Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk Финлянди 0 2590 873938 747169 2026-05-14T18:18:58Z Max Tenche 25572 ҫӗнетӳ 873938 wikitext text/x-wiki {{Патшалăх |ChNm = Финлянди |NationName = Suomen Tasavalta<br />Republiken Finland |FlagTitle = [[Финлянди ялавĕ]] |CoA = [[Ӳкерчĕк:Coat of arms of Finland.svg|100px]] |CoATitle = [[Финлянди гербĕ]] |PicFlag = [[Ӳкерчĕк:Flag of Finland.svg|125px]] |LctCn = [[Ӳкерчĕк:LocationFinland.png|250px]] |LNGs = [[Финн чĕлхи]], [[швед чĕлхи]] |CapCn = [[Хельсинки]] |BigCity = [[Хельсинки]] |TitleGl = [[Финлянди президенчӗсен списокӗ|Президент]] |PrezName = [[Александр Стубб]] |MinList = [[Финлянди премьер-министрӗсен списокӗ|Премьер-министр]] |MName = [[Орпо Петтери|Петтери Орпо]] |SqNumb = 63 |SqAll = 338 145 |YearP = 2003 |NasPop = 5 219 732 |NasPlot = 15,4 |NasNum = 106 |Valuta = [[евро]] |GTOt = +2 |GTDo = +2 |GimnName = [[Финлянди патшалăхĕн гимнĕ|Maamme]] |Domen = .fi |Tel = 358 }} [[File:Koli National Park in Northern Karelia.jpg|thumb|]] '''Финлянди''' ({{lang-fi|Suomi, Suomen Tasavalta}}, {{lang-sv|Finland, Republiken Finland}}) — Çурçĕр [[Европа|Европăра]] вырнаçнă [[патшалăх]]. [[Европа Пĕрлешĕвĕ]]нчи çĕршыв, Шенген тăрăхне кĕрет. Лаптăкĕ {{км²|338145}} танлашать. Пурнакан çын хисепĕ — 5,2 млн. Финляндире тĕпрен илсен [[финсем]]пе [[шведсем]] пурнăнаççĕ. Çавăн пекех [[саамсем]] те асăннă çĕршыв халăхĕ. Тĕп хули — [[Хельсинки]]. Финлянди 5 провинцирен тăрать. Финляндие публицистикăра пиншер кӳлĕ çĕршывĕ тесе калама йышăннă. Шутласа кăларнă тăрăх, кунта вырнаçнă кӳлĕ хисепĕ 20 пинпе танлашать. == Хулисем == Пысăкрах хулисем: [[Хельсинки]], [[Тампере]], [[Турку]]. == Çавăн пекех пăхăр == == Вуламалли == == Каçăсем == {{Финн-укăр патшалăхĕсемпе автономисем}} {{Çурçĕр Канашĕ}} {{Европа патшалăхĕсем}} [[Категори:Европа патшалăхĕсем]] [[Категори:Финлянди| ]] [[Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа]] 3at6sw25yufq4bdasahela5bc74ykb0 Авалхи Грецин халаплăхĕ 0 3920 873949 834968 2026-05-15T01:22:00Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873949 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Greek - Procession of Twelve Gods and Goddesses - Walters 2340.jpg|мини|справа|450px|Вуникӗ олимп туррисене сӑнарлакан барельеф. Сылтӑмалла: Гестия, Гермес, Афродита, Арес, Деметра, Гефест, Гера, Посейдон, Афина, Зевс, [[Артемида]] тата Аполлон. Уолтерс Ӳнер музейӗ.]] ==Пĕрремĕш турăсем== Чи малтан Хаос пулнă. Хаосран [[Гея]] (Çĕр), [[Нюкта]] (Каç), [[Тартар]] (Тĕпсĕрлĕх), [[Эреб]] (Тĕттĕмлӗх), [[Эрос]] (Юрату) тухнă. [[Гея]]ран [[Уран (халаплăх)|Уран]] (Тӳпе) тата [[Понт]] (шалти Тинĕс) çуралнă. Турăсан сăнĕ вĕсем пăхса тăракан ҫутҫанталӑк тӗсӗсем евĕрлĕ пулнă. == Ытти турăсем == * [[Ника (халаплăх)]] * [[Гелиос]] * [[Селена]] * [[Эос]] == Олимп туррисем == * [[Зевс]] * [[Посейдон]] * [[Афина]] * [[Аид]] * [[Афродита]] * [[Персефона]] == Халапсенчи ытти паттăрсем == * [[Геракл]] * [[Европа (халаплăх)|Европа]] * [[Пенелопа]] * [[Пандора]] * [[Тарент (халаплăх)|Тарент]] == Литература == * {{кĕнеке |автор= |пуçелĕк=Боги на монетах: Древняя Греция, Рим, Византия: Каталог выставки |каçă=http://kronk.spb.ru/library/2007-spb-bogi-list.htm |яваплă=[[Патшалăх Эрмитажĕ]] |вырăн=СПб. |издательство=Изд-во Гос. Эрмитажа |çул=2007 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=304 |серия= |isbn=978-5-93572-304-0 |тираж=1000 |ref= }} * {{кĕнеке |автор = [[Грейвз, Роберт|Грейвз Р.]] |пуçелĕк = Мифы Древней Греции |каçă = http://orel.rsl.ru/nettext/foreign/graves/index.htm |вырăн = М. |издательство = Прогресс |çул = 1992 |страницы = |isbn = }} * {{кĕнеке |автор = [[Зелинский Фаддей Францевич|Зелинский Ф.Ф.]] |пуçелĕк = Древнегреческая религия |каçă = http://www.centant.pu.ru/sno/lib/index.htm |вырăн = Киев |издательство = СИНТО |çул = 1993 |страницы = |isbn = }} {{Wayback|url=http://www.centant.pu.ru/sno/lib/index.htm |date=20061012223828 }} — Известный исследователь античной культуры подробно излагает сущность греческой религии в эпоху расцвета древнегреческой цивилизации * {{кĕнеке |автор = [[Зелинский, Фаддей Францевич|Зелинский Ф.Ф.]] |пуçелĕк = Религия эллинизма |каçă = http://www.centant.pu.ru/sno/lib/index.htm |вырăн = Томск |издательство = «Водолей» |çул = 1996 |страницы = |isbn = }} {{Wayback|url=http://www.centant.pu.ru/sno/lib/index.htm |date=20061012223828 }} * {{ВТ-ЭСБЕ+|Греческая религия и мифология|[[Покровский, Александр Иванович|Покровский А. И.]]}} == Каçăсем == * [http://godsbay.ru/antique/index.html Античная мифология. Энциклопедия мифологии древнего мира.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115070548/http://godsbay.ru/antique/index.html |date=2013-01-15 }} * [http://mith.ru/alb/antic/index.htm Античная мифология и эпос] (университетри лекцисем тата ăслăх статьисем [[Баркова Александра Леонидовна|А. Л. Баркова]] сайтĕнче) * [http://www.vsemifu.com/mifu/antika/antika.php Античная мифология] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210917103203/https://vsemifu.com/mifu/antika/antika.php |date=2021-09-17 }} * [http://www.greekroman.ru/greek.htm Греческая мифология] * [https://web.archive.org/web/20061209092734/http://library.greekroman.ru/greek.htm Литература Древней Греции] * [http://izuchaem.info/bogi-drevnej-grecii/ Обширный список богов Древней Греции] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210510051631/http://izuchaem.info/bogi-drevnej-grecii/ |date=2021-05-10 }} * [[Генеалогические связи древнегреческих богов]] * [http://www.museum.com.ua/faces/index.html Галерея портретов на монетах Северного Причерноморья] * [[Библиотека Максима Мошкова|В библиотеке Максима Мошкова]] (@lib.ru): ** Гесиод. [http://www.lib.ru/POEEAST/GESIOD/theogonia.txt «О происхождении богов (Теогония)»] ** [[Голосовкер, Яков Эммануилович|Голосовкер Я. Э.]] [http://www.lib.ru/MIFS/golosowker.txt «Сказания о Титанах»]. — М.: «Нива России», 1993. — 270 с. ** Гомер. [http://www.lib.ru/POEEAST/GOMER/gomer01.txt «Илиада»] ** Гомер. [http://www.lib.ru/POEEAST/GOMER/gomer02.txt «Одиссея»] ** [[Кун, Николай Альбертович|Кун Н. А.]] [http://www.lib.ru/MIFS/greece.txt «Легенды и мифы Древней Греции»] ** Эсхил. [http://www.lib.ru/POEEAST/ESHIL/prometej.txt «Прометей прикованный»] ** Эсхил. [http://www.lib.ru/POEEAST/ESHIL/eshil1_1.txt «Семеро против Фив»] ** [http://az.lib.ru/z/zelinskij_f_f Зелинский Ф. Ф.] — книги известного историка античной культуры. * [http://mify.org/dictionary.shtml Мифологический словарь] * [https://www.grekomania.ru/articles/mythology Мифы Древней Греции] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410225919/https://www.grekomania.ru/articles/mythology |date=2021-04-10 }} // портал «Грекомания» {{Авалхи Греци темăсенче|state=collapsed}} {{Авалхи грек халаплăхĕ}} [[Категори:Авалхи Грецин халаплăхĕ| ]] [[Категори:Индоевропа халаплăхĕ]] [[Категори:Тĕнĕн малтанхи формисем]] fqmkaei0uqmdw650qo7g54naf5w6i6h Словаки 0 7281 873940 718969 2026-05-14T18:21:22Z Max Tenche 25572 ҫӗнетӳ 873940 wikitext text/x-wiki {{Патшалăх |ChNm = Словаки Республики |NationName = Slovenská republika |FlagTitle = [[Словаки ялавĕ]] |PicFlag = [[Ӳкерчĕк:Flag of Slovakia.svg|125px]] |LctCn = [[Ӳкерчĕк:LocationSlovakia.png|250px]] |CoA = [[Ӳкерчĕк:Coat of Arms of Slovakia.svg|125px]] |CoATitle = [[Словаки гербĕ]] |LNGs = [[словак чĕлхи]] |CapCn = [[Братислава]] |BigCity = [[Братислава]] |TitleGl = [[Словаки президенчĕсем|Президент]] |PrezName = [[Пеллегрини Петер|Петер Пеллегрини]] |MinList = [[Премьер-министр]] |MName = [[Роберт Фицо]] |SqNumb = 126 |SqAll = 48 845 |YearP = 2005 |NasPop = 5 431 363 |NasPlot = 111 |NasNum = 110 |Valuta = [[Евро]] (EUR) + [[2009]] çулхи [[кăрлач, 16|кăрлачăн 16-мĕшĕччен]] [[Словаки крони]] |GTOt = +01 |GTDo = +01 |GimnName = [[Словаки гимнĕ|Словаки патшалăхĕн гимнĕ]] |Domen = .sk |Tel = +421 }} '''Словаки''' ({{lang-sk|Slovensko}}) — [[Тĕп Европа|Тĕп Европăри]] [[тинĕс]] хĕррине тухман [[патшалăх]]. Чиккисем Чехи Республики, Польша, Украина, Венгри тата Австри патшалăхĕсемпе çуммăн иртеççĕ. == Халăхĕ == Халăхăн ытларах пайĕ — [[словаксем]]. Ытти халăхсем шутне [[венгрсем]] (10%), [[чикансем]], [[чехсем]], [[русинсем]], [[украинсем]], [[нимĕçсем]], [[поляксем]], тата ыттисем кĕреççĕ. Тĕн енĕпе ытларах пайĕ — католиксем. == Уявĕсем == * [[Кăрлач, 1]] — [[Çĕнĕ Çул (уяв)|Çĕнĕ Çул]], Словаки Республикине йĕркеленĕ кун * [[Кăрлач, 6]] — Епифани тата Православи Раштавĕ * [[Пуш]]-[[Ака]] — Пасха (Мăнкун) * [[Çу, 1]] — Ӗç уявĕ * [[Çу, 8]] — [[Фашистсенчен ирĕке тухнă кун]] * [[Утă, 5]] — Славян Кириллпа Мефодий тĕн вĕрентĕвне саракансен кунĕ * [[Çурла, 29]] — [[Словаки халăхĕ пăлхав çĕкленин уявĕ]] * [[Авăн, 1]] — [[Конституци кунĕ]] * [[Авăн, 15]] — [[Турă амăшĕ вилнине асăнни]] кунĕ * [[Чӳк, 1]] — Таса Сăнарсен Уявĕ * [[Раштав, 24]]–[[Раштав, 26|26]] — Раштав уявĕ == Çавăн пекех пăхăр == * [[Словаки хулисем]] == Истори == == Вуламалли == ==Каçăсем== {{Словаки енĕсем}} {{Словаки хулисем}} {{Европа патшалăхĕсем}} {{stub}} [[Категори:Словаки|*]] [[Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа]] 0mo57ssoqbr7e0lk51lric4obnap1gt Аслă Британи 0 9383 873931 851437 2026-05-14T18:07:47Z Max Tenche 25572 873931 wikitext text/x-wiki {{Патшалăх |ChNm = Аслă Британи короллĕхĕ |NationName = United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland |FlagTitle = [[Аслă Британи ялавĕ]] |PicFlag = [[Ӳкерчĕк:Flag of the United Kingdom.svg|125px]] |LctCn = [[Ӳкерчĕк:Europe-UK.svg|300px|Аслă Британи Европа картти çинче]] |CoA = [[Ӳкерчĕк:Royal coat of arms of the United Kingdom (St. Edward's Crown).svg|125px]] |CoATitle = [[Аслă Британи гербĕ]] |LNGs = [[Акăлчан чĕлхи]] |CapCn = [[Лондон]] |BigCity = [[Лондон]] |TitleGl = Король |PrezName = [[Карл III]] |MinList = премьер-министр |MName = [[Кир Стармер]] |SqNumb = 76 |SqAll = 244820 |YearP = 2007 |NasPop = 60 776 238 |NasPlot = 247 |NasNum = 21 |Valuta = [[Стерлинг фунчĕ]] (GBP) |GTOt = +0 |GTDo = |GimnName = [[Аслă Британи гимнĕ]] |Domen = .uk |Tel = 44 }} '''Аслă Британи''' е '''Мăн Британи''' ({{lang-en|United Kingdom}}, тулли ячĕ — '''Аслă Британи тата Çурçĕр Ирланди Пĕрлешĕннĕ Патшалăхĕ''', {{lang-en|United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}}) — [[Анăç Европа|Анăç Европăри]] утравлă [[патшалăх]], тытăм хорми — [[парламентлă монархи]]. Тĕп хула — [[Лондон]]. Патшалăх ячĕ акăлчанла ''Great Britain''. [[Британи]] — [[бритсем|брит]] йăх этнонимĕ. == Тавралăхĕ == Патшалăх çурçĕр-анăç Европăра, Британи утравĕсем ( Аслă британи утравĕ тата Ирланди утравĕн çурçĕр-тухăç пайĕ, [[Мэн утравĕ|Мэн]] тата [[Норманди утравĕ]]сем) çинче вырнаçнă, [[Атлантика океанĕ]]н тата унăн тинĕсĕсен шыв хумĕпе çăвăнать. Çĕр лаптăкĕ 241 пин çм². Çурçĕр-Анăç [[Европа|Европăри]] патшалăх, [[Британ утравĕсем]] çинче ([[Аслă Британи (утрав)|Аслă Британи]] тата [[Ирланди (утрав)|Ирланди]] утравĕн çурçĕр-тухăç пайĕнче, [[архипелаг]]сен чылай пĕчĕк утравĕсем, [[Норманди утравĕсем]]), [[Атлантика океанĕ]]н тата унăн тинĕс шывĕсемпе чӳхенет. Лаптăкĕ: пурĕпе — 244,820 пин км², çĕрпе — 240,590 пин км², шывпа — 3,230 пин км². Аслă Британин чи çӳллĕ вырăнĕ — [[Бен-Невис]] хулара (1343 м) — Шотланди çурçĕрĕнче ([[Грампиан тăвĕсем]]) вырнаçнă, чи лутри — [[Фенланд]] (-4 м). Çурçĕрте тата анăçра ту çĕр пичĕф&nbsp;— [[Çурçĕр-Шотланди туçи]] (1343 м таран), [[Пеннин тăвĕсем|Пеннин]] тата [[Кембри тăвĕсем]]; кăнтăрта тата кăнтăр-тухăçра&nbsp;— сăртлă тӳремсем. Климат вăтам океан çумлă, нӳрĕк. Кăрлачри вăтам температура 3 — 7&nbsp;°C, утăра 11—17&nbsp;°C; çулти нӳрĕк 3000 мм анăçра тата 600—750 мм кăнтăр-тухăçра. Паллă юханшывсем: [[Темза]] — 334 км, [[Северн (Англи юханшывĕ)|Северн]] — 310 км, [[Трент (юханшыв)|Трент]], [[Мерси (юханшыв)|Мерси]] — 109 км, [[Клайд (юханшыв)|Клайд]] — 170 км. Пысăк кӳлĕсем: Лох-Несс (56 км²), Лох-Ней (лапт. 396 км²). Вăрмансем ([[бук]], [[юман]], [[хурăн]]) Аслă Британин 9 % яхăн территорине йышăнаççĕ. == Патшалăх пайланăвĕ == Аслă Британи административлă-политикăллă енĕпе 4 историллĕ провинцине пайланать: * [[Англи]] (39 графство, 6 метрополи графстви тата Пысăк Лондон), * [[Уэльс]] (9 графство, 3 хула, тата 10 хула-графство), * [[Шотланди]] (32 облаç) * [[Çурçĕр Ирланди]] (26 район). == Халăхĕ == {{main|Аслă Британи халăхĕ}} {{main|Аслă Британи администрациллĕ пайланăвĕ}} Аслă Британин 4 администрациллĕ политика пайран (историллĕ провинци) тытăнса тăрать: * '''[[Англи]]''' (39 графлăх, 6 метрополитен графлăхĕпе Мăн Лондон) — адм. тĕпĕ [[Лондон]] * '''[[Уэльс]]''' (22 унитари йĕркелӳ: 9 графлăх, 3 хула тата 10 хула-графлăх) — адм. тĕпĕ [[Кардифф]] * '''[[Шотланди]]''' (12 облаç: 9 округ тата 3 тĕп территори) — адм. тĕпĕ [[Эдинбург]] * '''[[Çурçĕр Ирланди]]''' (26 округ) — адм. тĕпĕ [[Белфаст]] Аслă Британи пăхăнăвĕнче Британи утравĕсен 3 çĕр тата 14 тинĕсри территори. Пăхăнуллă территорисем, тĕп хулисемпе: ;[[Британи утравĕсем]]: * '''[[Мэн утрав]]''' ([[Дуглас]]) * [[Норманди утравĕсем]] ** '''[[Гернси]]''' ([[Сент-Питер-Порт]]) ** '''[[Джерси]]''' ([[Сент-Хельер]]) ;Европа: * [[Гибралтар]] (Гибралтар) ;Америка: * [[Ангилья]] (Валли) * [[Бермудсем]] (Гамильтон) * [[Британин Вирджини утравĕсем]] (Род-Таун) * [[Кайман утравĕсем]] (Джорджтаун) * [[Монтсеррат|Монтсеррат утравĕ]] (Плимут) * [[Тёркс тата Кайкос|Тёркс тата Кайкос утравĕсем]] (Кукбурнтаун) * [[Фолкленд (Мальвина) утравĕсем|Фолкленд утравĕсем]] (Порт-Стэнли) * [[Кăнтăр Джорджи тата Кăнтăр Сандвич утравĕсем|Кăнтăр Джорджия]] тата [[Кăнтăр Джорджи тата Кăнтăр Сандвич утравĕсем|[[Кăнтăр Сандвич утравĕсем]] ;Атлантика океанĕ: * [[Сăваплă Елена утравĕ]] (Джеймстаун) тата унăн пăхăнуллă çĕрĕсем — Вознесени тата Тристан-да-Кунья утравĕсем ;[[Океани]]: * [[Питкэрн утравĕ]] (Адамстаун) ;Инди океанĕ: * [[Инди океанĕнчи Британи территорийĕ]] (çак территорие —[[Чагос]] архипелага — Тĕп Ассамблейĕн йышăнăвне вырăна хумасăр йĕркеленĕ) === Халăх йышĕ === 1900—2007 çулсенчи халăх йыш улшăнăвĕ {| class="wikitable sortable" ! width="30%" align="center" |Çул ! width="30%" align="center" |Йышĕ (çын) |- | align="center" |[[1900]] | align="center" | {{Nts|35405900}} |- | align="center" |[[1949]] | align="center" | {{Nts|50300000}} |- | align="center" |[[1959]] | align="center" | {{Nts|51900000}} |- | align="center" |[[1976]] | align="center" | {{Nts|55900000}} |- | align="center" |[[1998]] | align="center" | {{Nts|59100000}} |- | align="center" |[[2004]] | align="center" | {{Nts|59834900}} |- | align="center" |[[2005]] | align="center" | {{Nts|60441457}} |- | align="center" |[[2007]] | align="center" | {{Nts|60776238}} |} Халăх йышĕ, ытларах, [[Европа Пĕрлешĕвĕ|Европа Пĕрлешĕвне]] анчахрах кĕнĕ патшалăхсенчен ĕçлеме пыракан [[халăх иммиграцийĕ|иммигрантсенчен]] тытăнса тăрать. Вĕсене [[2004]] çулхи çу уйăхĕнче Аслă Британи территорине ĕçлеме килме ирĕк панă. Çĕршывра çуралакансен шучĕ вилекенсенчен ытларах, апла пулин те халăх çутçанталăк йĕркипе ӳсни çеç мар [[аслăбритансем|британи]] халăх йышне хăпартать.<ref>http://www.demographia.ru/articles_N/index.html?idR=24&idArt=504 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090213103346/http://www.demographia.ru/articles_N/index.html?idR=24&idArt=504 |date=2009-02-13 }}</ref> === Этнос йышĕ === Çĕршывăн вырăнти халăхĕ 92 % пулать. (2001, халăх çыравĕ), вĕсенчен: * [[акăлчансем]] — 83,6 %, * [[шотландсем]] (чылайăшĕпе Шотландире) — 8,5 %, * [[валлисем]] (чылайăшĕпе Уэльсре) — 4,9 %, * [[ирландсем]] (чылайăшĕпе Çурçĕр Ирландире, [[ольстерсем]]) — 2,9 %. Иммигрантсем тата вĕсен ачисем ытларах Мăн Лондонăн [[хула агломерацийĕ|конурбацисенче]], [[Анăç Мидленд]]ра тата [[Мерсейсайд]]ра пурăнаççĕ. Вĕсен шайĕ çĕршывра 8 % яхăн, çав шутра<ref name="БРЭ">«Великобритания» // [[Большая Российская энциклопедия|Большая российская энциклопедия]]. Т. 5. 2006.</ref>: * [[Инди]], [[Пакистан]] тата [[Бангладеш]] патшалăхĕсенчен тухнисем — 3,6 %, * [[Китай халахĕсем|Китайран]] тухнисем — 0,4 %, * [[Африка халăхĕсем|Африка çĕршывĕсенчен]] тухнисем — 0,8 %, * [[Хĕвеланăç-инди негрĕсем|Кариб тинĕс утравĕсенчен тухнă хура ӳтлисем]] — 1 % === Британи нацийĕ === 1. Британи [[наци]]йĕ аталанăвĕ уйрăм çулпа пынă, ăна франци моделĕпе ([[Аслă франци революцийĕ|Аслă Франци револицинче]] «аялтисемпе» «çӳлтисен» хирĕçĕвĕ) çывăх теме пулмасть, çаплах нимĕç моделĕпе те пĕр пек мар, мĕншĕн тесен Аслă Британи нихăçан та [[Германи]] [[1871]] çулченхи евĕр, сапаланчăк патшалăх пулман. 2. [[XIV ĕмĕр|XIV]]—[[XV ĕмĕр|XV]] ĕмĕрсенче, аслă географи уçăвĕсен тапхăрĕнче, Аслă Британире наци [[экономика|экономики]] аталанма тытăнать, вăл çĕршыв халăхне чăмăрлать. 3. Аслă Британи урăх европа патшалăхĕсенчен яланах, хăйĕн географии енĕпе, уйрăм аталанса пынă. 4. Британи [[нацийĕ|нацине]] тĕнĕ хытă пĕрлĕ тăвать ([[XVII ĕмĕр]]) — тĕн кăмăл туйăмĕпе революци ([[католици тĕнĕ|католиксемпе]] [[протестант тĕнĕ|протестантсен]] хирĕç тăни) . 5. Çаплах британи [[нацийĕ|нацин]] йĕркеленĕвĕнче çĕр ĕçтĕш халăхĕ хуласенче чăмăртанни те, Аслă Британин аякри çĕрĕсенче хуçалăха тĕрĕклетни. 6. В [[Англи]]ре [[Библи]]е [[акăлчан чĕлхи]]не урăх европа патшалăхĕсенчен маларах куçарнă, çапла вара пур британсемшĕн пĕрлĕ хăй евĕрлĕ акăлчан чĕлхи аталанса тăрать. 7. Британсем тăтăшах хăйсене урăх [[этнос]]сенчен уйăраççĕ: а) [[Британи]] тĕнчере чи хăватлă та анлă саралнă колони империйĕ пулнă. Çакăн чухне те британсем хăйсене тĕнчери урăх халăхсенчен уйрăм тытнă. б) Британин колони политики те, францисен е испансен пек хăйсен колонинчи вырăнти халăха [[ассимиляци (пĕлтерĕшсем)|хутăштаракан]] политикинчен уйрăлса тăнă, вĕсем «Эпир — [[акăлчансем]]! Эпир — вырăнти çынсем!» приципа çӳле хунă. <ref>Руднев В. В. Великобритания накануне XXI века. Европейский Союз и процесс деволюции в Шотландии // Европа на рубеже третьего тысячелетия: народы и государства. Сб. статей. Под ред. М. Ю. Мартыновой, Н. Н. Грацианской. М., 2000</ref> <ref>Козлов В. И. Иммигранты и этнорасовые проблемы в Британии. М.: Наука, 1987</ref> == Политика тытăмĕ == [[Ӳкерчĕк:United Kingdom-CIA WFB RU.png|thumb|300px]] {{main|Аслă Британи политика тытăмĕ}} Аслă Британи&nbsp;— [[конституци монархийĕ|парламент монархийĕ]], пуçлăхĕ — [[патша|арăм патша]]. Саккун тăвакан органĕ&nbsp;— икĕ палатăллă [[парламент]] ([[Общинăсен палати]]пе [[Лордсен палати]]). Парламент пĕтĕм территорире влаçăн аслă органĕ пулать, Шотландире, Уэльсре тата Çурçĕр Ирландире харпăр ертсе пыракан администраци тытăмĕсем пулсан та. Правительство ертӳçи — [[Аслă Британи премьер-министрĕ]]. Çĕршывăн епле те пулин пĕрлĕ тĕп саккун вырăнĕнчи документ çук, Конституцине те çырса йышăнман. Халăхпа правительство хушшинчи ĕçсене саккун тăвакан актсем, çырман саккунсем тата конвенцисем йĕркелесе тăраççĕ. == Кун-çулĕ == {{main|Англи кун-çулĕ|Аслă Британи кун-çулĕ}} [[Британи утравĕсем|Британи утравĕсене]] [[V ĕмĕр|V]]—[[VI ĕмер|VI]] ĕмĕрсенче [[англосакссем]] çĕнтерсе илнĕ. [[Англи]]е [[1066]] çулта нормансем ярса илнипе феодаллă пĕрлĕ патшалăх йеркеленсе çитет. [[XIII ĕмĕр]]ĕн иккĕмĕш çурринче акăлчан [[парламент|парламенчĕ]] йĕркеленет, сослови [[монархийĕ]] пулса тăрать. Тавар-укçа хутшăнăвĕсен аталанăвĕпе çĕр ĕçтĕшĕсен кĕрешĕвĕ ([[1381]] çулхи Уот Тайлер пăлхавĕ тата урăх.) [[XV ĕмĕр]]те çĕр ĕçтĕшĕсен пайăр пăханлăхне пуррипе тенĕ пекех пĕтерет. Çав хушăрах çĕр ĕçченĕсен çĕр харпăрлăхĕ пулман, çакна пула вĕсем хăвăрт пролетарине куçаççĕ. [[Реформаци]] тапхăрĕнче, [[1534]] çулта, [[акăлчан чикĕвĕ|акăлчан чиркĕвне]] туса хунă. [[Англи революцийĕ|XVII ĕмĕрти Англи революцине]] пула [[капитализм]] тĕрĕкленет. [[XVII ĕмĕр]]ĕн вĕçĕнче политик партисем&nbsp;— [[тори (пĕлтерĕшсем)|тори]] тата [[виги]] ([[XIX ĕмĕр]]ĕн варринче [[Тори (пĕлтерĕшсем)|Консервативлă]] тата Либераллă партисене куçаççĕ) йĕркеленеççĕ. [[1707]] çулта [[Шотланди]]ре ([[1649]]—[[1651]] çулсенче [[Ирланди республики|Ирланди]]е пăхантарсан) çирĕпленсен пĕрлешĕннĕ патшалăх Аслă Британи ята тивĕçет. [[XVIII ĕмĕр|XVIII]] вĕçĕнче&nbsp;— [[XIX ĕмĕр]]ĕн пĕрремĕш çурринче промăçлăх улшăнăвĕ пулса иртет. [[Британи Ост-Инди компанийĕ|Ост-Инди компанийĕ]] пуян Бенгалие çĕнтерсе илнĕренпе британи колони империне тума пуçлаççĕ. Çак вăхăтри акăлчан инвестицисен виççемĕшĕ индирен тухнă пулнăскерсем. [[1830-меш çулсем|1830-мĕш]] çулсенчефабрика ĕç-пуç системи пурнăçа кĕрет. 1830&nbsp;— [[1840-чĕш çулсем|1840-мĕш]] çулсенче пролетариатăн&nbsp; пĕрремĕш йышлă юхăмĕ — [[чартизм]] — тапранать. 1840-мĕш çулсенче Ирландие выçлăх пырса çапать, миллиона ытла çын инкеке лекет. [[1868]] çулта [[професси пĕрлĕхĕсем|тред-юнионсен]] Британи конгресне никĕслеççĕ. [[1900]] çулта [[Лейбористсен партийĕ (Аслă Британи)|Аслă Британин лейбористсен партине]] туса хураççĕ. [[XIX ĕмĕр]]те Аслă Британи тĕнчери чи пысăк колони патшалăхĕ ([[Британи империйĕ]]) пулса тăрать. [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]]нче Аслă Британи китлĕре хирĕç коалицин паллă тăмарĕсенчен пĕри пулнă. Британи колони импери арканнипе [[1970-мĕш çулсем|1970-мĕш]] çулĕсен варринелле акăлчансен пĕтĕмпех тенĕ пекех колонисем ирĕклĕхе çĕнтерсе илеççĕ. Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи иртсе кайсан Аслă Британи правительствине лейбористсем ([[1945]]—[[1951]], [[1964]]—[[1970]], [[1974]]—[[1979]], [[1997]] хальхи вăхăта) тата [[Асла Британи консервативлă партийĕ|консерваторсем]] ([[1951]]—[[1964]], [[1970]]—[[1974]], [[1979]]—[[1997]]) ертсе пынă. == Гражданлăх == [[2005]] çулхи [[чӳк, 1]] пуçласа британи [[гражданлăхĕ|гражданлăхне]] тивĕçес тесен Аслă Британин [[истори]]не, [[культура|культурине]] тата [[йăла|йалине]] пĕлмелли тата çĕршыври этем пĕрлĕхĕн никĕсне пĕлмелли «[[Life in the UK]]» ятарлă [[тĕрĕслев]]е тытмалла.<br />45 минут пыракан 24 ыйтуран тăракан (варианчĕсем пур) тĕрĕслев гражданлăха илме кирли шутланать. Маларах [[Лондон]] [[иммиграци халăхĕ|иммигрантсемшĕн]] [[акăлчан чĕлхи]]не пĕлмелли тĕрĕслеве кĕртнĕ, çаплах квалификаципе ĕç хăнăхăвĕсен кирлĕлĕх хаклавне çирĕплетнĕ. Çак [[экзамен]]а ăнăçлă тытма пулас граждансем валли ятарлă курссем йĕркеленĕ. Саккун тăвакансен шухăшĕпе, çак пĕлӳсем иммигрантсене британи этем пĕрлĕхне хăвăртрах хушăнма, çăв шутра хăйсен прависемпе тивĕçне ăнланма пулăшĕç. [[2004]] çулта Аслă Британи гражданлăхне илме 140870 çын ыйтса çырнă, ку вара [[2003]] çулхипе танлаштарсан, 12 процент нумайрах. == Экономика == {{main|Аслă Британи экономики}} == Этеплĕх == {{main|Аслă Британи этеплĕхĕ}} Пĕрлешĕннĕ Патшалăхăн этеплĕхĕ тем тĕрлĕ пуян. Вăл тĕнче этеплĕхĕн сумлă пайĕ пулать. Аслă Британи хăйĕн малтанхи колонисемпе тачă этеплĕ çыхăну тытать, акăлчан чĕлхи весенче патшалăх челхи шутланать. Юлашки çур ĕмĕрте Британи культурине чылай ӳсĕм Инди субконтиненчĕпе Кариб бассейн патшалăхĕсенчен килнĕ иммигрантсем кӳнĕ. Пĕрлешĕннĕ Патшалăх йĕркеленнĕ тапхăрта унăн шутне кашни хăйĕн уйрăм этеплĕ малтан ирĕклĕ патшалăхсем кĕнĕ. '''Наци хаçачĕсем''': [[Таймс|The Times]], [[The Guardian]], [[The Independent]], The Daily Telegraph, The Observer, [[Financial Times|The Financial Times]], The Daily Express, The Sun, The Mirror, The People. == Тĕн == [[Ӳкерчĕк:Westminster abbey west.jpg|thumb|upright|[[Вестминстер аббатлăхĕ]] — британи монархĕсене—Англи Чиркĕвĕн Аслă Тарăмĕсене — астула лартмалли вырăнĕ]] {{main|Пĕрлешĕннĕ Патшалăх тĕнĕ}} Англи территоринче патшалăх статусĕллĕ [[Христиансен чиркĕвĕ|чиркӳ]]— [[Акăлчан чиркĕвĕ|Англи чиркĕвĕ]] ĕçлет, унăн пуçлăхĕ — британи монархĕ. Англи чиркĕвĕ — англикан этем пĕрлĕхне кĕрекен вырăнти чиркĕвĕсенчен пĕри, унăн чун-чĕм ертӳçи [[Кентербери архиепископĕ]] шутланать. Тĕпчев ĕçĕсемпе, Пĕрлешĕннĕ Патшалăхра ытларах секулярлă çын пурăнать: халăхăн 38 % çеç Турра ĕненетпĕр тесе хуравлвççĕ («''a God''»)<ref name=Eurobarometer>{{PDFlink|[http://ec.europa.eu/public_opinion/archives/ebs/ebs_225_report_en.pdf Опрос ''Eurobarometer'', проведённый в [[2005 год]]у|1.64&nbsp;MiB}} стр. 9.]</ref>, хотя, по данным Церкви Англии на 2005 год, «72 % населения Англии указали свою религиозную принадлежность как христианскую»<ref>[http://www.cofe.anglican.org/info/statistics/churchstats2005/foreword.html Church Statistics 2005/6]</ref>. [[2008]] çулхи ака уйăхĕнчи пичетленĕ христиан ыр кăмăл ''Joseph Rowntree Foundation''фондĕ тĕпчевсемпе килĕшӳллĕ, тĕн «социаллă сехмет» «шухăш анлă саралнă» <ref>[http://entertainment.timesonline.co.uk/tol/arts_and_entertainment/the_tls/tls_selections/religion/article3779988.ece Robert Watts. ''Religion is ‘the new social evil’'']{{Ĕçлемен каçă|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[The Sunday Times]] 20 апреля 2008 г.</ref>. == Аслă Британи хĕçпăшаллă вăйĕсем == {{main|Аслă Британи Хĕçпăшаллă Вăйĕсем}} Аслă Британи Хĕçпăшаллă Вăйĕсем ({{lang-en|British Armed Forces}}) Британи хĕçпăшаллă вăйĕсен Тĕп çарпуçĕ британи монархĕ, [[Елизавета II (Аслă Британи арăм патша)|арăм патша Елизавета II]] шутланать. Аслă Британи ХВ Хӳтĕлев министерствин Хӳтĕлевтытамĕ куллен ертсе пырать. Британи хĕçпăшаллă вăйĕсен тĕп ĕçĕ Пĕрлешĕннĕ Патшалăха тата унăн тинĕс çĕрĕсене хӳтĕлесси, Аслă Британи хăрушсăрлăх интересĕсене малалла тăсасси тата тĕнчери мир тăвас ĕç-пуçа пулăшасси. Çаплах Аслă Британи ХВ [[ÇАПУ|Çурçĕр Атлантика Патшалахĕсен Ушкăнĕн]] тата Иракпа Афганистанри опреацийĕсене хастар та пĕрмай хутшăнаççĕ. == Раççей Федерацийĕпе хутшăнни == == Çавăн пекех пăхăр == {{Навигаци |Тема = Аслă Британи |Портал = Аслă Британи |Викисăмахсар = Аслă Британи |Викикĕнеке = |Викицитатник = Аслă Британи |Викитека = Аслă Британи |Викитĕссем = |Викихыпарсем = Категори: Аслă Британи |Викисклад = Category:Great_Britain |Метавиксем = |Проект = }} * [[Аслă Британи телекоммуникацийĕ]] * [[Аслă Британи транспорчĕ]] * [[Аслă Британи тĕнче хутшăнăвĕсем]] * [[Аслă Британи çутĕç системи]] * [[Британи утравĕсем (пĕлтерĕшсем)]] * [[Аслă Британи налук йĕрки]] == Тăтăрхаллă сăмах майлашавĕсем == * [[Альбион|Тĕтреллĕ Альбион]] * [[Аслă Британи патша гербĕ|Британи арăсланĕ]] * [[Аслă Британи патша тинĕс çар флочĕ|Британи флочĕ]] ''(Гранд Флит)'' * [[Британи чăтăмлăхĕ]] * [[Британи мифĕ]] * [[Британи футболĕ]] * [[Британи монархийĕ|Акăлчан арăм патши]] * [[Британи тĕпчевçисем]] * [[Акăлчан паркĕ]] * [[Акăлчан сасси]] * [[Акăлчан кулăшĕ]] * [[Акăлчан мăйраки]] * [[Акăлчан карманĕ]] * [[Акăлчан бульдогĕ]] * [[Акăлчан мастифĕ]] * [[Акăлчан сеттерĕ]] * [[Акăлчанла тухса кайни]] * [[Акăлчан пациенчĕ (фильм)|Акăлчан пациенчĕ]] * [[Лондон кэбĕ]] * [[Лондон тĕтри]] * [[Джентльмен|Британи джентльменĕ]] * [[Джон Булль]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == == Каçăсем == * {{dmoz|World/Russian/Птшалăхсем тата_регионсем/Европа/Аслă Британи/}} * [http://news.bbc.co.uk/hi/russian/uk/default.stm Британия] Аслă Британи çĕнĕ хыпарĕсем тата [[Би-би-си]] хатĕрленĕ çулçӳрев кăтартăвĕ. {{Капăрлатмалла}} {{stub}} <div class="Boxmerge"> {{Пĕрлешĕннĕ Патшалăх}} {{Нацисен Пĕрлешӳлĕхĕ}} {{Европĕрлĕх}} {{G8}} {{Европа Канашĕ}} {{Çурçĕр тинĕс патшалăхĕсем}} {{Европа патшалăхĕсем}} {{Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи}} </div> [[Категори:Аслă Британи|*]] [[Категори:Мăн саккăр патшалăхĕсем|{{PAGENAME}}]] [[Категори:Европа]] [[Категори:Аслă Британи]] [[Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа]] idzza9yds769owq9qtvx0sam49u7zim Вадуц 0 15742 873919 812575 2026-05-14T12:35:56Z -wuppertaler 35505 changed one image for a better one 873919 wikitext text/x-wiki '''Ваду́ц''' ({{lang-de|Vaduz}}) — [[Лихтенштейн]] тĕп хули. Халăх йышĕ 5,1 пин çын ([[2003]]). [[Ӳкерчĕк:Liechtenstein asv2022-10 img02 Vaduz Aussicht beim Schloss.jpg|thumb|left|Хула варри]] [[Ӳкерчĕк:Schlossvaduz.jpg|thumb|left|Карман]] [[Ӳкерчĕк:LGT Private Banking Vaduz.jpg|thumb|left|[[LGT]] Bank (Liechtenstein Global Trust) Head Office]] Хулара ӳнер галерейи, почтă музейĕ пур. Çулçӳревлĕх индустрийĕ аталаннă. Хулана [[XIII ĕмĕр]]те Верденбергский граф никĕсленĕ. [[1322]] çулта çырнипе кунта карман пулнă, [[1499]] çулта ăна Швейцари йышăннă. Вадуцра [[кнеç]] карманĕпе [[парламент]] çурчĕ вырнаçнă. == Хуçалăхĕ == Финансă пулăшу ĕçĕсем. Michael Lauber (Михаель Лаубер) — банк ассоциацийĕн пуçлăхĕ. <ref>[http://bankenverband.li/desktopdefault.aspx?TabID=226&ItemID=4&MID=769&View=ShowLevel2 Michael Lauber (Михаель Лаубер)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071110164312/http://www.bankenverband.li/desktopdefault.aspx?TabID=226&ItemID=4&MID=769&View=ShowLevel2 |date=2007-11-10 }}</ref> Лихтенштейнра ясак тӳлеменни саккуна пăсни шутланасть, тӳлес мар тесе ĕç хучĕсене ултаса çырни — ултав ĕçĕ. <ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,3211407,00.html Лихтенштейн уточнит понятие «налоговые махинации»]</ref> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == == Каçăсем == * [http://www.dw-world.de/dw/article/0,,3187500,00.html Лихтенштейн Германири курава ирттерме чарнă.] {{stub}} {{Европăн тĕп хулисем}} [[Категори:Лихтенштейн хулисем]] [[Категори:Европа патшалăхĕсен тĕп хулисем]] gtzu5ou0fiqi3f3bpkf6hoiq82uihl3 Азербайджансем 0 19870 873950 864203 2026-05-15T02:05:33Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873950 wikitext text/x-wiki {{Халăх | ячĕ = '''Азербайджансем''' <br />azərbaycanlılar آذربایجانلیلار | ӳкерчĕк = <table border=0 align="center"> <tr> <td>[[File:Mfakhundov.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Üzeyir Hacıbəyov5.gif|80x80px]]</td> <td>[[File:Sattar khan.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Natavan.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Shikhlinski A. 1917.jpg|80x80px]]</td> </tr><tr> <td><small>[[Мирза Фатали Ахундов|Ахундов]]</small></td> <td><small>[[Узеир Гаджибеков|Гаджибеков]]</td> <td><small>[[Саттар-хан]]</small></td> <td><small>[[Натаван Хуршидбану|Натаван]]</small></td> <td><small>[[Шихлинский Али-Ага Исмаил-Ага оглы|Шихлинский]]</small></td> <tr> <td>[[File:Qudsi.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Shovkat Mammadova.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Ashig Alesger.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:SEYYED ALI KHAMENEHEI - LEADER OF IRAN.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Portrait photo of Nariman Narimanov taken in 1913.jpg|80x80px]]</td> </tr><tr> <td><small>[[Бакиханов Аббаскули-ага|Бакиханов]]</small></td> <td><small>[[Мамедова Шовкет Гасан кызы|Мамедова]]</small></td> <td><small>[[Ашуг Алескер]]</small></td> <td><small>[[Али Хаменеи]]</small></td> <td><small>[[Нариман Нариманов|Нариманов]]</small></td> <tr> <td> </td> <td>[[File:Rustam Ibragimbekov foto.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Shahriyar.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Shahbanu of Iran.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Leyla Mammadbeyova (crop).jpg|80x80px]]</td> </tr><tr> <td><small>[[Самед Вургун]]</small></td> <td><small>[[Рустам Ибрагимбеков|Ибрагимбеков]]</small></td> <td><small>[[Мухаммад Хусейн Шахрияр|Шахрияр]]</small></td> <td><small>[[Фарах Диба]]</small></td> <td><small>[[Лейла Мамедбекова|Мамедбекова]]</small></td> <tr> <td>[[File:Khan Nakhichevanski.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Mammad_Amin_Rasulzade.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Вагит Алекперов.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Ahmad-Kasravi.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Mehdi Huseynzade.jpg|80x80px]]</td> </tr><tr> <td><small>[[Гусейн Хан Нахичеванский|Нахичеванский]]</small></td> <td><small>[[Расулзаде Мамед Эмин|Расулзаде]]</small></td> <td><small>[[Вагит Алекперов]]</small></td> <td><small>[[Ахмед Кесрави]]</small></td> <td><small>[[Гусейн-заде Мехти Ганифа оглы|Гусейн-заде]]</small></td> <tr> <td>[[File:Kerimov Kerim.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Gamar almazade49 3.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Tofik Bahramov stamp.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Heydar Aliyev 1997.jpg|80x80px]]</td> <td>[[File:Tair Salakhov cropped.jpg|80x80px]]</td> </tr><tr> <td><small>[[Керимов Керим Аббас-Алиевич|Керимов]]</small></td> <td><small>[[Алмасзаде Гамэр Гаджи Ага кызы|Алмасзаде]]</small></td> <td><small>[[Бахрамов Тофик Бахрам оглы|Бахрамов]]</small></td> <td><small>[[Алиев Гейдар Алирза оглы|Гейдар Алиев]]</small></td> <td><small>[[Салахов Таир Теймур оглы|Таир Салахов]]</small></td> </tr> </table> | тăван ячĕ = азербайджанлылар | йышĕ = 29<ref name="turkicpeople">{{cite web|author=Joshua Project|url=http://www.joshuaproject.net/affinity-blocs.php?rop1=A015|title=Ethnic People Groups of the Turkic Peoples Affinity Bloc|publisher=Joshua Project|date=|accessdate=2009-03-03|archiveurl=http://www.webcitation.org/61CUJDrMJ|archivedate=2011-08-25}}</ref> — 31 млн. пуçласа<ref>[http://www.webcitation.org/query?id=1257013011437361 WebCite query result]</ref> 35 — 40 млн. çити<ref>[http://www.everyculture.com/wc/Afghanistan-to-Bosnia-Herzegovina/Azerbaijanis.html Azerbaijanis POPULATION]</ref><ref>[http://www.adherents.com/Na/Na_52.html Azerbaijani world]</ref> | вырнаçăвĕ = {{ялавлани|Iran}}:<br /> 11 — 15 млн. пуçласа<br /> 23 — 28 млн. çити (хак.)<ref name="turkicpeople"/><ref name="ethno_report">[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=azb Ethnologue report for language code: azb]</ref><ref>[http://www.joshuaproject.net/countries.php?rog3=IR&sf=primarylanguagename&so=asc Iran — People Groups. Joshua Project]</ref> * [[Тухăç Азербайджан]]:&nbsp; 3 млн. (хак.) * [[Анăç Азербайджан]]:&nbsp; 2 млн. (хак.) * [[Тегеран (остан)|Тегеран]]:&nbsp; 1 — 5 млн. (хак.) * [[Ардебиль]]:&nbsp; 1 млн. (хак.) * [[Хамадан]]:&nbsp; 1 млн. (хак.) * [[Зенджан]]:&nbsp; 1 млн. (хак.) * [[Казвин]]:&nbsp; 0,8 млн. (хак.) {{ялавлани|Азербайджан}}:<br />&nbsp;8 172 800 (2009 ç.)<ref name="Azer2009">[http://web.archive.org/web/20121130101713/http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/AP_/1_5.xls Переписи населения Азербайджана 1979, 1989, 1999, 2009 годов]</ref><br /> {{TUR}}:&nbsp;800&nbsp;000. (оц.)<ref name="Encyclopedia Orient">[http://i-cias.com/e.o/turkey_4.htm «Turkey: Religions & Peoples»], ''Encyclopedia of the Orient'' (retrieved 7 June 2006)</ref><br /> {{RUS}}: &nbsp;&nbsp;603&nbsp;070 (2010 ç.)<ref name="пер.2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/perepis_itogi1612.htm Официальный сайт Всероссийской переписи населения 2010 года. Информационные материалы об окончательных итогах Всероссийской переписи населения 2010 года]</ref>, 621&nbsp;840 (2002 г.)<ref name="perepis2002.ru">{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463|title=Всероссийская перепись населения 2002 года|lang=|publisher=Федеральная служба государственной статистики|accessdate=2009-12-29|archiveurl=http://www.webcitation.org/616BvJEEv|archivedate=2011-08-21}}</ref> * {{ялавлани|Дагестан}}: <br /> &nbsp;&nbsp;130&nbsp;919 (2010 ç.)<ref name="пер.2010"/>, 111&nbsp;656 (2002 г.)<ref name="perepis2002.ru" /> * [[Мускав]]: <br /> &nbsp;&nbsp;57&nbsp;123 (2010 ç.)<ref name="пер.2010"/>, 94&nbsp;542 (2002 ç.)<ref name="perepis2002.ru"/> * {{ялавлани|Тĕмен облаçĕ}}: <br /> &nbsp;&nbsp;43&nbsp;610 (2010 ç.)<ref name="пер.2010"/>, 42&nbsp;359 (2002 г.)<ref name="perepis2002.ru"/><ref>Включая [[Хантă-Манси автономи тăрăхĕ|Хантă-Манси]] тата [[Ямал-Ненец автономи тăрăхĕ|Ямал-Ненец автономи тăрăхĕсем]]; без них численность азербайджанцев в Тюменской области (юг) — 8282 чел. (2010 г.) и 8918 çын (2002 ç.)</ref> ** {{ялавлани|Хантă-Манси автономи тăрăхĕ}}: <br /> &nbsp;&nbsp;26&nbsp;037 (2010 ç.)<ref name="пер.2010"/>, 25&nbsp;088 (2002 ç.)<ref name="perepis2002.ru"/> {{USA}}: 5 553—500&nbsp;000 çын<ref>http://www.irex.org/system/files/Baghirova_VOA.pdf</ref><br /> {{ялавлани|Грузи}}:&nbsp;284&nbsp;761 (2002 ç.)<ref name="statistics.ge">[http://www.statistics.ge/main.php?pform=14&plang=1 ''State Statistics Department of Georgia: 2002 census''] (retrieved 16 July 2006)</ref> * [[Квемо-Картли]]:&nbsp;225 пин<ref name="statistics.ge"/> ** [[Марнеуль районĕ]]:&nbsp;98 пин ** [[Гардабан районĕ]]:&nbsp;50 пин ** [[Болнис районĕ]]:&nbsp;49 пин * [[Кахети]]:&nbsp;40 тыс.<ref name="statistics.ge"/> {{Canada}}:&nbsp;3&nbsp;465.<ref>[http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo26a-eng.htm «Population by selected ethnic origins, by province and territory (2006 Census)». statcan.gc.ca. 2009-07-28. http://www40.statcan.gc.ca/l01/cst01/demo26a-eng.htm. Retrieved 2010-09-10]. NB Canadian census on ancestry may not reflect current ethnic affiliation in Canada. (retrieved 7 June 2006). In the 2006 census, 1,480 people indicated 'Azeri'/'Azerbaijani' as a single response and 1,985 — as part of multiple origins.</ref>-275,000.<ref>http://www.azembassy.ca/ada/2008/ADA_8102.pdf</ref> {{ялавлани|Германи}}:&nbsp;15&nbsp;219 (2006 ç.)<ref>[https://www.destatis.de/jetspeed/portal/cms/Sites/destatis/Internet/EN/Content/Statistics/Bevoelkerung/AuslaendischeBevoelkerung/Tabellen/Content100/AlterAufenthaltsdauer,property=file.xls Startseite - Statistisches Bundesamt (Destatis)<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> - 140,000<ref>[http://botschaft-aserbaidschan.de/index.php/asebaidschanische-diaspora Diaspora]</ref> {{KAZ}}:&nbsp;85&nbsp;292 (2009 ç.)<ref name=kz.per2009>[http://www.stat.kz/p_perepis/Pages/default.aspx Агентство Республики Казахстан по статистике. Перепись 2009.] ([http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/Нац%20состав.rar Национальный состав населения].rar)</ref><br /> {{ялавлани|Украина}}:&nbsp;45&nbsp;176 (2001 ç.)<ref>{{cite web|url=http://2001.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/nationality_popul1/select_51?box=5.1W&rz=1_1&rz_b=2_1&k_t=00&botton=cens_db|title=Всеукраинская перепись населения 2001 года. Распределение населения по национальности и родному языку|publisher=Государственный комитет статистики Украины|archiveurl=http://www.webcitation.org/61CUK0Izp|archivedate=2011-08-25}}</ref><br /> {{UZB}}:&nbsp;36&nbsp;000.(хак.)<ref name="Этнический атлас Узбекистана">[http://www.library.cjes.ru/online/?a=con&b_id=416 Этнический атлас Узбекистана]</ref><ref>По переписи 1989 г. в Узбекистане было 44,4 тыс. азербайджанцев ([http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=4])</ref><br /> {{ялавлани|Туркменистан}}:&nbsp;36&nbsp;000.(1995)<ref>People Population census of Turkmenistan 1995, Vol. 1, State Statistical Committee of Turkmenistan, Ashgabat, 1996</ref><ref>[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/tx.html# CIA — The World Factbook]</ref><br /> {{ялавлани|Нидерландсем}}:&nbsp;17&nbsp;000<ref>http://web.archive.org/web/20110706131529/http://mfa.gov.az/eng/downloads/bilaterial/Netherlands.pdf</ref><br /> {{ялавлани|Киргизи}}:&nbsp;17&nbsp;267 (2009)<ref name="Kyrgyz Census">[http://www.stat.kg/stat.files/din.files/census/5010003.pdf National Statistical Committee of Kyrgyz Republic 2009.]</ref><br /> {{ялавлани|Аслă Британи}}:&nbsp;15&nbsp;000<ref>[http://google.com/search?q=cache:Jwobw381IYMJ:www.angelfire.com/az3/AzeriVoice/newsletter2.doc+%22azeris+in+britain%22&cd=1&hl=en&ct=clnk&gl=uk cache:Jwobw381IYMJ:www.angelfire.com/az3/AzeriVoice/newsletter2.doc «azeris in britain» — Google Search]</ref><br /> {{ялавлани|Беларуç}}:&nbsp; 5&nbsp;567 (2009 ç.)<ref>{{cite web|url=http://belstat.gov.by/homep/ru/perepic/2009/vihod_tables/5.8-0.pdf|title=Перепись населения Республики Беларусь 2009 года. НАСЕЛЕНИЕ ПО НАЦИОНАЛЬНОСТИ И РОДНОМУ ЯЗЫКУ|publisher=belstat.gov.by|archiveurl=http://www.webcitation.org/65BNNIkIs|archivedate=2012-02-03}}</ref><!--<ref>{{cite web|url=http://belstat.gov.by/homep/en/census/p5.php|title=POPULATION CENSUS' 1999. NATIONAL COMPOSITION OF POPULATION OF THE REPUBLIC OF BELARUS|publisher=National Statistical Committee of the Republic of Belarus|archiveurl=http://www.webcitation.org/61CUKrS5F|archivedate=2011-08-25}}</ref>--><br /> {{ялавлани|Латви}}:&nbsp; 1&nbsp;759 (хаклав, 2010)<ref name="Национальности Латвии 2010">[http://www.pmlp.gov.lv/lv/statistika/dokuments/2010/ISVN_Latvija_pec_TTB_VPD.pdf Распределение населения Латвии по национальному составу и государственной принадлежности на 01.07.2010] {{ref-lv}}</ref><br /> {{ялавлани|Австри}}:&nbsp; 1&nbsp;000.<ref>[http://www.mfa.gov.az/az/foreign_policy/bilat/Azerbaycan-Avstriya/01.shtml Azerbaijan Ministry of Foreign Affairs: Azerbaijan-Austria relations: Diaspora Info (February 2008)]. NB Of these, about 70-75 % are [[Iranian Azeris]], 15-20 % are [[Azeris in Turkey|Turkish Azeris]] and 5-10 % are Azeris originally from Azerbaijan and the former Soviet Union.</ref> <br /> {{ялавлани|Таджикистан}}:&nbsp; 800 (2000 ç.)<ref>{{cite web|url=http://www.demoscope.ru/weekly/2005/0191/analit05.php|title=Итоги переписи населения Таджикистана 2000 года: национальный, возрастной, половой, семейный и образовательный составы|author=Михаил Тульский|publisher=«[[Демоскоп]]»|archiveurl=http://www.webcitation.org/61CULh3l6|archivedate=2011-08-25}}</ref><br /> {{ялавлани|Австрали}}:&nbsp; 300<ref>[http://www.dfat.gov.au/geo/azerbaijan/azerbaijan_brief.html 2006 Australian Census]. NB According to the 2006 census, 290 people living in Australia identified themselves as of Azeri ancestry, although the Australian-Azeri community is estimated to be larger. . Retrieved 1 April 2008.</ref> | архкультура = | чĕлхе = [[Азербайджан чĕлхи|Азербайджан]] | расă = [[Европа евĕр расă]] ([[Каçпи кĕçĕн тĕсĕ]]) | тĕн = Ытларахăшĕ [[шиитсем|мăсăльман-шиитсем]]<ref name=autogenerated5>{{cite web|url=http://looklex.com/e.o/azerbaijanis.htm|title=Azerbaijanis|publisher=Looklex Encyclopaedia|author=Tore Kjeilen|archiveurl=http://www.webcitation.org/61CUN0QIe|archivedate=2011-08-25}}</ref>; сахалрахăшĕ — [[суннитсем|мăсальман-суннитсем]]<ref name=autogenerated3>Boyle, Kevin and Juliet Sheen. [http://books.google.ca/books?id=MFUZkWWgOtMC&dq Freedom of Religion and Belief]. Routledge, 1997. ISBN 0-415-15978-4; p. 273</ref>. | тăван = ''чĕлхепе:'' [[гагаузсем]], [[турккăсем]], [[туркменсем]]<ref>{{cite web|url=http://www.azerbaijan.az/portal/General/Language/language_01_r.html|title=АЗЕРБАЙДЖАНСКИЙ ЯЗЫК|last=АЗЕРБАЙДЖАНСКИЙ|first=ЯЗЫК|quote=входит в огузскую группу данного семейства и совместно с являющимися ближайшими родственниками турецким, туркменским и гагаузским языками по территориальному принципу составляют юго-западную группу ареала тюркских языков|accessdate=2013-02-15|archiveurl=http://www.webcitation.org/6EiGskyD0|archivedate=2013-02-26}}</ref> | кĕрет = | унăн шутĕнче = [[айрумсем]], [[афшарсем]], [[Баятсем (огузсем)|баятсем]], [[карадагсем]], [[карапапахсем]], [[кашкайсем]], [[терекеменсем]], [[шахсевенсем]] }} {{азербайджансем}} [[Ӳкерчĕк:Azeris from Iravan.jpg|250px|thumb|Азербайджансем, [[1860]]]] [[Ӳкерчĕк:Azeri_language.png|thumb|right|500px]] {{Халăх| |group='''Азербайджансем''' |image=|image= |image=[[İmage:Fuzûlî.jpg|63px]][[Ӳкерчĕк:Uzeyir Hajibeyov1.jpg|80px]][[Ӳкерчĕк:Mehdi Bazargan.jpg|110px]] [[İmage:TRadjabov12.jpg|65px]][[İmage:Lotfi A. Zadeh(2004).jpg|82px]] |poptime= 50 млн. ытла<ref name=autogenerated3>[http://www.megabook.ru/Article.asp?AID=608660 Азербайджанцы<!-- Название сгенерировано ботом -->]</ref> |popplace= {{flagicon|Azerbaijan}} [[Азербайджан]]:&nbsp;8 730 пин<ref name="Azerbaijan in figures 2006"> [http://www.azstat.org/statinfo/demoqraphic/en/007.shtml#s7 «Population by ethnic groups»], ''The State Statistical Committee of Azerbaijan Republic'' (retrieved 19 June 2006).</ref><ref name="CIA Factbook Azerbaijan">[https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/aj.html#People «Azerbaijan: ɹPeople»], ''CIA Factbook''. Azeri ethnic percentage of 90.6 % used to calculate population derived from Azeri census (retrieved 7 June 2006).</ref> {{flagicon|Iran}} [[Иран]]:&nbsp; 24 млн. ытла<ref>[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=azb]</ref><ref>[http://www.unpo.org/content/view/7884/144/ UNPO - Southern Azerbaijan<!-- Название сгенерировано ботом -->]</ref><ref>[http://www.jamestown.org/single/?no_cache=1&tx_ttnews%5Btt_news%5D=27947 Islamic Fundamentalism In Azerbaijan: Myth Or Reality? - The Jamestown Foundation<!-- Название сгенерировано ботом -->]</ref> {{flagicon|United States}} [[АПШ]]:&nbsp;400,000.<ref>http://www.usturkic.org/index.php?option=com_content&view=article&id=65</ref> {{flagicon|Russia}} [[Раççей]]:&nbsp;622,000.<ref name="Russian Census">[http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463 «Azerbaijanis in Russia»], ''2002 Russian Census'' (retrieved 7 June 2006)</ref> {{flagicon|Georgia}} [[Грузи]]:&nbsp;284 пин<ref>[http://www.statistics.ge/main.php?pform=14&plang=1 ''State Statistics Department of Georgia: 2002 census''] (retrieved 16 July 2006)</ref> {{flagicon|Turkey}} [[Турци]]:&nbsp;800,000 <ref name="Encyclopedia Orient"> [http://i-cias.com/e.o/turkey_4.htm «Turkey: Religions & Peoples»], ''Encyclopedia of the Orient'' (retrieved 7 June 2006)</ref> {{flagicon|UK}} [[Аслă Британи]]:&nbsp;170 пин {{flagicon|Canada}} [[Канада]]:&nbsp;275,000 <ref>http://www.azembassy.ca/ada/2008/ADA_8102.pdf</ref> |langs=[[Азербайджан чĕлхи]] |rels= Чылайăшĕ [[шиитсем|мăсăльман-шиитсем]]; сахаллăшĕ [[суннитсем|мăсăльман-суннитсем]], [[бахайсем]], [[христиансем]] тата [[сăртăш]]сем |related = [[Алтай çемьи]]<br /> &nbsp;&nbsp;[[Тĕрĕк ушкăнĕ]]<br /> &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;[[Огуз ушкăнĕ|Огуз ушкăн пайĕ]]}} '''Азербайджа́нсем''' ({{lang-az|azərbaycanlılar}})<ref name=autogenerated2>[http://dic.academic.ru/dic.nsf/bse/61914/%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%8B Азербайджанцы]. [[Большая Советская Энциклопедия]].</ref><ref>Helena Bani-Shoraka. «Language Policy and Language Planning: Some Definitions» in [http://books.google.com/books?id=rkRC5G2qMzMC&pg=PA144 Annika Rabo, Bo Utas. ''The Role of the State in West Asia'', Swedish Research Institute in Istanbul, 2005, ISBN 91-86884-13-1, 9789186884130, p. 144]</ref><ref name="harvard">Stephan Thernstrom, Ann Orlov, Oscar Handlin. [http://books.google.com/books?pg=PA171 ''Harvard Encyclopedia of American ethnic groups'', Harvard University Press, 1981, p. 171], quote: ''In their homeland the Azerbaijanis, or Azeri Turks as they are sometimes called…''</ref><ref name=autogenerated2 /> — [[тĕрĕк чĕлхисем|тĕрĕк чĕлхиллĕ]] [[Азербайджан|Азербайджан Республикинчи]] тĕп, çурçĕр-анăç [[Иран]]ăн чылай йыш халăх. Пур йышĕ — 24 миллион çын<ref name=autogenerated3 />. Антропологи енĕпе чылай азербайджан [[каçпи раси|каçпи тĕсĕ]] шутне кĕрет. == Пурăнакан çĕрсем == [[Азербайджан]]ра 8 миллион ытла çын пурăнать. Патшалăхра вĕсен шайĕ 91 % пулать. Азербайджансăр пуçне, азербайджансем [[Иран]] çĕрне йышăнаççĕ, унта вĕсем [[Анăç Азербайджан]], [[Тухăç Азербайджан]], [[Ардебиль (остан)|Ардебиль]], [[Зенджан (остан)|Зенджан]] провинцисенче нумайрахăшĕ пурăнать , çаплах [[Курдистан (остан)|Курдистан]] тата [[Хамадан (остан)|Хамадан]] провинцисен тухăç районĕсенче, [[Казвин (остан)|Казвин]] провинцин çурçĕр районĕсенче кил-çурт çавăрнă. Пысăк азербайджан пĕрлĕхĕсем [[Тегеран]], [[Кередж]], [[Мешхед]] хулисенче те пур. [[Раççей]]ре азербайджансем тахçанах Кăнтăр [[Дагестан]]ра пурăнаççĕ, [[Дербент]] районĕнче ытларахăшĕ (55,7 %) пулаççĕ тата Табасаран (18 %), Рутул (4 %, Анат Катрух аулĕ) тата Кизляр (3 %, Мăн Бредихи тата Перси аулĕсем) районĕсенче те пурăнаççĕ. Совет вăхăтĕнче тата ун хыççăнхи çулсенче шалти иммиграцине пула тата Азербайджанран тата урăх республикăсенчен куçса килнипе халĕ азербайджансем тĕрлĕ йышпа Раççейĕн чылай территоринче палăраççĕ (тĕплĕнрех [[Раççейри азербайджансем]] статьяна вулăр). [[Грузии]]ре азербайджансем, [[Тбилиси]]сĕр пуçне, кăнтăр, кăнтăр-тухăç тата ва районĕсене: [[Марнеули]], [[Болниси]], [[Дманиси]], [[Гардабани]] (çак тăватă районта вĕсем абсолютлă е кăшт нумайрахăш шутланаççĕ), [[Сагареджо]], [[Каспи]], [[Мцхета]], [[Цалка]], [[Лагодехи]], [[Карели]], [[Тетри-Цкаро]], [[Гори]] тата [[Телави]] йышăнса пурăнаççĕ. Азербайджансем çаплах [[Рустави]] тата [[Дедоплис-Цкаро]] хуласенче пурăнаççĕ. [[Карабах хирĕçĕвĕ|Эрмен-азербайджан хирĕçĕвĕччен]] (1988) азербайджан çыннисем пурăнакан вырăнсем нумай [[Эрмени административлă пайланăвĕ|Эрмени регионĕсенче]] пулнă, (тĕплĕнрех пăхăр [[Эриенири азербайджансем]]), çав шутра [[Ереван]]ра, унта вĕсем [[1897]] çулчен пысăк этнос ушкăнĕ шутланнă.<ref>{{ru icon}} [https://web.archive.org/web/20060225210100/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/007/119/119478.htm Энциклопедия Брокгауза и Ефрона: Эривань]</ref> [[Турци]]ри азербайджансем Эрменипе юнашар районсене: [[Карс (ил)|Карс]] тата [[Ыгдыр (ил)|Игдыр]] провинцисене тата [[Эрзурум (ил)|Эрзурум]] провинцин Шенкая тăрăхне йышăнса пурăнаççĕ. Совет тапхăрĕ хыççăн Азербайджанран куçса пынипе азербайджансем Турцин чылай хулисенче вырнаçрĕç. [[Туркменистан]]ра азербайджансем уйрăмах пĕрле [[Туркменбаши]] (Красноводск) тата [[Ашхабад]] хуласенче вырнаçнă.<ref>Р.Назаров. [http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1201781640 Национальные диаспоры в Туркменистане] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120121072637/http://www.centrasia.ru/newsA.php?st=1201781640 |date=2012-01-21 }}.</ref> Унсăр пуçне азербайджансем [[Европа|Европăра]], [[АПШ]]-ра, [[Канада|Канадăра]], [[Украина|Украинăра]], [[Узбекистан]]ра, [[Казахстан]]ра тата урăх СССР-та пулнă урăх республикасенче вырнаçнă. == Этногенез == Тĕрĕксем Тухăç Кавказ Лешьенне кĕнипе вырăнти йăхсем тĕрĕкленеççĕ те ХI—ХIII ĕмĕрсенче тĕрĕк чĕлхиллĕ азербайджан халăхлăхĕ çуралать<ref name="АИ">[http://www.kulichki.com/~gumilev/HE2/he2510.htm История Востока. В 6 т. Т. 2. Восток в средние века.]М., «Восточная литература», 2002. ISBN 5-02-017711-3</ref>. Азербайджансен этногенезне иран халăхĕсем, çаплах [[кавказ албанĕсем]] тата урăх кавказ чĕлхиллĕ халăхсем хутшăннă<ref>Central Asian Survey: The Journal of the Society for Central Asian Studies (1982, с. 437).</ref>. Азербайджан халăхлăхĕ XV—XVI ĕмĕрсенче, [[Сефевсем|Сефевсен]] тапхăрĕнче<ref>[http://www.kulichki.com/~gumilev/HE2/he2510.htm История Востока. В 6 т. Т. 2. Восток в средние века.]М., «Восточная литература», 2002. ISBN 5-02-017711-3</ref>, хормăланасси вĕçленет. [[XIX ĕмĕр|XIX]] — [[XX ĕмĕр]] вĕçĕнче официаллă раççей докуменчĕсенче азербайджансене туçи тутарĕсем, мăсăльмансем, кавказ лешьен тутарĕсем, ăслăх-этнографи ĕçĕсенче — адербейджан е азербайджан тутарĕсем, тĕрĕксем, азербайджансем тенĕ<ref name=autogenerated1>[https://web.archive.org/web/20070117022420/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/007/001/1218.htm Энциклопедия Брокгауза и Ефрона]</ref>. Антропологи енĕпе чылай азербайджан европа евĕр расăн ĕнчĕ-иран турачĕн [[Каçпи кĕçĕн тĕсĕ|каçпи кĕçĕн тĕсĕ пайне]] кĕрет. == Этноним == «Азери» ят авалтанах паллă пулнă. Унпа Персин Азербайджан провинцинчи тĕрĕксемпе хутшăнса кайиччен хальхи [[талыш чĕлхи|талыш]] тата çухалнă [[килит чĕлхи|килит]] чĕлхисене çывăх [[азери чĕлхи]]пе пупленĕ, [[Иран чĕлхисем|иран чĕлхипе]] калаçакан çынсене палăртнă<ref>V. Minorsky, Studies in Caucasian history, Cambridge University Press, 1957, pg 112</ref>. Хăш кӳршĕ халăхсем, çав шутра тĕрĕксем те азербайджансенев «азери» теççĕ. Темиçе этнографи ушкăнĕ — [[карапапахсем]], [[айрумсем]], падарсем, [[шахсевенсем]], [[карадагсем]] тата урăх. те<ref>[http://slovari.yandex.ru/dict/bse/article/00001/18400.htm?text=%D0%90%D0%B7%D0%B5%D1%80%D0%B1%D0%B0%D0%B9%D0%B4%D0%B6%D0%B0%D0%BD%D1%86%D1%8B Большая советская энциклопедия]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Раççейре вĕсене «ту тутарĕсем» тенĕ. Азербайджанра «азербайджан тутарĕсем», е «азербайджансем» термина, пĕрремĕш хут [[1891]] çулта «Кешкюль» либераллă баку хаçачĕ кĕртнĕ<ref name="shnirelman">Шнирельман В. А. Войны памяти: мифы, идентичность и политика в Закавказье. Москва, ИКЦ „Академкнига“ 2003 Стр. 34 </ref>. [[XIX ĕмĕр]]ĕн вĕçенчен пуçласа [[XX ĕмĕр]] пуçламĕшĕчченех «азербайджансем» терминпа [[Этнографи|этнографсем]] усă кураççĕ<ref>[http://gatchina3000.ru/brockhaus-and-efron-encyclopedic-dictionary/046/46486.htm Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона]</ref><ref>[http://www.vehi.net/brokgauz/all/103/103729.shtml ЭСБЕ, статья ''тюрки'']</ref>. Кавказ тĕрĕкĕсен «азербайджансем» хорми [[1930-мĕш çулсем|1930-мĕш]] çулсенче çирĕпленет. [[1918]] çулта Кавказ Лешьен сеймĕн азербайджан фракцийĕ, (официаллă «кавказ-тутар»), хăйĕн çĕршывăн «Азербайджан Демократи Республики» (АДР) ирĕклĕхне пĕлтерет. Авал вăхăтра хальхи АДР територийĕ историре [[Арран]] ятпа паллă пулнă<ref>V. Minorsky. Caucasica IV. Bulletin of the School of Oriental and African Studies, University of London, Vol. 15, No. 3. (1953), p. 504 </ref><ref>[http://www.iranica.com/newsite/articles/v2f5/v2f5a010.html Encyclopædia Iranica. C.E. Bosworth. Arran] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080913203315/http://www.iranica.com/newsite/articles/v2f5/v2f5a010.html |date=2008-09-13 }}</ref> (авалхи [[Кавказ Албанийĕ]], [[пирĕн эрăччен I ĕмĕр]]) тата [[Ширван]], çаплах Азербайджан истори хоронимĕ [[Аракс]]ран кăнтăралла <ref>[http://www.encyclopedia.jrank.org/AUD_BAI/AZERBAIJAN_also_spelt_ADERBIJAN.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090302121036/http://encyclopedia.jrank.org/AUD_BAI/AZERBAIJAN_also_spelt_ADERBIJAN.html |date=2009-03-02 }}</ref> [[Тебриз]], [[Ардебиль]] хуласемпе [[Урми]] кӳлĕ çĕрĕсене, тепĕр сăмахпа авалхи [[Атропатена|Атропатенăна]] асăннă. Атропатена хăйĕн ятне авалхи [[Атропат]] (Атурпата) тăрăм ятĕнчен илнĕ. Каярах [[авалхи перс чĕлхи]]нче хоронима арапла улăштараççĕ (Атурпаткан-Адурбадган-Азербиджан-Азербайджан витĕр).<ref>Всемирная история, т. III. М., 1957, стр. 132</ref> Монголсем айĕнчи Азербайджан тесе хăш чухне [[Арран]]ăн кăнтăр пайне те палăртнă. Çапах та, [[1918]] çулченех [[Кавказ Лешьен]] территоринче «Азербайджан» истори-географи е политика йĕркелу [[топоним]]ĕпе Азербайджан перси провинцине палăртнă<ref>[[Минорский Владимир Фёдорович|V. Minorsky]], „Ādharbaydjān (Azarbāydjān).“ Encyclopaedia of Islam. Edited by: P.Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill, 2007</ref><ref>The Paths of History — [[Дьяконов Игорь Михайлович|Igor M. Diakonoff]], Contributor Geoffery Alan Hosking, Published in the year 1999, Cambridge University Press, p. 100 </ref><ref>Extracts from a Memorandum on the Country of Azerbaijan By Keith E. Abbott, Esq., H.M. Consul-General in Persia. [Communicated by the Foreign Office.] Proceedings of the Royal Geographical Society of London, Vol. 8, No. 6. (1863—1864), pp.275-279. </ref><ref>[http://www.iranica.com/newsite/articles/v3f2/v3f2a088a.html Encyclopædia Iranica. X. D. Planhol. Azerbaijan. Geography] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070503034224/http://www.iranica.com/newsite/articles/v3f2/v3f2a088a.html |date=2007-05-03 }}</ref><ref>[[Бартольд Василий Владимирович|В. В. Бартольд]]. Сочинения. T.II, ч. I, Москва, 1963, с.703</ref><ref>[http://www.vehi.net/brokgauz/index.html ЭСБЭ, ст. „Адербиджан“]</ref><ref>Ben Fowkes, Ethnicity and ethnic conflict in the post-communist world (Basingstoke: Palgrave, 2002) pg 30 </ref><ref>(Bert G. Fragner, ‘Soviet Nationalism’: An Ideological Legacy to the Independent Republics of Central Asia ’ in» in Van Schendel, Willem(Editor). Identity Politics in Central Asia and the Muslim World: Nationalism, Ethnicity and Labour in the Twentieth Century. London , GBR: I. B. Tauris & Company, Limited, 2001.) </ref>. XX ĕмĕрте «Кăнтăр Азербайджан» тата «Çурçĕр Азербайджан» палăртусене пурнăçа кĕртеççĕ. Кемалистсем (каярах Совет Союзĕ те) истори Азербайджанĕпе кăнтăр-тухăç Кавказ Лешьен çĕрне пĕр патшалăха пухасшăн пулнă<ref>Бартольд, т. 29, стр., 703</ref>. == Чĕлхе == Чĕлхи — [[Азербайджан чĕлхи|азербайджан е азери]], [[тĕрĕк чĕлхисем|тĕрĕк чĕхисен]] кăнтăр-анăç (огуз) турачĕ шутĕнче пулать, персипе арап сĕмĕ питĕ вăйлă сисĕнет. Азербайджанла Азербайджанăн 95 % çынĕ калаçать. Диалект ушкăнĕсем: тухăç, анăç, çурçĕр тата кăнтăр. Азербайджансем хушшинче çаплах [[вырăс чĕлхи]] (Азербайджанра, Раççейре, Грузире), [[перси чĕлхи]] (Иранра) тата [[турккă чĕлхи]] саралнă. XX ĕмĕр тăршшипех азербайджан чĕлхин çырулăхĕ виçĕ хутчен — малтан [[латин алфавичĕ|латин]], кайран — [[кириллица]] графикинчен (1958 çулта çак алфавита кириллица çинчи, азербайджан чĕлхине вырăнлăрах алфавит çине куçарнă). [[1991]] çулта Азербайджанра латин алфавичĕпе усă курма тытăнаççĕ. == Тĕн == Азербайджансен чылайăшĕ ([[иран азербайджанĕсем|иран]] тата кавказăн чылай пайĕн азербайджанĕсем) шиит ăнлантаруллă (джафар мазхабĕ) ислам йĕркипе кĕл тăвать. Суннитсем (ханафитсем) Азербайджанăн çурçĕр, çурçĕр-тухăç тата хăшпĕр вар районĕсенче пурăнаççĕ. Грузири тата Турцири азербаджан халăхĕ шиит, çаплах суннит ăнлантаруллă ислама йышăннă. Çаплах пĕчĕк йышлă [[бахайсем]], [[Христос тĕнĕ|христиансем]] тата [[сăртăш]]сем пур. == Кулленхи пурнăç == [[Ӳкерчĕк:Farsh tabriz.JPG|thumb|right|[[Тебриз]] азербайджанĕсем тĕртнĕ кавир]] Хула çыннисем [[кавир]] тĕртеççĕ, ылтăн тата ахах-мерчен ĕçĕпе тертленеççĕ, йывăçпа чула ăсталаççĕ,<ref>[http://www.lakia.net/lak/resurce/narod.htm НАРОДЫ ДАГЕСТАНА]. Lakia.net. Тĕрĕсленĕ [[авăн, 15]], [[2006]]</ref> XIX ĕмĕртен пуçласа — промăçлăх ĕç-пуçĕ çĕкленет; ял хуçалăхĕ — çĕр ĕçĕ, мамăк çитĕнтересси, сад ĕçĕ, [[иçĕм]] çитĕнтересси, [[пурçăн]] тăвасси,сурăх çăм, какай туса илесси, шултра выльăха ĕрчетесси. Паллă тырă культурисем — [[тулă]], [[урпа]], [[рис]], çаплах [[вир]], [[ыраш]], [[кукуруза]], [[сĕлĕ]]. Азербайджансен чылайăшĕ халĕ хуласенче пурăнать. Ялсем саралса выртаççĕ, тусем çинче терраса евĕр, тӳрем тăрăллă чул çуртсем. Ту çинчи, айлăмри аулсенче çуртсене йывăç тата черепица тăрăллă çуртсем. Çурт-йĕр тумалли материалсем — чул тата шăрантарнă кирпĕч. == Çавăн пекех пăхăр == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.ethno-online.ru/pipl_world/pipl/0017.asp Интернет-энциклопеди «Народы Мира»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060611190734/http://www.ethno-online.ru/pipl_world/pipl/0017.asp |date=2006-06-11 }} * [http://slovari.yandex.ru/art.xml?art=bse/00001/18400.htm Статья «Азербайджанцы» Пысăк совет энциклопединче]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://atropat.narod.ru/istoriya/istoriya2.html# Азербайджансен этногенезĕ] * [http://www.bakililar.az/ca/photos/nasibli.html Албани ролĕ азербайджан халăх генезисĕсенче]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://history.azerall.info/index.php Азербайджан халахĕн этногенезĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20091001145550/http://history.azerall.info/index.php |date=2009-10-01 }} * [http://www.ksam.org/index.php?mtype=news1&mid=731 Принята хартия азербайджанцев мира] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307044518/http://ksam.org/index.php?mid=731&mtype=news1 |date=2016-03-07 }} * [https://web.archive.org/web/20020814001704/http://tyurki.by.ru/azeri.htm Tyurki. Тĕрĕксем Фергана этем пĕрлĕхĕнче] {{Тĕрĕк халăхĕсем}} [[Категори:Азербайджансем]] [[Категори:Азербайджан халăхĕсем]] [[Категори:Грузи халăхĕсем]] [[Категори:Иран халăхĕсем]] [[Категори:Эрмени халăхĕсем]] [[Категори:Раççей халăхĕсем]] [[Категори:Турци халăхĕсем]] [[Категори:Дагестан халăхĕсем]] [[Категори:Тĕрĕк халăхĕсем]] [[Категори:Мăсăльман халăхĕсем]] j0unuj52zwzu4syyxii1zlbg34hlvrg Чăваш Википедийĕ 0 21145 873947 855596 2026-05-14T18:43:02Z Max Tenche 25572 /* Кун-çулĕ */ хушни 873947 wikitext text/x-wiki {{Википеди уйрăмĕ | код = cv | ячĕ = Чăваш Википедийĕ | тăван ячĕ = Чăваш Википедийĕ | скриншот = | чĕлхе = [[чăваш чĕлхи|чăваш]] | ĕçе пуçланă вăхăт = [[2004]], [[чӳк, 22]] }} '''Чăваш Википедийĕ''' — [[Википеди]]н [[чăваш чĕлхи]]ллĕ уйрăмĕ. [[2004]] çулхи [[чӳк, 22|чӳкĕн 22-мĕшĕнче]] уçăлнă. [[2025]] çулхи [[пуш, 12|пушăн 2-мĕшĕ]] тĕлне 57 465 статьяна кĕртнĕ. Чăваш уйрăмне [[Вырăс Википедийĕ|Вырăс уйрăмĕнчен]] чылай статьяна, аврине (шаблона) куçараççĕ. == Кун-çулĕ == {{main|Википеди:Пирĕн уйрăмăн кун-çулĕ}} [[2004]] çулта [[Хутшăнакан:Kostik Vento|Kostik Vento]] хутшăнакан Викимедиа Фондне чăваш уйрăмне уçас тесе ыйтса çыру ярать. 2004 çулхи [[Чӳк, 22|чӳкĕн 22-мĕшĕнче]] [[Хутшăнакан:Untifler|Untifler]] (Илья Евлампиев) хутшăнакан (вăлах [[Тутар Википедийĕ|тутарпа]] [[Пушкăрт Википедийĕ|пушкăрт]] уйрăмсене никĕсленĕ) [http://cv.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A7%C4%83%D0%B2%D0%B0%D1%88_%D1%87%C4%95%D0%BB%D1%85%D0%B8&oldid=89 Чăваш чĕлхи] статьяна Википедине çырса кĕртнĕ. 2006 çулхи [[Пуш, 9|пуш уйăхĕн 9-мĕшĕнче]] пирĕн уйрăм 2000-мĕш статьяпа — [[Тутарстанăн Çĕпрел районĕ]] — тулать! Çав çулхи [[Çурла, 22|çурлан 22-мĕшĕнче]] Чăваш Википединче 4000 ытла статья<ref> [http://gov.cap.ru/list4/news/rec.aspx?gov_id=49&pos=9880&id=359375 Чувашская Википедия перешла рубеж в 4000 статей]</ref>. [[2007]] çулхи [[кăрлач]] уйăхĕнче Чăваш уйрăмĕ 5000 статья шайĕнчен иртсе каять. Çав çултах [[Авăн, 13|авăнăн 13-мĕшĕ]] тĕлне Википедине 6000 ытла статья кĕрет<ref>http://lenta.ru/news2/2007/09/04/wikipedia/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120512174823/http://lenta.ru/news2/2007/09/04/wikipedia/ |date=2012-05-12 }} Чăваш Википединче 6000 ытла статья</ref><ref>http://mk-mk.facebook.com/topic.php?uid=2230443281&topic=3521{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Чувашская Википедия более 6000 статей</ref> [[2008]] çулхи [[Кăрлач, 14|кăрлачăн 14-мĕшĕнче]] уйрăм 7000 статьяпа пуянланать! 2009 çулхи [[Ака, 6|акан 6-мĕшĕнче]] ирĕклĕ чăваш энциклопединче 10 000 статьяна çитеть<ref>[http://chuvash.org/news/663.html Википедин чăваш уйрăмĕнчи статья шучĕ 10 000 иртрĕ]</ref>. [[File:Page19 from Presentation State of the Wiki.png|right|300px|thumb|Джимми Уэйлс Чăваш Википедийĕ пирки слайд кăтартать.]] Википеди никĕслевçи [[Уэйлс Джимми Донал|Джимми Уэйлс]] пĕтĕм тĕнчери [[Фонд Викимедиа]] конференцинче ([[Викимани 2009]]) Чăваш Википедийĕ тĕслĕхĕпе Википеди проекчĕ çухалма тыттăннă чĕлхесене пулăшу кӳни пирки хыпарлать<ref name=autogenerated16>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/strategy/e/eb/State_of_the_Wiki.pdf State of the Wiki. Презентация Джимми Уэйлса на «Викимания 2009»]</ref>. * [[2010]] çулхи юпа уйăхĕнче пирĕн 11 600 ытла статья. * [[2011]] çулхи [[çурла, 31|çурлан 31-мĕшĕнче]] эпир 13 000 статьяран иртрĕмĕр. * [[2013]] çулхи раштавăн 3-мĕшĕ тĕлне 20100 статья кĕртнĕ. * [[2014]] çулхи [[çурла, 1|çурлан 1-мĕшĕнче]] [[Вавилов Николай Иванович]] статья пирĕн уйрăма 30 пине çити хăпартрĕ. * [[2022]] çулхи [[юпа, 17|юпан 17-мĕшĕнче]] [[Шерлок Холмс тата Ватсон тухтăр темтепĕр курнисем: Агра капăр-пурлăхĕ]] статьяпа пирĕн уйрăм 50 пине çитрĕ. * {{Тулли дата|2026|05|14}} [[Кологривовка (сала, Сарӑту облаҫӗ)]] статьяпа пирӗн уйрӑм 59 пине ҫитрӗ. == Хатĕр-хĕтĕрлĕхĕ == '''Аппарат хатĕрлĕхĕ'''. Чăваш Википедийĕ, ыттисемпе пĕрле 990 сервертан тытăнса тăракан [[Кластер (компьютерсен группи)|кластер]] çинче ĕçлет<ref>{{cite web|url=http://ganglia.wikimedia.org/latest/?r=month&cs=&ce=&m=&s=by+name&c=&tab=m&vn=|title=Wikimedia Grid Report|lang=en|accessdate=2012-05-31|archiveurl=http://www.webcitation.org/68ckbNXeg|archivedate=2012-06-23}}</ref>. '''Программа хатĕрĕ'''. [[MediaWiki]] движок ĕçлет. Тĕплĕнрех MediaWiki версийĕ пирки [[Служебная:Version|кунта]] çырнă. '''Ăшĕнчи'''. Статьясен массивĕ ([[:cv:Ятарлă:Статистика|{{NUMBEROF|ARTICLES|cv|N}}]]), [[Служебная:Specialpages|спецстраниц]] массивĕ. [[File:Wikimedia Foundation Servers-8055 35.jpg|thumb|right|330px|[[Ашберн (хула)|Ашберн]] хулинче ([[Виргиния]]) вырнаçтарнă Викимедиа фондчĕн сервĕрĕсен пысăках мар пайĕ.]] == Вуламалли == * ''Байков В. Д., Байков Д. В., Крылова Е. В.'' [http://www.ozon.ru/context/detail/id/21296772/ Википедия и YouTube для всех]. — Мускав, ДМК Пресс, 2013. — 240 с. — ISBN 978-5-94074-874-8. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Çавăн пекех == {{Навигаци |Тема = Чăваш Википедийĕ |Викисклад = Category:Chuvash Wikipedia |Викиçĕнĕхыпарсем = Категори:Чăваш Википедийĕ }} * [[Википеди:Пирĕн уйрăмăн кун-çулĕ|Чăваш Википеди кун-çулĕ]] * [[Википеди:Викимедиа Раççей|Викимедиа Раççей]] * [[Википеди:Викимедиа Чăваш|Викимедиа Чăваш]] * [[Википеди:Канашлу/Çĕнĕ_хыпарсем|Чăваш Викин çĕнĕ хыпарĕсем]] == Каçăсем == * [https://cv.m.wikipedia.org/ Мобиллĕ версийĕ] * [http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaCV.htm Статистика] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090430111752/http://stats.wikimedia.org/EN/TablesWikipediaCV.htm |date=2009-04-30 }} * [http://strategy.wikimedia.org/w/index.php?title=File:State_of_the_Wiki.pdf&page=17 Викиманире Чăваш Википедийĕ пирки] * [http://stats.wikimedia.org/FR/ChartsWikipediaCV.htm Статистика Чувашской Википедии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224082705/http://stats.wikimedia.org/FR/ChartsWikipediaCV.htm |date=2012-02-24 }} * [http://meta.wikimedia.org/wiki/List_of_Wikipedias В списке языковых Википедий] * [http://stats.wikimedia.org/EN/Sitemap.htm Wikipedia Statistics] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100126035519/http://stats.wikimedia.org/EN/Sitemap.htm |date=2010-01-26 }} * [[Википеди:Википедисен ят-йышĕ|Чăваш уйрăмĕ Википедисен йышĕнче]] * [http://gov.cap.ru/Publication.aspx?gov_id=49&id=113101&type=publ Николай Плотников: «Родное лучше видится на расстоянии…»] * [http://www.culture21.ru/presscentr/2005/10/2/Aleksandr_Blinov-_Poljzovanie_tehnologiej_viki_stanovitsya_normoj Александр Блинов: «Пользование технологией вики становится нормой»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210617120302/http://www.culture21.ru/presscentr/2005/10/2/Aleksandr_Blinov-_Poljzovanie_tehnologiej_viki_stanovitsya_normoj |date=2021-06-17 }} * [http://hypar.ru/nws/show/57/7343/index.php?id=s031245495362 Игорь Алексеев: «Чăваш чĕлхи интернета парăнтарать»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-cv}} * [http://www.azatliq.org/content/article/24607960.html "Киләчәген кайгырткан халык үз телен һәм мәдәниятен үстерүгә акча табарга тиеш"]{{ref-tt}} {{Чăваш Вики-проекчĕсем}} {{Раççей Википедисем}} {{Тĕрĕк Википедисем}} {{Википедисем 10000—50000}} [[Категори:Википеди уйрăмĕсем]] [[Категори:Чăваш энциклопедисем]] [[Категори:2004 çулта килнисем]] 4xmxne773whi7fngtki3weh7gbek7mh Википеди:Пирĕн уйрăмăн кун-çулĕ 4 24253 873948 851092 2026-05-14T18:44:11Z Max Tenche 25572 /* Хронологи */ хушни 873948 wikitext text/x-wiki '''Чăваш Википедийĕ''' — [[чăваш чĕлхи]]пе хайланă ирĕклĕ [[энциклопеди]]. == Хронологи == [[2004]] çулта [[Хутшăнакан:Kostik Vento|Kostik Vento]] хутшăнакан Викимедиа Фондне чăваш уйрăмне уçас тесе ыйтса çыру янă. Пирĕн тăван кĕтесĕн çуралнă кунĕ 2004 çулхи [[Чӳк, 22|чӳкĕн 22-мĕшĕ]] пулать — [[Хутшăнакан:Untifler|Untifler]] (вăлах [[Тутар Википедийĕ|тутарпа]] [[Пушкăрт Википедийĕ|пушкăрт]] уйрăмсене никĕсленĕ) википедие [http://cv.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%A7%C4%83%D0%B2%D0%B0%D1%88_%D1%87%C4%95%D0%BB%D1%85%D0%B8&oldid=89 Чăваш чĕлхи] пĕрремĕш статьяна çырса вырнаçтарнă. [[Раштав, 16|Раштавăн 16-мĕшĕнче]] [[Тĕп страница]] калăпланать. [[2005]] çулхи [[Кăрлач, 14|кăрлачăн 14-мĕшĕнче]] çĕнĕ статья — [[Николаев Андриян Григорьевич]] — хушăнать. [[Нарăс, 3|Нарăсăн 3-мĕшĕ]] Чăваш Википедине [[Шупашкар]] статьяпа савăнтарать. [[Ака, 13|Акан 13-мĕшĕнче]] Чăваш уйрăмĕ аталанма пуçлать: статьясен йышĕ кунран кун ӳсет. [[Ака, 14|Акан 14-мĕшĕ]] тĕлне Википедин чăваш уйрăмĕнче 10 статья ытла! 10 статья хушшинче: [[Чăвашсем]], [[Николаев Андриян Григорьевич]], [[Яковлев Иван Яковлевич]], [[Лапсар]], [[Фёдоров Николай Васильевич]], [[Чăваш Республики]], [[Шупашкар]], [[Çĕрпӳ]], [[Чăваш чĕлхи]], [[1868]], [[Фёдорова Любовь Владимировна]], [[Чӑваш чӗлхи алфавичӗ]], [[Вырăс чĕлхи]], [[Раççей]]. [[2006]] çулхи [[Пуш, 9|пуш уйăхĕн 9-мĕшĕнче]] пирĕн уйрăма 2000 статья пуянлатать! 2000-мĕш статья — [[Тутарстанăн Çĕпрел районĕ]]. [[Çурла, 22|Çурлан 22-мĕшĕнче]] Чăваш Википедийĕ 4000 статья шутĕнчен иртет<ref> [http://gov.cap.ru/list4/news/rec.aspx?gov_id=49&pos=9880&id=359375 Чувашская Википедия перешла рубеж в 4000 статей]</ref> [[Чӳк, 22|Чӳкĕн 22-мĕшĕнче]] 4500-мĕш статья — [[Лава (юханшыв)]] — кун çути курать. [[2007]] çулхи [[кăрлач]] уйăхĕнче Чăваш уйрăмĕнче 5000 статья ытла пулса тăрать. [[Авăн, 13|Авăнăн 13-мĕшĕ]] тĕлне Чăваш Википединче 6000 ытла статья<ref>http://lenta.ru/news2/2007/09/04/wikipedia/ Чăваш Википединче 6000 ытла статья</ref><ref>http://mk-mk.facebook.com/topic.php?uid=2230443281&topic=3521 Чувашская Википедия более 6000 статей</ref> 2008 [[Кăрлач, 14|кăрлачăн 14-мĕшĕнче]] уйрăм 7000 статьяпа — [[Чăваш тĕнчи]] — тулать. [[Утă, 17|Утă уйăхĕн 17-мĕшĕнче]] Чăваш Викинче 8000 статья ытла! 8000-мĕш статья — [[Рогачёв Яков Капитонович]]. [[2009]] çулта, [[Ака, 6|ака, 6-мĕшĕ]] Чăваш Википедишĕн паллă уяв шутланать: эпир 10 000 статья шайĕнче çӳле улăхрăмăр темелле<ref>[http://chuvash.org/news/663.html Википедин чăваш уйрăмĕнчи статья шучĕ 10 000 иртрĕ]</ref>. Тулли нумĕрлĕ статья — [[Хайдеггер Мартин]]. [[File:Page19 from Presentation State of the Wiki.png|right|300px|thumb|Джимми Уэйлс Чăваш Википедийĕ пирки слайд кăтартать.]] Википеди никĕслевçи [[Уэйлс Джимми Донал|Джимми Уэйлс]] пĕтĕм тĕнчери [[Фонд Викимедиа]] конференцинче ([[Викимани 2009]]) Чăваш Википедийĕ тĕслĕхĕпе Википеди проекчĕ çухалма тыттăннă чĕлхесене пулăшу кӳни пирки хыпарлать<ref name=autogenerated16>[http://upload.wikimedia.org/wikipedia/strategy/e/eb/State_of_the_Wiki.pdf State of the Wiki. Презентация Джимми Уэйлса на «Викимания 2009»]</ref>. [[2010]] çулхи [[нарăс, 13|нарăсăн 13-мĕшĕ]] тĕлне Википедин Чăваш уйрăмĕнче 11 000 статья. Тулли нумĕрлĕ статья — [[Монгол чĕлхи]]. Юпа уйăхĕнче 11 600 ытла статья. [[2011]] çулхи [[çурла, 31|çурлан 31-мĕшĕнче]] Википедин Чăваш уйрăмĕнче 13 000 статья. Тулли нумĕрлĕ статья — [[Scapa (виски)]]. 2013 çулхи раштавăн 3-мĕшĕ тĕлне 20100 статья кĕртнĕ. 2014 çулхи [[çурла, 1|çурлан 1-мĕшĕнче]] [[Вавилов Николай Иванович]] статья пирĕн уйрăма 30 пине çити хăпартрĕ. [[2022]] çулхи [[юпа, 17|юпан 17-мĕшĕнче]] [[Шерлок Холмс тата Ватсон тухтăр темтепĕр курнисем: Агра капăр-пурлăхĕ]] статьяпа пирĕн уйрăм 50 пине çитрĕ. [[2025]] ҫулхи [[пуш уйӑхӗ]]н пуҫламӑшӗнче пирӗн уйрӑмӑн [[Википеди:Тарăнăш|тарӑнӑшӗ]] 8-ччен ӳссе ҫитнӗ. {{Тулли дата|2026|05|14}} [[Кологривовка (сала, Сарӑту облаҫӗ)]] статьяпа пирӗн уйрӑм 59 пине ҫитрӗ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Вуламалли == == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/list4/publication/rec.aspx?gov_id=49&pos=4&id=113101 Николай Плотников: «Родное лучше видится на расстоянии…»] * [http://www.culture21.ru/News.aspx?orgid=541&id=91791 Александр Блинов: «Пользование технологией вики становится нормой»] * [http://hypar.ru/nws/show/57/7343/index.php?id=s031245495362 Игорь Алексеев: «Чăваш чĕлхи интернета парăнтарать»] {{ref-cv}} [[Категори:Википеди]] [[Категори:Чăвашсем]] [[Категори:Чăваш чĕлхи]] [[Категори:Чăваш Тетелĕ]] 4nbwj5f0b5uhm63kmg2ztxyy18afezq Эйфел турулĕ 0 25249 873922 768491 2026-05-14T13:32:51Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873922 wikitext text/x-wiki {{Çӳллĕ çурт-йĕр |building_name=Эйфел турулĕ |image=[[Ӳкерчĕк:Paris - Eiffelturm - frontal vom Marsfeld.jpg|180px]] |previous tallest= |surpassed by= |built= [[1887]] – [[1889]] |use= [[Инçекурав]], [[радио]], [[сотă çыхăнăвĕ]] |lat_dir = N|lat_deg =48 |lat_min =51 |lat_sec =29 |lon_dir = E|lon_deg =2 |lon_min =17 |lon_sec =40 |region = FR |CoordScale =2000 |location= [[Парис]], [[Франци]] |roof= 300.65 м |top_floor= |antenna_spire=324 м |floor_count= |floor_area= |elevator_count= |architect=[[Эйфель Густав Александр]] |emporis_id= |skyscraperpage_id= | |}} [[File:Eiffel Tower Drone 4k-Qx c1X3zfEc-313-251.webm|thumb|Э́йфел турулĕ]] '''Э́йфел турулĕ''' ({{lang-fr|la tour Eiffel}}) ([[1889]] çулхи [[юпа, 25]] туса пĕтернĕ) — [[Парис]]ăн чи паллă архитектура вырăнĕ, тĕнчере ăна [[Франци]] символĕ теççĕ, [[Эйфель Густав Александр|Густав Эйфель]] конструктор ятне тивĕçтернĕ. Хăй Эйфель ăна 300-метр çӳллĕш турул тенĕ (''tour de 300 mètres''). [[2006]] çулта турул çинче 6 719 200 çын, хăйĕн пĕтĕм историнче, 2007 çулхи раштавăн 31-мĕшĕ тĕлне — 236 445 812 çын пулса курнă<ref>Пыра куракансен шучĕ 1889 çултантан 2007 çулхи раштавăн 31-мĕшне çитиччен</ref>. Çапла ĕнтĕ, турул тĕнчери чи тăтăш пырса курнă вырăн шутланать<ref>[http://www.lemonde.fr/web/article/0,1-0@2-3232,36-938349,0.html LeMonde.fr : Tour Eiffel et souvenirs de Paris<!-- Bot generated title -->]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Парисăн çак символне вăхăтлăха кăна туса лартнă пулнă — турул [[1889]] çулхи [[Пĕтĕм тĕнчери курав (1889)|Пĕтĕм тĕнчери курава]] кĕмелли аркă шутланнă. Пăсса хурасран (курав иртсен 20 çултан) турула радиоантеннăсем çăлса хăварнă, вĕсене чи тăррине лартнă пулнă (çак вăхăтра [[радио]] техникине пурнăçа кĕртнĕ). == Вырнаçăвĕ == [[File:Emplacement tour Eiffel Paris.svg|thumb|250px|Париc картти çинче турул вырăнĕ]] Турула [[Мар уйĕ (Парис)|Марс уйĕнче]], [[Йен кĕперĕ|Йен кĕперне]] хирĕçле [[Сена (юханшыв)|Сенăн]], [[Бранли çыранĕ]]нче туса лартнă. Парис метрополитенĕн схеминчи чарăну: Bir-Hakeim. == Тума пуçличчен == [[Ӳкерчĕк:Maurice koechlin pylone.jpg|thumb|Турулăн малтанхи эскизĕ. Морис Кёхлен, 1884 çул]] == Турула туни == [[Ӳкерчĕк:Construction of the Eiffel Tower.JPG|thumb|left|Турула туни]] [[Ӳкерчĕк:Tour_Eiffel,_July_1888.jpg|thumb|Турула туни, утă, 1888]] == Конструкци уйрăмлăхĕсем == [[Ӳкерчĕк:Eiffel sizes.png|thumb|right|Эйфел турулĕн калапăшĕ]] Металл конструкцин йывăрăшĕ — 7 300 тоннă (пĕтĕмпех — 10 100 тоннă). Паян çак чухлĕ металран виçĕ турул хăпартса лартма пулать<ref>[http://www.znanie-sila.ru/online/issue_2936.html Знание—сила : «ЗС» — оnline<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. Фундамента бетонран тунă. Çил-тăвăл чухнехи турул 15 см çити çеç [[Сулланусем|сулланать]]. == Форма == [[Ӳкерчĕк:France Paris-Eiffel-Tower 2005.jpg|thumb|Хурçă конструкцин пайĕ]] == Çӳллĕшĕ == Çĕнĕ антеннипе пĕрле унăн çӳллĕшĕ 324 метр ([[2010]] çул). 40 çул тăршшипе Эйфель турулĕ тĕнчере чи çӳллĕ çурт-йĕр, хăй вăхăтĕнчи çӳллĕ çуртсенчен— [[Хеопс пирамиди]]нчен (146,6 м), [[Кёльн соборĕ|Кёльн]] (156 м) тата [[Ульма соборĕ]]нчен (161 м) 2 хутчен çӳллĕрех, — [[1930]] çулта ăна [[Çĕнĕ Йорк]]ри [[Крайслер Билдинг]]а хăпартиччен шутланнă. == Сăрĕ == Хăйĕн кун-çулĕнче турул пĕрре çеç мар тĕсне улăштарнă – сарăхран хĕрлĕ-хăмăра çити. Юлашки вунçуллăхсенче Эйфел турулне пĕр улăштармасăр "хăмăр-эйфел" - официаллă патентленĕ сăрăпа, бронза тĕслĕрех - сăрлаççĕ. == Курав иртсен == Эйфелпе тунă малтанхи килĕшӳпе турула 20 иртсен пăссса хумалла пулнă. == Радио тата телекурав == === FM-Radio === {| class="wikitable" |- style="background:#ccc;" !Программа !Частота !Хăват |- | [[France Inter]] || |- | [[Regional]] || 90,35 [[МГц]] || 3 [[кВт]] |- | [[France Culture]] || 93,35 [[МГц]] || 3 [[кВт]] |- | [[France Musique]] || 97,6 [[МГц]] || 3 [[кВт]] |}[[Evropa plus Frence]] ||102.2[[МГц]] || 10 [[КВТ]] === TV === {| class="wikitable" |- style="background:#ccc;" !Программа !Канал !Частота !Хăват |- | [[Canal+]] || 6 || 182,25 [[МГц]] || 100 [[кВт]] |- | [[France 2]] || 22 || 479,25 [[МГц]] || 500 [[кВт]] |- | [[TF1]] || 25 || 503,25 [[МГц]] || 500 [[кВт]] |- | [[France 3]] || 28 || 527,25 [[МГц]] || 500 [[кВт]] |- | [[France 5]] || 30 || 543,25 [[МГц]]|| 100 [[кВт]] |- | [[Métropole Télévision|M6]] || 33 || 567,25 [[МГц]] || 100 [[кВт]] |} == Çырнисем == [[Ӳкерчĕк:Eiffel names highlight.jpg|250px|thumb|Çырнисем]] == Нимĕç оккупаци тапхăрĕнче == [[Ӳкерчĕк:Bundesarchiv Bild 183-H28708, Paris, Eiffelturm, Besuch Adolf Hitler.jpg|thumb|Китлĕр Эйфел турулĕ умĕнче. Альберт Шпеер сулахайра.]] == Çутатни == [[Ӳкерчĕк:Tour Eiffel Citroen.jpg|thumb|[[Citroen]] автомобиль концернĕн янравĕ (1925)]] [[Ӳкерчĕк:Paris by me.jpg|thumb|left|200px|Эйфел турулĕ ылтăн çутăра]] == Пулăмсемпе фактсем == == Галерея == <gallery> Image:Georges Seurat 043.jpg|Картина [[Сёра Жорж Пьер|Сёра]], 1889 Image:Tour eiffel at sunrise from the trocadero.jpg|Шурăмпуç чухне Image:Eiffel Tower from the top of a building located rue de l'Université, Paris January 2005.jpg|Университет урамĕ енчен (''rue de l’Université'') Image:Pied de la tour Eiffel.jpg|Аялла пăхсан Image:845-Paris.jpg|Çӳлелле пăхсан Image:EiffelTraeger.jpg|Витĕр пăхсан Изображение:Eiffelturm1.jpg|Хальхи сăн Изображение:Tour_Eiffel_Notre-Dame.JPG|Турулран Парис çине пăхсан Tour Eiffel - 20150801 15h30 (10621).jpg </gallery> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{commons|Eiffel Tower}} * [http://www.tour-eiffel.fr/ Официаллă сайт — La tour Eiffel] {{ref-fr}} * [http://portalostranah.ru/view.php?id=7 История окраски и освещения башни, ее признания публикой на Портале о странах] * [http://babinets.com/pictures-beautiful-paris-france-photos/pictures-beautiful-paris-france-photos-r.html Эйфел турулĕ. Парис çине тӳперен пăхсан.]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://unmask.ru/photo/index.php?dir=/tower Эйфел турулĕн фотографисем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151115235510/http://www.unmask.ru/photo/index.php?dir=%2Ftower |date=2015-11-15 }} * [http://eiffel-tower-catia.com/ Reconstructing the Eiffel Tower in CATIA ,3DXML file to download and CG Images] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170912182117/http://eiffel-tower-catia.com/ |date=2017-09-12 }} {{ref-en}} * [http://dspt.club.fr/tour_eiffel.htm Эйфел турулĕ çинчи сигнал яракан пĕрремĕш хатĕрсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070609061147/http://dspt.club.fr/tour_eiffel.htm |date=2007-06-09 }} {{ref-fr}} * [http://www.paris-live.com/ Эйфел турулне хирĕçле лартнă вебкамера] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060807231123/http://www.paris-live.com/ |date=2006-08-07 }} * [http://fine-archi.blogspot.com/2010/08/blog-post_02.html Эйфел турулĕн ĕçлĕ чертёжĕсем] {{Парисри паллă вырăнсем}} {{Çав тери çӳллĕ çурт-йĕр}} [[Категори:Турулсем]] [[Категори:Париc турулĕсем]] [[Категори:Франци турулĕсем]] [[Категори:1889 çулта уçăлнисем]] [[Категори:Парисăн VII тăрăхĕ]] [[Категори:Телетурулсем]] [[Категори:Çав тери çӳллĕ çурт-йĕр]] [[Категори:Архитектура]] [[Категори:Архитектура палăкĕсем]] [[Категори:Паллă вырăнсем]] gnbhnl8loptal5qo3vrh7fx7uuhb5hu Имелпуç 0 29619 873925 834613 2026-05-14T16:29:29Z Ellodanis5 17302 873925 wikitext text/x-wiki {{УК}} '''Имелпуç''' ({{lang-tt|Имәлебашы, Кече Урсак}}, {{lang-ru|Малое Русаково}}) - [[Тутарстан]]ри [[Тутарстанăн Кайпăç районĕ|Хайпăç районĕнчи]] [[ял]]. == Тавралăхĕ == == Кунçул == {{Цитата пуçламăшĕ}} {{oq|ru|На подкастинг закачиваю интервью с т. Валей и т. Ритой. Они двоюродные сестры моего отца. Мой азатте и их анне – родные брат и сестра. т. Валя и т. Рита выросли в Имелпуç – татаро-чувашском яле в Кайбицком районе Татарстана. Кайбицкий район – правобережный и граничит с Чувашией. По словам т. Вали Имелпуç (Малое Русаково) в сер. 19 в. было полностью чувашским селом, как и соседнее татарское село – Большое Русаково (Урсак).<ref>[http://oldforum.chuvash.org/cgi-bin/ikonboard.cgi?act=ST;f=4;t=1004 Igruk. Отправлено: 10 мая 2006, 01:08]</ref>}} {{Цитата вĕçĕ}} == Ял тытăмĕ, халăх йышĕ == 111 (чăваш - 40%, тутар - 60%).<ref>[http://www.bankgorodov.ru/region/raion.php?id=292 "Банк городов" сайты.{{ref-ru}}] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120601234926/http://www.bankgorodov.ru/region/raion.php?id=292 |date=2012-06-01 }}</ref> == Дж. Мухаметшин Имелпуç çинчен<ref>[http://archtat.ru/content/uploads/2024/06/Muhametshin-2-kniga.pdf Татарские эпиграфические памятники. Материалы Дрожжановского, Кайбицкого и Зеленодольского районов Республики Татарстан. / Д.Г. Мухаметшин; отв. ред. А.Г. Ситдиков, А.В. Сиренов. – Казань: Изд-во «Фэн», 2023. 202 с., ил.; (Серия «Татарские эпиграфические памятники»; вып. 2).]</ref> == Ялта авалхи тĕнле чăваш масарĕ пуррине асăнать. Номерленĕ чул палăксем: №№ 9, 10, 11, 12. Çакăн пек датăсем пур: 1877, 1871, 1842. Арабицăлла тата кириллицăлла текстсем, тăмхасем. Тутарла е вырăсла çыравсем. Дж. Мухаметшин Имелпуç ялĕн чăвашла ятне асăнман, тутарла вара темшĕн Имəнле башы тенĕ. == Кăсăклă фактсем == [[Тăвай районĕ|Тăвай районĕнчи]] [[Тенеяль|Тенеялĕнче]] çуралса ÿснĕ [[Ахтимирова Роза Николаевна]] несĕлĕсем çак ялтан пулнă<ref>Роза ПЕТРОВА-АХТИМИРОВА. [http://hypar.ru/ru/node/40352 Йăх тымарĕ çирĕп пултăр] — Чăваш хĕрарăмĕ, 30 Июл, 2020</ref>: {{Цитата пуçламăшĕ}} Пирĕн кукамай Тутарстанри Кайпăç районĕнчи Имелпуç ялĕнче çуралса ÿснĕ. Манăн тăван тăрăхран — 30 çухрăмра. {{Цитата вĕçĕ}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * Викторин Виктор Михайлович. [http://www.evrazia.org/modules.php?name=News&file=article&sid=2596 Ранний монотеизм в аграрном "языческом" ритуале татаро-чувашского межэтнического пограничья] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180321091147/http://www.evrazia.org/modules.php?name=News&file=article&sid=2596 |date=2018-03-21 }} — 03.08.2005. {{Tatar-geo-stub}} {{Кайпăç районĕ}} {{Тутарстан}} [[Категори:Тутарстан ялĕсем]] hkaownu5dceztsqz65xlqozp7cbbpx9 Айсыпăк (çар ĕçĕ) 0 105350 873951 772904 2026-05-15T02:48:15Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873951 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Айсыпăк}} [[File:Uniformes (koltchak) 001.jpg|thumb|300 px|[[Вырăс çарĕ (1919)|Колчак шурă çарĕ]]н айсыпăкĕ стройра, [[1919]]-мĕш çулхи çу]] [[File:T26 21-1-.jpg|thumb|300 px|[[Т-26]] танк экипажĕ]] '''Айсыпăк''' — [[çар ĕçĕ]]нчи термин, унăн икĕ тĕп пĕлтерĕш пулма пултарать<ref name="ВЭС-2">Коллектив авторов. статья «Подразделение» // Военный энциклопедический словарь / Под ред. Горкина А. П.. — М.: Большая Российская Энциклопедия, 2001. — Т. 2. — С. 327. — 816 с. — 5000 экз. — ISBN 5-85270-219-6.</ref><ref name="ВЭ-6">Коллектив авторов. Статья «Подразделение» // Военная энциклопедия / Под ред. Иванова С. Б.. — М.: Воениздат, 2002. — Т. 6. — С. 450. — 639 с. — 10 000 экз. — ISBN 5-203-01873-1.</ref><ref name="СВЭ-6">Коллектив авторов. статья «Подразделение» // Советская военная энциклопедия в 8-ми томах (2-е издание) / Под ред. Огаркова Н. В.. — М.: Воениздат, 1978. — Т. 6. — С. 388. — 678 с. — 105 000 экз.</ref>: # улшăнми тытăмлă [[йĕркелĕм (çар ĕçĕ)|çар йĕркелĕмĕ]]; # [[çар ертӳлĕхĕ]]нчи , [[çарçăсен чаçĕ]]нчи хуть те мĕнле структурăлла пĕрчĕ, çар вăрттăнлăхне упрама тата кĕскелĕхшĕн усă кураканскер. Асăннă пĕремĕш пункт тĕлĕшпе çаксене çарта айсыпăк теççĕ: * [[батальон]]/[[дивизион]], * [[эскадрилья]], [[рота]], [[Батарея (йĕркелĕм)|батарея]], * [[Звено (çар ĕçĕ)|звено]], çар карпаĕн чаçĕ, * [[çăмха (çар ĕçĕ)]], * [[Отделени (çар ĕçĕ)|отделени]], * [[Расчёт (йĕркелĕм)|расчёт]], * [[Экипаж|экипаж]] * тата ыттисем те. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * [[БСЭ]], 1975, т. 20, стр. 133, статья «Подразделение» * == Каçăсем == * [http://army.armor.kiev.ua/hist/ierarx.shtml Ю. Веремеев. Анатомия армии. Иеархия воинских формирований (подразделение, часть, соединение…что это такое?)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180421021054/http://army.armor.kiev.ua/hist/ierarx.shtml |date=2018-04-21 }} [[Категори:Çар хăтлавĕ]] [[Категори:Çар йĕркелĕмĕсем]] [[Категори:Хĕçпăшаллă вăйсем]] o2ij0za9872nbkrezyw02az3vxgvjbn Ыр-хаяр тĕнĕ 0 106866 873921 862906 2026-05-14T13:10:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873921 wikitext text/x-wiki [[File:Дерево желаний.jpg|thumb|350px|]] [[File:Akropolis-detail.jpg|thumb|350px|Авалхи Грецири ĕненÿсем те — ыр-хаяр тĕнĕ]] '''Ыр-хаяр тĕнĕ''' — хут çине, пергамент çине е урăх материал çине çырса çирĕплетмен канонсемсĕр, çырулăхсăр тĕн. Христианлăх мар, Ислам мар, иудаизм мар, буддизм мар. Нумай турăллă тĕн тени те пур, анчах кунашкал тĕнре пĕр аслă Турă та пулма пултарать (сăмахран, авалхи чăваш тĕнĕнчи пек). == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * ''[[Аничков, Евгений Васильевич|Аничков Е. В.]]'' Язычество и Древняя Русь. — {{СПб.}}, 1914; * {{ВТ-ЭСБЕ|Язычество греко-римское|[[Зелинский, Фаддей Францевич|Зелинский Ф. Ф.]]}} * ''Катаров Е. Г.'' Религия древних славян. — М., 1918; * * ''[[Рыбаков, Борис Александрович|Рыбаков Б. A.]]'' Основные проблемы изучения славянского язычества. — М., 1964. * == Каçăсем == * ''[[Гурко, Сергей Львович|Гурко С. Л.]]'' [http://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/religiya/YAZICHESTVO.html Язычество.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230127050435/https://www.krugosvet.ru/enc/kultura_i_obrazovanie/religiya/YAZICHESTVO.html |date=2023-01-27 }} // [[Энциклопедия Кругосвет]] * ''[[Осипов, Алексей Ильич|Осипов А. И.]]'' [http://www.pravbeseda.ru/library/index.php?page=book&id=887 Путь разума в поисках истины. — Глава VI. Язычество]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://pantheon.today/ Портал о язычестве разных народов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220830123803/https://pantheon.today/ |date=2022-08-30 }} [[Категори:Ыр-хаяр тĕнĕ| ]] [[Категори:Тĕн]] aok09qenwizd79op9obqbmkez28jz8f Хутшăнакан:Max Tenche/ҪЫРНӐ СТАТЬЯСЕН ЯТ-ЙЫШӖ 2 114376 873935 873825 2026-05-14T18:15:14Z Max Tenche 25572 /* 7. Вики-ҫуркунне 2026 */ хушни 873935 wikitext text/x-wiki ; Тӗп страница [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]] Кунта манӑн статьясен ят-йышӗ = Ӑслӑлӑх = == Вӑхӑтпа вырӑнлӑх == # [[2024]] # [[2026]] == Википеди уйрӑмӗсем == # [[Туркмен Википедийӗ]] == Космос == # [[Артемида-2]] == Физика пысӑкӑшӗсем == # [[Тӑваткал километр]] # [[Тӑваткал ҫухрӑм]] = Географи = == АПШ == === Гуам === # [[Орднанс Аннекс]] # [[Ороте ҫурутравӗ]] === Ялавсем === # [[Нью-Йорк ялавĕ]] == Израиль == === Чӗлхесем === # [[Еврей-таджик диалекчӗ]] == Корей (КР/КХДР) == === Чӗлхесем === # [[Корей чӗлхи]] == Патшалӑхсем == ;кунта ПНО пайташӗсем, ҫурма йышӑннӑ, йышӑнман патшалӑхсем # [[Корей Республики]] # [[Корей Халӑх Демократиллӗ Республики]] # [[Сомалиленд]] == РФ == === Сехет тӑрӑхӗсем === # [[Владивосток вӑхӑчӗ]] # [[Екатеринбург вӑхӑчӗ]] # [[Иркутск вӑхӑчӗ]] # [[Калининград вӑхӑчӗ]] # [[Камчатка вӑхӑчӗ]] # [[Красноярск вӑхӑчӗ]] # [[Магадан вӑхӑчӗ]] # [[Мускав вӑхӑчӗ]] # [[Омск вӑхӑчӗ]] # [[Самар вӑхӑчӗ]] # [[Якутск вӑхӑчӗ]] === Раҫҫей географийӗ === # [[Алтай Республикин географийӗ]] === Районсем === ;аймаксем, кантонсем # [[Быстрая районĕ]] # [[Гагарин районӗ (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Екатериновка районӗ]] # [[Елизово районĕ]] # [[Каменка кантонӗ]] # [[Карага районĕ]] # [[Кош-Агач аймакӗ]] # [[Мильково районĕ]] # [[Олютор районĕ]] # [[Онгудай аймакӗ]] # [[Пенжина районĕ]] # [[Петровск районӗ]] # [[Соболево районĕ]] # [[Татищево районӗ]] # [[Тигиль районĕ]] # [[Усть-Большерецк районĕ]] # [[Усть-Камчатск районĕ]] === Субъектсем === # [[Алтай Республики]] # [[Брянск облаҫӗ]] # [[Камчатка Ен]] # [[Карачай-Черкеси]] # [[Хакаси]] # [[Хустӑрма облаҫӗ]] === Тӑрӑхсем === # [[Инçет-Тухăç федераци тăрăхĕ]] # [[Коряк тăрăхĕ]] # [[Çурçĕр-Кавказ федераци тăрăхĕ]] === Чӗлхесем === # [[Абазин чӗлхи]] === Юханшывсем === # [[Оссора (юханшыв)]] === Ял-хула тӑрӑхӗсем === # [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)]] # [[Вязово ял канашӗ]] # [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)]] # [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)]] # [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Садовое муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)]] # [[Сторожевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Ягодная Поляна муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] === Ялавсем === # [[Раҫҫей Федерацийӗн патшалӑх геральдика регистрӗ]] # [[Сарӑту облаҫӗн ялавӗсем]] # [[Татищево районӗн ялавӗ]] == Ҫар == # [[Позициллӗ район]] == Ҫӗр == # [[Ҫурҫӗр Ази]] # [[Тухӑҫ Ази]] == Узбекистан == === Вилоятсем === # [[Андижан вилоячӗ]] # [[Джизак вилоячӗ]] # [[Навои вилоячӗ]] # [[Сырдарья вилоячӗ]] === Республикӑсем === # [[Каракалпакстан]] = Истори = # [[Алтай Республикин историйӗ]] = Пайӑр ҫынсем = == Ӑсчахсем == === Биологсем === # [[Иваницкая Людмила Петровна]] # [[Тимирязев Климент Аркадьевич]] == Политикӑҫӑсем == === Польша политикӑҫисем === # [[Навроцкий Кароль]] === РФ политикӑҫисем === ==== Чӑваш Республикин политикӑҫисем ==== # [[Никандрова Надежда Валериановна]] # [[Шпилевая Нина Ивановна]] === ССРП политикӑҫисем === ==== Чӑваш АССР политикӑҫисем ==== # [[Андреева Зоя Ананьевна]] === Узбекистан политикӑҫисем === # '''[[Узбекистан президенчӗ]]''' # [[Мирзиёев Шавкат Миромонович]] == Спортсменсем == # [[Биктимирова Алевтина Вениаминовна]] # [[Григорьева Лидия Николаевна (ҫӑмӑл атлет)]] # [[Иванова Алина Петровна]] # [[Захарова Светлана Владимировна]] # [[Майорова Альбина Геннадьевна]] # [[Моргунова Любовь Васильевна]] # [[Нагорная Дарья Сергеевна]] # [[Романова Ольга Владиславовна]] # [[Соколова Вера Александровна]] # [[Тимофеева Ирина Николаевна]] == Ҫыравҫӑсем == # [[Калитко Екатерина Александровна]] == Хула пуҫлӑхӗсем == # [[Барнаул пуçлăхĕсем]] == Юрӑҫӑсем == # [[Асламас Мария Васильевна]] # [[Денисова Зоя Фёдоровна]] = Пӗлтерӗш хут енӗсем = {{Div col|cols=2}} # [[Агаревка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Беседка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Беседки (пӗлтерӗшсем)]] # [[Вязовка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Вязовка ял тӑрӑхӗ (пӗлтерӗшсем)]] # [[Вязовое ял тӑрӑхӗ (пӗлтерӗшсем)]] # [[Горный Ключ]] # [[Губаревка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Елшанка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Зеленкино (пӗлтерӗшсем)]] # [[Идолга (пӗлтерӗшсем)]] # [[Ильиновка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Каменский (пӗлтерӗшсем)]] # [[Карякино (пӗлтерӗшсем)]] # [[Колки (пӗлтерӗшсем)]] # [[Македоновка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Мӑн Каменка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Новодубровка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Новополье (пӗлтерӗшсем)]] # [[Оркино (пӗлтерӗшсем)]] # [[Оссора]] # [[Синенькие (пӗлтерӗшсем)]] # [[Сторожевка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Широкое (пӗлтерӗшсем)]] # [[Шлыковка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Ягодная Поляна (пӗлтерӗшсем)]] {{Div col end}} = Политика = == Патшалӑх тӗсӗсем == # [[Нумай нациллӗ патшалӑх]] == Пӗрлешӳсем == # [[Хĕвеланăç Африка патшалăхĕсен экономика пĕрлешĕвĕ]] == Пулӑмсем == # [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)]] # [[Чеченсен тата ингушсен депортацийӗ]] == Урӑх == # [[Шалти колонизаци]] = Пурӑнан вырӑнсем = == Инди == # [[Лакхнау]] == Казахстан == # [[Атырау]] == РФ == === Алтай крайӗ === # [[Барнаул]] === Алтай Республики === # [[Горно-Алтайск]] === Архангельск облаҫӗ === # [[Вотлажма хулашӗ]] === Брянск облаҫӗ === # [[Брянск]] === Ингуш Республики === # [[Магас]] === Камчатка крайӗ === # [[Анавгай]] # [[Горный Ключ (Камчатка Ен)]] # [[Елизово]] # [[Мильково (Камчатка Ен)]] # [[Никольское (Камчатка Ен)]] # [[Оссора (паççулкă)]] # [[Палана]] # [[Эссо]] === Карел Республики === # [[Петрозаводск]] === Карачай-Черкес Республики === # [[Черкесск]] === Калмӑк Республики === # [[Элиста]] === Сарӑту облаҫӗ === ==== Воскресенское районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Елшанка (Воскресенское районӗ)]] {{Div col end}} ==== Гагарин районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Докторовка]] # [[Зеленкино (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Ильиновка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Каменский (Гагарин районӗ)]] # [[Сторожёвка (Сарӑту облаҫӗ)]] {{Div col end}} ==== Красноармейск районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Елшанка (Красноармейск районӗ)]] # [[Каменский (Красноармейск районӗ)]] {{Div col end}} ==== Петровск районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Агарёвка (Петровск районӗ)]] # [[Колки (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Новодубровка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Оркино (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Синенькие (Петровск районӗ)]] # [[Ҫӗнӗ Ӑвӑс]] # [[Ҫӗнӗ Вершаут]] # [[Тутар Пакаевки]] {{Div col end}} ==== Ҫӗнӗ Пурас районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Елшанка (Ҫӗнӗ Пурас районӗ)]] {{Div col end}} ==== Татищево районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Агарёвка (Татищево районӗ)]] # [[Асамлакан сӑваплӑ Микулай чиркӗвӗ (Октябрьский Городок)]] # [[Беседка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Бурловино]] # [[Вязовка (Татищево районӗ)]] # [[Гартовка]] # [[Глядковка]] # [[Губарёвка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Елшанка (Татищево районӗ)]] # [[Идолга (сала)]] # [[Карамышка]] # [[Карякино (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Козий Лоб]] # [[Коминтерн (Татищево районӗ)]] # [[Корсаковка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Кривопавловка]] # [[Македоновка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Мӑн Каменка (Татищево районӗ)]] # [[Мизино-Лапшиновка]] # [[Новополье (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Октябрьский Городок]] # [[Петров (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Слепцовка]] # [[Татищево]] # [[Широкое (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Шлыковка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Ягодная Поляна (Сарӑту облаҫӗ)]] {{Div col end}} === Смулен облаҫӗ === # [[Беседка (Смулен облаҫӗ)]] === Ставрополь крайӗ === # [[Пятигорск]] === Чукотка автономиллӗ округӗ === # [[Анадырь]] == Украина == === Кейӳ облаҫӗ === # [[Беседка (Кейӳ облаҫӗ)]] = Халӑхсем = ===Албансем=== # [[Тава коси]] ===Бацбисем=== # [[Бацбисем]] === Еврейсем === # [[Бухара еврейӗсем]] ===Корейсем=== # [[Корейсем]] ===Чикансем=== # [[Чикан ялавĕ]] = Ӑмӑртусем = # [[Википеди:Вики-çуркунне 2024|Вики-ҫуркунне 2024]] # [[Википеди:Ази уйӑхӗ 2024|Ази уйӑхӗ 2024]] # [[Википеди:Конкурссем/Феминизмпа фольклор/2025|Феминизмпа фольклор 2025]] # [[Википеди:Вики-çуркунне 2025|Вики-ҫуркунне 2025]] # [[Википеди:Ази уйӑхӗ 2025|Ази уйӑхӗ 2025]] # [[Википеди:Конкурссем/Феминизмпа фольклор/2026|Феминизмпа фольклор 2026]] === [[Википеди:Вики-çуркунне 2026|7. Вики-ҫуркунне 2026]] === <small> # [[Шпилевая Нина Ивановна]] {{Ялав|Чӑваш Ен}} # [[Никандрова Надежда Валериановна]] {{Ялав|Чӑваш Ен}} # [[Уляндина Августа Васильевна]] {{Ялав|Чӑваш Ен}} # [[Глянец (ушкӑн)]] {{Ялав|Чӑваш Ен}} # [[Навроцкий Кароль]] {{Ялав|Польша}} # [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]] {{Ялав|Венгри}} # [[Орбан Виктор]] {{Ялав|Венгри}} # [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] {{Ялав|Венгри}} # [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]] {{Ялав|Венгри}} # [[Мадьяр Петер]] {{Ялав|Венгри}} # [[Тиса (парти)]] {{Ялав|Венгри}} # [[Тивӗҫлӗх хӗресӗ (Польша)]] {{Ялав|Польша}} # [[«Pro Patria» медаль (Польша)]] {{Ялав|Польша}} # [[Польша ЮӖМ-н «Bene Merito» хисеплӗ палли]] {{Ялав|Польша}} # [[Чикӗ хӗсмечӗн йӗркеленӗренпе вӑтӑр ҫул ҫитнӗ асӑну медалӗ]] {{Ялав|Польша}} # [[«Pro Bono Poloniae» медаль]] {{Ялав|Польша}} # [[Шурӑ Ӑмӑрт орденӗ (Польша)]] {{Ялав|Польша}} # [[Польша Чӗрӗлӗвӗн орденӗ]] {{Ялав|Польша}} # [[«Казахстанти поляксем умӗнчи тивӗҫлӗхшӗн» медаль]] {{Ялав|Польша}}+{{Ялав|Казахстан}} # [[Фидес — ХДХП]] {{Ялав|Венгри}} # [[Дуда Анджей]] {{Ялав|Польша}} # [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]] {{Ялав|Болгари}} # [[Туск Дональд]] {{Ялав|Польша}} # [[Радев Румен]] {{Ялав|Болгари}} # [[Йотова Илияна]] {{Ялав|Болгари}} # [[Гюров Андрей]] {{Ялав|Болгари}} # [[Фицо Роберт]] {{Ялав|Словаки}} # [[Шуйок Тамаш]] {{Ялав|Венгри}} # [[Стубб Александр]] {{Ялав|Финлянди}} # [[Стармер Кир]] {{Ялав|Аслӑ Британи}} </small> = Ҫӗнетсе ҫырнӑ/нумай тӳрлетнӗ статьясем = # [[Атӑлҫи сӑртлӑхӗ]] # [[Кейӳ облаҫӗ]] # [[Турккӑ Википедийӗ]] # [[Халӑх ҫырса тухӑвӗ]] # [[Шурӑ Чиркӳ]] = Ҫавӑн пек пӑхӑр = * [[Хутшăнакан:Ellodanis5 /СУЙЛАСА ИЛНĔ СТАТЬЯСЕМ]] 9cl39zcc4r3wgm3l4ur015loiiy36mv 873942 873935 2026-05-14T18:36:20Z Max Tenche 25572 /* 7. Вики-ҫуркунне 2026 */ хушни 873942 wikitext text/x-wiki ; Тӗп страница [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]] Кунта манӑн статьясен ят-йышӗ = Ӑслӑлӑх = == Вӑхӑтпа вырӑнлӑх == # [[2024]] # [[2026]] == Википеди уйрӑмӗсем == # [[Туркмен Википедийӗ]] == Космос == # [[Артемида-2]] == Физика пысӑкӑшӗсем == # [[Тӑваткал километр]] # [[Тӑваткал ҫухрӑм]] = Географи = == АПШ == === Гуам === # [[Орднанс Аннекс]] # [[Ороте ҫурутравӗ]] === Ялавсем === # [[Нью-Йорк ялавĕ]] == Израиль == === Чӗлхесем === # [[Еврей-таджик диалекчӗ]] == Корей (КР/КХДР) == === Чӗлхесем === # [[Корей чӗлхи]] == Патшалӑхсем == ;кунта ПНО пайташӗсем, ҫурма йышӑннӑ, йышӑнман патшалӑхсем # [[Корей Республики]] # [[Корей Халӑх Демократиллӗ Республики]] # [[Сомалиленд]] == РФ == === Сехет тӑрӑхӗсем === # [[Владивосток вӑхӑчӗ]] # [[Екатеринбург вӑхӑчӗ]] # [[Иркутск вӑхӑчӗ]] # [[Калининград вӑхӑчӗ]] # [[Камчатка вӑхӑчӗ]] # [[Красноярск вӑхӑчӗ]] # [[Магадан вӑхӑчӗ]] # [[Мускав вӑхӑчӗ]] # [[Омск вӑхӑчӗ]] # [[Самар вӑхӑчӗ]] # [[Якутск вӑхӑчӗ]] === Раҫҫей географийӗ === # [[Алтай Республикин географийӗ]] === Районсем === ;аймаксем, кантонсем # [[Быстрая районĕ]] # [[Гагарин районӗ (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Екатериновка районӗ]] # [[Елизово районĕ]] # [[Каменка кантонӗ]] # [[Карага районĕ]] # [[Кош-Агач аймакӗ]] # [[Мильково районĕ]] # [[Олютор районĕ]] # [[Онгудай аймакӗ]] # [[Пенжина районĕ]] # [[Петровск районӗ]] # [[Соболево районĕ]] # [[Татищево районӗ]] # [[Тигиль районĕ]] # [[Усть-Большерецк районĕ]] # [[Усть-Камчатск районĕ]] === Субъектсем === # [[Алтай Республики]] # [[Брянск облаҫӗ]] # [[Камчатка Ен]] # [[Карачай-Черкеси]] # [[Хакаси]] # [[Хустӑрма облаҫӗ]] === Тӑрӑхсем === # [[Инçет-Тухăç федераци тăрăхĕ]] # [[Коряк тăрăхĕ]] # [[Çурçĕр-Кавказ федераци тăрăхĕ]] === Чӗлхесем === # [[Абазин чӗлхи]] === Юханшывсем === # [[Оссора (юханшыв)]] === Ял-хула тӑрӑхӗсем === # [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)]] # [[Вязово ял канашӗ]] # [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)]] # [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)]] # [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Садовое муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)]] # [[Сторожевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Ягодная Поляна муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] === Ялавсем === # [[Раҫҫей Федерацийӗн патшалӑх геральдика регистрӗ]] # [[Сарӑту облаҫӗн ялавӗсем]] # [[Татищево районӗн ялавӗ]] == Ҫар == # [[Позициллӗ район]] == Ҫӗр == # [[Ҫурҫӗр Ази]] # [[Тухӑҫ Ази]] == Узбекистан == === Вилоятсем === # [[Андижан вилоячӗ]] # [[Джизак вилоячӗ]] # [[Навои вилоячӗ]] # [[Сырдарья вилоячӗ]] === Республикӑсем === # [[Каракалпакстан]] = Истори = # [[Алтай Республикин историйӗ]] = Пайӑр ҫынсем = == Ӑсчахсем == === Биологсем === # [[Иваницкая Людмила Петровна]] # [[Тимирязев Климент Аркадьевич]] == Политикӑҫӑсем == === Польша политикӑҫисем === # [[Навроцкий Кароль]] === РФ политикӑҫисем === ==== Чӑваш Республикин политикӑҫисем ==== # [[Никандрова Надежда Валериановна]] # [[Шпилевая Нина Ивановна]] === ССРП политикӑҫисем === ==== Чӑваш АССР политикӑҫисем ==== # [[Андреева Зоя Ананьевна]] === Узбекистан политикӑҫисем === # '''[[Узбекистан президенчӗ]]''' # [[Мирзиёев Шавкат Миромонович]] == Спортсменсем == # [[Биктимирова Алевтина Вениаминовна]] # [[Григорьева Лидия Николаевна (ҫӑмӑл атлет)]] # [[Иванова Алина Петровна]] # [[Захарова Светлана Владимировна]] # [[Майорова Альбина Геннадьевна]] # [[Моргунова Любовь Васильевна]] # [[Нагорная Дарья Сергеевна]] # [[Романова Ольга Владиславовна]] # [[Соколова Вера Александровна]] # [[Тимофеева Ирина Николаевна]] == Ҫыравҫӑсем == # [[Калитко Екатерина Александровна]] == Хула пуҫлӑхӗсем == # [[Барнаул пуçлăхĕсем]] == Юрӑҫӑсем == # [[Асламас Мария Васильевна]] # [[Денисова Зоя Фёдоровна]] = Пӗлтерӗш хут енӗсем = {{Div col|cols=2}} # [[Агаревка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Беседка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Беседки (пӗлтерӗшсем)]] # [[Вязовка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Вязовка ял тӑрӑхӗ (пӗлтерӗшсем)]] # [[Вязовое ял тӑрӑхӗ (пӗлтерӗшсем)]] # [[Горный Ключ]] # [[Губаревка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Елшанка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Зеленкино (пӗлтерӗшсем)]] # [[Идолга (пӗлтерӗшсем)]] # [[Ильиновка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Каменский (пӗлтерӗшсем)]] # [[Карякино (пӗлтерӗшсем)]] # [[Колки (пӗлтерӗшсем)]] # [[Македоновка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Мӑн Каменка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Новодубровка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Новополье (пӗлтерӗшсем)]] # [[Оркино (пӗлтерӗшсем)]] # [[Оссора]] # [[Синенькие (пӗлтерӗшсем)]] # [[Сторожевка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Широкое (пӗлтерӗшсем)]] # [[Шлыковка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Ягодная Поляна (пӗлтерӗшсем)]] {{Div col end}} = Политика = == Патшалӑх тӗсӗсем == # [[Нумай нациллӗ патшалӑх]] == Пӗрлешӳсем == # [[Хĕвеланăç Африка патшалăхĕсен экономика пĕрлешĕвĕ]] == Пулӑмсем == # [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)]] # [[Чеченсен тата ингушсен депортацийӗ]] == Урӑх == # [[Шалти колонизаци]] = Пурӑнан вырӑнсем = == Инди == # [[Лакхнау]] == Казахстан == # [[Атырау]] == РФ == === Алтай крайӗ === # [[Барнаул]] === Алтай Республики === # [[Горно-Алтайск]] === Архангельск облаҫӗ === # [[Вотлажма хулашӗ]] === Брянск облаҫӗ === # [[Брянск]] === Ингуш Республики === # [[Магас]] === Камчатка крайӗ === # [[Анавгай]] # [[Горный Ключ (Камчатка Ен)]] # [[Елизово]] # [[Мильково (Камчатка Ен)]] # [[Никольское (Камчатка Ен)]] # [[Оссора (паççулкă)]] # [[Палана]] # [[Эссо]] === Карел Республики === # [[Петрозаводск]] === Карачай-Черкес Республики === # [[Черкесск]] === Калмӑк Республики === # [[Элиста]] === Сарӑту облаҫӗ === ==== Воскресенское районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Елшанка (Воскресенское районӗ)]] {{Div col end}} ==== Гагарин районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Докторовка]] # [[Зеленкино (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Ильиновка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Каменский (Гагарин районӗ)]] # [[Сторожёвка (Сарӑту облаҫӗ)]] {{Div col end}} ==== Красноармейск районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Елшанка (Красноармейск районӗ)]] # [[Каменский (Красноармейск районӗ)]] {{Div col end}} ==== Петровск районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Агарёвка (Петровск районӗ)]] # [[Колки (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Новодубровка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Оркино (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Синенькие (Петровск районӗ)]] # [[Ҫӗнӗ Ӑвӑс]] # [[Ҫӗнӗ Вершаут]] # [[Тутар Пакаевки]] {{Div col end}} ==== Ҫӗнӗ Пурас районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Елшанка (Ҫӗнӗ Пурас районӗ)]] {{Div col end}} ==== Татищево районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Агарёвка (Татищево районӗ)]] # [[Асамлакан сӑваплӑ Микулай чиркӗвӗ (Октябрьский Городок)]] # [[Беседка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Бурловино]] # [[Вязовка (Татищево районӗ)]] # [[Гартовка]] # [[Глядковка]] # [[Губарёвка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Елшанка (Татищево районӗ)]] # [[Идолга (сала)]] # [[Карамышка]] # [[Карякино (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Козий Лоб]] # [[Коминтерн (Татищево районӗ)]] # [[Корсаковка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Кривопавловка]] # [[Македоновка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Мӑн Каменка (Татищево районӗ)]] # [[Мизино-Лапшиновка]] # [[Новополье (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Октябрьский Городок]] # [[Петров (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Слепцовка]] # [[Татищево]] # [[Широкое (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Шлыковка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Ягодная Поляна (Сарӑту облаҫӗ)]] {{Div col end}} === Смулен облаҫӗ === # [[Беседка (Смулен облаҫӗ)]] === Ставрополь крайӗ === # [[Пятигорск]] === Чукотка автономиллӗ округӗ === # [[Анадырь]] == Украина == === Кейӳ облаҫӗ === # [[Беседка (Кейӳ облаҫӗ)]] = Халӑхсем = ===Албансем=== # [[Тава коси]] ===Бацбисем=== # [[Бацбисем]] === Еврейсем === # [[Бухара еврейӗсем]] ===Корейсем=== # [[Корейсем]] ===Чикансем=== # [[Чикан ялавĕ]] = Ӑмӑртусем = # [[Википеди:Вики-çуркунне 2024|Вики-ҫуркунне 2024]] # [[Википеди:Ази уйӑхӗ 2024|Ази уйӑхӗ 2024]] # [[Википеди:Конкурссем/Феминизмпа фольклор/2025|Феминизмпа фольклор 2025]] # [[Википеди:Вики-çуркунне 2025|Вики-ҫуркунне 2025]] # [[Википеди:Ази уйӑхӗ 2025|Ази уйӑхӗ 2025]] # [[Википеди:Конкурссем/Феминизмпа фольклор/2026|Феминизмпа фольклор 2026]] === [[Википеди:Вики-çуркунне 2026|7. Вики-ҫуркунне 2026]] === <small> # [[Шпилевая Нина Ивановна]] {{Ялав|Чӑваш Ен}} # [[Никандрова Надежда Валериановна]] {{Ялав|Чӑваш Ен}} # [[Уляндина Августа Васильевна]] {{Ялав|Чӑваш Ен}} # [[Глянец (ушкӑн)]] {{Ялав|Чӑваш Ен}} # [[Навроцкий Кароль]] {{Ялав|Польша}} # [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]] {{Ялав|Венгри}} # [[Орбан Виктор]] {{Ялав|Венгри}} # [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] {{Ялав|Венгри}} # [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]] {{Ялав|Венгри}} # [[Мадьяр Петер]] {{Ялав|Венгри}} # [[Тиса (парти)]] {{Ялав|Венгри}} # [[Тивӗҫлӗх хӗресӗ (Польша)]] {{Ялав|Польша}} # [[«Pro Patria» медаль (Польша)]] {{Ялав|Польша}} # [[Польша ЮӖМ-н «Bene Merito» хисеплӗ палли]] {{Ялав|Польша}} # [[Чикӗ хӗсмечӗн йӗркеленӗренпе вӑтӑр ҫул ҫитнӗ асӑну медалӗ]] {{Ялав|Польша}} # [[«Pro Bono Poloniae» медаль]] {{Ялав|Польша}} # [[Шурӑ Ӑмӑрт орденӗ (Польша)]] {{Ялав|Польша}} # [[Польша Чӗрӗлӗвӗн орденӗ]] {{Ялав|Польша}} # [[«Казахстанти поляксем умӗнчи тивӗҫлӗхшӗн» медаль]] {{Ялав|Польша}}+{{Ялав|Казахстан}} # [[Фидес — ХДХП]] {{Ялав|Венгри}} # [[Дуда Анджей]] {{Ялав|Польша}} # [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]] {{Ялав|Болгари}} # [[Туск Дональд]] {{Ялав|Польша}} # [[Радев Румен]] {{Ялав|Болгари}} # [[Йотова Илияна]] {{Ялав|Болгари}} # [[Гюров Андрей]] {{Ялав|Болгари}} # [[Фицо Роберт]] {{Ялав|Словаки}} # [[Шуйок Тамаш]] {{Ялав|Венгри}} # [[Стубб Александр]] {{Ялав|Финлянди}} # [[Стармер Кир]] {{Ялав|Аслӑ Британи}} # [[Кологривовка (сала, Сарӑту облаҫӗ)]] {{Ялав|Сарӑту облаҫӗ}} </small> = Ҫӗнетсе ҫырнӑ/нумай тӳрлетнӗ статьясем = # [[Атӑлҫи сӑртлӑхӗ]] # [[Кейӳ облаҫӗ]] # [[Турккӑ Википедийӗ]] # [[Халӑх ҫырса тухӑвӗ]] # [[Шурӑ Чиркӳ]] = Ҫавӑн пек пӑхӑр = * [[Хутшăнакан:Ellodanis5 /СУЙЛАСА ИЛНĔ СТАТЬЯСЕМ]] modbwzkqt9acxbws7jh53qa98svb0nq Болгари 0 115801 873936 869689 2026-05-14T18:16:43Z Max Tenche 25572 ҫӗнетӳ 873936 wikitext text/x-wiki {{Патшалăх |ChNm = Болгари |NationName = Република България |FlagTitle = [[Пăлхари ялавĕ]] |PicFlag = [[Ӳкерчĕк:Flag of Bulgaria.svg|125px]] |LctCn = [[Ӳкерчĕк:Bulgaria (orthographic projection).svg|250px]] |CoA = [[Ӳкерчĕк:Coat of arms of Bulgaria.svg|125px]] |CoATitle = [[Пăлхари гербĕ]] |LNGs = [[пăлхар чĕлхи]] |CapCn = [[София]] |BigCity = [[София]] |TitleGl = [[Пăлхари президенчĕсем|Президент]] |PrezName = [[Илияна Йотова]] |MinList = [[Пăлхари премьер-министрĕсем|Премьер-министр]] |MName = [[Румен Радев]] |SqNumb = 102 |SqAll = 110&nbsp;910 |YearP = 2000 |NasPop = 7&nbsp;707&nbsp;495 |NasPlot = 69,5 |NasNum = 88 |Valuta = [[Евро]] |GTOt = +02 |GTDo = +02 |GimnName = [[Пăлхари Республикин гимнĕ]] |Domen = .bg |Tel = 359 }} '''Болгари''', '''Пăлхари''' е '''Тăнай Пăлхарĕ''' ({{lang-bg|Република България}}) — [[Европа|Европăн]] [[Балкан çурутравĕ|Балкан]] [[çурутрав]]ĕнче вырнаçнă [[патшалăх]]. Тăнайçи Пăлхарĕпе юнашар Греци, Турци, Сăрп, Хурату, Македони тата Румыни вырнаçнă. Хĕвелтухăç енче çыранĕсем [[Хура тинĕс]] еннелле тухаççĕ. Чикĕ тăрршĕ — 2 245 çухрăм. Вĕсенчен 1 181 çухрăмĕ çĕр тăрăх, 686 çухрăмĕ юханшывсем тăрăх, 378 çухрăмĕ тинĕс урлă иртет. == Истори == {{main|Пăлхари историйĕ|Пăлхари тытăмçисем}} === Пăлхар патшалăхлăхĕн пĕреинчен теприне куçăмлăхĕ === [[File:Sofia - Panagyurishte Thracian Gold Treasure.jpg|thumb|{{center|Панагю́риште вырăнĕнчи ылтăн пурлăх}}]] [[File:Roman Theatre Plovdiv.jpg|thumb|{{center|Рим театрĕ, [[Пловдив]]}}]] Пăлхари Республикин патшалăх историйĕ 681-мĕш çултанпа пырать. Çапах та, тĕрĕк чĕлхиллĕ [[Пăлхарсем|протопăлхарсем]] пĕрлехи [[этнос]] шутланаççĕ. Пăлхарсем пирки пĕрремĕш 354-мĕш çулта асăнни пур году<ref>Chronographus anni 354. Cap. XV. Liber generationis. Monumenta Germaniae Historia. Auctor. Antiquissimi, t. Х1, р. 105.</ref>. * '''[[Пĕрремĕш Пăлхар патшалăхĕ]]''' (681—1018 çулсем). ** Тĕп хула: [[Плиска]] (681—893 çулсем), [[Велики-Преслав|Преслав]] (893—968/972 çулсем), [[Скопье]] (972—992 çулсем), [[Охрид]] (992—1018 çулсем). * '''[[Висанти Пăлхарĕ]]''' (1018—1185 çулсем). * '''[[Иккĕмĕш Пăлхар патшалăхĕ]]''' (1185—1396 çулсем). ** Тĕп хула: [[Велико-Тырново|Тырново]] (1185—1393 годы), [[Видин]] и [[Никопол]] (1393—1396 годы). * '''[[Видин патшалăхĕ]]''' (1396—1422 çулсем). ** Тĕп хула: Видин. * '''[[Осман Пăлхари]]''' (1396—1878 çулсем). * '''[[Пăлхар кнеçлĕхĕ]]''' (1878—1908 çулсем). ** Тĕп хула: София. * '''[[Виççĕмĕш Пăлхар патшалăхĕ]]''' (1908—1946 годы). ** Тĕп хула: София. * '''[[Пăлхар Халăх Республики]]''' (1946—1990 годы). ** Тĕп хула: София. * '''Пăлхар Республики''' (1990-мĕш çултанпа). ** Тĕп хула: София. [[1230]] çулхи [[пуш, 9|пушăн 9-мĕшĕнче]] [[Клокотница çывăхĕнче çапăçни|Клокотница çывăхĕнче пăлхарсемпе эпирсем çапăçнă]], ун хыççăн [[Балкан çурутравĕ]]нче Пăлхари патшалăхĕ чи вăйлисен шутне кĕме пуçланă. [[1885]] çулхи [[чӳк, 14|чӳкĕн 14]]-[[чӳк, 28|28]] хушшинче [[Сербипе Пăлхари хушшинчи вăрçă|Пăлхари Сербипе вăрçăнса]] кайнă. Ку вăрçă хыççăн Пăлхари пĕрлешме май тупнине ытти патшалăхсем ĕнене пуçланă. [[Пĕрремĕш Тĕнче вăрçи]] умĕн Пăлхарин икĕ [[Балкан вăрçисем|Балкан вăрçине]] хутшăнма тивнĕ. Çак икĕ вăрçă Балкан çурутравĕнчи турккăсен вăйĕ чакнипе, вĕсен витĕмĕ пĕчĕкленнипе вĕçленнĕ. === Чи авалхи истори === {{main|Славян Пăлхарĕ|Аслă Пăлхар|Атăлçи Пăлхар}} [[File:Ancient Thrace under Roman rule.png|thumb|Рим империнче пулнă фраки çĕрĕсем.]] Европăри пĕрмаях этем пурăннă чи авалхи хула — пăлхарсен 6-пинçулти Пловдив хули<ref name="Rodwell">{{кĕнеке | пуçелĕк = Conservation and Sustainability in Historic cities |каçă=https://archive.org/details/conservationsust00rodw_508 |издательство=[[Wiley-Blackwell|Blackwell Publishing]] |çул=2007 |isbn=1405126566 |страницы= [https://archive.org/details/conservationsust00rodw_508/page/n30 19] |чĕлхе=en |автор=Rodwell, Dennis}}</ref>. Хальхи Пăлхари территоринче чи авал вăхăтра пурăннă халăх (чăнлă хыпарсем пуррипе) индоевропа йăхĕсем йышĕнчи [[фракисем]] пулнă теççĕ, вĕсем çакăнта, сахалтан та п. эрч. 1-мĕш пинçуллăхĕнче пурăнма тытăннă. П. эрч. I ĕмĕр тĕлне Фраки çĕрĕсем [[Рим империйĕ]] йышне кĕнĕ, вĕсене [[Фраки]]пе [[Мёзи]] хушшинче пайланă. Темиçе ĕмĕр маларах тинĕс хĕрринче грексем колонисене никĕсленĕ, вĕсенчен фракисем [[авалхи грек чĕлхи]]не илнĕ. 395 çулта Рим империйĕ [[Анăç Рим империйĕ|Анăç]] тата [[Тухăç Рим империйĕ|Тухăç]] империсене пайланнă, икĕ провинцине те Тухăç Рим империне кĕртнĕ. VII ĕмĕртенпе, [[Халăхсен Аслă Хускалăвĕ]] вăхăтĕнче, Балкан çурутравĕнче [[кăнтăр славянсем]] вырнаçма тытăннă, майĕпен вĕсем юлашки фракисене ассимиляциленĕ. [[Пăлхарсем|Пăлхарсен]] пĕрремĕш патшалăхĕ — ун пирки историре тĕп-тĕрĕс çырнисем сыхланса юлнă — [[Аслă Пăлхар]] пулнă; çав патшалăх хуратинĕс тата азов çеçенхирĕсенче темиçе вунçул [[Пулхарсем|протопăлхарсене]] тата урăх йăхсене пĕрлештернĕ. Тĕп хули — [[Хăнакур]], ăна [[Купрат]] [[Хан (титул)|хан]] никĕсленĕ. === Пĕрремĕш Пăлхари патшалăхĕ === {{main|Пĕрремĕш Пăлхари патшалăхĕ}} [[File:Krum1.jpg|thumb|[[Крум]] хан хăйне валли [[Никифор I|Никифор I]] императорăн пуç купташкинчен пиала тунă.]] [[Купрат]] хан патшалăх арканса кайнă та йăхсем тĕрлĕ çĕрсене саланнă: [[Питпуян]] хан хăйĕн тăванĕсене хӳтелме вырăнтах юлнă; [[Кăтра]] Кама вăррипе [[Атăл]] çине çитсе Атăлçи Пăлхарне (66?—1237) нивĕсленĕ; [[Аспарух]] хан [[Кĕçĕн Скифи]] (Дунай вăрри) урлă Балкана çитнĕ те кунта Пăлхар ханлăхне туса хунă. Халапа ĕненсен, вилес умĕн Купрат хан хăйĕн ывăлĕсене, çĕмренсен çыххи пек пĕрле пулма халалланă, анчах та хасарсем Аса Пăлхара Хасар хаканлăхне кĕртме пултарнă. Пăлхарсем Балкана VI ĕм. — VII ĕм. пуçламăшĕнче темиçе хутчен харçăпа çӳренĕ, çавăнпа унти çĕрсене 491—498 çулсенче лайăх пĕлнĕ ([[Марцеллин Комит]], пĕрремĕш рейда Заберган 558 çулта тунă). Висанти территоринче, Балкан тăвĕсенчен çурçĕрелле славян йăхĕсем чылай йышлă пурăннă, анчах та сапаланса вырнаçнине пула аван йĕркеленнĕ висанти çарĕсене хирĕç тăма пултарайман. Славянсен юланут çарĕ пулман, халăх çарĕ пехотăран тытăнса тăнă, çавăнпа вĕсем юланутлă халăхпа тăмарлăх кирлĕ пулнă. Пăлхарсен вара çав вăхăтра чи лайăх юланут çарĕ шутланнă — арçын ачасем 3-4 çултах «джигитовка» тума вĕреннĕ. Хальхи Пăлхарин çурçĕр çĕрĕсенче (анăçра Тимок юханшывĕ, кăнтăрта Балкан тăвĕсем, тухăçра Хура тинĕс, çурçĕрте Дунай) Çичĕ славян йăхĕсен пĕрлешĕвĕ пулнă. Çак йăхсемпе ĕнтĕ пăлхарсен ханă Аспарух вăрçă килĕшĕвне тунă. Пĕрлешӳ икъенлĕ тупашлă пулнă, 863 çулта Пăлхарие Христос тĕнне кĕртичченех пăлхарсем аристократи шутланнă, çара ертсе пынă. Официаллă Пĕрремĕш Пăлхар ханлăхĕ [[Висанти]]е Дунай вăрринче 680—681 çулсенче çĕнтерсен çуралнă, çакăнтанпа Висанти пăлхарсене парăм тӳлеме тивĕç пулнă. Патшалăхăн тĕп хули [[Плиска]] хула пулать. Патшалăха тĕрĕкчĕлхиллĕ протопăлхарсем, славянсем, çаплах вырăнти нумаях мар [[фракисем]] кĕнĕ. Каярах çак этноссем [[пăлхарсем|пăлхар]]-славян халăхĕ пулса тăраççĕ, килнĕ халăхĕн ятне илеççĕ. IX ĕмĕрĕн пуçламăшĕнче пăлхарсем çĕршыв территорине çĕнсе илнĕ [[Авар хаканлăхĕ]]н çĕрĕпе пысăклатаççĕ. [[File:RizMap09.jpg|thumb|Симеон I чухнехи Пĕрремĕш Пăлхари патшалăхĕ<ref>{{cite book |last1=Матанов |first1=Христо |title=В търсене на средновековното време. Неравният път на българите (VII – XV в.|date=2014 |publisher=ИК Гутенберг|isbn=9786191760183}}</ref>]] === Иккĕмĕш Пăлхари патшалăхĕ === {{main|Иккĕмĕш Пăлхари патшалăхĕ}} Тырновăра пурăннă Асен йăхĕнчи пăлхарсем, 1185 çулта Исаак Анел висанти императорĕ патне хăйсен çĕрĕсене çирĕплетмешкĕн элчĕсене янă. Мăнкăмăллă пулса элчĕсене хĕненĕ, çак вара пăлхава çĕкленме сигнал пулнă. Кĕске вăхăтрах Балкан тăвĕсенчен Дуная çити территорире халăх пăлханма тытăнать. Çакăнтанпа пăлхарсем кăпчаксемпе, Пăлхарире вĕсене кумансем тенĕ — кăпчаксем темиçе хутчен те пăлхарсемпе пĕрмайлă висантисене хирĕç çапăçнă. == Пайланăвĕ == Пăлхари пурĕ 28 облаçе пайланать. # [[Бургас облаçĕ|Бургас]] # [[Благоевград облаçĕ|Благоевград]] # [[Добрич облаçĕ|Добрич]] # [[Габрово облаçĕ|Габрово]] # [[Хасково облаçĕ|Хасково]] # [[Кърджали облаçĕ|Кърджали]] # [[Кюстендил облаçĕ|Кюстендил]] # [[Ловеч облаçĕ|Ловеч]] # [[Монтана облаçĕ|Монтана]] # [[Пазарджик облаçĕ|Пазарджик]] # [[Перник облаçĕ|Перник]] # [[Плевен облаçĕ|Плевен]] # [[Пловдив облаçĕ|Пловдив]] # [[Разград облаçĕ|Разград]] # [[Русе облаçĕ|Русе]] # [[Шумен облаçĕ|Шумен]] # [[Силистра облаçĕ|Силистра]] # [[Сливен облаçĕ|Сливен]] # [[Смолян облаçĕ|Смолян]] # [[София|София хули]] # [[София облаçĕ]] # [[Кивĕ Загора облаçĕ|Кивĕ Загора]] # [[Търговище облаçĕ|Търговище]] # [[Варна облаçĕ|Варна]] # [[Аслă Търново облаçĕ|Велико Търново]] # [[Видин облаçĕ|Видин]] # [[Враца облаçĕ|Враца]] # [[Ямбол облаçĕ|Ямбол]] == Пăлхари уявĕсем == * [[Кăрлач, 1]] — [[Çĕнĕ çул]] уявĕ. * [[Нарăс, 14]] — [[Трифон Зарезан]] (иçĕм тăвакансен уявĕ) * [[Пуш, 1]] — [[Çуркунне уявĕ]] (Çуркунне çитнине паллă тăваççĕ) * [[Пуш, 3]] — [[Пăлхарине Осман пусмăрĕнчен кăларнă кун]]. * [[Пуш, 8]] — [[Пĕтĕм тĕнчери хĕрарăмсен кунĕ]]. * [[Çу, 6]] — [[Сăваплă Георгий кунĕ]] (Пăлхари çăрĕн кунĕ) * [[Çу, 24]] — [[Пăлхари культурипе славян çырулăхĕн кунĕ]] (Сăваплă Кириллпе Мефодий кунĕ) * [[Çĕртме, 2]] — [[Ботев кунĕ]]. * [[Авăн, 6]] — [[Пăлхарине пĕрлештернин кунĕ]]. * [[Авăн, 22]] — [[Пăхăнмалăх кунĕ]]. * [[Юпа, 8]] — [[Студентсен кунĕ]]. * [[Раштав, 6]] — [[Пăлхари конституциĕн кунĕ]]. == Пăлхари хулисем == {{main|Пăлхари хулисем}} Пăлхарире хальхи кун пурĕ 100 хула патнелле шутланать. Чи пысăк хула '''[[София]]''', унта пурăнакан халăх йышĕ пĕр миллионтан иртет. Ыттисем ун пекех пысăк мар. Сăмахран, халăх йышĕпе иккĕмĕш вырăн йышăнакан [[Пловдив]]ра пурĕпе 340 пин ытларах çын çеç. Çавăн пекех пысăк хуласен йышĕнче [[Варна]], [[Багрус]], [[Тусе]], [[Кивĕ Загора]], [[Плевен]], [[Добрич]], [[Сливен]], [[Шумен]] хуласене асăнма пулать. Патшалăх çĕрĕсем [[Хура тинĕс|тинĕс]] хĕррине тухнă май чылай хула курортлă шутланать. Хăш-пĕр курорт вара пачах та пурăнан вырăн шутланмасть, вĕсене кĕскен «к.к.» (курорт комплексĕ), «к.» (курорт) пек палăртаççĕ. == Çав. пекех == * [[Апас сали]] — Пăлхарири авалхи пурăнан вырăн. == Вуламалли == * Никифор, патриарх Константинопольский, "Краткая история со времени после царствования Маврикия". * "Краткая история Болгарии (С древнейших времен до наших дней)", "Наука" кĕнеке кăларăвĕ, [[Мускав]], [[1987]]. * {{кĕнеке |автор=[[Валев Эмиль Борисович|Валев Э. Б.]] |пуçелĕк=Болгария: Экономико-географическое описание |яваплă = Под ред. [[Витвер Иван Александрович|И. А. Витвер]] |вырăн = М. |издательство=[[Географгиз]] |çул =1949 |страницы= |страниц=408 |сери= |isbn= |тираж=40000 |ref= }} * ''Котов Б. С.'' Межсоюзническая война лета 1913 года в восприятии русского общества (по материалам прессы) // Новая и новейшая история. — 2015. — № 3. * ''[[Мурзаев Эдуард Макарович|Мурзаев Э. М.]]'' Словарь народных географических терминов. 1-е изд. — М., Мысль, 1984. * ''[[Мурзаев Эдуард Макарович|Мурзаев Э. М.]]'' Тюркские географические названия. — М., Вост. лит., 1996. * ''Божинова, М., П. Пейковска, К. Жекова''. Экономический потенциал Болгарии. Путеводитель инвестора — М., 2008, 160 с. * Болгария // Большая советская энциклопедия : [в 30 т.] / гл. ред. А. М. Прохоров. — 3-е изд. — М. : Советская энциклопедия, 1969—1978. * Болгария // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. == Курмалли == * "[[Аспарух]] хан", кинофильм, реж. (?), Евгени Константиновăн "Дрезговини" (Ӗнтрĕк) романĕ çийĕн, [[София]], Тăнайçи Пăлхарĕ. * Ашмарин, "Древние болгары", Казань, 1903. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [[wikisource:en:Essential History of Bulgaria in Seven Pages|Essential History of Bulgaria in Seven Pages]] * [http://apc.mfa.government.bg Antarctic Place-names Commission of Bulgaria] {{Webarchive|url=https://archive.today/20060207095915/http://apc.mfa.government.bg/ |date=2006-02-07 }} * [https://www.president.bg/ Сайт президента] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170603221224/https://www.president.bg/ |date=2017-06-03 }} * [http://www.freeworldmaps.net/europe/bulgaria/map.html Карта Болгарии]{{ref-en}} * {{dmoz|Regional/Europe/Bulgaria}} * {{cite web |title = Bulgaria |url = http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/bulgaria.htm |archiveurl = https://web.archive.org/web/20081016001809/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/bulgaria.htm |archivedate = 2008-10-16 |deadlink = yes |lang = en }} at ''UCB Libraries GovPubs'' * {{Wikiatlas|Bulgaria}} * [http://www.demoscope.ru/weekly/2014/0611/gazeta03.php Газеты пишут о демографических проблемах Болгарии]{{Ĕçлемен каçă|date=March 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{Тăнайçи Пăлхарĕн облаçĕсем}} {{Пăлхари президенчĕсем}} {{Европа патшалăхĕсем}} {{Европа Пĕрлешĕвĕ}} {{НАТО}} {{ЭПК}} {{Франкофони}} [[Категори:Пăлхари| ]] [[Категори:Европăри патшалăхсем]] [[Категори:Патшалӑхсем, алфавитпа]] 5sglaitoe26r66sv328nar9v5h6jzro Богуславская Зоя Борисовна 0 117255 873926 829076 2026-05-14T17:08:31Z Ellodanis5 17302 873926 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Богуславская}} {{Пайăр çын | ят = Зоя Богуславская | ӳкерчĕк = Зоя Богуславская.JPG | анлăшĕ = | ӳкерчĕке ăнлантарни = «Останкино» ТТЦ | çуралнă чухнехи ят = | çуралнă вăхăт = 16.04.1924 | çуралнă вырăн = {{ÇВ|Мускав|Мускавра}} | гражданлăх = {{USSR}} → {{RUS}} | ашшĕ = [[Богуславский Борис Львович|Борис Львович Богуславский]] (1899—1985) | амăшĕ = Эмма Иосифовна Богуславская | упăшка = 1. Георгий Новицкий<br>2. [[Каган Борис Моисеевич|Борис Каган]] (1918—2013)<br>3. [[Андрей Вознесенский]] (1933—2010) | ачасем = [[Богуславский Леонид Борисович|Леонид Борисович Богуславский]] (1951 çур.) | ĕç тĕсĕ = совет/раççей прозăçи, драматургĕ, литература критикĕ, ӳнер пĕлевçи, эссеийçи | чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{Культурăри тата ӳнерти тава тивĕçлĕх орденĕ|2024}} {{!}}} {{{!}} style="background:transparent" {{!}}{{РФ тава тивĕçлĕ культура ĕçлевçи|2019}} {{!}}} | сайт = | викиампар = }} '''Зо́я Бори́совна Богусла́вская''' (16.04.1924<ref>''Мацуев Н. И.'' Русские советские писатели: материалы для биографического словаря (1917—1967). — {{М.}}: [[Советский писатель]], 1981. — С. 37.</ref>, [[Мускав]], РСФСР, [[ССРП]] — 2026-мĕш çулхи майăн 14-мĕшĕ) — совет/раççей [[çыравçă|çыравçи]], [[проза|прозăçи]] тата [[эссей]]çи, [[драматург]]ĕ, литература критикĕ, ӳнер пĕлевçи. Раççейри тата тулашĕнчи культура проекчĕсен авторĕ. [[РФ тава тивĕçлĕ культура ĕçлевçи]] (2019), [[Раççей ӳнерĕсен академийĕ|РӲА]] хисеплĕ пайташĕ. == Биографи == Зоя Богуславская 1924 çулхи акан 16-мĕшĕнче Мускавра çуралнă. Ача чухнех театр, литература сĕмĕнче пулнă. Шкулта вĕреннĕ чухнех çамрăк Зоя драма кĕтесĕ тата литература каçĕсем валли текстсем çырнă. === Килйыш === * Ашшĕ — [[Богуславский Борис Львович|Борис Львович Богуславский]] (1899—1985), кибернетика тата машинă тăвасси облаçĕнчи ăсчах. * Амăшĕ — [[Эмма Иосифовна Богуславская]], тухтăр. == Хайланисем == === Критика === * «[[Леонид Леонов]]». — М., 1960. * «Драматург і театр: П’єси О. Корнійчука на сценах московських театрів». — Київ, 1961.{{ref-uk}} * «[[Вера Панова]]: Очерк творчества». — М., 1963. === Проза === * …и завтра: повесть. — М., 1967. * Транзитом: повести и рассказы. — М., 1972. * Защита: рассказы, повесть, роман. — М., 1979. * Повести. — 1979. * Посредники: Повести. Роман. — М., 1981. * Близкие: букинистическое издание. — 1988. * Гонки; Транзитом; Защита. — 1988. * Американки. — 1991. * Американки плюс. — 1993. * Зазеркалье: сочинения в двух томах. — 1997. * Веруня и джентльмены: невымышленная повесть // «Юность»: журнал. — М., 2009. * Вымышленное. Том 1: в сборник вошли повести и рассказы «Защита», «Наваждение», «Окнами на юг», «Семьсот новыми» и другие. — 2009. * Невымышленное. Том 2: в сборник вошла художественная публицистика и эссеистика Зои Богуславской, а также литературные портреты писателей и деятелей культуры — Юрия Любимова, Василия Аксёнова, Аллы Демидовой, Аркадия Райкина, Олега Табакова и других. — 2009. * Предсказание: в книгу вошли лучшие повести и рассказы, а также воспоминания и интервью, оставшиеся от встреч с Владимиром Высоцким, Брижит Бардо, Михаилом Барышниковым, Вольфом Мессингом, Вангой, Нэнси Рейган, Марком Шагалом, Олегом Меньшиковым, Михаилом Жванецким и многими другими. — 2009. * Ошибка: рассказ // «Юность»: журнал. — М., 2010. === Драматурги === * Контакт: психологическая хроника. — М., 1979. == Чыслани == * [[«Культурăри тата ӳнерти тава тивĕçлĕх» орденĕ]] ([[ака, 11]], [[2024 çул]]) — ''тăван çĕршывăн культура тата ӳнер аталнăвне пысăк ӳсĕм кӳнĕшĕн, нумай çул тупăшлă ĕçленĕшĕң''<ref>[http://publication.pravo.gov.ru/document/0001202404110009?index=26 Указ Президента Российской Федерации от 11 апреля 2024 года № 253 «О награждении государственными наградами Российской Федерации»]</ref>. * [[Раççей Федерацин тава тивĕçлĕ культура ĕçлевçи]] ([[ака, 16]], [[2019 çул]]) — «çĕршывăн культура тата ӳнер аталнăвне пысăк ӳсĕм кӳнĕшĕн, нумай çул тупăшлă ĕçленĕшĕң''<ref>{{Cite web |url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201904170041?index=1&rangeSize=1 |title=Указ Президента Российской Федерации от 16 апреля 2019 года № 175 «О награждении государственными наградами Российской Федерации» |access-date=2019-04-17 |archive-date=2019-04-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190417143700/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201904170041?index=1&rangeSize=1 |deadlink=no }}</ref>». * Раççей ӳнерĕсен академин хисеплĕ пайташĕ (2019 çул)<ref>{{Cite web |url=https://rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=54616 |title=Богуславская Зоя Борисовна |subtitle=Писатель, прозаик, драматург, литературный критик, искусствовед |publisher=Сайт Российской академии художеств |access-date=2023-10-10 |archive-date=2022-04-05 |archive-url=http://web.archive.org/web/20220405132810/https://www.rah.ru/the_academy_today/the_members_of_the_academie/member.php?ID=54616 |deadlink=no }}</ref> == Литература == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://magazines.russ.ru/authors/b/boguslavskaya Богуславская Зоя Борисовна] {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Раççей çыравçисем, алфавитпа]] [[Категори:«Триумф» премин лауреачĕсем]] [[Категори:Вырăс çыравçисем, алфавитпа]] [[Категори:ГИТИС-ре вĕренсе тухнисем]] [[Категори:РӲА хисеплĕ пайташĕсем]] [[Категори:Раççейри вăрăм ĕмĕрлисем]] [[Категори:ССРП эссейçисем]] graxh8xp4y2gbjbb4b8i0m2zhlyix0r Википеди:Вики-çуркунне 2026 4 129248 873934 873826 2026-05-14T18:14:29Z Max Tenche 25572 /* Пӗтӗмлетӳсем */ хушни 873934 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-çуркунне 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = 21.03-31.05: Чӑваш Википедине хутшӑннӑ марафон ҫӗршывсем, халӑхсем, ҫутҫанталӑк, истори, Вӑтаҫӗрпе Хӗвелтухӑҫ Европӑн хальхи тата пуласлӑхӗ ҫинчен статьясемпе пуянлатас енӗпе ӗҫленӗ. Проектӑн тӗллевӗпе пӗлтерӗшӗ - кӳршӗсем ҫинчен каласа паракан информацие чӑваш тӗнчинче ӑнланмалла кирлӗ статьясен ят-йышне кĕртсе Чӑваш Википедине пуянлатасси. |body = == Правилӑсем == * Википедире регистрациленнӗ кирек кам та конкурса хутшӑнма пултарать. * Конкурса ҫакнашкал статьясене йышӑнаҫҫӗ: ** Статьяна пуш уйӑхӗн 21-мӗшӗнчен пуҫласа 2026 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 31-мӗшӗччен чӑвашла ҫырмалла. ** Статьясем ытти ҫӗршывсемпе е халӑхсемпе ҫыхӑнса тӑмалла. ** Ҫӗнӗ статьяра 150 ытла сӑмах тата 2500 ытла байт пулмалла. ** Кивӗ статьяна 120 сӑмах тата 2000 байт хушмалла. ** Статья пӗлтерӗшлӗ пулмалла, статья ҫӑлкуҫӗсене кӑтартмалла. ** Машинӑпа куҫарни кирлӗ мар. * Призсене, дипломсене тата сертификатсене квалификаци статйисен шучӗпе параҫҫӗ, вӗсен пӗтӗм тӗнчери уйрӑм чӗлхе пайӗнчи вырӑнсенчен килет. * Статьясене тĕрĕслесе тăрас тесен вӗсене аяларахри тапăла вырнаҫтармалла. * 4 статьяна лайӑхлатнӑ/йӗркеленӗ хутшӑнакансем финала тухаҫҫӗ * Тӳресем йышăннине жалоба пама юрамасть. * Сӳтсе явмалли страницӑра тулли статья шаблонӗ вырнаҫать: <pre>{{Вики-çуркунне статйи|çул= |хутшăнакан= | ҫӗршыв = | ҫӗршыв2 = | ҫӗршыв3 = | тема= | тема2= | тема3= }}</pre> |footer = == Хаклав == * Асӑннӑ требованисене тивӗҫтерекен 2500 байтран кая мар е 150 сӑмах калӑпӑшлӑ статьясемшӗн жюри 1 балл хушса хурать; * Ҫав статьясенче хутшӑнакан ҫын хӑйӗн ыйтӑвне пахалӑхлӑн уҫса парать, материала, 2500 байтран е 250 сӑмах калӑпӑшӗпе, викификацилет тата ҫырса кӑтартать, жюри 2 балл илет; * 200 сӑмахран е 3000 байтран иртекен статьясене тата хутшӑнакан, викификацилекен тата пысӑк пахалӑхлӑ материала ҫырса кӑтартакан темӑна туллин уҫса паракан статьясене жюри 3 балл ҫумне хушса хурать; * Балл коэффициентне икӗ хут ӳстерме ҫур ҫултан кая мар регистрациленӗ вӑхӑтпа хутшӑнакансем валли палӑртнӑ. |footer = == Жюри == Конкурса организацилес ĕçе раççей тата ютçĕр викимедийçисем хутшăнма пултараççĕ. Жюри, техник исполнителӗ — {{u|Il Nur}} ([[Хусан]]) |footer = == Мӗн ҫинчен ҫырмалла == [[File:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албани — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австри — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларуҫ — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Боснипе Герцеговина — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгари — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгри — статьясен списокӗ]] [[File:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузи — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греци — статьясен списокӗ]] [[File:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Ирҫесем — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Крым тутарӗсем — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латви — статьясен списокӗ]] [[File:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Пушкӑртстан — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[File:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыни тата Молдави — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Серб Республики — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Серби — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словаки — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словени — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Сорбсем — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Ҫурҫӗр Македони— статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Тутарстан — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Турци— статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорвати — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногори — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Чикансем (рома) — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Czech Republic.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia|Чехи — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Эрмени — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстони — статьясен списокӗ]] Ытти конкурссем 2026 ҫулхи Вики-ҫуркунне шайӗнче: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Хӗрарӑмсем]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Ҫын прави]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Ҫамрӑксен]]. == Призсем == 400 евро таран. == Жюри == * {{u|Il Nur}} }} == Пӗтӗмлетӳсем == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Хутшӑнакан ! Статьясем ! Шут ! Баллсем ! Вырӑн |- |{{u|Max Tenche }} |[[Шпилевая Нина Ивановна]]{{*}} [[Никандрова Надежда Валериановна]]{{*}} [[Уляндина Августа Васильевна]]{{*}} [[Глянец (ушкӑн) ]]{{*}} [[Навроцкий Кароль]]{{*}} [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]]{{*}} [[Орбан Виктор]]{{*}}[[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]]{{*}} [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]]{{*}} [[Мадьяр Петер]]{{*}} [[Тиса (парти)]]{{*}} [[Тивӗҫлӗх хӗресӗ (Польша)]] {{*}} [[«Pro Patria» медаль (Польша)]] {{*}} [[Польша ЮӖМ-н «Bene Merito» хисеплӗ палли]] {{*}} [[Чикӗ хӗсмечӗн йӗркеленӗренпе вӑтӑр ҫул ҫитнӗ асӑну медалӗ]] {{*}} [[«Pro Bono Poloniae» медаль]] {{*}} [[Шурӑ Ӑмӑрт орденӗ (Польша)]] {{*}} [[Польша Чӗрӗлӗвӗн орденӗ]] {{*}} [[«Казахстанти поляксем умӗнчи тивӗҫлӗхшӗн» медаль]] {{*}} [[Фидес — ХДХП]] {{*}} [[Дуда Анджей]] {{*}} [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]] {{*}} [[Туск Дональд]] {{*}} [[Радев Румен]] {{*}} [[Йотова Илияна]] {{*}} [[Гюров Андрей]] {{*}} [[Фицо Роберт]] {{*}} [[Шуйок Тамаш]] {{*}} [[Стубб Александр]] {{*}} [[Стармер Кир]] |30 | | |- |{{u|Ellodanis5}} |[[''Чăваш'' этнонима этимологизацилесси тĕлĕшпе (Н.И. Егоров статйи)]]{{*}} [[Галателла]]{{*}} [[Ахаль айтăварак курăкĕ]]{{*}} [[Ансăр çулçăллă айтăварак курăкĕ]]{{*}} [[Тракри вокалпа инструментсен ансамблĕ (ВИА, 1970-мĕш çулсем)]]{{*}} [[Çурхи шаклапуç ]]{{*}} [[Астра]]{{*}} [[ Симеон Бекбулатович]]{{*}} [[Суя Дмитрий I]]{{*}} [[Ледебур пиçенкки ]]{{*}} [[ Пиçенкке]]{{*}} [[Суя шаклапуç]]{{*}} [[Иранра американ аманатсене тытса илни]]{{*}} [[Тăван ен]]{{*}} [[Австрири парламент суйлавĕ (1919)]]{{*}} [[''Чăваш'' этноним пулса кайни пирки: тĕп верççĕсем тата вĕсен историлле интерпретацийĕ (пĕлтерев тата кĕнеке)]]{{*}} [[Чĕмпĕр хулашĕ]]{{*}} [[Оман империйĕ]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |18 | | |- |{{u|Freiheiten }} |[[Азербайджанра журналистсене сериллĕн арестленисем (2023–2025)]]{{*}} [[]] |1 | | |- |} == Тӗнчери статистика == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Тӗнчери статистика]] [[Категори:Википеди:Вики-çуркунне 2026]] 2ycwtclpzc36unatriqdtufkan1bbjo 873944 873934 2026-05-14T18:39:11Z Max Tenche 25572 /* Пӗтӗмлетӳсем */ 873944 wikitext text/x-wiki {{WAM |header = [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026|Вики-çуркунне 2026]] <div style="margin-right:1em; float:right;">[[File:CEE Spring Logo transparent.svg|250px]]</div> |subheader = 21.03-31.05: Чӑваш Википедине хутшӑннӑ марафон ҫӗршывсем, халӑхсем, ҫутҫанталӑк, истори, Вӑтаҫӗрпе Хӗвелтухӑҫ Европӑн хальхи тата пуласлӑхӗ ҫинчен статьясемпе пуянлатас енӗпе ӗҫленӗ. Проектӑн тӗллевӗпе пӗлтерӗшӗ - кӳршӗсем ҫинчен каласа паракан информацие чӑваш тӗнчинче ӑнланмалла кирлӗ статьясен ят-йышне кĕртсе Чӑваш Википедине пуянлатасси. |body = == Правилӑсем == * Википедире регистрациленнӗ кирек кам та конкурса хутшӑнма пултарать. * Конкурса ҫакнашкал статьясене йышӑнаҫҫӗ: ** Статьяна пуш уйӑхӗн 21-мӗшӗнчен пуҫласа 2026 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 31-мӗшӗччен чӑвашла ҫырмалла. ** Статьясем ытти ҫӗршывсемпе е халӑхсемпе ҫыхӑнса тӑмалла. ** Ҫӗнӗ статьяра 150 ытла сӑмах тата 2500 ытла байт пулмалла. ** Кивӗ статьяна 120 сӑмах тата 2000 байт хушмалла. ** Статья пӗлтерӗшлӗ пулмалла, статья ҫӑлкуҫӗсене кӑтартмалла. ** Машинӑпа куҫарни кирлӗ мар. * Призсене, дипломсене тата сертификатсене квалификаци статйисен шучӗпе параҫҫӗ, вӗсен пӗтӗм тӗнчери уйрӑм чӗлхе пайӗнчи вырӑнсенчен килет. * Статьясене тĕрĕслесе тăрас тесен вӗсене аяларахри тапăла вырнаҫтармалла. * 4 статьяна лайӑхлатнӑ/йӗркеленӗ хутшӑнакансем финала тухаҫҫӗ * Тӳресем йышăннине жалоба пама юрамасть. * Сӳтсе явмалли страницӑра тулли статья шаблонӗ вырнаҫать: <pre>{{Вики-çуркунне статйи|çул= |хутшăнакан= | ҫӗршыв = | ҫӗршыв2 = | ҫӗршыв3 = | тема= | тема2= | тема3= }}</pre> |footer = == Хаклав == * Асӑннӑ требованисене тивӗҫтерекен 2500 байтран кая мар е 150 сӑмах калӑпӑшлӑ статьясемшӗн жюри 1 балл хушса хурать; * Ҫав статьясенче хутшӑнакан ҫын хӑйӗн ыйтӑвне пахалӑхлӑн уҫса парать, материала, 2500 байтран е 250 сӑмах калӑпӑшӗпе, викификацилет тата ҫырса кӑтартать, жюри 2 балл илет; * 200 сӑмахран е 3000 байтран иртекен статьясене тата хутшӑнакан, викификацилекен тата пысӑк пахалӑхлӑ материала ҫырса кӑтартакан темӑна туллин уҫса паракан статьясене жюри 3 балл ҫумне хушса хурать; * Балл коэффициентне икӗ хут ӳстерме ҫур ҫултан кая мар регистрациленӗ вӑхӑтпа хутшӑнакансем валли палӑртнӑ. |footer = == Жюри == Конкурса организацилес ĕçе раççей тата ютçĕр викимедийçисем хутшăнма пултараççĕ. Жюри, техник исполнителӗ — {{u|Il Nur}} ([[Хусан]]) |footer = == Мӗн ҫинчен ҫырмалла == [[File:Flag of Albania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Albania|Албани — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Austria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Austria|Австри — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Azerbaijan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Azerbaijan|Азербайджан — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Belarus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Belarus|Беларуҫ — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia_CEE_Spring 2026/Structure/Bosnia and Herzegovina|Боснипе Герцеговина — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Bulgaria.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bulgaria|Болгари — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Hungary.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Hungary|Венгри — статьясен списокӗ]] [[File:Võro_lipp.png|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Võro|Выру — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Georgia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Georgia|Грузи — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Greece.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Greece|Греци — статьясен списокӗ]] [[File:Erzya Flag.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Erzya|Ирҫесем — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Kazakhstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kazakhstan|Казахстан — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Cyprus.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Cyprus|Кипр — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Kosovo.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Kosovo|Косово — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of the Crimean Tatar people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Crimean Tatar|Крым тутарӗсем — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Latvia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Latvia|Латви — статьясен списокӗ]] [[File:Flag_of_Lithuania.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Lithuania|Литва — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Malta.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Malta|Мальта — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Poland.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Poland|Польша — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Bashkortostan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Bashkortostan|Пушкӑртстан — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Romania.svg|40px]]&nbsp;[[File:Flag of Moldova.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Romanian|Румыни тата Молдави — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Republika Srpska.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Republic of Srpska|Серб Республики — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Serbia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Serbia|Серби — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Slovakia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovakia|Словаки — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Slovenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Slovenia|Словени — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Sorbs.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Sorbian|Сорбсем — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of North Macedonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/North Macedonia|Ҫурҫӗр Македони— статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Tatarstan.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Tatar|Тутарстан — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Turkey.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Turkey|Турци— статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Ukraine.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Ukraine|Украина — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Croatia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Croatia|Хорвати — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Montenegro.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Montenegro|Черногори — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of the Romani people.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Roma|Чикансем (рома) — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Czech Republic.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Czechia|Чехи — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Armenia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Armenia|Эрмени — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Esperanto.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Esperanto|Эсперанто — статьясен списокӗ]] [[File:Flag of Estonia.svg|40px]] — [[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Structure/Estonia|Эстони — статьясен списокӗ]] Ытти конкурссем 2026 ҫулхи Вики-ҫуркунне шайӗнче: [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE Women|Хӗрарӑмсем]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_for_Human_Rights|Ҫын прави]], [[:meta:Wikimedia CEE Spring 2026/CEE_Youth|Ҫамрӑксен]]. == Призсем == 400 евро таран. == Жюри == * {{u|Il Nur}} }} == Пӗтӗмлетӳсем == {| class="wikitable sortable" |- align="left" ! Хутшӑнакан ! Статьясем ! Шут ! Баллсем ! Вырӑн |- |{{u|Max Tenche }} |[[Шпилевая Нина Ивановна]]{{*}} [[Никандрова Надежда Валериановна]]{{*}} [[Уляндина Августа Васильевна]]{{*}} [[Глянец (ушкӑн) ]]{{*}} [[Навроцкий Кароль]]{{*}} [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]]{{*}} [[Орбан Виктор]]{{*}}[[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]]{{*}} [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]]{{*}} [[Мадьяр Петер]]{{*}} [[Тиса (парти)]]{{*}} [[Тивӗҫлӗх хӗресӗ (Польша)]] {{*}} [[«Pro Patria» медаль (Польша)]] {{*}} [[Польша ЮӖМ-н «Bene Merito» хисеплӗ палли]] {{*}} [[Чикӗ хӗсмечӗн йӗркеленӗренпе вӑтӑр ҫул ҫитнӗ асӑну медалӗ]] {{*}} [[«Pro Bono Poloniae» медаль]] {{*}} [[Шурӑ Ӑмӑрт орденӗ (Польша)]] {{*}} [[Польша Чӗрӗлӗвӗн орденӗ]] {{*}} [[«Казахстанти поляксем умӗнчи тивӗҫлӗхшӗн» медаль]] {{*}} [[Фидес — ХДХП]] {{*}} [[Дуда Анджей]] {{*}} [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]] {{*}} [[Туск Дональд]] {{*}} [[Радев Румен]] {{*}} [[Йотова Илияна]] {{*}} [[Гюров Андрей]] {{*}} [[Фицо Роберт]] {{*}} [[Шуйок Тамаш]] {{*}} [[Стубб Александр]] {{*}} [[Стармер Кир]] {{*}} [[Кологривовка (сала, Сарӑту облаҫӗ)]] |31 | | |- |{{u|Ellodanis5}} |[[''Чăваш'' этнонима этимологизацилесси тĕлĕшпе (Н.И. Егоров статйи)]]{{*}} [[Галателла]]{{*}} [[Ахаль айтăварак курăкĕ]]{{*}} [[Ансăр çулçăллă айтăварак курăкĕ]]{{*}} [[Тракри вокалпа инструментсен ансамблĕ (ВИА, 1970-мĕш çулсем)]]{{*}} [[Çурхи шаклапуç ]]{{*}} [[Астра]]{{*}} [[ Симеон Бекбулатович]]{{*}} [[Суя Дмитрий I]]{{*}} [[Ледебур пиçенкки ]]{{*}} [[ Пиçенкке]]{{*}} [[Суя шаклапуç]]{{*}} [[Иранра американ аманатсене тытса илни]]{{*}} [[Тăван ен]]{{*}} [[Австрири парламент суйлавĕ (1919)]]{{*}} [[''Чăваш'' этноним пулса кайни пирки: тĕп верççĕсем тата вĕсен историлле интерпретацийĕ (пĕлтерев тата кĕнеке)]]{{*}} [[Чĕмпĕр хулашĕ]]{{*}} [[Оман империйĕ]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} [[]]{{*}} |18 | | |- |{{u|Freiheiten }} |[[Азербайджанра журналистсене сериллĕн арестленисем (2023–2025)]]{{*}} [[]] |1 | | |- |} == Тӗнчери статистика == *[[meta:Wikimedia CEE Spring 2026/Statistics|Тӗнчери статистика]] [[Категори:Википеди:Вики-çуркунне 2026]] hikjvt5zcik41bbwiufd33hd1atwrny Шыв фазисен диаграмми 0 129952 873920 873833 2026-05-14T12:40:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 3 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 873920 wikitext text/x-wiki [[File:P-V-T Diagram (Water).fr.svg|thumb|Шывăн фазисен P-V-T (виçĕ хапаллă) диаграмми (çыравсене хрантсусла кăтартнă)]] {{main|Шыв}} '''Шыв фазисен диаграмми''' == Каçăсем == * [https://www.desmos.com/calculator/he9opc3nsk?lang=ru Онлайн расчёт кривой давления насыщенного водяного пара от температуры] * [http://www.iapws.org/ IAPWS]. Сайт Международной ассоциации по изучению свойств воды. * [http://www.lsbu.ac.uk/water/phase.html Water Phase Diagram] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303173403/http://www.lsbu.ac.uk/water/phase.html |date=2016-03-03 }}. * [http://twt.mpei.ac.ru/ochkov/WSPHB/index.html Теплофизические свойства воды и водяного пара] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080917013533/http://twt.mpei.ac.ru/ochkov/WSPHB/index.html |date=2008-09-17 }}. * [http://twt.mpei.ac.ru//MCS/Worksheets/WSP/PhBC.xmcd Phase-boundary curves of water] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111223163336/http://twt.mpei.ac.ru/MCS/Worksheets/WSP/PhBC.xmcd |date=2011-12-23 }}. * [http://cires.colorado.edu/~voemel/vp.html Saturation vapor pressure formulations]. * [http://tripatlas.com/Water_(data_page) Water (Data Page)]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Июнь 2019 |bot=InternetArchiveBot }}. {{Юр тата пăр}}{{Юр тата пăр йăла-йĕркере}} [[Категори:Вода]] [[Категори:Физикăлла хими]] [[Категори:Материал пĕлĕвĕ]] [[Категори:Термодинамика]] [[Категори:Диаграммăсем]] [[Категори:Химилле термодинамика]] s0m2rbgbh9niv9ezcvgkzsd9c3fz5pd Сакăр тăваткал çавахлăхĕ 0 129976 873923 2026-05-14T15:10:56Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: «'''Сакăр тăваткал çавахлăхĕ''' тесе ак çакнашкал [[çавахлăх]]а калаççĕ: <math>\begin{aligned}(a_1^2+a_2^2+a_3^2+a_4^2+a_5^2+a_6^2+a_7^2+a_8^2)\cdot (b_1^2+b_2^2+b_3^2+b_4^2+b_5^2+b_6^2+b_7^2+b_8^2)= \\ =(a_1b_1 -a_2b_2 -a_3b_3 -a_4b_4 -a_5b_5 -a_6b_6 -a_7b_7 -a_8b_8)^2+ \\ +(a_2b_1 +a_1b_2 +a_4b_3 -a_3b_4 +a_6b_5 -a_5b_6 -a_8b_7 +a_7b_8)^2+ \\ +(a_3b_1 -a_4b_2 +a_1b_3 +a_2b_4 +a_7b_5 +a_8b_6 -a_5b_7 -a_6b_8...» 873923 wikitext text/x-wiki '''Сакăр тăваткал çавахлăхĕ''' тесе ак çакнашкал [[çавахлăх]]а калаççĕ: <math>\begin{aligned}(a_1^2+a_2^2+a_3^2+a_4^2+a_5^2+a_6^2+a_7^2+a_8^2)\cdot (b_1^2+b_2^2+b_3^2+b_4^2+b_5^2+b_6^2+b_7^2+b_8^2)= \\ =(a_1b_1 -a_2b_2 -a_3b_3 -a_4b_4 -a_5b_5 -a_6b_6 -a_7b_7 -a_8b_8)^2+ \\ +(a_2b_1 +a_1b_2 +a_4b_3 -a_3b_4 +a_6b_5 -a_5b_6 -a_8b_7 +a_7b_8)^2+ \\ +(a_3b_1 -a_4b_2 +a_1b_3 +a_2b_4 +a_7b_5 +a_8b_6 -a_5b_7 -a_6b_8)^2+ \\ +(a_4b_1 +a_3b_2 -a_2b_3 +a_1b_4 +a_8b_5 -a_7b_6 +a_6b_7 -a_5b_8)^2+ \\ +(a_5b_1 -a_6b_2 -a_7b_3 -a_8b_4 +a_1b_5 +a_2b_6 +a_3b_7 +a_4b_8)^2+ \\ +(a_6b_1 +a_5b_2 -a_8b_3 +a_7b_4 -a_2b_5 +a_1b_6 -a_4b_7 +a_3b_8)^2+ \\ +(a_7b_1 +a_8b_2 +a_5b_3 -a_6b_4 -a_3b_5 +a_4b_6 +a_1b_7 -a_2b_8)^2+ \\ +(a_8b_1 -a_7b_2 +a_6b_3 +a_5b_4 -a_4b_5 -a_3b_6 +a_2b_7 +a_1b_8)^2. \end{aligned} </math> == Каçăсем == * [http://mathworld.wolfram.com/DegensEight-SquareIdentity.html Degen’s eight-square identity]{{ref|en}} {{math-stub}} [[Категори:Тождества]] [[Категори:Хисепсен теорийĕ]] [[Категори:Комплекслă анализ]] [[Категори:Хисепсен аналитикăлла теорийĕ]] [[Категори:Алгебра теоремисем|В]] 3196eg3kz4bcualtiprki1eacng5uyz 873924 873923 2026-05-14T15:13:25Z Ellodanis5 17302 873924 wikitext text/x-wiki '''Сакăр тăваткал çавахлăхĕ''' тесе ак çакнашкал [[çавахлăх]]а калаççĕ: <math>\begin{aligned}(a_1^2+a_2^2+a_3^2+a_4^2+a_5^2+a_6^2+a_7^2+a_8^2)\cdot (b_1^2+b_2^2+b_3^2+b_4^2+b_5^2+b_6^2+b_7^2+b_8^2)= \\ =(a_1b_1 -a_2b_2 -a_3b_3 -a_4b_4 -a_5b_5 -a_6b_6 -a_7b_7 -a_8b_8)^2+ \\ +(a_2b_1 +a_1b_2 +a_4b_3 -a_3b_4 +a_6b_5 -a_5b_6 -a_8b_7 +a_7b_8)^2+ \\ +(a_3b_1 -a_4b_2 +a_1b_3 +a_2b_4 +a_7b_5 +a_8b_6 -a_5b_7 -a_6b_8)^2+ \\ +(a_4b_1 +a_3b_2 -a_2b_3 +a_1b_4 +a_8b_5 -a_7b_6 +a_6b_7 -a_5b_8)^2+ \\ +(a_5b_1 -a_6b_2 -a_7b_3 -a_8b_4 +a_1b_5 +a_2b_6 +a_3b_7 +a_4b_8)^2+ \\ +(a_6b_1 +a_5b_2 -a_8b_3 +a_7b_4 -a_2b_5 +a_1b_6 -a_4b_7 +a_3b_8)^2+ \\ +(a_7b_1 +a_8b_2 +a_5b_3 -a_6b_4 -a_3b_5 +a_4b_6 +a_1b_7 -a_2b_8)^2+ \\ +(a_8b_1 -a_7b_2 +a_6b_3 +a_5b_4 -a_4b_5 -a_3b_6 +a_2b_7 +a_1b_8)^2. \end{aligned} </math> == Каçăсем == * [http://mathworld.wolfram.com/DegensEight-SquareIdentity.html Degen’s eight-square identity] (акăлч.) {{math-stub}} [[Категори:Çавахлăхсем]] [[Категори:Хисепсен теорийĕ]] [[Категори:Комплекслă анализ]] [[Категори:Хисепсен аналитикăлла теорийĕ]] [[Категори:Алгебра теоремисем|В]] lkf3sqspqyjn0dcd9ojavntr0crm69q Оксфорд университечӗ 0 129977 873927 2026-05-14T17:45:35Z Max Tenche 25572 [[Оксфорд университечĕ]] ҫине куҫарни 873927 wikitext text/x-wiki #redirect [[Оксфорд университечĕ]] 21y5t49pahcj6ornuxipl6h4erhzl48 Этем ирӗкӗ 0 129978 873928 2026-05-14T17:46:38Z Max Tenche 25572 [[Çын тивĕç-ирĕкĕсем]] ҫине куҫарни 873928 wikitext text/x-wiki #redirect [[Çын тивĕç-ирĕкĕсем]] i7vraypb55cst2gt6asa489hmt0toed Пӗрлешнӗ Штатсем 0 129979 873929 2026-05-14T18:03:52Z Max Tenche 25572 [[Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсем]] ҫине куҫарни 873929 wikitext text/x-wiki #redirect [[Америкăри Пĕрлешĕннĕ Штатсем]] j6a0nl4ibo2f8v6hycejw7mjflumag1 Стармер Кир 0 129980 873930 2026-05-14T18:07:11Z Max Tenche 25572 Ҫӗнӗ страница: «{{Политик | Ят = Кир Стармер | Тăван ят = ({{lang-en|Keir Starmer}}) | Ӳкерчĕк = Prime_Minister_Keir_Starmer_Portrait_(cropped).jpg | Анлăшĕ = 250px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = Кир Стармер 2024 ҫулта | Çуралнă чухнехи ят = Кир Родни Стармер | Суя ятсем = | Çуралнă вăхăт = {{Кӗске дата|1962|09|2}} | Çуралнă вырăн = Пӗ...» 873930 wikitext text/x-wiki {{Политик | Ят = Кир Стармер | Тăван ят = ({{lang-en|Keir Starmer}}) | Ӳкерчĕк = Prime_Minister_Keir_Starmer_Portrait_(cropped).jpg | Анлăшĕ = 250px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = Кир Стармер 2024 ҫулта | Çуралнă чухнехи ят = Кир Родни Стармер | Суя ятсем = | Çуралнă вăхăт = {{Кӗске дата|1962|09|2}} | Çуралнă вырăн = [[Пӗрлешнӗ Корольлӗх]], [[Лондон]] | Вилнĕ вăхăт = | Вилнĕ вырăн = | Гражданлăх = {{Ялавлани|Аслӑ Британи}} | Тĕне тытни = | Парти = [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗ]] (2014 ҫулччен) | Тĕп шухăшсем = | Ĕçлев тĕсĕ = [[политика]], [[Аслӑ Британи премьер-министрӗ]] | Чыславсем = | Сайт = }} '''Сэр Кир Родни Стармер''' ({{lang-en|Keir Rodney Starmer}}; {{Кӗске дата|1962|09|2}}, [[Аслӑ Британи]], [[Лондон]] ҫур.) — [[британсем|британ]] [[политик]]ӗ тата ӗлӗкхи [[Юриспруденци|юрисчӗ]], [[2024|2024 ҫултан]] [[Аслӑ Бристани премьер-министрӗ]], [[2020|2020 ҫултан]] [[Лейборист партийӗ (Аслӑ Британи)|Лейборист партийӗн]] лидерӗ. 2020 ҫултан 2024 ҫулччен вӑл [[оппозици]] лидерӗччӗ. [[2015|2015 ҫултан]] вӑл [[Холборн тата Сент-Панкрас суйлав округӗ|Холборн тата Сент-Панкрас округӗнчен]] парламенте кӗнӗ. [[2008]]-[[2013|2013 ҫ.]] [[Англи]]н тата [[Уэльс]]ӗн [[Корольлӗх прокурорлӑ хӗсмечӗ|патшалӑх прокуратурин]] директорӗ пулнӑ. Кир Стармер [[Лондон]]ӑн [[Саутуарк]]ра ҫуралнӑ тата [[Суррей]]ре ӳснӗ. Ҫамрӑк ҫулсенче вӑл политикӑпа питӗ кӑсӑкланнӑ. [[1985|1985 ҫулта]] [[Лидс университечӗ|Лидс университетӗнче]] вӑл [[тивӗҫ-ирӗк]] бакалаврӗн степенӗ, [[1986|1986 ҫулта]] вара [[Оксфорд университечӗ|Оксфордӑн]] [[Сент-Эдмунд-Холл (Оксфорд университечӗ)|Сент-Эдмунд-Холл]]та элтеш ирӗкӗ бакалаврӗн степенӗ илнӗ. [[Ваккат]] лицензийӗ илнӗрен Стармер уголовлӑ хӳтӗленӳри [[Этем ирӗкӗ|этем ирӗкӗпе]] ӗҫленӗ. Вӑл [[Ҫурҫӗр Ирланди]]н полици канашӗнче этем ирӗкӗн канашҫӑ ӗҫӗнче пулнӑ, [[2002|2002 ҫулта]] вӑл король ваккачӗ пулса тӑнӑ. [[2014 ҫулта]] ӑна [[Мунча орденӗ|Мунча орденӗн рыцарь-коммандорӗ]] пек чысланӑ. [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2015)|2015 ҫулхи пӗтӗмӗшле суйлавра]] вӑл [[Аслӑ Британи Пӗрлӗх палати|Пӗрлӗх палатине]] суйланнӑ. [[Аслӑ Британин Европа Пӗрлешӗвӗнчи пайташлӑхӗ референдумӗ|2016 ҫулхи Европа Пӗрлешӗвӗнчен тухни референдумӗнче]] вӑл [[Европа Пӗрлешӗвӗ|ЕП-ре]] юласшӑнччӗ тата [[Асла Британин Европа Пӗрлешӗвӗнчен тухни|Brexit-ӗн]] иккӗмӗш референдумне тума чӗннӗ. [[2020|2020 ҫулта]] Кир Стармер Лейборист партийӗн лидерӗ пулса тӑнӑ. Парти лидерӗ пулса вӑл [[центризм]]е пынӑ тата лейбористсем хушшинчи [[антисемитизм]]е хирӗҫ ӗҫленӗ. [[Аслӑ Британири вырӑнти суйлав (2023)|2023]] тата [[Аслӑ Британири вырӑнти суйлав (2024)|2024 ҫ. вырӑнти суйлаври]] лайӑх пӗтӗмлетӳ кӑтартнӑ. [[Аслӑ Британири парламент суйлавӗ (2024)|2024 ҫулхи пӗтӗмӗшле суйлавра]] Стармере пула Лейборист партийӗ питӗ ҫӗнтерсе 14 ҫуллӑ [[Консервативлӗ парти (Аслӑ Британи)|консерватор]] ертсе пынине вӗҫленӗ. [[Пӗрлешнӗ Корольлӗх]]ӗн шалти политикинче Стармер иллегаллӑ миграцие хирӗҫ тата социаллӑ лайӑхлату валли ӗҫленӗ. Тулашри политикӑра Кир Стармер [[Украина|Украинӑна]] [[Украинӑна Раҫҫей тапӑнса кӗни|пулӑшма]] курс малалла пынӑ, [[Газа вӑрҫи]]нчи ҫутӑ чарни тата тыкӑнти ҫынсем ирӗклетме чӗнсе каланӑ, унтан вара [[Палестина патшалӑхӗ|Палестинӑна]] йышӑннӑ. [[Кир Стармер кабинечӗ|Кир Стармер ертсе пырӑвӗ]] [[Инди]]пе, [[Европа Пӗрлешӗвӗ]]пе тата [[Пӗрлешнӗ Штатсем]]пе ирӗклӗ суту-илӳ килӗшӗвӗсем ҫырнӑ тата [[Китай]]па ҫыхӑнусем лайӑхлатма ӗҫленӗ. Аслӑ Британи пӗрлӗхӗ хушшинче Стармерӗн шалти политикин рейтингӗ питӗ ӳкнӗ. [[Аслӑ Британири вырӑнти суйлав (2025)|2025]] тата [[Аслӑ Британири вырӑнти суйлав (2026)|2026 ҫ. вырӑнти суйлаври]] Лейборист партийӗ питӗ вылясӑ янӑран [[2026|2026 ҫулхи]] [[ҫу уйӑхӗ]]нче [[Аслӑ Британири политикӑллӑ кризис (2026)|Стармер тавра политикӑллӑ кризис]] пуҫланнӑ<ref>{{Cite web |date=13 February 2026 |title=Is Sir Keir Starmer the 'most unpopular' PM in recent times? – Full Fact |url=https://fullfact.org/politics/keir-starmer-popularity/ |access-date=12 May 2026 |website=Full Fact |language=en}}</ref><ref>{{Cite web |title=Keir Starmer popularity & fame {{!}} YouGov |url=https://yougov.com/topics/public_figure/Keir_Starmer |access-date=12 May 2026 |website=YouGov |language=en-gb}}</ref>. == Ҫавӑн пек пӑхӑр == * [[Туск Дональд]] * [[Радев Румен]] * [[Мадьяр Петер]] * [[Фицо Роберт]] * [[Стубб Александр]] == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} == Каҫӑсем == {{Тулаш каҫӑсем}} [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Политиксем, алфавитпа]] [[Категори:Авăнăн 2-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1962 çулта çуралнисем]] [[Категори:Хальхи патшалӑх пуҫлӑхӗсем]] phzzk6c8jydhoqrsb7ddnj7dtu6gp2i Кир Стармер 0 129981 873932 2026-05-14T18:08:10Z Max Tenche 25572 [[Стармер Кир]] ҫине куҫарни 873932 wikitext text/x-wiki #redirect [[Стармер Кир]] n3o7f4pzhzps7j9wl0v66uh8zs2b1sb Сӳтсе явасси:Стармер Кир 1 129982 873933 2026-05-14T18:10:35Z Max Tenche 25572 Ҫӗнӗ страница: «{{Вики-çуркунне статйи|çул= 2026|хутшăнакан=Max Tenche | ҫӗршыв =Аслӑ Британи | ҫӗршыв2 = | ҫӗршыв3 = | тема=политика | тема2= | тема3= }}» 873933 wikitext text/x-wiki {{Вики-çуркунне статйи|çул= 2026|хутшăнакан=Max Tenche | ҫӗршыв =Аслӑ Британи | ҫӗршыв2 = | ҫӗршыв3 = | тема=политика | тема2= | тема3= }} ce2apmuvc44vekec2tjb7r9h1w4i0cq Александр Стубб 0 129983 873937 2026-05-14T18:18:45Z Max Tenche 25572 [[Стубб Александр]] ҫине куҫарни 873937 wikitext text/x-wiki #redirect [[Стубб Александр]] 7a95l36al2wjg20rzlhylsg87t3q4z4 Роберт Фицо 0 129984 873939 2026-05-14T18:21:13Z Max Tenche 25572 [[Фицо Роберт]] ҫине куҫарни 873939 wikitext text/x-wiki #redirect [[Фицо Роберт]] 900z68zvknkmqsqoo9zgfdn4ghnohsl Кологривовка (сала, Сарӑту облаҫӗ) 0 129985 873941 2026-05-14T18:33:50Z Max Tenche 25572 Ҫӗнӗ страница: «{{Пӗлтерӗшсем|Кологривовка (пӗлтерӗшсем)}} {{ПВ64 |ят = Кологривовка |ӳкерчӗк = |Статус = Сала |Муниципаллӑ район = Татищево районӗ |Муниципаллӑ йӗркеленӳ = Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ |Никӗсленӳ вӑхӑчӗ = [[1767]] (пӗрремӗш асӑну) |Халӑх йышӗ = {{Пурӑнан халӑх| К...» 873941 wikitext text/x-wiki {{Пӗлтерӗшсем|Кологривовка (пӗлтерӗшсем)}} {{ПВ64 |ят = Кологривовка |ӳкерчӗк = |Статус = Сала |Муниципаллӑ район = Татищево районӗ |Муниципаллӑ йӗркеленӳ = Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ |Никӗсленӳ вӑхӑчӗ = [[1767]] (пӗрремӗш асӑну) |Халӑх йышӗ = {{Пурӑнан халӑх| Кологривовка (село, Саратовская область) | тс }} ({{Пурӑнан халӑх| Кологривовка (село, Саратовская область) | г }}) |Малтанхи ятсем = — |Почта индексӗ = 412160 |ОКАТО кочӗ = 63 246 000 100 |Сехет тӑрӑхӗ = Самар вӑхӑчӗ }} '''Кологривовка''' — [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Татищево районӗ]]нчи [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]нче вырнаҫнӑ [[сала]]<ref name = "Kozinets">{{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = "Саратовский справочник" |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}}</ref>. == Географи == [[Татищево|Татищевӑран]] 16 километр ҫурҫӗр-анӑҫалла вырнаҫнӑ<ref name = "Kozinets"/>. Коминтернпе юнашар ялсем: [[Садовый (Татищево районӗ)|Садовый]], [[Полянское (Сарӑту облаҫӗ)|Полянское]], [[Кологривовка (станци, Сарӑту облаҫӗ)|Кологривовка]], [[Коминтерн (Татищево районӗ)|Коминтерн]], [[Кологривовка вӑрманлӑхӗ]], [[Петров (Сарӑту облаҫӗ)|Петров]], [[Слепцовка]], [[Мӑн Осиновка (Сарӑту облаҫӗ)|Мӑн Осиновка]], [[Карякино (Сарӑту облаҫӗ)|Карякино]], [[Карамышка]]. == Истори == [[1767|1767 ҫулта]] ку сала пӗрремӗш хут асӑннӑ пулса тӑнӑ, унӑн уплут квартирмейстер Кологривова Анна Степановна пулнӑ<ref>{{Статья|каçă=http://tatiskray.ru/|автор=|пуçелĕк=Неклюдовы, Варыпаевы, Слепцовы. История заселения Кологривовско-Слепцовской волости|çул=2018|язык=|кăларăм=Татищевский край|тĕс=журнал|месяц=|число=|том=|номер=4|страницăсем=7|issn=|archive-date=2021-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525024250/http://tatiskray.ru/}}</ref>. == Халӑх == {{Пурӑнан халӑх| Кологривовка (село, Саратовская область) }} == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} == Вуламалли == * {{Пурăнан халăх/2002Z}} * {{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = "Саратовский справочник" |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}} == Каҫӑсем == *[http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ Численность и размещение населения Саратовской области. Статистический сборник. 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908183629/http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ |date=2021-09-08 }} {{Татищево районӗ}} [[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]] [[Категори:Татищево районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]] gsdgsf7bkb74zlu4qd1oc4090q77psf 873952 873941 2026-05-15T03:30:16Z Max Tenche 25572 /* Географи */ Опечаткӑна тӳрлетнӗ 873952 wikitext text/x-wiki {{Пӗлтерӗшсем|Кологривовка (пӗлтерӗшсем)}} {{ПВ64 |ят = Кологривовка |ӳкерчӗк = |Статус = Сала |Муниципаллӑ район = Татищево районӗ |Муниципаллӑ йӗркеленӳ = Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ |Никӗсленӳ вӑхӑчӗ = [[1767]] (пӗрремӗш асӑну) |Халӑх йышӗ = {{Пурӑнан халӑх| Кологривовка (село, Саратовская область) | тс }} ({{Пурӑнан халӑх| Кологривовка (село, Саратовская область) | г }}) |Малтанхи ятсем = — |Почта индексӗ = 412160 |ОКАТО кочӗ = 63 246 000 100 |Сехет тӑрӑхӗ = Самар вӑхӑчӗ }} '''Кологривовка''' — [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Татищево районӗ]]нчи [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]нче вырнаҫнӑ [[сала]]<ref name = "Kozinets">{{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = "Саратовский справочник" |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}}</ref>. == Географи == [[Татищево|Татищевӑран]] 16 километр ҫурҫӗр-анӑҫалла вырнаҫнӑ<ref name = "Kozinets"/>. Кологривовкӑпа юнашар ялсем: [[Садовый (Татищево районӗ)|Садовый]], [[Полянское (Сарӑту облаҫӗ)|Полянское]], [[Кологривовка (станци, Сарӑту облаҫӗ)|Кологривовка]], [[Коминтерн (Татищево районӗ)|Коминтерн]], [[Кологривовка вӑрманлӑхӗ]], [[Петров (Сарӑту облаҫӗ)|Петров]], [[Слепцовка]], [[Мӑн Осиновка (Сарӑту облаҫӗ)|Мӑн Осиновка]], [[Карякино (Сарӑту облаҫӗ)|Карякино]], [[Карамышка]]. == Истори == [[1767|1767 ҫулта]] ку сала пӗрремӗш хут асӑннӑ пулса тӑнӑ, унӑн уплут квартирмейстер Кологривова Анна Степановна пулнӑ<ref>{{Статья|каçă=http://tatiskray.ru/|автор=|пуçелĕк=Неклюдовы, Варыпаевы, Слепцовы. История заселения Кологривовско-Слепцовской волости|çул=2018|язык=|кăларăм=Татищевский край|тĕс=журнал|месяц=|число=|том=|номер=4|страницăсем=7|issn=|archive-date=2021-05-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210525024250/http://tatiskray.ru/}}</ref>. == Халӑх == {{Пурӑнан халӑх| Кологривовка (село, Саратовская область) }} == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} == Вуламалли == * {{Пурăнан халăх/2002Z}} * {{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = "Саратовский справочник" |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}} == Каҫӑсем == *[http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ Численность и размещение населения Саратовской области. Статистический сборник. 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908183629/http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ |date=2021-09-08 }} {{Татищево районӗ}} [[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]] [[Категори:Татищево районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]] m44byoqy0wqemhkh06h9jwr56b821ci Сӳтсе явасси:Кологривовка (сала, Сарӑту облаҫӗ) 1 129986 873943 2026-05-14T18:38:28Z Max Tenche 25572 Ҫӗнӗ страница: «{{Вики-çуркунне статйи|çул= 2026|хутшăнакан=Max Tenche | ҫӗршыв =Раҫҫей | ҫӗршыв2 = | ҫӗршыв3 = | тема=географи | тема2=этнографи | тема3= }}» 873943 wikitext text/x-wiki {{Вики-çуркунне статйи|çул= 2026|хутшăнакан=Max Tenche | ҫӗршыв =Раҫҫей | ҫӗршыв2 = | ҫӗршыв3 = | тема=географи | тема2=этнографи | тема3= }} dhvwyzxp1rvis9zofs7won47ez6p0fc Шаблон:Potd/2026-05-20 (cv) 10 129987 873945 2026-05-14T18:40:51Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Бенгальский тигр, националный парк Санджай, Мадхья-Прадеш, Индия» 873945 wikitext text/x-wiki Бенгальский тигр, националный парк Санджай, Мадхья-Прадеш, Индия 2frg8l9us2z5084ojtvxyafdyqwl7ga Шаблон:Potd/2026-05-20 10 129988 873946 2026-05-14T18:41:10Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Bengal tiger in Sanjay Dubri Tiger Reserve December 2024 by Tisha Mukherjee 15.jpg» 873946 wikitext text/x-wiki Bengal tiger in Sanjay Dubri Tiger Reserve December 2024 by Tisha Mukherjee 15.jpg prb9iv53r2gk4pthxfv4gulazzfpuka