[[Шаблон:Ҫӳрев ярӑмӗ2]] *[[Шаблон:Каракалпакстан]] *[[Шаблон:Операциллӗ план]] (+[[Шаблон:Операциллӗ план/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:ПВ64]] (+[[Шаблон:ПВ64/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:Космослӑ вӗҫев экипажӗ]] (+[[Шаблон:Космослӑ вӗҫев экипажӗ/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:Суйлав карточки]] *[[Шаблон:Парти2]] (+[[Шаблон:Парти2/Документаци|doc]]) *[[Шаблон:No2]] *[[Шаблон:Yes2]] *[[Шаблон:Category see also]] ==== Ят-йышсем ==== === Модульсем === *[[Модуль:Statistical/RUS-ALI]] *[[Модуль:Statistical/RUS-SAR]] (+[[Модуль:Statistical/RUS-SAR/doc|doc]]) *[[Модуль:Tables]] *[[Модуль:BaseConvert]] *[[Модуль:Statistical/RUS-BAS]] *[[Модуль:Statistical/RUS-KOS]] *[[Модуль:Statistical/RUS-LIP]] *[[Модуль:Check for conflicting parameters]] *[[Модуль:Hatnote]] === Кодировкӑсем === *[[Кирилл ҫырулӑхӗ]]н кодировки: '''[[Ӑ|Ӑӑ]] {{*}} [[Ӗ|Ӗӗ]] {{*}} [[Ҫ|Ҫҫ]] {{*}} [[Ӳ|Ӳӳ]]''' *[[Латин ҫырулӑхӗ]]н кодировки: '''[[Ă|Ăă]] {{*}} [[Ĕ|Ĕĕ]] {{*}} [[Ç|Çç]] {{*}} [[Ÿ|Ÿÿ]]''' === Чи вӑрӑм статьясем === * [[Ятарлă:Длинные страницы]] === Улшӑнусем === * [[Ятарлă:Свежие правки]] == Проектсем == * Доможаков (аал) == Асӑрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[crh:Qullanıcı:Max Tenche]] [[en:User:Max Tenche]] [[ru:Участник:Max Tenche]] [[uk:Користувач:Max Tenche]] [[uz:Foydalanuvchi:Max Tenche]] s41ru9l7590ofo5b32kf19r0h2czh0p 0 81236 873890 669079 2026-05-13T18:04:06Z Max Tenche 25572 Max Tenche [[Фридрих Мерц]] страницӑн ятне [[Мерц Фридрих]] ҫине улӑштарчӗ 669079 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:2019-11-22_Friedrich_Merz_CDU_Parteitag_by_OlafKosinsky_MG_5695.jpg|250px|thumb|right|Фридрих Мерц]] '''Фридрих Мерц''' ([[нимĕç чĕлхи|ним.]] ''Friedrich Merz''), — нимĕç политикĕ. [[1955]] çулхи [[чӳк, 11|чӳк уйăхĕн 11]] [[Брилон]] хулинче çуралнă. == Биографи == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{cite web|url=https://www.cducsu.de/abgeordnete/friedrich-merz|title= Friedrich Merz|author = |date = |work= |publisher=[[ХДС/ХСС]]|accessdate= 2018-10-30|lang= de|archiveurl= |archivedate= }} * {{cite web|url=http://www.europarl.europa.eu/meps/en/1077/FRIEDRICH_MERZ_home.html|title= Friedrich Merz|author = |date = |work= |publisher=[[Европейский парламент]]|accessdate= 2018-10-30|lang= en|archiveurl= |archivedate= }} [[Категори:Бонн университетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Германи тӳррисем]] [[Категори:Германи ваккачĕсем]] [[Категори:XXI ĕмĕрти политиксем]] [[Категори:Германири христиан-демократсен пĕрлешĕвĕн пайташĕсем]] [[Категори:Европарламент депутачĕсем (1989—1994)]] [[Категори:Европарламент депутачĕсем Германирен]] [[Категори:Германи бундестагĕн депутачĕсем Çурçĕр Рейн-Вестфалирен]] effazo7qcurjcxhsa8g7v07020qxvx9 0 88317 873899 694645 2026-05-13T20:37:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873899 wikitext text/x-wiki [[File:Fettucine1.JPG|thumb|Тукмаç]] '''Тукмаç''' (çавăн пекех '''лапша''' та теççĕ) — апат-çимĕç. == Вуламалли == *Лапша // Товарный словарь / И. А. Пугачёв (главный редактор). — М.: Государственное издательство торговой литературы, 1958. — Т. IV. — Стб. 999—1000 *Лапша // Краткая энциклопедия домашнего хозяйства. Том 1. — М.: Большая советская энциклопедия, 1959. — С. 318—319. — 772 с. *Лапша // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. == Каçăсем == {{Commonscat|Noodles|Тукмаç}} * [http://www.was-wir-essen.de/abisz/teigwaren.php Lebensmittel von A–Z: Teigwaren (Nudeln)] auf was-wir-essen.de * [http://www.foodsubs.com/Noodles.html Asiatische Nudelarten] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180729025331/http://www.foodsubs.com/Noodles.html |date=2018-07-29 }} (englisch) [[Категори:Апат-çимĕç]] [[Категори:Гарнирсем]] n2p5ytxq1m3x2vnkurdv8yjwsogzkhi 0 96810 873901 729300 2026-05-13T20:59:57Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873901 wikitext text/x-wiki [[File:Dostoevsky-Brothers Karamazov.jpg|thumb|Dostoevsky-Brothers Karamazov]] '''«Турă çук-тăк, кирек мĕн тума та юрать»''' — Ф. М. Достоевский ячĕпе çыхăнтаракан çунатлă [[каларăш]]. «Пĕртăван Карамазовсем» романри Иван Карамазов персонажăн шухăшĕсене палăртать пек шутланать, анчах та романра чат çакăн пек каланăлăх çук. Чат унашкал калани Достоевскийен ытти çыравĕсенче те курăнмасть<ref>Душенко К. Цитаты из русской литературы: Справочник</ref><ref>Всё позволено // Душенко К. Афоризмы на любую тему: Цитаты с точным указанием источника.</ref>. Асăннă каларăш нимле кăлтăксăр тата ялан тĕпре тăмалли чăнлăх пекскер шутланмасть, ăна хирĕçле çунатлă сăмахсем те пур. == Хирĕçле каларăш == Достоевскийпе сыхăнтаркан каларăша [[Жак Лакан]] психоаналитик çапла хирĕçленĕ: «Турă '''пур-тăк''', кирек мĕн тума та юрать». [[Славой Жижек]] философ çакна хăйĕн статйин ячĕ пек туса хунă<ref>''Славой Жижек''. [http://liva.com.ua/zizek-religion.html Если бог есть, то всё позволено] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131230232115/http://liva.com.ua/zizek-religion.html |date=2013-12-30 }}.</ref>. == Каçăсем == * [http://www.marxists.org/reference/archive/sartre/works/exist/sartre ''Jean-Paul Sartre'', Existentialism Is a Humanism]{{Ĕçлемен каçă|date=Июнь 2018 |bot=InternetArchiveBot }} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Атеизма критиклени]] [[Категори:Каларăшсем]] [[Категори:Вырăс философийĕ]] [[Категори:Фёдор Достоевский]] [[Категори:Философи]] [[Категори:Христиан философийĕ]] [[Категори:Экзистенциализм]] [[Категори:Тĕн]] feh8q8kvzirdwdsov5jqlgp172ei50q 0 97563 873900 790934 2026-05-13T20:39:36Z ~2026-29055-65 40089 873900 wikitext text/x-wiki {{Фильм |ЧăвЯчĕ = Пурнăç валли çул |ТăвЯчĕ = Путёвка в жизнь |Ӳкерчĕк = Putevka v zhisn poster.jpg |Жанр = [[драма]] |Режиссёр = [[Николай Экк]] | Продюсер = | Сценарист = [[Столпер Александр Борисович|Александр Столпер]]<br>[[Экк Николай Владимирович|Николай Экк]]<br>[[Янушкевич Регина Викентьевна|Регина Янушкевич]] | Актёрсем= [[Баталов Николай Петрович|Николай Баталов]]<br>[[Йыван Кырла]]<br> [[Джагофарв Михаил|Михаил Джагофаров]]<br>[[Владимир Весновский]]<br>[[Янушкевич Регина Викентьевна|Регина Янушкевич]]<br>[[Жаров Михаил Иванович|Михаил Жаров]]<br> Александр Новиков <br>[[Антропова Мария|Мария Антропова]]<br>[[Гонта Мария|Мария Гонта]] | Оператор = [[Пронин Василий Маркелович|Василий Пронин]] | Композитор = [[Столляр Яков Ефимович|Яков Столляр]] |Патшалăх = {{USSR}} |Çул = 1931 |Компани = [[Межрабпомфильм]] |Вăхăт = | imdb_id = 0022289 }} '''Пурнăç валли çул''' ({{lang-ru|Путёвка в жизнь}}) — [[Межрабпомфильм]] киностудире [[Николай Экк]] режиссёр 1931 çулта ӳкернĕ совет мусăк илемлĕ камичĕ. == Сюжет == {{Çырмалла}} == Рольсенче == * [[Йыван Кырла]] — ''Мустафа «Ферт»'' * Михаил Джагофаров — ''Колька «Свист», Николай Ребров'' * Александр Новиков — ''Васька «Буза»'' * [[Баталов Николай Петрович|Николай Баталов]] — ''Николай Иванович Сергеев, организатор трудовой коммуны ОГПУ для беспризорников'' * Мария Антропова — ''Мария Скрябина, детский социальный инспектор'' * [[Жаров Михаил Иванович|Михаил Жаров]] — ''Фомка Жиган, главарь шайки'' * [[Гонта Мария Павловна|Мария Гонта]] — ''Лёлька «Мазиха»'' * Владимир Весновский — ''отец Кольки'' * [[Янушкевич Регина Викентьевна|Регина Янушкевич]] — ''мать Кольки'' * [[Гладков Николай Георгиевич|Николай Гладков]] — ''Самгин, торговец-нэпман'' (нет в титрах) * [[Уральский Владимир Михайлович|Владимир Уральский]] — ''заведующий распределителем деткомиссии ВЦИК'' (нет в титрах) * [[Зелёная Рина|Рина Зелёная]] — ''девушка из шайки Жигана'' (нет в титрах) * [[Богданова-Чеснокова Гликерия Васильевна|Гликерия Богданова-Чеснокова]] — ''девушка из шайки Жигана'' (нет в титрах, эпизод был вырезан, остались только общие планы) * [[Лазарев Виктор Андреевич|Виктор Лазарев]] — ''беспризорник'' (нет в титрах) * [[Жжёнов Георгий Степанович|Георгий Жжёнов]] — ''беспризорник'' (нет в титрах) * [[Романов Николай Яковлевич|Николай Романов]] — ''беспризорник'' (нет в титрах) * [[Качалов Василий Иванович|Василий Качалов]] — ''текст за кадром'' == Ӳнерлекен ушкăн == * Сценаристсем: [[Экк Николай Владимирович|Николай Экк]], [[Янушкевич Регина Викентьевна|Регина Янушкевич]], [[Столпер Александр Борисович|Александр Столпер]] * Режиссёр: [[Экк Николай Владимирович|Николай Экк]] * Оператор: [[Пронин Василий Маркелович|Василий Пронин]] * Ӳкерçĕсем: Иван Степанов, А. Евмененко * Звук: [[Нестеров Евгений Павлович|Евгений Нестеров]] * Композитор: [[Столляр Яков Ефимович|Яков Столляр]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * Е. Ермакова. Звукооператорское мастерство и звуковая культура фильма // Техника кино и телевидения : журнал. — 1987. — № 7. — С. 45—52. — ISSN 0040-2249. == Каçăсем == * {{imdb title | id=0022289 | title=«Путёвка в жизнь»}} * [https://www.youtube.com/watch?v=3hAeRjBuE8o Путёвка в жизнь] на [[YouTube]] * {{cite web |author=Любовь Аркус |url=https://chapaev.media/films/97 |title=Путёвка в жизнь |website=Киноведческая база «Чапаев» |publisher=Проект журнала «Сеанс» |date= |description= |quote= |accessdate=2020-05-02 |deadlink=1 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001145405/https://chapaev.media/films/97 |archivedate=2020-10-01}} tuoq57kvq6adgxe5l30id3od4sojkzu 0 103620 873917 852146 2026-05-14T09:12:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873917 wikitext text/x-wiki {{Хула çинчен|Черкесск <br> {{lang-abq|Черкесск}}<ref>Абазинско-русский словарь. Около 14 000 слов / Под ред. Тугова В. Б. М.: «Советская Энциклопедия», 1967. 536 с. С. 470.</ref>,<br>{{lang-kbd|Черкесск}}<ref>Кабардинско-русский словарь. 20 000 слов / Под ред. Карданова Б. М. М.: Государственное издательство иностранных и национальных словарей, 1957. 576 с. С. 487.</ref>, <br>{{lang-krc|Черкесск}}<ref>Суюнчев Х. И., Урусбиев И. Х. Русско-карачаево-балкарский словарь. Около 35 000 слов. М.: «Советская Энциклопедия», 1965. 744 с. С. 742.</ref>,<br>{{lang-nog|Черкесск}}<ref>Калмыкова С. А. и др. Ногайско-русский словарь. Около 15 000 слов / Под ред. Баскакова Н. А. М.: Государственное издательство иностранных и национальных словарей, 1963. 562 с. С. 483.</ref>|Ӳкерчĕк=The city of Cherkessk.jpg|[[File:Coat of Arms of Cherkessk (Karachay-Cherkessia).png|125px]]|[[Раççей Федерацийĕ|Раççей]]|[[Карачай-Черкес Республики]]|[[1825]]|[[1931]]|122 579|2022|1756,15|44°12' ç.ш.|42°02′ х.т.д.}} '''Черкесск''' ({{lang-ru|Черкесск}}) — [[Раççей Федерацийĕ|Раҫҫейӗн]] [[Карачай-Черкес Республики|Карачай-Черкесин]] [[тĕп хула|тӗп хули]]. [[Çурçĕр Арамаçи|Ҫурҫӗр Кавказра]] политикӑлӑ, культурӑлӑ, экономикӑлӑ аталаннӑ хуласенчен пӗрри. Халӑх йышӗ [[2010]] ҫулта 129 069. Черкесск кивӗ ятсем: '''Баталпашинская''' ([[1931]] ҫулччен), '''Баталпашинск''' ([[1934]] ҫулччен), '''Сулимов''' ([[1937]] ҫулччен), '''Ежово-Черкесск''' ([[1939]] ҫулччен). ==Этимологи== Хула вырӑсла {{lang-ru|Черкесск}} ятлӑ<ref>[http://www.eki.ee/knab/p_mm_en.htm Черкесск EKI датабазинче]</ref>. Ытти пысӑк вырӑнти халӑхсен чӗлхисенче: Карачайла {{lang-krc|Черкесск}} е {{lang-krc|Черкесск шахар}} (Черкесск хули), Кабардинле {{lang-kbd|Шэрджэс къалэ}} е {{lang-kbd|Черкесск}}, Абазинле [[абазин чӗлхи|абаз.]] ''Черкес къала'' е [[абазин чӗлхи|абаз.]] ''Черкесск'', Нухайла [[нухай чӗлхи|нух.]] ''Шеркеш шахар'' тата Чеченле {{lang-ce|Черкесск}} ятлӑ. Черкесск кунҫулӗн пуҫламашра вӑл "станица" пекех пулнӑ. [[Касаксем|Казак]] ҫаресен ялӗ пекех вӑл Баталпашинская станици ({{lang-ru|Баталпашинская станица}}) 1825 ҫултан 1931 ҫулччен ячӗпе пулнӑ. Татах та хулана '''Пашинка''' течӗҫ. [[1931]] ҫулта Баталпашинск ятне улӑштарнӑ<ref >[http://dic.academic.ru/dic.nsf/city_of_russia/1196/Черкесск Города России: Черкесск. Энциклопедия] — М.: Большая Российская Энциклопедия. И. Кондратьева, 1994.</ref>. [[1934]] ҫулта Даниил Сулимов ячӗллӗ, [[РСФСР]] халӑх коммисарӗсен пуҫлӑхӗ, унӑн ӗҫӗшӗн [[Пысӑк террор]] вӑхӑтӗнче, Сулимов ятне улӑштарнӑ. [[1937]] ҫулта, Николай Ежов ячӗллӗ, Шалти ӗҫсен халӑх комиссариачӗн пуҫлӑхӗ, Ежово-Черкесск ятне улӑштарнӑ. Ежов аресчӗпе [[1939]] ҫулта хыҫҫӑн, "Ежово-" сӑмахӑн пайӗ кӑланӑ тата Черкесск унӑн хальхи ячӗне илнӗ. ==Кунҫул== [[File:Важная выписка из постановления ВЦИК - panoramio.jpg|300px|Пӗтӗм Раҫҫей центр ӗҫ тӑвакан комитечӗн ҫырӑвӗ]] Черкесск, [[Раççей империйĕ|Раҫҫей Империйӗ]] ҫар форчӗ пекех, [[Кубань (юханшыв)|Кубань]] юханшывӗнче, [[1804]] ҫулта никӗсленӗ. Вӑл никӗсленӗ ҫак вырӑнта, ӑҫта [[1790]] ҫулта, Раҫҫей ҫаресемпе Герман фон Ферсен И. И. генералӗ, Осман ([[турккăсем|турккӑ]]) Батал Пашана ҫарпуҫне, ҫӗнтернӗ. Батал Пашана ҫӗнтерни хыҫҫӑн, унӑн ячӗллӗ, фортне Баталпашинская ятне улӑштарнӑ. Ҫак вӑхӑтра пӗрремӗш пурӑнакансем ӑна "Пашинка" теҫҫӗ. [[File:Памятник "Дружба народов" , Черкесск 02.jpg|300px|Халӑхсен туслӑхӗ палакӗ]] Тӗрӗспе, Кубань [[Касаксем|казакӗсен]] Баталпашинская станици, Раҫҫей арми посчӗ патӗнче, никӗсленӗ. Официаллӑ йышӑннӑ никӗслени ҫулӗ ку [[1825]] ҫул. Анчах та, Казак пурӑнаканӗсем, Хопёр тата Кубань полкӗсенчен, ҫӗнӗ станицӑра [[1826]] ҫулхи ҫуркунне кӑна кайна<ref>В. А. Колесников. Былое Невинного Мыса. К 185-летию переселения Хопёрского казачьего полка на Кубань и основания станицы Невиномысской. Ставрополь. «ЮРКИТ» [[2011]].</ref>. [[1860]] ҫултан Баталпашинск отделӗн административлӑ центр пек, [[Кубань облаҫӗ]]нче. [[Раштав, 30|Раштав 30-мӗшӗнче]] [[1869]] ҫултан, [[Александр II]] указӗпе, Баталпашинская станцирен Баталпашинск хулине улӑштарнӑ, анчах ҫак указ нихӑҫан публикаци тунӑ<ref>Филиппов Е. В. Город Баталпашинск: проекты и реалии.</ref>. Ҫавӑнпа та, вӑл Совет вӑхӑчӗччен "станица" пекех ятлӑ. [[1888]] ҫулта, станица Кубань облаҫӗн пӗр ҫичӗ отделӗсенчен тӗп хули пулнӑ. [[File:Памятник советским воинам, погибшим в годы Великой Отечественной войны площадь Кирова,, Черкесск.jpg|300px|Черкесск Совет ҫарӗсен палакӗ]] [[1922]] ҫулта, станица [[Карачай-Черкес Автономи облаҫӗ]]н ([[РСФСР]]) тата [[1926]] ҫулта [[Черкесск Наци тӑрӑхӗ]]н центрӗ тунӑ<ref>Филиппов Е. В. Город Баталпашинск: проекты и реалии.</ref>. [[1931]] ҫулта, [[хула]] статусӗ илнӗ тата Баталпашинск ятне улӑштарнӑ. Хальхи "Черкесск" ятне [[1939]] ҫулта илнӗ. [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи|Тӗнчери Иккӗмӗш вӑрҫӑ]] вӑхӑтӗнче, [[Виççĕмĕш райх|Нацизмлӑ Германи]] оккупацинче [[Çурла, 11|11 Ҫурла]] [[1942]] ҫултан [[Кăрлач, 17|17 Кӑрлач]] [[1943]] ҫулччен пулнӑ (Блау планӗпе). [[1957]] ҫулта, тепӗх хут йышӑнӑ [[Карачай-Черкес Автономи облаҫӗ]]н тӗп хули пулнӑ. [[1991]] ҫулта, [[ССРП|Совет Пӗрлешӗвӗн]] арканса кайнипе, [[Карачай-Черкес Республики|Карачай-Черкесин]] [[тĕп хула|тӗп хули]] тӑна. ==Администрациллӗпе муниципаллӑ статус== Черкесск ку [[Карачай-Черкес Республики|Карачай-Черкесин]] тӗп хули. Черкесс хула тӑрӑхӗ тунӑ<ref>Народное Собрание (Парламент) Карачаево-Черкесской Республики. Закон №41-РЗ от 7 декабря 2004 г. «Об установлении границ муниципального образования города Черкесска и наделении его статусом городского округа», в ред. Закона №35-РЗ от 23 июня 2014 г. «О внесении изменений в Закон Карачаево-Черкесской Республики "Об установлении границ муниципального образования города Черкесска и наделении его статусом городского округа"». Вступил в силу со дня официального опубликования. Опубликован: "День Республики", №207–208 (16602), 14 декабря 2004 г.</ref><ref>Народное Собрание (Парламент) Карачаево-Черкесской Республики. Закон №84-РЗ от 24 февраля 2004 г. «Об административно-территориальном устройстве Карачаево-Черкесской Республики», в ред. Закона №34-РЗ от 5 июля 2011 г «О внесении изменений в некоторые законодательные акты Карачаево-Черкесской Республики в связи с изменением наименования должности высшего должностного лица Карачаево-Черкесской Республики». Вступил в силу со дня официального опубликования. Опубликован: "День Республики", №36-37 (16431), 28 февраля 2004 г.</ref>. * Черкесск [[мэр]]ӗ Баскаев Алексей Олегович<ref>[https://news.rambler.ru/other/44377186-glavoy-cherkesska-izbran-byvshiy-zammera-goroda-aleksey-baskaev Главой Черкесска избран бывший заммэра города Алексей Баскаев]</ref> ==Халӑх== [[File:Мечеть в Черкесске.jpg|300px|Черкесск мечечӗ]] [[File:Никольский собор, Черкесск, КЧР.jpg|300px|Никольск соборӗ, Черкесс]] ===Халӑхсем=== Хулара [[вырӑссем]], [[черкессем]], [[карачайсем]], [[абазинсем]], [[нухайсем]] тата кӑштах ыттисем<ref>[[грексем]], [[украинсем]], [[эрменсем]]</ref> пурӑнаҫҫӗ. ====1926==== Пӗрремӗш Пӗтӗм Совет халӑх йышӗн ҫырӑвӗпе, [[1926]] ҫулта, Баталпашинскра (хальхи Черкесск) малалла халӑхсем пурӑнчӗҫ<ref name=EK>[http://www.ethno-kavkaz.narod.ru/rnkchr.html Этнокавказ. Национальный состав КЧР по переписям 1926—2002]</ref>. *[[Вырӑссем]] (82.7%) *[[Украинсем]] (9.0%) *[[Карачайсем]] (0.8%) *[[Грексем]] (Понтлӑ грексем) (0.2%) ====1939==== Совет Пӗрлешӗвӗн ҫырӑвӗпе, [[1939]] ҫулта, кунта пурӑнаҫҫӗ<ref name=EK/>: *Вырӑссем (87.6%) *Украинсем (3.6%) *[[Абазинсем]] (1.5%) *[[Адыгсем]] ([[Черкессем]]) (1.4%) *Карачайсем (0.8%) *[[Осетинсем]] (0.5%) *[[Нухайсем]] (0.5%) *Грексем (0.5%) ====1959==== Совет Пӗрлешӗвӗн ҫырӑвӗпе, [[1959]] ҫулта, кунта пурӑнаҫҫӗ:<ref name=EK/> *Вырӑссем (87.7%) *Украинсем (2.8%) *[[Черкессем]] (2.1%) *Абазинсем (1.8%) *Карачайсем (1.6%) *Нухайсем (0.4%) *Грексем (0.4%) *Осетинсем (0.4%) ====1970==== Совет Пӗрлешӗвӗн ҫырӑвӗпе, [[1970]] ҫулта, кунта пурӑнаҫҫӗ:<ref name=EK/> *Вырӑссем (74.5%) *Черкессем (6.4%) *Карачайсем (6.2%) *Абазинсем (5.0%) *Украинсем (2.1%) *Нухайсем (1.0%) *Грексем (0.5%) *Осетинсем (0.5%) ====1989==== Юлашки Совет Пӗрлешӗвӗн ҫырӑвӗпе, [[1989]] ҫулта, кунта пурӑнаҫҫӗ:<ref name=EK/> *Вырӑссем (67.8%) *Черкессем (9.0%) *Карачайсем (7.8%) *Абазинсем (6.5%) *Украинсем (2.2%) *Нухайсем (1.2%) *Осетинсем (0.5%) *Грексем (0.5%) ====2002==== [[2002]] ҫулта, Пӗтӗм Раҫҫей халӑх йышӗ ҫырӑвӗпе, кунта пурӑнаҫҫӗ:<ref name="narod1">[https://26.rosstat.gov.ru/storage/mediabank/%D0%A2%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D1%86%D0%B0%203.%20%D0%9D%D0%B0%D1%81%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5%20%D0%BF%D0%BE%20%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D0%BF%D1%80%D0%B8%D0%BD,%20%D0%B2%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8E%20%D1%80%D1%83%D1%81%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BC%20%D1%8F%D0%B7%D1%8B%D0%BA%D0%BE%D0%BC%20%D0%B8%20%D0%B5%D0%B3%D0%BE%20%D0%B8%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D1%8C%D0%B7%D0%BE%D0%B2%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%8E%20%D0%BF%D0%BE%20%D0%B3%D0%BE%D1%80%20%D0%B8%20%D0%BC%D1%83%D0%BD%20%D0%BE%D0%BA%D1%80%D1%83%D0%B3%D0%B0%D0%BC%20%D0%9A%D0%A7%D0%A0.xlsx Население по национальной принадлежности, владению русским языком и его использованию по городским и муниципальным округам КЧР ]</ref> *[[Вырӑссем]] (55.5%) *[[Карачайсем]] (13.8%) *[[Черкессем]] (12.6%) *[[Абазинсем]] (8.1%) *[[Нухайсем]] (1.5%) *[[Украинсем]] (1.3%) *[[Осетинсем]] (0.6%) *[[Грексем]] (0.4%) *Ыттисем (6.1%) ====2010==== [[2010]] ҫулта, кунта пурӑнаҫҫӗ: *Вырӑссем (54.7%) *Карачайсем (16.4%) *Черкессем (13.2%) *Абазинсем (8.2%) *Нухайсем (1.5%) *Ыттисем (6.0%) ====2021==== [[2021]] ҫулта, кунта пурӑнаҫҫӗ:<ref name="narod1" /> *Вырӑссем (45.5%) *Карачайсем (23.8%) *Черкессем (16%) *Абазинсем (9.5%) *Нухайсем (1.5%) *Ыттисем (3.7%) ==Паллӑ ҫынсем== * Давид Сафарян, [[Эрмени]] тӗнчери [[пауэрлифтинг]] чемпионӗ. ==Асӑрхавсем== {{Асӑрхавсем}} ==Каҫӑсем== *[https://cherkessk09.ru/ Черкесск сайчӗ]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://cherkessk.jsprav.ru/ Черкесск бизнессӗ] {{Карачай-Черкеси}} [[Категори:Карачай-Черкеси]] [[Категори:Раççей хулисем]] advxa0psc5jjfoi2m5tiiyqypunehb9 0 112894 873918 873805 2026-05-14T11:40:24Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873918 wikitext text/x-wiki [[File:Dodecahedron.png|thumb|Dodecahedron</br>Ку нумайхысаклăхăн Шлефли символĕ {5,3} пек çырăнать]] '''Шлефли символĕ''' — [[тĕрĕс нумайхысаклăх]]сен [[комбинаторика|комбинаторикăлла]] палăрăмлăхĕ, унпа Евклид уçлăхĕнчи мĕнпур [[уçлăх|виçелĕхсенчи]] тĕрĕс нумайхысаклăхсене çырса кăтартма май пур. Швейцари математикĕ [[Шлефли, Людвиг|Людвиг Шлефли]] ячĕпе каланă. == Çавăн пекех== * [[Шлефли формули]] * [[Эйлерла палăрăмлăх]] * [[N-виçеллĕ тĕрĕс нумайхысаклăхсем]] == Литература == * ''Николай Вавилов'' [http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf КОНКРЕТНАЯ ТЕОРИЯ ГРУПП I. ОСНОВНЫЕ ПОНЯТИЯ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Wayback|url=http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} |date=20200331155805 } {{Нумайхысаклăхсем}} 5vacrmxwiufp2vrhzjnwg4pdgifmeq4 0 121872 873889 837169 2026-05-13T16:19:04Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873889 wikitext text/x-wiki '''Тĕнчери йĕрке''' ('''Тĕнче йĕрки''')  — тĕнчери [[нормативлă тытăм]]ăн вăл е ку нормисем, [[тĕнчери хутшăнусем|тĕнчери]] [[пĕрлĕхри хутшăнусеем|пĕрлĕхри]] хутшăнусене регуляцилекенскерсем, вĕсем [[эволюци]] майĕпе мар, урăхла майпа çирĕпленнĕ. Историе пăхсан, тĕнчере çакнашкал йĕркесем пулни курăнать. * '''[[Тĕнчери хутшăнусен Вестфали тытăмĕ|Вестфали тĕнче йĕрки]]''' ([[1648]]—[[1815]]) <!--— закреплён в [[Вестфальский мир|Вестфальском мирном договоре]]. Был оформлен статус государств как ведущих акторов мировой политики и главенствующих элементов международной системы. Мировой порядок стал складываться на основании отношений именно между государствами. При этом, под словом «мировой» стоит понимать прежде всего европейский порядок, так как данная система мало касалась других регионов мира.--> * '''[[Тĕнчери хутшăнусен Вена тытăмĕ|Вена тĕнче йĕрки]]''' (1815—[[1871]]) <!--— оформлен подписанием [[Венский конгресс|Венского мира]] в 1815 году после [[Наполеоновские войны|Наполеоновских войн]]. В этой форме мирового порядка были выделены Великие Державы — суверенные государства, которые имеют большее влияние, нежели остальные. В результате, такой порядок стал основой для эпохи [[колониализм]]а и посодействовал окончательному формированию [[Империя|империй]]. Мировой порядок отчасти стал действительно мировым, распространившись посредством расцвета колониальных империй на другие регионы.--> * '''[[Тĕнчери хутшăнусен Версаль-Вашингтон тытăмĕ|Версаль тĕнче йĕрки]]''' ([[1918]]—[[1939]]) <!--— Версальский мирный договор по итогам [[Первая мировая война|Первой мировой войны]]. Институционально был зафиксирован полицентричный мир, в котором принятие и осуществление важнейших решений происходит путём взаимных договорённостей [[Великая держава|Великих Держав]] с учётом интересов остальных. Была создана [[Лига Наций]] — институт, который был нацелен на поддержание существовавшего мирового порядка, на недопущение дестабилизации международной системы по воле одного из её элементов. Оказался недостаточно эффективен в связи с тем, что интересы государств по-прежнему стояли несравнимо выше интересов международной организации. Поскольку Версальский договор был создан после падения Российской империи в 1917 году и гибели Османской, Австро-Венгерской и Германской империй — некоторые историки неофициально называют его «постимперским миропорядком».--> * '''[[Тĕнчери хутшăнусен Ялта-Потсдам тытăмĕ|Ялта-Потсдам тĕнче йĕрки]]''' ([[1945]]—[[1991]]) <!--— сформировался на конференциях в [[Ялтинская конференция|Ялте]] и [[Потсдамская конференция|Потсдаме]], а также в послевоенном урегулировании в 1945-46 гг. впервые изменилась сама структура мирового порядка — с полицентричного на полярный (биполярный). Мир был разделён на два антитетических центра — независимый блок [[Соединённые Штаты Америки|США]] и коммунистический блок [[Союз Советских Социалистических Республик|СССР]]. В результате, по инициативе США в 1949 году в качестве антикоммунистического сопротивления и для сдерживания влияния СССР был создан блок [[НАТО]]. В ответ СССР создал лояльные социалистические государства в Восточной Европе, объединив их в блок [[Организация Варшавского договора|ОВД]]. Началась «[[Холодная война]]».--> == Çавăн пекех == * [[Тĕнчери çĕнĕ экономикăлла йĕрке]] * [[Тăнăçлăх, йĕрке тата ырă ертсепырав]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{Викисловарь|йĕрке}} == Литература == * [http://www.hks.harvard.edu/news-events/news/news-archive/american-power-21st-century Joseph Nye Commentary: American Power in 21st Century] * [http://www.olivialau.org/ir/archive/bul2.pdf Hedley Bull, The Anarchical Society: A Study of Order in World Politics]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.columbia.edu/itc/sipa/S6800/courseworks/real_new_slaughter.pdf The real new world order Foreign Affairs; New York; Sep/Oct 1997; Anne-Marie Slaughter;] * Богатуров А. Д. Великие державы на Тихом океан'''е'''. История и теория международных отношений в Восточной Азии после второй мировой войны (1945—1995) — М.: Конверт — МОНФ, 1997. * Квинт В. Л. Стратегическое управление и экономика на глобальном формирующемся рынке.. — 1. — Москва: БЮДЖЕТ, 2012. — С. 27. — 629 с. — ISBN 5-9900421-6-7, 9785990042162 * [http://www.e-reading.club/book.php?book=1016921 Г. Киссинджер, Дипломатия, 1997 г. Глава первая — Новый Мировой Порядок] * Баталов Э. Я. Мировое развитие и мировой порядок, 2005 г. — Российская политическая энциклопедия, — 376с. * [http://www.socionauki.ru/journal/articles/300106/ Гринин Л. Е. Новый мировой порядок и эпоха глобализации. Ст. 1. Американская гегемония: апогей и ослабление. Что дальше? Век глобализации Выпуск № 2(16)/2015 с. 3-17.] * [http://www.socionauki.ru/journal/articles/428967/ Гринин Л. Е. Новый мировой порядок и эпоха глобализации. Ст. 2. Возможности и перспективы формирования нового мирового порядка. Век глобализации. Выпуск № 1-2(17-18)/2016 с. 3-18.] * [http://www.socionauki.ru/journal/articles/451251/ Гринин Л. Е. Мировой порядок в прошлом, настоящем и будущем. История и современность. Выпуск № 1(23)/2016 с. 20-63.] * Фененко А. В. История международных отношений: 1648—1945: Учебное пособие для студентов вузов. М.: Издательство «Аспект Пресс», 2018. 784 с. {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Тĕнчери хутшăнусен тытăмĕсем]] rr6k3j0elp1bifvrnvnf9taljmksbuq 10 127859 873904 865796 2026-05-14T02:33:34Z CommonsDelinker 188 Replacing FNL_Flag.svg with [[File:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningl 873904 wikitext text/x-wiki {{Çӳрев тапăлĕ |ят = Вьетнам президенчĕсем |пуçелĕк = [[Вьетнам (тахçанхи ячĕ)|Вьетнам патшалăхĕсен]] [[Патшалăх пуçлăхĕ|пуçлăхĕсем]], [[1945 çул]]танпа |кĕлетке_класĕ = hlist |пуçелĕк1 = [[File:Flag_of_Vietnam.svg|20px]] [[Демократиллĕ Вьетнам Республики|Демократиллĕ Вьетнам<br> Республики]] |ят-йыш1 = [[Хо Ши Мин]] (1945—1969) {{*}} [[Тон Дык Тханг]] (1969—1976) |пуçелĕк2 = [[File:Flag of Republic of Cochinchina.svg|20px]] [[Кохинхина Автономиллĕ Республика|Кохинхина <br> Автономиллĕ Республика]] |ят-йыш2 = [[Нгуен Ван Тхинь]] (1946) {{*}} [[Ле Ван Хоать]] (1946—1947) {{*}} [[Нгуен Ван Суан]] (1947—1948) |пуçелĕк3 = [[File:Flag of South Vietnam.svg|20px]] [[Вьетнамăн вăхăтлăха тĕп правительстви|Вьетнамăн вăхăтлăха<br> тĕп правительстви]] |ят-йыш3 = [[Нгуен Ван Суан]] (1948—1949) |пуçелĕк4 = [[File:Flag of South Vietnam.svg|20px]] [[Вьетнам патшалăхĕ]] |ят-йыш4 = [[Бао-дай-де|Бао Дай]] (1949—1955) {{*}} [[Нго Динь Зьем]] (1955) |пуçелĕк5 = [[File:Flag of South Vietnam.svg|20px]] [[Кăнтăр Вьетнам|Вьетнам Республики]] |ят-йыш5 = [[Нго Динь Зьем]] (1955—1963) {{*}} [[Зыонг Ван Минь]] (1963—1964) {{*}} [[Нгуен Кхань]] (1964) {{*}} [[Фан Кхак Шыу]] (1964—1965) {{*}} [[Нгуен Ван Тхьеу]] (1965—1975) {{*}} [[Чан Ван Хыонг]] (1975) {{*}} [[Зыонг Ван Минь]] (1975) |пуçелĕк6 = [[File:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|20px]] [[Кăнтăр Вьетнаăн вăхăтлă правительстви|Кăнтăр Вьетнам<br> Республики]] |ят-йыш6 = [[Хюинь Тан Фат]] (1975—1976) |пуçелĕк7 = [[File:Flag of Vietnam.svg|20px]] [[Вьетнам|Вьетнам<br> Социализм Республики]] |ят-йыш7 = [[Тон Дык Тханг]] (1976—1980) {{*}} [[Нгуен Хыу Тхо]] (1980—1981) {{*}} [[Чыонг Тинь]] (1981—1987) {{*}} [[Во Ти Конг]] (1987—1992) {{*}} [[Ле Дык Ань]] (1992—1997) {{*}} [[Чан Дык Лыонг]] (1997—2006) {{*}} [[Нгуен Минь Чьет]] (2006—2011) {{*}} [[Чыонг Тан Шанг]] (2011—2016) {{*}} [[Чан Дай Куанг]] (2016—2018) {{*}} [[Данг Тхи Нгок Тхинь]] ({{врио}}, 2018) * [[Нгуен Фу Чонг]] (2018—2021) {{*}} [[Нгуен Суан Фук]] (2021—2023) {{*}} [[Во Тхи Ань Суан]] ({{врио}}, 2023) {{*}} [[Во Ван Тхыонг]] (2023—2024) {{*}} [[Во Тхи Ань Суан]] ({{врио}}, 2024) {{*}} [[То Лам]] (2024) {{*}} [[Лыонг Кыонг]] (с 2024) |аялта = [[File:Flag_of_Vietnam.svg|20px]] [[Вьетнам президенчĕсен ят-йышĕ]] {{*}} [[File:Flag of South Vietnam.svg|20px]] [[Кăнтăр Вьетнам ертӳçисен ят-йышĕ]] }}<noinclude> [[Категори:Çӳрев шаблонĕсем:Президентсем, патшалăхсемпе|Вьетнам]] [[Категори:Çӳрев шаблонĕсем:Вьетнам политикĕсем]] [[ru:Шаблон:Президенты Вьетнама]]</noinclude> 5wewq7b82fdcxfcymwte3s9tpewwrih 0 129477 873910 873795 2026-05-14T05:56:59Z Ellodanis5 17302 873910 wikitext text/x-wiki [[File:Simeon Bekbulatovich's note (1584-5, Tver museum).jpg|thumb|Simeon Bekbulatovich</br><big>Симеон Бекбулатовичпа çыхăннă ĕлĕкхи документ. Тверь хулинчи музейрен (ГБУК ТГОМ)</big>]] '''Симео́н Бекбула́тович''' (тĕне кĕриччен '''Саин-Булат хан''', {{lang-tt|ساین بولاط}}, манаха тухсан '''Стефан'''; ?—[[1616]]) — [[Касимов ханлăхĕ|Касимов]] ханĕ (1567—1573), вырăс патши (1575 — 1576), Тверь аслă кнеçĕ (1576-1585). == Касимов ханлăхĕн пуçĕнче == Чингисхан тăхăмĕ пулнине кура, Симеон Бекбулатовича (ун чухне вăл Саин-Булат хан пулнă-ха), Хусанта тыткăна илсен<ref name=":0">{{Cite web|lang=ru|url=http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/massa.htm|title=Исаак Масса. Краткое известие о начале и происхождении современных войн и смут в Московии, cлучившихся до 1610 года за короткое время правления нескольких государей.|author=Исаак Масса.|website=hist.msu.ru|access-date=2021-12-23|archive-date=2019-07-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20190729022936/http://www.hist.msu.ru/ER/Etext/massa.htm|url-status=live}}</ref>, кăшт тăхтасан, Касимов ханĕ туса хунă. == Пĕтĕм Руç аслă кнеçĕ шутĕнче<ref>''Соловьёв С. М.'' [http://www.magister.msk.ru/library/history/solov/solv06p4.htm История России с древнейших времен] {{Wayback|url=http://www.magister.msk.ru/library/history/solov/solv06p4.htm |date=20120119192402 }}, том 6, глава 4.</ref> == Мĕнпурĕ 11 уйăх хушши Симеон Бекбулатович вырăс патши пек шутланса тăнă. == Тверь аслă кнеçĕ == Енчен те Пĕтĕм Руç аслă кнеçĕ пек Симеон Бекбулатович ячĕшĕн çеç пулнă пулсан, Тверь аслă кнеçĕн вырăнне чăнласх йышăннă. Паллах, Хаяр Иван патша кăмăлне кура. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * http://militera.lib.ru/bio/skrynnikov_rg/04.html {{внешние ссылки}} {{вырăс патшисем}} [[Категори:Касимов тытăмçисем]] [[Категори:Раçсей тытăмçисем]] [[Категори:Ирĕксĕр манаха тухнă монархсем]] [[Категори:Манаха тухнă вырăс монархĕсем]] [[Категори:Ливон вăрçине хутшăннисем]] [[Категори:Соловки мăнастир тĕрмин тыткăнçисем]] [[Категори:Хаяр Иван тавралăхĕ]] [[Категори:1575-мĕш çул]] [[Категори:Тукатимуридсем]] [[Категори:Христианлăха куçни]] [[Категори:Тверь енне пуç янисем]] [[Категори:Вологда кĕпĕрнине пуç янисем]] [[Категори:Соловкине пуç янисем]] [[Категори:Кириллов-Шуркÿл мăнастир тыткăнçисем]] 1ux3x4i4s0mt6mycg5sz544sr5p3e41 0 129965 873909 873885 2026-05-14T04:33:26Z Ellodanis5 17302 873909 wikitext text/x-wiki [[File:P culture.svg|thumb|]] :''Çакна харпăр театрăн историйĕпе пăтраштармалла мар, ку статья чăваш театрĕ çинчен пĕтĕмĕшле каласа пани'' '''Чăваш театрĕн историйĕ''' тени, чăн малтанах, чăваш халăхĕн йăли-йĕрки театтăрла формăсемпе те çыхннине те курмаллине пĕлтерет; ĕнтĕ çавăнтан пуçлса каймалла та<ref>Данилов. Асăннă çăлкуç.</ref><ref>Дмитриев. Асăннă çăлкуç.</ref><ref>Салмин. Асăннă çăлкуç.</ref><ref>Мадуров Д. Ф. Традиционное декоративное искусство и праздники чувашей // Гипотезы. Исследования. Теории. — Чебоксары, Чувашское книжное издательство, 2004. — 287 с. ISBN 5-7670-1347-0[2]</ref>. == Литертура == * Акцорин В. А. К вопросу об истории народного театра поволжских и приуральских финно-угорских народов // Вопросы финно-угроведения. 1970. Вып. 5. С. 183 — 191 * Васильев К. М. Воспоминания // Явление театра народу: сборник статей и материалов: к 100-летию Чувашского государственного академического драматического театра им. К. В. Иванова / сост. и науч. ред. М. Г. Кондратьев. Чебоксары: ЧГИГН, 2018. C. 236 — 275. * Данилов Д. Молодость театра: (первые этапы истории Чувашского драматического театра им. К. В. Иванова) // Дружба. 1984. № 1 (46). С. 234 — 273. * Дмитриев И. А. Этнотеатральные формы в чувашском обряде. Чебоксары: ЧГИГН, 1998. 280 c. * Зарубин А. Н. Зарождение театрального искусства в Чувашском крае: предыстория // [https://www.chgign.ru/a/news/6516.html Современная гуманитаристика / Modern humanities / Хальхи гуманитаристика. 2026. Т. 2. № 1] * Римова Е. Д. О Чувашском советском передвижном театре внешкольного подотдела Чебоксарского уездного отдела народного образования со дня организации 15 декабря 1919 г. по 10 июня 1920 г. // Явление театра народу: сборник статей и материалов: к 100-летию Чувашского государственного академического драматического театра им. К. В. Иванова / сост. и науч. ред. М. Г. Кондратьев. Чебоксары: ЧГИГН, 2018. C. 213 — 217 * Салмин А. К. Праздники, обряды и верования чувашского народа. Чебоксары: Чуваш. кн. изд-во, 2016. 687 c. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Чăваш театрĕн историйĕ]] [[Категори:Театр]] [[Категори:Ӳнерсен историйĕ]] kree26039gd3qmejsy756jm2qv8060e 0 129967 873886 2026-05-13T14:14:36Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «'''Эйлер — Маскерони улшăнманскерĕ''' е '''Эйлер улшăнманскерĕ''' — [[математикăлла константтă]], ăна [[гармонилле рет]]ĕн тулли мар суммин тата [[натураллă логарифм]]ăн расналăхĕн [[Умлăн-хыçлăнлăх чикки|чикки]] пек палăртаççĕ: : <math>\gamma = \lim_{n\to\infty} \left( \sum_{k=1}^{n}{1...» 873886 wikitext text/x-wiki '''Эйлер — Маскерони улшăнманскерĕ''' е '''Эйлер улшăнманскерĕ''' — [[математикăлла константтă]], ăна [[гармонилле рет]]ĕн тулли мар суммин тата [[натураллă логарифм]]ăн расналăхĕн [[Умлăн-хыçлăнлăх чикки|чикки]] пек палăртаççĕ: : <math>\gamma = \lim_{n\to\infty} \left( \sum_{k=1}^{n}{1\over k} - \ln n \right)=\lim_{n\to\infty} \left( 1+\frac12+\frac13+\ldots+\frac1n - \ln n \right)</math> == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} {{^}}{{Харпăр ятлă хисепсем}} [[Категори:Математикăлла константтăсем|Эйлер]] [[Категори:Хисепсен теорийĕ]] [[Категори:Плюслă хисепсем]] [[Категори:Леонард Эйлер]] sqymdpbhuf01s74ahs3q111ohstaqej 0 129968 873891 2026-05-13T18:04:06Z Max Tenche 25572 Max Tenche [[Фридрих Мерц]] страницӑн ятне [[Мерц Фридрих]] ҫине улӑштарчӗ 873891 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Мерц Фридрих]] i2yc985wjy3qrb8391t0082que78own 0 129969 873893 2026-05-13T18:10:48Z Max Tenche 25572 [[Аслă Британи]] ҫине куҫарни 873893 wikitext text/x-wiki #redirect [[Аслă Британи]] 365e5ohy1drl9yiyxuvsuvt5m5ge6u4 10 129970 873894 2026-05-13T18:17:04Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Ребёнок из этнической группы мандари, Теракека, Центральная Экваториальная провинция, Южный Судан» 873894 wikitext text/x-wiki Ребёнок из этнической группы мандари, Теракека, Центральная Экваториальная провинция, Южный Судан 4rl0bryb3agpf6c1ooh5jbzioacxy75 10 129971 873895 2026-05-13T18:17:27Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Campamento de ganado de la tribu Mundari, Terekeka, Sudán del Sur, 2024-01-29, DD 64.jpg» 873895 wikitext text/x-wiki Campamento de ganado de la tribu Mundari, Terekeka, Sudán del Sur, 2024-01-29, DD 64.jpg hstf57l9c5aw9d1rtt8h3sx4ltqkc84 0 129972 873906 2026-05-14T04:12:07Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «'''Фундаментла умлăн-хыçлăнлăх''', е '''никĕсле умлăн-хыçлăнлăх''', е '''хăйнелле пĕрĕнекен умлăн-хыçлăнлăх''', е '''Коши умлăн-хыçлăнлăхĕ''' == Литература == * ''Колмогоров А. Н., Фомин С. В.'' Элементы теории функций и функционального анализа, — {{М}}: Наука, 2004. — 7-е из...» 873906 wikitext text/x-wiki '''Фундаментла умлăн-хыçлăнлăх''', е '''никĕсле умлăн-хыçлăнлăх''', е '''хăйнелле пĕрĕнекен умлăн-хыçлăнлăх''', е '''Коши умлăн-хыçлăнлăхĕ''' == Литература == * ''Колмогоров А. Н., Фомин С. В.'' Элементы теории функций и функционального анализа, — {{М}}: Наука, 2004. — 7-е изд. * ''Шилов Г. Е.'' Математический анализ. Функции одного переменного. Ч. 3, — {{М}}: Наука, 1970. {{Умлăн-хыçлăнлăхсем тата ретсем}} [[Категори:Ретсем тата умлăн-хыçлăнлăхсем]] [[Категори:Метрикăлла геометри]] [[Категори:Функцисен анализĕ]] [[Категори:Пĕрĕнеслĕх]] [[Категори:Огюстен Луи Коши]] q2je5egrl0dt1nvwhajogqhvhgruo3v 14 129973 873907 2026-05-14T04:14:55Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «{{Catmore|Коши, Огюстен Луи}} [[Категори:Огюстен Луи Коши]]» 873907 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Коши, Огюстен Луи}} [[Категори:Огюстен Луи Коши]] kwkkhje3ro7rmiwmd0u6p5re1jyp6l6 14 129974 873908 2026-05-14T04:20:38Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «{{Catmore|Пĕрĕнеслĕх}} [[Категори:Пĕрĕнеслĕх]]» 873908 wikitext text/x-wiki {{Catmore|Пĕрĕнеслĕх}} [[Категори:Пĕрĕнеслĕх]] 3avjj6a1y6k5nfb5c59v3nnp2knsqzi 0 129975 873916 2026-05-14T08:03:24Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «'''Лейбниц речĕ''' — [[плюс-минус черетленĕвĕллĕ рет]], ак çакăн пекскер: : <math>1 - \frac{1}{3} + \frac{1}{5} - \frac{1}{7} + \frac{1}{9} - \frac{1}{11} + \frac{1}{13} - \frac{1}{15} + \frac{1}{17} - \frac{1}{19} + \frac{1}{21} - \cdots = \sum_{n=0}^\infty \, \frac{(-1)^n}{2n+1}.</math> Ку рет пĕрĕнет тата унăн сумми <math>\frac{\pi}{4}</math> чухлĕ. Çапла вара, [...» 873916 wikitext text/x-wiki '''Лейбниц речĕ''' — [[плюс-минус черетленĕвĕллĕ рет]], ак çакăн пекскер: : <math>1 - \frac{1}{3} + \frac{1}{5} - \frac{1}{7} + \frac{1}{9} - \frac{1}{11} + \frac{1}{13} - \frac{1}{15} + \frac{1}{17} - \frac{1}{19} + \frac{1}{21} - \cdots = \sum_{n=0}^\infty \, \frac{(-1)^n}{2n+1}.</math> Ку рет пĕрĕнет тата унăн сумми <math>\frac{\pi}{4}</math> чухлĕ. Çапла вара, [[Пи (хисеп)|<math>\pi</math> хисеп]], млтанлăха геометрире палăрăннăскер, чăннипе [[Математикăлла константтă|математикăлла константтă]] пулни курăнса кайнă; малашне те çак факт яланах татти-сыпписĕр курăнса тăнă. == Çăлкуçсем == * Григорій Михайлович Фіхтенгольц. Курс диференціального та інтегрального числення. — 2026. — 2390 с.(укр.) * Ляшко І.І., Ємельянов В.Ф., Боярчук О.К. Математичний аналіз. Частина 1. — К. : Вища школа, 1992. — 496 с. — ISBN 5-11-003757-4.(укр.) * Ляшко І. І., Боярчук О. К., Гай Я. Г., Головач Г. П. Математичний аналіз в прикладах і задачах. — 2026. — 2538 с.(укр.) * Дороговцев А. Я. Математичний аналіз. Частина 1. — К. : Либідь, 1993. — 320 с. — ISBN 5-325-00380-1.(укр.) * Weisstein, Eric W. Лейбниц речĕ(акăлч.) — Wolfram MathWorld. [[Категори:Ретсем]] [[Категори:Готфрид Вильгельм Лейбниц]] [[Категори:Математика историйĕ]] i6l9k9hfus8tvxthe86aczvfl79jp20