Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.7 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 2388 874802 790122 2026-06-19T13:01:19Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874802 wikitext text/x-wiki '''Ислам''' ({{lang-ar|الإسلام}}, ''al-Islām'', син-лям-мим сăмах тымарĕнчен пулать) — Пĕр Турăллă тĕнче тĕнĕ, [[Мăхаммат]]а [[пӳлĕхçĕ]] вырăнĕнче чыслаççĕ, [[Аллах]]ăн элчи теççĕ. Ислам тĕнне тытакансене мăсăльмансем ({{lang-ar|مسلمون}}, ''муслимуна'' сăмахран, му- çумми тата кясра çурав. Ççк тымартан япалан паллă ятне хормăлать. Ислам — [[Турă]] пĕрре кăна тесе вĕрентекен [[тĕн]]. Халĕ ку тĕне ĕненекен çынсен шучĕ 1,3 млрд. (пĕтĕм тĕнченри халĕх йышĕнчен 23%) патнелле. Исламăн тĕп кĕнеки — [[Коран]]. == Ислам никĕсĕсем == * ''[[Шахада]]'' ({{ăнлантару|свидетельство|ĕнентерӳ}}): * ''[[Салят]]'' (''[[намаз]]'', кĕлӳ); * ''[[Саум]]'' — [[Раматан]] уйăхĕнче типĕ тытни; * ''[[Закят]]'' — чухăнсене милостыня пани; * ''[[Хадж]]'' — Меккăна çитсе кĕл туни, вăй тата укçа пулсан. == Тасалăх кĕнекисем == Исламăн таса кĕнеки — [[Коран]], çапах та турра хавхалакан шутне [[Муса|Муссан]] [[Тора|Тауратне]], [[Дауд]]ăн [[Псалтырь|Забурне]] тата [[Иисус исламра|Иссан]] [[Евангелие|Инджильне]] кĕреççĕ. Çавăнпа [[Иуда тĕнĕ|иудейсемпе]] [[Христос тĕнĕ|хресченсене]] [[ыр-усал тĕнĕ|ыр-усал тĕнне]] тытса пыракансем шутне кĕртмеççĕ, вĕсене [[Писани çыннисем]] теççĕ. Теплĕнрех [[Исламри Таса Писание]] статьяна вулăр. == Ислам йĕркиллĕ тивĕçлĕ ирĕклĕх == == Тĕнĕн тĕрлĕ юхăмĕсем == * [[Суннитсем]] * [[Суфи тĕнĕ]] * [[Шиитсем]] * [[Исмаилитсем]] * [[Алавитсем]] * [[Друссем]] * [[Хариджитсем]] * [[Ваххаб тĕнĕ]] == Ислам - официаллă тĕнлĕ - çĕршывĕсем == [[Ӳкерчĕк:Islam by country.png|thumb|400px|Ислам тĕнчере сарăлни. Хĕрлисем — [[шиитсем]], симĕссисем — [[суннитсем]]]] ''[[Мăсăльман çĕршывĕсем]] статьяна вулăр'' Тенчери 18 % мăсăльман арап çĕршывĕсенче пурăнать. == Çавăн пекех пăхăр == * [[Аллах]] * [[Иплеç]] == Каçăсем == * [http://www.tauhid.info Пĕрлĕ Турă кĕнеки]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081007090407/http://www.tauhid.info/ |date=2008-10-07 }} * [http://www.faida.narod.ru Ислам çинчен] * [http://islamcivil.ru/ Ислам тĕнчи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080909002446/http://www.islamcivil.ru/ |date=2008-09-09 }} * [http://www.islam.kg Ислам хыпар порталĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120113020501/http://www.islam.kg/ |date=2012-01-13 }} * [http://www.islaam.ru/ Ислам] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081223100350/http://www.islaam.ru/ |date=2008-12-23 }} - тĕнче тĕнĕ * [http://www.islam.ru/ Ислам.ру] * [http://www.umma.ru/ Ислам пирки ыйту-хурав] * [http://www.koranru.ru/ Коранăн асамĕсем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080911002138/http://www.koranru.ru/ |date=2008-09-11 }} * [http://www.islamhouse.com Ислам килĕ.] === Çăлкуçсем === * 1. Аллах кĕнеки — КОРАН; * 2. Мăхаммет пӳлĕх сунни (мир ему и благословение Аллаха), изложенная в форме хадисов (рассказов) в нескольких сборниках. Самыми авторитетными сборниками хадисов являются: * а) «Аль-Джами ас-Сахих» (сборник достоверных хадисов) имама Бухари, * б) «Аль-Джами ас-Сахих» (сборник достоверных хадисов) имама Муслима, * в) «Китаб ас-Сунан» имама Абу Дауда, * г) «Китаб ас-Сунан» имама ибн Маджи, * д) «Аль-Джами аль-Кабир» имама ат-Тирмизи, * е) «Китаб ас-Сунан аль-Кубра» имама Насаи. == Вуламалли == * [http://kitap.net.ru/bartold/2.php Бартольд В.В. Культура мусульманства] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160623193346/http://kitap.net.ru/bartold/2.php |date=2016-06-23 }} * [http://ec-dejavu.ru/b/Being_Islam.html Шариф М. Шукуров. Суфийская концепции поисков и нахождения Бытия в культуре ислама] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070926224537/http://ec-dejavu.ru/b/Being_Islam.html |date=2007-09-26 }} // Эстетика Бытия и эстетика Текста в культурах средневекового Востока. М., 1995, с. 51-75. * [http://ec-dejavu.ru/s/Sufism.html Акимушкин О. Ф. Суфийские братства: сложный узел проблем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220627171849/http://ec-dejavu.ru/s/Sufism.html |date=2022-06-27 }} // Тримингэм Дж. С. Суфийские ордены в исламе. М., 1989, с. 3-7. * [http://ec-dejavu.ru/i/Islam.html П.В. Алексеев. Ислам в русской литературе: рождение гипертекста] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080311030057/http://ec-dejavu.ru/i/Islam.html |date=2008-03-11 }} * [http://kitap.net.ru/saberov/1.php Ринат Саберов. Основы правильного питания для правоверных] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080421090257/http://kitap.net.ru/saberov/1.php |date=2008-04-21 }} * [http://kitap.net.ru/koran.php Ногмани. Коръән Тәфсире (толкование Корана на татарском языке)] * [http://kitap.net.ru/islam/irmiyaeva.php Ирмияева Т.Ю. История мусульманского мира от Халифата до Блистательной Порты] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110811215517/http://kitap.net.ru/islam/irmiyaeva.php |date=2011-08-11 }} * [[Малашенко]] А. В. Исламская альтернатива и исламистский проект. М., 2006. {{Ислам}} [[Категори:Тĕнсем]] [[Категори:Ислам]] fz0api35dh6ulfl388n6617peqhsbm0 0 8392 874847 860407 2026-06-20T11:15:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874847 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Марков}} {{Кинематографист |ят = МАРКОВ<br>Борис Семёнович |тăван ят = |ӳкерчĕк = MarcovBS.gif |анлăшĕ = 250px |ӳкерчĕке ăнлантарни = Борис Марков, артист тата режиссёр |çуралнă чухнехи ят = Борис Семёнович Марков |çуралнă вăхăт = [[Пуш, 7]], [[1924]] |çуралнă вырăн = [[File:Flag of the Russian Soviet Federative Socialist Republic.svg|25px]] [[Хитекушкăнь]] ялĕ, {{ÇВ|Элĕк районĕ|Элĕк районĕнче}}, [[Чăваш автономи облаçĕ|Чăваш Ен]], РСФСР, ССРП |вилнĕ вăхăт = [[1977]], [[пуш, 25]] |вилнĕ вырăн = {{ВВ|Мускав|Мускавра}}, РСФСР, [[ССРП]] |Гражданлăх = {{Flagicon|USSR}} |професси = режиссёр, артист, педагог |чыславсемпе парнесем = {{РСФСР халăх артисчĕ}} {{РСФСР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕ}} Чăваш халăх артисчĕ {{Хисеп Палли орденĕ}} |imdb_id = |сайт = }} '''Марков Борис Семёнович''' ([[1924]] çул, [[пуш, 7]] [[Чăваш Ен]], [[Элĕк районĕ]], [[Хитекушкăнь]] [[ял]]ĕ — [[1977]] çул, [[пуш, 25]], [[Мускав]]- [[Шупашкар]]та пытарнă), — РСФСР халăх артисчĕ, чăваш халăх [[артист|артисчĕ]], театр [[режиссёр]]ĕ, ССРП Аслă Канашĕн депутачĕ (1962-66), ГИТИС доценчĕ <ref>[http://enc.cap.ru/?t=prsn&lnk=1647 ЧУВАШСКАЯ ЭНЦИКЛОПЕДИЯ: Персоналии]</ref>. == Пурнăçĕпе ĕçĕ-хĕлĕ == [[1924]] çулхи [[пуш, 7|пуш уйăхĕн 7-мĕшĕнче]] [[Чăваш Ен]]ĕн [[Элĕк районĕ]]нчи [[Хитекушкăнь]] [[ял]]ĕнче çуралнă. Тавăт ялĕнчи шкулта вĕреннĕ. [[Шупашкарти педтехникум]]ра ăста пĕлĕвне илнĕ. Вĕренсе тухсан [[Тавăтри вăтам шкул]]та ачасене вĕрентнĕ. [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи|Вăрçă]] пуçлансан Борис Семенович нимĕç нацисчĕсене хирĕç çапăçма фронта тухса кайнă, артиллери чаçĕнче хĕсметре тăнă. Вăрçă вĕçленсен Борис Марков [[ГИТИС]]е вĕренме кĕрет. Алла актёр дипломне илсен, [[Шупашкар]]а ĕçлеме таврăнать. Çичĕ çул [[Чăваш патшалăх К. В. Иванов ячĕллĕ академи драма театрĕ|Чăваш академи театрĕнче]] спектакльсенче тĕп рольсене сăнарлать. Чăваш АССР халăх артисчĕ хисеплĕ ята тивĕçет. [[1959]] çулта Б. Марков ГИТИСре режиссура факультетĕнче вĕренсе тухсан мусăк режиссёрĕ вырăнĕнче ĕçлет. Ăна [[Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕ|чăваш мусăк театрне]] йĕркелеме чĕнеççĕ, театрăн тĕп режиссерĕ пулма çирĕплетеççĕ. Борис Семёнович кунта вокал тата балет студисене уçать. [[1960]] çулхи [[çу (уйăх)|çу]] уйăхĕнче Борис Марков тăрăшнипе Чăваш патшалăх муcăкпа драма театрĕн сцени çинче чăвашсен пĕрремĕш опери – [[Васильев Фёдор Семёнович|Федор Васильевăн]] «Шыварманĕ» — çуралать. Тепĕртакран [[Мокроусов Борис Андреевич|Б. Мокроусов]] мусăкĕпе «Чапай» опери те — Раççейре пĕрремĕш ăстрăм! — çут тĕнчене тухать. Чăваш мусăк театрĕн тĕп режиссерĕ ĕçĕсене туса пынипе пĕрлех Б.С. Марков [[1968]]-[[1972]] çулсенче [[Большой театр|ССР Пĕрлешĕвĕн Мăн театрĕнче]] опера режиссёрĕ пулса ĕçлет, ГИТИСре лекцисем вулать, доцент ятне тивĕçет. [[1966]] çулта Борис Семёновича РСФСР Культура министерствине ĕçе илеççĕ, опера театрĕсен управлени пуçлăхĕ пулма çирĕплетеççĕ. Борис Семенович Марковăн чаплă ĕмĕрĕ кĕске пулнă, унăн чĕри [[1977]] çулхи [[пуш, 25|пуш уйăхĕн 25-мĕшĕнче]] тапма чарăнать. Халăх юратнă ентеше Шупашкарти мемориал çăвинче пытарнă. == Пичетленĕ кĕнекесем == Борис Семёновичл ӳнер ыйтăвĕсемпе 2 кĕнеке, 40 ытла статья çырнă. * «Рождение музыкального театра Чувашии», * «Мой театр» == Тăванлăхĕ == * Ашшĕ — Марков Семен Алексеевич (1891—?), в 1931 çулта продналука тӳлеменшĕн (1930 çулхи нарăсăн 1-мĕшĕнчи ССРП ТĔК тата ХКК «О мероприятиях по укреплению социалистического переустройства сельского хозяйства в районах сплошной коллективизации и по борьбе с кулачеством» йышăнăвĕпе айăпланă та килйышĕпех Архангельск облаçĕнчи ятарлă пурăнан вырăна куçарнă<ref>{{cite web 2|url= http://lists.memo.ru/d21/f452.htm#n1|title= Списки жертв|author= |website= Жертвы политического террора в СССР|type= |date= |accessdate= |lang=}}</ref>, каярахпа — «Новый путь» колхоз председателĕ, «Хисеплĕ колхозник» (1971); * амăшĕ — Анна Петровна<ref>{{Cite web|url=http://sovch.chuvashia.com/?p=220087|title=Дело жизни профессора Маркова — Советская Чувашия|lang=ru-RU|access-date=2024-09-09|archive-date=2020-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20200216155418/http://sovch.chuvashia.com/?p=220087|url-status=live}}</ref>. * Шăллĕ — [[Марков Анатолий Семёнович]] (1930 - 2021), - физик-педагог, Чăваш АССР Аслă Канашĕн Президиум председателĕ (1971-75), Чăваш патшалăх И.Я. Яковлев ячеллĕ пединститучĕн ректорĕ (1963–83). * [[Канюкова Александра Семёновна]] — аппăшĕ, филологи ăслăхĕсен кандидачĕ (1950). * Йăмăкĕ — Филиппова (Маркова) Дарья Семёновна, кандидат педагогических наук, доцент, работала заведующей кафедрой в Чувашгоспединституте. * Шаллĕ — Марков Аркадий Семёнович, экономика ăслăхĕсен кандидачĕ, Мускаври сутă-илӳ институчĕн доценчĕ. ** Арăмĕ — Маркова Мария Герасимовна (1922-1999) *** Хĕрĕ — Маркова Екатерина Борисовна (1956-2016) == Чыслани== * Чăваш АССР халăх артисчĕ. * СССР Аслă Канашĕн депутачĕ, * Лăпкăлăха хӳтĕлекенсен комитечĕн пайташĕ, РСФСР Культура министерствин коллегийĕн пайташĕ, партин Чăваш обкомĕпе Шупашкар хула комитечĕн пайташĕ. * РСФСР халăх артисчĕ, * РСФСР ӳнер ĕçĕн тава тивĕçлĕ ĕçченĕ. * К. В. Иванов ячĕллĕ Чăваш патшалăх премине тивĕçнĕ ([[1969]]). * Ӳнере аталантарас енĕпе ырми-канми, ăнăçлă ĕçленине пысăка хурса хакласа Б.С.Маркова «Хисеп палли» ордена парса хисепленĕ. == Çав. пекех == * [[Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕ]] * [[Павлова Надежда Васильевна]] == Асăнмалăх == * [[Тавăтри вăтам шкул]] унăн ятне тивĕçнĕ * [[Марков урамĕ (Шупашкар)|Шупашкарти урам]] ячĕ<ref>[http://www.cheb.ru/doma/markova.xhtml Б.С.Марков урамĕ (Шупашкар)]</ref> * [[Карачарсков Николай Прокопьевич‎]], Борис Марков портречĕ == Литература == * О награждении Маркова Б. С. Почётной грамотой Верховного Совета Чувашской АССР : указ Президиума Верховного Совета Чувашской АССР от 06.03.1974 // Советская Чувашия. — 1974. — 07 марта (№ 56), с. 1. * О присвоении Маркову Б. С. Почетного звания народного артиста РСФСР : указ Президиума Верховного Совета РСФСР от 09.10.1974 // Советская Чувашия. — 1974. — 10 окт. (№ 238), с. 1. * О присвоении почетного звания заслуженного артиста Чувашской АССР : указ Президиума Верховного Совета Чувашской АССР от 19 марта 1953 г. // Советская Чувашия. — 1953. — 21 марта (№ 59), с. 1. * Борис Семенович Марков : [буклет] / ред.-сост. И. Евсеева. — Чебоксары, 1994. — 1 л. : ил., портр. * Канюкова, А. С. Жизнь, отданная театру / А. С. Канюкова, А. С. Марков. — Чебоксары : Изд-во ЧГУ, 1999, 134 с. : ил. * Марков, А. С. Борис Семенович Марков — артист, режиссер, педагог / А. С. Марков, А. С. Маркова (Канюкова). — Чебоксары : [ЧГИГН], 2014. — 234 с. : ил., портр. * Алексеев, О. Оперӑпа балет театрне — Борис Марков ятне / О. Алексеев // Хыпар. — 2001. — 16 ҫу.{{ref-cv}} * Канюкова, А. Чӗре ун театршӑн тапнӑ / А. Канюкова // Тӑван Атӑл. — 1986. — № 8, с. 64-66. * Кондратьев, В. Борис Марков пурнӑҫӗпе паллаштарать / В. Кондратьев // Хыпар. — 2001. — 21 нарӑс{{ref-cv}} * Константинова, Л. Марковсен ывӑл-хӗрӗ — кашниншӗн ырӑ тӗслӗх / Л. Константинова // Пурнӑç çулěпе (Элӗк районӗ). — 2022. — 21 юпа/октябрь (№ 41), с. 7..{{ref-cv}} * Романская, М. Унӑн спектаклӗпе театр пуҫланнӑ / М. Романская // Чӑваш хӗрарӑмӗ. — 2021. — 27 ҫу/май (№ 20), с. 7..{{ref-cv}} * «Хамӑр ӗҫе фанатик пек юратсан ҫеҫ…» : статьясем // Хыпар. — 1994. — 26 ҫу..{{ref-cv}} * Шинграев, В. Унӑн чӗри театршӑн ҫуннӑ / В. Шингарев // Хыпар. — 2014. — 13 пуш. — С. 4 : сӑн ӳкерчӗк..{{ref-cv}} * Алексин, В. Жизнь дал чувашской опере / В. Алексин // Советская Чувашия. — 1994. — 28 мая. * Бушуева, Л. И. Марков Борис Семенович: 1924-1977. «Я вложил в этот театр всю свою жизнь» / Л. И. Бушуева // Мастера театрального искусства. — Чебоксары, 2012, с. 217-226. * Дмитриева, В. Борис Марков и его театр / В. Дмитриева // Чебоксарские новости. — 1994. — 26 мая. * Ефимов, Л. А. Видный организатор театрального искусства Чувашии и России : (к 95-летию со дня рождения Бориса Семеновича Маркова) / Л. А. Ефимов // Чӑваш наци ӑс-хакӑлӗпе ӳнер академийӗн хыпарӗсем = = Вестник Чувашской национальной академии наук и искусств. — 2019. — № 1, с. 13-22. * Заломнов, П. Д. Марков Борис Семенович / П. Д. Заломнов // Чувашский государственный театр оперы и балета и ведущие мастера его сцены / П. Д. Заломнов. — Чебоксары, 2002, с. 25-26. * Кондратьев, М. Послесловие редактора / М. Кондратьев // Марков, Б. С. Мой театр / Б. С. Марков. — Чебоксары, 1995, с. 93-94. * Макарова, С. Режиссер от Бога / С. Макарова // Советская Чувашия. — 2009. — 7 марта, с. 3. * Марков, А. С. Б. С. Марков — основатель чувашского музыкального театра / А. С. Марков // Политические преследования и репрессии 1920 — начала 1950-х годов в судьбах интеллигенции Чувашии. — Чебоксары, 2014, с. 144-151. * Марков, А. С. На театральных подмостках трагедии разыгрываются по-настоящему / А. С. Марков // СЧ-Столица. — 2000. — 26 янв. — 1 февр. (№ 3), с. 15. * Романов, П. В. Марков Борис Семенович / П. В. Романов // Краткая чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2001, с. 263. * Романов, П. В. Марков Борис Семенович / П. В. Романов, М. Г. Кондратьев // Чувашская энциклопедия. — Чебоксары, 2009. — Т. 3 : М-Се, с. 47. * Талантливый сын своего народа. Борис Марков // Чувашия театральная. — 2022. — Апр. (№ 3), с. 6. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://gov.cap.ru/home/57/webbibl/Markov.htm В.Давыдов-Анатри Борис Марков пирки] * [http://mkrf.ru/news/regions/volga/detail.php?id=80473 Гала-концертом завершился оперный фестиваль в Чувашии]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211062115/https://www.mkrf.ru/news/regions/volga/detail.php?id=80473 |date=2019-12-11 }} {{ref-ru}} * [http://opera21.ru/page.php?id=124 Гала-концерт в селе Аликово] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110720223431/http://opera21.ru/page.php?id=124 |date=2011-07-20 }} {{ref-ru}} * [http://radar21.ru/component/content/article/59-obshhee/9160-11-45-.html Знатные люди Чувашии: Борис Семенович Марков] {{Webarchive|url=https://archive.is/20121221194953/http://radar21.ru/component/content/article/59-obshhee/9160-11-45-.html |date=2012-12-21 }}{{ref-ru}} {{Чăваш АССР К. В. Иванов ячĕллĕ патшалăх преми лауреачĕсем}} <!--Categories--> {{DEFAULTSORT:Марков,Борис,Семёнович}} [[Категори:Чăваш Енĕн паллă çыннисем]] [[Категори:Мусăк педагогĕсем]] [[Категори:Педагогсем, алфавитпа]] [[Категори:Чăваш артисчĕсем]] [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]] [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем, алфавитпа]] [[Категори:ССРП пĕрлĕх ĕçченĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Элĕк районĕ]] [[Категори:Чăваш артисчĕсем]] [[Категори:Чăваш режиссёрĕсем]] [[Категори:Раççей артисчĕсем]] [[Категори:Раççей актёрĕсем]] [[Категори:Чăваш актёрĕсем]] [[Категори:Раççей режиссёрĕсем]] [[Категори:ССРП актёрĕсем]] [[Категори:ССРП режиссёрĕсем]] [[Категори:Чăваш АССР тава тивĕçлĕ артисчĕсем]] [[Категори:Чăваш АССР халăх артисчĕсем]] [[Категори:РСФСР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕсем]] [[Категори:ССРП Аслă Канашĕн 6-мĕш чĕнĕвĕн депутачĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Большой театр]] [[Категори:Чăваш артисчĕсем]] [[Категори:Чăваш артисчĕсем]] [[Категори:Нарспи]] [[Категори:Пушăн 7-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1924 çулта çуралнисем]] [[Категори:Пушăн 25-мĕшĕнче вилнисем]] [[Категори:1977 çулта вилнисем]] [[Категори:РСФСР халăх артисчĕсем]] [[Категори:РСФСР тава тивĕçлĕ ӳнер ĕçченĕсем]] [[Категори:Пайăр çынсем:К. В. Иванов ячĕллĕ ЧПАДТ]] [[Категори:Пайăр çынсем:Чăваш патшалăх оперăпа балет театрĕ]] [[Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинчи артиллеристсем]] [[Категори:Шупашкарăн 1-мĕш çăвинче пытарнисем]] [[simple:Boris Markov]] 1rrk7b44t55jzlsez70o33v5tkpdldi 0 9226 874834 818953 2026-06-20T04:32:21Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874834 wikitext text/x-wiki == Истори == Кудымкар хули ятне пĕрремĕш хут [[1579]] çулта асăннă. Вăл [[IX ĕмĕр|IX]] — [[X ĕмĕр]]сенче коми-пермяк халăхĕн чăмăртанăвĕн вырăнĕ пулса тăрать. [[1472]] çулта Кудымкар Аслă Пермьпе пĕрле [[Раççей]] патшалăх шутне кĕнĕ. [[XVI ĕмĕр]]тен пуçласа Иньвенское Поречье тĕлне вырăссем çитеççĕ. [[1908]] çулта Кудымкарта 1192 çын пурăннă. Кунта 4-класлă хула училищи, земская хĕрарăмсен шкулĕ, вулавăш, пульница, почтă и ветеринари уйрăмĕ; шывармань Кува çинче, вăрман хуçалăхĕ пулнă. [[1909]] çулта почтăпа телеграф уйрăмне уçнă. [[1925]] çулта - Коми-Пермяксен автономлă округăн административлă тĕпĕ. Кудымкарта наци интеллигенийĕ аталанма тšтăнать. [[1931]] çулта Кудымкар салине хула евĕрлĕ посёлок, [[1938]] çултанпа - хула туса хунă. [[1920]] çулта кунта Кудымкар ӳнерçи - П. И. Субботин-Пермяк - тăрăшнипе музей уçнă. [[1927]] çулта педагогика училищине (малтан техникум), 1929 çулта вăрман (малтан техникум уйрăмне) и 1930 çулта ялхуçалăх техникумĕсем, 1930 çулта медицина училищине (малтан фельдшерпа акушер шкулне) уçнă; 1926 çулта «Гэрись» («Пахарь», 1931 - «По Ленинскому пути» ятпа, 1992 - «Парма» ятпа) хаçат тухма пуçланă, 1930 — округăн кăларăвне, 1931 — А. М. Горький ячĕллĕ драма театрне (малтан студи) пуçарса янă. 1939-1957 çулсенче нацин ташăпа юрă ансамблĕ, 1940—1956 çулсенче — учительсен институчĕ ĕçленĕ. [[1944]] çултанпа учительсен пĕлĕвĕсене ӳстерекен институчĕ ĕçлет. == Халăх йышĕ, хула тытăмĕ == Коми-пермяксен йышĕ - 64 %, вырăссен йышĕ - 33 %, анчах та ĕç калаçăвĕсенче, килсенче те вырăс чĕлхипе усă кураççĕ. == Каçăсем == {{commonscat|Kudymkar}} * [http://kudymkar.permonline.ru/ Кудымкар хула дминистрацин официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101001102855/http://www.kudymkar.permonline.ru/ |date=2010-10-01 }} * [http://www.parmanews.ru/ Газета «Парма-новости»] Новости Кудымкара и Коми округа * [http://www.kudymkar.ru/ Сайты города Кудымкара и Коми-Пермяцкого округа] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130606210331/http://kudymkar.ru/ |date=2013-06-06 }} * [http://www.mojgorod.ru/komiperm_ao/kudymkar/index.html Кудымкар в энциклопедии «Мой город»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071001005837/http://www.mojgorod.ru/komiperm_ao/kudymkar/index.html |date=2007-10-01 }} * [http://www.imckud.ru/ Информационно-методический центр г. Кудымкара, ссылки на сайты всех школ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120308092303/http://www.imckud.ru/ |date=2012-03-08 }} * [http://visitperm.ru/info/interesting/chud-kudymkar/ Кудымкар — чудская столица] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111017110333/http://visitperm.ru/info/interesting/chud-kudymkar/ |date=2011-10-17 }} * [http://www.kudpro.ru/ Портал города Кудымкар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130608000521/http://kudpro.ru/ |date=2013-06-08 }} * [http://www.k-piuu.ru/ Коми-пермяцкий институт усовершенствования учителей] * [http://kudimkarsky.perm.sudrf.ru/ Официальный сайт Кудымкарского городского суда Пермского края] {{Пермь Ен}} [[Категори:Кудымкар| ]] [[Категори:XVI ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем]] [[Категори:Пермь Енĕн район центрĕсем]] sckau1lg3ecanx0q2bxq190rly8n6de 0 9488 874807 865453 2026-06-19T17:45:19Z ~2026-35814-32 40368 /* */ цИмке 874807 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Тĕмен (пĕлтерĕшсем)}} '''Тĕмен''' ({{lang-ru|Тюмень}}, {{lang-tt|Төмән}}, {{lang-sty|Цимкетора}}) — [[Тĕмен облаçĕ]]н тĕп хули. == Тавралăхĕ == Хула [[Анăç Çĕпĕр]]те, [[Typă (юханшыв)|Турă]] шывĕ çинче вырнаçнă. [[Мускав]]а çитме 2144 çухрăм. Çĕр лаптăкĕ 235 çм². Кунта Çĕпĕрвитĕр магистралĕн чукун çул çыххи, юханшыв порчĕ, тĕнче аэропорчĕ — «Рощино», вырăнти — «Плеханово» пур. == Климат == Климачĕ континенталлă, пĕрмай хăвăрт улшăнуллă çанталăк. Вăтам температура кăрлачра −17 °С (чи сивви −49 °С). Вăтам температура утăра +18 °С, чи шăрăххи +38 °С. == Истори == [[1586]] çулхи [[утă, 29]] Чимги-Тура (Чинги-Тура) карманĕ патĕнче, Фёдор Иванович патша хушнипе Тĕмен сыхлавне никĕсленĕ. Ун çинчен çапла çырнă: <blockquote>«Лета 7093 ([[1586]]) посланы воеводы с Москвы Василие Борисов Сукин, да Иван Мясной, да письменный голова Данило Чулков с тремя сты человек, поставиша град Тюмень июля в 29 день, еже Чимги слых…»</blockquote> Карман валли анлă сăмсаха суйласа илнĕ, анăç енчен — çырмасем, [[Тĕмен (юханшыв)|Тĕмен]] шывĕ, тухăç енче — [[Турă (юханшыв)|Турă]] шывĕ. Тĕмен [[Вăтам Ази]]рен [[Атăлçи]]не пыракан авалхи караван çулĕ çинче ларать. Вăл çулăн пайне «Тĕмен туртăмĕ» тенĕ, уншăн [[Кăнтăр Çĕпĕр]]ти куçса çӳрекенсем пĕр-пĕринпе ĕмĕр-ĕмĕрĕпе кĕрешнĕ. Шыв çулĕсемпе Тĕмен хули Аякри Çурçĕр тата Инçе Тухăç çĕрĕсемпе çыхăнать. Малтан хулара хĕсмет çыннисем пурăнннă: боярсем, стрелецсем, казаксем. Кунтах [[1605]] çулта [[Çĕпĕр]]ти пĕрремĕш Ям слободине никĕсленĕ. [[XVIII ĕмĕр]] пуçламăшĕнче Тĕмен [[Раççей]] Çĕпĕрĕн [[Китай]]па сутă-илӳ тумалли çыхăнăвĕн çыххи пулса тăнă. Хула хăй йышăннă çĕр лаптăкне анлăлатнă. [[Тимĕрçĕ]] ĕçĕ, чансем шăратас, сăран промыçлĕ ĕçĕ хăвăрт аталана тытăннă. [[XIX ĕмĕр]]те хулан аталану ярăмĕ пуçланать. Çак вырăнтан [[материк]] варрине пĕрремĕш çĕруçакансем тухса кайнă, Çĕпĕрти пĕрремĕш пăрахутсем кунтан шыва тухнă, Тĕменре пĕрремĕш православи храмĕсем уçăлнă, чукун çул, шыв пăрăхĕсем хунă, телеграфа ĕçе кĕртнĕ. Паянкунхи Тĕмен — пысăк промыçлă тĕпĕ, тĕпчев, культура тата спорт хули. Юлашки çулсенче хула питĕ хытă улшăнса кайнă. Çĕнĕ микрорайонсем, автомобиль çулĕсем, кĕперсем тунă, урамсене сарлăлатнă. == Каçăсем == {{commonscat|Tyumen}} * [http://tyumen-city.ru/ Тĕменĕн Официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428231613/http://tyumen-city.ru/ |date=2021-04-28 }} * [http://tyumen.2gis.ru/ Карта-справочник, Тĕмен хули] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070316001445/http://tyumen.2gis.ru/ |date=2007-03-16 }} * [http://3.tyumen.ru/ Тĕмен хулин ресурссен каталогĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060201235707/http://3.tyumen.ru/ |date=2006-02-01 }} * [http://www.uralpro.ru/ Тĕмен официаллă мар порталĕ, ĕç вырăнĕсем] * [http://www.utmn.ru/ Тĕмен Патшалăх Университечĕ] * [http://www.tsogu.ru/ Тĕменти нефтьпе газ Патшалăх Университечĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070316151621/http://www.tsogu.ru/ |date=2007-03-16 }} * {{cite web |title = Городище 72 — История и истории о Тюмени и тюменцах |url = http://gorod72.info/ |archiveurl = https://web.archive.org/web/20171015024320/http://gorod72.info/ |archivedate = 2017-10-15 |deadlink = yes }} www.gorod72.info * {{cite web|author=|date=|url=http://www.tmb72.ru/|title=Малый бизнес Тюмени|publisher=|accessdate=2009-10-31}} * [http://tvtm.ru/video/channel/alexande.html Проект «Тюмень свысока»] * {{cite web|author=|date=|url=http://www.2men.info/|title=Проект «Фото Тюмени»|website = Фото Тюмени|accessdate=2009-11-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110809031602/http://www.2men.info/|archivedate=2011-08-09|deadlink=yes}} * [http://mail2.tmnlib.ru/tyumen_virtual_chronicle/ Виртуальная летопись Тюмени] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200717050934/http://mail2.tmnlib.ru/tyumen_virtual_chronicle/ |date=2020-07-17 }} {{Тĕмен облаçĕ}} {{Ĕçри хастарлăх хулисем}} [[Категори:Тĕмен| ]] [[Категори:XVI ĕмĕрте никĕсленĕ хуласем]] [[Категори:Тура çинчи хуласем]] [[Категори:Тĕмен облаçĕн район центрĕсем]] [[Категори:РФ облаç центрĕсем]] [[Категори:1586 çул Раççейре]] 6hbk1q4wduq3f88o6rw82mt3yee4yoa 0 11923 874817 866095 2026-06-19T21:56:18Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874817 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Караимсем}} {{Халăх | ячĕ = караимсем, карайсем | ӳкерчĕк = Qaraylar.jpg | анлăшĕ = | алпусни = Караимсем хăйсен тумĕпе, XIX ĕмĕр | тăван ячĕ = къарай, къарайлар<br />karaj, karajlar | йышĕ = 2000 яхăн çын | вырнаçăвĕ = [[Украина]], [[Раççей]], [[Литва]], [[Израиль]], [[Польша]], [[АПШ]]<br /> * {{Ялав|Украина}} [[Украина]]: ** {{s|2002 çулхи çырав: 1200 çын,}} çав шутра 647 — [[Крым]]ра, вĕсенчен 311 Феодосире; ** 2001 çулхи çырав: 1200 çын, ** 2000 çулхи çырав: 1196 çын, вĕсенчен 606 [[Крым]]ра; * {{Ялав|Раççей}} [[Раççей]] — 205 çын (2010 çулхи çыравпа); * {{Ялав|Литва}} [[Литва]] — 241 çын (2011 çулхи çыравпа); * {{Ялав|Польша}} [[Польша]]; ** 2001 çулхи халăх çыравĕ: 45 çын, ** 2011 çулхи халăх çыравĕ<ref>[http://www.stat.gov.pl/cps/rde/xbcr/gus/LUD_ludnosc_stan_str_dem_spo_NSP2011.pdf Ludność. Stan i struktura demograficzno-społeczna.Narodowy Spis Powszechny Ludności i Mieszkań 2011. ]</ref>: 346 чел., * {{Ялавлани|Израиль}} — ? | çухалнă = | архкультура = | чĕлхе = [[караим чĕлхи|караим]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]], [[поляк чĕлхи|поляк]], [[литва чĕлхи|литва]], [[иврит]] | расă = | тĕн = [[караимлăх]] | тăван = [[крым тутарĕсем]] | кĕрет = | ун шутĕнче = | пулса тухни = }}{{Караимсем}} '''Караи́мсем''' ([[караим чĕлхи|караим]] [[караим чĕлхин крым диалекчĕ|крым диалекчĕ]]: пĕр хис. ''къарай'', нум. хис. ''къарайлар''; [[караим чĕлхин тракай диалекчĕ|тракай диалекчĕ]]: пĕр хис. ''karaj'', нум. хис. ''karajlar''; {{lang-he|קָרָאִים}} — «караим», тӳррĕн ''вулакансем'') — нумай йышлă мар [[тĕрĕк]] (е [[тĕрĕк чĕлхи]]ллĕ) халăх, [[караимлăх]] тĕн йăлине тытса пыраççĕ. Караимсем [[Крым]]ра, тата çавăн пекех [[Литва]]па [[Анăç Украина|Анăçри Украинăра]] пурăнаççĕ. [[Караим чĕлхи]]пе калаçаççĕ. == Тĕн == Ку халăх [[караимлăх]]а ĕненет. Тĕн [[иудăлăх]]а çывăх. == Раççейри караимсем == 2002 çулхи çырав тăрăх Раççейре 366 караим шутланнă. == Паллă караимсем == * [[Григулевич Иосиф Ромуальдович]], историк тата дипломат (элчĕ); * [[Майкапар Самуил Моисеевич]], паллă кĕвĕçĕ; * [[Малиновский Родион Яковлевич]], Совет Созĕн маршалĕ, СССР хӳтĕлев министрĕ; * [[Сергей Тонгур]], актёр; * [[Хазанов Геннадий Викторович]], паллă кулăш ăсти. == Вуламалли == * Кумок В. Н, Воловник С. В. Евреи Мелитополя. — Мелитополь: Изд. дом МГТ, 2012. — Т. 1. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20120903093919/http://turkolog.narod.ru/info/N4.htm Караимсем çинчен вырăсла çырнă статьясем] * [http://karai.crimea.ua Сайт Всеукраинской Ассоциации крымских караимов «Крымкарайлар»] {{ref-ru}} {{ref-en}} * [http://karaim-institute.narod.ru/index.htm Международный институт крымских караимов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130718181248/http://karaim-institute.narod.ru/index.htm |date=2013-07-18 }} {{ref-en}} * [http://shchedrovitskiy.ru/KaraiteLiturgicalPoetry.php Караимская литургическая поэзия] Дмитрий Щедровицкий * [http://www.karaimi.org/ Караимы Польши] {{ref-pl}}, {{ref-en}} * [http://www.karaim.eu/ Караимы Литвы] {{ref-lt}}, {{ref-en}} * [http://karaites.narod.ru/ Караимы Украины] {{ref-ru}} * {{ЭЕЭ|1405|Караимы}} * [http://www.ccssu.crimea.ua/crimea/etno/ethnos/karaimy/index.htm О караимах на сервере Таврического национального университета] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120606033357/http://ccssu.crimea.ua/crimea/etno/ethnos/karaimy/index.htm |date=2012-06-06 }} {{ref-ru}} {{Еврейлӗх}} {{Тĕрĕк халăхĕсем}} {{Крым халăхĕсем}} {{Украина халăхĕсем}} [[Категори:Хасарсем]] [[Категори:Караимсем| ]] [[Категори:Тĕрĕк халăхĕсем]] [[Категори:Украинăри халăхсем]] [[Категори:Крымри халăхсем]] [[Категори:Литвари халăхсем]] [[Категори:Польшăри халăхсем]] [[Категори:Çухалнă халăхсем]] nfnks6eoqhn7ypghgoboyi4ys38ftzs 0 12904 874842 840490 2026-06-20T09:10:33Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874842 wikitext text/x-wiki {{Халăх | ячĕ = Мăкшăсем | тăван ячĕ = мокша | йышĕ = 300 пин<ref name="БРЭ">[https://bigenc.ru/ethnology/text/2800937 Мокша] статья в БРЭ</ref> | вырнаçăвĕ = {{RUS}}:<br /> ** {{Ялавлани|Мордва Республики}} ** {{Ялавлани|Пенза облаçĕ}} ** {{Ялавлани|Рязань облаçĕ}} ** {{Ялавлани|Алтай Ен}} ** {{Ялавлани|Тамбов облаçĕ}} ** {{Ялавлани|Сарăту облаçĕ}} ** {{Ялавлани|Ăренпур облаçĕ}} ** {{Ялавлани|Тутарстан}} ** {{Ялавлани|Мускав облаçĕ}} | çухалнă = | архкультура = | чĕлхе = [[мăкшă чĕлхи|мăкшă]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]], [[тутар чĕлхи|тутар]] | расă = [[Европа евĕр расă|европа евĕр]], [[Субурал тĕсĕ]] | тĕн = [[православи]], [[Мокшень кой|халăх йăлипе]], [[лютеранлăх]]<ref>[http://inkerinkirkko.fi/index.php?option=com_content&task=view&id=64&Itemid=76 Ингерманландская Лютеранская церковь]</ref> | тăванла = [[ирçĕсем]], [[марисем]] | кĕрет = [[мордва]] | ун шутĕнче = [[каратаи]] | пулса тухни = [[мордва]], [[пăртассем]] }} [[File:Zubu Moksha women.jpg|thumb|Халăх тумне тăхăннă мăкшă хĕрарăмĕсем.]] [[File:Zubu mokshans. Dubasov.jpg|thumb|Халăх тумне тăхăннă мăкшă хĕрарăмĕсем. XIX ĕмĕр.]] '''Мăкшăсем''', — [[Мордва Республики|Мордва Республикин]] тĕп [[халăх|халăхĕ]]сен пĕри (тĕпри [[мăкшăсем]]). Çавăн пекех [[Саратов облаçĕ|Саратов]], [[Пенза облаçĕ|Пенза]], [[Чĕмпĕр облаçĕ|Чĕмпĕр]], [[Чулхула облаçĕ|Чулхула]], [[Оренбург облаçĕ|Оренбург]] облаçĕсенче те, [[Чăваш Ен]]ре те, [[Тутарстан]]ра та, [[Пушкăрт Республики]]нче те, [[Çĕпĕр]]те те пурăнаççĕ. Мăкшăсен тĕнĕ — [[православи]]. Кĕнекесемпе хаçат-журналта [[мордвасем]] тенине итлеме пулать. Çапах ирçĕсемпе мăкшăсен иккĕшĕн уйрăм чĕлхи пулни кура ку расна халăх. == Мăкшă периодика кăлăрăмĕсем == * Мокша (ӳнер литератури тата пĕрлĕх-политика журналĕ) * [[Мокшень правда]] [http://mokshen-pr.ru/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090711160012/http://mokshen-pr.ru/ |date=2009-07-11 }} * Якстерь тяштеня (ачасен журналĕ) == Литература == * Kevin Alan Brook. The Jews of Khazaria. 2nd ed. Rowman & Littlefield Publishers, Inc, 2010. ISBN 978-0-7425-4981-4 == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{interwiki|code=mdf|Пря лопа|мăкшăлла|}} * [http://www.britannica.com/eb/topic-387850/Moksha Британская энциклопедия о мокшанах]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20011221195252/http://www.geocities.com/ojoronen/FGPEOPLE.HTM Финно-угры] * [http://zubova-poliana.narod.ru/ Республика мордовия. Историко-этнографический сайт] * [http://www.khazaria.com/khazar-history.html История Хазарского каганата] * [http://www.hrono.ru/dokum/1200dok/1236rashid.html Рашид ад-Дин «Джами ат-таварих», Рассказ о войнах, которые вели царевичи и войско монгольское в Кипчакской степи, Булгаре, Руси, Мокше, Алании, Маджаре, Буларе и Башгирде, и завоевании ими тех областей] * [https://web.archive.org/web/20080713145627/http://torama.ru/ Мокшанский фольклор] * [http://kulyat.info/moksha/ Радио Вайгяль] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190911191312/http://kulyat.info/moksha |date=2019-09-11 }} * [https://web.archive.org/web/20060515201405/http://www.info-rm.com/mk/index.php Новости республики Мордовия] * [https://web.archive.org/web/20081201010645/http://moksha.webstolica.ru/izv_moksha Мокшанский портал. Известные мокшане. Музыка и видео на мокшанском] * [https://web.archive.org/web/20041013234619/http://kominarod.ru/gazeta/news_folk/ Финно-угорский новостной сайт] * [https://web.archive.org/web/20071030192506/http://www.torama.ru/nocc/action.php?action=aff_mail&mail=37&sort=1&sortdir=1&verbose=0&lang=e Мокшанско-английский и англо-мокшанский словарь on-line] * [http://www.ruzaevka-city.net/phpBB3/ Мокшанский форум]{{Ĕçлемен каçă|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.molruz.ru/ Мокшанская молодёжь] {{Финн-укăр йăхĕсем}} [[Категори:Финн-укăр халăхĕсем]] [[Категори:Мордва]] [[Категори:Мăкшăсем| ]] bjfled43z4md6s67pxiz03qt1egaanp 0 13848 874803 822554 2026-06-19T14:04:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874803 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Beagle.jpg|thumb|250px|Beagle]] '''Йытă''' — сĕтпе ӳсекен чĕрчун. [[Кашкăр]]<ref name=":0" />[[Кашкăр|<nowiki/>]]па çыхăннă. Çынпа пĕрле пурăнать. Çурçĕр культурисенче [[çуна]] туртакан тĕп [[Çуна туртакан йытă|вăй]]. == Сунар йыттисем == [[Ӳкерчĕк:Chocolate Labrador Retriever pheasant.jpg|мини|Фазан тытнă лабрадор-ретривер]] {{main|Сунар йытти}} == Йытăсем вăрçăра== {{main|Çапăçу йыттисем}} == Çуна туртакан йытăсем == {{main|Çуна туртакан йытăсем}} ==== Йытӑ турттарни ==== Чикӗ леш енне тухма сире 1 № - лӗ ветеринари свидетельстви йӗркеленӗ, эсир аэропортри таможня тӗрӗслевӗнче 5 формӑллӑ ветеринари сертификатне улӑштаратӑр.<ref name=":0">[https://deliveryanimal.com/trebovaniya-k-perevozke-zhivotnyh-v-strany-es/ Турттармалли правилӑсем]</ref> == Асӑрхаттарусем == <references /> == Каçăсем == * {{cite web|url=http://antropogenez.ru/article/432/|title=О происхождении собаки|author=Власенко А. Н.|date=|work=|publisher=Antropogenez.ru|accessdate=2013-09-23|lang=}} * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/2498669.stm Происхождение собак]{{ref-en}} * [http://fanbio.ru/vidzlodei/466-2010-07-21-09-04-13.html Собаки в кино и литературе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170509112214/http://www.fanbio.ru/vidzlodei/466-2010-07-21-09-04-13.html |date=2017-05-09 }} * [http://www.popmech.ru/video/3122-lohmatyiy-voditel/ «Популярная механика» — Лохматый водитель] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130819002842/http://www.popmech.ru/video/3122-lohmatyiy-voditel/ |date=2013-08-19 }} — о том, как собак учат водить автомобиль. * {{cite web|url=http://www.bbc.co.uk/russian/multimedia/2013/06/130618_dog_age_calculator.shtml|title=Собачья жизнь в человеческих годах|author=|date=2013-06-18|work=|publisher=[[Русская служба Би-би-си]]|accessdate=2013-06-21|archiveurl=http://www.webcitation.org/6HpDXujOh|archivedate=2013-07-03}} {{Килти чĕрчунсем}} {{Кашкăр кĕçĕн тĕсĕсем}} [[Категори:Йытăсем]] [[Категори:Кашкăрсем]] [[Категори:Килти чĕрчунсем]] [[Категори:Чĕрчунсем-космополитсем]] [[Категори:1758 çулта çырса кăтартнă чĕрчунсем]] [[Категори:Кашкăр йышшисем]] [[Категори:Сĕтпе ӳсекенсем]] [[Категори:Чĕрчунсем, алфавитпа]] [[Категори:Чĕрчунсем]] q2onnka2c6s61t9ecdt91btzc3ikmmw 0 17975 874849 874048 2026-06-20T11:27:45Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874849 wikitext text/x-wiki '''Масо́нлăх''' ('''франкомасо́нлăх''') — [[XVII ĕмĕр]]те тĕвĕленнĕ тĕшмĕш мешехиллĕ тĕнчери йĕркеленӳлĕхсемпе çыхăннă вăрттăн [[тĕн]]-[[этика]] облаçĕнчи юхăм. '''Масон''' е '''франкмасон''' ячĕ {{lang-fr|franc-maçon}} (кивĕ франс чĕлхипе ''masson'', {{lang-en|freemason}}), тӳррĕн куçарсан — '''ирĕклĕ кирпĕч хывакан'''. == Идеологипе символики == [[Ӳкерчĕк:Square and Compasses.svg|right|thumb|Ирĕклĕ кирпĕч хывакансен символĕ.]] {{Банкнота | Аверс = UsaHawaiiP36-1Dollar-1935A(1942) b.jpg | Реверс = NicaraguaP90a-1Cordoba-1941 b.jpg | Анлăшĕ = 250px | Алă пусни = «Пуркуракан Куç» [[АПШ]] [[1935]] çулхи 1 [[АПШ долларĕ|долларĕ]], [[Никарагуа|Никарагуан]] [[1941]] çулхи 1 [[кордоба|кордоби]] çинче }} [[File:Freimaurer Initiation.jpg|thumb]] [[Ӳкерчĕк:500 hryvnia 2006 back.jpg|«Пуркуракан Куç» Украинăн 500 [[гривна|гривни]] çинче|250px|thumb]] == Масонлăх тата Христианлăх == === Масонссем тата православии чиркĕвĕ === === Масонсем тата католици чиркĕвĕ === === Масонсем тата протестант чиркĕвĕсем === == Вырăс масонĕсем == == Паллă масон сакĕсем== * [[Англи Пĕрлешӳллĕ Мăн Сакĕ]] (UGLE — [[:en:United Grand Lodge of England|United Grand Lodge of England]] {{ref-en}}): Мăн Сак, пур тĕнчери яланхиллĕ масон ушкăнĕсемшĕн амăш сакĕ пулса тăрать. * [[Франци Мăн Тухăçĕ]] — Европăри ватăран ватă сак, [[1728]] çулта никĕс хунă. Яланхиллĕ масонлăх шутне кĕмест. * [[Раççей халăхĕсен Мăн Тухăçĕ]] — XX ĕмĕр пуçламăшĕнчи раççей масон йĕркеленӳлĕхĕ. * [[Раççей Мăн Сакĕ]] — хальхи раççей масонĕсем. == Çав. пекех == * [[Масон йышĕ]] * [[Конспирологи]] * [[Богданов Андрей Владимирович]] * [[Кавар теорийĕ]] * [[Тĕнче ертӳлĕхĕ]] * [[Ӗмĕлке ертӳлĕхĕ]] * [[Вăрттăн пĕрлĕхсем]] === Масонлăх историкĕсем === * [[Войтович Норберт|Норберт Войтович]] * [[Бакунина Татьяна Алексеевна|Бакунина Т. А.]] * [[Берберова Нина|Нина Берберова]] * [[Людвик Хасс]] * [[Башилов Борис]] == Масонлăх кинора == * [[Forces occultes]] (1943) * [[«Грета» виллăн вăрттăнлăхĕ]] == Масонлăх музейĕсем == * [[Франкмасонлăх музейĕ]] * [[Кентри масонлăх музейĕ]] == Каçăсем == {{commonscat|Freemasonry}} * [http://www.freemasonry.ru Раççей Аслă Сакĕн официаллă сайчĕ] * [http://web.archive.org/web/20030812174302/http://www.freemasonry.ru/gamayun/ Сайт Достопочтенной Ложи «Гамаюн» № 4 (Воронеж)] * [http://web.archive.org/web/20081225135115/http://www.freemasonry.ru/Gral/ Сайт Достопочтенной Ложи «Святой Грааль» № 28 (Воронеж)] * [http://www.masonry.ru Масонство и масоны: три века в России] * [http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/Berb/index.php Берберова Н. Люди и ложи. Русские масоны XX столетия] * [http://www.gumer.info/bibliotek_Buks/History/Moram/index.php Морамарко М. Масонство в прошлом и настоящем.] * ''Джейкоб М. К.'' [http://ec-dejavu.ru/f/Freemasonry.html Масонство // Мир Просвещения. Исторический словарь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090206231412/http://ec-dejavu.ru/f/Freemasonry.html |date=2009-02-06 }} * [http://www.masonlar.org Masonluk ve Masonlar] * ''Сахаров В.'' [https://web.archive.org/web/20120419055016/http://archives.narod.ru/Homo.htm Чаяния ветхого Адама. Человек в философии русских масонов] * ''Сахаров В.'' [https://web.archive.org/web/20120916104439/http://archives.narod.ru/Astrea.htm Царство Астреи. Миф о Золотом веке в русской масонской литературе XVIII столетия] * [http://www.ruslanka.ru/lit/masker.html А. Ф. Керенский о деятельности российского масонства] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071218193917/http://www.ruslanka.ru/lit/masker.html |date=2007-12-18 }} * [http://sofik-rgi.narod.ru/avtori/slovo_misl/kutchurin.htm Кучурин В. В. Мистицизм и западноевропейский эзотеризм в религиозной жизни русского дворянства] * [https://web.archive.org/web/20090206225305/http://www.hermetic-rus.com/researches/Guenon_Word.htm Рене Генон УТЕРЯННОЕ СЛОВО И ЕГО ЗАМЕНИТЕЛИ Глава из книги «Франкмасонство и компаньонаж»] == Вуламалли == * [http://poznal.ru/index.php?showtopic=47 Связь масонства с сатанизмом] * [http://www.liveinternet.ru/users/scaldir/post72429718/ Масоны. Масонские ложи. Сатанизм в маске] * [http://sigils.ru/symbols/occult.html Оккультные символы. Энциклопедия символики эзотерических учений.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090202122243/http://sigils.ru/symbols/occult.html |date=2009-02-02 }} * [http://www.cirota.ru/forum/view.php?subj=67700 Секты мормонов и «свидетелей Иеговы» основаны масонами.] * [http://sektoved.ru/news.php?art_id=474 Диакон Андрей Кураев обнаружил в Днепропетровске засилье масонов. Сектовед.ru] * [http://www.vodaspb.ru/files/another/desionisacia.htm ДЕСИОНИЗАЦИЯ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100410230914/http://www.vodaspb.ru/files/another/desionisacia.htm |date=2010-04-10 }} * [https://web.archive.org/web/20041113015351/http://svitlo.by.ru/bibloteka/mason2/mason00.html Психология религии. Христианский взгляд на масонство] * [http://www.rus-sky.com/history/library/vorobyevsky/index.htm «ПЯТЫЙ АНГЕЛ ВОСТРУБИЛ, MACOHCTBO B COBPEMЕHHOЙ POCCИИ» подробное независимое исследование] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090216110440/http://www.rus-sky.com/history/library/vorobyevsky/index.htm |date=2009-02-16 }} * [http://libereya.ru/biblus/newedimov/ Дмитрий Неведимов: «Религия Денег». Экономическое исследование масонства.] * [http://www.patriotica.ru/history/bogolubov_secret.html Н. Боголюбов: «Тайные общества XX-го века»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090207003443/http://www.patriotica.ru/history/bogolubov_secret.html |date=2009-02-07 }} * Захаров В. Ю., "Основные этапы развития масонства в России, его соотношение с конституционализмом", http://www.zpu-journal.ru/e-zpu/2008/6/Zakharov_masonry, Электрон журналĕ «[[Знание. Понимание. Умение]]», 2008. {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Масонлăх|*]] n3dowo5s9fls3vi2au3tbo38god8r66 0 19472 874839 844725 2026-06-20T07:32:22Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874839 wikitext text/x-wiki {{Чĕлхе |тĕс = урал |ят = Лив чĕлхи |тăван ят = Līvõ kēļ |патшалăхсем = [[Латви]] |регионсем = [[Курземе]] çурçĕрĕ |официаллă чĕлхе = |йĕркелекен организаци = |калаçакан йышĕ = 50 сахал |рейтинг = |статус = пĕтес патне çитнĕ |çухалнă = |категори = [[Еврази челхисем]] |классификаци = [[Урал чĕлхисем|Урал çемйи]] :[[Финн-укăр челхисем|Финн-укăр турачĕ]] ::[[Финн-пермь чĕлхисем|Финн-пермь турат пайĕ]] :::[[Финн-атăлçи челхисем|Финн-атăлçи ушкăнĕ]] ::::[[Балти-финн чĕлхисем|Балти-финн ушкăн пайĕ]] |çыру = [[латиница]] |ГОСТ 7.75–97 = |ISO3 = liv }} '''Лив чĕлхи''' — [[ливсем|ливсен]] чĕлхи— [[балти-финн чĕлхисем|балти-финн ушкăн пайĕн]] [[финн-укăр чĕлхисем|финн-укăр чĕлхисен]] йышне кĕрет. [[Ливсем|Ливсен]] [[тăван чĕлхи]] пулнă, халĕ калаçура усă курмаççĕ, çапах та Балти патшалăхĕсен энтузиасчĕсем вĕренеççĕ, çаплах Европăн, Латвин тата Эстонин ([[Тарту]] хули) аслă пĕлӳ керменĕсен чĕлхе факультечĕсенче ăслăх объекчĕ шутланать. в первую очередь. Хальхи ливсен чылайăшĕ [[леттилени|леттиленнĕ]] е вырăсланнă. Тăван чĕлхе вырăнне 92% хальхи лив [[латыш чĕлхи]]не, 8% - [[вырăс чĕлхи]]не йышăнать. Лив чĕлхи калаçакан сахал пулнипе çухалма патнех çитнĕ. Чĕлхене пур енлĕ пĕлекен хĕрарăм [[Лив çыранĕ]] этнос-культура управĕнче пурăнать. 50 çын лив чĕлхине тĕрлĕ шайстепени, чĕлхене тĕпчекенсен йышĕ лив кăкĕнчен тухнă 400 яхăн çын. Тăванлă çывăх чĕлхесем — [[вепс чĕлхи|вепс]], [[эстон чĕлхи|эстон]], [[водь чĕлхи|водь]] тата [[финн чĕлхи|финн]] чĕлхисем. == Çырулăхĕ == Лив алфавичĕ эстон тата латыш орфографи хутăшăвĕ пулать. Лив алфавичĕ: <big>Aa, Āā, Ää, {{Unicode|Ǟǟ}}, Bb, Dd, {{Unicode|Ḑḑ}}, <br />Ee, Ēē, Ff, Gg, Hh, Ii, Īī, Jj,<br /> Kk, Ll, Ļļ, Mm, Nn, Ņņ, Oo,<br />Ōō, {{Unicode|Ȯȯ}}, {{Unicode|Ȱȱ}}, Öö, {{Unicode|Ȫȫ}}, Õõ, {{Unicode|Ȭȭ}},<br />Pp, Rr, Ŗŗ, Ss, Šš, Tt, {{Unicode|Țț}},<br />Uu, Ūū, Yy, {{Unicode|Ȳȳ}}, Vv, Zz, Žž</big>. == Кун-çулĕ == Малашне лив чĕлхипе каламçа тытăннă Балтине куçса килнĕ финн-укăр йăхĕсем кунта тахçанах <ref>Alenius K. Viron, Latvian ja Liettuan historia. — Jyväskylä 2000, Gummerus Kirjapaino Oy, ISBN 951-796-216-9 с. 14—15</ref> пирĕн эрăччен Х ĕмĕр тĕлне хальхи [[Померани]] территоринчен балти-славян йăхĕсем киличчен пурăннă пулнă . Йышăннă йăлапа<ref>Alenius K. Viron, Latvian ja Liettuan historia. — Jyväskylä 2000, Gummerus Kirjapaino Oy, ISBN 951-796-216-9 с. 13—16</ref> индии-европа мар чĕлхесем Балти тĕс çумĕнчи территорире пирĕн эрăччен 9.000 çулта саралнă пулнă. Финн-укăр, çаплах балт чĕлхисен аталанăвĕ пирки ĕненмелле хыпар çук, мĕншĕн тесен çак чĕлхесен чылайăшĕн XVI ĕмĕрчен çырулăхĕ пулман. Кăнтăр енчен килнĕ<ref>Alenius K. Viron, Latvian ja Liettuan historia. — Jyväskylä 2000, Gummerus Kirjapaino Oy, ISBN 951-796-216-9 с. 15—19</ref> пирĕн эрăччен 2000—1500 çулсенче килнĕ хальхи латышсемпе литвасен аслашшĕсем — [[балтсем]] —финн-укăр йăхĕсене тата вĕсен чĕлхине хальхи Латвин çурçĕрнелле тата хальхи [[Литва]]н тухăçнелле темиçе ĕмĕр хушши хĕстерсе пыраççĕ. Лив чĕлхи те чакма тытăнать. Çапах та унăн [[субстрат]] сĕмĕ латыш чĕлхинче, çаплах Латвин, уйрăмах Курлянди, [[топоним]]икинче курăнать. == Статус == [[1991]] çултанпа [[Латви]] республика ертӳçлĕхĕ лив челхине Латвин автохтон чĕлхи вырăнне хурать. == Каçăсем == {{Инкубатор|liv||ливла|}} * [https://web.archive.org/web/20121209091753/http://minlan.narod.ru/Livonian.html Подробная хронологическая история развития ливов и ливского языка] * [http://www.chas-daily.com/win/1999/04/07/g_51.html/ История ливов и ливского языка. Попытки возрождения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110713211725/http://www.chas-daily.com/win/1999/04/07/g_51.html |date=2011-07-13 }} {{clear}} {{Финн-укăр чĕлхисем}} {{stub}} <!--Categories--> [[Категори:Финн-атăлçи чĕлхисем]] [[Категори:Латви чĕлхисем]] d2kly5luzdxi5z0uql5gltkx9t5yiie 0 20082 874811 858410 2026-06-19T19:53:28Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874811 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Mainz-Theodor-Heuss-Bruecke-2005-05-16a.jpg|thumb|250 px|right|[[Майнц]]ри Теодор Хойсс кĕперĕ, [[Германи]]]] '''Кĕпер''' — [[юханшыв]], [[çырма]], [[кӳлĕ]] е урăх çутçанталăк чăрмавĕ урлă çын туса хунă [[Архитектура|çурт-йĕр]]. Çул урлă хунă кĕпере [[çул пăрăхĕ]], [[çырма]] е [[ту хушăкĕ]] урлине — [[виадук]] теççĕ. Кĕпер этемлĕхĕн авалхи [[инженери]] ăславĕ шутланать. == Конструкци == [[Ӳкерчĕк:Suspension bridge pattern german1.png|thumb|250 px|right|[[Çакăнчăк кĕпер|Çакăнса тăракан кĕперĕн]] конструкци схеми]] == Кун-çулĕ == [[Ӳкерчĕк:Rimini - Ponte romano - Foto Giovanni Dall'Orto, aprile 2004 01.jpg|thumb|200 px|right|[[Римини]]ри Понте де Тиберио авалхи кĕпер.]] == Кĕпер тăвасси == [[Ӳкерчĕк:125 - Québec - Pont de Québec de nuit - Septembre 2009.jpg|thumb|right|200px|[[Квебек кĕперĕ]] каçпа.]] == Классификаци == [[Ӳкерчĕк:EWS 67001 + Northern 156453 King Edward VII Bridge.jpg|thumb|200 px|right|[[Ньюкасл]]ри Эдуарда VII чукун çул кĕперĕ]] [[Ӳкерчĕк:Gorskii 20246u.jpg|right|thumb|200 px|Шуя юханшыв урлă кĕпер, [[Карели]].]] [[Ӳкерчĕк:Bridge at Shimogamo Shrine.jpg|thumb|200 px|right|[[Киото]]ри йывăç арккăллă кĕпер, [[Япони]]]] [[Ӳкерчĕк:Sankt Petersburg Dworzowy-Bridge 2005 b.jpg|thumb|200 px|right|[[Санкт-Петербург]]ри [[Кермен кĕперĕ]] уйрăлнă самантра]] === Усă курассипе === === Конструкципе === === Уйрăлакан кĕперсем === == Цитатăсем == * [[Консерватизм]] — хăвăн умĕнчи кĕперсене çунтарса яни. (Авторĕ паллă мар) * Хăвăн хыççăн кĕперсене çунтарса на яр. ([[Акăлчансем|Акăлчан]] [[каларăш]]ĕ) * Кĕпер патне пымасăр унăн урлă ан каç. (Акăлчан [[каларăш]]ĕ) * Епле кĕпер тăвăн, çавăн урлă каçăн. ([[Даргинсем|Даргин]] каларăшĕ) * Малта пыракан хыççăн килекеншĕн кĕпер. ([[Грузинсем|Грузин]] каларăшĕ) == Паллă кĕперсем == [[Ӳкерчĕк:GoldenGateBridge.jpg|thumb|200 px|right|«Ылтăн укăлча»]] * [[Амбассадор (кӗпер)|Амбассадор]] * [[Ылтăн Укăлча (кĕпер)|«Ылтăн Укăлча» кĕперĕ]] == [[Катастрофа|Катастрофăсем]] == [[Ӳкерчĕк:Egyptian bridge catastrophy.jpg|thumb|200 px|right|Икĕпат кĕперĕ çинчи катастрофа]] == Кĕперсем ӳнерлĕхре == === Литературăра === * [[Василь Быков]] — «Круглянский мост»<ref>[http://www.lib.ru/PROZA/BYKOW/kruglyan.txt «Круглянский мост» в Библиотеке Максима Мошкова]</ref> * [[Александр Мирер]] — «[[Мост Верразано (роман)|Мост Веррезано]]» * [[Роджер Желязны]] — «Мост из пепла»<ref>[http://www.lib.ru/ZELQZNY/ashbridg.txt «Мост из пепла» в Библиотеке Максима Мошкова]</ref> * [[Торнтон Уайлдер]] — «Мост короля Людовика Святого»<ref>[http://www.lib.ru/INPROZ/UAJLDER/bridge.txt "Мост "]</ref> * [[Гийом Аполлинер]] — «Мост Мирабо»<ref>[http://www.lib.ru/POEZIQ/APOLLINER/apolliner1_3.txt Гийом Аполлинер в Библиотеке Максима Мошкова]</ref> * [[Ричард Бах]] — «Мост через вечность»<ref>[http://www.lib.ru/RBACH/bach04.txt «Мост через вечность» в Библиотеке Максима Мошкова] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101201071919/http://lib.ru/RBACH/bach04.txt |date=2010-12-01 }}</ref> * [[Пьер Буль]] — «Мост через реку Квай»<ref>[http://www.lib.ru/INOFANT/BUL/most_cherez_reku_kwaj.txt «Мост через реку Квай» в Библиотеке Максима Мошкова]</ref> * [[Иэн Бэнкс]] — роман «Мост» * [[Иво Андрич]] — «Мост на Дрине» <ref>[http://bookz.ru/authors/ivo-andri4/most-na-_380.html «Мост на Дрине» в библиотеке bookz.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110907060549/http://bookz.ru/authors/ivo-andri4/most-na-_380.html |date=2011-09-07 }}</ref> * Мост [[Казад-Дум]] в [[Мория|Мории]] в романе [[Толкин, Джон Рональд Руэл|Дж. Р. Р. Толкина]] «[[Властелин колец]]» === Синематографра === * «[[Круглянский мост (фильм)|Круглянский мост]]» ([[СССР]], [[1989]]; режиссёр А. Мороз) — [[Быков Василь Владимирович|Василь Быковăн]] пултаруллă ĕçĕ. * «[[Мосты округа Мэдисон (фильм)|Мэдисон тăрăхĕн кĕперĕсем]]» (АПШ, [[1995]]) * «[[Любовники с нового моста (фильм)|Çĕнĕ кĕпер çинчи савнисем]]» (Франци, [[1991]]) * «[[Люди на мосту (фильм)|Люди на мосту]]» (СССР, 1959; режиссёр [[Александр Зархи]]) * «[[Мост Кассандры (фильм)|Мост Кассандры]]» (США, [[1977]]; режиссёр [[Джордж Пан Косматос]]) * «[[Мост через реку Квай (фильм)|Мост через реку Квай]]» (Аслă Британи, [[1957]]; режиссёр [[Дэвид Лин]]) — [[Пьер Буль|Пьера Буля]] пултаруллă ĕçĕ. * «[[Строится мост (фильм)|Строится мост]]» (СССР, [[1965]]; режиссёр [[Ефремов Олег Николаевич|Олег Ефремов]]) * «[[Девушка на мосту (фильм)|Девушка на мосту]]» (Франци, 1999; режиссёр [[Патрис Леконт]]) === Ӳнер ĕçĕсенче === <center> <gallery> Image:Camille_Corot_-_The_Bridge_at_Mantes.jpg|[[Камиль Коро]] — «Нантри кĕпер», 1906. Image:Joseph Mallord William Turner 065.jpg|[[Уильям Тёрнер]] — «Кивĕ Лондон кĕперĕ». Image:Camille Pissarro - The Pont-Neuf - Google Art Project.jpg|[[Камиль Писсарро]] — «Çĕнĕ кĕпер» Image:James Abbot McNeill Whistler 010.jpg|[[Джеймс Уистлер|Джеймс Макнейл Уистлер]] — «Сăрă тата ылтăн: Вестминстер кĕперĕ». Image:Monet waterloo bridge.jpg|[[Клод Моне]] — «Ватерлоо кĕперĕ». Image:Pont de Maincy, par Paul Cézanne.jpg|[[Поль Сезанн]] — «Вăрман кĕперĕ» («Пĕчĕк кĕпер») Image:Pont-Neuf (1872) - Pierre-Auguste Renoir (National Gallery of Art, Washington D.C.).jpg|[[Пьер Огюст Ренуар]] — «Çĕнĕ кĕпер» </gallery> </center> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Библиографи == * ''Надёжин Б. М.'' Мосты и путепроводы в городах. — М., 1964 * ''Гибшман Е. Е.'' Проектирование деревянных мостов. — М., 1965 * ''Гибшман Е. Е.'' Проектирование металлических мостов. — М., 1969 * ''Евграфов Г. К.'' Богданов Н. Н. Проектирование мостов. — М., 1966 * ''Ефимов П. П.'' Архитектура мостов. — М.: Издательство ФГУП «Информавтодор», 2003 * ''Ильясевич С. А.'' Металлические коробчатые мосты. — М., 1970 * ''Назаренко Б. П.'' Железобетонные мосты, 2 изд. — М., 1970. == Çавăн пекех пăхăр == {{Commons|Bridge|Кĕпер}} * [[Акведук]] * [[Виадук]] * [[Эстакада]] * [[Çул пăрăхĕ]] * [[Пăспа вĕçекен]] * [[Вирендель кашти]] == Каçăсем == * [http://www.bridgeart.ru/ Сайт, посвящённый мостам] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401195523/http://www.bridgeart.ru/ |date=2022-04-01 }} * [http://www.kafmostov.narod.ru/ Официальный сайт кафедры «Мосты» Сибирской Государственной Автомобильно-Дорожной Академии (СибАДИ)] * [https://web.archive.org/web/20050527203418/http://www.cultinfo.ru/fulltext/1/001/008/078/589.htm Статья на сайте cultinfo.ru] * [http://www.usbridge.com/ U.S. Bridge]{{ref-en}} * [http://www.bridgeweb.com/home/index.cfm Bridge design and engineering] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070514195907/http://bridgeweb.com/home/index.cfm |date=2007-05-14 }}{{ref-en}} * [http://www.bridgepros.com/ Engineering, History & Construction of Bridges] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061205023743/http://bridgepros.com/ |date=2006-12-05 }}{{ref-en}} * [http://www.membrana.ru/lenta/?7693 Японские мосты накопят летнее тепло для безопасной зимы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090226233652/http://www.membrana.ru/lenta/?7693 |date=2009-02-26 }} ; Санкт-Петербург * [http://www.most-spb.ru/ Санкт-Петербург кĕперĕсем] * [http://journeyto.spb.ru/ История и фотографии мостов Санкт-Петербурга] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090426051254/http://journeyto.spb.ru/ |date=2009-04-26 }} * [http://www.mr-spb.ru/info/most/ График разводки мостов Санкт-Петербурга]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081216011559/http://www.mr-spb.ru/info/most/ |date=2008-12-16 }} * [http://mostik.info/klassifikaciya.html Классификация мостов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130705202613/http://mostik.info/klassifikaciya.html |date=2013-07-05 }} {{Урам тĕсĕсем}} [[Категори:Кĕперсем|*]] [[new:ज्याभः]] awl4s46ahgohjrkmt0l2wjan88ipt0j 0 20297 874841 822685 2026-06-20T08:31:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874841 wikitext text/x-wiki '''Ю́рий Миха́йлович Лужко́в''' ([[авăн, 21]], [[1936]], [[Мускав]]) — [[раççей]] политика ĕçченĕ, 18 çул хушши (1992 - 2010) [[Мускав мэрĕ]] ĕç вырăнĕнчен («шанăçа çухатнă тесе [[Медведев Дмитрий Анатольевич|Раççей президенчĕ]]») хăтарнă. 9 çул хушши (2001 çултанпа) çаплах «[[Пĕрлĕ Раççей]]» партин аслă канашĕн пĕрлĕ председателĕ пулнă, унтан вăл мэр вырăнĕнчен кăларсан тӳрех тухнă. == Кун-çулĕ == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|colwidth=30em}} == Вуламалли == * 1999 г. Ю. Борцов. «Юрий Лужков». Серия: След в истории, Издательство: Феникс, твёрдый переплёт, 416 с., тираж: 10000 экз., ISBN 5-222-00869-X * 2003 г. Юрий Лужков, М. Щербаченко. «Мэр и о мэре». Антология. Издательство: Олма-Пресс, твёрдый переплёт, 224 с., тираж: 5000 экз., ISBN 5-224-04453-7 * 2005 г. Рой Медведев. «Московская модель Юрия Лужкова». Серия: Диалог. Издательство: Время, твёрдый переплёт, 512 с., тираж: 7000 экз., ISBN 5-9691-0011-0 * 2008 г. Рой Медведев. «Юрий Лужков и Москва». Серия: Диалог. Издательство: Время, твёрдый переплёт, 480 с., тираж: 2000 экз., ISBN 978-5-9691-0344-3 * 2010 г. Борис Немцов, Владимир Милов. «Лужков. Итоги». Серия: Эпоха Лужкова. Издательство: Эксмо, твёрдый переплёт, 224 с., тираж: 20000 экз., ISBN 978-5-699-46277-3 * 2010 г. Михаил Козырев. «Елена Батурина: как жена бывшего мэра Москвы заработала миллиарды». Серия: Эпоха Лужкова, 223 с., ISBN 978-5-699-46253-7 * 2011 г. Владислав Дорофеев, Валерия Башкирова, Александр Соловьев. «13 отставок Лужкова». Серия: Библиотека Коммерсантъ. Издательство: Эксмо, Коммерсантъ. 306 стр., ISBN 978-5-699-46627-6 == Каçăсем == * {{ВТ-ЛП|Лужков, Юрий}} * [http://manor-info.ru/novosti/luzhkov-chinovniki-pospeshili-s-sozdaniem-novoy-moskvi.html Лужков считает проект «Новая Москва» поспешным и необоснованным]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.rian.ru/spravka/20070410/63391547.html Мэр, спортсмен и пчеловод. Биография Юрия Лужкова] * [http://www.nemtsov.ru/?id=705916 Борис Немцов: «Лужков. Итоги»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141129125727/http://www.nemtsov.ru/?id=705916 |date=2014-11-29 }} * [http://www.luzhkov-itogi.ru/doklad/ Борис Немцов: «Лужков. Итоги — 2»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101204073752/http://www.luzhkov-itogi.ru/doklad/ |date=2010-12-04 }} * [http://www.council.gov.ru/staff/members/power38929.html Справка на сайте Совета Федерации]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.interun.ru/f_ukg.html Страница на сайте Международного университета] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100815080940/http://www.interun.ru/f_ukg.html |date=2010-08-15 }} === Статьясем === * [http://newtimes.ru/articles/detail/28421 Первое с момента отставки большое интервью, журнал «The New Times», № 32, 04.10.2010.] * [http://www.svobodanews.ru/content/feature/2157411.html Первый мэр Москвы '''Гавриил Попов''' — о втором мэре Юрии Лужкове. Радио Свобода ''(текст, видео, аудио)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101015220050/http://www.svobodanews.ru/content/feature/2157411.html |date=2010-10-15 }} * [http://www.8tv.ru/?id=12&hotnews=6716 Лужкову в ближайшие годы придется доказывать, что он ничего не украл — Юрий Хардиков, интервью «8 телеканалу», 15.11.2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160308214822/http://8tv.ru/?hotnews=6716&id=12 |date=2016-03-08 }} {{Мускав мэрĕсем}} {{«Тăван Çĕршыв умĕнчи тава тивĕçлĕх» орденĕн тулли кавалерĕсем}} [[Категори:Нон грата пайăр çыннисем]] [[Категори:Ереванăн чыслă гражданĕсен]] [[Категори:Тирасполĕн чыслă гражданĕсем]] [[Категори:Кишинёвăн чыслă гражданĕсем]] [[Категори:Калуга облаçĕн чыслă гражданĕсем]] [[Категори:Пыл-хурт ăстисем]] [[Категори:СССР филателисчĕсем]] [[Категори:Раççей филателисчĕсем]] [[Категори:Данакер орденĕн кавалерĕсем]] [[Категори:ССКП пайташĕсем]] [[Категори:Раççей Федерацин Федераци Канашĕн пайташĕсем (1996—2000)]] [[Категори:Раççей ăслайçисем]] [[Категори:Юрий Лужков]] [[Категори:Пайăр çынсем:Мускав]] i0zgngeqpfi7poicsfbgxg1laji2rwi 0 21766 874813 836331 2026-06-19T20:01:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874813 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Крешшĕнсем (пĕлтерĕшсем)}} {{Халăх | ячĕ = Крешшĕнсем | тăван ячĕ = '''Кряшенсем'''<br />Керәшеннәр | ӳкерчĕк = <div> [[File:Георгий Ибушев.jpg|80px]] [[File:Тимофеев_Василий_Тимофеевич_(1836_-_1895).jpg|80px]]<br /> <small>[[Гаврилов Петр Михайлович|Пётр Гаврилов]]{{•}}[[Ибушев Георгий Мефодиевич|Георгий Ибушев]]{{•}}[[Тимофеев Василий Тимофеевич|Василий Тимофеев]]</small> [[File:Яков Емельянов.jpg|80px]] [[File:Vmvasilievbass.jpg|80px]] <br /> <small> [[Емельянов Яков Емельянович|Яков Емельянов]]{{•}}[[Антонов Алексей Иннокентьевич|Алексей Антонов]]{{•}}[[Васильев Владимир Михайлович|Владимир Васильев]] </div> | анлăшĕ = | алпусни = | йышĕ = 34822 çын (2010 çулхи çыравра хăйсене крешшен нацине кăтартнисем)<ref>[http://www.perepis-2010.ru/results_of_the_census/tab5.xls ВПН-2010]</ref> | вырнаçăвĕ = {{Ялавлани|Раççей}} 34822 çын (2010 çул)<ref name="ЭтноЯз.2010"/>, 45422 çын, нагайбаксемпе пĕрле. ** {{Ялавлани|Тутарстан}}: 29962 çын (2010 çул)<ref name="ЭтноЯз.2010">[http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/results2.html Всероссийская перепись населения 2010 года. Официальные итоги с расширенными перечнями по национальному составу населения и по регионам.]: [http://www.gks.ru/free_doc/new_site/perepis2010/croc/Documents/Materials/doklad2.rar см.]</ref> ** {{Ялавлани|Пушкăртстан}}: 3801 çын (2010 çул)<ref name="ЭтноЯз.2010"/> ** {{Ялавлани|Удмурт Республики}}: 482 çын (2010 çул)<ref name="ЭтноЯз.2010"/> {{Ялавлани|Казахстан}} 20 913 çын (2009 çул)<ref>[http://www.stat.kz/p_perepis/Documents/010411_%D0%BD%D0%B0%D1%86%20%D1%81%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%B2%20%D1%80%D1%83%D1%81.doc Итоги национальной переписи населения 2009 года. Национальный состав, вероисповедание и владения языками в Республике Казахстан]</ref> | çухалнă = | архкультура = | чĕлхе = [[тутар чĕлхи]], [[вырăс чĕлхи]] | расă = | тĕн = [[Православи]] | тăванла = | кĕрет = [[тутарсем]] | унăн шутĕнче = [[нагайбаксем]]<ref>[http://www.nagaybak.ru/region/history/nagaibaki-kto-oni/ Нагайбаки - кто они?] // Администрация Нагайбакского муниципального района</ref> | пулса тухни = }} '''Крешшĕнсем''' ({{lang-tt|керәшеннәр, керәшен татарлары}}, {{lang-ru|кряшены}}) — Атăлпа Урал хушшинчи [[тутарсем|тутарсен]] йышĕнчи тĕнпе, çавна май йăла-йĕркепе те, уйрăлса тăракан этноконфесси ушкăнĕ, [[православи]]е тытса пыраççĕ, ытларах [[Тутарстан]]ра, кăштах [[Удмурти Республики]]нче, [[Пушкăрт Республики]]нче тата [[Челепи облаçĕ]]нче пысăк ушкăнсемпе пурăнаççĕ. Асăрхаттару: анлăрах пĕлтерĕшпе [[чăваш чĕлхи]]нче ''крешшĕн'' тесе [[тĕн]]е кĕнĕ хуть те мĕнле [[çын]]сене те калаççĕ. Нагайбаксем те хăйсене крешшĕнсем теççĕ<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=5W1x9Fbvyuk Кто же вы, нагайбаки?]</ref>. == Крешшĕнсем епле пулса кайни == [[Ӳкерчĕк:Kazan Tikhvinskaya Church 08-2016.jpg|thumb|Турă амăшĕн турăш чиркĕвĕ — Хусанти кряшенсен чиркĕвĕ]] [[Ӳкерчĕк:Tihvin church kazan.jpg|thumb|Турă амăшĕн Тихвин турăш чиркĕвĕ, XIX ĕмĕр.]] == Йышĕ тата вырнаçни == [[2002]] çулхи [[Раççей]]ри [[Пĕтĕм Раççейри 2002 çулхи халăх çыравĕпе|халăх çыравĕпе]] 24668 кряшен шутланнă. Вĕсенчен чылайрахăшĕ (18760 çын) [[Тутарстан]]ра пурăннă. Кряшенсем çаплах нумай йышпа Пушкăрт Республикинче (4510 çын) тата Удмурт Республикинче (650 çын) вырнаçнă. {| cellpadding="4" align="" style="margin: 1em 1em 1em 1em; background: #f0f0f0; border: 1px #aaa solid; font-size: 90%; " | {| class=wide |+''Тапăл 1. Тутарстанри кряшен халăх йышĕ, Пĕтĕм Раççейри 2002 çулхи халăх çыравĕпе'' ! Хула/район !! Йышĕ, çын !! Хула/район халăх йышĕн пайĕ, % |- | [[Хусан]] çумĕнчи ялсемпе || 2123 || 0,2 |- | [[Азнакай]] || 4 || 0,0 |- | [[Элмет]] çумĕнчи ялсемпе || 185 || 0,1 |- |[[Павлă]] || 1 || 0,0 |- | [[Пĕкĕлме]] || 8 || 0,0 |- | [[Пăва]] || 3 || 0,0 |- | [[Алапӳ]] || 1197 || 1,7 |- |г. [[Зай]] çумĕнчи ялсем || 91 || 0,2 |- | [[Ешĕл Улăх]] || 26 || 0,0 |- | [[Лениногорск]] || 2 || 0,0 |- | [[Чаллă]] çумĕнчи ялсемпе || 3439 || 0,8 |- | [[Нижнекамск]] || 3277 || 1,5 |- | [[Нурлат]] || — || - |- | [[Чистай]] || 258 || 0,4 |- |Агрыз районĕ || 8 || 0,0 |- |Азнакай районĕ || 1 || 0,0 |- |Аксу районĕ || — || - |- |Актанăш районĕ || — || - |- |Алекееевский район || 47 || 0,2 |- |Алькеевский районĕ || — || - |- |Элмет районĕ || 523 || 1,4 |- |Апаст районĕ|| — | - |- |Арча районĕ || 7 || 0,0 |- |Атна районĕ || 6 || 0,0 |- |Павлă районĕ || — || - |- |Балтасинский район || 161 || 0,5 |- |Пĕкĕлме районĕ|| — || - |- |Пăва районĕ || — || - |- |Верхнеуслонекий район || 16 || 0,1 |- |Высокогорский район || 17 || 0,0 |- |Çĕпрел районĕ || — || - |- |Алапӳ районĕ || 262 || 2,4 |- |Зай районĕ || 86 || 0,5 |- |Ешĕл Улăх районĕ || 43 || 0,1 |- |Кайпăч районĕ || 5 || 0,0 |- |Кама-Устье районĕ || 2 || 0,0 |- |Кукмăр районĕ || 1087 || 2,0 |- |Лайăш районĕ || 21 || 0,1 |- |Лениногорск районĕ || 111 || 0,5 |- |Маматăш районĕ || 1891 || 3,9 |- |Менделеев районĕ || 652 || 2,1 |- |Мензели районĕ || 56 || 0,2 |- |Муслюм районĕ || 3 || 0,0 |- |Анат Кама районĕ || 954 || 2,5 |- |Çĕнĕ Шĕшме районĕ || 6 || 0,0 |- |Нурлат районĕ || 69 || 0,2 |- |Пестречинский район || 283 || 1,0 |- |Рыбно-Слободский район || 113 || 0,4 |- |Сабин районĕ || 26 || 0,1 |- |Сарман районĕ || 343 || 0,9 |- |Сăпас районĕ || 1 || 0,0 |- |Теччĕ районĕ || — || - |- |Тукай районĕ || 658 || 2,2 |- |Тюлячинский район || 15 || 0,1 |- |Çарăмсан районĕ || — || - |- |Чистай районĕ || 151 || 0,7 |- |Ютазинский район || 12 || 0,1 |} |} == Кряшенсен антропологи тĕсĕсем == == Чĕлхе тата алфавит == Чĕлхепе кряшенсене тăватă ушкăна уйăраççĕ: # Анат Камаçум кряшен пуплевĕ; # хусан лешьен кряшен пуплевĕ; # чистай кряшен пуплевĕ; # молькей кряшен пуплевĕ. == Пичетпе литература == === Хаçатсем === * «Сугыш хабарляре» (''Военные известия''; [[1915]]—[[1917]]. Редактор — П. П. Глезденев) * «Дус» (''Друг''; нарăс, [[1916]]—[[1918]]. Редактор — С. М. Матвеев) * «Кряшен газеты» (''Кряшенская газета''; кăрлач, [[1917]] — утă, [[1918]]. Редактор — Н. Н. Егоров) * «Алга таба» (''Вперёд''; кăрлач—ака, [[1919]]. Редактор — М. И. Зубков) * «Кызыл алям» (''Хĕрлĕ ялав''; юпа, [[1919]] — кăрлач, [[1921]]) * «Киняш» (''Совет''; авăн, [[1922]] — раштав, [[1929]])<ref>1924 çулхи нарăс-ака тапхăрĕнче «Киняш» вырăнне пĕр ятлă журналăн виççĕ номерĕ тухнă.</ref>. * «Керэшен сузе» (''Слово кряшен''; нарăс, 1993—2002)<ref>https://web.archive.org/web/20121101171914/http://www.kazan.eparhia.ru/temples/kazan/tihvinskajazercov/</ref><ref>http://www.anco-rt.ru/index.php?i=4&k=120 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070904102119/http://www.anco-rt.ru/index.php?i=4&k=120 |date=2007-09-04 }}</ref> * «Туганайлар» (''Родные мои'';[[2002]]-па)<ref>http://www.kryashen.ru/rus.php?nrus=2&id=62 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070724044556/http://www.kryashen.ru/rus.php?nrus=2&id=62 |date=2007-07-24 }}</ref> * [[Кряшенские известия]] [[2009]]-па)<ref>http://kryashen-info.ru/ru/newspaper/82{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Журналсем === * «Иген игуче» («Хлебороб») (çĕртме-утă 1918). * «Белемнек» («Знание») (авăн, 1921 — кăрлач, 1922). *«Туганайлар» («Братья»). === Илемлĕ литература === [[XIX ĕмĕр]]ти чи паллă сăвăçĕ — [[Емельянов Яков Емельянович|Яков Емельянов]], халăхра ăна «Якку юрăç» тенĕ. Сăвă хайлама вăл Хусанти тĕп кряшен-тутар шкулĕнче вĕреннĕ чухнех пуçланă. Поэт икĕ сăвă пуххине хатĕрленĕ, вĕсене «Стихи на крещёно-татарском языке. Дьякон Я. Емельянов стихлары» ятпа [[1879]] çулта пичетленĕ. Çаплах [[Григорьев-Саврушевский Давид|Давид Григорьев (Саврушевский)]], [[Аппакова Дарджия Сейфулловна|Дарҗия Аппакова]], Н. Филиппов, А. Григорьев, В. Чернов, [[Гаврила Беляев]] çыравçăсем пулнă. == Культура == Этнографсем палăртнипе, чĕлхе тата этеплĕх йалипе пиллек этнографи ушкăна уйăраççĕ: * хусан-тутар, * алапӳ, * молькей, * чистай * [[нухайбаксем]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Çавăн пекех == * [[Нагайбаксем]] — крешшĕн православи этнос ушкăнĕ * [[Хусан тата Тутарстан епархийĕ]] — Вырăс Православи Чиркĕвĕн Мускав Патриархин Хусан епархийĕ * [[Удмурт çырулăхĕ]] (Николай Ильменскин) == Каçăсем == * [http://www.missiakryashen.ru/ Кряшенсен чун-чĕм миссийĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414055355/http://www.kryashen.ru/ |date=2009-04-14 }} * [http://kryashen-info.ru/ru/ Раççей кряшенĕсен сайчĕ]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.kryashen.ru Кряшен халăхĕн этно-этеплĕх проекчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414055355/http://www.kryashen.ru/ |date=2009-04-14 }} * [http://religion.ng.ru/printed/pravoslav/2001-11-14/4_kryashen.html Кряшенсем: правасăрлăхран хăйсен палăртăвĕ патне] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120206013656/http://religion.ng.ru/printed/pravoslav/2001-11-14/4_kryashen.html |date=2012-02-06 }} * [http://rusk.ru/st.php?idar=8540 Кряшенсен этно-этеплĕ уйрăмлăхĕ] * [http://luiza-m.narod.ru/smi/tarih/33-molkeev.htm Народная одежда молькеевских кряшен] * [http://www.newyork.ru/common/arc/story.php?id_cat=2814&id=278586 Тутарстанăн православи йăлинчи кряшенсем хăйсен правине хĕстернипе хумханаççĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304091835/http://www.newyork.ru/common/arc/story.php?id_cat=2814&id=278586 |date=2016-03-04 }} * [http://www.religare.ru/print27050.htm Кряшен ыйтăвĕ Тутарстанра: кун-çулĕ тата хальхи пурнăç, 2006] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190531074719/http://www.religare.ru/print27050.htm |date=2019-05-31 }} * [http://www.regnum.ru/news/1248213.html Раççей кряшенĕсен пĕрлешĕвĕ: "Тутар халăхĕ - искусствăллă туса хунă этнос"] [[Категори:Тутарстан халăхĕсем]] [[Категори:Тутарсем]] [[Категори:Тĕрĕксем-христиансем]] [[Категори:Крешшĕнсем]] 97vtdc787ee2b570ele3sf20hr4dt5y 0 22706 874810 874335 2026-06-19T19:38:59Z Shonagon 14340 /* Ӳкĕмĕ */ 874810 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Byzantine Constantinople.png|thumb|300px|Кустантин висанти тапхăрĕнче<ref>[http://www.unc.edu/awmc/downloads/connorConstLblMed.jpg Тĕплĕ карттă] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070311012145/http://www.unc.edu/awmc/downloads/connorConstLblMed.jpg |date=2007-03-11 }}</ref>]] '''Констаантинополь''', е, «уйрăм пăнчăра»<ref>[http://chuvash.org/lib/haylav/pay/2412.1.html#sakay3 Юхма Мишши, «Атăл шывĕ юха тăрать»]</ref>, '''Кустантин'''<ref>Епле вуласси ăнланмалла мар.</ref> ({{lang-el|Κωνσταντινούπολις}}, ''Константину́полис'', е {{lang-el2|ἡ Πόλις}} — «Хула»; {{lang-la|Constantinopolis}}, {{lang-ota|قسطنطينيه}}, ''К̣уст̣ант̣ӣниййе'', {{lang-tr|Konstantinopolis}}) — [[330]]—[[395]] çулсенче [[Рим империйĕ|Рим империн]], [[395]]—[[1204]] çулсенче [[Висанти империйĕ|Висанти, е Хĕвелтухăç Рим империн]], [[1261]]—[[1453]] çулсенче [[Латин империйĕ|Латин империн]], [[1453]]—[[1922]] çулсенче [[Осман империйĕ|Осман империн]] тĕп хули. Европăпа Азин чиккинчи, [[Ылтăн Мăйрака (Истампул)|Ылтăн Мăйракапа]] [[Мрамор тинĕсĕ]] хушшинчи стратегиллĕ кĕпер патĕнчи Висанти Кустантинĕ христиансен империн тĕп хули — Авалхи Римпа Авалхи Грецин тĕпкĕчĕ. Вăтам ĕмĕрсенче Кустантин Европăн чи пысăк та чи пуян хули, «Хуласен Патши» (''Vasileuousa Polis'') шутланнă. Кустантин [[Кустантин патриархачĕ]]н астулĕ пулнă, халĕ те пулать, православии чиркĕвĕсем хушшинче «чи хисепли» шутланать. Хула ячĕсем — [[Висанти]] ({{lang-el|Βυζάντιον}}), Çĕнĕ Рим ({{lang-el|Νέα Ῥώμη}}, {{lang-la|Nova Roma}}) (патриархăн титулĕ шутне кĕрет), Константинополь, Царьград (славянсен) тата Истампул. «Константинополь» ячĕ хальхи грек чĕлхинче сыхланса юлнă, «Цариград» — кăнтăр славянсен чĕлхисенче. Официаллă [[Истампул]] ята [[1930]] çулта [[Ататюрк Мустафа Кемаль|Ататюрк]] реформисене ирттернĕ тапхăрта куçарнă. == Кун-çулĕ == === Аслă Кустантин (306—337) === [[Ӳкерчĕк:Meister der Predigten des Mönchs Johannes Kokkinobaphos 002.jpg|180px|thumb|left|Таса Апостолсен чиркĕвĕ]] [[Ӳкерчĕк:Constantine_I_Hagia_Sophia.jpg|180px|thumb|Аслă Кустантин Хулана Христоса парнелет (мозаика)]] [[324]] çулта, хăйсем хушшинчи вăрçăсенче çĕнтерсен, [[Рим императорĕсем|Роман империн императорĕ]] [[Аслă Кустантин]] пирĕн эрăччен VII ĕмĕртенпе грек колонийĕ пулнă [[Висанти]] хулинче питĕ калăпăшлă çурт-йĕр тума тытăнать — [[Ахмеди лапамĕ#Ипподром|ипподрома]] тепĕр хутчен хăпартать, çĕнĕ керменсем çĕкленеççĕ, мăнă [[Апостолсен чиркĕвĕ|Апостолсен чиркĕвне]], [[Хула хӳмисем (Кустантин)|карман хӳмисене]] тăваççĕ, империн мĕнпур кĕтесĕнчен ӳнер ĕçесене тиесе килеççĕ. Хулари халăх йышĕ европа тата ази провинцисенчен куçса килнĕ çынсен шучĕпе темиçе хутчен ӳсет. [[330]] çулхи [[çу, 11|çăвăн 11-мĕшĕнче]] [[Аслă Кустантин|Константин]] официаллă [[Рим империйĕ|Рим империн]] тĕп хулине [[Босфор]] çинчи хулана куçарать те ăна '''Çĕнĕ Рим''' е '''Кустантин'''ят парать. Малашне хула питĕ хăвăрт ӳсет, аталанать те тепĕр çур ĕмĕртен, [[Феодосий I Аслă|Феодосий]] император чухне, çĕнĕрен [[Хула хӳмисем (Кустантин)|хула хӳмисене]] хăпартаççĕ. Паянкуна та упранса юлнă çĕнĕ хӳмесем çичĕ сăрта — Римри чухлех — картланă. [[Аслă I Феодосий|Феодосий]] [[395]] çулта вилсен, [[Рим империйĕ]] тĕплĕнех [[Анăç Рим империйĕ|Анăç Рим империпе]] [[Висанти империйĕ|Тухăç Рим империне]] пайланать. Анăç Рим империйĕ аркансан (476) Тухăç империне малашне те анăç терминологипе [[Висанти империйĕ]] е ахаллех Висанти, унта пурăнакансене — ромейсем тенĕ. === Юстиниан хули (527—565) === [[Юстиниан I|Юстиниан]] император тапхăрĕнче ([[527]]—[[565]] çулсем) Кустантин хули «ылтăн ĕмĕре» кĕрет. Тепĕр пиллĕк çултан, [[532]] çулта хулара пысăк [[Ника (пăлхав)|«Ника» пăлхавĕ]] хыпса тухать — хулана самаях арканать, [[Софи соборĕ (Кустантин)|Таса Софи соборĕ]] çулăмра пĕтет. Пăлхава хаяррăн путарсан [[Аслă Юстиниан|Юстиниан]], чи паллă архитекторсене чĕнсе çĕнĕрен тĕп хулана туса лартать. Çĕнĕ çуртсене, храмсене тата керменсен, тĕп урамсене колоннадăсемпе капăрлатаççĕ. Уйрăмах [[Софи соборĕ (Кустантин)|Таса Софи соборне]] тăрăшса хăпартаççĕ, вăл христиансен тĕнчинче чи пысăк храм пулса тăрать, пин çул ытла — [[Рим]]ра [[Таса Петĕр соборĕ|Таса Петĕр соборне]] тăвичченех селĕмми шутланать. Хула хăвăрт ӳссе ун чухнехи тĕнчере малтан ĕçлĕх центрĕ, каярах чи пысăк хулине çитет. Ăна ахаль «Хула» теме тытăнаççĕ. Пĕрремĕш хут «{{unicode|İstanbul}}» ({{ПТФА|isˈtanbul}} — иста́нбул, вырăнти пуплевпе {{ПТФА|ɯsˈtambul}} — ыста́мбул) турккă топонимĕ [[Арап чĕлхи|арап]], кайран [[X ĕмĕр]]ти тĕрĕк çăлкуçĕсенчи {{lang-el|εἰς τὴν Πόλιν}}, «ис тин пόлин» — «хулана» е «хула патне» пĕлтерет — вăл Константинополь грек ятне кăштах палăртать темелле. === Хупăрлавсем, ӳкни (565—856) === [[Ӳкерчĕк:Walls of Constantinople.JPG|180px|thumb|left|Кустантин хӳмисем]] [[Лев III Исавр|Лев Исавр]] император [[717]]—[[741]]çулсене тăрăмра чухне [[IX ĕмĕр]]ĕн варрине çити пынă [[Турăшпа кĕрешни|турăшпа кĕрешесси]] тапранать, нумай фрескăпа [[мозаика|мозаикăна]] пĕтернĕ. [[666]]—[[950]] çулсен тапхăрĕнче хулана темиçе хутчен те арапсем тата руссем хупăрлаççĕ. == Македонисемпе Комнинсем чухнехи çĕкленĕвĕ == [[Комнинсем|Комнинсен]] ăрăвĕн ([[1081]]—[[1185]]) тапхăрĕнче Кустантин каллех юлашки хут — Юстиниан тата Македон ăрăвĕн тапхăрĕнчи пекех мар — паллах, чĕрĕлет. Хула центрĕ анăçалла, хула хӳмисем патнелле, хальхи [[Фатих]] тата [[Зейрек]] районĕсене, куçать. Çĕнĕ чиркӳсене тата çĕнĕ император керменне ([[Влахернский дворец]]) хăпартаççĕ. XI тата XII çĕрçуллăхсенче генуйсемпе венецисем суту-илӳ гегемонине илеççĕ те [[Галата|Галатăра]] вырнаçаççĕ. == Ӳкĕмĕ == [[Ӳкерчĕк:Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204) - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures INV 3821 ; LP 4674 - après restauration 2026.jpg|thumb|left|200px|Хĕрес хӳтĕлевçисем Кустантинра. [[Эжен Делакруа]] ӳкерчĕкĕ.]] {{main|Тăваттăмĕш хĕрес харçи|Кустантин ӳкĕмĕ}} [[1204]] çулхи [[ака, 13|акан 13-мĕшĕнче]] Кустантина [[Тăваттăмĕш хĕрес харçи]]не хутшăннă рыцăрьсем ярса илеççĕ, вĕсем ăна çунтарса яраççĕ те пĕтĕмпех тустараççĕ. Хула хĕрес хӳтĕлевçисен [[Латин империйĕ|Латин империн]] тĕп хули пулса тăрать, кунта вара экономикăра венецисем ертсе пыма тытăнаççĕ. [[1261]] çулхи ута уйăхĕнче висантисем, генуйсен пулăшăвĕпе, хулана каялла тавăраççĕ те влаçа [[Палеологсем|Палеологсен]] висанти ăрăвне параççĕ. [[XIV ĕмĕр]]ĕн варрине çитиччен Кустантин суту-илӳн пысăк центрĕ шутланнă, анчах та вăхăт иртнĕçем пушăланса пырать, хулари паллă вырăнсене [[Галата#Генуй тапхăрĕ|венецисемпе генуйсем]] çĕнтерсе илеççĕ. XIV ĕмĕрĕн вĕçĕнчен пусласа Кустантина темиçе хутчен те осман турккисем туртса илесшĕн тапăçнă. [[Мехмед II|Вăрçакан Мехмед]] султан [[1452]] çулта [[Румелихисар|Румель карманне]] туса лартсан хулан шăпи тухать: [[1453]] çулхи [[çу, 29|çăвăн 29-мĕшĕнче]] чылай хушă хупăрланă хыççăн [[Кустантин ӳкĕмĕ|хула хапхине уçать]]<ref>[https://web.archive.org/web/20090728084600/http://www.expert.ru/printissues/expert/2009/29/vspyska_plamya_uzhasnuy_zvuk?esr=2]. [[Мехмед II|Мехмеда Вăрçаканăн]] ун чухне çав самантри тĕнчере чи хăватлă хĕçпăшал — 1452 çулта венгр хĕçпăшалçи [[Урбан (инженер)|Урбан]] туса панă «[[Базилика (тупă)|Базилики]]» [[бомбарда|бомбардисем]] пулнă. Урбанăн «[[Базилика (тупă)|Базилика]]» бомбардин кĕпçин тăршшĕ 8 — 12 метр, калибрĕ 73 — 90 сантиметр пулнă, 500 килограм йывăрăш йĕтресене пенĕ.</ref>. Кустантин тепĕр вăйлă патшалăхăн — [[Осман империйĕ|Осман империн]] — тĕп хули пулса тăрать. == Этеплĕх == === Архитектура === {{Анлă курăм|Philipp Ferdinand von Gudenus Panorama of Constantinople.jpg|2556px|Кустантин анлă курăмĕ, [[Швеци|швед]] элчĕлĕхĕн çурчĕ çинчен ӳкернĕ ([[1840]]).}} == Ӳкерчĕк пухăмĕ == <center> <gallery> Ӳкерчĕк:Schedel konstantinopel.jpg Ӳкерчĕк:Constantinople mediaeval map.jpg Ӳкерчĕк:Theodosius colum, Istanbul.jpg Ӳкерчĕк:Istanbull - palasset - 13.jpg Ӳкерчĕк:Hagia_Sophia_Imperial_Gate_mosaic_2.jpg Ӳкерчĕк:Comnenus_mosaics_Hagia_Sophia.jpg Ӳкерчĕк:Hagia Eirene inside.jpg Ӳкерчĕк:Pilgrims in Constantinople BnF Fr2810 fol144.jpg Ӳкерчĕк:Constantinopolis coin.jpg Ӳкерчĕк:Hagia Eirene.jpg </gallery> </center> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://byzantion.ru/basileuosa/basileuosa.html Кустантин — Империн тĕп хули]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}} {{stub}} {{Полхар православи чиркĕвĕн епархисем}} {{Гардарики}} {{Навигаци |Викивулавăш=Висанти историйĕ (Дука)|Кустантина хупăрласа илни |Викиампар=Constantinople|Кустантин }} [[Категори:Истампул|*]] [[Категори:Христиансен таса хулисем]] [[Категори:Кустантин]] [[Категори:Висанти империйĕ|*]] [[Категори:Европа историйĕ]] [[Категори:Çывăх Тухăç историйĕ]] ew840trsijawqknri9paks2qrxhfy9y 0 23055 874833 872059 2026-06-20T04:10:27Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874833 wikitext text/x-wiki {{Халăх |ячĕ = крым тутарĕсем, крымсем <br /> qırımtatarlar, qırımlar <br />къырымтатарлар, къырымлар |ӳкерчĕк = [[Ӳкерчĕк:IGasprinskiy.jpg|70px]][[Ӳкерчĕк:Noman Chelebicihan.jpg|60px]] |алпусни = [[Гаспринский Исмаил|И. Гаспринский]] • [[Челебиджихан Номан|Н. Челебиджихан]] |тăван ячĕ = qırımtatarlar, qırımlar |йышĕ = 500&nbsp;000 - 2&nbsp;000&nbsp;000<ref>500 пине яыхăн малтанхи СССР республикисенче, Румынире тата Болгарире, темиçе çĕр пин Турцире. Турцире наци шучĕпе статистикăна пичетлемеççĕ, çавна пула тĕп-тĕрĕс хыпар çук.</ref> |вырнаçăвĕ = {{ялавлани|Раççей}}:<br /> 250 000 * {{ялавлани|Крым}}:<br /> 243&nbsp;433 (2001 г.)<ref name="perepisU">{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.ukrcensus.gov.ua/rus/results/nationality_population/ |title=Всеукраїнський перепис населення 2001. Русская версия. Результаты. Национальность и родной язык|lang=|publisher=|}}</ref> * {{ялавлани|Краснодар Ен}}:<br /> 2&nbsp;609 (2002 ç.) <ref name="perepis">{{cite web|author=|datepublished=|url=http://www.perepis2002.ru/content.html?id=11&docid=10715289081463|title=Пĕтĕм Раççейри 2002 çулхи халăх çыравĕ|lang=|publisher=|accessdate=2009-12-24}}</ref> <br /> * {{ялавлани|Мускав}}:<br /> &nbsp;224 (2002 ç.) <ref name="perepis" /> * {{ялавлани|Кабарда-Балкари}}:<br /> &nbsp;112 (2002 г.) <ref name="perepis" /> {{ялавлани|Ӳспекстан}}:<br /> от 10 046 (2000 çулхи çырав)<ref>[http://www.library.cjes.ru/online/?a=con&b_id=416&c_id=4480 Этноатлас Узбекистана]</ref> <br /> и 90&nbsp;000 (оценка, 2000 г.) <ref name="krod.narod.ru">[http://krod.narod.ru/oboz10.htm О миграционном потенциале крымских татар из Узбекистана и др. к 2000 г.]</ref> <br />до 150&nbsp;000 чел.<ref>1989 ç. Халăх çыравĕпе Ӳспекстанра 188 772 крым тутарĕ пурăннă.([http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=4]) Кун чухне, СССР аркансан пĕр енчен, Ӳспекстанри крым тутарĕсен пĕр пайĕ тăван çĕршывне [[Крым]]а таврăннине, тепĕр енчен — Ӳспекстанри чылай крым тутарĕ хăйне çыравра «тутар» тесе палăртать. Хаклавсемпе, 2000-мĕш çулсенче Ӳспекстанра 150 пине майлă крым тутарĕ пурăннă. чел.([http://www.russiafederation.ru/ethnography/information/327.html]). 1989 ç. Ӳспекстанра тутарсен йышĕ 467 829 çын ([http://demoscope.ru/weekly/ssp/sng_nac_89.php?reg=4]) тата 2000 çулта 324 100 яхăн çын шутланнă; тутарсем крым тутарĕсемпе пĕрле 1989 ç. Ӳспекстанра 656 601 çын, 2000 ç. — 334 126 çын пурăннă. Крым тутарĕсем çак шутран хăш пайĕ пулать чăннипе (!), тĕп тĕрĕсси паллă мар. Официаллă 2000 ç. Ӳспекстанра 10 046 крым тутарĕ пулнă ([http://www.library.cjes.ru/online/?a=con&b_id=416&c_id=4480])</ref> <br /> {{Турци ялавĕ}} [[Турци]]:<br /> 50 000 пуçласа 5 000 000 çити<br /> {{ялавлани|Румыни}}: <br /> 24&nbsp;137 (2002 ç. çырав)<ref>[http://www.recensamant.ro/datepr/tbl4.html Румынири 2002 ç. Халăх çыравĕпе наци йышĕ]</ref> <br /> {{ялавлани|Украина}}:<br /> 4&nbsp;760 (2001 çулхи çырав)<ref name="perepisU" /> <br /> {{Болгари ялавĕ}} [[Болгари]]:<br /> 1&nbsp;803 (2001 ç. çырав)<ref>[http://www.nsi.bg/Census_e/Census_e.htm Болгарири 2001 ç. халăх çыравĕ]</ref> <br /> |тĕн = [[Ислам]] |чĕлхе = [[Крым тутар чĕлхи|крым тутар]], [[вырăс чĕлхи|вырăс]], [[Турккă чĕлхи|турккă]] |тăванла = [[кумыксем]], [[карачайсем]], [[балкарсем]], [[турккăсем]], [[гагаузсем]], [[туркменсем]], [[азербайджансем]] }} [[Ӳкерчĕк:Flag of the Crimean Tatar people.svg|thumb|254px|[[Крым тутарĕсен ялавĕ]]]] '''Кры́м тутарĕсем''' ({{lang-crh|qırımtatarlar, къырымтатарлар}}, ед. ч. {{lang-crh2|qırımtatar, къырымтатар}}) е '''кры́мсем'''<ref name="Тĕрĕк халăхĕсем">Тюркские народы Крыма. Караимы. Крымские татары. Крымчаки. Отв. ред. С. Я. Козлов, Л. В. Чижова. Мускав, Наука, 2003.</ref><ref name="Озенбашлы">Озенбашлы Энвер Мемет-оглу. Крымцы. Сборник работ по истории, этнографии и языку крымских татар. Акмесджит, Доля, 1997.</ref><ref name="Очерки">Очерки истории и культуры крымских татар. Под. ред. Э. Чубарова. Симферополь, Крымучпедгиз, 2005.</ref> ({{lang-crh|qırımlar, къырымлар}}, пĕр. х. {{lang-crh2|qırım, къырым}}) — историлле [[Крым]]ра чăмăртаннă халăх. [[Алтай чĕлхисем|Алтай çемьинчи]] [[тĕрĕк чĕлхисем|тĕрĕк ушкăнĕнчи]] [[крым тутар чĕлхи]]пе пуплеççĕ. Крым тутарĕсен чылайрахăшĕ — [[ханафит мазхабĕ|ханафит]] [[мазхаб]]ĕ йышĕнчи [[ислам|мусульман]]-[[суннит]]сем. == Вырнаçни == Чылайрахăшĕ [[Крым]]ра (260 пине яхăн) тата континентри [[Раççей]] çумĕнчи районсенче (4 пин, ытларах [[Краснодар Ен]]ĕнче), çаплах [[Турци]]ре, [[Румыни]]ре (24 пин), [[Ӳспекстан]]ра (90 пин<ref name="krod.narod.ru"/>, хаклавсемпе, 10 пинрен 150 пине çити), [[Украина]]ре, [[Болгари]]ре (3 пин) пурăнать. Крым тутарĕсен вырăнти организацисем хыпарланипе, Турцири крым тутарĕсен диаспори çĕршер пин çына çитет, анчах та йышĕ пирки официаллă çирĕплетӳ çук, мĕншĕн тесен Турцире çĕр-шыври нацисен йышĕ пирки пĕлтермеççĕ. == Кун-çулĕ == === Этногенез === === Крым ханлăхĕ === [[Ӳкерчĕк:Экспозиция Бахчисарайского дворцово-паркового комплекса.jpg|thumb|right|300px|Крым тутарĕсен XVI—XVII ĕмĕрсенчи кăралĕ]] Крым халăхĕ тĕплĕнех [[Крым Ханлăхĕ]] тапхăрĕнче чăмăртаннă. Крым тутарĕсен патшалăхĕ — [[Крым Ханлăхĕ]] — [[1441]] - [[1783]] çулсенче тытăнса тăнă. Хăйсен кун-çулĕн чылайрахăш пайĕнче вăл [[Осман империйĕ|Осман империне]] пăхăнса тăнă, унăн тăмарĕ шутланнă. Крыма ертсе пыракансем [[Герайсем|Герай]] (Гирейсен) ăрачĕ пулнă, ăна пуçарса яраканĕ — пĕрремĕш хан [[Хаджи I Герай]]. [[Крым Ханлăхĕ]] тапхăрĕнче крым тутарĕсен культури, ӳнерĕ тата литератури мăнаçлăха çитет. Крым тутарĕсен çак чухнехи поэзин классикĕ — [[Ашик Умер]]. Çавăн пекех [[Махмуд Кырымлы]] тата хан [[Газы II Герай|Газы II Герай Бора]] сăвăçа асăнмалла. Çав вăхăтри паллă архитектура палăкĕ — [[Бахчисарайри хан керменĕ]]. === Раççей империнче === Раççей администрацийĕ хĕстернипе, крым тутар çĕр ĕçтешĕсен харпăрлăхне патшалăха туртса илнипе крым тутарĕсем нумаййăн [[Осман империйĕ|Осман империне]] эмиграциленĕ. 1790-мĕш тата 1850-мĕш çулсенче эмиграцин иккĕ хумĕ çапнă крым тутарĕсене. XIX ĕмĕрĕн вĕçĕнчи тĕпчевçĕсем — Ф. Лашковпа К. Герман — çырнипе, Крым Ханлăхĕн çурутрав пайĕнче 1770-мĕш çулсен тĕлне 500 пине яхăн çын пурăннă, вĕсенчен 92 % крым тутарĕсем пулнă. Раççейри пĕрремĕш 1793 çулхи халăх çыравĕпе Крымра 127,8 пин çын пурăннă, çав шутра 87,8 % крым тутарĕ. Çакăн пек, 10 çул раççей влаçĕ тытăнса тăрсан Крымра пурăнан халăхăн 3/4 пайĕ çурутравран тухса кайнă. 1850-мĕш çулсенче 300 пине яхăн крым тутарĕ Крыма пăрахса кайнă.<ref>Я. Е. Водарский, О. И. Елисеева, В. М. Кабузан, Население Крыма в конце XVIII — конце XX веков. (Численность, размещение, этнический состав) Москва, 2003.</ref> Çавсен нĕселĕсем ĕнтĕ [[Турци]]ри, [[Болгари]]ри тата [[Румыни]]ри крым тутарĕсен диаспорине кĕреççĕ. Вара Крымăн çеçенхир енĕнче ял хуçалăхĕ пĕтсе ларнă. Çавăн чухнех [[Крым]]а крым тутарĕсен чылайрахăш элити пăрахса каять. Çакăнпа пĕрлех метрополии территоринчен Раççей правительстви йыхравланипе куçса килнисем [[Крым]]а колонилеме тытăнаççĕ. Раççей аннексийĕччен [[Крым]]ра пурăннă 1 мильон крым тутарĕ халăхĕн йышĕнчен [[XIX ĕмĕр]]ĕн вĕçнелле 200 пинрен сахалтарах юлнă, которые составляли около четверти всего крымского населения. 1917 çул тĕлне мĕнпур эмигрант йышĕ 1,8 млн çынна çитнĕ. === Граждан вăрçи тата Крым АССР === [[Ӳкерчĕк:Noman Chelebicihan.jpg|thumb|150px|[[Челебиджихан, Номан|Номан Челебиджихан]]]] === Крым нимĕç оккупацинче === [[1941]] çулхи чӳкĕн варринчен пуçласа [[1944]] çулхи [[çу, 12|çăвăн 12-мĕшĕччен]] [[Крым]]а нимĕç çарĕсем ярса илнĕ. == Тĕн == [[Ӳкерчĕк:Mufti Dzhami Theodosia Mosque.jpg|thumb|right|200px|[[Феодоси]]ри [[Муфти-Джами мечетĕ]]]] == Крым тутарĕсен литератури == {{Main| Крым тутарĕсен литератури}} XX ĕмĕрти паллă крым тутарĕсен паллă çыравçисем: * [[Гирайбай Амди|Амди Гирайбай]] * [[Чобан-заде Бекир|Бекир Чобан-заде]] * [[Шемьи-заде Эшреф|Эшреф Шемьи-заде]] * [[Дагджи Дженгиз|Дженгиз Дагджи]] * [[Селим Шакир|Шакир Селим]] * [[Амит Эмиль|Эмиль Амит]] * [[Алядин Шамиль|Шамиль Алядин]] * [[Умеров Эрвин Османович|Эрвин Умеров]] == Субэтноссем == == Апат-çимĕçĕ == {{Main|Крым тутар апат-çимĕçĕ}} Йăла ĕçми — [[Буза (ĕçме)|буза]]. == Çав. пекех == {{commonscat|Crimean Tatars}} * [[Крым тутарĕсен гимнĕ]] * [[Крым тутарĕсен этеплĕхĕ]] ** Фильм «[[Испытание любви]]» * [[Крым ханлăхĕ]] * [[Крым тутар халăхĕн меджлисĕ]] * [[Милли Фирка]] — Крым тутарĕсен наци партийĕ. == Вуламалли == * [https://web.archive.org/web/20040610164304/http://tavrika.by.ru/books/vozgrin_ists/html/index.htm Валерий Возгрин «Исторические судьбы крымских татар»] * «Крымскотатарская энциклопедия», пуçтараканĕ Рефик Музафаров, Симферополь 1993-95. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * [http://crimea-culture.info Крым тутарĕсен этеплĕх сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170922013017/http://crimea-culture.info/ |date=2017-09-22 }} * [http://medeniye.org/ru/ Alem-i Medeniye — сайт, посвящённый крымскотатарской культуре] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110314203317/http://medeniye.org/ru |date=2011-03-14 }} * [http://qmusic.at.ua/ Крымскотатарская музыка] * [http://www.kirimtatar.com/ Крым тата крым тутарĕсем.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160506122839/http://www.kirimtatar.com/ |date=2016-05-06 }} * [http://www.larichesse.com/ Крым тутарĕсен виртуаллă кун-çул музейĕ Ларишес.] * [http://kitaphane.crimea.ua/ Республиканская Крымскотатарская библиотека им. И. Гаспринского] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090830061148/http://kitaphane.crimea.ua/ |date=2009-08-30 }} * [http://www.crimeancraft.com Декоративно-прикладное искусство крымских татар] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210117095504/http://www.crimeancraft.com/ |date=2021-01-17 }} * [http://medeniye.org/ru/node/474 Каталог ссылок на крымскотатарские ресурсы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120326203602/http://medeniye.org/ru/node/474 |date=2012-03-26 }} * [http://www.crimean.org/ Сайт крымской молодёжи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080512223341/http://www.crimean.org/ |date=2008-05-12 }} * [http://www.qirimtatar.org/ Крым тутар порталĕ QIRIMTATAR.org] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201212010228/http://www.qirimtatar.org/ |date=2020-12-12 }} * [http://www.kmc.org.ua Крым тутар çамрăкĕсен центрĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160306204108/http://www.kmc.org.ua/ |date=2016-03-06 }} * [http://www.bizimqirim.org/ «Бизим Къырым» (Пирĕн Крым) этем пĕрлĕх йĕркелĕвĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080601200753/http://www.bizimqirim.org/ |date=2008-06-01 }} * [https://web.archive.org/web/20120209182108/http://turkolog.narod.ru/info/crt.htm Библиотека публикаций о крымских татарах] (79 статья) * [http://www.vatankirim.net/ Турцири крым тутарĕсен диаспори порталĕ] * [http://www.iccrimea.org/scholarly/mhall.html Русский язык крымских татар как отражение национальной идентичности] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210323215518/http://www.iccrimea.org/scholarly/mhall.html |date=2021-03-23 }} {{ref-en}} * [http://kimmeria.com/kimmeria/legends/legends01.htm Крым тутарĕсен юмахĕ-халапĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100715230959/http://kimmeria.com/kimmeria/legends/legends01.htm |date=2010-07-15 }} * [http://luiza-m.narod.ru/smi/tarih/31-qrimtat-vved.htm Рославцева Л. И. Одежда крымских татар.] * [http://www.nicolshow.ru/articles/41-svadba-krymskix-tatar.html «Свадеба крымских татар» советы от ведущего Владимира Никольского.] * [http://nevesta-kazan.narod.ru/text/tatar-qrim.htm Крым тутарĕсен туй йăли.] {{Тĕрĕк халăхĕсем}} {{Крым халăхĕсем}} {{UNPO}} [[Категори:Крым тутарĕсем]] [[Категори:Тĕрĕк халăхĕсем]] [[Категори:Украина халăхĕсем]] [[Категори:Крым халăхĕсем]] q1yxb0ctuuuu88c75iu0u6p5jeleqhn 0 23431 874844 840890 2026-06-20T10:08:06Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874844 wikitext text/x-wiki [[File:Mike Arrington, founder of TechCrunch.jpg|thumb|right|200px|Майкл Аррингтон]] '''Майкл Аррингтон''' ({{lang-en|J. Michael Arrington}}) — «[[TechCrunch]]» блог никĕслевçи тата пĕр авторĕ. «[[Wired]]» тата «[[Forbes (журнал)|Forbes]]» журналсем Аррингтона Тетелри чи ятлă-сумлă çынсенчен пĕри тенĕ.<ref>[https://web.archive.org/web/20120621093048/http://www.forbes.com/2007/01/23/web-celeb-25-tech-media_cx_de_06webceleb_0123top_slides_11.html Forbes' 25 Web Celebrities] {{ref-en}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20121126014705/http://www.wired.com/techbiz/people/magazine/15-07/ff_arrington Wired 4th Most Powerful Blogger] {{ref-en}}</ref> [[2008]] çулта Аррингтон «[[Time (журнал)|Time]]» журнал мĕнпур тĕнчери чи сумлă çынсенчен пĕри пулса тăрать.<ref>[http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1733748_1733758_1735848,00.html Michael Arrington - The 2008 TIME 100] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130822203821/http://www.time.com/time/specials/2007/article/0,28804,1733748_1733758_1735848,00.html |date=2013-08-22 }} {{ref-en}}</ref> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://ufollow.com/authors/michael.arrington/ Index of Michael Arrington's writings on uFollow] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110511121942/http://www.ufollow.com/authors/michael.arrington/ |date=2011-05-11 }} {{ref-en}} * [http://www.personratings.com/name/Michael/Arrington/88/ PersonRatings Profile]{{Ĕçлемен каçă|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{ref-en}} * [http://online.wsj.com/public/article/SB116244521605611149-xEEW_Dh1mMLLs0dtYRdw492SQYE_20061109.html "TechCrunch Site Makes Arrington A Power Broker"], ''Wall Street Journal'', 2006-11-03 {{ref-en}} * [http://eliasbizannes.com/blog/2008/12/the-makings-of-a-media-mogul-michael-arrington-of-techcrunch/ "The makings of a media mogul: Michael Arrington"], ''Elias Bizannes's blog'', 2008-12-26 {{ref-en}} {{stub}} [[Категори:Çынсем:Тетел]] [[Категори:Пушăн 13-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1970 çулта çуралнисем]] 697gst3qm9ank3wct4d5bqv3mar6y3d 0 24054 874828 873849 2026-06-20T02:42:13Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874828 wikitext text/x-wiki {{Хаçат | ят = [[File:Комсомольская правда логотип.png]] | ӳкерчĕк = [[File:kpravda.jpg|200 px]] | алпусни = Хаçат хуплашки | тĕс = [[Таблоид]] <ref name="NYT">[http://www.nytimes.com/2008/07/27/world/europe/27tabloids.html?_r=1/ Raucous Russian Tabloids Thrive — NYTimes.com]</ref> | формат = А3 | никĕсленĕ = [[пуш, 13]], [[1925]] | пичетлеме чарăнни = | хакĕ = Сĕннĕ хакĕ: кашни кунхин — 9 тенкĕ, «хулăммин» — 14 тенкĕ | харпăрçăсем = Холдинг "Медиа-партнер" | кăларакан = [[Комсомольская правда (кăларăм çурчĕ)|ХАП ИÇ «Комсомольская правда»]] | редактор = | тĕп редактор = [[Сунгоркин Владимир|Владимир Сунгоркин]] | штат = | политика енчен = | тираж = Кашни кунхи кăларăм — 0,7 млн экз., «хулăмми» — 3,0 млн экз. | тĕп оффис = Мускав, Старый Петровско-Разумовский проезд, ç.1/23, п. 1. | ISSN = 0233-433X | веб-сайт = http://www.kp.ru/ '''Чыславсем:''' {{Ленин орденĕ|тĕс=МИХ}} {{Октябрь Революци орденĕ|тĕс=МИХ}} {{Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин I степеньлĕ орденĕ|тĕс=МИХ}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ|тĕс=МИХ}} {{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ|тĕс=МИХ}} }} '''«Комсомо́льская пра́вда»''' — кашни кунхи хаçат-[[таблоид]]<ref name="NYT" />, 1925 çулхи [[пуш, 13]] никĕсленĕ. [[Комсомольская правда (кăларăм çурчĕ)|«Комсомольская правда» кăларăм çурчĕ]] пичетлесе кăларать. Вулакансен шучĕпе Раççейре пĕрремĕш вырăна йышăнать (35 млн тираж, 2008 çул). == Истори == == Хаçатăн тĕп редакторĕсем == Хаçатăн тĕп редакторĕсем пулнă:<ref>[http://www.pseudology.org/Mironenko/KP.htm Фатех Вергасов. Комсомольская правда<!-- Заголовок добавлен ботом -->]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * 1997—2022 — [[Сунгоркин Владимир Николаевич]] * 1995—1997 — [[Симонов Владимир Петрович]] * 1988—1995 — [[Фронин Владислав Александрович]].<ref>[http://www.mediaatlas.ru/whoiswho/?a=view&id=1972 Атлас медиаменеджеров. Фронин Владислав Александрович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111002134559/http://www.mediaatlas.ru/whoiswho/?a=view&id=1972 |date=2011-10-02 }}</ref> * 1981—1988 — [[Селезнев Геннадий Николаевич]] * 1978—1980 — [[Ганичев Валерий Николаевич]] * 1973—1978 — [[Корнешов Лев Константинович]]<ref>http://www.pseudology.org/Mironenko/Korneshov_LK.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071019210407/http://www.pseudology.org/Mironenko/Korneshov_LK.htm |date=2007-10-19 }}</ref> * 1965—1973 — [[Панкин Борис Дмитриевич]] * 1959—1965 — [[Воронов Юрий Петрович]] * 1957—1959 — [[Аджубей Алексей Иванович]] * 1950—1957 — [[Горюнов Дмитрий Петрович]] (1917 çур.) * 1941—1948 — [[Бурков Борис Сергеевич]] * 1937—1938 — [[Михайлов Николай Александрович]] * 1932—1937 — [[Бубекин Владимир Михайлович]] (1904-[[1937]]. Персе пăрахнă)<ref>[http://www.pseudology.org/information/BubekinVM.htm Pseudology.org<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100620033029/http://www.pseudology.org/information/BubekinVM.htm |date=2010-06-20 }}</ref> * 1925—1928 — [[Тарас Костров]] ([[Мартыновский Александр Сергеевич]]) == Харпăрçă == [[МИХ]] пĕлтернипе, 2007 çултанпа хаçатăн харпăрçи Григорий Березкин усламçă, «ЕСН» группа директорĕсен канашĕн председателĕ, ăна вăл «Проф медиа» компанирен туяннă. «Ашет Филипаки Шкулев» КÇ директорĕсен канашĕн председалĕ Виктор Шкулев каланипе, 1990 çултанпа ĕçлекен «ЕСН» [[Раççей чукун çулĕсем|РАЭ РЧÇ]] компанине тата унăн президенчĕпе — Владимир Якунинпа çывăх. [[Forbes (журнал)|Forbes]] журнал хаклавĕпе Григорий Березкинăн пурлăхĕ $830 млн<ref>[http://www.kommersant.ru/doc.aspx?DocsID=735796 Ъ-Газета — Григорий Березкин связал себя с «Комсомолкой»]</ref> <ref>[https://web.archive.org/web/20101202013311/http://izvestia.ru/media/article3100340/ Известия. Ру: «Комсомольская правда» поменяет владельца]</ref> «ЕСН» ушкăнĕн «Комсомольская правда» кăларакан çуртăн 60 процент акцийĕ + 1 акци<ref>[http://www.newsland.ru/News/Detail/id/423827/cat/86/ Дерипаска поделился кадрами с Григорием Березкиным — новость дня в рубрике Экономика и бизнес — Newsland.ru]</ref> == Чыславсем == * [[Ленин орденĕ]] ([[çу, 23]] [[1930]]) — ''социаллă ĕç-пуçĕн хастарлăхне ӳстернĕшĕн тата пиллĕк çул тултарнипе''. * [[Октябрь Революци орденĕ]] ([[1975]]) * [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин орденĕ|Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин I степеньлĕ орденĕ]] ([[1945]]) * [[Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ]] ([[1950]]) * [[Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ]] ([[раштав, 6]] [[1957]]) — ''хаçатăн 10-пиннĕмĕш номерĕ тухнипе'' == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Çавăн пекех пăхăр == * [[Радио Комсомольская правда|Радио «Комсомольская правда»]] * «[[Комсомольская правда Молдовăра]]» * [[Комсомольская правда утравĕсем]] * [[Комсомольская правда Беларуçре]] * [[«Комсомольская правда» Украинăра]] == Каçăсем == * [http://www.kp.ru/ Хаçатăн официаллă сайчĕ] * [http://www.daily-press.ru/archives/category/komsomolskaya-pravda/ Комсомольская правда: кăларăмсен архивĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090129103601/http://daily-press.ru/archives/category/komsomolskaya-pravda |date=2009-01-29 }} * [http://kp.ru/daily/23658/49918/ «Комсомолкăри» вут-çулăм] * [http://irk.kp.ru/ Комсомольская правда Иркутскра] {{press-stub}} {{РФ пресси}} [[Категори:Раççейри хаçатсем]] [[Категори:ССРП-чи хаçатсем]] [[Категори:Ленин орденĕпе чысланă йĕркелӳсем]] [[Категори:Октябрь Революци орденĕпе чысланă йĕркелӳсем]] [[Категори:Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕпе чысланă йĕркелӳсем]] [[Категори:Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи орденĕпе чысланă йĕркелӳсем]] [[Категори:Комсомольская правда]] 9v46yasimwblv89dprwtlfko41kw8hg 0 24820 874805 715946 2026-06-19T14:34:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874805 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{Хими элеменчĕ| Кăмрăк/ Carboneum (С)|6| [[Ӳкерчĕк:C,6.jpg|150px]] <br /> хура (графит), е витĕр курăнакан (кевер чул)|12,011| 91|1085,7 (11,25)|[He] 2s² 2p²|77|16 (+4e) 260 (-4e)|2,55||-4, -2, 2, 4|2,25 (графит)|8,54 (графит)<ref name="ХЭ">{{кĕнеке |автор = Редкол.:Кнунянц И. Л. (гл. ред.) |часть = |пуçелĕк = Химическая энциклопедия: в 5 т |оригинал = |ссылка = |ответственный = |издание = |место = Москва |издательство = Советская энциклопедия |год = 1988 |том = 1 |страницы = 607 |страниц = 623 |серия = |isbn = |тираж = 100 000 }}</ref>|1,59|3 820||5 100|Теплота испарения|5,3|гексагоналлă (графит), кубла (кĕвер чул)|на|a=2,46;c=6,71 (графит); а=3,567 (кĕвер чул)|2,73 (графит)|1860 (кĕвер чул)}} {| style="text-align: left; background-color: green; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>C</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>6</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''12,011''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''[[He] 2s² 2p² ''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Кăмрăк'''</big> |} '''Кăмрăк''' — [[Элементсен периодикăллă системи|периодикăллă системăри]] 6 [[атом номерĕ|атом номерлĕ]] [[Хими элеменчĕсем|хими элеменчĕ]], '''C''' ({{lang-la|Carboneum}}) символпа палăртаççĕ. [[Ӳкерчĕк:Element 6.webm|мини|Кăмрăкамăш atom]] Кăмрăк çинче метал пулмасан та ток çӳреть. == Истори == [[Йывăç кăмрăкĕ]] мĕн авалтанах [[металл|металсем]] шăратма усă курнă. Кăмрăкăн аллотропи модификацисем: [[кĕвер чул|кĕвер чулпа]] [[графит]] çынсене тахçанах паллă. Кăмрăк ахаль япала пулнине [[Лавуазье Антуан|А. Лавуазье]] [[1780]]-мĕш çулсен вĕçĕнче кăтартнă. === Ячĕ === Çĕршывсен хушши ячĕ {{lang-la|carbō}} «чул кăмрăкĕ» сăмахпа çыхăннă. == Физика пахалăхесем == Кăмрăк нумай аллотропи модификацисенче тĕл пулать, вĕсен физика пахалăхĕсем вăйлă улшăнса тăраççĕ. == Кăмрăкăн [[Аллотропи]] модификацийĕсем == [[Ӳкерчĕк:Carbon basic phase diagram.png|thumb|300px|Кăмрăк фаза диаграмми (diamond — [[кĕвер чул]], graphite — [[графит]], liquid — [[шĕвек]], vapor — [[газ]])]] [[Ӳкерчĕк:Eight Allotropes of Carbon.svg|thumb|300px|Кăмрăк модификацисен схеми<br />'''a''': [[кĕвер чул]], '''b''': [[графит]], '''c''': [[лонсдейлит]]<br />'''d''': [[Фуллеренсем|фуллерен]] — букибол C₆₀, '''e''': фуллерен C₅₄₀, '''f''': фуллерен C₇₀<br />'''g''': аморфла кăмрăк, '''h''': кăмрăк нанопăрăхĕсем]] {{main|кăмрăк аллоторпийĕ}} * [[графит]] * [[кĕвер чул]] * [[карбин]] * [[лонсдейлит]] * [[фуллерен]] * кăмрăк нанопăрăхĕсем * [[графен]] * аморфла кăмрăк *: [[йывăç кăмрăкĕ]] *: [[Техника кăмрăкĕ|техуглерод]] *: [[хăрăм]] ==Изотопӗсем== {{main|Кăмрăк изотопĕсем}} == Вуламалли == {{commons|Carbon}} # Химия гиперкоординированного углерода, пер с англ., М., 1990. # Kirk — Othmer encyclopedia, 3 ed., vol.4, N.-Y., 1978, p.556-709. # [http://www.pxty.ru/f/tov/htum/content.html Химия природных энергоносителей и углеродных материалов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050920195150/http://www.pxty.ru/f/tov/htum/content.html |date=2005-09-20 }} Т. В. Бухаркина, Н. Г. Дигуров # В.І. Саранчук, В.&nbsp;В.&nbsp;Ошовський, Г.&nbsp;О.&nbsp;Власов. Хімія і фізика горючих копалин .&nbsp;— Донецьк: [[Східний видавничий дім]], 2003. ?204 с. # Сладков А. М., Кудрявцев Ю. П. Алмаз, графит, карбин — аллотропные формы углерода // Природа. 1969.№ 5. С.37-44. == Каçăсем == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/C/key.html Кăмрăк Webelements сайтра] * [http://n-t.ru/ri/ps/pb006.htm Кăмрăк хими элеменчĕсен вулавăшĕнче] * [http://uglerod.info/ Кăмрăк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110121234836/http://uglerod.info/ |date=2011-01-21 }} * [https://web.archive.org/web/20120119082321/http://www.lgz.ru/archives/html_arch/lg042003/Tetrad/art11_1.htm Алексей Сладков кăмрăкĕ] — карбин уçни * [http://www.ozon.ru/context/detail/id/2128006/ Сладков А. М. Карбин — третья аллотропная форма углерода: Монография (под ред. Бубнов Ю. Н.)] == Асăрхатарусем == {{асăрхавсем}} {{stub}} [[Категори:Металмаррисем]] 4wpxip218rbq18e5ofc7k7dsqk28zo9 0 25657 874832 786113 2026-06-20T04:06:31Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874832 wikitext text/x-wiki {{Кинематографист | Ят = Лев Борисович Круглый | Тăван ят = | Фото = Лев Круглый.jpg | Анлăшĕ = 250px | Алпусни = | Çуралнă чухнехи ят = | Çуралнă вăхăт = [[1931]], [[нарăс, 24]] | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Мускав|Мускавра}} | Вилнĕ вăхăт = [[2010]], [[чӳк, 17]] | Вилнĕ вырăн = {{ВВ|Гаренн-Коломб|Гаренн-Коломбра}}, [[Франци]] | Гражданлăх = {{Flagicon|USSR}} <br /> {{Flagicon|France}} | Професси = [[Актёр]] | Хастар çулсем = | Тĕлĕ = | Парнесем = | imdb_id = 0472622 | Сайт = }} '''Лев Борисович Круглый''' ([[нарăс, 24]] [[1931]] — [[чӳк, 17]] [[2010]]) — театрпа кинора ĕçленĕ [[СССР|совет]] [[актёр]]ĕ . == Кун-çулĕ == Метротăвакан тата мусăк ĕçченĕн ([[Гольденвейзер Александр Борисович|А. Б. Гольденвейзер]] патĕнче вĕреннĕскер) çемьинче çуралнă. Унăн ĕлĕххи тăванĕсем [[Кейӳ]]ре пурăннă, хăш тăванĕ [[Холокост]]ра пĕтнĕ<ref name=autogenerated2>[http://www.novayagazeta.ru/data/2008/color04/18.html Новая Газета | Цветной выпуск от 01.02.2008 №04 | Лев Круглый, коллега Папы Римского<!-- Заголовок добавлен ботом -->] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080906092431/http://www.novayagazeta.ru/data/2008/color04/18.html |date=2008-09-06 }}</ref>. [[1953]] çулта [[М.С. Щепкин ячĕллĕ театр училищи]]не вĕренме кĕрет, Вера Николаевна Пашенная патĕнче пĕлӳ илет. Сцена çине пĕрремĕш хут студент чухнех Малый театрĕнче «Иван Грозный» спектаклĕнче тухать. 1953—1956 çç. — Хабаровск Енĕн драма театрĕн актёрĕ<ref>[http://www.eg.ru/daily/cadr/22711/ «Экспресс-газета»]</ref>. Хабаровскран Мускава таврăнсан «[[Современник]] сценинче вылять. 1964 çулта хăшпĕр актерсемпе пĕрле, [[Эфрос Анатолий Васильевич|Анатолий Эфрос]] режиссёр хыççăн, малтан [[Ленин комсомолĕ ячĕллĕ театр]] (халĕ — Ленком), 1967 ç. — [[Театр на Малой Бронной]] куçать. 1965 çулта Алексей Арбузовăн «Мой бедный Марат» пьесипе лартнă паллă «Марат, Лика и Леонидик» спектакль тухать: ''Леонидика'' Лев Круглый, ''Ликăна'' — [[Ольга Яковлева]], ''Марата'' — Александр Збруев вылять; Эфрос хатĕрленĕ «[[Три сестры]]» ''Тузенбаха'' пысăк ăнăçу тивет. Кинора унăн дебючĕ 1959 çулта, [[Калик Михаил Наумович|Михаил Калик]] режиссерăн «Колыбельной» фильмĕнче çуралать. Актёрăн фильмографинче «713-й просит посадку», «Впереди крутой поворот», «Живые и мёртвые», «Шумный день», «Подарок черного колдуна» тата урăххисем те. [[1979]] çулта Наталья Энке актриса арăмĕпе тата Никита ывăлĕпе пĕрле тăван çĕр-шывран тухса каять. Венăра, [[Мюнхен]]ре (в Мюнхенре виçĕ çул хушши [[«Ирĕклĕх» радио]] диктор вырăнĕнче ĕçленĕ) пурăннă. Францире çемьипех [[Медон]]ра, [[Парис]] çумĕнче, пурăнма вырнаçать. Спектакльсем лартса вĕсенчех хăйсем те вылянă. Икĕ актёр театрĕ 25 çул ĕçлет. Мĕнпур Америкăпа Европăна çитсе хăйсен пултарулăхне кăтартнă. Раççее Лев Круглый Наталья Энке арăмĕпе икĕ хутчен килсе курнă: пĕрремĕш хут РФ Культура министерстви чĕнĕвĕпе Мускавпа Петербурга [[1993]] çулта («Бедные люди», «Кроткая» и «Женитьба» спектакльсем), иккĕмĕш — [[2003]] çулта («В карете прошлого» спектакльпе). Эмиграцире тĕне кĕрет те [[Экуменизм|экуменист]] йăлине тытса пырать<ref name=autogenerated2 />. 2005 çулта раççей культура ĕçченĕсемпе пĕрле Михаил Ходорковские политикăшăн тĕрмене лартнă тенĕ çыру çине алă пусать. [[2010]] çулхи [[чӳк, 17|чӳкĕн 17-мĕшĕнче]], вырăнти вăхăтпа кăнтăрлахи пĕр сехет тĕлнелле, Парис тулашĕнчи Гаренн-Коломб хулин «Лембер» клиникинче куçне ĕмĕрлĕхех хупать <ref>[http://www.russian.rfi.fr/kultura/20101117-skonchalsya-akter-lev-kruglyi Скончался актер Лев Круглый | RFI<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. === Килйыш === Арăмĕ — актриса Наталья Энке. Ывăлĕ — Никита Львович Круглый-Энке, к/м «Ливень» фильмра (1977, [[Одесса киностудийĕ]]) тĕп роле вылянă<ref>[http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/c/sov/242235/works/ Никита Круглый-Энке - фильмография - юные советские актеры - Кино-Театр.РУ<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. == Сценографи == === Совет Пĕрлешĕвĕнче === ==== Хабаровскри драма театрĕ ==== ==== [[«Современник» театр]] ==== ==== [[Мускаври Ленин комсомолĕ ячĕллĕ театр]] ==== * [[1965]] — «Мой бедный Марат» [[Арбузов Алексей Николаевич|А. Н. Арбузовăн]] ==== [[Кĕçĕн Бронная çинчи театр]] ==== * [[1967]] — «Три сестры» А. П. Чеховăн === Францире === ==== Бретон культура центрĕ ==== * «Кроткая» (Ф. М. Достоевскипе) * «Граф Нулин» ==== Медонри Сен-Жорж центрĕ ==== * «Женитьба» == Фильмографи == === Совет Пĕрлешĕвĕнче === * [[1959]] — [[Колыбельная (фильм)|Колыбельная]] — ''шофёр Лёвка'' * [[1960]] — [[Шумный день (фильм)|Шумный день]] — ''Геннадий Лапшин'' * [[1960]] — [[Впереди крутой поворот (фильм)|Впереди крутой поворот]] — ''Андрей, автобаза водителĕ'' * [[1961]] — [[Будни и праздники (фильм)|Будни и праздники]] — ''Лёха'' * [[1961]] — [[Две жизни (фильм, 1961)|Две жизни]] — ''журналист'' * [[1961]] — [[Человек идёт за солнцем]] — ''грузовик водителĕ'' * [[1962]] — [[713-й просит посадку]] — ''Иржи'' * [[1963]] — [[При исполнении служебных обязанностей (фильм)|При исполнении служебных обязанностей]] — ''Павел Богачёв'' * [[1963]] — [[Живые и мёртвые (фильм)|Живые и мёртвые]] — ''Комаров'' * [[1965]] — [[Мимо окон идут поезда (фильм)|Мимо окон идут поезда]] — ''Фёдор Фёдорович Гусев'' * [[1967]] — [[Таинственная стена]] — ''Егор Ломов'' * [[1968]] — [[В день свадьбы (фильм)|В день свадьбы]] — ''Василий'' * [[1968]] — [[Житие и вознесение Юрася Братчика (фильм)|Житие и вознесение Юрася Братчика]] — ''Резчик'' * [[1968]] — [[Любить (фильм, 1968)|Любить]] — ''москвич'' * [[1969]] — [[В тринадцатом часу ночи (фильм)|В тринадцатом часу ночи]] * [[1969]] — [[Последние каникулы (фильм)|Последние каникулы]] — ''Иван Давыдов'' * [[1971]] — [[Собака Баскервилей (фильм, 1971)|Собака Баскервилей]] (ТВ) — ''Уотсон'' * [[1971 çул кинора|1971]] — [[Мой бедный Марат|Марат, Лика и Леонидик (фильм, 1971)]] * [[1972]] — [[Четвёртый (фильм)|Четвёртый]] («Мосфильм», режиссёр [[Столпер Александр Борисович|А. Столпер]]) — ''Тэдди Франк'' * [[1973 çул кинора|1973]] — [[Всего несколько слов в честь господина де Мольера (фильм)|Всего несколько слов в честь господина де Мольера]] — ''Шарль Варле де Лагранж, «Регист» витлевлĕ актёр'' * [[1976]] — [[…И другие официальные лица]] — ''Чернецов'' * [[1976]] — [[Семейная мелодрама (фильм)|Семейная мелодрама]] — ''Павел Барабанов'' * [[1978]] — [[Хура тухатмăш парни]] — ''Чёрный колдун'' === Францире === * [[1980]] — [[Какое облегчение]]<ref name=autogenerated1>[http://www.amic.ru/news/136710/ Скончался актер театра и кино Лев Круглый :: ИА АМИТЕЛ<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref> * [[1985]] — [[Светлое будущее]]<ref name=autogenerated1 /> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20101124113443/http://izvestia.ru/culture/article3148567/ Русский человек во Франции], «[[Известия]]» {{actor-stub}} [[Категори:ССРП актёрĕсем]] [[Категори:Франци актёрĕсем]] [[Категори:М. Щепкин ячĕллĕ театр училищинче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Пайăр çынсем:Современник театр]] qhhmowp9yrgpcvca7xyln9oquzjd99u 0 27884 874804 715924 2026-06-19T14:13:27Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874804 wikitext text/x-wiki {{Урăх пĕлтерĕшсем|Тулă (пĕлтерĕшсем)}} {{Шывай кимми |Ячĕ = К-114 «Тулă» |Капăрлату = RIAN archive 895550 Drills for nuclear submarine crews at training center in Murmansk Region.jpg |Алпусни =К-114 «Тулă» Гаджиево тинеç-вăрçă бази патĕнче |Тăван ячĕ = К-114 «Тула» |Тĕс = [[РПКСН]] |Проект = [[667БДРМ «Дельфин» проекчĕн шывай киммисем|667БДРМ «Дельфин»]] |КБ = |Тĕп конструктор = |NATO = |Ялав = {{RUS}} |Порт = [[Гаджиево (тинĕç-вăрçă бази)|Гаджиево]] |Антарнă = [[кăрлач, 22]] [[1987]] |Кăларнă = |Статус = Çурçĕр Флочĕн шутĕнче |Шыв кăларăшĕ = 11,740 т |Птĕм шыв кăларăшĕ = 18,200 т |Тăршшĕ = 167,4 м |Анлăшĕ = 11,7 м |Çӳллĕшĕ = |Анса ларни = 8,8 м |Артиллери = |Торпедăсем = 4 карап сăмсинчи 533 калибрлă аппарат<br /> Çапăçу комплекчĕ (торпеда): 12<br />, 24 мина, торпедăсем вырăнне. |Ракетăсем = 16 ПУ [[БРПЛ]] [[Синева (ракета комплексĕ)|Р-29 РМУ2 «Синева»]] |ПВО = ПУ ПЗРК 9К310 «Игла-1»/9К38 «Игла» |Авиаци = |Хакĕ = |commons = |Хăват хатĕрĕ = |Автономлăх = 80 … 90 талăк |Шывай хăвăртлăхĕ = 14 çыхă |Шывçи хăвăртлăхĕ = 24 çыхă |Ĕçлĕ тарăнăш = 320 … 400 м |Чи пысăк тарăнăш = 550 … 650 м |Экипаж = 135 … 140 çын }} '''К-114 «Тула»''' — [[Подводные лодки проекта 667БДРМ «Дельфин»|667БДРМ «Дельфин»]] ([[:en:Delta class submarine|Delta-IV]] в терминологии [[Организация Североатлантического договора|НАТО]]) проекчĕпе тунă [[Ракетăллă стратеги тĕллĕ шывай крейсерĕ|ракетăллă стратеги тĕллĕ шывай атом крейсерĕ]], атомлă [[шывай кимми]]сен иккĕмĕш ăрăвĕ йышне кĕрет. Командир: пĕрремĕш рангри капитан А.А. Храмов К-114 шывай крейсерне [[1987]] çулта [[Северодвинск]] хуличе, [[ФГУП]] «[[Çурçĕрти машина тăвакан предприяти|Севмашпредприятинче]]» тунă, савутри номерĕ 382. К-114 [[1984]] - [[1992]] çулсенче туса кăларнă çак тĕслĕ 7 шывай крейсерĕ йышĕнче тăваттăмĕш пулать. 1987 - 1998 çулсенче «Тулă» 7 çапăçу хĕсметне тухнă, çав шутра 5 ăстрăм Арктикăри çӳллĕ анлăхлă районĕсенче, 17 çапăçу дежурствинче тăнă, 12 ăстрăм шыв айĕнчен ракетăпа пенĕ. Хăй куçăмĕпе 134856 миль, вĕсенчен 77245 шыв айĕпе, пынă. == Кун-çулĕ == [[1984]] çулхи [[нарăс, 22|нарăсăн 22-мĕшĕнче]] карапа стапельсенче шывай ракета крейсерĕ тĕспе тума тытăннă. [[1985]] çулхи [[кăрлач, 12|кăрлачăн 12-мĕшĕнче]] ТÇФ карапĕсен ят-йышне çырса хунă. Спуск на воду состоялся Шыва [[1987]] çулхи [[кăрлач, 22|кăрлачăн 22-мĕшĕнче]] антарнă. [[Пуш, 28|Пушăн 28-мĕшĕнче]] йĕтре реакторĕсене чĕртнĕ, çĕртме-чӳк уйăхĕсенче карап шварт, куçăм тата патшалăх тĕрĕслевĕсене ирттернĕ, [[Юпа, 30|Юпан 30-мĕшĕнче]] илĕм акчĕ çине алă пуснă. [[1987]] çулхи [[чӳк, 5|чӳкĕн 5-мĕшĕнче]] К-114 çинче мăнаçлăн ялава çĕкленĕ те карап [[Çурçĕр флочĕ|Çурçĕр флотне]] кĕнĕ. Çак кун карапăн уявĕ шутланать. [[1995]] çулхи [[ака, 18|акан 18-мĕшĕнче]] [[Тулă облаçĕ]]н администраципе шефлă çыхăнусене тăвас килĕшĕве алă пуснă, çав çулăн [[ака, 21|акан 21-мĕшĕнче]] кимĕне «Тулă» ята тивĕçтернĕ. === Модернизаци === {{çаплах|Р-29РМУ2}} [[2000]] çулхи çĕртме уйăхĕнче «Тулă» [[Северодвинск]] хулинчи [[Звёздочка (ФГУП)|«Звёздочка»]] савута юсава тата модернизацие пынă. [[2004]] çулхи çу уйăхĕнче эллингран кăларса шыва антарнă. Ремонта [[2006]] çулхи кăрлач уйăхĕнче вĕçленĕ. Юсаса çĕнетсе, савутра пĕтĕмпех тĕрĕсленĕ хыççăн «Тулă» ТÇФ Çурçĕр флочĕн карапĕсен йышне кĕнĕ, хăйĕн тĕп базине — Сайда тутине — çитнĕ. «Тулă» хăйĕн серинчи модернизациленĕ виççĕмĕш кимĕ шутланать. Шывай киммин 83 позицине модернизациленĕ, маскировка пахалăхне лайăхлатнă, тĕлсене шыраса тупас системине çĕнетнĕ, живучесть системипе йĕтре хăрушсăрлăхне çӳллĕ шая хăпартнă. «Тулă» çине [[Синева (ракета комплексĕ)|«Синева»]] çĕнĕ ракета комплексне лартнă. === Малалли хĕсмет === [[2007]] çулхи [[раштав, 17|раштавăн 17-мĕшĕнче]] [[Синева (ракета комплексĕ)|«Синева»]] баллистика ракетине [[Баренц тинĕсĕ]]нчен [[Камчатка|Камчаткăри]] [[Кура (полигон)|Кура]] полигонне ăнăçлă персе çитернĕ<ref>{{cite web|author=Роман Смирнов.|date=17-раштав-2007|url=http://www.ng.ru/politics/2007-12-17/100_raketa.html|title=Ударим «Синевой» по Камчатке|publisher=[[Независимая газета]]|accessdate=2010-08-14}}</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20101117114556/http://izvestia.ru/armia2/article3111388/ Известия. Ру: Да, «Скифы» мы…<!-- Заголовок добавлен ботом -->]</ref>. [[2007]] çулхи [[раштав, 25|раштавăн 25-мĕшĕнче]] континент хушши вĕçекен Р-29РМУ2 «Синева» баллистика ракетине [[Камчатка|Камчаткăри]] [[Кура (полигон)|Кура]] полигонĕ çине ăнăçлă персе янă. [[2008]] çулхи [[юпа, 11|юпан 11-мĕшĕнче]] Баренц тинĕсенче [[Тăнăçлăх-2008]] вĕренĕвĕнче çӳрекен «Тулă» «Синева» ракетăпа пенĕ. Çирĕплетнĕ вĕçев инçелĕхĕ — 11 547 километр — çак тĕслĕ ракетăсемшĕн чи инçе вĕçни пулнă<ref>[http://news.mail.ru/politics/2086004 Новости@Mail.Ru: Медведев: при запуске ракеты «Синева» зафиксирован рекорд дальности] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081014043257/http://news.mail.ru/politics/2086004 |date=2008-10-14 }}</ref>. 2008 çулхи чӳкĕн 17-мешĕнче Дмитрий Медведев Раççей президенчĕн хутайĕпе «Тулă» атомлă шывай крейсерĕн командирне I рангри капитана Степан Кельбаса «Синева» баллистика ракетине шыв айĕнчен инçете персе янăшăн Хăюлăх орденĕпе чысланă. «Вăрçăри хастарлăхшăн» орденăн медальне «Тулă» АШК ракетăлла çапăçу пайĕн командирĕ II рангри капитан Сергей Заболотный тивĕçнĕ. Ушаков медалĕсемпе «Тулă» шывай крейсерĕн тĕрлĕ пайĕсен командирĕсене палăртнă. 2010 çулхи пушăн 4-мĕшĕнче, 7:50 МСК вăхăчĕпе Баренц тинĕсĕн акваторинчен «Синева» ракетăна ăнăçлă пенĕ.<ref>{{cite web|url=http://www.federalspace.ru/main.php?id=2&nid=9538|title=Новый успех макеевцев|date=04.03.2010|publisher=Роскосмос со ссылкой на пресс-службу ОАО «ГРЦ Макеева»|accessdate=2010-03-06}}</ref> [[2010]] çулхи [[çурла, 6|çурлан 6-мĕшĕн]] каçĕнче Р-29РМУ2 «Синева» 2 ракетине Баренц тинĕсен акваторинчен Камчаткăри Кура полигонĕ çине ăнăçлă персе янă.<ref name="залп">{{cite news|url=http://www.star.ru/data/files/trud_vakhta/tv10_08_12.pdf|title=«Тула» - герой дня|last=Морозов|first=Алексей|date=№17 (9663) от 12 августа 2010 года|publisher=Трудовая Вахта|accessdate=2010-12-11}}</ref><ref>{{cite web|date=7 августа 2010|url=http://www.newsru.com/russia/07aug2010/sineva.html|title=С подлодки Северного флота РФ успешно запущены две баллистические ракеты, одна из них — «Синева»|publisher=[[NEWSru]]|accessdate=2010-08-14}}</ref><ref>{{cite web|date=07 августа 2010|url=http://www.interfax.ru/society/news.asp?id=148460&sw=%D1%E8%ED%E5%E2%E0&bd=8&bm=7&by=2010&ed=8&em=8&ey=2010&secid=0&mp=0&p=1|title=Подлодка «Тула» Северного флота успешно отстрелялась ракетами по полигону на Камчатке|publisher=[[Интерфакс]]|accessdate=2010-08-14}}</ref> Ракеты были запущены в залпе.<ref name="залп"/> [[Стратегические ядерные силы Российской Федерации#Морские стратегические силы|МСЯС России]] выполнили такую задачу после длительного перерыва<ref name="залп"/><!-- , а залповый запуск Р-29РМУ2 «Синева» был выполнен впервые -->. 2011 çулхи [[авăн, 29|авăнăн 29-мĕшĕнче]] штатри режимпе [[Р-29РМУ2.1|Р-29РМУ2.1 «Лайнер»]] ракетине Баренц тинĕсĕн акваторинчен Камчаткăри Кура полигонĕ çине пенĕ.<ref>[http://lenta.ru/news/2011/09/29/liner/ Lenta.ru: Оружие: Минобороны успешно запустило новую баллистическую ракету]</ref> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.submarines.narod.ru/Substory/6_667bdrm_114.html «Тула» на submarines.narod.ru] * [http://www.pravda.ru/economics/2004/7/23/333/18466_Tula.html Правда.ру На ремонт атомной «Тулы» не хватает средств] {{submarine-stub}} {{667БДРМ проекчĕн АШК}} [[Категори:Çурçĕр флочĕн вăрçă карапĕсем]] [[Категори:«Севмаш» савутĕнче тунă карапсем]] d6bmqregiqhdw1comomyd4fbyk040p0 0 29406 874851 711791 2026-06-20T11:56:07Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874851 wikitext text/x-wiki {{Ăрат | Ăрат=Медичсем | Герб=Stemma dei Medici.png | Герба ăнлантарни=<small>Медич Килĕн гербĕ, [[:de:Hugo Gerhard Ströhl|Гуго Штрёль]] ăсталанă</small><br />Ăнлантарни: ''Ылтăн уйра улттă чăмăр (1, 2, 2, 1), çӳлти лазурь чăмăрне виççĕ ылтăн явса илнĕ, ытти чăмăрсем йăм хĕрлĕ'' | Йыхрав= | Титул=Флоренци херцăкĕсем, Тоскана Аслă херцăкĕсем | Ăрат пуçаруçĕ=Аверардо (VIII ĕм. вĕç.) | Тăван ăратсем= | Туратсем= | Тапхăр=1743 çулта сӳннĕ | Чăмăртану вырăнĕ=[[Итали]], Кафаджоло ялĕ, Флоренци çумĕнчи [[Муджелло]] айлăм | Пăхăнуллăх= | Çĕр харпăрлăхĕсем= | Керменсем=палаццо Медичи на виа Ларга (виа Кавур) | Граждан ĕçлевĕ= | Вăрçă ĕçлевĕ= | Тĕн ĕçлевĕ= | Граждан чыславĕсем= | Вăрçă чыславĕсем= }} '''Ме́дичисем''' ({{lang-it|Medici}}) — [[олигарх]] [[Килйыш|килйышӗ]], унтан тухнисем [[XIII ĕмĕр|XIII]] - [[XVIII ĕмĕр]]сенче пĕрре çеç мар [[Флоренци республики|Флоренцин]] ертӳçисем пулнă. Чĕрĕлӳ саманинче ӳнере питĕ пулăшса тăнă паллă çынсем <ref>{{cite news|url=http://marinaizminska.livejournal.com/267587.html|title=История спонсорства. Шутка Мецената.}}</ref>. Медич ăратĕнчен тăваттă [[рим паппи]] — [[Лев X]], [[Пий IV]], [[Климент VII]], [[Лев XI (рим паппи)|Лев XI]], тата [[Франци]]н иккĕ патша айки — [[Екатерина Медичи]] тата [[Медичи Мария|Мария Медичи]] — тухнă. == Пулса тухни == [[File:Sebastiano Ricci 029.jpg|thumb|Герб Медичи в [[Палаццо Питти]]]] == Медичсен генеалоги йывăççи, 1360 - 1743 çç. == [[Медичи, Джованни ди Биччи|Джованни ди Биччи]] ([[1360]]-[[1429]]) │ ├─Антонио Медичи (?-[[1398]]) │ ├─Дамиано Медичи (?-[[1390]]) │ ├─[[Медичи, Козимо (Асли)|Козимо Медичи (Асли)]] ([[1389]]-[[1464]]) │ │ │ ├─[[Медичи, Пьеро ди Козимо|Пьеро Медичи]] ([[1416]]-[[1469]]) │ │ │ │ │ ├─[[Медичи, Лоренцо|Лоренцо Великолепный]] ([[1449]]-[[1492]]) │ │ │ │ │ │ │ ├─[[Лукреция Медичи]] ([[1470]]-[[1550]]) │ │ │ │ │ │ │ │ │ ├─[[Мария Сальвиати]] ([[1499]]-[[1543]]) │ │ │ │ │ │ │ │ │ └─[[Франческа Сальвиати]] (?-?) │ │ │ │ │ │ │ │ │ └─[[Лев XI (рим паппи)|Алессандро Медичи]] ([[1535]]-[[1605]]), рим паппи Лев XI │ │ │ │ │ │ │ ├─[[Медичи Пьеро ди Лоренцо|Пьеро II Медичи]] ([[1471]]-[[1503]]) │ │ │ │ │ │ │ │ │ ├─[[Лоренцо II Медичи]] ([[1492]]-[[1519]]) │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ ├─[[Медичи Алессандро|Алессандро Медичи]] ([[1510]]-[[1537]]) │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ ├─Джулио Медичи ([[1533]] тĕлн.-[[1600]]) │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ └─Космо Медичи (?-?) │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ └─Анджелика Медичи ([[1608]]-[[1636]]) │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ └─Джулия Медичи ([[1535]] тĕлн.-?) │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ │ └─[[Екатерина Медичи]] ([[1519]]-[[1589]]), патша айкиа тата Францин регенчĕ │ │ │ │ │ │ │ │ │ └─Кларисса Медичи ([[1493]]-[[1528]]) │ │ │ │ │ │ │ ├─Мадлен Медичи ([[1473]]-[[1528]] │ │ │ │ │ │ │ ├─[[Лев X (рим паппи)|Джованни Медичи]] ([[1475]]-[[1521]]), рим паппи Лев X │ │ │ │ │ │ │ ├─[[Медичи, Джулиано (Немур херцăкĕ)|Джулиано Медичи]] ([[1478]]-[[1516]]) │ │ │ │ │ │ │ │ │ └─[[Медичи, Ипполито|Ипполито Медичи]] ([[1511]]-[[1535]]) │ │ │ │ │ │ │ └─Контессина Медичи ([[1478]]-[[1515]]) │ │ │ │ │ └─[[Медичи, Джулиано|Джулиано Медичи]] ([[1453]]-[[1478]]) │ │ │ │ │ └─[[Климент VII (рим паппи)|Джулио Медичи]] ([[1478]]-[[1534]]), рим паппи Климент VII │ │ │ ├─Жан Медичи ([[1421]]-[[1483]]) │ │ │ └─Карло Медичи ([[1430]]-[[1492]]) │ └─[[Медичи, Лоренцо (Асли)|Лоренцо Медичи (Асли)]] ([[1395]]-[[1464]]) │ └─[[Пьеро-Франческо Медичи]] ([[1430]]-[[1476]]) │ ├─Лоренцо Медичи ([[1463]]-[[1503]]) │ │ │ └─Пьерфранческо Медичи ([[1487]]-[[1525]]) │ │ │ ├─Лоренцино Медичи ([[1514]]-[[1548]]) │ │ │ ├─Джулиано Медичи ([[1520]]-[[1588]]) │ │ │ └─Мадлен Медичи (?-[[1583]]) │ └─Джованни иль Поппалано Медичи ([[1467]]-[[1498]]), [[Сфорца Катерина|Катерина Сфорца]] качча илнĕ │ └─[[Джованни делле Банде Нере]] ([[1498]]-[[1526]]) │ └─[[Козимо I (Тоскана аслă херцăкĕ)|Козимо I Медичи]] ([[1519]]-[[1574]]) │ ├─Мария Медичи ([[1540]]-[[1557]]) │ ├─[[Франческо I (Тоскана аслă херцăкĕ)|Франческо I Медичи]] ([[1541]]-[[1587]]) │ │ │ ├─[[Элеонора Медичи]] ([[1567]]-[[1611]]) │ │ │ ├─Анна Медичи ([[1569]]-[[1584]]) │ │ │ ├─[[Мария Медичи]] ([[1573]]-[[1642]]), [[Генрих IV (Франци патши)|Генрих IV]] Франци патшин арăмĕ │ │ │ ├─Антуан Медичи ([[1576]]-[[1621]]) │ │ │ └─Филипп Медичи ([[1577]]-[[1582]]) │ ├─Изабелла Медичи ([[1542]]-[[1576]]) │ ├─Жан Медичи ([[1543]]-[[1562]]) │ ├─Лукреция Медичи ([[1545]]-[[1562]]) │ ├─[[Фердинанд I (Тоскана аслă херцăкĕ)|Фердинанд I Медичи]] ([[1549]]-[[1609]]) │ │ │ ├─[[Козимо II Медичи]] ([[1590]]-[[1621]]) │ │ │ │ │ ├─Мария-Кристина Медичи ([[1609]]-[[1632]]) │ │ │ │ │ ├─[[Фердинандо II Медичи]] ([[1610]]-[[1670]]) │ │ │ │ │ │ │ ├─[[Козимо III Медичи]]([[1642]]-[[1723]]) │ │ │ │ │ │ │ │ │ ├─[[Фердинандо III Медичи]] ([[1663]]-[[1713]]) │ │ │ │ │ │ │ │ │ ├─Анна Мария Луиза Медичи ([[1667]]-[[1743]]) │ │ │ │ │ │ │ │ │ └─[[Джан-Гастоне Медичи]] ([[1671]]-[[1737]]) │ │ │ │ │ │ │ └─Франческо Медичи ([[1660]]-[[1711]]) │ │ │ │ │ ├─Жан Карло Медичи ([[1611]]-[[1663]]) │ │ │ │ │ ├─Маргарита Медичи ([[1617]]-[[1675]]) │ │ │ │ │ ├─Матье Медичи ([[1613]]-[[1667]]) │ │ │ │ │ ├─Франческо Медичи ([[1614]]-[[1634]]) │ │ │ │ │ ├─Анна Медичи ([[1616]]-[[1676]]) │ │ │ │ │ └─Леопольдо Медичи ([[1617]]-[[1675]]) │ │ │ ├─Элеонора Медичи ([[1591]]-[[1617]]) │ │ │ ├─Екатерина Медичи ([[1593]]-[[1629]]) │ │ │ ├─Франческо Медичи ([[1594]]-[[1614]]) │ │ │ ├─Карло Медичи ([[1595]]-[[1666]]) │ │ │ ├─Лоренцо Медичи ([[1600]]-[[1648]]) │ │ │ ├─Мария-Манден Медичи ([[1600]]-[[1633]]) │ │ │ └─Клавдия Медичи ([[1604]]-[[1648]]) │ ├─Пьеро Медичи ([[1554]]-[[1604]]) │ ├─Жан Медичи ([[1567]]-[[1621]]) │ └─Вирджиния Медичи ([[1568]]-[[1615]]) == Ӳнер == === Медичсене ĕçлесе панă сăрăçсем === [[File:Villa Medicis.jpg|thumb|265px|[[Вилла Медичи]]. [[Рим]].]] === Архитекторсем тата çуртсем === [[File:Villa di Poggio a Caiano, Giusto Utens.jpg|thumb|265px|Прато патĕнчи [[Поджо-а-Кайано]] ри вилăпа улма пахчисем.]] * ''Палаццо Медичи-Рикардо'' (1444-60) — арх. [[Микелоццо]] ди Бартоломео * ''[[Палаццо Веккьо]] (де ла Сеньория)'' * ''[[Палаццо Питти]]'' — арх. [[Брунеллески]]. Элеонора Толедская, Козимо I арăмĕ, илнĕскер. * ''Капелла Медичи'' , тс. Аннунциата чирк. — арх. [[Микелоццо]] ди Бартоломео * ''Новая Сакристия'' (Медичсен капелли), Сан-Лоренцо чирк. — [[Микеланджело]] * ''[[Вилла Медичи]]'' * ''[[Вилла Пратолино]]'' * ''[[Палаццо Медичи-Риккарди]]'' == Массăллă культурăра == == Вуламалли == * Lissa, «Famiglie celebri italiane», и Buser, «Die Beziehungen der Medici zu Frankreich» (Лпц., 1879). * Баренбойм Петр, Шиян Сергей, ''Микеланджело. Загадки Капеллы Медичи'', Слово, М.,2006. ISBN 5-85050-825-2 * Стратерн Пол. Медичи. Крестные отцы Ренессанса. М., 2010 * {{ВТ-ЭСБЕ|Медичи}} ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{commonscat|House of Medici|Медичи}} * [https://web.archive.org/web/20120730224208/http://www.bigpi.biysk.ru/encicl/articles/47/1004766/1004766A.htm История рода. На русском] * [http://www.transpress.ru/articles/0509/02_09.shtml История рода] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070501072004/http://www.transpress.ru/articles/0509/02_09.shtml |date=2007-05-01 }} * [http://nobles.narod.ru/medici.htm Генеалогический свод на Nobles.Narod.ru] * {{de icon}} [http://www.chh.de.free.fr/archiv/Sonstiges/medici.php Genealogical tree of the house of the Medici] * [http://www.pbs.org/empires/medici/renaissance/galileo.html Galileo and the Medici Family at PBS] * [http://www.paradoxplace.com/Perspectives/Italian%20Images/Montages/Firenze/Medici%201.htm Adrian Fletcher’s Paradoxplace — 3 pages of Medici portraits and history] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120616103542/http://www.paradoxplace.com/Perspectives/Italian%20Images/Montages/Firenze/Medici%201.htm |date=2012-06-16 }} * [http://www.medici.org Medici Archive Project] * [http://www.chh.de.free.fr/archiv/Sonstiges/medici.php Genealogical tree of the house of the Medici] {{Итали ăрачĕсем}} [[Категори:Флоренци кун-çулĕ]] [[Категори:Медичи| ]] [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Итали ăрăвĕсем]] 586h51uk4cntavbkzv1vd4jbhgq1ggv 0 31887 874801 716678 2026-06-19T12:49:17Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874801 wikitext text/x-wiki {{Википеди уйрăмĕ | код = ga | ячĕ = Ирланд Википедийĕ | тăван ячĕ = Vicipéid na Gaeilge | скриншот = | ĕçе пуçланă вăхăт = юпа, 2003 }} '''Ирланд Википедийĕ''' ({{lang-ga|Vicipéid na Gaeilge}}) — [[Википеди]]н [[ирланд чĕлхи]]н уйрăмĕ. == Кун-çулĕ == 2003 çулхи юпа уйăхĕнче уçăлнă. Пĕрремĕш статьяна 2004 çулăн кăрлач уйăхĕнче кĕртнĕ. Уйрăм никĕслевçи - Габриэль Бичем (Gabriel Beecham)<ref name="beo1608">http://www.beo.ie/index.php?page=archive_content&archive_id=1608{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. 2005 çулăн авăн уйăхĕнче 1600 ытла статьяна çырнă, 173 хутшăнакан пулнă<ref name="beo1608"/>. 2007 çулăн пуш уйăхĕ тĕлне хутшăнакан йышĕ 20 яхăн хастара çитнĕ, статья шучĕ 7 пинрен иртнĕ <ref>[http://www.independent.ie/unsorted/features/wikipedia-insanica-48940.html Wikipedia Insanica - Features, Unsorted - Independent.ie]</ref>. 2100 çулăн нарăс уйăхĕнче ирланд уйрăмĕнче 10 ытла статья пулнă, çак параметрпа вăл 92-мĕш вырăнта тăнă. Ирланд википеди çуралнине ирланд чĕлхипе тухакан МИХ кăмăллă кĕтсе илнĕ<ref name="beo1608"/><ref>http://www.beo.ie/index.php?page=archive_content&archive_id=1412{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>http://www.beo.ie/index.php?page=cursai_teicneolaiochta&content_id=406{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Хăйĕн «Putting the learning back into learning technology», статьинче Барри Макмаллин, Dublin City University ĕçлекенскер, асăннипе, ирландсен Википедийĕ нихăçан та тĕнчипе анлă сарăлнă чĕлхесен Википединчи пекех, нумай статьяллă пулас çук, çапах та вăл усăллă ресурс<ref name="mcmullin">[http://www.aishe.org/readings/2005-1/mcmullin-D01-M10-2004.html Putting the learning back into learning technology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160421151546/http://www.aishe.org/readings/2005-1/mcmullin-D01-M10-2004.html |date=2016-04-21 }}</ref>. Урăх академи çăлкуçĕсем сайтăн вĕренӳ-пĕлӳ пахалăхне хаклаççĕ<ref>[http://gtcni.openrepository.com/gtcni/handle/2428/15219 Immersion Education - General Teaching Council for Northern Ireland Repository] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111008020951/http://gtcni.openrepository.com/gtcni/handle/2428/15219 |date=2011-10-08 }}</ref>. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} {{wiki-stub}} {{Кельт Википедисем}} {{Википедисем 10000-50000}} [[Категори:Айриш чĕлхи]] [[Категори:2003 çулта килнĕ сайтсем]] h5sj4fipltrj9hr5wzs6nc6o2yhqsqg 0 39322 874843 755236 2026-06-20T09:43:06Z Lesless 22493 874843 wikitext text/x-wiki {{Юханшыв |Ячĕ =Герхожан-Су |Нацилле ячĕ = |Ӳкерчĕк = Герхожансу 20220707 085352.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Тăршшĕ = 12 |Бассейн лаптăкĕ = 76.3 |Бассейн = Баксан (юханшыв)/Малка/Терек |Шыв тăкакĕ = |Виçнĕ вырăн = |Шыв пуçламăшĕ = |Шыв пуçламăшĕн вырнаçăвĕ = |Шыв пуçламăшĕн çӳллĕшĕ = |s_lat_dir = N |s_lat_deg = |s_lat_min = |s_lat_sec = |s_lon_dir = E |s_lon_deg = |s_lon_min = |s_lon_sec = |Шыв вăрри = Баксан |Шыв вăррин вырнаçăвĕ = 124 км, сылтăм çыранпа |Шыв вăррин çӳллĕшĕ = |m_lat_dir = N |m_lat_deg = |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir = E |m_lon_deg = |m_lon_min = |m_lon_sec = |Юханшыв тайлăмĕ = |Патшалăх = Раççей |Бассейн категорийĕ = }} '''Герхожан-Су''' — [[Раççей]] территоринчи юханшыв. Кабарда-Балкар Республики<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title=Центральный реестр России Государственного водного кадастра и Гидротехнических сооружений.}}</ref> территорипе юхать<ref name='РФГМ'>{{cite journal|title= Государственный водный реестр РФ.}}</ref>. Баксан юханшыва юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 12 км. == Шыв реестрĕн хыпарĕсем == [[Раççей патшалăх шыв реестрĕ]]н хыпарĕпе Анат Каçпи бассейн округĕне кĕрет. Шыв хуçалăх участокĕ [[Баксан (юханшыв)|Баксан]] [[Черек]] юханшывсăр. Юханшывăн кĕçĕн бассейнĕ — Подбассейн çук<ref name='МПР России'/>. Юханшыв бассейнĕ—Каçпи тинĕсĕн бассейнĕ, Атăлпа Терек юханшывсем хушши<ref name='МПР России'/>. [[Шыв ресурсĕсен федераци агентстви]] хатĕрленĕ РФ территорин шыв хуçалăх районĕсен геоинформаци системин хыпарĕпе<ref name='МПР России'>{{cite web|url=http://textual.ru/gvr/index.php?card=202122|title=Государственный водный реестр РФ: Парнэ-Яха|archiveurl=http://www.webcitation.org/6A3bWMbAJ|archivedate=2012-08-20}}</ref>: * Патшалăх шыв реестрĕнчи шыв объекчĕн кочĕ — 07020000712108200004574 * Гидрологи тĕпчевленӳ кочĕ (ГТ) — 108200457 * Бассейн кочĕ — 07.02.00.007 * Том номерĕ, ГТ — 08 * Кăларăм, ГТ — 2 <ref>Ресурсы поверхностных вод СССР: Гидрологическая изученность. Т. 8. Северный Кавказ/ Под ред. Д. Д. Мордухай-Болтовского. — Л.: Гидрометеоиздат, 1964. — 309 с.</ref> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.mnr.gov.ru/ РФ çутçанталăк ресурсĕсемпе экологи министерстви] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150526193507/http://www.mnr.gov.ru/ |date=2015-05-26 }} {{hydro-stub}} {{Тĕрĕслемен юханшыв}} [[Категори:Кабарда-Балкар Республикин юханшывĕсем]] [[Категори:Баксан юпписем]] 6tdiq4cni0z58u26ja8c4enpzc4e0z7 0 39557 874848 810567 2026-06-20T11:19:08Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874848 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Marmaray Istanbul Project.png|250px|Мармарай тоннелĕ]] '''Мармарай''' — [[Стамбул|Стамбулăн]] азипе европа пайне çыхăнтаракан [[Босфор]] айĕнчен тунă [[чукун çул]] [[тоннель|тоннелĕ]]. 13,6 км тăршшĕ (çав шутра 1,4 км шыв айĕнче) тоннель витĕр пуйăссем [[2013]]-мĕш çулхи [[юпа, 29|юпан 29-мĕшĕнче]] çӳреме пуçланă<ref>{{cite web | url = http://www.aif.ru/society/ptransport/1011492 | title = В Турции открыли подводный тоннель, соединивший Европу и Азию &#124; Общественный транспорт &#124; Общество &#124; Аргументы и Факты}}</ref>) <ref name=autogenerated20131104-2>{{cite web | url = http://top.rbc.ru/economics/29/10/2013/885668.shtml | title = В Стамбуле открыли туннель под Босфором, связывающий Азию и Европу :: Экономика :: Top.rbc.ru}}</ref>. Тоннель тума 3,5 млрд [[Америка долларĕе|доллар]] такакланă<ref name=autogenerated20131104-1>{{cite web | url = http://www.vesti.ru/videos?vid=548835&cid=9 | title = Вести.Ru: Турция свяжет Европу и Азию подводной трассой}}</ref>. Ĕçлекен инфраструктурăпа çыхăнтарнине шутласан 5 млрд доллар таранах кайнă<ref name=autogenerated20131104-3>{{cite web | url = http://www.vesti.ru/doc.html?id=1147661 | title = Вести.Ru: В Турции открывается движение по туннелю под дном Босфора}}</ref>. Тоннель Стамбулăн чукун çул системине модернацилес «Мармарай» проектăн пайĕ пулса тăрать<ref>[http://www.mt.gov.tr/eubak/eubak-ana-sayfa Министерство транспорта Турецкой Республики]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Чи тарăн вырăнĕ кӳлмек çийĕнчен 60 м аяллараха<ref>{{cite web | url = http://www.wired.com/science/planetearth/magazine/15-09/ff_quake | title = Quake Fears, Ancient Finds Have Europe-Asia Tunnel on Nonstop Delay|archiveurl=https://archive.is/jGzg|archivedate=2012-12-10}}</ref><ref name=autogenerated20131104-4>{{cite web | url = http://www.gazeta.ru/social/news/2013/10/30/n_3291673.shtml | title = В железнодорожном туннеле под Босфором отключилось электричество — Газета.Ru &#124; Новости}}</ref>. Предполагалось, что по завершении строительства Мармарай будет самым глубоким подводным погружным тоннелем<ref name=autogenerated20131104-1 />. Мармарай (Marmaray) сăмах туркăлла «Marmara» (Мрамор тинĕсĕ) тата «ray» (рельс) сăмахсем пĕрлешнипе пулнă. [[file:Marmaraytwotunnel.JPG|thumb|Тоннель тунă чухне (2012-мĕш çулхи çу уйăхĕ)]] Тоннеле 2008-мĕш çулхи авăн уйăхĕн 23-мĕшĕнче витĕр тухнă, строительство пĕтернине халалланă митинг авăнăн 13-мĕшĕнче иртнĕ. я<ref>[https://web.archive.org/web/20111122004738/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0BQQ/is_11_48/ai_n31009622/ Final tubes sunk on Bosphorus Tunnel], ''International Railway Journal'', November 2008.</ref><ref name="railwaygazette.com">[http://www.railwaygazette.com/news/single-view/view//marmaray-tunnel-completed.html Marmaray tunnel completed] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100727041154/http://www.railwaygazette.com/news/single-view/view/marmaray-tunnel-completed.html |date=2010-07-27 }}, [[Railway Gazette International]] 2008-10-20</ref>.[[2013]]-мĕш çулхи [[юпа, 29|юпан 29-мĕшĕнче]] çула уçнă, çав кун пĕрремĕш пуйăс тоннель витĕр тухнă<ref>{{cite web | url = http://www.bbc.co.uk/russian/international/2013/10/131029_bosphorus_tunnel_update.shtml | title = Туннель под Босфором связал Европу и Азию — BBC Russian — В мире}}</ref><ref name=autogenerated20131104-2 />. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} ==Gallery== <gallery> File:Marmaraystairs.JPG|staircases File:Marmaraystation.JPG|Inside of Station File:Marmaraytunnel.JPG|from Uskudar to Cankurtaran first fold File:Marmaraytunnel2.JPG|View of tunnel File:Marmaraytunnel3.JPG|View of tunnel File:Marmaraytunnel4.jpg|View of tunnel File:Marmaraytunnel5.JPG|View of tunnel File:Marmarayunderconstruction.jpg|Station File:Marmarayunderconstruction2.JPG|Tunnel File:Marmarayvehicle.JPG|Equipments of tower crane which carring File:Marmarayvehicle2.JPG|Equipments of tower crane which carring File:Marmaraytwotunnel.JPG|Two different tunneling methods File:Marmarayways.JPG|signboard in tunnel File:Twodifferenttube.jpg|Number 1 shows tunnel excavated by TBM, number 2 shows immsersed tunnel File:MarmaraytunelTBM.JPG File:Marmarayscrew.JPG|Screw in concrete 30cm or 11.81 inch File:MarmarayUskudarStationunderconstruction.JPG|Underconstruction File:RailworkMarmaray.JPG|Railwork </gallery> == Каçăсем == {{викиновости|В Стамбуле открыли железнодорожный тоннель под Босфором}} # [http://www.marmaray.com/index.asp Официальный сайт проекта] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051224144033/http://www.marmaray.com/index.asp |date=2005-12-24 }} # [http://www.marmaray.itu.edu.tr Стамбульский технический университет] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071108230707/http://www.marmaray.itu.edu.tr/ |date=2007-11-08 }} # [http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/4949862.stm Статья BBC о проекте] # [http://www.mt.gov.tr/eubak/eubak-ana-sayfa Официальный сайт Министерства транспорта Турецкой республики]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} # [http://idiscovery.ru/mega-stroyki/958-mega-stroyki-5-sezon-6-seriya-bolshie-bosforskie-raskopki-turciya-.html Мега-стройки. Большие босфорские раскопки] д/ф о строительстве тоннеля {{rail-stub}} {{coord|41|1|9.42|N|28|59|48.11|E|type:landmark|display=title}} [[Категори:Босфор]] [[Категори:Турци транспорчĕ]] [[Категори:Турци тоннелĕсем]] [[Категори:Чукун çул тоннелĕсем]] 5bh3k1dpylv0gm3zzpwwi0ze582cmi1 0 48824 874845 720138 2026-06-20T10:26:11Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874845 wikitext text/x-wiki {{Фильм | ЧăвЯчĕ = Максим Перепелица | ТăвЯчĕ = Максим Перепелица | Ӳкерчĕк = Максим Перепелица (обложка DVD).jpg | Жанр = [[Кинокамит|Камит]] | Режиссёр = [[Граник Анатолий Михайлович|Анатолий Граник]] | Сценарист = [[Стаднюк Иван Фотиевич|Иван Стаднюк]] | Актёрсем = [[Быков Леонид Фёдорович|Леонид Быков]]<br />[[Яковченко Николай Федорович|Николай Яковченко]] | Композитор = [[Соловьёв-Седой Василий Павлович|Василий Соловьёв-Седой]] | Оператор = [[Месхиев Дмитрий Давыдович|Дмитрий Месхиев]] | Патшалăх = {{USSR}} | Компани = [[Ленфильм|«Ленфильм» киностуди]] | Чĕлхе = [[Вырăс чĕлхи|вырăс]] | Çул = 1955 | Вăхăт = 94 мин | imdb_id = 0048362 }} '''«Макси́м Перепели́ца»''' ({{lang-ru|Максим Перепелица}}) — [[Ленфильм|«Ленфильм» киностудире]] [[1955]] çулта [[Граник Анатолий Михайлович|Анатолий Граник]] [[Кинорежиссёр|режиссёр]] ӳнерленĕ [[СССР кинематографĕ|совет]] [[илемлĕ фильм]]-[[кинокамит|камичĕ]]. == Сюжет == == Рольсенче == * [[Быков Леонид Фёдорович|Леонид Быков]]<ref>[http://www.nashfilm.ru/kinostars/2815.html Леонид Быков — которого любили все…] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151222110951/http://www.nashfilm.ru/kinostars/2815.html |date=2015-12-22 }}</ref> — ''Максим Кондратьевич Перепелица'' * [[Яковченко Николай Федорович|Николай Яковченко]] — ''Кондрат Перепелица, Максим ашшĕ, тимĕрçĕ'' * [[Борисов Александр Фёдорович|Александр Борисов]] — ''почтальон Марко Муха'' * [[Осипенко Георгий Николаевич|Георгий Осипенко]] — ''Опанас, пăрăх çинче ял оркестренче вылять'' * [[Сосюра Людмила Андреевна|Людмила Костырко]] — ''Маруся, Максим савни'' * [[Литвиненко Таисия Осиповна|Таисия Литвиненко]] — ''Василинка, Степан Левада савни'' * [[Тамарова Нина Васильевна|Нина Тамарова]] — ''Явдоха'' * [[Фущич Василий Васильевич|Василий Фущич]] — ''Степан Левада, односельчанин и однополчанин Максима'' * В. Ефимов — ''Иван Твердохлеб, новый шофёр, неудачливый жених Маруси'' * [[Вицин Георгий Михайлович|Георгий Вицин]] — ''дед Мусий'' * [[Усовниченко Павел Андреевич|Павел Усовниченко]] — ''старший лейтенант Куприянов (в титрах, в фильме - Ветров)'' * Александр Степанов — ''лейтенант Фомин'' * [[Сорокин Константин Николаевич|Константин Сорокин]] — ''старшина Саблин'' * [[Суснин Александр Александрович|Александр Суснин]] — ''Василий Ёжиков'' * [[Сибель Сергей Константинович|Сергей Сибель]] — ''Самусь'' * [[Муратов Раднэр Зинятович|Раднэр Муратов]] — ''Таскиров'' == Çавăн пекех == * [[Иван Бровкин салтак]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.lenfilm.ru/catalogue/cat_1955.htm «Максим Перепелица»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090403033416/http://www.lenfilm.ru/catalogue/cat_1955.htm |date=2009-04-03 }}{{ref-ru}} [http://www.lenfilm.ru/catalogue.htm Ленфильм. Аннотированный каталог фильмов киностудии «Ленфильм» 1918—2003] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120719131202/http://www.lenfilm.ru/catalogue.htm |date=2012-07-19 }} * [http://www.megabook.ru/Article.asp?AID=581655 «Максим Перепелица»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}} [http://www.megabook.ru Онлайн энциклопедия Кирилла и Мефодия] * {{cite web|url=http://www.russiancinema.ru/films/film3380/|title=«Максим Перепелица»|work=Фильмы|publisher=Энциклопедия отечественного кино|accessdate=2013-1-18|deadlink=404}} * [http://www.kinoros.ru/db/movies/1652/index.html «Максим Перепелица»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{ref-ru}} [http://www.kinoros.ru/db/index.do Портал «Кино России»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111006182028/http://kinoros.ru/db/index.do |date=2011-10-06 }} * [http://staroe.tv/film/maksim-perepelica.php Фильм «Максим Перепелица»] на сайте [http://staroe.tv/spisok-sovetskih-filmov.php Staroe.tv] ''(видео)'' * {{imdb title|0048362|«Максим Перепелица»}} {{рейтинг-10|7.1}} * [http://www.sovmusic.ru/download.php?fname=vput10 Песня из фильма] * [http://www.leonid-bykov.ru/film/13.htm Повесть, сценарий, песни, цитаты из фильма] {{Анатолий Граникăн фильмĕсем}} [[Категори:1955 çулăн СССР фильмĕсем]] [[Категори:Ленфильм]] [[Категори:Хура-шурă фильмсем]] [[Категори:СССР кинокамичĕсем]] [[Категори:1955 çулăн кинокамичĕсем]] [[Категори:Çар пирки фильмсем]] 9ftpnprwjz9y76ijq1wnel3b3uxe37u 0 51011 874814 716001 2026-06-19T20:05:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874814 wikitext text/x-wiki {{redirect|Кĕтерне керменĕ}} {{Паллă вырăн |Тĕс = Кермен |Чăвашла ят = Кĕтерне Пысăк керменĕ |Тăван ят = Большой Екатерининский дворец |Ӳкерчĕк = Catherine Palace in Tsarskoe Selo.jpg |Ӳкерчĕк анлăшĕ = 300 |Статус = {{РФ культура еткерĕ 4|7810447033}} |Патшалăх = Раççей Федерацийĕ |Вырнаçу ячĕ = хула |Вырнаçу = [[Пушкин (хула)|Пушкин]], [[Санкт-Петербург]] |lat_dir = N|lat_deg = 59|lat_min = 42|lat_sec = 59 |lon_dir = E|lon_deg = 30|lon_min = 23|lon_sec = 47 |region = RU |CoordScale = 5000 |Конфесси = |Епархи = |Орден пăхăнлăхĕ = |Мăнастăрь тĕсĕ = |Çурт тĕсĕ = |Архитектура стилĕ = [[Елизавета барокки]] |Проект авторĕ = |Çурт-йĕре тăвакан = [[Растрелли Бартоломео Франческо|Бартоломео Франческо Растрелли]] |Никĕслевçĕ = [[Екатерина I]] |Пĕрремĕш асăну = |Никĕсленĕ = 1717 |Тĕп самантсем = {{Паллă вырăн/Самантсем|1717|Закладка первого дворца Екатерины I|1742|Первая перестройка в царствование Елизаветы Петровны|1752|Начало капитальной перестройки по проекту Растрелли|1756|Çурт-йĕре туса пĕтерни|1944|Кермене аркатнă|1947|Реставраци ĕçĕсене вĕçленĕ|2003|Çĕнĕрен тунă Янтарь пӳлĕмĕ уçăлнă}} |Пăрахăçланă = |Çурт-йĕре тума пуçланă = 1752 |Çурт-йĕре туса пĕтернĕ = 1756 |Çуртсем = {{Паллă вырăн/Çуртсем||||||}} |Приделсем = |Паллă пурăкансем = |Реликвисем = |Настоятель = |Тăрăм = |Сайт = http://www.tzar.ru/museums/palaces/c_atherine }} '''Кĕтерне керменĕ'''<ref>[http://kulturnoe-nasledie.ru/monuments.php?id=7810447033 Кĕтерне керменĕ (Пысăк)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151117015628/http://kulturnoe-nasledie.ru/monuments.php?id=7810447033 |date=2015-11-17 }}</ref><ref>[http://www.tzar.ru/museums/palaces/c_atherine Кĕтерне керменĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150617184056/http://www.tzar.ru/museums/palaces/c_atherine |date=2015-06-17 }}</ref><ref>[http://gov.spb.ru/helper/culture/suburbs/tzar/cathpalace/ Кĕтерне керменĕ]</ref> (çаплах '''Патша Пысăк керменĕ''', '''Кĕтерне Пысăк керменĕ''', '''Пысăк кермен'''<ref>[http://bse.sci-lib.com/particle002835.html Пушкин хулинчи Пысăк кермен]</ref>) — малтан [[Пĕтĕм Раççей императорĕ|император]] [[кермен]]ĕ пулнăскер; [[Санкт-Петербург]] таврашĕнче чи пысăкисенчен пĕрри. Хальхи [[федераци шайĕнчи хула|федераци шайĕнчи]] [[Санкт-Петербург]]ăн [[Пушкин районĕ (Санкт-Петербург)|Пушкин районĕнчи]] [[Пушкин (хула)|Пушкин]] хулинче (унчен Патша Сали) вырнаçнă. Архитекторĕ - [[Растрелли Бартоломео Франческо]]. == Фотографисем == <gallery> File:2002-11-15 071b Puschkin Bernsteinzimmer.jpg|Çĕнĕрен тунă Янтарь пӳлĕмĕ File:Catherine Palace in Tsarskoe Selo 02.jpg|Кăнтăр енĕ File:Catherine Palace side.jpg|Аяк енĕ тата кил чиркĕвĕ File:2002-11-15 Katherinenpalast Fenster.jpg|Чӳрече File:2002-11-15 040b Katherinenpalast Saal Totale.jpg|Балсен залĕ File:2002-11-15 082 Katherinenpalast Zimmer.jpg|Кăвак салон File:Interior finish of the Catherine Palace.JPG|Керменĕн шалти сăнĕ. File:Царское-село,-Екатерининский-дворец.jpg|Арабеска залĕ, 2010 çулта уçнă. </gallery> == Вуламалли == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Commonscat-inline|Catherine Palace|Екатерининский дворец}} * [http://www.virtualpushkin.com/index.php?option=com_content&task=view&id=56 Историческая справка сайта Виртуальный Пушкин] * [http://www.tzar.ru/museums/palaces/c_atherine Историческая справка сайта ГМЗ Царское Село] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150617184056/http://www.tzar.ru/museums/palaces/c_atherine |date=2015-06-17 }} * [http://pushkin.ru/palaces/ekaterininskiy-dvorets.html Интересные факты и фото Екатерининского дворца на сервере Pushkin.ru] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024193012/http://pushkin.ru/palaces/ekaterininskiy-dvorets.html |date=2013-10-24 }} {{Растрелли}} {{Санкт-Петербургри паллă вырăнсем}} {{Раççей империн резиденци керменĕсем}} [[Категори:Раççей керменĕсем]] [[Категори:Барокко архитектури]] [[Категори:Вырăс барокко]] [[Категори:Санкт-Петербург керменĕсем]] [[Категори:Пушкин (хула)]] [[Категори:Раççей монархĕсен резиденцисем]] [[Категори:Санкт-Петербург тулашĕнчи кермен-парк ансамблĕсем]] [[Категори:Патша Сали (усрав-музей)]] [[Категори:XVIII ĕмĕрти вырăс архитектури]] [[Категори:Архитектура]] hzn3ehjo3u9c3angpqgjjvn182x1uhm 0 52266 874838 867733 2026-06-20T07:19:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874838 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Леонтьев Алексей Фёдорович |Тăван ят = |Ӳкерчĕк = AFLeontiev.jpg |Анлăшĕ = 260px |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = [[1917]], [[пуш, 27]] (14) |Çуралнă вырăн = Яковцево, {{ÇуралнăВырăн|Чулхула кĕперни|Чулхула кĕпернинче}} |Вилнĕ вăхăт = [[1987]], [[ака, 14]] |Вилнĕ вырăн = {{ВилнĕВырăн|Ĕпхÿ|Ĕпхÿре}}, [[Пушкăрт АССР]], [[РСФСР]], [[СССР]] |Гражданлăх = СССР |Ăслăх сфери = [[математика]] |Ĕçлев вырăнĕ = |Ăсчах степенĕ = физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ ([[1948]]) |Ăсчах хисепĕ = ССРС ĂА член-корреспонденчĕ |Альма-матер = [[Чулхула патшалăх университечĕ ]] |Ăслăх ертӳçи = [[Гельфонд Александр Осипович|Гельфонд А.О.]] |Паллă вĕренекенсем = В. В. Напалков, В. П. Громов, Ю. Н. Фролов |Паллă = |Чыславсемпе парнесем = {{{!}} style="background:transparent" {{!}} {{Октябрь Революци орденĕ}}{{!}}{{Ĕçлĕх Хĕрлĕ Ялав орденĕ}}{{!}} {{СССР патшалăх парни|1989}}{{!}} {{!}} {{!}}} |Сайт = }} '''Алексей Фёдорович Леонтьев''' – (27.3.1917 (14), Яковцево, Чулхула кĕперни - 14.04.1987, Ĕпхÿ, [[Пушкăрт АССР]], [[РСФСР]], [[СССР]]) - [[математика]] енĕпе ĕçленĕ ăсчах. Физика тата математика ăслăхĕсен тухтăрĕ. ССРС ĂА пайташ-корреспонденчĕ. == Ăслăх ĕçĕсем== А. Ф. Леонтьев — 120 ытла ăслăх ĕçĕн авторĕ<ref>{{cite web|url=http://www.mathnet.ru/php/person.phtml?option_lang=rus&personid=21787|title=Персоналии: Леонтьев Алексей Фёдорович|accessdate=2013-02-01}}</ref>, çав шутра 3 монографи. * ''Леонтьев А. Ф.'' Ряды полиномов Дирихле и их обобщения. М., 1951 г. 39 томов. * ''Леонтьев А. Ф.'' Ряды экспонент. — М., Наука, 1976; * ''Леонтьев А. Ф.'' Последовательности из экспонент''. — М., Наука, 1980; * ''Леонтьев А. Ф.'' Обобщения рядов экспонент''. — М., Наука, 1981. * ''Леонтьев А. Ф.'' "Представление функций рядами обобщённых экспонент" // Матем. сб., 134(176):4(12) (1987). * ''Леонтьев А. Ф.'' "Решение обобщённого уравнения свёртки" // Изв. АН СССР. Сер. матем., 43:2 (1979), 342–366 * ''Леонтьев А. Ф.'' Ряды Дирихле, последовательности полиномов Дирихле и связанные с ними функциональные уравнения // Итоги науки и техн. Сер. Мат. анал., 13 (1975), 5–55 * ''Леонтьев А. Ф.'' Дифференциально-разностные уравнения. // Матем. сб., 24(66):3 (1949), 347–374 В. А. Стеклов ячĕллĕ математика институтĕнче «Вырăсла-акăлчанла математика терминĕсен сăмахсарĕ» тата «Акăлчанла-вырăсла математика терминĕсен сăмахсарĕ» хатĕрлесе кăларас ĕçе те А. Ф. Леонтьев хутшăннă. ==Вуламалли== * Большой энциклопедический словарь: В 2-х т. /Гл. ред. А. М. Прохоров. – М.: Сов. энциклопедия, 1991. * Математический энциклопедический словарь. М., Сов. энциклопедия, 1988. * Члены Российской академии наук в Математическом институте им. В. А. Стеклова РАН. К 75-летнему юбилею МИАН. Биографический словарь-справочник. Под общей редакцией академика В. В. Козлова. / Авторы-составители: Э. П. Зимин, С. В. Кисляков, Г. С. Монахтина, В. П. Павлов. — М.: Янус-К, 2009. ==Каçăсем== * {{Из|БСЭ|http://slovari.yandex.ru/Леонтьев%20Алексей%20Фёдорович/БСЭ/Леонтьев%20Алексей%20Фёдорович/|пуçелĕк=Леонтьев Алексей Фёдорович}} * {{РĂА ĕçтешĕ|51078|Алексей Фёдорович Леонтьевăн}} * [http://moscow-tombs.ru/1987/leontyev_af.htm Могила А. Ф. Леонтьева] * [http://www.math.ru/history/people/Leontiev_AF Леонтьев А. Ф.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808063249/http://www.math.ru/history/people/Leontiev_AF |date=2014-08-08 }} (о нём на math.ru) * [http://www.mi.ras.ru/index.php?c=inmemoriapage&id=21787 Леонтьев А. Ф.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140808050731/http://www.mi.ras.ru/index.php?c=inmemoriapage&id=21787 |date=2014-08-08 }} (на стр. МИ РАН) {{Commons|}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} 030trztcv0xe5158pljd2o4apncim91 0 55750 874829 570674 2026-06-20T03:02:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874829 wikitext text/x-wiki {{Ăсчах |Ят = Коперник Николай |Тăван ят = 'Mikołaj Kopernik, Nicolaus Koppernigk'' | Ӳкерчĕк = Copernicus.jpg | Анлăшĕ = 260px | Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Алпусни = |Çуралнă вăхăт = 19.2.1473 |Çуралнă вырăн ={{ÇуралнăВырăн|Торунь|Торуньте}}, [[Прусси королевстви]], [[Польша королевстви (1385—1569)|Польша королевстви]] |Вилнĕ вăхăт = 24.5.1543 |Вилнĕ вырăн = {{ВилнĕВырăн|Фромборк|Фромборкра}}, {{s|[[:en:Prince-Bishopric of Warmia|Вармий кнеç епископстви]],}} Польша королевстви |Гражданлăх = |Ăслăх сфери = [[астрономи]], [[математика]], {{экономика|Польши}} | Ĕçлев вырăнĕ = [[Падуан университечĕ]], [[Краков университечĕ]] | Ăсчах степенĕ= | Ăсчах хисепĕ = |Альма-матер = [[Болон университечĕ]], [[Падуан университечĕ]] |Ăслăлăх ертӳçи = |Паллă вĕренекенсем =[[Ретик Георг Иоахим|Георг Ретик]] |Паллă = Тĕнчен гелиоцентр системине никĕслекен, экономикăри [[Коперник — Грешем саккунĕ|Коперник — Грешем саккунне]] уçакан | Чыславсемпе парнесем = {{!}} {{!}}} |Сайт = }} ''' Николай Коперник ''' – (19.2.1473, Торунь, Прусси королевстви, [[Польша королевстви (1385—1569)|Польша королевстви]]- 24.5.1543, Фромборк, {{s|[[:en:Prince-Bishopric of Warmia|Вармий кнеç епископстви]],}} Польша королевстви) - [[астрономи]], [[математика]], {{экономика|Польши}} енĕпе ĕçленĕ ăсчах. === Палăкĕсем === <gallery perrow=5> Ӳкерчĕк:Warszawa Copernicus.png|<center>'' [[Варшава|Варшавăра]], автор - [[Торвальдсен Бертель|Торвальдсена]]''</center> Ӳкерчĕк:Kraków - Pomnik Mikołaja Kopernika 02.JPG|<center>''[[Краков]]ра''</center> Ӳкерчĕк:Torun03MonumentToCopernicus.JPG|<center>''[[(Торунь)|Торуньте]]''</center> Ӳкерчĕк:Kopernikus-Olsztyn.jpg|<center>''[[Ольштын]]та''</center> Ӳкерчĕк:Pomnik Mikołaja Kopernika w Łodzi.jpg|<center>'' [[Лодзь|Лодзьзра]]''</center> Ӳкерчĕк:Copernic Montreal.JPG|<center>'' [[Монреаль|Монреальте]]''</center> File:Warszawa, PKiN, rzeźba DSC06569.JPG|<center>'' [[Варшава|Варшавăра]]''</center> </gallery> ==Вуламалли== * {{ВТ-ЭСБЕ|Коперник, Николай}} * ''Амбарцумян В. А.'' [http://vambartsumian.org/index.php?id=183&cat=methodology&lang=ru&sec=0 Коперник и современная астрономия.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090922020114/http://vambartsumian.org/index.php?id=183&cat=methodology&lang=ru&sec=0 |date=2009-09-22 }} Доклад на Юбилейном заседании Общего собрания Академии наук СССР, посвященном 500-летию со дня рождения Н.Коперника, 6 марта 1973 г. «Вестник Академии наук СССР», № 5, 1973, стр. 46—56. * ''Ахутин А. В.'' Новация Коперника и коперниканская революция // ''Ахутин А. В.'' Тяжба о бытии. — {{М.}}: РФО, 1997. — С. 181—243. * {{кĕнеке|автор=Баев К. Л.|пуçелĕк =Коперник|место=М.|год=1935|серия=Жизнь замечательных людей, выпуск 7 (55)|страниц=216|ref=Баев К. Л. Коперник}} * ''Белый Ю. А.'' [http://www.astro-cabinet.ru/library/IAI_12/Iai_12_Ogl.htm Коперник, коперниканизм и развитие естествознания]. ИАИ, Вып. XII. — С. 15. * {{книга|автор=Веселовский И. Н.|заглавие=Очерки по истории теоретической механики|место=М.|издательство=Высшая школа|год=1974|страниц=287|ref=Веселовский}} * ''Веселовский И. Н., Белый Ю. А.'' [http://pawet.net/library/history/c_history/b_kopiernik/Веселовский_И._Н.,_Белый_Ю._А._Николай_Коперник,_1473-1543.html Коперник, 1473—1543.] — {{М.}}: [[Наука (издательство)|«Наука»]], 1974. * ''Герасименко М. П.'' Николай Коперник — выдающийся экономист эпохи раннего капитализма. — {{К.}}: Изд-во АН УССР, 1953. * ''Гребеников Е. А.'' Николай Коперник. — {{М.}}: [[Наука (издательство)|«Наука»]], 1982. * ''Дмитриев И. С.'' [http://pawet.net/library/history/c_history/dm_kopernik/Дмитриев_И.С._Искушение_святого_Коперника.html Искушение святого Коперника: ненаучные корни научной революции]. — Издательство С.-Петербургского университета, 2006. * {{книга|автор=Еремеева А. И.|заглавие=Памятные даты истории астрономии в 1987 году // Астрономический календарь на 1987 г|место=М.|издательство=Наука|год=1986|страницы=262—268|ref=Еремеева}} * ''Идельсон Н. И.'' [http://naturalhistory.narod.ru/Person/Lib/Idelson/Index.htm Этюды по истории небесной механики]. — {{М.}}: [[Наука (издательство)|«Наука»]], 1975. * {{статья|автор= Левин А.|пуçелĕк =Человек, который сдвинул Землю|ссылка= http://elementy.ru/lib/430854 |издание= [[Популярная механика]]|год=2009|номер=6}} * [http://naturalhistory1.narod.ru/Person/Lib/Kopernik/Index.htm Николай Коперник (1473—1543). К четырёхсотлетию со дня смерти.] — {{М.}}—{{Л.}}: Изд. АН СССР, 1947. * {{статья |автор=Райтсмен Б. |пуçелĕк =Коперник — великий преобразователь астрономии |издание=Земля и Вселенная |ссылка= |место= |год=1986 |номер=3 |страницы=}} * {{Книга:Храмов Ю. А.:Физики|часть = Коперник Николай (Copernicus Nicolaus; польск. Kopernik Mikolaj)|с =140|ссылка часть = 727}} * {{статья |автор = [[Хютт, Владимир Платонович|Хютт В.]] |пуçелĕк = Коперник |оригинал = |ссылка = |язык = |ответственный = Гл. редакция: [[Ильичёв Леонид Фёдорович|Л. И. Ильичёв]], [[Федосеев Пётр Николаевич|П. Н. Федосеев]], [[Ковалёв Сергей Митрофанович|С. М. Ковалёв]], [[Панов Виктор Георгиевич|В. Г. Панов]] |автор издания = |издание = [[Философский энциклопедический словарь]] |тип = |место = М. |издательство = [[Советская Энциклопедия]] |год = 1983 |выпуск = |том = |номер = |страницы = 279 |isbn = |issn = |doi = |bibcode = |arxiv = |pmid = |ref = |archiveurl = |archivedate = }} * ''Энгельгардт М. А.'' Николай Коперник. В книге: Коперник. Галилей. [[Кеплер Иоганн|Кеплер]]. Лаплас и Эйлер. Кетле. Биографические повествования (библиотека Ф. Павленкова, том 21, стр. 5—73). — Челябинск, «Урал», 1997. ==Каçăсем== {{Commons|}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} [[Категори:Польша астрономĕсем]] [[Категори:Польша математикĕсем]] 4o9ya3xxgz4ca8j4rk9tkhp1zpxzgdb 0 58865 874825 716221 2026-06-20T01:25:38Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874825 wikitext text/x-wiki [[File:Animacionfinal.gif|thumb|Механикăлла пулăм. Схема]] '''Классикăлла механика''' — пысăк [[ĕскер]] (макроĕскер) [[çутă]]н вакуумри [[хăвăртлăх]]ĕнчен чылай пĕчĕкрех хăвăртлăхпа еплерех куçнин йĕркисене, саккунĕсене тĕпчет<ref>[http://prosto-o-slognom.ru/fizika_VUZ/01_fizicheskie_osnovi_klassicheskoj_mehaniki.html Физические основы классической механики]</ref>. Тепĕр чухне хăнахнă майпа [[Исаак Ньютон|Ньютон]] [[механика|механики]] теççĕ. Анчах та Ньютон саккунĕсем кун пек системăна ăславламалли пĕр меслет çеç. Ытти меслетсем те пур (чăн та, вĕсем ахаль çынсемшĕн питех паллă мар). Классикăлла механикăна майлаштармалли ак çакăн пек никĕслевсем ([[математика|математикăлла]] модельсем) пур: * Ньютон саккунĕсем. * Лагранж формализмĕ. * Гамильтон формализмĕ. * Гамильтон-Якоби формализмĕ. Çавна май Ньютон механики<ref name="Оливер О'Рейли">Оливер О'Рейли. [http://www.vixri.ru/d2/Oliver%20O%20Rejli_Kurs%20dinamiki%20dlja%20inzhenerov.pdf Курс динамики для инженеров: единый подход к механике Ньютона-Эйлера и механике Лагранжа.]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}- М.-Ижевск: НИЦ «Регулярная и хаотическая динамика», Ижевский инстиrут компьютерных исследований, 2011.- 504 с.</ref>, Лагранж Механики<ref name="Оливер О'Рейли"/>, Гамильтон механики<ref>Трещев Д.В. [http://www.mi.ras.ru/noc/lectures/04tresh.pdf Гамильтонова механика] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170329075650/http://www.mi.ras.ru/noc/lectures/04tresh.pdf |date=2017-03-29 }}</ref>, Гамильтон-Якоби механики<ref>[http://www.booksshare.net/index.php?id1=4&category=physics&author=polak-ls&book=1959&page=413 Опираясь на механику Гамильтона-Якоби...]</ref> пирки калаçма май пур. Вĕсем пурте классикăлла механикăн уйрăм палăрамĕсем пулса тăраççĕ. == Классикăлла мар механикăсем == * [[Квантăллă механика|Квантла механика]]. * Релятивизмла механика. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == [[Категори:Ăслăх]] [[Категори:Физика]] [[Категори:Механика]] 9rg24zs724dht0nkkxq8orwa1fv0vcb 0 59727 874806 819139 2026-06-19T14:43:30Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874806 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Кăнтăр фрончĕ}} {{Çар йĕркелĕвĕ |ячĕ= Кăнтăр фрончĕ |ӳкерчĕк= |алпусни= |çулсем= тунă [[çĕртме, 21]], [[1941]] та официаллă [[çĕртме, 25]], [[1941]]– [[утă, 28]], [[1942]] <br /> иккĕмĕш йĕркелӳ <br /> [[раштав, 31]], [[1942]] – [[юпа, 20]], [[1943]] |патшалăх= {{СССР ялавĕ}} [[СССР]] |пăхăну= [[АТÇ Ставки]] |йышĕнче= [[СССР Хĕçпăшаллă Вăйĕсем]] |тĕс= [[фронт (çар пĕрлешĕнĕвĕ)|Фронт]] |роль= |пысăкăш= |команда_структури= |вырнаçу= |пулашакан= |йыхрав= |тĕссем= |марш= |талисман= |хĕçпăшаланăвĕ= |вăрçăсем= [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]] |çапăçусем= [[Молдавири хӳтĕленӳ операцийĕ]] <br /> [[Днепропетровска хӳтĕлени]] <br /> [[Харьков операцийĕ (1942)]] <br /> [[Кавказшăн çапăçни (1942—1943)]] |уйрăлу_паллисем= |хальхи_командир= |паллă_командирсем= [[Тюленев Иван Владимирович|И. В. Тюленев]] [[Рябышев Дмитрий Иванович|Д. И. Рябышев]] <br /> [[Черевиченко Яков Тимофеевич|Я. Т. Черевиченко]] <br /> [[Малиновский Родион Яковлевич|Р. Я. Малиновский]] }} '''Кăнтăр фрончĕ''' — [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]] вăхăтĕнче [[Тухăç фрончĕ |Тухăç совет-герман фронтĕнчи]] [[Ĕçтеш-çĕрĕçтеш Хĕрлĕ çарĕ|ĔÇХÇ]] операци-стратегиллĕ пĕрлешĕнĕвĕ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://bse.sci-lib.com/article117707.html Фронт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224135614/http://bse.sci-lib.com/article117707.html |date=2012-02-24 }} * [https://web.archive.org/web/20121215110522/http://www.victory.mil.ru/rkka/ Все фронты Великой Отечественной войны] * [http://bdsa.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=2011&Itemid=30 № 596. об организации фронтов и назначениях командного состава 21 июня 1941 г] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101214014709/http://bdsa.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=2011&Itemid=30 |date=2010-12-14 }} {{ТÇАВ фрончĕсем}} [[Категори:Совет фрончĕсем Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче]] [[Категори:Пулнисем, çĕртме, 25|1941]] d2nx5rzi1dvtptrysvzm5w0mn6wha3l 0 60689 874815 817289 2026-06-19T20:58:10Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874815 wikitext text/x-wiki {{Çар йĕркелĕвĕ |ят = Калинин фрончĕ<br />Кал.Ф |ӳкерчĕк = [[File:Red Army badge.gif|200px]] |алпусни = [[Хĕçпăшаллă Вăйсем|ХВ]] [[Эмблема|эмблеми]] |çулсем = [[юпа, 19]], [[1941]] — [[юпа, 20]] |патшалăх = [[СССР]] |пăхăну = |йышĕнче = [[СССР Хĕçпăшаллă вăйĕсем]] |тĕс = |унăн_шутĕнче = |роль = |пысăкăш = |команда_структури = |вырнаçăвĕ = |витлев = |пулăшакан = |йыхрав = |тĕссем = |марш = |талисман = |хĕçпăшаланăвĕ = |çапăçусем = [[Мускав çапăçăвĕ (1941—1942)]] <br /> [[Пĕрремĕш Ржев-Сычёв операцийĕ]]<br /> [[Иккĕмĕш Ржев-Сычёв операцийĕ]]<br /> [[Аслă Лука операцийĕ]]<br /> [[Ржев-Вязьма операцийĕ (1943)]]<br /> [[Смулен операцийĕ (1943)]]<br /> [[Невель операцийĕ]] |уйăру_паллисем = |хальхи_командир = |паллă_командирсем = [[Конев Иван Степанович|И. С. Конев]] <br /> [[Пуркаев Максим Алексеевич|М. А. Пуркаев]] <br /> [[Ерёменко Андрей Иванович|А. И. Ерёменко]] }} [[File:RIAN archive 301 An attack.jpg|right|thumb|300px|«[[Атака (манёвр)|Атакăна]]». [[Маскхалат]] пĕркеннĕ [[автоматчик]]сем [[Т-34]] танксем хыççăн атакăна чупаççĕ. [[Старица|Старицăшăн]] пынă [[çапăçу]]. ''Калинин фрончĕ'', [[Калинин облаçĕ]], [[РСФСР]], [[1942]] çулхи нарăсăн 1-мĕшĕ, Максимов ӳкернĕ фото.]][[File:KalininFront.gif|thumb|right|612px|''Калинин фрончĕ'', 1941-43 çулсем.]][[File:IS Konev 01.jpg|справа|мини|180px|<center>И. С. Конев<center>]][[File:Bundesarchiv Bild 183-2004-1104-500, General Purkajew.jpg|right|180px|<center>М. А. Пуркаев<center>]] '''Калинин фрончĕ''' — Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи вăхăтĕнче Тухăç совет-герман фронтĕнчи ĔÇХÇ операци-стратегиллĕ пĕрлешĕнĕвĕ. Фронт [[1941]]—[[1943]] çулсенче Вăта Раççейре тата [[БССР|Беларуçире]] çапăçнă. == Мускав патĕнчи çапăçу == {{main|Мускав çапăçăвĕ (1941—1942)}} == Çарпуçсем == * [[Конев Иван Степанович|И. С. Конев]] (юпа, [[1941]] — çурла, [[1942]]) * [[Пуркаев Максим Алексеевич|М. А. Пуркаев]] (çурла [[1942]] — ака, [[1943]]) * [[Ерёменко Андрей Иванович|А. И. Ерёменко]] (ака, — юпа, [[1943]]) == Фронт йышĕ == * управление * [[22-мĕш çар (СССР)|22-мĕш çар]] ([[юпа, 19]], [[1941]] — [[ака, 21]], [[1943]]) * [[29-мĕш çар (СССР)|29-мĕш çар]] ([[юпа, 19]], [[1941]] — [[çурла, 31]], [[1942]]) * [[30-мĕш çар (СССР)|30-мĕш çар]] ([[юпа, 19]], [[1941]] — [[çурла, 31]], [[1942]]) * [[31-мĕш çар (СССР)|31-мĕш çар]] ([[юпа, 21]], [[1941]] — [[утă, 23]], [[1942]]) * [[39-мĕш çар (СССР)|39-мĕш çар]] ([[раштав, 22]], [[1941]] — [[утă, 27]], [[1942]]) * [[3-мĕш тапăну çарĕ (СССР)|3-мĕш тапăну çарĕ]] ([[кăрлач, 21]] [[1942]] — [[юпа, 13]], [[1943]]) * [[4-мĕш тапăну çарĕ (СССР)|4-мĕш çарĕ]] ([[кăрлач, 22]] [[1942]] — [[юпа, 20]] [[1943]]) * [[41-мĕш çар (СССР)|41-мĕш çар]] ([[çу, 16]], [[1942]] — [[пуш, 20]] [[1943]]) * [[3-я воздушная армия (СССР)|3--мĕш сывлăш çарĕ]] ([[çу, 16]] [[1942]] — [[юпа, 20]] [[1943]]) * [[58-мĕш çар (СССР)|58-мĕш çар]] ([[çĕртме, 25]] [[1942]] — [[утă, 20]] [[1942]]) * [[43-мĕш çар (СССР)|43-мĕш çар]] ([[юпа, 1]] [[1942]] — [[авăн, 20]] [[1943]]) * [[20-мĕш çар (СССР)|20-мĕш çар]] ([[çурла, 10]] [[1942]] — [[авăн, 1]] [[1942]]) == Фронт хутшăннă операцисем тата çапăçусем == * [[Мускавшăн çапăçни (1941—1942)]] ** [[Калинина хӳтĕленĕ операци]] ** [[Калинин тапăну операцийĕ]] ** [[Ржев-Вязьма операцийĕ (1942)]] ** [[Торопец-Холм операцийĕ]] * [[Пĕрремĕш Ржев-Сычёв операцийĕ]] * [[Иккĕмĕш Ржев-Сычёв операцийĕ]] * [[Великолукская операция]] * [[Ржев-Вязьма операцийĕ (1943)]] * [[Смулен операцийĕ (1943)]] ** [[Духовщино-Демидово операцийĕ]] * [[Невель операцийĕ]] == Каçăсем == * [http://bse.sci-lib.com/article117707.html Фронт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224135614/http://bse.sci-lib.com/article117707.html |date=2012-02-24 }} * [https://web.archive.org/web/20121215110522/http://www.victory.mil.ru/rkka/ Все фронты Великой Отечественной войны] {{ТÇАВ фрончĕсем}} [[Категори:Совет фрончĕсем Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçинче]] p3lu1qckr5qp223jxwmc7s2vn4csf5h 0 61873 874819 817293 2026-06-19T22:13:34Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874819 wikitext text/x-wiki {{Çар йĕркелĕвĕ |ячĕ = Карели фрончĕ<br />Кар.Ф |ӳкерчĕк = [[File:Red Army badge.gif|200px]] |алпусни = [[Хĕçпăшаллă Вăйсем|ХВ]] [[Эмблема|эмблеми]] |çулсем = [[çурла, 23]], [[1941]] ç. - [[чӳк, 15]], [[1944]] ç. |патшалăх = {{СССР ялавĕ}} [[СССР]] |пăхăну = фронт çарпуçне |йышĕнче = [[СССР Хĕçпăшаллă Вăйсем|СССР Хĕçпăшаллă вăйĕсенче]] |тĕс = фронт |унăн_шутĕнче = управлени (штаб), [[Пĕрлешӳ (вăрçă ĕçĕ)|пĕрлешӳсем]], [[вăрçă чаçĕ]]сем тата йĕркеленӳсем |роль = хӳтĕлев, тапăну |пысăкăш = [[Йĕркелев (вăрçă ĕçĕ)|йĕркелев]] |команда_структури= |вырнаçăвĕ = |витлев = |пулăшакан = |йыхрав = |сăрсем = |марш = |талисман = |хĕçпăшаланăвĕ = |çапăçусем = [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]нче |уйăру_паллисем = |хальхи_командир = |паллă_командирсем= '''Çарсен çарпуçĕсем''', ят-йыша пăхăр }} '''Воронеж фро́нчĕ''' — [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]] тапхăрĕнчи [[Хĕрлĕ Çар]]ăн 1941-44 çулĕсенчи операци пĕрлешĕвĕ. == Çарпуçсем == * авăн, [[1941]] — нарăс, [[1944]] — [[генерал-полковник]] [[Фролов Валериан Александрович|В. А. Фролов]] * нарăс, 1944 — чӳк, 1944 — [[Совет Союзĕн Маршалĕ]] [[Мерецков Кирилл Афанасьевич|К. А. Мерецков]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * {{Кĕнеке:ВОВ. Энциклопедия|322—323||Карельский фронт}} * Карельский фронт в Великой Отечественной войне 1941—1945 гг.: Военно-исторический очерк / Отв. ред. А. И. Бабин — М., 1984. — 359 с. * По обе стороны Карельского фронта / Науч. ред. В. Г. Макуров. — Петрозаводск, 1995—636 с. * Слава тебе, Карельский фронт!: Воспоминания ветеранов. — Петрозаводск, 2004. — 365 с. * ''[[Гнетнев Константин Васильевич|Гнетнев К. В.]]'' Карельский фронт: тайны лесной войны. — Петрозаводск: Острова, 2011. — 415 с. == Каçăсем == * [http://front.karelia.ru/ Карели фрончĕ]: интернет-ресурс * [http://bse.sci-lib.com/article117707.html Фронт] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120224135614/http://bse.sci-lib.com/article117707.html |date=2012-02-24 }} * [https://web.archive.org/web/20121215110522/http://www.victory.mil.ru/rkka/ Все фронты Великой Отечественной войны] * [http://library.karelia.ru/karelfront/index.html Виртуальный путеводитель «Книги о Карельском фронте»] * [http://gov.karelia.ru/Karelia/1787/28.html Авиация Карельского фронта: неизвестная война в воздухе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121201035225/http://www.gov.karelia.ru/Karelia/1787/28.html |date=2012-12-01 }} * [http://gov.karelia.ru/Karelia/1779/30.html Памятники Победы] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304202233/http://gov.karelia.ru/Karelia/1779/30.html |date=2016-03-04 }} * [http://gov.karelia.ru/Karelia/545/57.html Этот день мы приближали…] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050529210819/http://gov.karelia.ru/Karelia/545/57.html |date=2005-05-29 }} * [http://www.photo-war.com/ru/archives/album4515.htm Фотоальбом Карельский фронт. 1944.] {{RKKA-stub}} {{ТÇАВ фрончĕсем}} [[Категори:Совет фрончĕсем Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче]] [[Категори:Карели Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçин тапхăрĕнче]] [[Категори:Совет-финн вăрçи (1941—1944)]] k6m7rf7ng52g6ayoa8nf3a1eewuxlac 0 61976 874812 657651 2026-06-19T19:59:34Z КӗлчечекМ 15937 874812 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Рерих}} {{Ӳкерçĕ |фон= |ят = Святослав Рерих |тăван ят = |çуралнă чухнехи ят = Рерих Святослав Николаевич |ӳкерчĕк = S.Roerich Stamp (cropped).jpg |анлăш = |ӳкерчĕке ăнлантарни = С.Н. Рерих, почта маркинчи сăнар. |çуралнă вăхăт = [[1904]], [[юпа, 23]] |çуралнă вырăн = {{ÇВ|Санкт-Петербург|Санкт-Петербургра}}, [[Раççей империйĕ]] |вилнĕ вăхăт = [[1993]], [[кăрлач, 30]] |вилнĕ вырăн = {{ВВ|Бангалор|Бангалорта}}, [[Ĕнчĕ]] |пулса тухни = |гражданлăх = |жанр = |вĕренӳ = |стиль = |ĕçсем = |пулăшакансем = |сĕм = |сĕм янă = |чыславсем = |хисепсем = СССР Ӳнер академин хисеплĕ пайташĕ |парнесем = |сайт= |викиампар= Svetoslav Roerich }} '''Рерих Святослав Николаевич''' (1904 çулхи [[юпа уйăхĕ]]н 23-мĕшĕ, [[Санкт-Петербург]] — 1993 çулхи [[кăрлач уйăхĕ]]н 30-мĕшĕ, Бангалор) — вырăс тата ĕнчĕ ӳкерçи, пĕрлĕх ĕçченĕ, хĕвелтухăç ӳнерĕн тĕслĕхĕсене пухаканĕ, СССР Ӳнер академин хисеплĕ пайташĕ (1978). == Кун-çулĕ == Святослав Николаевич Рерих [[Санкт-Петербург|Петербургра]] 1904 çулхи юпа уйăхĕн 23-мĕшĕнче вырăс художникĕ тата ӳнер ĕçченĕ [[Рерих, Николай Константинович|Николай Константинович Рерих]] тата унăн мăшăрĕ [[Рерих Елена Ивановна|Елена Ивановна Рерих]] çемйинче çуралнă. Святослав ачаллах ӳкерме тата тăмран е гипсран тĕрлĕ япаласем çыпăçтарма пуçланă, Ӳнере Хавхалантаракан Пĕрлĕх Шкулне çӳреме пуçланă, çутçанталăка тĕпчекен ăслăлăхсем енне туртăннă. 1913-мĕш çултан пуçласа 1916-мĕш çулччен Святослав Николаевич Карл Май гимназийĕнче вĕреннĕ, пĕрремĕш ӳкерӳ урокĕсене те илнĕ. 1916-мĕш çултан пуçласа 1918-мĕш çулччен вăл çемйипе [[Финлянди]]ре пурăнать,çавăнтах 13 çулта чухне пĕрремĕш хут ашшĕн портретне ӳкерет. [[Ӳкерчĕк:Family_Roerich.JPG|мини|слева|Н.К. Рерих, Е.И. Рерих, Ю.Н.&nbsp;Рерих, С.Н. Рерих]] Святослав Николаевич археологие АПШри Колумби тата Гарвард университечĕсенче вĕреннĕ. Ботаника ăна уйрăмах илĕртнĕ. Живописец таланчĕ ачаллах аталаннă.15 çула çитичченех Святослав ашшĕне [[Лондон]] театрĕсенче вырăс постановкисене лартма декорацисемпе костюмсем хатĕрлеме пулăшнă. Вун тăххăрта, 1923-мĕш çулта, вăл Тĕнчери «Corona Mundi» ӳнер центрĕн ертӳçи пулса тăнă, каярахпа [[Нью-Йорк]]ри Николай Рерих Музейĕн вице-президенчĕ пулнă. Çав çулах пĕрремĕш хут [[Инди]]ре пулса курнă. <ref>Скумин В.А., Ауновская О.К. Светоносцы. — [[Çĕнĕ Шупашкар|Новочебоксарск]]: Терос, 1995. — 114 с.</ref> 1924-мĕш çулта, Индирен Америкăна таврăнсан, Николай Константиновичпа Елена Ивановна Рерихсем йеркеленĕ культурăпа çутĕç организацийĕсен ĕçне хутшăннă. Святослав Николаевича пула ашшĕпе амăшĕ тата пиччĕшĕ, Вăтаçĕр Азире экспедицире пулнăскерсем, «тулаш тĕнчепе» çыхăну тытма пултарнă. Вĕренсе пĕтерсен, 1931-мĕш çултанпа Святослав Николаевич АПШран Индине яланлăха куçса килет, хăйĕн çемйипе пурăнма пуçлать. Индире вăл обществăпа культура ĕçне хастар хутшăнать, пушă вăхăчĕн ытларах пайне живопиçпе ĕçлесе ирттерет. Хăйĕншĕн иккĕмĕш тăван кил пулса тăнă çак çĕршыва вăл питĕ юратнă. Инди илемне, унăн тĕрлĕ енлĕ йăли-йĕркине, ăс-хакăл çитĕнĕвĕсене Святослав Рерих хыйĕн чылай картинисенче кăтартнă.<ref>{{cite web |url=https://science.fandom.com/ru/wiki/Рерих,_Светослав_Николаевич |title=Рерих Светослав Николаевич|publisher=science.fandom.com|accessdate=19 June 2026|archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df= }}</ref> Святослав Николаевич «Урусвати» Гималай тĕпчев Институтĕнче ĕçлет, çутçаналăк ăслăлăхĕн уйрăмне ертсе пырать.<ref>{{cite web |url=https://science.fandom.com/ru/wiki/Гималайский_институт_научных_исследований_%27%27Урусвати%27%27 |title=Гималайский институт научных исследований ''Урусвати''|publisher=science.fandom.com|accessdate=19 June 2026|archiveurl= |archivedate= |deadurl= |df= }}</ref> [[Орнитологи]], [[ботаника]], минералоги, тибет фармакопейи, [[хими]]пе алхими пуçламăшĕ, танлаштаруллă тĕн вĕрентĕвĕ, [[философи]], ӳнер вĕрентĕвĕ, культурологи, астрологи наукисемпе кăсăкланать. Вăл фитотерапи, инди-тибет медицинин пысăк ăсти пулса тăрать. Святослав Рерихăн ӳнер тата литература пултарулăхĕ, çавăн пекех тĕпчев, педагогика тата общество ĕçĕсем пурте [[Агни Йога]] (Чĕрĕ Этика) идейисемпе çыхăннă. Святослав Рериха Бангалорти «Татагуни» усадьбинче пытарнă. == Çавăн пекех == *[[Рерих Елена Ивановна]] *[[Рерих, Николай Константинович|Рерих Николай Константинович]] *[[Рерих Юрий Николаевич]] *[[:en:Roerichism|Roerichism]] *[[Агни Йога]] *[[Рерихизм]] ==Асăрхавсем== {{асăрхавсем}} ==Каçăсем== * [http://irmtkullu.com/the-roerich-family/svetoslav-roerich/ International Roerich Memorial Trust] (Инди) [[Категори:Пайăр çынсем, алфавитпа]] [[Категори:Ӳкерçĕсем, алфавитпа]] [[Категори:Пĕрлĕх ĕçченĕсем]] [[Категори:Философсем, XX ĕмĕрти]] 0m4117dbabckdchk2h9cegy6s36da28 0 72457 874827 789045 2026-06-20T01:47:11Z CommonsDelinker 188 Replacing Schaffhausen-coat_of_arms.svg with [[File:CHE_Schaffhausen_(Stadt)_COA.svg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR4|Criterion 4]] (harmonizing names of file set)). 874827 wikitext text/x-wiki {{ПВ |статус=Ял |чăвашла çĕлĕк=Барген (Шаффхаузен) |тăван çĕлĕк=Schaffhausen |патшалăх=Швейцари |регион тĕсĕ=кантон (Швейцари) |регион=Шаффхаузен (кантон) |регион тапăлра=Шаффхаузен (кантон) |район тĕсĕ=тăрăх |район= |район тапăлра= |община тĕсĕ= |община= |община тапăлра= |пăхану= |герб=CHE Schaffhausen (Stadt) COA.svg |ялав= |герб анлăшĕ= |ялав анлăшĕ= |lat_dir=N|lat_deg=47|lat_min=42|lat_sec=0 |lon_dir=E|lon_deg=8|lon_min=37|lon_sec=59 |CoordAddon= |CoordScale= |ЯндексКартти= |патшалăх картти=250 |регион картти= |район картти= |патшалăх карттин пысăкăшĕ= |регион карттин пысăкăшĕ= |район карттин пысăкăшĕ= |шалти пайлану= |пуçлăх тĕсĕ=Бургомистр |пуçлăх= |никĕсленĕ вăхăт= |пĕрремĕш асăну= |малтанхи ятсем= |статус= |лаптăк=31.00 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ=403 |çӳллĕш тĕсĕ= |климат= |официаллă чĕлхе=нимĕç чĕлхи{{!}}нимĕç |официаллă чĕлхе-ref= |пурăнан халăх=33&nbsp;431 |çырав çулĕ=2006 |йышлăх= |агломераци= |наци йышĕ= |конфесси йышĕ= |этнохороним= |вăхăт тăрăхĕ=+1 |DST=пур |телефон кочĕ= |почтă индексĕ=8200 - 8208 |почтă индексĕсем= |автомобиль кочĕ=SH |идентификатор тĕсĕ=Субъект хăйтытăмлăхĕн идентификаци кочĕ{{!}}Официаллă код |цифрăллă идентификатор=2939 |категори Commons-ра=Schaffhausen |сайт=http://www.schaffhausen.ch |сайт чĕлхи=de |сайт чĕлхи 2= |сайт чĕлхи 3= |сайт чĕлхи 4= |сайт чĕлхи 5= |add2n= |add2= |add3n= |add3= }} '''Барген (Тургау)''' — ({{lang-de|Schaffhausen}}) — [[Швейцари|Швейцарири]] коммуна, [[Шаффхаузен (кантон)|Шаффхаузен]] [[Швейцарин администрациллĕ пайланăвĕ|кантонне]] кĕрет. 33&nbsp;431 çын пурăнать ([[2006]]). [[Субъект хăйтытăмлăхĕн идентификаци кочĕ|Официаллă код]] — ''2939''. == Паллă çынсем == Хулара çуралнисем: * [[Агустони Джильберто|Джильберто Агустони]] * [[Ди Маттео Роберто|Роберто Ди Маттео]] * [[Мозер Иоганн Генрих|Иоганн Генрих Мозер]] * [[Мюллер Иоганн (историк)|Иоганн Мюллер]] * [[Фуррер Беат|Беат Фуррер]] == Фотографисем == <gallery perrow=4 widths=220 heights=220> File:Schaffhausen stumpf.jpg|<center>Шаффхаузен, Йохан Штумпф ({{lang-de|Johannes Stumpf}}) хроникинче, 1548</center> File:Zum_Ritter_Schaffhausen.jpg|''Zum Ritter'' çурчĕ File:Erker Schaffhausen.jpg|Ватă хулари çуртăн [[эркер]]ĕ File:Schaffhausen_Munot.jpg|Мунот карманĕн сăнĕ File:SchaffhausenRheinfall1.jpg|[[Райн шарлакĕ]], Шаффхаузенпа юнашар File:Schaffhausen Munot Tower.jpg|Мунот карманĕн башни File:Rhein Feuerthalen.jpg|Райн çинчи Шафхаузен тата [[Фойертален]], Мунот карманĕ çинчен сăнани File:Schaffhausen.jpg|Хула сăнĕ </gallery> == Литература == * {{ВТ-ЭСБЕ|Шафгаузен, город}} == Каçăсем == * [http://www.schaffhausen.ch официаллă сайт] {{Швейцари:Шаффхаузен кантонĕ:Хуласем}} {{Switzerland-geo-stub}} [[Категори:Шаффхаузен кантонĕн хулисем]] l2tfoapqorocz1mwjqqp1t868qf3gaw 0 73704 874816 844072 2026-06-19T21:05:03Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874816 wikitext text/x-wiki {| class="infobox" style="width: 18em;" |+ '''Каллисто (спутник)''' [[file:Callisto symbol (bold).svg|24px]] |- | colspan="2" style="text-align:center; background: #000;" | [[Ӳкерчĕк:Callisto.jpg|frameless|center|Каллисто]] |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | категори | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''Уçни''' |- | уçакан | [[Галилей Галилео|Галилео Галилей]] |- | уçнă вырăн | |- | уçнă вăхăт | {{Date|08|01|1610}} |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Орбита|Орбита пахалăхĕсем]]''' |- | style="vertical-align:top;"|[[Афели]] | |- | [[Перигели]] | |- | [[Мăн çуртĕнĕл]] | 1 882 700 км |- | [[Орбитăллă эксцентриситет]] | 0,0074 |- | [[Орбитăллă тапхăрĕ]] | |- | [[Сидери тапхăрĕ]] | 16,6890184 кун |- | [[Орбитăллă хăвăртлăхĕ]] | 8,204 км/ç |- | [[Вăтам аномали]] | |- | [[Тайăм (астрономи)|Тайăмĕ]] | 0,192° ([[Лаплас тӳремçи|Лаплас тӳремçин]] тĕлне) |- | [[Хăпаракан çыххин долготти]] | |- | [[Перицентрăн аргуменчĕ]] | |- | [[Планета спутникĕсем|Спутниксем]] | |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2"| '''Физика пахалăхĕсем''' |- | Размер | |- | Экваториаллă радиус | |- | Полярлă радиус | |- | style="vertical-align:top;" | [[Çаврăну эллипсоичĕ|Планета пичĕн лаптăкĕ]] | 7,30{{Esp|7}} км² (0,143 çĕрĕн){{Ref_label|C|c|none}} |- | Хĕсĕнни | |- | style="vertical-align:top;" | [[Калăпăшĕ]] | 5,9{{Esp|10}} км³ (0,0541 çĕрĕн){{Ref_label|D|d|none}} |- | style="vertical-align:top;" | [[Йывăрăшĕ]] | 1,075 938 ± 0.000 137{{Esp|23}} [[килограмм|кг]] (0,018 çĕрĕн) |- | Вăтам [[тачăлăх]]ĕ | 1,834 4 ± 0,003 4 г/см³ |- | Экватăрти йывăрăшăн вăйĕ | 1,235 [[Ускорение|м/ç²]] (0,126 ''[[Перегрузка (техника)|g]]''){{Ref_label|E|e|none}} |- | [[Иккĕмĕш космос хăвăртлăхĕ]] | 2,440 км/ç{{Ref_label|F|f|none}} |- | Сидерлĕ çаврăнăвăн тапхăрĕ | [[Синхронлă çаврăну|синхронлă]] (Юпитера пĕр енĕпе çăвăрăннă) |- | [[Çаврăну хăвăртлăхĕ|Эквтăрти çаврăну йĕрлĕ хăвăртлăхĕ]] | [[Синхронлă çаврăну|синхронлă]] |- | [[Планетăн çаврăну тĕнĕлĕн тайăмĕ|Çаврăну тĕнĕлĕ эклиптика тайăмĕ]] | нулевой |- | style="vertical-align:top;" | çурçĕр полюсĕнче [[Тӳррĕн хăпарни]] | |- | Тайăнни | |- | [[Альбедо]] | 0,22 (геометри) |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" |'''Планета пичĕн температури''' |- | Чи сивĕ | 80 ± 5 |- | Вăтам | 134 ± 11 |- | Чи вĕри | 165 ± 5 |- ! bgcolor="#E8AB79" colspan="2" | '''[[Атмосфера|атмосферăн]] йышĕ''' |- | Планета питĕнчи пусăмĕ | 7,5 пБар |} '''Каллисто''' ({{lang-la|Callisto}}; {{lang-el|Καλλιστώ}}) — Юпитерăн [[Галилей Галилео|Галилео Галилей]] уçнă 4 спутниксенчен пĕри, калăппăшĕпе иккĕмĕш спутникĕ. Ятне авалхи грек мифологири [[Зевс]]ăн еркĕнне — [[Каллисто]]на асăнса панă. Ят пама [[Марий Симон|Симон Марий]]сĕннĕ<ref name=Marius_1614>{{кĕнеке|автор=[[Марий Симон|Simone Mario Guntzenhusano]].|пуçелĕк=Mundus Iovialis anno M. DC. IX Detectus Ope Perspicilli Belgici|год=1614|ссылка=https://books.google.com/books?id=eFJRAAAAcAAJ&pg=PT34}}</ref>. Марий ку сĕнĕве [[Кеплер Иоганн]] панă тесе каланă<ref name=Galileo>{{cite web|title=Satellites of Jupiter|publisher=The Galileo Project|url=http://galileo.rice.edu/sci/observations/jupiter_satellites.html|accessdate=2007-07-31|archiveurl=https://www.webcitation.org/65CgxLekL?url=http://galileo.rice.edu/sci/observations/jupiter_satellites.html|archivedate=2012-02-04}}</ref>. [[Галилей Галилео]] 1610-мĕш çулхи кăрлач уйăхĕнче спутника тата Юпитерăн 3 пысăк спутникĕсемпе пĕрле уçнă([[Ио (спутник)|Ио]], [[Европа (спутник)|Европой]] тата [[Ганимед (спутник)|Ганимедом]])<ref name=Galilei>Galilei, G.; [https://web.archive.org/web/20090823094340/http://www.physics.emich.edu/jwooley/chapter9/Chapter9.html ''Sidereus Nuncius''] (March 13, 1610)</ref> Курăнакан çăлтăр виçи - 5,65 ([[Планетăсем хирĕç тăни|в хирĕç тăнинче]])<ref> {{cite web|title=Classic Satellites of the Solar System|url=http://www.oarval.org/ClasSaten.htm|publisher=Observatorio ARVAL|accessdate=2007-07-13|archiveurl=http://www.webcitation.org/65CgwuFT9|archivedate=2012-02-04}}</ref> . Юпитер тавра çăврăнать. Радиаци фоне сахаллипе тата калăпăшне шута илсе спутник çинче Юпитера санамали станци йĕркелеме сĕнеççĕ. 2015-мĕш çул тĕлне спутник çинчен нумай информаци «[[Галилео (КА)|Галилео]]» аппарат çитернĕ; ытти космос аппарачĕсем — «[[Пионер-10]]», «[[Пионер-11]]», «[[Вояджер-1]]», «[[Вояджер-2]]», «[[Кассини-Гюйгенс|Кассини]]» тата «[[Çĕнĕ горизонтсем]]» — спутника ытти объектсем патне вĕçнĕ вăхатра тишкернĕ. == Орбита тата çаврăну == [[Ӳкерчĕк:001221 Cassini Jupiter & Europa & Callisto.jpg|left|thumb|Каллисто (аялта тата сулахай), Юпитер (çӳлте тата сылтăм) тата Европа ([[Пысăк хĕрлĕ пăнчă]]ран аяларах тата сулахайрах ). «[[Кассини-Гюйгенс|Кассини]]» аппарат тунă фото]] == Шалти структури == [[Ӳкерчĕк:PIA01478 Interior of Callisto.jpg|thumb|left|upright|Каллистăн шалти структурин моделĕ. Пăр хуппи, пулма пултаракан шыв океанĕ татапăрпа чулсенчен таракан тĕшĕ]] Каллистон çиелти пăр литосфери 80 - 150 км таран пулма пултарать<ref name="Spohn 2003"/>. Ун айĕнче 50—200 км тарăнăш тăварлă океан<ref name="Spohn 2003"/><ref name="Khurana 2000">{{cite journal |last=Khurana|first=K. K.|coauthors=''et al.''|title=Induced magnetic fields as evidence for subsurface oceans in Europa and Callisto|journal=Nature|year=1998|volume=395|pages=777–780|doi=10.1038/27394| url=http://www.igpp.ucla.edu/people/mkivelson/Publications/N395777.pdf|format=PDF |pmid=9796812 |issue=6704|bibcode = 1998Natur.395..777K}}</ref><ref name="Zimmer 2000">{{cite journal|last=Zimmer|first=C.|coauthors=Khurana, K. K.|title=Subsurface Oceans on Europa and Callisto: Constraints from Galileo Magnetometer Observations|journal=Icarus|year=2000|volume=147|issue=2|pages=329–347|doi=10.1006/icar.2000.6456| url=http://www.igpp.ucla.edu/people/mkivelson/Publications/ICRUS147329.pdf|format=PDF|bibcode=2000Icar..147..329Z}}</ref>. Океанра [[аммиак]] е урах антифирз пулсан океанпулаяслăхе ӳсет<ref name="Spohn 2003">{{cite journal|last=Spohn|first=T.|coauthors=Schubert, G.|title=Oceans in the icy Galilean satellites of Jupiter?|journal=Icarus|year=2003|volume=161|issue=2|pages=456–467|doi=10.1016/S0019-1035(02)00048-9|url=http://lasp.colorado.edu/icymoons/europaclass/Spohn_Schubert_oceans.pdf|bibcode=2003Icar..161..456S|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227015925/http://lasp.colorado.edu/icymoons/europaclass/Spohn_Schubert_oceans.pdf|archivedate=2008-02-27}}</ref>. ==Рельеф== [[Ӳкерчĕк:Cratered plains PIA00745.jpg|thumb|right|«Галилео» КА тунă фото, унта кратерланă тӳремсем курăнаççĕ]] [[Ӳкерчĕк:Callisto Har PIA01054.jpg|thumb|right|Хар варринчи куполлă кратер. Ӳкерчĕк çинчи темиçĕ сăнчăр сыпăкĕ — Тиндр кратер формăланнин йерĕсем]] Каллисто - Хĕвел системинчи кратерсен йышĕпе малтисен шутĕнче <ref name="Zahnle 1998">{{cite journal|last=Zahnle|first=K.|coauthors=Dones, L.|title=Cratering Rates on the Galilean Satellites|journal=Icarus|year=1998|volume=136|issue=2|pages=202–222|doi=10.1006/icar.1998.6015|url=http://lasp.colorado.edu/icymoons/europaclass/Zahnle_etal_1998.pdf|format=PDF|pmid=11878353|bibcode=1998Icar..136..202Z|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080227015923/http://lasp.colorado.edu/icymoons/europaclass/Zahnle_etal_1998.pdf|archivedate=2008-02-27}}</ref>. === Атмосфера тата ионосфера === [[Ӳкерчĕк:Callisto field.svg|thumb|left|Каллисто тавра магнит уйĕ]] Кăмрăк оксиченчен таракан питĕ сайра атмосфера пур<ref name="Carlson 1999">{{cite journal |last=Carlson |first=R. W.|coauthors=''et al.''|title=A Tenuous Carbon Dioxide Atmosphere on Jupiter's Moon Callisto|journal=Science|year=1999 |volume=283|pages=820–821|doi=10.1126/science.283.5403.820| url=http://trs-new.jpl.nasa.gov/dspace/bitstream/2014/16785/1/99-0186.pdf|format=PDF|pmid=9933159 |issue=5403|bibcode = 1999Sci...283..820C }}</ref>. Атмосмера пусăмне 7,5 {{Esp|−12}} [[Бар (виçе)|бар]] тесе шутлаççĕ. == Çавăн пекех пăхăр == == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Callisto Краткая характеристика Каллисто] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140328070532/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Jup_Callisto |date=2014-03-28 }} на [http://solarsystem.nasa.gov сайте НАСА Solar System Exploration] * [http://www.nineplanets.org/callisto.html Страничка Каллисто] на ''NinePlanets.org'' * [http://www.solarviews.com/eng/callisto.htm Страничка Каллисто] на ''Views of the Solar System'' * [http://www.lpi.usra.edu/resources/cc/cchome.html база данных кратеров Каллисто] от института Луны и Планет * [http://photojournal.jpl.nasa.gov/target/Callisto Галерея изображений Каллисто] * [https://web.archive.org/web/20100601171427/http://sos.noaa.gov/videos/Callisto.mov Видео вращающейся Каллисто] от [[Национальное управление океанических и атмосферных исследований|NOAA]] * [http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA03876 Карта Каллисто с названиями деталей поверхности] на сайте НАСА: [http://photojournal.jpl.nasa.gov/ Planetary Photojournal] * [http://planetarynames.wr.usgs.gov/images/callisto_comp.pdf Карта Каллисто с названиями деталей поверхности] на сайте [http://planetarynames.wr.usgs.gov Gazetteer of Planetary Nomenclature] * [http://stereomoons.blogspot.com/2009/10/galileo-4-moons-at-400-years.html трёхмерные изображения поверхности галилеевых лун, в том числе и Каллисто] * [https://web.archive.org/web/20120119170143/http://www.nasa-academy.org/soffen/travelgrant/bethke.pdf '''(HOPE)''' (2003) — концептуальное исследование будущего освоения Солнечной системы от НАСА, в котором упоминается и Каллисто] ==Литература== * {{кĕнеке |автор =[[Бурба, Георгий Александрович|Бурба Г. А.]] |ответственный =Отв. ред. [[Флоренский, Кирилл Павлович|К. П. Флоренский]] и Ю. И. Ефремов |пуçелĕк =Номенклатура деталей рельефа галилеевых спутников Юпитера |ссылка = |место =Москва |издательство =Наука |год =1984 |страниц =84 |ref = }} {{Хĕвел системи}} {{Юпитер спутникĕсем}} [[Категори:Планетăсемпе астероидсен ячĕсем]] [[Категори:1610-мĕш çулта уçнă астрономи объекчĕсем]] [[Категори:Каллисто]] t7o1fil7taiqx3wx4zh0ql2011z2d0x 0 75547 874821 777153 2026-06-20T00:08:01Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874821 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Кивĕ Шĕнтĕ |тăван çĕлĕк = Кивĕ Шĕнтĕ |герб = Coat of Arms of Samara oblast.png |ялав = Flag of Samara Oblast.svg |lat_deg =54.0152655 |lat_min =|lat_sec = |lon_deg =51.575604 |lon_min =|lon_sec = |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Самар облаçĕ |регион тапăлра = Самар облаçĕ |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Исаклă районĕ |район тапăлра = Исаклă районĕ{{!}}Исаклă |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх = Çĕн Якаль ял хутлăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Çĕн Яккаль ял хутлăхĕ{{!}}Çĕн Яккаль |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = 1751{{!}}1751 |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = Ял |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 449 |халăх çыравĕн çулĕ = 202 |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = квĕшĕнтĕсем |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 446496 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = +7 84654 |автомобиль кочĕ = |цифрăллă идентификатор = 36 234 846 001 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Кивĕ Шĕнтĕ''' ({{lang-ru|Старый Шунгут}}) — Самар облаçĕн [[Исаклă районĕ]]нчи ял. Ялта [https://web.archive.org/web/20130529211643/http://nov-yakush.ucoz.ru/ вăтам шкул] пур. ==Халăх йышĕ, ял тытăмĕ== {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=9 | '''Пĕтĕмĕшле демографи кăтартăвĕсем''' |--- class='bright' | colspan=9 | Пурĕпе|| colspan=2 | |--- class='shadow' |çул || 1710 || 1830 || 1857 ||1884 || 1897 || 1989 || 1997|| 2001 |--- |çын || || || || || || || || |} ==Кунçул== ==Тавралăхĕ== ==Халăх йышĕ== == Паллă çынсем тата ытти харкамлăхсем == ==Вуламалли== * {{кĕнеке|пуçелĕк=Энциклопедия чувашских сёл Самарской области (историко-этнографические материалы)|автор=[[Виктор Симаков|Симаков, В.]]|вырăн=Самара|издательство=Издательство «НТЦ»|çул=2008|isbn=978-5-98229-167-7}} * Симаков В.Е. [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kich_0_0000127.pdf Чувашские населённые пункты Самарской области. Краеведческий словарь.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190326212515/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kich_0_0000127.pdf |date=2019-03-26 }} Чебоксары, [[2005]]. * [[Ягафова Екатерина Андреевна|Ягафова Е.А.]] Расселение чувашей в Самарском Заволжье в конце ХУП-ХУЩ вв: проблемы и задачи исследования // История Чувашии: проблемы и задачи изучения. Тезисы докладов и сообщений к наушой конференции. Чебоксары. 30 сентября - 1 октября 1993 г. Чебоксары, 1993. С. 31-33. * Ягафова Е.А. Расселение чувашей в Самарском Заволжье в ХVII-ХVIII вв. // Материальная и духовная культура народов Поволжья и Урала: история и современностъ. Тезисы докладов и сообщений региональной научной конференции. Глазов. 22-23 февраля 1995 г. Глазов, 1993. С. 126-127. * Ягафова Е.А. Конфессиональная ситуация среди чувашей Самарского Заволжья во второй половине XIX - начале XX вв. // Межэтнические отношения, национальные проблемы и движения в Среднем Поволжье и Приуралье в XVIII - XX веках. Тезисы докладов региональной научной конференции, посвященной 90-летию со дня рождения И.Д.Кузнецова. 27-28 мая 1996 г. Чебоксары, 1996. С. 22-25. * Ягафова Е.А. Этнографическое изучение чувашей // Самарская область. Этнос и культура. Информационный вестник.. Самара, 1996. № 1. С. 4. * Ягафова Е.А. [http://cheloveknauka.com/chuvashi-samarskogo-zavolzhya-istoriya-rasseleniya-i-etnicheskaya-kultura Чуваши Самарского Заволжья: история расселения и этническая культура.] — Диссертаци (и.ăславĕсен кандидачĕн) автореферачĕ, [[1996]], [[Мускав]]. * Ягафова Е.А. , [[Матвеев Георгий Борисович|Матвеев Г.Б.]] [http://enc.cap.ru/?t=publ&hry=137&lnk=3933 Чуваши Самарские.] — Электронла чăваш энциклопедийĕнчи статья. * Ягафова Е.А. Самарские чуваши. Самара, [[1998]]. ==Каçăсем== * [http://enc.cap.ru/?t=world&lnk=1423 Чăваш энциклопедийĕ] {{Samar-obl-geo-stub}} {{Исаклă районĕ}} [[Категори:Самар облаçĕн Исаклă районĕ]] 2f2b20x0fbdnb25a8hv1df5nim36i81 0 76631 874822 720102 2026-06-20T00:43:26Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874822 wikitext text/x-wiki {{Фильм |ЧăвЯчĕ = Кин-дза-дза! |ТăвЯчĕ = Кин-дза-дза! |Ӳкерчĕк = Kin-dza-dza.JPG |Режиссёр = [[Данелия, Георгий Николаевич|Данелия Г.]] |Жанр = [[фантастика]] <br>[[антиутопи]] <br>[[трагикамит]] |Компани = [[Мосфильм|«Мосфильм» киостуди]].<br>Камит тата мусăк фильмĕсен пултарулăх пĕрлешĕнĕвĕ |Патшалăх = [[СССР]] |Вăхăт = 135 мин. |Çул = 1986 |Бюджет = }} '''«Кин-дза-дза́!»''' ({{lang-ru|Кин-дза-дза!}}) — иксериллĕ [[антиутопи]] жанрĕнче «[[Мосфильм]]» киностудире [[1986]] çулта [[Данелия Георгий Николаевич|Георгий Данелия]] режиссёр ӳнерленĕ [[трагикамит|трагикамитлă]] [[Кинематограф|илемлĕ фильм]]. «Кин-дза-дза!» ӳнер ĕçĕ хальхи вырăс чĕлхиллĕ культурăна чылай сĕмленĕ — фильмра шутласа кăларнă сăмахсем кулленхи калаçăва кĕнĕ. == Сюжет == Мускав, 1980-мĕш çулсем. Прораб Владимир Николаевич Машков («дядя Вова») киле ĕçрен таврăнать, арăмĕ ăна лаввкана çăкăр патне ярать. == Персонажсем == == Мусăкпа юрăсем == Фильм валли мусăк темине композитор [[Канчели Гия Александрович|Гия Канчели]] çырнă. Мусăкне [[Раççей патшалăх симфони кинематографи оркестрĕ]] [[Скрипка Сергей Иванович|Сергей Скрипка]] дирижёр ертсе пынипе шăрантарать. {{цитата пуçламăшĕ}} Одесситка — вот она какая,<br> Одесситка — пылкая, живая!<br> Одесситка пляшет и поёт,<br> Поцелуи раздаёт<br> Тем, кто весело живёт! Мама, мама, что мы будем делать,<br> Когда настанут зимни холода?<br> У тебя нет тёплого платочка,<br> У меня нет зимнего пальта! Добродетель пусть хранят дурнушки, —<br> Я шикарна с пяток до макушки!<br> Я Одессой-мамой рождена,<br> Ничему я не верна,<br> Кроме денег и вина! Одесситка — вот она какая,<br> Одесситка — пылкая, живая!<br> Одесситка — пьёт она вино, —<br> Добродетель всё равно<br> Потеряла уж давно!<br> {{цитата вĕçĕ}} «Котовский» фильмри канкан валли мусăка [[Строк Оскар Давыдович|Оскар Строк]] композитор хайланă<ref>[http://www.jewukr.org/observer/eo2003/page_show_ru.php?id=2324 Шехтман С. «Душа» приглашает танго. // «Еврейский обозреватель», 2/165, январь, 2008]; [https://web.archive.org/web/20170301055052/http://www.jewukr.org/observer/eo2003/page_show_ru.php?id=2324 Копия в кэше Google].</ref>, вăлах фильмра ресторанри аккомпаниатор рольне сăнарласа юрăна шрантарать<ref name="himmervert">Гиммерверт А. Оскар Строк — король и подданный. — Нижний Новгород: Деком, 2006. — 256 стр. — ISBN 5-89533-166-1 — Тираж: 2000 экз.</ref>. «Одесситка» куплетсен авторĕ [[Зингерталь Лев Макарович|Л. М. Зингерталь]]<ref>[http://russkay-literatura.ru/kataev-b-p/715-kataev-xutorok-v-stepi-roman.html Катаев В. Хуторок в степи (роман, 1956)]</ref><ref>[http://www.odessapassage.com/passage/magazine_details.aspx?lang=rus&id=35615 ''Бинов М.'' Зингерталь, мой цыпочка, сыграй ты мне на скрипочка // Журнал «Пассаж», № 1, 2002. С. 104—105.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090414083054/http://www.odessapassage.com/passage/magazine_details.aspx?lang=rus&id=35615 |date=2009-04-14 }}</ref>. Припев вырăнне 1919 çулта киеври «[[Кривой Джимми]]» театр-кабарере ''«Мама, что мы будем делать»'' юрăна усă курнă, унта ăна «салон хорĕ» шăрантарнă (солисчĕ - [[Курихин Фёдор Николаевич|Ф. Курихин]])<ref>''Смелянский А. М.'' [http://teatr-lib.ru/Library/Smeliansky/Bulgakov_v_hudozhestvennom_teatre/ Михаил Булгаков в Художественном театре]. / Вст. ст. О. Н. Ефремова. 2-е изд., перераб. и доп. М.: Искусство, 1989. 432 с.</ref>. [[Утёсов Леонид Осипович|Леонид Утёсовăн]] «камит хорĕ» шăрантарнă хыççăн юрă халăх кăмăлне кĕрсе юлнă<ref>[http://lib.ru/MEMUARY/UTESOW/serdce.txt Утёсов Л. Спасибо, сердце! — М.: Всероссийское театральное общество, 1976.]</ref>. «Кин-дза-дза!» фильмра çак юрăри иккĕмĕш йĕркине «Мама, мама, как мы будем жить» çине куçарнă, ăна темиçе хутчен Плюк çине лекнĕ çынсем юрлаççĕ, анчах та «Сăпка юрри» мелодийĕ ([[Филипп Исидор|Исидор Филипп]] франс композиторĕн хрестоматилле пьеси) çине хывнă<ref>[http://notes.tarakanov.net/composers/f.htm Филипп И. Колыбельная (ноты) // Артоболевская А. «Первая встреча с музыкой». Учебное пособие и хрестоматия для начальных классов ДМШ. — М.: «Советский композитор», 1986. Стр. 31.]; [https://web.archive.org/web/20111105033827/http://img255.imageshack.us/img255/5122/filippkplybelnayagc5.gif Прямая ссылка на ноты из данной книги]</ref>. == Чысланисем == == Библиографи == * ''Данелия Г., Габриадзе Р.'' Кин-дза-дза. // «Советский экран» — 1985, № 13. — С. 18. (отрывок сценария фильма) === Кĕнекесем === * ''Милосердова М.'' [http://www.russkoekino.ru/books/ruskino/ruskino-0118.shtml Кин-дза-дза] // Российский иллюзион. Антология. — М.: Материк, 2003. c. 675—680. — ISBN 5-85646-100-2 * ''[[Данелия Георгий Николаевич|Данелия Г.]]'' Тостуемый пьёт до дна. — М.: Эксмо, 2006. — 352 стр. — ISBN 5-699-12715-1 * ''[[Данелия Георгий Николаевич|Данелия Г.]]'' Безбилетный пассажир: «байки» кинорежиссёра. — М.: Эксмо, 2006. — 416 стр. — ISBN 978-5-699-12714-6, ISBN 5-699-12714-3 * ''Данелия Галина, Машкова-Сулукадзе Е.'' Георгий Данелия. Творчество. Работа. Семья. — М.: Зебра-Е, 2012. — 360 стр. — ISBN 978-5-94663-410-6 * ''[[Яковлев Юрий Васильевич|Яковлев Ю.]]'' [http://www.vakhtangov.ru/upload/books/pdfs/8612b2a538.pdf Между прошлым и будущим] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150402095850/http://www.vakhtangov.ru/upload/books/pdfs/8612b2a538.pdf |date=2015-04-02 }}. — М.: Астрель, АСТ, 2003. — 320 стр. — (Серия: Жизнь за кулисами). — ISBN 5-17-021054-X, ISBN 5-271-07462-5. (См. главу «Планета Плюк»). * ''Марголит Е.'' [http://www.russiancinema.ru/template.php?dept_id=3&e_dept_id=5&e_chrdept_id=2&e_chr_id=75&chr_year=1986 01.12.1986 на экраны страны выпущен фильм Георгия Данелия «Кин-дза-дза»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111124081031/http://russiancinema.ru/template.php?dept_id=3&e_dept_id=5&e_chr_id=75&e_chrdept_id=2&chr_year=1986 |date=2011-11-24 }} // Новейшая история отечественного кино. 1986—2000. Кино и контекст. Т. IV. — СПб: Сеанс, 2002. ISBN 5-901586-04-2 === Статьясем === * ''Валентинов Л.'' Невероятное космическое путешествие. // «[[Советский экран]]» — 1986, № 17. — С. 6—7. * ''Сергеев А.'' [http://www.psy.msu.ru/stas/kdd_soc_industriya_1987_04_01.jpg Вид с колеса обозрения] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220233613/http://www.psy.msu.ru/stas/kdd_soc_industriya_1987_04_01.jpg |date=2016-12-20 }}. // Газета «Социалистическая индустрия», 1 апреля 1987. * ''Лордкипанидзе Н.'' [http://www.psy.msu.ru/stas/kdd_sov_kultura_1987_04_07.jpg Для души!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220233442/http://www.psy.msu.ru/stas/kdd_sov_kultura_1987_04_07.jpg |date=2016-12-20 }} // «[[Культура (хаçат)|Советская культура]]», 7 апреля, 1987. * ''Ревич В.'' [http://www.psy.msu.ru/stas/kdd_sov_kultura_1987_04_07.jpg Ку-ку!] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220233442/http://www.psy.msu.ru/stas/kdd_sov_kultura_1987_04_07.jpg |date=2016-12-20 }} // «[[Культура (хаçат)|Советская культура]]», 7 апреля, 1987. * ''Михалкович В.'' [http://215vtenture.ru/topic110.html Прораб-пришелец] // «[[Советский экран]]» — 1987, № 9. — С. 11. * [http://215vtenture.ru/topic109-10.html Кин-дза-дза! В далёкой галактике…] // «[[Спутник кинозрителя]]» — 1987, № 5. — С. 6—8. * [http://215vtenture.ru/topic203.html?p=9982&hilit=%D0%9D%D0%BE%D0%B2%D1%8B%D0%B5+%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%8C%D0%BC%D1%8B#p9982 Кин-дза-дза!] // «Новые фильмы» — 1987, № 5. * ''Дёмин В.'' [http://www.psy.msu.ru/stas/kdd_lit_rossiya_1987_05_15.jpg Модель космического зла] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161220233541/http://www.psy.msu.ru/stas/kdd_lit_rossiya_1987_05_15.jpg |date=2016-12-20 }}. // «[[Литературная Россия]]», 15 мая, 1987. — С. 22—23. * ''Гуревич Л.'' [http://www.russiancinema.ru/template.php?dept_id=15&e_dept_id=2&e_movie_id=2744 Многозначность здравого смысла] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111107142444/http://www.russiancinema.ru/template.php?dept_id=15&e_dept_id=2&e_movie_id=2744 |date=2011-11-07 }} // «[[Искусство кино]]» — 1987, № 7. * ''Кушниров М.'' [http://2011.russiancinema.ru/index.php?e_dept_id=2&e_movie_id=2744#_id=2&e_movie_id=2744 На третьем дыхании] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161011050218/http://2011.russiancinema.ru/index.php?e_dept_id=2&e_movie_id=2744#_id=2&e_movie_id=2744 |date=2016-10-11 }} // «Искусство кино» — 1987, № 7. == Документалистика == * {{cite episode |title=Кин-дза-дза! Проверка планетами |episodelink= |url=https://tvkultura.ru/video/show/brand_id/61550/ |series= |serieslink=|credits= Документальный фильм. Автор и ведущий: Александр Казакевич. Студия «Неофит» по заказу ГТРК «Культура». 2017 г |network=[[Россия-Культура]] |station= |city= |airdate=25.08.2018 |began= |ended= |season= |seriesno= |number= |minutes=39 |transcript= |transcripturl=|language=ru}} == Çав. пекех == * [[Ку! Кин-дза-дза]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == === Фильм фаначĕсен сайчĕсем === * [http://kin-dza-dza.clan.su/index/0-2 Портал «Содружество ресурсов Тентуры»] * [http://215vtenture.ru/ Форум «Кин-Дза-Дза»] * {{LJ-community|pluk}} * [http://my.mail.ru/community/kin-dza-dza Сообщество «Кин-Дза-Дза» на Mail.ru] {{Георгий Данелия фильмĕсем}} {{Кин-дза-дза}} q1zw6xe4lt6c2zameauf1s1ifr80gmn 0 76878 874840 711589 2026-06-20T07:53:12Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874840 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Липунов}} {{Ăсчах |Ят = Владимир Михайлович Липунов |Ӳкерчĕк = LipunovVM.jpg |Анлăшĕ = 200 px |Ӳкерчĕке ăнлантарни = Владимир Михайлович Липунов. Москва, МГУ, 3.3.2017 |Çуралнă вăхăт = [[1952]], [[çурла, 17]] |Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Райчихинск|Райчихинскра}},<br> [[Амур облаçĕ]], [[СССР]] |Вилнĕ вăхăт = |Вилнĕ вырăн = |Ăслăх сфери = |Ĕç вырăнĕ = [[Мускав патшалăз университечĕ]] |Ăсчах степенĕ = физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ |Ăсчах хисепĕ = профессор |Альма-матер = МПУ, физика факультечĕ, 1976 |Ăслăх ертӳçи = |Паллă вĕренекнсем = |Паллă = |Чыславсемпе парнесем = {{{!}} {{!}} {{Раççей Федераци аслă шкулĕн тава тивĕçлĕ ĕçтешĕ}} {{!}}} |Сайт = }} '''Влади́мир Миха́йлович Липуно́в''' (1952, çурла, 17 çур.) — совет тата раççей ăсчахĕ, астрофизик, МПУ профессорĕ, физика-математика ăслăхĕсен тухтăрĕ (1991), çыравçă-фантаст (псевдонимĕ - ''Владимир Хлумов'')<ref name="fantlab">[http://fantlab.ru/autor3222 Владимир Хлумов]</ref>. == Биографи == 1952 çулхи [[çурла, 17|çурлан 17-мĕшĕнче]] Амур облаçĕн [[Райчихинск]] хулинче çуралнă. 1976 çулта [[Мускав патшалăх университечĕ]]н физика факультетĕнче аслă пĕлӳ илнĕ те 1979 çулчен [[Киев]]ре, Украина ССР Ăçлăхсен академин тĕп астрономи обсерваторинче ĕçленĕ. 1982 çулта МПУ аспирантуринче пĕлĕвне [[Зельдович Яков Борисович|Я. Б. Зельдович]] академик çумĕнче ӳстернĕ, 1981 - 1992 çулсенче МПУ физика факультечĕн астрономии уйрăмĕнче доцент вырăнне йышăннă, [[П. К. Штернберг ячĕллĕ патшалăх астрономии институчĕ|П. К. Штернберг ячĕллĕ патшалăх астрономии институтĕнче]] çăлтăрсен тĕнчине тĕпченĕ. Тепĕртакран МПУ физика факультечĕн астрофизика тата çăлтăрсен астрономин профессорĕ ятне тивĕçнĕ, унта халĕ те лекцисене вулать, семинарсене ирттерет<ref>[http://www.mathnet.ru/php/person.phtml?personid=74714&option_lang=rus Липунов Владимир Михайлович] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141225042337/http://www.mathnet.ru/php/person.phtml?personid=74714&option_lang=rus |date=2014-12-25 }}</ref>. 2014 çулта раштав уйăхĕнче Липунов профессор [[Глобальлĕ телескоп-роботсен системи МАСТЕР]] пулăшнипе планета çинче пурăнакансемшĕн хăрушла [[астероид]] уçнă, вăл [[(99942) Апофис|Апофис]] астеродран аысăкрах пулнă. Çĕнĕ астероида 2014 UR116 ят панă<ref>[http://news.mail.ru/society/20384953/ Российские астрофизики обнаружили новый астероид, который может быть опасен для Земли] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141210011757/http://news.mail.ru/society/20384953/ |date=2014-12-10 }}</ref><ref>[http://itar-tass.com/kosmos/1629208 ТАСС: Космос — Российские астрофизики обнаружили новый астероид, который может быть опасен для Земли]</ref>. 100 ытла ăслăх ĕçĕн, çав шутра «Астрофизика нейтронных звезд» монографин авторĕ. === Пултарулăх ĕçĕсем === РФ ÇП пайташĕ (псевдонимĕ - Владимир Хлумов). Пĕрремĕш кĕнеки — «Старая дева Мария» (1997). Çаплах «Дети звезд» (1990), «Старая песня» (1996), «Ночной дозор» (1996) пьсăсене, «Листья московской осени» (1996), «Прелесть» (1998), «Чайка по имени Федор» (2000) повеçсене хайланă. 1999 çулта, ака уйăхĕнче Липунов тетелре «Русский переплет» литература журналне йĕркеленĕ<ref name="fantlab"></ref>. == Чысланисем == * Астрономсен тĕнчери пĕрлешĕвĕн пайташĕ (1993) * Астрономсен Европăри пĕрлĕхĕн пайташĕ (1993). * Пĕтĕм Союзри «Пĕлӳ» конкурсĕн лауреачĕ (1987) * МПУ М. В. Ломоносов ячĕллĕ МПУ парне лауреачĕ (2002). * [[Раççей Федераци аслă шкулĕн тава тивĕçлĕ ĕçтешĕ]] (2006). * М.В.Ломоносов ячĕллĕ МПУ хисеплĕ профессорĕ (2018) <ref>http://master.sai.msu.ru/static/Lipunov_01sep_MSU_great_professor.mp4</ref> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://xray.sai.msu.ru/~lipunov/indexr.html Владимир Михайлович Липунов] * [http://www.sai.msu.ru/dept/rel/lipunov/ В. М. Липунов На сайте ГАИШ] * [http://www.astrotop.ru/best/iconlipunov.shtml Интервью с В. М. Липуновым — 14.11.2002] * {{fantlab|http://fantlab.ru/autor3222}} [[Категори:СССР астрофизикĕсем]] [[Категори:Раççей астрофизикĕсем]] [[Категори:Раççей çыравçисем]] [[Категори:Раççей фантастика çыравçисем]] [[Категори:«Çăлтăр кĕперĕ» парне лауречĕсем]] [[Категори:ПАШИ ĕçтешĕсем]] [[Категори:МПУ физика факультечĕн вĕрентӳçисем]] [[Категори:МПУ хисеплĕ профессорĕсем]] jv40q70qw7epng1gz9etmecrlbeiubl 0 82535 874836 873852 2026-06-20T05:06:11Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874836 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Кураев}} {{Ăсчах | Ят = Андрей Кураев | Ӳкерчĕк = Andrey Kuraev 05.jpg | Çуралнă вырăн = [[Мускав]], [[РСФСР]], [[СССР]] | Ăслăх сфери = [[тĕн философийĕ]], [[этика]], [[тĕне пĕлни]], православири [[турă сăмахĕ]] | Ĕç вырăнĕ = [[Мускаври хакал академийĕ]] (2004—2013),<br> [[Православи Сăваплă Тихăн гуманитари университечĕ]], <br>[[МПУ]] (2014-чен), <br>[[Иоанн Турă сăмахçи ячĕллĕ РПУ]] (1993—1996) | Ăслăх степенĕ = философи ăслăхĕсен кандидачĕ, <br>турă сăмахĕн кандидачĕ | Ăсчах хисепĕ = академик | Альма-матер = [[МПУ]], <br>[[Мускаври хакал академийĕ]], <br>Бухарест университечĕн православи турă сăмахĕн факультечĕ | Ăслăх ертӳçи = [[Гуревич Павел Семёнович|П. С. Гуревич]]<ref name="ras">[http://iph.ras.ru/page26833776.htm Научное руководство П. С. Гуревича] // Официальный сайт [[ИФ РАН]]</ref>,<br> [[Доброхотов, Александр Львович|А. Л. Доброхотов]]<br>[[Миронов, Владимир Васильевич|В. В. Миронов]]<ref name="taday">''Хорькова М.'' [http://www.taday.ru/text/376803.html Философия — бесполезная наука] // [[Татьянин день (интернет-издание)|Татьянин день]]. — 12.04.2010.</ref><ref>''Балабас Е.'' [http://www.mk.ru/social/2015/01/23/andrey-kuraev-ob-mgu-dvoyki-davalis-nelegko.html «Двойки» Андрею Кураеву давались нелегко] // [[Московский комсомолец]]. — № 26724. — 24.01.2015.</ref>,<br>[[Никонов, Кирилл Иванович|К. И. Никонов]]<br>[[Новиков Михаил Петрович|М. П. Новиков]], <br> [[Яблоков Игорь Николаевич|И. Н. Яблоков]]<ref>Титова О. [http://novayagazeta.ee/articles/18117/ Андрей Кураев: В России модель церкви в государстве довольно странная] // «[[Новая газета]] — Балтия» 26.12.2017</ref> | Паллă вĕренекенсем = [[Данилова Анна Александровна|А. А. Данилова]]<br>[[Фокин Алексей Русланович|А. Р. Фокин]] | Паллă = философ, богослов, общественный деятель, публицист, писатель | Чыславсемпе парнесем = {{(!}} {{!}}{{Сергий Радонежскин 3 степеньлĕ орденĕ}}{{!!}}{{Нестор-çулçыравçăн 3 степеньлĕ орденĕ}} {{!)}} | Сайт = [http://kuraev.ru Официаллă сайт]<br>[http://diak-kuraev.livejournal.com/ Страница в Живом Журнале] }} {{Listen | Файл_ячĕ = Andrej Kuraev voice.oga | Ячĕ = Андрей Кураев сассине çырнă | Ăнлантарни = 2013 çулта кăрлачра çырса хунă | float = }} == Кĕнекесем тата публикацисем == === Кĕнекесем === <div class="references-small"> * ''Кураев А. В.'' [http://old.rsl.ru/view.jsp?f=1016&t=3&v0=Кураев&f=1003&t=1&v1=&f=4&t=2&v2=&f=21&t=3&v3=&f=1016&t=3&v4=&f=1016&t=3&v5=&cc=a1&i=6&v=card&ce=4 Философско-антропологическое истолкование православной концепции грехопадения]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: автореферат дис. … кандидата философ. наук: 02.29.04 / [[Институт философии РАН|Ин-т философии РАН]]. — М., 1994. — 22 с. * ''Кураев А. В.'' Взрослым о детской вере / Диакон Андрей Кураев. — 5. изд., доп. — Ростов н/Д: Троиц. слово; М.: Паломникъ, 2003. (Тип. АО Мол. гвардия). — 637, [2] с.: ил., портр.; 21 см. — (Школьное богословие). — ISBN 5-87468-194-9 (в пер.) * ''Кураев А. В.'' Византия против СССР. Война фантомных империй за церковь Украины. — М.: Проспект, 2020. — 960 с. — ISBN 978-5-392-31800-1. * ''Кураев А. В.'' Всё ли равно как верить?: Сб. ст. по сравнит. богословию / Диакон Андрей Кураев. — Клин: Изд-во Братства святителя Тихона, 1994. — 174,[1] с.; 20 см. — ISBN 5-86407-004-1 : Б. ц. * Второе пришествие апокрифов * Вызов экуменизма ** ''Кураев А. В.'' Вызов экуменизма / Диак. Андрей Кураев. — М.: Междунар. православ. фонд «Благовест», 1997. — 237,[2] с.; 20 см. — (Православная апологетика на пороге XXI века). — ISBN 5-7854-0022-7 : Б. ц. ** ''Кураев А. В.'' Вызов экуменизма / Диакон Андрей Кураев. — 2. изд., испр. и доп. — М.: Издат. Совет Рус. Православ. Церкви, 2003 (АООТ Твер. полигр. комб.). — 381, [1] с.; 22 см. ** ''Кураев А. В.'' Вызов экуменизма / Диакон Андрей Кураев. — [3-е изд., испр. и доп.]. — М.: Грифон, 2008. — 477, [2] с.; 22 см. — ISBN 978-5-98862-046-4 (В пер.) ** ''Kuraev A.'' Provocarile ecumenismului. Bucuresti, ed. Sofia, 2006. (перевод на [[румынский язык]]) * «Гарри Поттер» ** ''Кураев А. В.'' «Гарри Поттер» в церкви: между анафемой и улыбкой: Дать ли сказкам индульгенцию? Демонична ли нелюдь? На что намекает «Гарри Поттер»? Сатанистка Роулинг? Правда «Гарри Поттера» / Диак. Андрей Кураев. — СПб.: Нева, 2003. (ПФ Красный пролетарий). — 123, [1] c.; 20 см. — ISBN 5-7654-2901-7 (в обл.) ** ''Кураев А. В.'' «Гарри Поттер»: попытка не испугаться / Диакон Андрей Кураев. — М.: Андреевский флаг, 2004. (ГУП Смол. полигр. комб.). — 205, [2] с.; 20 см. — ISBN 5-9553-0035-X (в обл.) * Дары и анафемы ** ''Кураев А. В.'' Дары и анафемы: Что христианство принесло в мир: Размышления на пороге III тысячелетия / Диакон Андрей Кураев. — М.: Изд-во Моск. подворья Свято-Троиц. Сергиевой Лавры, 2001. — 443, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-7789-0108-9 ** ''Кураев А. В.'' Дары и анафемы. Что христианство принесло в мир / Диакон Андрей Кураев. — 2. изд., доп. — М.: Паломникъ, 2003. (М.: ПФ Красный пролетарий). — 542, [1] с.: ил.; 21 см. — ISBN 5-87468-215-5 (в пер.) ** ''Кураев А. В.'' Дары и анафема. Что христианство принесло в мир?: размышления на пороге III тысячелетия. / диакон Андрей Кураев. — М.: Эксмо; Яуза, 2004. (Тул. тип.). — 285, [2] с.; 20 см. — (Беседы с богословом). — ISBN 5-699-08748-6 (в обл.) ** ''Кураев А. В.'' Дары и анафема. Что христианство принесло в мир?: размышления на пороге III тысячелетия. — М.: Эксмо, 2005. (5 000). ** ''Кураев А. В.'' Дары и анафемы: что христианство принесло в мир?: размышления на пороге третьего тысячелетия / Диакон Андрей Кураев. — 5-е изд., испр. и доп. — М.: Никея; Арефа, 2009. — 319 с.; 23 см. — ISBN 978-5-91761-001-6 (в пер.) ** ''Кураев А. В.'' Дары и анафемы. Что христианство принесло в мир? — 5-е изд. — М.: Проспект, 2017. — <nowiki>ISBN 978-5-392-23543-8</nowiki>. ** ''Кураев А. В.'' Да ли сви путеви воде ка Богу? Огледи на Православльу у постхришчанском свету. — Цетинье: Светигора, 1997. (Пер. на [[сербский язык]]) ** ''Kuraev A.'' Daruri si anathemele. Bucuresti, 2004. (Пер. на [[румынский язык]]) * ''Кураев, А. В.'' Диспут с атеистом: [новая версия] — 2-е изд., доп. — М.: Изд-во Сретенского монастыря, 2007. — 236, [2] с.; 17 см. — (Серия «Кафедра»). — ISBN 978-5-7533-0159-8 * ''Кураев А. В.'' Диспут с кришнаитами. В соавт. со свящ. Олегом Стеняевым и Р. Гупта. — Витебск, 2005. * Если Бог есть любовь… ** ''Кураев А. В.'' Если Бог есть любовь… / Диакон Андрей Кураев. — М.: Изд-во Православ. Свято-Тихонов. богослов. ин-та; Рус. зерцало, 1997. — 122 с.; 21 см. — (Всё ли равно как верить?; Вып. 2) (Православное слово). — ISBN 5-7429-0054-6 : Б. ц. ** ''Кураев А. В.'' Если Бог есть любовь… / Диакон Андрей Кураев. — 2. изд., испр. и доп. — М.: Благовест, 1998. — 156, [2] с.: ил.; 20 см. — ISBN 5-7854-0056-1 ** ''Кураев А. В.'' Если Бог есть любовь… — Запорожье, 1999. ** ''Кураев А. В.'' Да ли сви путеви воде ка Богу? Огледи на Православльу у постхришчанском свету. — Цетинье, Светигора, 1997. (Перевод на [[сербский язык]]) * ''Кураев А. В.'' Женские вопросы к Церкви. — М.: [[Проспект (издательство)|Проспект]], 2017. — 304 с. ISBN 978-5-9988-0452-6 * ''Кураев А. В.'' Женщина в церкви: беседы с богословом / диакон Андрей Кураев. — М.: Эксмо; Яуза, 2004. (Тульская тип.). — 174, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-699-06980-1 (в обл.) * ''Кураев А. В.'' Искушение, которое приходит «справа» / диак. Андрей Кураев. — М.: Изд. Совет Русской Православной Церкви, 2005. — 93, [2] с.; 20 см. — ISBN 5-94625-104-X * Как делают антисемитом ** ''Кураев А. В.'' Как делают антисемитом. — М.: Одигитрия, 1998. ** ''Кураев А. В.'' Как делают антисемитом. — Минск: Православная инициатива, 2004. ** ''Kuraev A.'' Tajemnica Izraela // Fronda. Warszawa, 1999, № 17/18. (частичный перевод на [[польский язык]]) * ''Кураев А. В.'' Как относиться к исламу после Беслана? / Диакон Андрей Кураев. — М.: Мрежа, 2004. (ОАО Тип. Новости). — 127 с.; 20 см. — ISBN 5-9900367-1-X (в обл.) * Кино: перезагрузка богословием ** ''Кураев А. В.'' Кино: перезагрузка богословием / Диак. Андрей Кураев. — М.: Фома, 2004. — 77, [2] с.: ил., табл.; 17 см. ** ''Кураев А. В.'' Кино: перезагрузка богословия: беседы с богословом / Диакон Андрей Кураев. — М.: Яуза; Эксмо, 2005. (Тул. тип.). — 156, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-699-09534-9 (в обл.) * ''Кураев А. В.'' Когда Небо становится ближе. О чудесах и суевериях, о грехах и праздниках. М.: Издательский Совет Русской Православной Церкви, 2007 г. — 112 с. — ISBN 978-5-94625-218-8 * Кто послал Блаватскую? ** ''Кураев А. В.'' Кто послал Блаватскую? — Ростов-на-Дону: Феникс, 2000. ** ''Кураев А. В.'' Кто послал Блаватскую?: Теософия, Рерихи и православие / Диакон Андрей Кураев. — М.: Изд-во Моск. подворья Свято-Троиц. Сергиевой Лавры; Ростов н/Д: Троиц. слово, 2000. — 399 с.; 21 см. — (Христианство в «Эру Водолея»). — ISBN 5-7789-0052-1 (Полемика с Ксенией Мяло и другими рерихославными) * ''Кураев А. В.'' Культурология православия: готова ли школа к новому предмету / диакон Андрей Кураев. — М.: Грифон, 2007. — 269, [2] с.; 21 см. — ISBN 978-5-98862-040-2 (В пер.) * ''Кураев А. В., Макарова Н. А.'' Легенды и мифы древней Греции. Боги Олимпа. — М.: Проспект, 2017. — 32 с. — ISBN 978-5-392-24240-5. * Мастер и Маргарита: за Христа или против? ** ''Кураев А. В.'' «Мастер и Маргарита»: за Христа или против? / Диакон Андрей Кураев. — Изд. 2-е, испр. и доп. — М.: Изд. Совет Рус. Православ. Церкви, 2005. — 176 с.; 20 см. — ISBN 5-94625-097-3 (в обл.) ** ''Кураев А. В.'' Мастер и Маргарита: За Христа или против? — 3-е изд., доп. и перераб. — М.: Проспект, 2016. — ISBN 978-5-392-21514-0. * ''Кураев А. В.'' Миссионерский кризис православия — М.: Никея, 2010. * Может ли православный быть эволюционистом? ** ''Кураев А. В.'' Может ли православный быть эволюционистом? // Той повеле, и создашася. Современные учёные о сотворении мира. — Клин: Фонд «Христианская жизнь», 1999. ** ''Кураев А. В.'' Может ли православный быть эволюционистом?. — Клин: Христианская жизнь, 2006. — 112 с. * ''Кураев А. В.'' На пороге унии. Станем ли мы монофизитами? — М., 1994. (в соавторстве с В. Лурье). * Наследие Христа. Что не вошло в Евангелия? ** ''Кураев А. В.'' Наследие Христа. Что не вошло в Евангелия? / Диак. Андрей Кураев. — М.: Фонд «Благовест», 1997. — 219,[2] с.; 20 см. — (Православная апологетика на пороге XXI века). — ISBN 5-7854-0025-1 : Б. ц. ** ''Kuraev A.'' Mostenirea lui Hristos. Ceea ce n-a intrat in Evanghelie. Bucuresti, ed. Sofia, 2009 (перевод на [[румынский язык]]) * ''Кураев А. В.'' Мои ошибки. — Красноярск, 2009. * Неамериканский миссионер ** ''Кураев А. В.'' Не-американский миссионер / диак. Андрей Кураев. — Саратов: Изд-во Сарат. епархии, 2005. (ОАО Тип. Новости). — 463, [1] с.; 22 см. — ISBN 5-98599-016-8 (в пер.) ** Неамериканский миссионер / Диакон Андрей Кураев. — Саратов: Изд-во Саратовской епархии, 2006. — 463 с.; 21 см. — ISBN 5-98599-028-1 * ''Кураев А. В.'' О вере и знании — М.: Аргус, 1995. * О нашем поражении ** ''Кураев А. В.'' О нашем поражении / Диак. Андрей Кураев. — М.: Моск. подворье Свято-Троицкой Сергиевой лавры, 1996. — 43 с.; 20 см. — ISBN 5-7789-0004-X (СПб.: Собор. разум [и др.], 1999. — 539, [1] с.; 22 см. — ISBN 5-87738-104-0) ** 2 изд. в сборнике: О последних судьбах нашего мира. Три взгляда из разных эпох. — М.: Отчий дом, 1998. ** 3 доп. издание — СПб.: Светлояр, 1999. ** 4 доп. издание — М.: Троицкое слово, Паломник, 2003. ** перевод на болгарский язык: За нашето поражение — София: Омофор, 2001. ** перевод на сербский язык: О нашем поразу // Искон. Православни илустровани часопис. — Сербия, Вранье, 1997, № 1-2 * ''Кураев А. В.'' Оккультизм в православии / Диакон Андрей Кураев. — М.: Благовест, 1998. — 380, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-7854-0053-7 * ''Кураев А. В.'' Основы православной культуры. Учебное пособие для 4-5 классов. — М.: Просвещение, 2010. * Основы православной культуры как лекарство от экстремизма: Очень личные размышления ** ''Кураев А. В.'' Основы православной культуры как лекарство от экстремизма: Очень личные размышления / Диак. Андрей Кураев. — М.: Издат. Совет Рус. Православ. Церкви, 2003. (ГУП ИПК Ульян. Дом печати). — 109, [2] с.; 20 см. — ISBN 5-94625-054-X (в обл.) ** ''Кураев А. В.'' Основы православной культуры как лекарство от экстремизма: Очень личные размышления — Киев: Свято-Макариевская церковь, 2004. * ''Кураев А. В.'' Основы религиозных культур и светской этики. Основы православной культуры. 4-5 классы: учебное пособие для общеобразовательных учреждений. — М.: Просвещение, 2010. — 95 с.: цв. ил.; 26 см. — ISBN 978-5-09-024063-5 * ''Кураев А. В.'' Основы православной культуры в школе: для чего и как? Пособие для родителей и учителей. — М.: Проспект, 2017. — <nowiki>ISBN 978-5-392-21565-2</nowiki>. * Ответы молодым ** ''Кураев А. В.'' Ответы молодым / Диак. Андрей Кураев. — Саратов: Изд-во Сарат. епархии; Изд-во Моск. Подворья Свято-Троицкой Сергиевой Лавры, 2003. (ОАО Тип. Новости). — 286, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-7789-0178-X (в обл.) ** Ответы молодым / Диакон Андрей Кураев. — Саратов: Изд-во Сарат. епархии; М.: Изд-во Моск. подворья Свято-Троицкой Сергиевой Лавры, 2004 (ОАО Тип. Новости). — 286, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-7789-0178-X (в обл.) ** Ответы молодым / Диакон Андрей Кураев. — Саратов: Изд-во Сарат. епархии; М.: Изд-во Моск. подворья Свято-Троиц. Сергиевой Лавры, 2005 (ОАО Тип. Новости). — 286, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-98599-011-7 (в обл.) ** Ответы молодым / диакон Андрей Кураев. — Саратов: Изд-во Саратовской епархия, 2008. — 286, [1] с.; 20 см. — ISBN 978-5-98599-060-7 ** ''Kuraev A.'' Raspunsuri catre tineri/ Alba Iulia. Reintregirea. 2007 (перевод на [[румынский язык]]) * ''Кураев А. В.'' Откуда у церкви деньги: В помощь приход. священникам и налоговым инспекторам / Диакон Андрей Кураев. — Краснодар: Троиц. Слово, 1999. — 15, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-7221-0262-8 * ''Кураев А. В.'' Перестройка в Церковь. Эскиз семинарского учебника миссиологии. Центр библейско-патрологических исследований при Отделе по делам молодёжи Русской Православной Церкви, 2009 г. — 512 с. — ISBN 978-5-85271-343-8 * Почему православные такие?.. ** ''Кураев А. В.'' Почему православные такие?.. / диакон Андрей Кураев. — М.: Изд-во Моск. подворья Свято-Троиц. Сергиевой лавры, 2006. — 527 с.; 22 см. — ISBN 5-7789-0208-5 (В пер.) ** ''Кураев А. В.'' Почему православные такие?.. / диакон Андрей Кураев. — М.: Изд-во Московского подворья Свято-Троицкой Сергиевой Лавры, 2008. — 527 с.; 22 см. — ISBN 5-7789-0208-5 * ''Кураев А. В.'' Почему православные такие упёртые? — М.: Подворье ТСЛ, 2006. * ''Кураев А. В.'' Почему христиане не боятся порчи. — М.: Издательский совет РПЦ, 2008. * ''Кураев А. В.'' Правда и фантазии «Кода да Винчи». — М.: Издательство Московского Подворья Свято-Троицкой Сергиевой Лавры, 2006. — 90 с. * ''Кураев А. В.'' [https://web.archive.org/web/20120524084029/http://lib.eparhia-saratov.ru/books/10k/kuraev/law/contents.html Православие и право: Церковь в свет. государстве] / Диакон Андрей Кураев. — М.: Сретен. монастырь, 1997. — 63,[1] с.; 21 см. * ''Кураев А. В.'' Православная философия и богословие: Теорет. курс авториз. излож. / Моск. экстер. гуманит. ун-т; Кураев А. В. — М.: Акад. изд-во МЭГУ, 1994. — 160 с.; 21 см. — (Книга авторизованного изложения). — ISBN 5-7136-0018-1 : Б. ц. * Протестантсене православи пирки ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии. — М.: Подворье Троице-Сергиевой Лавры, 1997. ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии. — Киев: Киево-Печерская лавра, 1998. ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии. — Ноябрьск, 1998. ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии. / Диакон Андрей Кураев. — М.: Изд-во Моск. Подворья Свято-Троиц. Сергиевой Лавры, 1999. — 267, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-7789-0063-5 ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии. — Клин, 2000. ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии. — Петропавловск, 2002. ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии. — М.: Троицкое слово, Паломник, 2003. ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии. — М.: Норма, 2005. ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о Православии; Наследие Христа / Диакон Андрей Кураев. — Изд. 9-е, перераб. и доп. — Клин: Христиан. жизнь, 2006. — 669, [2] с.; 21 см. — ISBN 5-93313-028-1 (В пер.) ** ''Кураев А. В.'' Протестантам о православии; Наследие Христа / диакон Андрей Кураев. — Изд. 10-е, перераб. и доп. — Клин: Христианская жизнь, 2009. — 669, [2] с.; 22 см. — ISBN 978-5-93313-063-5 (в пер.) ** ''Кураев А. В.'' Към протестантите за Православието. — София: Омофор, 2001. (перевод на болгарский) * Кураев, А. В. Поднять Россию с колен!: записки православного миссионера. — М.: Алгоритм, 2014. — 207 с. (Как Путину обустроить Россию). ISBN 978-5-4438-0652-5 * ''Кураев А. В.'' Размышления православного прагматика о том, надо ли строить Храм Христа Спасителя. — М., 1995. * Раннее христианство и переселение душ ** ''Кураев А. В.'' Раннее христианство и переселение душ / Диакон Андрей Кураев; [Предисл. В. К. Шохина]. — М.: Гнозис, 1996. — XVIII,191 с.; 20 см. — ISBN 5-7333-0451-0 : Б. ц. ** ''Кураев А.'' В. Раннее христианство и переселение душ / Диак. Андрей Кураев. — 2-е изд., испр. и доп. — М.: Сретен. монастырь, 1998. — 336 с.; 20 см ** ''Кураев А. В.'' Раннее христианство и переселение душ. Куда идёт душа / Диакон Андрей Кураев. — [Ростов н/Д]: Троиц. слово: Феникс, [2001]. — 573, [2] с.; 20 см. — ISBN 5-222-01603-X ** ''Кураев А. В.'' Раннее христианство и переселение душ. — М.: Троицкое слово; Паломник. 2001. * ''Кураев А. В.'' Рок и миссионерство: [беседы с богословом] / Диакон Андрей Кураев. — М.: ЭКСМО; Яуза, 2004. (Тул. тип.). — 382, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-699-07522-4 (в обл.) * ''Кураев А. В.'' Рок-проповеди / протодиакон Андрей Кураев. — М.: Никея, 2010. — 16 с.: ил.; 22 см. — ISBN 978-5-91761-014-6 * ''Кураев А. В.'' С кем борются иностранные миссионеры. Выдержки из бесед и листовок диакона Андрея Кураева. — СПб., 1994. * Сатанизм для интеллигенции ** ''Кураев А. В.'' Сатанизм для интеллигенции: [В 2 т.] / Диакон Андрей Кураев. — М.: Отчий дом, 1997. — 21 см.[Т.] 1: Религия без Бога. — М.: Моск. подворье Свято-Троиц. Сергиевой лавры; Отчий дом. — 527 с. — ISBN 5-7676-0082-1 : Б. ц. ** ''Кураев А. В.'' Сатанизм для интеллигенции: (О Рерихах и православии) / Диакон Андрей Кураев. — М.: Отчий дом, 1997. — 21 см.[Т.] 2: Христианство без оккультизма. — М.: Моск. подворье Свято-Троиц. Сергиевой лавры: Отчий дом. — 429,[1] с. — ISBN 5-7676-0083-X: Б. ц. ** ''Кураев А. В.'' Сатанизм для интеллигенции: (О Рерихах и Православии): в 2 т. / диак. Андрей Кураев. — М.: Изд-во Московского Подворья Свято-Троицкой Сергиевой Лавры, 2006. — 21 см. 1: Религия без Бога. — 2006. — 527 с. — ISBN 5-7789-0209-3 ** Сатанизм для интеллигенции: (О Рерихах и Православии): в 2 т. / диак. Андрей Кураев. — М.: Изд-во Московского Подворья Свято-Троицкой Сергиевой Лавры, 2006. — 21 см. 2: Христианство без оккультизма. — 2006. — 429, [1] с. ** ''Кураев А. В.'' Сатанизм для интеллигенции: (О Рерихах и Православии): в 2 т. / диак. Андрей Кураев. — М.: Изд-во Московского Подворья Свято-Троицкой Сергиевой Лавры, 2006. — 21 см. * ''Кураев А. В.'' Сегодня ли дают печать Антихриста? Русская Православная Церковь об ИНН/ А. В. Кураев. — Ростов-на-Дону: Феникс; Троицкое слово, 2001. — 350 с. — Библиогр.: с. 331. — ISBN 5-222-01796-6 * Сегодня ли дают печать антихриста. Пятнадцать вопросов об ИНН ** ''Кураев А. В.'' Сегодня ли дают печать антихриста. Пятнадцать вопросов об ИНН. — М.: Паломник, Троицкое слово, 2001. ** ''Kuraev A.'' Pecetea lui antihrist, codurile de bare si semnele vremurilor. Bucuresti, 2005.(Пер. на [[румынский язык]]) * Соблазн неоязычества ** ''Кураев А. В.'' Соблазн неоязычества / Диакон Андрей Кураев. — М.: МНПП «Буква», 1995. — 127,[1] с.; 20 см. — ISBN 5-85770-196-1 : Б. ц. ** ''Кураев А. В.'' Соблазн неоязычества. — М.: Протестант, 1995. * ''Кураев А. В.'' Страшный суд и тайны Апокалипсиса / Диакон Андрей Кураев. — М.: Журн. «Фома», [1999?]. — 29 с.; 20 см. — (Библиотечка журнала «Фома»). * Традиция, Догмат, Обряд ** ''Кураев А. В.'' Традиция. Догмат. Обряд. Апологетические очерки. — М.; Клин, 1995. 2-е издание — Киев, 2003. ** ''Кураев А. В.'' Традиция. Догмат. Обряд. — София: Лик, 1996. (Пер. на [[болгарский язык]]) * ''Кураев А. В.'' Трудно быть русским / Диакон Андрей Кураев. Россия и новое язычество / Иеромонах Виталий (Уткин). — М.: Свято-Иоанно-Богослов. монастырь: Православ. братство св. апостола Иоанна Богослова, 2001. — 78, [1] с.; 21 см. — ISBN 5-89424-041-7 * Уроки сектоведения ** ''Кураев А. В.'' Уроки сектоведения: Как узнать секту: На прим. движения рериховцев / Диакон Андрей Кураев. — СПб.: Формика, 2002. — 447 с.; 20 см. — ISBN 5-7754-0039-9 ** ''Кураев А. В.'' Уроки сектоведения. т. 2. Путь к пустоте янв. 2006 ** ''Кураев А. В.'' Уроки сектоведения. т. 1. Как узнать секту (на примере рериховского движения) * ''Кураев А. В.'' Фантазии и правда «Кода да Винчи» — М.: Аст-Зебра, 2006. * ''Кураев А. В.'' Христианин в языческом мире, или О наплевательском отношении к порче / Диакон Андрей Кураев. — М.: Эксмо; Яуза, 2004. (Тул. тип.). — 286, [1] с.; 20 см. — ISBN 5-699-08092-9 (в обл.) * Христианская философия и пантеизм ** ''Кураев А. В.'' Христианская философия и пантеизм. — М.: Подворье Троице-Сергиевой Лавры, 1997. ** ''Kuraev A.'' Pantheism and Monotheism // The Russian Idea. In search of a new identity. Ed. By Wendy Helleman. Bloomington, Indiana, 2004. (Частичный пер. на англ.:) * ''Кураев А. В.'' Христианство на пределе истории: О нашем поражении / Диакон Андрей Кураев. — 2. изд., доп. — [Ростов н/Д]: Троицкое слово; М.: Паломникъ, 2003. (Тип. АО Мол. гвардия). — 844, [3] с.: ил.; 21 см. — ISBN 5-87468-208-2 (в пер.) * Церковь в мире людей ** ''Кураев А. В.'' Церковь в мире людей — М.: Сретенский монастырь, 2005. ** ''Кураев А. В.'' Церковь в мире людей / Диакон Андрей Кураев. — М.: Изд. Срет. монастыря, 2006. (Типография «Новости»). — 542, [1] с.; 21 см. — ISBN 5-7533-0387-0 ** ''Кураев А. В.'' Церковь в мире людей / Диакон Андрей Кураев. — 4-е изд. — М.: Изд-во Сретенского монастыря, 2009. — 542, [1] с.; 21 см. — ISBN 978-5-7533-0270-0 * Церковь и молодёжь: неизбежен ли конфликт? ** ''Кураев А. В.'' Церковь и молодёжь: неизбежен ли конфликт? — СПб.: Формика, 2003. ** ''Кураев А. В.'' Церковь и молодёжь: неизбежен ли конфликт?: Вера и наука о чудесах и суевериях. Свет и тени современной культуры. Есть ли жизнь в церкви? Что касается рок-музыки… / Диакон Андрей Кураев. — СПб.: Рус. остров, 2004. (ФГУИПП Вятка). — 450, [1] с.; 21 см. — ISBN 5-902565-01-4 (в обл.) * Школьное богословие ** ''Кураев А. В.'' Школьное богословие / Диакон Андрей Кураев. — М.: Междунар. православ. фонд «Благовест»: Храм святых бессребреников Космы и Дамиана на Маросейке, 1997. — 308,[1] с.; 20 см. — ISBN 5-7854-0041-3 : Б. ц. ** ''Кураев А. В.'' Школьное богословие: [Сборник] / Диак. Андрей Кураев. — 2. изд., испр. и доп. — М.: Благовест, 1999. — 364, [2] с.; 20 см. — ISBN 5-7854-0061-8 ** ''Кураев А. В.'' Школьное богословие / Диакон Андрей Кураев. — 3. изд., испр. и доп. — СПб.: Собор. разум; Светлояр, 2000. — 369, [1] с.; 21 см. — ISBN 5-87738-104-2 ** Школьное богословие: кн. для учителей и родителей / диакон Андрей Кураев. — М.: Норма, 2005. (Тул. тип.). — 511 с.; 22 см. — ISBN 5-89123-900-0 (в пер.) * ''Бэггет, Дэвид.'' Философия Гарри Поттера: если бы Аристотель учился в Хогвартсе; [пер. с англ.] / Дэвид Бэггет, Шон Э. Клейн; [послесл. диак. А. Кураева]. — СПб.: Амфора, 2005. (ГИПК Лениздат). — 430, [1] с.; 21 см. — (Новая эврика). — ISBN 5-94278-892-8 (рус.) * ''Иустин (Попович).'' Православная церковь и экуменизм / Архим. Иустин Попович; Послесл. диак. А. Кураева. — М.: Изд-во Моск. подворья Свято-Троиц. Сергиевой лавры, 1997. — 244,[1] с.: ил.; 20 см. — ISBN 5-7789-0019-8 : Б. ц. </div> Книги протодиакона Андрея Кураева можно скачать [https://web.archive.org/web/20070126004356/http://kuraev.ru/index.php?option=com_remository&Itemid=54&func=select&id=1 на его официальном сайте]. === Статьясем === <div class="references-small"> ; Научные * ''Кураев А. В.'' Традиция. Церковь. Человек // Путь. Международный философский журнал. — 1992. — № 2. — С. 183—202. * ''Кураев А. В.'' Догмат и ересь в христианском предании // [[Вопросы философии]]. — 1994. — № 9. * ''Кураев А. В., [[Кураев, Вячеслав Иванович|Кураев В. И.]]'' [https://web.archive.org/web/20110809020643/http://www.philosophy.ru/iphras/library/ratiohist.html Религиозная вера и рациональность] // Исторические типы рациональности / Отв. ред. [[Лекторский, Владислав Александрович|В. А. Лекторский]]. — Т.1. — М.:[[ИФ РАН]], 1995. — 350 с. ISBN 5-201-01891-2 — С. 74-95. * ''Кураев А. В.'' О вере и знании — без антиномии // [[Вопросы философии]]. — 1992. — № 7 — С.45-63. * ''Кураев А. В.'' Пантеизм и монотеизм // [[Вопросы философии]]. — 1996. — № 6. — С. 36−53. * ''Кураев А. В.'' Библия // Человек. Философско-энциклопедический словарь / Под ред. [[Фролов, Иван Тимофеевич (философ)|И. Т. Фролова]]. — М.: «[[Наука (издательство)|Наука]]», 2000. — С. 48 . * ''Кураев А. В.'' Заповедь // Человек. Философско-энциклопедический словарь / Под ред. [[Фролов, Иван Тимофеевич (философ)|И. Т. Фролова]]. — М.: «[[Наука (издательство)|Наука]]», 2000. — С. 128—129 * ''Кураев А. В.'' Праздность // Человек. Философско-энциклопедический словарь / Под ред. [[Фролов, Иван Тимофеевич (философ)|И. Т. Фролова]]. — М.: «[[Наука (издательство)|Наука]]», 2000. — С. 267 ; журнал «[[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]» * ''Кураев Андрей, диак.'' «Нищие духом» // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1994. — № 1 * ''Кураев Андрей, диак.'' Размышления о первой главе книги Бытия // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1994. — № 3. * ''Кураев Андрей, диак.'' Размышления о первой главе Книги Бытия (окончание) // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1995. — № 4. * ''Кураев Андрей, диак.'' Заповеди Эдема // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1995. — № 5. * ''Кураев Андрей, диак.'' «И отделил Бог…» (Мотив разделения в Библии) // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1995. — № 6. * ''Кураев Андрей, диак.'' О нашем поражении // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1995. — № 7. * ''Кураев Андрей, диак.'' Таинство искупления // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1996. — № 8. * ''Кураев Андрей, диак.'' Мужчина и женщина в книге Бытия // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1996. — № 9.) * ''Кураев Андрей, диак.'' После «Херувимской» // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1996. — № 11. * ''Кураев Андрей, диак.'' Полемичность Шестоднева // [[Альфа и Омега (журнал)|Альфа и Омега]]. — 1997. — № 12. ; газета «[[Известия]]» * ''Кураев Андрей, диак.'' [http://www.izvestia.ru/articles/article26316/?print Как бороться с терроризмом без спецназа] // Известия,13 ноября 2002 г. * ''Кураев Андрей, диак.'' [https://web.archive.org/web/20090301054312/http://izvestia.ru/obshestvo/article3124663/ Незнакомый патриарх, или Чему нас учит история храма Христа Спасителя] // Известия, 26 января 2009 г. ;«[[Российская газета]]» * ''Кураев Андрей, диак.'' [http://www.rg.ru/printable/2006/03/24/kuraev.html Украинское деление — кому это нужно?]//«Российская газета»(Федеральный выпуск) N4026 от 24 марта 2006 г. ; Журнал «[[Коммерсантъ Власть]]» * ''Кураев Андрей, протодиак''. [http://kommersant.ru/doc/1688914 Мир Церкви — это мир людей] // Журнал «Коммерсантъ Власть», № 30 (934), 01.08.2011 ; журнал [[Профиль (журнал)|«Профиль»]] * ''Кураев Андрей, диак.'' [http://www.abkhaziya.org/server-articles/article-40e8f410059eaa6256a6ff88c9cb00dd.html Абхазский узел церковной политики] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200131022306/http://www.abkhaziya.org/server-articles/article-40e8f410059eaa6256a6ff88c9cb00dd.html |date=2020-01-31 }} // Профиль. —№ 47 15.12.2008. ;«Церковь и время» * ''Кураев Андрей, диак.'' Канонизация царской семьи: за и против // Церковь и время, № 7 (1998) * ''Кураев Андрей, диак.'' Традиции и перемены в социальной этике Православия // Церковь и время, № 25 (2003) * ''Кураев Андрей, диак.'' О пути не-монашеском // Церковь и время, № 28 (2004) ; журнал [[Эксперт (журнал)|«Эксперт»]] * ''Кураев Андрей, диак.'' [http://www.pravaya.ru/leftright/472/4621?print=1 Православие и дух капитализма] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191224171913/http://www.pravaya.ru/leftright/472/4621?print=1 |date=2019-12-24 }} // Эксперт,29 августа 2005 г. ; Прочие издания * ''Кураев Андрей, диакон.'' Закон Божий и «Хроники Нарнии» // [[Льюис, Клайв Стейплз|Льюис К. С.]] [https://web.archive.org/web/20130927103115/http://img1.liveinternet.ru/images/attach/c/0/3697/3697045_vse_hroniki_narnii_i_kucha_vsego.doc Хроники Нарнии. Письма детям. Статьи о Нарнии.] — М.: СП «Космополис», 1991. — 688 с. / Перевод [с англ.]: О. Б. Бухина, [[Г. А. Островская]], [[Трауберг, Наталья Леонидовна|Н. Л. Трауберг]], Т. А. Шапошникова, Е. Доброхотова-Майкова, Н. Будина. Предисловие: С. Л. Кошелев. Послесловие: диакон А. Кураев. * ''Кураев Андрей, диак.'' [http://www.patriarchia.ru/db/print/274965.html «Спор двух академий»] // [[Патриархия.ru]], 30 июля 2007 г. </div> === Лекцисем === * [http://www.pravmir.ru/pochemu-elfy-ne-stroili-xramy/ Почему эльфы не строили храмы?] — лекция, прочитанная 23 февраля 2012 года в рамках встречи православного молодёжного клуба «Донской» при [[Донской монастырь|Донском монастыре]] и [[МФЮА|Московском финансово-юридическом университете]]. === Интервью, комментарисем, ларса калаçнисем === <div class="references-small"> * [http://www.pravaya.ru/ludi/451/5762?print=1 «Я ещё слишком имперский человек…»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200118063458/http://www.pravaya.ru/ludi/451/5762?print=1 |date=2020-01-18 }} (интервью православному порталу Правая.ru) * [http://www.pravmir.ru/protodiakon-andrej-kuraev-sryv-kursa-svetskoj-etiki-mozhet-byt-zaranee-produmannoj-partituroj/print/ Срыв курса светской этики может быть заранее продуманной партитурой] (комментарий порталу [[Православие и мир]]) * ''Юлия Храмова.'' [http://kuzbass.aif.ru/issues/541/03_01?print Дьякон Андрей Кураев: «Мы даже не умеем молиться»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}//«Аргументы и факты в Кузбассе», выпуск 13 (541) от 29 марта 2007 г * ''Игорь Гребцов.'' [http://www.rusrep.ru/2009/01/interview_kuraev/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304104218/http://www.rusrep.ru/2009/01/interview_kuraev/ |date=2016-03-04 }} 7 вопросов Андрею Кураеву, диакону]//Русский репортёр. № 1-2 (80-81), 22 января 2009 * [http://www.aif.ru/onlineconf/320/1#questions Онлайн конференция Андрей Кураев о вере, церкви, миссионерстве]// Аргументы и Факты On-Line, 09.02.2009 г. ; «[[Российская газета]]» * ''Татьяна Владыкина.'' [http://www.rg.ru/printable/2004/05/13/Kuraev.html Заложники клипового мышления]//«Российская газета» (Федеральный выпуск) № 3474 от 13 мая 2004 г. * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2004/07/23/alisa.html Рок-проповедь]//«Российская газета» (Неделя) № 3533 от 23 июля 2004 г. * [http://www.rg.ru/printable/2004/10/28/kuraev-propovednik.html Небо выше, чем кажется]//«Российская газета» (Черноземье) № 3615 от 28 октября 2004 г. * ''Татьяна Владыкина.'' [http://www.rg.ru/printable/2005/04/30/kuraev.html Как правильно отмечать Пасху]//«Российская газета» (Федеральный выпуск) № 3760 от 30 апреля 2005 г. * ''Константин Волков.'' [http://www.patriarchia.ru/db/print/60215.html Диакон Андрей Кураев: «Атеизм как таковой — это просто отрицание чужой святыни»]//«Итоги», 25 ноября 2005 г. * [http://www.rg.ru/printable/2005/12/21/otklik-anons.html Диакон Андрей Кураев признался, что от сериала «Мастер и Маргарита» он ожидал большего.] (Опубликовано на сайте «Российской Газеты» 21 декабря 2005 г.) * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2007/05/17/kuraev.html Плюс 300 приходов]//«Российская газета» (Федеральный выпуск) № 4365 от 17 мая 2007 г. * ''Александр Емельяненков, Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2007/08/07/cerkov-spor.html Код да истины]//«Российская газета» (Федеральный выпуск) № 4433 от 7 августа 2007 г. * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/2007/11/20/kuraev.html Соблазненные концом света]//«Российская газета» (Центральный выпуск) № 4522 от 20 ноября 2007 г. * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2008/02/04/grabovye.html Грабовые III века]//«Российская газета» (Центральный выпуск) № 4579 от 4 февраля 2008 г. * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2008/05/19/ovrag.html В овраге нет жизни]//«Российская газета» (Центральный выпуск) № 4662 от 19 мая 2008 г. * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2008/06/28/sobor.html Трудно быть епископом]//«Российская газета» (Федеральный выпуск) № 4695 от 28 июня 2008 г. * ''Александра Радова, Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2008/08/27/kuraev-konflikt.html Вера и война]//«Российская газета» (Федеральный выпуск) № 4737 от 27 августа 2008 г. * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2009/12/29/kuraev.html Удочка, а не рыба]//«Российская газета» (Центральный выпуск) № 5076 от 29 декабря 2009 г. * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2010/01/26/kuraev.html Кто-то там наверху любит меня]//«Российская газета» (Федеральный выпуск) № 5093 от 26 января 2010 г. * ''Елена Яковлева.'' [http://www.rg.ru/printable/2010/02/04/patriarh.html Год Патриарха]//«Российская газета» (Неделя) № 5102 от 4 февраля 2010 г. * ''Борислав Козловский.'' [http://www.rusrep.ru/2010/05/interview_kuraev/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171008172243/http://www.rusrep.ru/2010/05/interview_kuraev |date=2017-10-08 }} 7 вопросов Андрею Кураеву, протодиакону]//Русский репортёр. № 5 (133), 11 февраля 2010 ; газета «Молодой ленинец» * [https://web.archive.org/web/20140801224125/http://www.alivefaith.ru/news/2010/news.php?newsfile=2010%2F10-03-31-01 Андрей Кураев одобрил действия сектоборца из Пензы]//Молодой ленинец, 31 марта 2010 ; Эксперт * Программа «Угол зрения» с Александром Приваловым на «Эксперт-ТВ» — тема [https://web.archive.org/web/20100409083307/http://www.expert.ru/articles/2010/04/06/privalov_kyratv/ «Религия для школьников»] (6 апреля 2010 г.) [https://web.archive.org/web/20100609124719/http://tv.expert.ru/video/uzr_020410/ Видео] ;Русская линия * [http://rusk.ru/st.php?idar=172837 Андрей Кураев: На фига нам такой Нафигулла]//ПИА «Русская линия», 16.08.2007 * [http://www.ateismy.net/content/polemika/nikonovkuraev.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190917151438/http://www.ateismy.net/content/polemika/nikonovkuraev.html |date=2019-09-17 }} Интервью А. Кураева] [[Никонов, Александр Петрович|Александру Никонову]] ; В мире строительства (журнал) * ''В. В. Лихварь.'' [http://www.voms.ru/ml/t1931.html О церковной проповеди в современном мире] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304235716/http://www.voms.ru/ml/t1931.html |date=2016-03-04 }} (интервью с о. Андреем Кураевым) // Всё о мире строительства, № 12/2010-01/2011 * ''Асмат Авидзба.'' [http://era-abkhazia.org/news/index.php?ELEMENT_ID=3502 Диакон Андрей Кураев: «Моя задача — помогать Абхазской церкви по мере сил»]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Май 2019 |bot=InternetArchiveBot }} // Официальный сайт Партии экономического развития Абхазии, 01.03.2011 ; газета «День за днём» * ''Николай Караев.'' [http://www.religare.ru/2_66231.html Андрей Кураев: «У Христа в руках мы видим меч»]//Газета «День за днём», 19.06.2009 г. ; «Наша газета» ([[Казахстан]]) * ''Станислав Киселёв.'' [http://www.ng.kz/modules/newspaper/article.php?numberid=262&storyid=16570 «Попы разные нужны, попы разные важны»] // газета «Время» — для «Нашей газета» № 41 (498) Четверг, 13 октября 2011 года; газета «Вечерний Северодвинск» * ''Ильдар Хабибуллин.'' [http://www.vdvsn.ru/papers/vs/2011/10/27/ Андрей Кураев: «Конец света настанет, когда „Дом-2“ станут показывать по „Культуре“»] // «Вечерний Северодвинск», от 27 октября 2011 г. ; Laowaicast [http://laowaicast.ru/2012/11/laowaicast-125 «Андрей Кураев в Китае»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925040921/https://laowaicast.ru/2012/11/laowaicast-125/ |date=2020-09-25 }} // подкаст «[[Лаовайкаст]]» № 125, 29 ноября 2012 года. ;Телеканал TV Молдова 1, Республика Молдова [https://www.youtube.com/watch?v=skv3qcfeRcU Передача «Лумина Адевэрулуй» (Свет Истины), автор православный журналист Юлиан Прока] O преподавании религии в школе. 2010 год </div> == Андрей Кураев пирки фильмсем == * [https://www.youtube.com/watch?v=35z8yrGPmlw «48 часов из жизни диакона Андрея Кураева»], 30 мин., студия «Свет», Тула, 2009. * Андрей Кураев. Прямая речь https://www.youtube.com/watch?v=0NY2eDno2Mo, фильм Виктора Тихомирова в рамках проекта ABC PROJECTS, СПб, 2016. Трейлер — [https://www.youtube.com/watch?v=l297bjrkgCY] * Andriej Kurajew. Mowa niezależna https://www.youtube.com/watch?v=AVqjbfOhVms == Çав. пекех == * [[Миссионерлĕх]] * [[Ислама критиклени]] == Асăрхавсем == {{комментарисем|group="lower-alpha"}} {{асăрхавсем|2}} == Литература == * {{кĕнеке |автор=[[Алексеев Пётр Васильевич|Алексеев П. В.]] |пуçелĕк=Философы России начала XXI столетия: Биографии, идеи, труды: энциклопедический словарь |каçă=http://lib.philos.msu.ru/sites/default/files/lib/Алексеев%20П.В.%20Философы%20России%20начала%20XXI%20столетия.pdf |вырăн=М. |издательство=[[РОССПЭН]] |çул=2009 |страницы=322—324|страниц=695|isbn=978-5-8243-1260-7 |тираж=1000|ref=Алексеев}} == Каçăсем == * [https://web.archive.org/web/20090417213829/http://kuraev.ru/index.php?option=com_content&task=view&id=7 Автобиография протодиакона Андрея Кураева] * [https://web.archive.org/web/20100301145342/http://www.kuraev.ru/ Миссионерский портал протодиакона Андрея Кураева] * {{ЖЖ|diak_kuraev|Андрей Кураев}} * [http://www.patriarchia.ru/db/text/60219.html Протодиакон Андрей Кураев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200627060940/http://www.patriarchia.ru/db/text/60219.html |date=2020-06-27 }} на сайте МП * [http://magazines.russ.ru/authors/k/akuraev/ Статьи А. Кураева в журнале «Новый Мир»] * [http://www.predanie.ru/video/kuraev/ Диакон Андрей Кураев — видеолекции]{{Ĕçлемен каçă|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.religionenlibertad.com/articulo.asp?idarticulo=25737 «Camarada, ayúdeme: mi hijo, licenciado en Ateísmo Científico, quiere entrar en el seminario» (по-испански)]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://azbyka.ru/audio/category/propovedi-i-besedy/protodiakon-andrej-kuraev Беседы и проповеди диакона Андрея Кураева в формате mp3] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140703194702/http://azbyka.ru/audio/category/propovedi-i-besedy/protodiakon-andrej-kuraev |date=2014-07-03 }} * [https://echo.msk.ru/guests/6365/ Андрей Кураев] на радио [[Эхо Москвы]] === Критика публикацисен каçисем === ==== Ытти православисен енчен критика ==== <div class="references-small"> * ''Священник [[Петр Андриевский]]'' ([[Белорусский экзархат]] [[Московский патриархат|МП]])[http://www.archiv.kiev1.org/page-439.html «Лукавый философ на ниве богословия»]. Одесская Духовная Семинария, 1999 * ''Иеромонах Иоанн (Коган)'', ([[Синайская православная церковь|Синайская Архиепископия]]) [http://www.krotov.info/yakov/dnevnik/1994/hvi11_07.html «А судьи кто?»] * ''Протоиерей Георгий Городенцев'' ([[УПЦ МП]]) [http://lib.roerich-museum.ru/node/63 «Прав ли Кураев?»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080914094103/http://lib.roerich-museum.ru/node/63 |date=2008-09-14 }} * ''Протоиерей Михаил Ходанов'' [http://www.ruskline.ru/analitika/2011/08/24/otkrytoe_obrawenie_k_protodiakonu_andreyu_kuraevu/ «Открытое обращение к протодиакону Андрею Кураеву»] * ''Архимандрит [[Тихон (Шевкунов)]]'' РПЦ [http://www.pravoslavie.ru/jurnal/29780.htm Великопостные мытарства] / Православие.ru, интернет-журнал [[Сретенский монастырь (Москва)|Сретенского монастыря]], 25/03/2009 * ''Архимандрит [[Рафаил (Карелин)]]'' [[Грузинская православная церковь]] Вызов новомодернизма * ''Игумен [[Иннокентий (Павлов)]]'' ([[Рафаил (Мотовилов)|ИПЦ (Р)]]) [http://www.krotov.info/lib_sec/16_p/pav/lov_inn.htm#2006 «Раскол церковного сознания»] * ''Священник Александр Шрамко'' ([[Белорусский экзархат]] [[Московский патриархат|МП]]) [http://priestal.livejournal.com/207809.html «Заблудившийся миссионер»]{{не АИ|18|04|2015}} * ''Л. В. Василенко'' [https://web.archive.org/web/20081021201043/http://tapirr.narod.ru/ekklesia/saints/men/vasilenko.htm#без «Посмертная травля отца Александра Меня»] (Вестник Русского Христианского Движения № 180) * ''В. П. Семенко.'' О Благодатном огне и богословском рационализме. [http://www.rusk.ru/st.php?idar=27561 Часть 1]; [http://www.rusk.ru/st.php?idar=27576 Часть 2] (Интернет-портал «Русская линия» (24-25.07.2008), журнал «Россия XXI», 2008, № 6) * [http://www.mamif.org/biblioteka/Nepravoslavnyj%20missioner.pdf Неправославный «миссионер» протодиакон Андрей Кураев. Сборник материалов, статей, заявлений и размышлений / Общество защитников православных монастырей. — Курск; Санкт-Петербург, 2011. — 157 с.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171118062608/http://www.mamif.org/biblioteka/Nepravoslavnyj%20missioner.pdf |date=2017-11-18 }} </div> ==== Урăх тĕн элчисем енчен критика ==== <div class="references-small"> * ''Загуменнов Б. И.'' (главный редактор фонда «Карма Еше Палдрон») [http://www.buddhismofrussia.ru/HTML/br9KuraevsDoomsday.php?title= «Страшный суд дьякона Кураева»]. Журнал «[[Буддизм в России (журнал)|Буддизм в России]]», № 28 * ''Песах (Евгений) Майбурд'' [https://web.archive.org/web/20090413001233/http://jig.ru/index4.php/2007/10/25/vtoroi-krestovyi-poxod-dyakona-kuraeva-2.html Второй Крестовый поход дьякона Кураева]. Международная еврейская газета * ''[[Загвоздкин, Владимир Константинович|Загвоздкин В. К.]]'' ([[Антропософия|антропософ]], преподаватель при Московском центре [[Вальдорфская педагогика|вальдорфской педагогики]])<!-- [http://www.rudolf-steiner.ru/50000130/1426.html В. К. Загвоздкин на сайте последователей Рудольфа Штейнера]--> [http://www.rudolf-steiner.ru/50000131/1427.html «О книге А. Кураева „Сатанизм для интеллигенции“»] // [[Вопросы философии]]. — 1999. — № 2. — С.186 — 190 * ''[[Терентьев, Андрей Анатольевич|Терентьев А. А.]]'' [http://buddhismofrussia.ru/_journals/buddhism-of-russia-26.doc Диакон Андрей Кураев. «Шамбала зияющая». («Миссионерское обозрение». Противосектантское издание. Приложение к газете «Православная Москва». Выходит по благословению епископа Белгородского и Старооскольского Иоанна. Вып. 1-4.)] // [[Буддизм в России (журнал)|Буддизм в России]]. — № 26. — 1996. </div> ==== Публицистикăри критика ==== <div class="references-small"> * ''[[Свасьян, Карен Араевич|Свасьян К. А.]]'' [http://www.rudolf-steiner.ru/50000013/1411.html «Современный богослов» с большевистскими манерами] // [[Литературная газета]], 10 января 1996. * ''[[Переседов, Илья Геннадьевич|Переседов И. Г.]]'' [http://www.portal-credo.ru/site/print.php?act=news&id=53265 Убить Кураева в себе] // [[Портал-Credo.ru]], 04.04.2007 г. * ''[[Нежный, Александр Иосифович|Нежный А. И.]]'' С приветом от Клары. Дьякон Андрей Кураев как создатель антисемитских мифов. * ''[[Мельков, Андрей Сергеевич|Мельков А. С.]]'' [http://www.apn.ru/publications/article21196.htm Дальновидный ва-банк отца диакона] / [[Агентство политических новостей]], 12/26/2008. * ''Пандаев П.'' [http://lib.ru/URIKOVA/antikura.txt «Мракобесие для простаков» или как один диакон искал сатанизм в буддизме, теософии и Учении Живой Этики (критический анализ книги диакона А. Кураева «Сатанизм для интеллигенции»)] * ''Цыбульник С.'' [http://dombulgakova.ru/?page_id=3788 «Мастер и Маргарита»: Диакон и Диавол или занимательное богословие Кураева (критический анализ книги диакона А. Кураева «Мастер и Маргарита»: за Христа или против?)]{{Ĕçлемен каçă|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} </div> ==== Андрей Кураев тата политика ==== <div class="references-small"> * [http://www.krotov.info/spravki/persons/21person/kurayev.html Исповедь диакона Андрея о том, как его искушали бесы из КГБ] // [[Собеседник]], № 8, 1992. * ''Николай Владзимирский.'' [http://www.krotov.info/history/19/1890_10_2/1864_samoylenko.htm#8 Политинформатор в рясе] // «Флот Украіни», 28 октября 2008. * ''Андрей Борисенко.'' [http://www.religare.ru/article1259.htm Во время выступления в Ярославле известный богослов диакон Андрей Кураев подверг резкой критике не только мировые религии и философии, но и президента России Владимира Путина и мэра Москвы Юрия Лужкова]{{Ĕçлемен каçă|date=September 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} // Портал «Религия и СМИ» * [http://www.rusk.ru/newsdata.php?idar=750196 Диакон Андрей Кураев выступит в Крыму] // Православное информационное агентство «Русская линия» * [http://www.portal-credo.ru/site/?act=news&id=69390&cf= Выступая в Литве, диакон Андрей Кураев раскритиковал монархистов и сравнил триипостасность Божества с разделением трёх ветвей власти при демократии] // Портал «Credo.ru», 20.03.2009. </div> === Критикăна хуравлани === * ''Кураев А. В.'' [http://www.e-reading.org.ua/chapter.php/108029/9/Kuraev_-_Kto_poslal_Blavatskuyu_.html К рецензии В. Загвоздкина на книгу: диакон Андрей Кураев. Сатанизм для интеллигенции. О Рерихах и православии] // [[Вопросы философии]]. — 1999. — № 2 * [https://web.archive.org/web/20101119030131/http://kuraev.ru/index.php?option=com_content&task=category&sectionid=7&id=18&Itemid=40 Полемика отца Андрея Кураева с критиками.] В частности, ответы на книгу о. Рафаила Карелина, на статьи священника Петра Андриевского, «Русского Вестника» и других. * Статья «В чём обвиняют диакона Андрея Кураева» ([https://web.archive.org/web/20081205072509/http://www.litnasledie.ru/material/kuraev1.htm страница 1], [https://web.archive.org/web/20081205072536/http://www.litnasledie.ru/material/kuraev2.htm страница 2]) в газете «Православное книжное обозрение» Издательского совета Русской Православной Церкви. * Опровержения различных публикаций на [https://web.archive.org/web/20090630031712/http://kuraev.ru/index.php?option=com_content&task=blogcategory&id=32&Itemid=72 Миссионерском портале диакона Андрея Кураева]. == Видео == * {{Youtube|pdNrRqt9Zv4|Андрей Кураев: развратники, лицемеры и новый патриарх #ещенепознер|logo=1}} — интервью с [[Николай Солодников|Николаем Солодниковым]] * {{Youtube|E4GluTpko7c|Игра престолов вокруг Киева - протодиакон Андрей Кураев|logo=1}} — лекция от октября 2018 года * {{Youtube|dwQphSZnpVc|Андрей Кураев - Дилетантские чтения 17 10 2019|logo=1}} * {{Youtube|QOVaD4qe6rQ|Церковь и государство на примере московской автокефалии - протодиакон Андрей Кураев|logo=1}} — лекция от июля 2019 [[Категори:Раççей публицисчĕсем]] [[Категори:Православи миссионерĕсем]] [[Категори:РЛКÇП пайташĕсем]] [[Категори:Мускаври хакал семинаринче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Раççей философĕсем]] [[Категори:Раççейри турă сăмахçисем]] [[Категори:МПУ журналистика факультечĕн вĕрентӳçисем]] [[Категори:Вырăс православи чиркĕвĕн тиекĕнĕсем]] [[Категори:Православи турă сăмахçисем]] [[Категори:МПУ философи факультетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Преподаватели Российского православного университета святого Иоанна Богослова]] [[Категори:Мускаври хакал академин вĕрентӳçисем]] [[Категори:Андрей Кураев|*]] [[Категори:Энциклопедисен тата сăмахсарĕсен авторĕсем]] [[Категори:Бухарест университечĕн турă сăмахĕн факультетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:МПУ философи факультечĕн вĕрентӳçисем]] rooxoz4mde0avsuiojbbx91h75trjfh 0 84930 874824 847094 2026-06-20T01:23:56Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874824 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Франци |статус = Хула |чăвашла çĕлĕк = Кламар |тăван çĕлĕк = {{lang-fr|Clamart}} [[File:Mairie de clamart.jpg|300px]] |ӳкерчĕк = |патшалăх = Франци |регион тĕсĕ = Регион |регион = Иль-де-Франс (регион){{!}}Иль-де-Франс |регион тапăлра = Иль-де-Франс (регион){{!}}Иль-де-Франс |район тĕсĕ = департамент |район = [[File:Blason département fr Hauts-de-Seine.svg|20px]] О-де-Сен |район тапăлра= |община тĕсĕ= |община= |община тапăлра= |пăхану= |герб = Blason ville fr Clamart (Hauts-de-Seine).svg |ялав= |герб анлăшĕ=160 | lat_deg = 48 | lon_deg = 2 | lat_min = 48 | lat_sec = 05 | lat_dir = N | lon_min = 15 | lon_sec = 46 | lon_dir = E |CoordAddon = type:city_region:FR |CoordScale = |ЯндексКартти= |патшалăх картти = |регион картти = France location map.svg |патшалăх карттин пысăкăшĕ = 300 |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ= |район картти = |шалти пайлану= |пуçлăх тĕсĕ = мэр |пуçлăх = Жан Дидье Берже |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = XI ĕмĕр |малтанхи ятсем = |статус= |лаптăк = 8,77 |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = 112 |çӳллĕш тĕсĕ= |климат = |официаллă чĕлхе = франс |официаллă чĕлхе-ref = |пурăнан халăх = 51 407 |çырав çулĕ = 2008 |йышлăх= 5 862 |агломераци= |наци йышĕ= |конфесси йышĕ= |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ=+1 |DST=пур |телефон кочĕ = |почтă индексĕ= 92140 |почтă индексĕсем= |автомобиль кочĕ= |идентификатор тĕсĕ = |цифрăллă идентификатор = 56121 |категори Commons-ра = |сайт = http://www.ville-clamart.fr |сайт чĕлхи = fr }} '''Кламар ''' ({{lang-fr|Clamart}}) — Парижран 10 км кӑнтӑр-хӗвелтухӑҫнеллехи Францири хула тата муниципалитет. == Кун-ҫулӗ == == Паллӑ ҫынсем == * Кунта паллӑ вырӑс философӗ Николай Бердяев пурӑннӑ, вилсен ӑна кунти ҫӑвара пытарнӑ. * 1997 ҫулхи ҫу уйӑхӗн 12 хулари ҫар госпиталӗнче паллӑ сӑвӑҫӑ Булат Окуджава вилсе кайнӑ. == Тӑванлӑ хуласем == * {{Германи ялавĕ}} [[Люнебург]], [[Германи]] * {{Аслă Британи ялавĕ}} [[Сканторп]], [[Аслă Британи]] * {{Испани ялавĕ}} [[Махадаонда]], [[Испани]] * {{Мали ялавĕ}} [[Кидаль]], [[Мали]] * {{Эрмени ялавĕ}} [[Арташат]], [[Эрмени]] * {{Португали ялавĕ}} [[Пенамакор]], [[Португали]] == Вуламалли == * Арль // Энциклопедический словарь Брокгауза и Ефрона : в 86 т. (82 т. и 4 доп.). — СПб., 1890—1907. == Каҫӑсем == * [http://www.clamart.fr/ Официальная страница города]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120710095051/http://www.clamart.fr/ |date=2012-07-10 }} [[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]] [[Категори:Кламар]] [[Категори:Франци хулисем]] b1ity7g54vdcpr5828sh28fb8pq3d7a 0 89062 874846 751733 2026-06-20T11:00:02Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874846 wikitext text/x-wiki {{Пайăр çын |ят = Маргарет Бурк-Уайт |тăван ят = Margaret Bourke-White |портрет = Margaret Bourke-White 1955.jpg |анлăшĕ = |портрета ăнлантарни = Маргарет Бурк-Уайт |çуралнă чухнехи ят = |ĕçлев тĕсĕ = фотограф |çуралнă вăхăт = [[1904]], [[çĕртме, 14]] |çуралнă вырăн = {{ÇВ|Бронкс|Бронксра}}, Нью-Йорк, [[АПШ]] |гражданлăх = {{USA}} |пăхăнулăх = |вилнĕ вăхăт = [[1971]], [[çурла, 27]] |вилнĕ вырăн = {{ВВ|Стамфорд|Стамфордра}}, Фэрфилд, Коннектикут, АПШ |ашшĕ = |амăшĕ = |упăшка = |арăм = |ачасем = |парнесемпе чыславсем = Наци хĕрарăмĕсен мухтав залĕ (1990); Коннектикут хĕрарăмĕсен мухтав залĕ |викиампар = }} '''Маргарет Бурк-Уайт''' — (англ. Margaret Bourke-White, 14 ҫӗртме 1904 — 27 ҫурла 1971) — [[АПШ|Америка]] фотографӗ тата фотожурналисчӗ. == Кун-çулĕ == Маргарет Бурк-Уайт пӗррӗмӗш хӗрарӑм — ҫар журналисчӗ фронтра ӗҫлеме ирӗк панӑ пӗрремӗш хӗрарӑм. 1941 ҫулта вӑл [[Совет Социализм Республикисен Пĕрлешĕвĕ|ССРП]]-е пулнӑ. Шӑп та ҫав вӑхӑтра Германи тапӑнмалла мар пакта пӑснӑ. Вӑл Германи тапӑнса вӑрҫӑ пуҫланӑ чухне Мускври чикӗ лешенчен пӗртен пӗр фотографӗ пулнӑ. == Ӗҫӗ-хӗлӗ == Бухенвальд концентраци лагерне, Лейпциг-Текла ӗҫ лагерне ирӗке кӑларнине документлӑ фотоӳкерчӗксем тунӑ. Вӑрҫӑ хуҫҫӑн Индире, Пакистанпа Кӑнтӑр Африкара ӗҫленӗ. <gallery mode="packed" heights="170px"> </gallery> == Вуламалли == *Siegel B. An eye on the world: Margaret Bourke-White, photographer. New York: F. Warne, 1980 *Goldberg W. Margaret Bourke-White: a biography. New York: Harper & Row, 1986. *Kay Flavell M. You Have Seen Their Faces: Gisèle Freund, Walter Benjamin and Margaret Bourke-White as Headhunters of the Thirties. Berkeley: University of California Press, 1994 == Каҫӑсем == * [https://archive.md/lmExt/cb59b07d2059fc373c194b8b46756cf8297e205b.png Маргарет Бурк-Уайт] * [http://photo.far-for.net/content.php?r=22&p=35 История фотографии: Маргарет Бурк-Уайт — Странствующий репортер] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191220073207/http://photo.far-for.net/content.php?r=22&p=35 |date=2019-12-20 }}{{ref-ru}} * [https://web.archive.org/web/20130515044913/http://www.lkwdpl.org/wihohio/bour-mar.htm Женщины в истории: Маргарет Бурк-Уайт]{{ref-en}} * [http://www.masters-of-photography.com/B/bourke-white/b-w.html Мастера фотографии: Маргарет Бурк-Уайт]{{ref-en}} * [http://www.photoisland.net/pi_hist_text.php?lng=1&hist_id=76 (рус.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200719083618/http://photoisland.net/pi_hist_text.php?lng=1&hist_id=76 |date=2020-07-19 }} * [http://andcvet.narod.ru/berlin45/11/sam1.html (рус.)] * [https://web.archive.org/web/20131118130450/http://bigpicture.ru/?p=209488 Россия глазами Маргарет Берк-Уайт (1931—1941): Магнитогорск, 1931 год] * [https://archive.fo/20171125220148/http://skif-tag.livejournal.com/1016615.html?thread=6204967%23t6204967 Россия глазами Маргарет Берк-Уайт (1931—1941): Фотокор «LIFE» в Москве лета 1941-го] * [https://web.archive.org/web/20190412184005/https://www.theatlantic.com/photo/2011/09/world-war-ii-women-at-war/100145/ World War II: Women at War] * [https://www.forbes.ru/forbes-woman-photogallery/419649-ya-budu-vashim-zerkalom-12-zhenshchin-fotografov-izmenivshih-nash?photo=5] [[Категори:Фотографсем, алфавитпа]] [[Категори:Фотографи историйĕ]] [[Категори:АПШ фотографĕсем]] [[Категори:Колумби университетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Пердью университетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Корнелл университетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Мичиган университетĕнче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:XX ĕмĕрти фотографсем]] [[Категори:Журналистсем, алфавитпа]] [[Категори:1904 çулта çуралнисем]] [[Категори:Çĕртмен 14-мĕшĕнче çуралнисем]] [[Категори:1971 çулта вилнисем]] [[Категори:Çурлан 27-мĕшĕнче вилнисем]] mpz4kvjbicabp58fegm2zsuiae7tq0x 0 89483 874835 837671 2026-06-20T04:36:21Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874835 wikitext text/x-wiki {{пĕр хушаматлисем|Кузьмин}} {{пĕр ятлисем|Кузьмин Аполлон}} {{Ăсчах |Ят = Аполлон Григорьевич Кузьмин |Ӳкерчĕк = Apollon-kuzmin-1.jpg |Анлăшĕ = |Ӳкерчĕке ăнлантарни = |Çуралнă вăхăт = [[1928]], [[авăн, 8]] |Çуралнă вырăн = |Вилнĕ вăхăт = [[2004]], [[çу, 9]] |Вилнĕ вырăн = |Ăслăх сфери = [[Раççей историйĕ]] |Ĕç вырăнĕ = [[ССРП ĂА истори институчĕ|ССРП ĂА ТИ]], [[Мускав патшалăх университечĕ|МПУ]], [[Мускаври педагогика патшалăх университечĕ|МППУ]] |Ăсчах степенĕ = истори ăслăхĕсен тухтăрĕ ([[1971]]) |Ăсчах хисепĕ = академик |Альма-матер = [[Рязаньри патшалăх университечĕ|РППИ]] ([[1956]]) |Ăслăх ертӳçи = [[Тихомиров Михаил Николаевич|М. Н. Тихомиров]] |Паллă вĕренекенсем = [[Карпов Алексей Юрьевич|А. Ю. Карпов]],<br>[[Перевезенцев Сергей Вячеславович|С. В. Перевезенцев]],<br> [[Сергеев Сергей Михайлович (историк)|С. М. Сергеев]], [[Талина Галина Валерьевна|Г. В. Талина]], [[Фомин Вячеслав Васильевич|В. В. Фомин]] |Паллă = [[Руç çулĕсене çырнисем|вырăссен çулĕсене çырнисене]] тĕпчекенĕ, [[Антинорманизм|антинорманист]] }} '''Аполлон Григорьевич Кузьмин''' == Биографи == == Литература == * Памяти Аполлона Григорьевича Кузьмина // Отечественная история. — 2004. — № 6. — С. 212‒213. * {{кĕнеке |автор = |пай = Кузьмин Аполлон Григорьевич |пуçелĕк = Историки России XX века: Биобиблиографический словарь: в 2-х томах |каçă = |яваплă = Авт.-сост. [[Чернобаев, Анатолий Александрович|А. А. Чернобаев]]; Под ред. [[Динес, Владимир Александрович|В. А. Динеса]] |вырăн = Сарăту |издательство = [[Сарăтури патшалăх социаллă-экономика университечĕ]] |çул = 2005 |том = 1 (А—Л) |страницы = 500 |страниц = 576 |isbn = 5-87309-438-1 |тираж = 2000 }} * ''[[Фомин Вячеслав Васильевич|Фомин В. В.]]'' [http://www.portal-slovo.ru/history/41572.php А. Г. Кузьмин и его вклад в изучение ранней истории Руси] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210616095011/https://portal-slovo.ru/history/41572.php |date=2021-06-16 }} // Вестник Липецкого государственного педагогического университета. Серия гуманитарных наук. 2008. Вып. 2. * {{кĕнеке | автор = [[Перевезенцев Сергей Вячеславович|Перевезенцев С. В.]] | пай = Летописец Земли Русской: очерк-воспоминание. Памяти Аполлона Григорьевича Кузьмина | пуçелĕк = Изгнание норманнов из русской истории. Вып. 1 | каçă = | яваплă = Сост. и ред. В. В. Фомин; [[Институт российской истории РАН]] | вырăн = М. | издательство = Русская панорама | çул = 2010 | страницы = 513—534 | страниц = 552 | серия = | isbn = 978-5-93165-203-0 | тираж = 1000 | ref = }} * ''[[Лачаева Марина Юрьевна|Лачаева М. Ю.]]'' [http://www.voskres.ru/history/latshaeva.htm Аполлон Кузьмин: Русский интеллигент и историк] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210511015436/http://voskres.ru/history/latshaeva.htm |date=2021-05-11 }} // Новая книга России. 2008. № 11. С. 35-42. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == * {{hrono|http://hrono.ru/biograf/bio_k/kuzmin_ag.php}} * [http://mpgu.su/scientists/kuzmin-apollon-grigorevich/ Статья] на сайте [[Московский педагогический государственный университет|МПГУ]] * [https://web.archive.org/web/20140202175021/http://rusinst.ru/articletext.asp?rzd=1&id=5939 Статья] на сайте Института русской цивилизации * [http://sovross.ru/old/2004/062/062_8_2.htm Некролог] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304194341/http://sovross.ru/old/2004/062/062_8_2.htm |date=2016-03-04 }} в газете «[[Советская Россия (газета)|Советская Россия]]» * [http://zlev.ru/37_70.htm Некролог] в журнале «Золотой лев» * [https://web.archive.org/web/20140203061737/http://library.rsu.edu.ru/archives/5847 Некролог] в журнале «[[Российская история|Отечественная история]]» * [https://web.archive.org/web/20160304113344/http://www.adfontes.veles.lv/conditor/kuzmin.htm#selection-83.78-83.137 Некролог] на сайте «Ad fontes» * ''Равель А.'' [http://ng.ru/ng_exlibris/2004-07-22/8_mail.html Кто же кого «срезал»?] * ''Меркулов В. И.'' [http://russdom.ru/oldsayte/2006/200605i/20060534.shtml Он никогда не предавал] * ''[[Перевезенцев, Сергей Вячеславович|Перевезенцев С. В.]]'' [http://portal-slovo.ru/history/39442.php Русский характер (очерк-воспоминание к 80-летию со дня рождения А. Г. Кузьмина)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202171717/https://www.portal-slovo.ru/history/39442.php |date=2020-12-02 }} * ''Самоваров А.'' [http://otchizna.info/Arhiv2009/Otchizna3/Marksizm.htm Марксизм или национализм?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304103006/http://otchizna.info/Arhiv2009/Otchizna3/Marksizm.htm |date=2016-03-04 }} * ''Каштанов Д.'' [https://web.archive.org/web/20121030194711/http://polit.ru/article/2012/05/28/antinormanism_kuzm/ Изгнание варягов: феномен антинорманизма] * ''Каштанов Д.'' [https://web.archive.org/web/20121030191034/http://polit.ru/article/2012/06/11/Kuzmin2/ Русь «арианская»: феномен антинорманизма] * [https://web.archive.org/web/20140203053842/http://www.rsu.edu.ru/news/85-let-so-dnya-rozhdeniya-apollona-kuzmina 85 лет со дня рождения Аполлона Кузьмина] * ''[[Меркулов, Всеволод Игоревич|Меркулов В. И.]]'' [http://pereformat.ru/2014/05/kuzmin/ Памяти профессора Аполлона Григорьевича Кузьмина | Переформат.ру. 07.05.2014] * ''Спицын Е.'' [https://xn--h1aagokeh.xn--p1ai/special_posts/%D0%BD%D0%B0%D1%88%D0%B8-%D1%83%D1%87%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BB%D1%8F-%D0%B0%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%BB%D0%BE%D0%BD-%D0%B3%D1%80%D0%B8%D0%B3%D0%BE%D1%80%D1%8C%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87-%D0%BA%D1%83%D0%B7/ Профессор в кругу проблем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180701030529/https://xn--h1aagokeh.xn--p1ai/special_posts/%d0%bd%d0%b0%d1%88%d0%b8-%d1%83%d1%87%d0%b8%d1%82%d0%b5%d0%bb%d1%8f-%d0%b0%d0%bf%d0%be%d0%bb%d0%bb%d0%be%d0%bd-%d0%b3%d1%80%d0%b8%d0%b3%d0%be%d1%80%d1%8c%d0%b5%d0%b2%d0%b8%d1%87-%d0%ba%d1%83%d0%b7/ |date=2018-07-01 }} * [http://zlev.ru/41_26.htm Арийские руны на Влесовых струнах (кому и зачем нужны исторические фальшивки?)] * [http://www.voskres.ru/history/kuzmin.htm «Красота наша погыбе»: Русь и Золотая Орда] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201021073302/http://www.voskres.ru/history/kuzmin.htm |date=2020-10-21 }} mojw3lx6vcojqk131gpb9vd8macqhrb 0 89842 874823 700246 2026-06-20T01:23:17Z CommonsDelinker 188 Replacing The_Love_Potion.jpg with [[File:Evelyn_De_Morgan_-_The_Love_Potion_(1903)_-_Google_Cultural_Institute.jpg]] (by [[:c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] because: [[:c:COM:FR|File renamed]]: [[:c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] (meaningless or ambigu 874823 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Имçам (пĕлтерĕшсем)}} [[File:Evelyn De Morgan - The Love Potion (1903) - Google Cultural Institute.jpg|thumb|«Юрату имçамĕ»]] '''Имçам''' — уйрăм йăла-йĕркене кура ятарласа хатĕрленĕ япалалăх, вăл шутра, сăмахран пĕр-пер курăка вĕретсе тума пултарнă е пултараççĕ<ref>Большая семейная энциклопедия народной медицины от доктора Ужегова — ОЛМА Медиа Групп — ISBN 5948497801, ISBN 9785948497808 стр. 615</ref>. [[Фольклор|Халăх ăнлавĕсем тăрăх]], [[эмел]]пе тан пулма пултарать<ref>Шанский Н. М. и др. Зелье // Краткий этимологический словарь русского языка. Пособие для учителя / Под ред. чл.-кор. АН СССР С. Г. Бархударова. — М.: Просвещение, 1971. — С. 162.</ref>. == Вуламалли == *Май / Агапкина Т. А., Валенцова М. М., Плотникова А. А. // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 2004. — Т. 3: К (Круг) — П (Перепёлка). — С. 166–170. — ISBN 5-7133-1207-0. *Возраст / Кабакова Г. И. // Славянские древности: Этнолингвистический словарь : в 5 т. / под общ. ред. Н. И. Толстого; Институт славяноведения РАН. — М. : Межд. отношения, 1995. — Т. 1: А (Август) — Г (Гусь). — С. 405–407. — ISBN 5-7133-0704-2. *Байбурин А. К., Беловинский Л. В., Конт Ф., Решетников Н. И. Полузабытые слова и значения. Словарь русской культуры XVIII—XIX вв. — СПб.: Европейский Дом, 2004. — 679 с. — ISBN ISBN 5-8015-0157-6. *Зелье // Этимологический словарь русского языка = Russisches etymologisches Wörterbuch : в 4 т. / авт.-сост. М. Фасмер ; пер. с нем. и доп. чл.‑кор. АН СССР О. Н. Трубачёва. — Изд. 2-е, стер. — М. : Прогресс, 1986. — Т. II : Е — Муж. — С. 92. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем }} [[Категори:Асамлă япалалăхсем (?)]] [[Категори:Сиплев ӳсентăранĕсем (?)]] [[Категори:Сиплев чĕртаварĕ (?)]] [[Категори:Маги]] [[Категори:Фольклор]] [[Категори:Йăла-йĕрке]] k88xvlzregdvyho0n5qemo7ajn5vnqv 0 96176 874837 870340 2026-06-20T06:09:51Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874837 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем}} [[File:Laser.jpg|300px|thumb|right|<center>Лазер ([[NASA]] лабораторийĕ)</center>]] [[File:Light Amplification by Stimulated Emission of Radiation.jpg|300px|thumb|right|Лазерла пайăркалав ([[хум тăршшĕ]]сем, çÿлтен аялалла: 405, 445, 520, 532, 635 тата 660 нм.]] '''Ла́зер''' ({{lang-en|laser}}, [[акроним]]: {{lang-en2|'''l'''ight '''a'''mplification by '''s'''timulated '''e'''mission of '''r'''adiation}} «[[çутă|çутта]] [[хистевлĕ пайăркалав]]па вăйлатни»), е '''оптикăлла квантла генера́тор''' — [[çутă]]лла, [[электро]], [[ăшă|ăшăлла]], [[хими|химилле]] тата ытти те [[Лазера уçлани|уçлав]] энергине [[Когерентлăх (физика)|когерентлă]], [[монохроматикăлла пайăркалав|монохроматикăлла]], [[электромагнитла хум пляризацийĕ|поляризациленĕ]] тата уйрăм ене хĕсĕннĕ пайăркалав юхăмĕн энергине куçаракан (трансформацилекен) хатĕр. Лазерăн физикăлла никĕсĕ — [[хистевлĕ пайăркалав|хистевле (индукциленнĕ) пайăркалавăн]] [[квантла механика|квантла механикăлла]] пулăмĕ. Пайăркалав улшăнми [[хăват]]па, татăлмасăр е пысăк хăватсене çитекен [[импульс]]семпе пулса иртме пултарать. Хăшпĕр чухне лазерăн ĕçлев элементне оптикăлла вăйлатавăш пек (тепĕр çăлкуçран пайăркалантарма) усă кураççĕ. Лазер тĕсĕсем нумай, ĕçлев талккăшĕ пек [[япалалăх]] [[агрегатла тăрăм]]ĕсем пурте пулаççĕ. <!--Некоторые типы лазеров, например, [[лазер на красителях|лазеры на растворах красителей]] или полихроматические [[твердотельный лазер|твердотельные лазеры]], могут генерировать целый набор частот ([[Нормальные колебания|мод]] оптического резонатора) в широком спектральном диапазоне. Габариты лазеров разнятся от микроскопических для ряда [[лазерный диод|полупроводниковых лазеров]] до размеров футбольного поля для некоторых лазеров на [[неодим]]овом стекле. Уникальные свойства излучения лазеров позволили использовать их в различных отраслях [[наука|науки]] и [[техника|техники]], а также в [[быт]]у, начиная с чтения и записи [[компакт-диск]]ов, [[штрих-код]]ов и заканчивая исследованиями в области [[управляемый термоядерный синтез|управляемого термоядерного синтеза]].--> {{Cleanup}} {{Стиль}} Лазерсем мӗн пултарнӑранпах"паллӑ мар проблемӑсене татса пама хатӗр" тесе шутланӑ. Яланхи пекех, вӗсем наукӑпа техникӑн нумай отраслӗсенче анлӑн усӑ кураҫҫӗ (компакт-дисксене выляса яракансем, лазерлӑ принтерсем, штрихкодсем, лазер указкисем т.ыт. те). Сӳс энергине ҫӑмӑллӑнах ҫитсен, вӑл локаллӑ соединенисемпе механически доработкӑсем тума пултарать (касни, шӑратса сыпни, пайка, гравировка). Зонӑн тӗрӗс тӗрӗслевне яланхи меслетпе (сӑмахран, керамикӑпа металл шӑратса сыпас) пурнӑҫа кӗртме пултарать. Лазера микроэлектроникӑра ҫут ҫанталӑк материалӗсемпе (ҫурма проводник кристалӗсемпе, пичет платйи ҫинче ятарласа тунӑ ҫинҫе наночастицӑсемпе усӑ курма пултараҫҫӗ). Лазер маркировкипе художество гравировкине тӗрлӗ материалтан тунӑ изделисен гравировкипе усӑ кураҫҫӗ. Лазерсемпе ҫиелтен витнӗ материалсемпе усӑ кураҫҫӗ (лазерлӑ ҫӑмӑллӑх, лазерлӑ шӑрату, вакуаллӑ-лазерлӑ направлени). Вӗсене материал механикӑлла витӗм кӳмест, ӑшӑтмалли вырӑн пӗчӗк, ҫавӑнпа та пысӑках мар термика деформацийӗсем ҫеҫ йӗркеленеҫҫӗ. Унсӑр пуҫне, технологи процесне пӗтӗмпех автоматизациленӗ. Ҫаксене пурне те вӑл тӗп-тӗрӗс те тухӑҫлӑ тӑвать. == Каçăсем == * [http://ufn.ru/ru/pacs/42.55.-f/ Список статей], опубликованных в [[УФН]] по теме «Лазеры» ([[PACS (классификация)|PACS]]: 42.55.-f Lasers) * [http://www.popmech.ru/article/381-kvantovyiy-svetoch/ Квантовый светоч: история одного из самых важных изобретений XX века — лазера] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110901060521/http://www.popmech.ru/article/381-kvantovyiy-svetoch/ |date=2011-09-01 }} * [http://www.laser-portal.ru Лазерный портал] * [http://www.nsu.ru/srd/lls/russian/lls-teach.htm Образовательные материалы НГУ по лазерам и фотонике] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090410191557/http://www.nsu.ru/srd/lls/russian/lls-teach.htm |date=2009-04-10 }} * [http://laserfaq.ru/ Sam’s Laser FAQ: Практическое руководство по лазерам для экспериментаторов и любителей] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140111054317/http://laserfaq.ru/ |date=2014-01-11 }} (кăштах вырăсла куçарнă) * [http://www.repairfaq.org/sam/lasersam.htm Sam’s Laser FAQ: A Practical Guide to Lasers for Experimenters and Hobbyists]{{en icon}} * [https://web.archive.org/web/20090418025117/http://prn1.univ-lemans.fr/prn1/siteheberge/optique/M1G1_FBalembois_ang/co/M1G1_anglais_web.html Sources. Laser: Fundamentals (François BALEMBOIS — et Sébastien FORGET)]{{en icon}} * [http://habrahabr.ru/post/61109/ Мощный лазер своими руками за один вечер] * [http://www.physics-online.ru/PaperLogos/6337/%C2%FB%F1%EE%EA%EE%FD%ED%E5%F0%E3%E5%F2%E8%F7%E5%F1%EA%E8%E5%20%EB%E0%E7%E5%F0%FB.pdf Из истории создания высокоэнергетических лазеров и лазерных систем в СССР]{{Ĕçлемен каçă|date=Октябрь 2018 |bot=InternetArchiveBot }}, профессор, к.ф.-м.н. П. В. Зарубин, д. т. н. С. Д. Польских * [http://elementy.ru/news/431618 Лазер на основе биологической клетки]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Лазерсем| ]] [[Категори:Лазерсен физики]] [[Категори:Электромагнетизм]] [[Категори:Электромагнитла пайăркалав]] [[Категори:Физика приборĕсем]] [[Категори:Çутă çалкуçĕсем]] [[Категори:Квантла оптика]] [[Категори:Квантла электроника]] [[Категори:Физика эксперименчĕсен хатĕрĕсем]] [[Категори:СССРта тунă ăслайсем]] 49l4c60ep0o598dmefkcwltopoegnzh 0 101886 874830 745393 2026-06-20T03:23:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874830 wikitext text/x-wiki {{ПРТ}} {{main|Эйнштейн танлăхĕсем}} '''Космологилле константтă''', тепĕр чухне ăна '''лямбда-пайташ''' теççĕ<ref>Тĕллĕхлĕрех каласан, лямбда-пайташ тесе космологилле константтăна хăйне мар, унпа метрикăлла тензор [[хутлавлăх]]не калаççĕ, <math> \Lambda g_{ab},</math> вăл Эйнштейн танлăхĕсенчи аддитивлă пайташ.</ref> (грек алфавитĕнчи тата [[Танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕ]]н танлăхĕсенче усă куракан {{math|Λ}} саспаллирен,  — вакуум палăрăмĕсене палăртакан физикăлла константтă; [[Танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕ|ОТОна]] ăна кĕртеççĕ. Космологилле константтăна шута илсен [[Эйнштейн танлăхĕсем]] ак çапла пулаççĕ : <math>R_{ab} - {R \over 2} g_{ab} + \Lambda g_{ab} = {8 \pi G \over c^4} T_{ab}</math> кунта <math>\Lambda</math> — космологилле константтă, <math>g_{ab}</math> — [[метрикăлла тензор]], <math>R_{ab}</math> — [[Риччи тензорĕ]], <math>R</math> — [[скалярлă кукăрлăх]], <math>T_{ab}</math> — [[энерги-импульс тензорĕ]], <math>c</math> — [[çутă хăвăртлăхĕ]], <math>G</math> — [[Ньютон, Исаак|Ньютонăн]] [[гравитацилле константтă|гравитацилле константти]]. == Çавăн пекех == * [[Эйнштейн танлăхĕсен тупсăмĕсем]] * [[Тĕксĕм энерги]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == КАçăсем == * Лекция [[Гросс, Дейвид|Д. Гросса]] о теории струн, ''«[http://elementy.ru/lib/430177#9 Грядущие революции в фундаментальной физике] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140625064021/http://elementy.ru/lib/430177#9 |date=2014-06-25 }}»''. [[Категори:Альберт Эйнштейн]] [[Категори:Космологилле константтă]] [[Категори:Танлаштарулăхăн пĕтĕмĕшле теорийĕ]] [[Категори:Стандартлă модель тулашĕнчи физика]] [[Категори:Вакуум]] [[Категори:Танлаштарулăх теорийĕн гипотезисем]] [[Категори:Астрономири гипотезăсем]] [[Категори:Тĕксĕм энерги]] tk4f44rl6w2ac7y5ug9nmw513e477nx 0 103040 874831 844441 2026-06-20T03:58:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874831 wikitext text/x-wiki [[File:Stationary vs inflection pts.svg|thumb|Stationary vs inflection pts]] {{Пĕлтерĕшсем|Кризисла пăнчă}} {{Пĕлтерĕшсем|Кризис (пĕлтерĕшсем)}} '''Кризисла (критикăлла, синкерлĕ) пăнчă'''. [[дифференциленекен функци|Дифференциленекен]] <math>f:\R^n\to \R</math> функцин синкерлĕ пăнчи тесе çавна калаççĕ: вăл пăнчăра унăн [[Дифференциал (математика)|дифференциалĕ]] нульпе тан. Çакă ку пăнчăра пĕрремĕш мĕнпур [[харпăр тăхăм|харпăр тăхăмсем]] нуль пулнине пĕлтерет, геометри енчен вара, ку [[функцин графикĕ|функцин графикне]] [[сĕртĕнекен лаптак|сĕртĕнекен]] гиперлаптак горизонталлĕ пулать. == Çавăн пекех == * [[Ферма лемми]] * [[Синкерлĕ пăнчăн индексĕ]] * [[Синкерлĕ пăнчăн хутлавлăхĕ]] * [[Корангсен хутлавлăхĕн формули]] == Литература == * ''Арнольд В. И., Варченко А. Н., Гусейн-Заде С. М.'' Особенности дифференцируемых отображений, — Любое издание. * ''Зорич В. А.'' Математический анализ, — Любое издание. * ''Брёкер Т., Ландер Л.'' Дифференцируемые ростки и катастрофы, — Любое издание. * ''Н. Г. Павлова, А. О. Ремизов''. [http://www.mathnet.ru/links/b72779225abf3c2ef560e13753d7a677/mo579.pdf Гладкие функции, формальные ряды и теоремы Уитни]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Матем. обр., 2016, № 3(79), 49–65. * ''Н. Г. Павлова, А. О. Ремизов''. [http://www.mathnet.ru/links/bc7e328603b78bfbc947d0afe8d77d2b/mo611.pdf Гладкие функции, формальные ряды и теоремы Уитни (окончание)]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Матем. обр., 2017, № 3(83), 13–27. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Математикăлла анализ]] [[Категори:Морс теорийĕ]] [[Категори:Катастрофăсен теорийĕ]] [[Категори:Хăйнемайлăхсен теорийĕ]] ixmsiktfku7ga68rf92v68529g6b6ft 0 104203 874850 780551 2026-06-20T11:45:51Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874850 wikitext text/x-wiki {{Телесериал | RusTitle = Маша тата Упа | OrigTitle = Маша и Медведь | image =Masha and The Bear logo.png | caption =Раҫҫей | format = камит | runtime = 6-8 мин. | create = [[Анимаккорд]] | starring = | composer = [[Василий Богатырёв]] | producer = [[Олег Кузовков]]<br>[[Андрей Добрунов]]<br>[[Дмитрий Ловейко]] | dir = [[Олег Кузовков]]<br>[[Олег Ужинов]]<br>[[Ольга Баулина]]<br>[[Владислав Байрамгулов]]<br>[[Роман Козич]]<br>[[Денис Червяцов]]<br>[[Наталья Мальгина]]<br>[[Георгий Орлов]]<br[[Андрей Беляев]]<br>[[Илья Трусов]]<br>[[Марина Нефёдова]] | operator = | script = [[Олег Кузовков]]<br>[[Олег Ужинов]]<br>[[Наталья Румянцева]]<br>[[Денис Червяцов]]<br>[[Николай Кузовков]]<br>[[Джо Ксандер]]<br>[[Кевин Р. Адамс]] | country = [[Раççей]] | network = [[Раççей-1]] [[Пиксель ТВ]].uk [[Малятко ТВ]] | first_aired = [[кăрлач, 7]] [[2009]] | last_aired = | num_seasons = 6 | num_episodes = 105 | imdb_id = 1884856 }} '''Маша тата Упа''' ({{lang-ru|Маша и Медведь}}) — нумай сериллĕ илемлĕ телесериал. == Сюжет == {{Çырмалла}} == Рольсенче == * [[Алина Кукушкина]] — ''Маша'' (1-52) * [[Варвара Саранцева]] — ''Маша'' (53-78) * [[Юлия Зуникова]] — ''Маша'' (79-) * [[Борис Кутневич]] — ''Упа'' * [[Ирина Кукушкина]] — ''Упа ами'' == Каçăсем == * {{imdb title | id=1884856 | title=«Маша и Медведь»}} * [http://www.mashabear.ru/ Мультфильмăн официаллă сайчĕ] * [http://www.animaccord.ru/ «Анимаккорд» студин официаллă сайчĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230113155350/https://animaccord.ru/ |date=2023-01-13 }} [[Категори:Компьютер анимациленĕ мультсериалсем]] [[Категори:Компьютерпе анимациленĕ Раççей сериалĕсем]] [[Категори:2009 çулхи Раççей мультсериалĕсем]] [[Категори:2009 çулхи мультсериалсем]] [[Категори:Раççей-1 телесериалĕсем]] [[Категори:Ачасем пирки мультсериалсем]] [[Категори:Autodesk Maya анимациленĕ мультсериалсем]] [[Категори:Чĕрчунсем пирки мультсериалсем]] [[Категори:Упасем пирки мультсериалсем]] [[Категори:Олег Ужиновăн мультфильмĕсем]] [[Категори:Гиннесс рекорчĕсен кĕнекинчи объектсем]] [[Категори:Раççей мультсериалĕсем]] jkzv4w5l2wgoajdki15cwmf4i7wkqm8 0 127527 874818 874585 2026-06-19T21:57:14Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874818 wikitext text/x-wiki {{Ан пӑтраштарӑр2|Каракалпакстан (посёлок)|Пӗр ятлӑ посёлокпа}} {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Узбекистан}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = Каракалпак Республики |Тăван ячĕ = {{lang-kaa|Qaraqalpaqstan}}, {{lang-uz|Qoraqalpogʻiston}}<br>[[File:Sunrise_on_the_Aral_Sea_from_the_top_of_the_Ustyurt_Plateau_cliff_-_panoramio.jpg|300px]] |Герб = Emblem_of_Karakalpakstan.svg |Ялав = Flag_of_Karakalpakstan.svg |Ялава ăнлантарни = Каракалпакстанӑн патшалӑх ялавӗ |Герба ăнлантарни = Каракалпакстанӑн патшалӑх гербӗ |Патшалăх = {{Узбекистан}} [[Узбекистан]] |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Гимн = [[Каракалпакстанӑн патшалӑх гимнӗ]] |Статус = Узбекистанти [[суверенитет|суверенлӗ республика]] |Тытăмĕ = {{nobr|16 район (туман), 1 хула}} |Тĕп хула = [[Нукус]] [[хула|хули]] |Вăхăт = {{кӗске дата|1925|02|16}} |Пуçлăх = [[Орынбаев Аманбай Тлеубаевич|Орынбаев Аманбай]] |Пуçлăх тĕсĕ = [[Жокаргы Кенес]] ертӳҫи |Пуçлăх2 = [[Эрманов Фарход Уразбаевич|Эрманов Фарход]] |Пуçлăх тĕсĕ2 = [[Каракалпакстанӑн Министрсен Канашӗ|Министрсен Канашӗн]] ертӳҫи |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = [[каракалпак чӗлхи]], [[узбек чӗлхи]] |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = 2 015 000<ref name="автоссылка2"/> ҫын |Çырав çулĕ = 2024 |Пурăнан халăх проценчĕ = |Пурăнан халăх вырăнĕ = 9 |Йышлăх = 11,5 |Йышлăх вырăнĕ = 12 |Наци йышĕ = [[каракалпаксем]], [[узбексем]], [[казахсем]], [[туркменсем]], [[корейсем]] те ыттисем |Конфесси йышĕ = [[мӑсӑльманлӑх]]-[[суннӑҫӑлӑх]] |Лаптăк = 166 600 |Лаптăк проценчĕ = 40 |Лаптăк вырăнĕ = 1 |Максималлă çӳллĕш = |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = |Карттă = Qaraqalpaqstan_Respublikasi_in_Uzbekistan.svg |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 500px |ВăхăтТăрăхĕ = [[UTC+5]] |Аббревиатура = QR |ISO = UZ-QR |FIPS = |Телефон кочĕ =+998 61 |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = [[.qr]] |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 95 |Сайт = http://www.karakalpakstan.uz/ru |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} '''Каракалпакстан''' е '''Каракалпак Республики''' (''Каракалпаки''<ref>{{кĕнеке|автор=Ф. Л. Агеенко|пуçелĕк=Имена собственные в русском языке|вырăн=Москва|издательство=НЦ ЭНАС|çул=2001|страница=135|страницăсем=375|isbn=5-93196-107-0}}</ref>, {{lang-kaa|Qaraqalpaqstan}}, {{lang-uz|Qoraqalpogʻiston}}) — [[Узбекистан]] [[Узбекистанӑн администрациллӗ пайланӑвӗ|йышӗнчи]] [[суверенитет|суверенлӗ]] [[республика]]. Патшалӑх саккунӗсем тӑрӑх вӑл Узбекистан йышӗнчен [[сецесси|уйрӑлса тухма]] пултарать. Каракалпакстанӑн тӗп хулипе чи пысӑк хули — [[Нукус]]. Республика ячӗ [[каракалпаксем|каракалпак халӑхӗнчен]] тухнӑ<ref>''Поспелов Е. М.'' Географические названия мира. Топонимический словарь / отв. ред. Р. А. Агеева. — 2-е изд., стереотип. — М.: Русские словари, Астрель, АСТ, 2002. — 512 с. — 3000 экз. — ISBN 5-17-001389-2.</ref>. [[2024]] ҫул пуҫламӑшӗнчи пӗлӗм тӑрӑх Каракалпакстанта 2 015 000 ҫын пурӑнать<ref name="автоссылка2"/>. Республикӑри официаллӑ чӗлхесем — [[каракалпак чӗлхи]] тата [[узбек чӗлхи]]. == Тавралӑх == {{Вырнаҫтару2 |nw={{ялав|Казахстан}}<br><small>[[Мангистау облаҫӗ]]</small> |n={{ялав|Казахстан}}<br><small>[[Актобе облаҫӗ]]</small> |ne={{ялав|Казахстан}}<br><small>[[Кызылорда облаҫӗ]]</small> |w={{ялав|Казахстан}}<br><small>[[Мангистау облаҫӗ]]</small> |e={{ялав|Узбекистан}}<br><small>[[Навои вилоячӗ]]</small> |sw={{ялав|Туркменистан}}<br><small>[[Балкан велаячӗ]]</small> |s={{ялав|Туркменистан}}<br><small>[[Дашогуз велаячӗ]]</small> |se={{ялав|Узбекистан}}<br><small>[[Хорезм вилоячӗ|Хорезм]], [[Бухара вилоячӗ]]сем</small> }} Каракалпакстан Республики Узбекистанӑн ҫурҫӗр-анӑҫ енче вырнаҫнӑ. Унӑн лаптӑкӗ — 166 600 ҫм² (Узбекистан ҫӗрӗн 40 %). Лаптӑк тӑрӑх вӑл Узбекистанти чи пысӑк регион. Каракалпак Республики ҫурҫӗрте — [[Казахстан]]ӑн [[Актобе облаҫӗ]]н [[Байганин районӗ]]пе, ҫурҫӗр тухӑҫра — [[Казахстан]]ӑн [[Кызылорда облаҫӗ]]н [[Казалы районӗ|Казалы]], [[Кармакшы районӗ]]семпе, ҫурҫӗр-анӑҫра тата анӑҫра — [[Казахстан]]ӑн [[Мангистау облаҫӗ]]н [[Бейнеу районӗ|Бейнеу]], [[Мангистау районӗ|Мангистау]], [[Каракия районӗ]]семпе, кӑнтӑрта — [[Туркменистан]]ӑн [[Балкан велаячӗ|Балкан]], [[Дашогуз велаячӗ]]семпе, кӑнтӑр-тухӑҫра — [[Узбекистан]]ӑн [[Хорезм вилоячӗ|Хорезм]], [[Бухара вилоячӗ]]семпе, тухӑҫра — [[Узбекистан]]ӑн [[Навои вилоячӗ]]пе чикӗленет. Республика [[Туран айлӑмӗ]]нче вырнаҫнӑ. Ҫурҫӗр-анӑҫра унпа [[Каракум]] пушхирӗ чикӗленет, ҫурҫӗр-анӑҫра [[Устюрт]] платовӗ ларать, ҫурҫӗр-тухӑҫра вара [[Кызылкум]] пушхирӗ. Каракалпакстан ҫӗрӗн йышне типсе ларнӑ [[Арал тинӗсӗ]]н кӑнтӑр пайӗ кӗрет. Хальхи вӑхӑтра ку вырӑнта ҫӗнӗ [[Аралкум]] пушхирӗ йӗркеленет, [[Амударья]] юханшывӗн айӗнчи юхӑмсем типсе лараҫҫӗ. Пушхирӗн тӗсӗ — [[бархан]] хӑйӑрӗсем. Каракалпакстанта экологиллӗ инкек зони пур — [[Арал тинӗсӗн типсе ларни]]. Каракалпак Республикин ҫӗрӗн 80 % яхӑн (13,67 млн га) — [[пушхир]]сем. == Кунҫул == === Хорезм йышӗнчи Аваллӑх тата малтанхи Вӑтам Ӗмӗрсем === [[Ӳкерчĕк:Xerxes I tomb Choresmian soldier circa 470 BCE.jpg|thumb|left|upright=0.6|[[Ахеменидсем|Ахеменидсен]] хӗсметӗнчи хорезм салтакӗ. [[Пирӗн эрӑччен 470 ҫул|П. э.-ччен 470 ҫ]]]] [[Ӳкерчĕк:4F4D 1~1.JPG|thumb|left|upright=0.6|Хорезм фрескин пайӗ. [[Пирӗн эрӑччен V ӗмӗр|П. э.-ччен V]]—[[Пирӗн эрӑччен III ӗмӗр|III ӗмӗрсем]]]] Кунҫуллӑ пӗлӗм тӑрӑх, хальхи Каракалпастан ҫӗрӗнче [[неолит]] тапхӑрӗнчен пуҫласа ҫынсем пурӑннӑ. Авалхи вӑхӑтра ку ҫӗрпе хальхи [[Хорезм вилоячӗ]], тата [[Туркменистан]]ӑн ҫумӗнчи ҫӗрӗсем — [[Хорезм]] патшалӑхне йӗркеленнӗ. [[Пирӗн эрӑччен VI ӗмӗр]]тен пуҫласа 1924 ҫул таран вӑл пулнӑ<ref>Рапопорт Ю. А. Краткий очерк истории Хорезма в древности // Приаралье в древности и средневековье. М., 1998, с. 28</ref>. Хорезм [[Вӑтам Ази]]ри чи авалхи патшалӑхсенчен пӗри пулнӑ. Каракалпак Республикинчи 300 ытла археолоогиллӗ объектсем пур. [[Геродот]]ӑн «Историйӗсем» тӑрӑх, Хорезм [[Перс империйӗ]]н 16-мӗш сатрапине кӗнӗ тата [[хорезмсем]] [[Пирӗн эрӑччен 480 ҫул|п. э.-ччен 480 ҫулта]] [[Ксеркс I|Ксерксӗн]] [[Греци]]е ҫар ҫулӗнчи [[ахеменидсем|ахеменидсен]] енче хутшӑннӑ. [[Ахеменид империйӗ]]н тӗп хулине — [[Персеполь|Персеполя]] тума хорезмсем пулӑшнӑ. Хорезм салтакӗсем империн тӗрлӗ пайӗсенче хӗсметре пулнӑ. [[Македони Александрӗ]]н [[Вӑтам Ази]]е ҫар ҫулӗсемччен, [[Пирӗн эрӑччен V ӗмӗр|п. э.-ччен V ӗмӗрте]] Хорезм ахеменидсенчен пӑхӑнманлӑхлӑ пулса тӑнӑ. П. э.-ччен V ӗмӗрте [[арамей ҫырулӑхӗ]]н тӗпӗнчен хорезм ҫырулӑхӗ ҫуралнӑ. Авалхи [[Топрак-кала (хулаш)|Топрак-кала]] хулашӗн ҫӗрӗнче [[археологи|археологсем]] [[хорезм чӗлхи|хорезмле]] ҫырнӑ хутсен пуххи тупнӑ. Хорезм ҫырулӑхне [[XVIII]] ӗмӗр таран усӑ курнӑ. Авалхи хорезмсен тӗп тӗнӗ [[зороастризм]] пулнӑ. Авалхи Хорезмӗн патшисенчен манетсене кӑларакансем кӑна паллӑ: Артав ([[I ӗмӗр|п. эрӑн I ӗмӗрӗ]]), [[Артрамуш]] ([[II ӗмӗр|II ӗ.]] вӗҫӗнчен [[III ӗмӗр|III ӗ.]] пуҫламӑшӗ таран), [[Вазамар]] (III ӗмӗрӗн иккӗмӗш ҫури)<ref>{{Cite web |url=http://www.sogdcoins.narod.ru/khwarezm/coins.html |title=Монеты Хорезма |access-date=2020-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191216173435/http://www.sogdcoins.narod.ru/khwarezm/coins.html |archive-date=2019-12-16 |url-status=live }}</ref>.<ref>{{Cite web |url=http://www.sogdcoins.narod.ru/khwarezm/coins2.html |title=Монеты Хорезма 2 |access-date=2020-05-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191218011900/http://www.sogdcoins.narod.ru/khwarezm/coins2.html |archive-date=2019-12-18 |url-status=live }}</ref>. Ҫӑлкуҫсем тӑрӑх [[I ӗмӗр|п. эрӑн I ӗмӗрӗнче]] ҫӗнӗ хорезм тапхӑрӗпе ҫӗнӗ календарӗ йышӑннӑ. [[Абу Рейхан аль-Бируни]] паллӑ хорезм тӗпчевҫи каланӑ тӑрӑх, чи малтан хорезм ҫул шучӗ [[Пирӗн эрӑччен XVIII ӗмӗр|п. э.-ччен XVIII ӗмӗрте]] йышӑннӑ. П. эрӑн I ӗмӗрӗн варринчен II ӗмӗр вӗҫӗ таран Хорезм Кушан патшалӑхӗн витӗмӗнче пулнӑ. [[IV ӗмӗр]] пуҫламӑшӗнче, [[Африг]] падишах тапхӑрӗнче Хорезмӗн тӗп хули — [[Кят]] хули пулса тӑнӑ. [[305]]—[[995]] Хорезмре [[Афригидсем|Афригид династийӗ]] ертсе пынӑ, вӗсен патшисен титулӗ — хорезмшах пулнӑ. [[567]]—[[658]] ҫулсенче Хорезм Тӗрӗк каганлӑхӗн витӗмӗнче пулнӑ. Ҫав вӑхӑтри китай ҫӑлкуҫӗсенчи Хусыми (呼似密) ятпа паллӑ. === IX—XV ӗмӗрсем, Хорезм, Ылтӑн Урта тата Тимуридсен патшалӑхӗсен йышӗнче === [[IX]] ӗмӗрте огузсем хушшинче хорезм укҫа система сарӑлать<ref>Гончаров Е. Ю., Настич В. Н. Новые нумизматические памятники IX в. из Восточного Приаралья (новооткрытый чекан государства Сырдарьинских огузов) // Международная научная конференция «РАСМИР: Восточная нумизматика — 2011». Сб. науч. трудов. ― Киев, 2013. С. 26-30.</ref>. [[X]] ӗмӗрте Хорезм хулисем питӗ аталанма пуҫланнӑ. Хорезм купсисем [[туркменсем|туркменсен]] ҫӗрӗсене, анӑҫ [[казахсем|казахсен]] ҫӗрӗсене, [[Атӑлҫи]]е — [[Хасарсем|Хасар Енпе]] [[Пӑлхарсем|Пӑлхар Енне]], [[Тухӑҫ Европа|тухӑҫ Европӑна]] сутма кайнӑ. [[1219]]—[[1221]] ҫулсенче [[Чингисхан]] [[монголсем|монголӗсем]] Хорезмшахсен патшалӑхне аркатнӑ, нумайрахӑш хуласем пӗтнӗ. Монголсем [[Амударья]] юханшывӗ Каспи тинӗсӗн енне ҫавӑрттарнӑран кунти каракалпаксем урӑх ҫӗрсене пурӑнма кайнӑ. [[Ӳкерчĕк:Ногайская орда.jpg|thumb|left|350px|Нухай Урти]] Каракалпак кунҫулӗ [[Нухай Урти|Нухай ханлӑхӗнчен]] пуҫланать. [[XIV]] ӗмӗр вӗҫӗнче нухай паттӑрӗ [[Едигей]] ханлӑх йӗркеленӗ. [[1419]] ҫулта Егидей вилнӗрӗн Нухай ханлӑхӗ вӑйсӑрланма пуҫланнӑ. [[XVI]] ӗмӗрӗн иккӗмӗш ҫурринче Нухай ханлӑхӗ виҫӗ патшалӑх ҫине пайланнӑ: [[Алтыулы Урти]], [[Кӗҫӗн Нухай Урти]], [[Мӑн Нухай Урти]]. === XVI—XVIII ӗмӗрсем, Хорезм йышӗнче === [[Сырдарья]]па [[Амударья]] ирӗклӗ ҫӗрсем хушшинче ҫӗр хуҫалӑхӗшӗн [[Кувандарья]]ран шыва усӑ курса кунта анатри каракалпаксем пурӑнма пуҫланӑ. [[XVII]]—[[XVIII]] ӗмӗрсенче [[Хива ханлӑхӗ]]нчи тӗп вӑйсем [[узбексем|узбек ӑрӑвӗсем]] пулнӑ: [[кунгратсем (узбексем)|кунгратсем]], [[наймансем]], [[Киятсем (тӗрӗксем)|киятсем]], [[мангытсем]], [[нукузсем]], [[Канглы (ӑру)|канглы]] тата [[кипчаксем]]<ref name="автоссылка1">Yu. Bregel, Inak in Encyclopedia of Islam, Second Edition. Volume XII, Edited by: P. Bearman, Th. Bianquis, C.E. Bosworth, E. van Donzel and W.P. Heinrichs. Brill: 1982, p. 419</ref>. Вӗсенче кунграт ӑрӑвӗ чи вӑйлӑ пулса тӑнӑ. [[1512]] ҫулта [[арабшахидсем|арабшахид династийӗ]] ертсе пыма пуҫланӑ. Вӗсен ертсе пынин тапхӑрӗн экономики аталаннӑ пулнӑ. [[1740]] ҫулта юлашки хан [[Ильбарс-хан II]] [[Надир-шах]]ран вӗлернӗ. XVII ӗмӗр пуҫламӑшӗнче нухайсене калмӑксем ҫӗнтерсе аркатнӑ. Нумайрахӑш нухайсем Крым ханлӑхне пурӑнма кайнӑ, каракалпаксем вара — [[Алтыулы Урти]]н ҫӗрӗсене, Аралҫумпа [[Сырдарья]] тӑрӑхне. XVIII ӗмӗр пуҫламӑшӗ патне Сырдарья хӗррисенчи пурӑнакан каракалпаксем пӗрлешесшӗнччӗ. Куна Кучукхан, Табурчапа Гаиб султансем тума тӑрӑшнӑ. [[1723]] ҫулта Сырдарья варрине калмӑксе ҫапӑҫса илнӗ чух, каракалпаксем сыхланса каймалла пулнӑ. Вӗсем икӗ ушкӑн ҫине пайланнӑ: 1-мӗш Сырдарьян тури юхӑмне Ташкентелле кайнӑ, 2-мӗш вара — Сырдарьян анатри юхӑмӗнче пурӑнма пуҫланӑ. [[1763]] ҫулта Хорезмре узбек ӑрӑвӗн [[Мухаммад Амин]] пулса тӑнӑ, унӑн титулӗ [[инак]]. Ҫав вӑхӑтра каракалпаксем таврӑнма пуҫланӑ<ref>Гулямов Я. Г., История орошения Хорезма с древнейших времён до наших дней. Ташкент. 1957, с. 212</ref>. Мухаммад Амин [[Бухара эмирачӗ|Бухараран]] (1782 ҫулта), туркменсенчен (1770) хӳтӗленнӗ. [[1790]] ҫулта Хорезмре Мухаммад Аминӗн ывӑлӗ Аваз ертсе пыма пуҫланӑ. Вӑл Хива влаҫне хирӗҫ пӑлханакан арал ӑрӑвӗсемпе вӑрҫланӑ. === XIX ӗмӗр, XX ӗмӗр пуҫламӑшӗ, Хива ханлӑхӗн йышӗнче === Сырдарьяпа Амударья хушшинчи анатри каракалпаксем Кувандарьяпа [[Жанадарья]]ран шыв усӑ курса пушхире шӑварнӑ. [[1811]] ҫулта каракалпак тата арал ӑрӑвӗсене Хива ханӗ ҫапӑҫса илнӗ. Хива патши [[Мухаммед Рахим-Хан]] [[Каракалпак Улусӗ]]н йӗркелени ҫинчен хут кӑларнӑ<ref>{{Кĕнеке|автор=Soyibjon Tillaboyev, Akbar Zamonov|пуçелĕк=Ózbekstan Tariyxí 9|яваплă=Алимова, Д. А.|чĕлхе=kaa|страницăсем=75}}</ref>. [[1812]]—[[1813]] ҫулсенче Сырдарьяри анатри казахсем, [[1820-мӗш ҫулсем|1820-мӗш ҫулсенче]] [[Мары]] парӑннӑ. [[1827]] ҫулта Хива ханлӑхӗн йышӗнчи каракалпаксем пӗрремӗш пысӑк пӑлхану тунӑ. Айдос-Бий паттӑр парӑннӑ. [[1830]]—[[1831]] ҫулсенче, Аллакули-хан влаҫӗн тапхӑрӗнчи [[Куня-Ургенч]] канал тунӑ<ref>Туркестанские ведомости. № 35, 1879 год</ref>. [[1846]] ҫулхи [[раштав уйӑхӗ|раштавра]] [[Ӑренпур]]а Хива элчисем килнӗ — [[Клыч Ниязмухаммедов]] тата [[Шукруллабай Мискинов]]. {{Тулли дата|1847|03|9}} вӗсем [[Питӗр]]е килнӗ. Элчӗсем [[Раҫҫей]] тунӑ Сырдарья ҫумӗнчи [[Раим]] керменне аркатни ҫинчен ыйтнӑ, [[Николай I]] ҫакна «ҫук» хуравланӑ. [[1847]]—[[1848]] ҫулсенче хивасемпе раҫҫейсем хушшинче пӗчӗк ҫапӑҫусем пулнӑ. [[1850]] ҫулта Хиваран Раҫҫее тепӗр элчӗ — Ходжа Мехрем Аллабердыев кайнӑ. Ку килӗшӳсенчен [[Раим]] ыйтӑвӗ татса паман<ref>Гуломов Х. Г., Дипломатические отношения государств Средней Азии с Россией в XVIII — первой половине XIX века. Ташкент, 2005, стр. 254—256</ref>. [[1855]] ҫулта Хива ханӗ Мухаммад Амин-хан [[Серахс]] ҫапӑҫӑвӗнче вилнӗ, ҫул ҫурӑран [[Абдулла-хан]] та вилнӗ. Малалли хан [[Кутлуг Мурад-хан]] вӗлерме тапӑннинчен вилнӗ. [[1856]] ҫулта [[Саид Мухаммад-хан]] ертсе пыма пуҫланӑ. Вӑл [[1858]] ҫулхи казахсемпе каракалпаксен пӑлханӑвне парӑнтарнӑ. Пӑлханакан каракалпаксем вырӑс тӳре-шаринчен пулӑшу ыйтнӑ, Амударья флотилийӗ Кунграда хӳтӗленме пулӑшнӑ<ref name="ЭТК">{{кĕнеке|автор=Андрианов Б. В.|пай=Этническая территория каракалпаков в Северном Хорезме|кăларăм=Материалы и исследования по истории каракалпаков|вырăн=М|çул=1958|сери=Труды Хорезмской археолого-этнографической экспедиции|страницăсем=99|ref=ЭТК}}</ref>. Хиваран пӑхӑнман каракалпаксен патши [[Мухаммед Пан]] вӗлерме тапӑннинчен вилнӗ. [[1873]] ҫул таран каракалпаксем [[Хива ханлӑхӗ]]н йышӗнче пурӑннӑ, унтан [[Сырдарья облаҫӗ]]н [[Амударья уйрӑмӗ]]нче. [[1918]] ҫулта [[Раҫҫейри совет влаҫӗн килни]] хыҫҫӑн — [[Хорезм Халӑх Совет Республики]]пе [[Туркестан АССР]]-та. === Совет Пӗрлешӗвӗн йышӗнче === [[Ӳкерчĕк:The Soviet Union 1975 CPA 4431 stamp (Karakalpak Autonomous Soviet Socialist Republic (Established on 1925.02.16)).jpg|thumb|upright=0.7|«Каракалпак АССР-не 50 ҫул» марка. ССРП Почта, 1975 ҫул.]] [[1924]] ҫулта [[Турткуль]] хулинче тӗп хулапа [[Каракалпак автономиллӗ облаҫӗ|Кара-Калпак автономиллӗ облаҫӗ]] йӗркеленӗ. Вӑл [[Туркестан АССР]]-н [[Амударья облаҫӗ]]н тата [[Хорезм Халӑх Совет Республики|Хорезм ХСР]]-н [[Ходжейли районӗ|Ходжейли]], [[Кунград районӗ]]сен ҫӗрӗнче туса хунӑ. {{Кӗске дата|1925|02|12}}—[[нарӑс, 19|19]] батраксен, дехкансен, хӗрлӗ армисен депутачӗсен Йӗркелӳ пуххин йышӑнӑвӗ тӑрӑх [[Кӑркӑс (Казах) Автономиллӗ Совет Социализм Республики (1920—1925)|Кӑркӑс АССР-н]] (унтан [[Казах Автономиллӗ Совет Социализм Республики|Казах АССР]] ятпа) йышне кӗрекен [[Каракалпак автономиллӗ облаҫӗ|Кара-Калпак автономиллӗ облаҫӗ]]н туса хуни ҫинчен пӗлтернӗ. {{Тулли дата|1930|07|20}} [[Каракалпак автономиллӗ облаҫӗ|Кара-Калпак АО]] [[Казах Автономиллӗ Совет Социализм Республики|Казах АССР-н]] йышӗнче уйӑрса [[РСФСР]] йышӗнче юлнӑ. [[Ӳкерчĕк:Karakalpaki.jpg|thumb|mini|right|Куҫан каракалпаксем. 1932 ҫул.]] {{Тулли дата|1932|03|20}} [[Автономиллӗ облаҫ (ССРП)|АО]] вырӑнне АССР статус илнӗ, [[Каракалпак Автономиллӗ Совет Социализм Республики|Кара-Калпак АССР]] пулса тӑнӑ. Унӑн тӗп хули [[Нукус]] хулине куҫарса кайнӑ. {{Тулли дата|1936|12|5}} Кара-Калпак АССР [[Узбек Совет Социализм Республики|Узбек ССР]] йышне кӗртнӗ. [[1964]] ҫулта Каракалпак АССР ят панӑ. {{Тулли дата|1990|12|14}} Каракалпак АССР-н Мӑн Канашӗн сессинче Патшалӑх пӑхӑнманлӑхӗн декларацийӗ йышӑннӑ. Вӑл тӑрӑх пӗтӗм республика референдумпа Каракалпак АССР никамран пӑхӑнман патшалӑх пулса тӑма пултарать. {{Тулли дата|1992|01|9}} Каракалпак Республики ятпа пулса тӑнӑ<ref>{{Кĕнеке|пуçелĕк=Региональный статистический сборник Узбекистана 2001|çул=2002|вырăн=Ташкент|страница=88|страницăсем=198}}</ref>. [[1993]] ҫулта Узбекистанпа 20 ҫуллӑ килӗшӳ ҫырнӑ, вӑл тӑрӑх Каракалпакстан Узбекистан йышне кӗрӗт. Ку килӗшӳре Узбекистант йышӗнчен тухма ирӗк пур<ref name="DW">{{cite web|url=https://www.dw.com/ru/независимый-каракалпакстан-мечта-или-политическая-программа/a-18465439|url-status=dead|title=Независимый Каракалпакстан: мечта или политическая программа?|website=[[Deutsche Welle]]|date=2015-05-21|access-date=2019-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180818083811/https://www.dw.com/ru/%D0%BD%D0%B5%D0%B7%D0%B0%D0%B2%D0%B8%D1%81%D0%B8%D0%BC%D1%8B%D0%B9-%D0%BA%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D0%BF%D0%B0%D0%BA%D1%81%D1%82%D0%B0%D0%BD-%D0%BC%D0%B5%D1%87%D1%82%D0%B0-%D0%B8%D0%BB%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%8F-%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%BC%D0%B0/a-18465439|archive-date=2018-08-18}}</ref>. [[Ӳкерчĕк:Karakalpakstan_Parliament_Buiding_in_Nukus.jpg|thumb|mini|right|[[Жокаргы Кенес]] (''Мӑн Канаш''). Каракалпакстан Республикин парламенчӗ.]] === Узбекистан йышӗнче === ССРП арканнӑран Узбекистан пӑхӑнман пулса тӑнӑ, Узбек ССР-тан хӑй ятне Узбек Республики ятне улӑштарнӑ, ун йышӗнче Каракалпак АССР юлнӑ. {{Тулли дата|1991|08|31}} Узбекистан пек, Каракалпакстан та хӑйӗн ятне Каракалпак АССРӗнчен Каракалпак Республики (Каракалпакстан) тесе улӑштарнӑ. Унӑн президенчӗ [[Даулетбай Шамшетов Нуратдинович]] пулнӑ, анчах ӑна Камаловсемпе республика прокурорӗ Амин Тажиев сирпӗтсе антарнӑ. Республика [[1993]] ҫулхи [[кӑрлач уйӑхӗ]]ччен хӑйӗн шалти ӗҫӗсенче темле автономипе пулнӑ. Каракалпакстан Республикин Мӑн Канашӗ — республикӑн чи аслӑ саккун кӑларакан органӗ, Каракалпакстан Республикин Министрсен Канашӗ — унӑн чи аслӑ ӗҫ тӑвакан органӗ. {{Тулли дата|1992|12|14}} Мӑн Канашӗ [[Каркалпакстан ялавӗ|Каракалпакстанӑн патшалӑх ялавӗ]] йышӑннӑ. {{Тулли дата|1993|01|9}} Каракалпак Республикин тӳре-шарипе Узбекистан хушшинче «Узбекистан Республикин йышне Каракалпакстан Республикин 20 ҫул ҫине кӗни» ҫинчен килӗшӳ ҫырнӑ. {{Тулли дата|1993|04|9}} Каракалпакстанӑн Мӑн Канашӗ [[Каркалпакстан конституцийӗ|Каракалпакстан Республикин конституцийӗ]], [[Каркалпакстан гербӗ|Каракалпакстанӑн патшалӑх гербӗ]] йышӑннӑ. {{Тулли дата|1993|12|24}} [[Каркалпакстан гимнӗ|Каракалпакстанӑн патшалӑх гимнӗ]] йышӑннӑ. [[2022]] ҫулта [[Узбекистан президенчӗ]] [[Мирзиёев Шавкат Миромонович|Шавкат Мирзиёев]] [[Узбекистан Республикин конституцийӗ|Узбекистан конституцине]] улӑштарас тесе тӳрлетӳсем сӗннӗ, вӗсенчен пӗри Каракалпакстанӑн уйӑрӑлма ирӗкне пӑрахӑҫланӑ. Каракалпаксем кунпа килӗшейментен [[Нукус]]ра, [[Чимбай (хула)|Чимбайра]], [[Муйнак]]ра [[Каракалпакстанти протестсем (2022)|протестсем]] пуҫланӑ. Вӗсене пула протестлекенсен енчен те, полици енчен те, вилнисем, аманнисем пур. Каракалпакстан статусӗ ҫинчен тӳрлетӳ йышӑнман. == Халӑх == [[2019]] ҫулхи [[ака уйӑхӗ]]нче Каракалпакстанта 1,875 млн ҫын пурӑнать<ref>{{Cite web |url=http://karakalpakstan.uz/ru/page/show/5 |title=Qaraqalpaqstan Respublikasi’ni’n' ma’mleketlik hu’kimet portali' |access-date=2020-07-29 |archive-date=2019-07-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190717041548/http://karakalpakstan.uz/ru/page/show/5 |url-status=live }}</ref>. 2024 ҫулхи пӗлӗм тӑрӑх — 2 015 000 ҫын<ref name="автоссылка2">{{cite web |title=Demographic Situation in the Republic of Uzbekistan |url=https://stat.uz/img/demografiya-press-reliz-22_04_2024-eng.pdf |publisher=Statistics Agency under the President of the Republic of Uzbekistan |date=2024 |archive-date=2025-03-17 |access-date=2025-03-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250317033405/https://stat.uz/img/demografiya-press-reliz-22_04_2024-eng.pdf |url-status=live }}</ref>. === Халӑхсем === 2021 ҫулта Каракалпакстанти халӑхсем (''пӗр пин ытла халӑхсем кӑтартнӑ'')<ref>{{cite web|url=https://data.egov.uz/rus/data/6117a05996188a0f14ac917b?page=1|title=Постоянное население по национальным и/или этническим группам|publisher=Портал открытых данных Республики Узбекистан data.egov.uz|access-date=2022-11-01|archive-date=2021-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20210502165841/https://stat.gov.kz/api/getFile/?docId=ESTAT414397|url-status=live}}</ref>: * [[Узбексем]] — 777 370, е 40,4 % * [[Каракалпаксем]] — 711 452, е 36,9 % (Каракалпаксен пӑхӑнман пӗлӗмпе 800 000 ҫын). * [[Казахсем]] — 297 083, е 15,44 % * [[Туркменсем]] — 103 627, е 5,39 % * [[Тутарсем]] — 4 840, е 0,25 % * [[Вырӑссем]] — 10 168, е 0,53 % * [[Корейсем#Корё-сарам|Корейсем]] — 6 241, е 0,32 % * [[Кӑркӑссем]] — 1 461, е 0,08 % * [[Украинсем]] — 1 048, е 0,05 % * Ытти халӑхсем — 10 444, е 0,54 % == Администрациллӗ-территориллӗ тытӑмлӑх == {{main|Каракалпакстанӑн администрациллӗ-территориллӗ пайланӑвӗ}} [[Ӳкерчĕк:Республика Каракалпакстан.jpg|thumb|mini|300px|Каракалпакстанӑн администрациллӗ пайланӑвӗ.]] Каракалпакстан хӑй администрациллӗ-территориллӗ тытӑмлӑхне хӑйне йышӑнать<ref>Конституция Республики Узбекистан (статья 73)</ref>. Администрациллӗ центр — [[Нукус]]. === Администрациллӗ виҫесен кунҫулӗ === [[1931]] ҫулта [[Кара-Калпак автономиллӗ облаҫӗ|Каракалпак АО]] 11 район ҫине пайланнӑ: * [[Караузяк районӗ|Кара-Узяк районӗ]], центр — [[Караузяк|Кара-Узяк]] кишлакӗ; * [[Кегейли районӗ]], центр — Нукус кишлакӗ ([[Кегейли]] кишлакӗ); * [[Кипчак районӗ]], центр — [[Кипчак (Каракалпакстан)|Кипчак]] кишлакӗ; * [[Кунград районӗ]], центр — [[Кунград]] хули; * [[Муйнак районӗ]], центр — [[Муйнак]] сали; * [[Тамды районӗ]], центр — [[Тамдыбулак|Тамды-Булак]] ялӗ (аулӗ); * [[Тахтакупыр районӗ]], центр — [[Тахтакупыр]] [[хеп]]ӗ; * [[Турткуль районӗ]], центр — [[Турткуль]] хули ([[Шурахан]] сали); * [[Ходжейли районӗ]], центр — [[Ходжейли]] посёлокӗ; * [[Чимбай районӗ]], центр — [[Чимбай (хула)|Чимбай]] хули; * [[Беруни районӗ|Шаббаз районӗ]], центр — [[Шейх-Абаз]] кишлакӗ. [[1936]] ҫулта [[Куйбышев районӗ (Каракалпакстан)|Куйбышев районӗ]] йӗркеленӗ<ref>{{Cite web |url=http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=ESU;n=14113 |title=О новой сети районов Кара-Калпакской АССР |access-date=2013-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304121129/http://base.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc;base=ESU;n=14113 |archive-date=2016-03-04 |url-status=live }}</ref>. [[1943]] ҫулта Тамды районӗ [[Бухара вилоячӗ|Бухара облаҫӗн]] йышне кӗртнӗ. [[1950]] ҫулта [[Шуманай районӗ]] йӗркеленӗ, [[1952]] ҫута — [[Кенес районӗ]]. [[1957]] ҫулта Кипчакпа Кенес районӗсене пӑрахӑҫланӑ, [[Амударья районӗ]] йӗркеленӗ, Шаббаз районне [[Беруни районӗ]] ят панӑ. [[1963]] ҫулта Бируни, Кунград, Муйнак, Тахтакупыр тата Шуманай районӗсене пӑрахӑҫланӑ. Кӑҫалта [[Муйнак промышленоҫ районӗ]] йӗркеленӗ, анчах пӗр ҫултан ӑна ахаль район статус панӑ. [[1964]] ҫулта Бируни тата Кунград районӗсем, [[1965]] ҫулта — Тахтакупыр районӗ, [[1967]] ҫулта — Шуманай районӗ, [[1968]] ҫулта — [[Нукус районӗ]], [[1970]] ҫулта — Ленинабад районӗ (хальхи вӑхӑтра — [[Канлыкуль районӗ]]), [[1975]] ҫулта — Караузяк районӗ, [[1977]] ҫулта — [[Элликкала районӗ]], [[1979]] ҫулта — [[Бозатау районӗ]] йӗркеленӗ. [[1988]] ҫулта Бозатау районӗ пӑрахӑҫланӑ, анчах [[1990]] ҫулта тепре йӗркеленӗ<ref>{{статья|пуçелĕк=Указ Президиума Верховного Совета Узбекской ССР «О восстановлении некоторых районов в составе Узбекской ССР»|издательство=Правда Востока|тĕс=хаҫат|çул=1990|уйăх=2|хисеп=28|номер=50|кăларăм=22216|страницăсем=1}}</ref>. [[2004]] ҫулта тепӗр хут пӑрахӑҫланӑ<ref>{{cite web|url=http://wwhp.ru/karak.htm|url-status=dead|title=Всемирный исторический проект|access-date=2010-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20101203101528/http://wwhp.ru/karak.htm|archive-date=2010-12-03}}</ref>, [[2019]] ҫулта каллех йӗркеленӗ. {{Тулли дата|2017|08|9}} Ходжейли районӗнчен уйрӑлса [[Тахиаташ районӗ]] йӗркеленӗ<ref>{{cite web|url=http://kruz.uz/uz/news/show/3064|title=Қорақалпоғистонда Тахиатош тумани тузилди|website=kruz.uz|lang=uz|date=2017-08-14|access-date=2018-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623113026/http://kruz.uz/uz/news/show/3064|archive-date=2018-06-23|url-status=live}}</ref><ref>{{cite web|url=https://nuz.uz/politika/25266-v-karakalpakstane-obrazovan-novyy-tahiatashskiy-rayon.html|title=В Каракалпакстане образован новый Тахиаташский район|publisher=Новости Узбекистана|date=2017-08-14|access-date=2018-06-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20180623141048/https://nuz.uz/politika/25266-v-karakalpakstane-obrazovan-novyy-tahiatashskiy-rayon.html|archive-date=2018-06-23|url-status=dead}}</ref>. === Хальхи администрациллӗ пайлану === Каракалпакстан йышне 16 район тата пӗр республика пӗлтерӗшлӗ хула кӗрет.<ref>{{cite web|url=http://sovminrk.gov.uz/qr/pages/show/6185|title=Qala ha’m rayonlar|publisher=sovminrk.gov.uz|access-date=2019-03-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20190217195618/http://sovminrk.gov.uz/qr/pages/show/6185|archive-date=2019-02-17|url-status=live}}</ref>: {| class="wikitable" |- ! № ! Район ! [[Каракалпак чӗлхи|Каракалпакла]]<br>ят ! [[Узбек чӗлхи|Узбекле]]<br>ят ! Адм.<br>центр ! Лаптӑк,<br>пин ҫм² ! Халӑх йышӗ<br>2014 ҫ кӑрлачӑн 1,<br>пин ҫын ! Халӑх йышӗ<br>2019 ҫ кӑрлачӑн 1,<br>пин ҫын<ref name="Pop2016">{{cite web|url=https://data.gov.uz/ru/datasets/2004|title=Сведения о численности населения Республики Каракалпакстан|url-status=dead}}</ref> !Халӑх йышлӑхӗ ''(ҫын)'' 2019 ҫ кӑрлачӑн 1 ''(1 ҫм² ҫине)'' |- |1 |[[Нукус]] |''Nókis'' |''Nukus'' | |0,22 |295,2 |315,1 |1432,2 |- | 2 | [[Амударья районӗ|Амударья]] |''Ámiwdárya'' |''Amudaryo'' | [[Мангит (Узбекистан)|Мангит]] | 1,02 | 179,1 | 195,2 |191,4 |- | 3 | [[Беруни районӗ|Беруни]] |''Beruniy'' |''Beruniy'' |[[Беруни (хула)|Беруни]] | 3,95 | 170,3 | 187,6 |47,5 |- |4 |[[Бозатау районӗ|Бозатау]] |''Bozataw'' |''Boʻzatov'' |[[Бозатау]] | 2,04 | — | 21,6 |21,0 |- | 5 | [[Канлыкуль районӗ|Канлыкуль]] |''Qanlıkól'' |''Qanlikoʻl'' | [[Канлыкуль]] | 0,74 | 46,9 | 50,3 |68,0 |- | 6 | [[Караузяк районӗ|Караузяк]] |''Qaraózek'' |''Qoraoʻzak'' | [[Караузяк]] | 5,89 | 49,6 | 52,4 |8,9 |- | 7 | [[Кегейли районӗ|Кегейли]] |''Kegeyli'' |''Kegeyli'' | [[Кегейли]] | 0,92 | — | 77,2 |83,5 |- | 8 | [[Кунград районӗ|Кунград]] |''Qońırat'' |''Qoʻng’irot'' | [[Кунград]] | 76,0 | 120,1 | 128,3 |1,7 |- | 9 | [[Муйнак районӗ|Муйнак]] |''Moynaq'' |''Moʻynoq'' | [[Муйнак]] | 37,88 | 29,4 | 31,3 |0,8 |- | 10 | [[Нукус районӗ|Нукус]] |''Nókis'' |''Nukus'' | [[Акмангит]] | 0,94 | 44,4 | 49,1 |52,2 |- |11  | [[Тахиаташ районӗ|Тахиаташ]] |''Taqıyatas'' |''Taxiatosh'' | [[Тахиаташ]] | 0,18 | — | 72,8 |404,4 |- | 12 | [[Тахтакупыр районӗ|Тахтакупыр]] |''Taxtakópir'' |''Taxtakoʻpir '' | [[Тахтакупыр]] | 21,12 | 38,7 | 39,9 |1,9 |- | 13 | [[Турткуль районӗ|Турткуль]] |''Tórtkúl'' |''Toʻrtkoʻl'' |[[Турткуль]] | 7,48 | 192,6 | 210,3 |28,1 |- | 14 | [[Ходжейли районӗ|Ходжейли]] |''Xojeli'' |''Xoʻjayli'' | [[Ходжейли]] | 0,55 | — | 121,2 |220,4 |- | 15 | [[Чимбай районӗ|Чимбай]] |''Shımbay'' |''Chimboy'' | [[Чимбай (хула)|Чимбай]] | 1,44 | 108,3 | 111,3 |36,3 |- | 16 |[[Шуманай районӗ|Шуманай]] |''Shomanay'' |''Shumanoy '' |[[Шуманай]] | 0,78 | 53,1 | 55,6 |71,3 |- | 17 |[[Элликкала районӗ|Элликкала]] |''Ellikqala'' |''Ellikqalʼa'' |[[Бустан (Каракалпакстан)|Бустан]] | 5,42 | 140,5 | 156,0 |28,8 |} == Политикӑллӑ тытӑмлӑх == === Статус === ==== Узбекистан конституцийӗ тӑрӑх ==== [[Узбекистан|Узбекистан Республики]] [[Узбекистан конституцийӗ|конституцийӗн]] XVII-мӗш сыпӑкӗнче Каракалпакстан статусӗ ҫинчен ҫырса панӑ, 85-мӗш статья тӑрӑх: «Суверенлӗ Каракалпакстан Республики Узбекистан Республикин йышне кӗрет. Каракалпакстан Республикин суверенитечӗ Узбекистан Республикипе хӳтӗленет»<ref name="uzconst">[https://lex.uz/docs/6445147 КОНСТИТУЦИЯ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН]</ref>. 90-мӗш статья тӑрӑх «Узбекистан Республикипе Каракалпакстан Республики хушшинчи пӗр-пӗринпе ҫыхӑнусем Узбекистан Республикипе Каракалпакстан Республикин килӗшӗвӗсемпе пурнӑҫланаҫҫӗ»<ref name="uzconst" />. Узбекистан конституцийӗн 22-мӗш статйи тӑрӑх: «Каракалпакстан Республики [[элтеш]]ӗ, пӗр вӑхӑтра, Узбекистан Республики элтешӗ шутланать»<ref name="uzconst" />. ==== Каракалпакстан конституцийӗ тӑрӑх ==== [[Каракалпакстан конституцийӗ|Каракалпакстан Республики конституцийӗн]] 1-мӗш статйи тӑрӑх Каракалпакстан ку «Узбекистан Республики йышне кӗрекен суверенлӗ демократиллӗ республика» тата Каракалпакстан халӑхӗнчи пӗтӗм референдумпа вӑл унран (Узбекистан йышӗнчен) тухма ирӗклӗ<ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://joqargikenes.uz/ru/qar-res-konstituciyasi|title=Конституция Республики Каракалпакстан|publisher=Верховный Совет Каракалпакстана|access-date=2024-07-18|archive-date=2024-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20240716010223/https://joqargikenes.uz/ru/qar-res-konstituciyasi|url-status=live}}</ref><ref>{{Cite web|lang=ru|url=https://nrm.uz/contentf?doc=390992_konstituciya_respubliki_karakalpakstan_(prinyata_09_04_1993_g_vs_rk_v_redakcii_zakona_rk_ot_15_12_1997_g_)|title=Конституция Республики Каракалпакстан (Принята 09.04.1993 г. Верховного Совета Республики Каракалпакстан)|website=Всё законодательство Узбекистана|publisher=ООО «NORMA»|access-date=2020-08-13|archive-date=2021-01-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124130410/https://nrm.uz/contentf?doc=390992_konstituciya_respubliki_karakalpakstan_(prinyata_09_04_1993_g_vs_rk_v_redakcii_zakona_rk_ot_15_12_1997_g_)|url-status=live}}</ref>. {{Тулли дата|1990|12|14}} [[Каракалпак Автономиллӗ Совет Социализм Республики|Каракалпак АССР-н]] [[Каракалпак АССР-н Мӑн Канашӗ|Мӑн Канашӗ]] Каракалпакстан Республикин [[Суверенитет|патшалӑх суверенитечӗ]] [[Каракалпакстан Республикин патшалӑх суверенитечӗ декларацийӗ|декларацине]] йышӑннӑ. {{Тулли дата|1993|04|9}} Каракалпакстан Республикин Мӑн Канашӗ Каракалпакстан Республики конституцийӗ йышӑннӑ. ==== Узбекистан Республикин пӑхӑнманлӑх декларацийӗ тӑрӑх ==== Каракалпак Автономиллӗ Совет Социализм Республики суверенитечӗ автономиллӗ республикӑн конституципе сыхланать. Каракалпак АССР-н тӗп саккунӗпе тата [[Узбек Совет Социализм Республики|Узбек ССР-н]] конституципе Узбек ССР Каракалпак АССР-н кӑсӑкӗсене хӳтӗлет<ref>[https://lex.uz/docs/185389 ДЕКЛАРАЦИЯ О СУВЕРЕНИТЕТЕ. СТАТЬЯ 9]</ref>. ==== Узбекистан Республикин «Патшалӑх пӑхӑнманлӑхӗн тӗпӗсем ҫинчен» саккунӗ тӑрӑх ==== Узбекистан Республики, Узбекистан Республикин йышӗнчи Каракалпакстан Республикин суверенитечӗпе территориллӗ пӗрлӗхне, йышӑнать. Узбекистан Республикипе Каракалпакстан Республики хушшинчи пӗр-пӗринпе ҫыхӑнусем танлӑх тӗпӗнче, икӗ енлӗ килӗшӳсемпе тунӑ. Саккун тӑрӑх Каракалпакстан Республикин Узбекистан Республики йышӗнче тухма ирӗкӗ сыхланать<ref>[https://www.lex.uz/acts/127879 ОБ ОСНОВАХ ГОСУДАРСТВЕННОЙ НЕЗАВИСИМОСТИ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН. СТАТЬЯ 17]</ref>. === Тӳре-шара === [[Узбекистан]]ӑн патшалӑх символӗсемсӗр пуҫне Каракалпакстанта патшалӑх символӗсем те пур: [[Каракалпакстанӑн патшалӑх ялавӗ|ялав]], [[Каракалпакстанӑн патшалӑх гербӗ|герб]], [[Каракалпакстанӑн патшалӑх гимнӗ|гимн]]. Ку республикӑн [[Каракалпакстан Республикин конституцийӗ|тӗп саккунӗ]], [[Каракалпакстанти Министсен Канашӗ|тӳре-шари]] тата [[Жокаргы Кенес|парламенчӗ]] пур. Республика пуҫлӑхӗ Жокаргы Кенес ертӳҫи шутланать. Республика тӳре-шарин пуҫлӑхӗ Министрсен Канашӗн ертӳҫи. Патшалӑх валюти — [[узбек сумӗ]]. Узбекистан Республикин конституцийӗн XVII сыпӑкӗн 74-мӗш статйи тӑрӑх пӗтӗм Каракалпакстан халӑхӗн референдумӗпе Каракалпакстанӑн Узбекистантан тухма ирӗкӗ пур<ref>Конституция Республики Узбекистан (статья 74)</ref>. Узбекистан Сеначӗн [[Олий Мажлис]]ӑн ертӳҫин пӗр ҫумӗ Каракалпакстантан пулмалла<ref>Конституция Республики Узбекистан (статья 86)</ref>. Узбекистанӑн Министрсен Кабинетне Каракалпакстанӑн тӳре-шара пуҫлӑхӗ кӗрет<ref>Конституция Республики Узбекистан (статья 98)</ref>. ==== [[Каракалпакстан президенчӗ|Каракалпак АССР-н — Каракалпакстан Республикин президенчӗ]] ==== # [[Шамшетов Даулетбай Нуратдинович]] ({{кӗске дата|1991|11|11}} — {{кӗске дата|1992|06|20}}) ==== [[Жокаргы Кенес|Жокаргы Кенесӗн]] ертӳҫи ==== # [[Шамшетов Даулетбай Нуратдинович]] (1991) # [[Аширбеков Уббинияз Аширбекович]]<ref>{{Cite web|url=https://nrm.uz/contentf?doc=463081_ukaz_prezidenta_respubliki_uzbekistan_ot_23_12_1994_g_n_up-1027_o_vvedenii_v_deystvie_polojeniya_o_pasportnoy_sisteme_v_respublike_uzbekistan&products=1_vse_zakonodatelstvo_uzbekistana|title=Указ Президента Республики Узбекистан от 23.12.1994 г. N УП-1027 «О введении в действие Положения о паспортной системе в Республике Узбекистан» {{!}} Паспортно-визовая система {{!}}…|archive-url=https://web.archive.org/web/20210424032712/https://nrm.uz/contentf?doc=463081_ukaz_prezidenta_respubliki_uzbekistan_ot_23_12_1994_g_n_up-1027_o_vvedenii_v_deystvie_polojeniya_o_pasportnoy_sisteme_v_respublike_uzbekistan&products=1_vse_zakonodatelstvo_uzbekistana|archive-date=2021-04-24|access-date=2021-04-27|url-status=live}}</ref> (1992—1995, 1995—1997) # [[Камалов Тимур Камалович]] (1997 ҫ утӑ — {{кӗске дата|2002|05|3}})<ref>{{Cite web|url=http://procella.ru/index.php?do=person&view=22893|title=procella.ru is for sale|archive-url=https://web.archive.org/web/20170917064607/http://procella.ru/index.php?do=person&view=22893|archive-date=2017-09-17|access-date=2021-04-27|url-status=live}}</ref> # [[Ерниязов Муса Тажетдинович]] ({{кӗске дата|2002|05|3}} — {{кӗске дата|2020|07|31}}) # [[Камалов Мурат Каллибекович]] ({{кӗске дата|2020|10|2}}<ref>{{Cite web|url=http://isrs.uz/ru/ozbekiston-yangiliklari/joqorgi-kengesga-rais-saylandi|title=Избран Председатель Жокаргы Кенеса {{!}} Институт стратегических и межрегиональных исследований при Президенте Республики Узбекистан|website=isrs.uz|archive-url=https://web.archive.org/web/20210427114556/http://isrs.uz/ru/ozbekiston-yangiliklari/joqorgi-kengesga-rais-saylandi|archive-date=2021-04-27|access-date=2021-03-29|url-status=live}}</ref> — {{кӗске дата|2022|08|26}}) # [[Орынбаев Аманбай Тлеубаевич]] ({{кӗске дата|2022|08|26}}-мӗшӗнчен пуҫласа хальхиччен) ==== [[Каракалпакстанӑн министрсен канашӗ|Министрсен канашӗн]] ертӳҫи ==== # [[Таджиев Амин Хамраевич]] (1989 ҫ утӑ — 1992 ҫ кӑрлач) # [[Юлдашев Реджепбай]] (1992—1995) # [[Джуманиязов Бахрам Сатымбаевич]] ([[1995]] ҫулхи нарӑс — раштав) # [[Авезматов Сапарбай]] (1995 ҫ раштав — 1998) # [[Таджиев Амин Хамраевич]] (1998 ҫ юпа — {{кӗске дата|2002|10|7}})<ref>[https://centrasia.org/person2.php?st=1013880744 ТАДЖИЕВ (ТОЖИЕВ) А.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210410082812/https://centrasia.org/person2.php?st=1013880744 |date=2021-04-10 }} ЦентрАзия</ref> # [[Танирбергенов Турсынбай Тлеубанович]] (2002—2006) # [[Янгибаев Бахадир Янгибаевич]] ({{кӗске дата|2006|09|23}} — {{кӗске дата|2016|10|13}})<ref>[http://freekarakalpak.blogspot.ru/2007/11/blog-post_11.html Новейшая история Каракалпакстана] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170907213839/http://freekarakalpak.blogspot.ru/2007/11/blog-post_11.html |date=2017-09-07 }} FREE KARAKALPAK-ЕРКИН КАРАКАЛПАК</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20101223004512/http://whp057.narod.ru/karak.htm#selection-585.60-585.76 Республика Каракалпакстан]</ref> # [[Сариев Кахраман Раматуллаевич]] ({{кӗске дата|2016|10|14}}-мӗшӗнчен пуҫласа хальхиччен)<ref>[https://www.gazeta.uz/ru/2016/10/14/sovminrk/ Совет Министров Каракалпакстана возглавил Кахраман Сариев] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210424125622/https://www.gazeta.uz/ru/2016/10/14/sovminrk/ |date=2021-04-24 }} Газета.uz</ref> == Экономика == Каракалпакстан Республикин тӗп ял хуҫалӑх отраслӗсем — тыр-пул туса илни (тырӑ тата ыраш), мамӑк ҫитӗнтерни, выльӑх-чӗрлӗх ӗрчетни, ҫӑра ӗрчетни. Промышленоҫпа туни та пӗлтерӗшлӗ отрасльсем шутланаҫҫӗ. == Вӗрентӳ == * [[Нукус патшалӑх педагогика институчӗ|Ажинияз ячӗллӗ Нукус патшалӑх педагогика институчӗ]] * [[Каракалпак патшалӑх университечӗ|Бердах ячӗллӗ Каракалпак патшалӑх университечӗ]] * [[Каракалпак медицина институчӗ]] * Нукусри [[Ташкент пӗлӗм технологисен университечӗ]] филиалӗ * Нукусри [[Узбекистан патшалӑх консерваторийӗ]] филиалӗ * [[Ташкент патшалӑх ял-хуҫалӑх университечӗ]] филиалӗ * [[Ӳнерпе культура патшалӑх институчӗ]] == Асӑрхавсем == <small>{{Асӑрхавсем|2}}</small> == Вуламалли == * {{кĕнеке |автор=[[Поспелов, Евгений Михайлович|Поспелов Е. М.]]|пуçелĕк=[[Географические названия мира. Топонимический словарь]]|кăларăм=2-е изд., стереотип|яваплă=отв. ред. Р. А. Агеева |каçă= |вырăн=М.|издательство=Русские словари, Астрель, АСТ|çул=2002|том= |страница=512|страницы=|isbn=5-17-001389-2 |тираж=3000 |ref=Поспелов}} == Каҫӑсем == * [http://parliamentrk.gov.uz/ru/ Жокаргы Кенес Республики Каракалпакстан] * [http://sovminrk.gov.uz/lang/ru/ Совет Министров Республики Каракалпакстан] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111230201514/http://sovminrk.gov.uz/lang/ru/ |date=2011-12-30 }} * [http://karstars.com/ Каракалпакские национальные и современные песни] * [http://karakalpakstan.travel/?setlang=ru Управление Госкомтуризма по Республике Каракалпакстан] {{Тулаш каҫӑсем}} {{Каракалпакстан}} {{Узбекистан регионӗсем}} [[Категори:Каракалпакстан|К]] [[Категори:Каракалпаксем]] [[Категори:Алфавите кура администрациллӗ виҫесем]] [[Категори:Узбекистан облаçӗсем]] jvcr10g4aji55ho3xbsknz5oq7kbe1h 0 128068 874826 871930 2026-06-20T01:44:24Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874826 wikitext text/x-wiki {{Пĕр хушаматлисем|Ковальчук}} {{Кинематографист | Ят = Екатерина Харламова | Фото = | Анлăшĕ = 3:4 | Ӳкерчĕке ăнлантарни = | Çуралнă чухнехи ят = Екатерина Леонидовна Ковальчук | Çуралнă вырăн = {{ÇВ|Сыктывкар|Сыктывкарта}}, [[Коми Республики]], [[РФ]] | Çуралнă вăхăт = [[1993]], [[нарăс, 20]] | Професси = XXI ĕмĕрти театрпа кино раççей актриси | Хастар çулсем = [[2015]] — х.в. | Тĕлĕ = | Киностуди = | Чыславсем = | Сайт = http://katerinakovalchyk.com/ }} '''Екатери́на (Катерина) Леони́довна Харла́мова'''<ref>{{Cite web|url=https://kino.mail.ru/news/68579-zhena-garika-harlamova-rasskazala-o-smene-familii-eto-vazhno/#:~:text=%D0%92%20%D1%8D%D1%84%D0%B8%D1%80%D0%B5%20%D1%88%D0%BE%D1%83%20%D0%B0%D0%BA%D1%82%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%B0%20%D0%9A%D0%B0%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B8%D0%BD%D0%B0,%D0%AD%D1%82%D0%BE%20%D0%BE%D1%87%D0%B5%D0%BD%D1%8C%20%D0%B2%D0%B0%D0%B6%D0%BD%D0%BE.|title=Жена Гарика Харламова рассказала о смене фамилии: «Это важно»|lang=ru|first=Редакция «Кино|last=Mail»|website=«Кино Mail»|date=2024-08-23|access-date=2024-09-28}}</ref><ref>{{Cite web|url=https://www.kp.ru/putevoditel/serialy/svetskie-novosti/katerina-kovalchuk-vzyala/|title=Катерина Ковальчук взяла фамилию Гарика Харламова после свадьбы|lang=ru-RU|website=www.kp.ru|access-date=2024-09-28}}</ref><span class="ts-comment-commentedText" title="народився"> (çур. чухне '''Ковальчу́к'''; </span> 20.2.1993, [[Сыктывкар]], [[Коми Республики]], [[РФ]]) — театрпа кино раççей актриси<ref>[https://web.archive.org/web/20190704031048/https://www.kystandard.com/content/%E2%80%98-private%E2%80%99-bring-unique-story-war-and-patriotism-screen ‘The Private’ to bring unique story of war and patriotism to the screen: Film is U.S. debut for Russian actress]. The Kentucky Standard, 16 октября 2015{{Ref|en}}</ref>. == Биографи == Екатерина 1993 çулхи нарăсăн 20-мешĕнче Сыктывкарта çуралнă<ref name="tochka">[https://glamurchik.tochka.net/ua/255380-aktrisa-katerina-kovalchuk-kogda-nibud-ya-obyazatelno-pozhmu-ruku-dzheymsu-kemeronu/ Актриса Катерина Ковальчук: «Коли-небудь я обов’язково потисну руку Джеймсу Камерону!»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190422051624/https://glamurchik.tochka.net/ua/255380-aktrisa-katerina-kovalchuk-kogda-nibud-ya-obyazatelno-pozhmu-ruku-dzheymsu-kemeronu/ |date=2019-04-22 }} // ''tochka''.''net''{{Ref|uk}}</ref>, унтах çитĕннĕ. Аппăшĕ — [[Ковальчук Анна Леонидовна|Анна Ковальчук]]<ref>{{cite web|url=https://www.womanhit.ru/stars/interview/2020-10-14-ekaterina-kovalchuk-ozvezdnoj-sestre-anne-kovalchuk--nesmotrja-nato-chto-ja--mladshaja-ona-somnoj-sovetuetsja/|title=Екатерина Ковальчук о звёздной сестре Анне Ковальчук: «Несмотря на то что я младшая, она со мной советуется»|author=Ульяна Калашникова|publisher=WomanHit|date=2020-10-15|access-date=2021-01-14|archive-date=2021-01-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210121040047/https://www.womanhit.ru/stars/interview/2020-10-14-ekaterina-kovalchuk-ozvezdnoj-sestre-anne-kovalchuk--nesmotrja-nato-chto-ja--mladshaja-ona-somnoj-sovetuetsja/|url-status=live}}</ref>. 2024 çулхи çĕртмен 6-мĕшĕнче [[Харламов Гарик|Гарик Харламова]] качча тухнă<ref>{{cite web|url=https://www.rbc.ru/life/news/6662aa9c9a79474c69bc7cdb|title=Катерина Ковальчук показала фото из загса с Гариком Харламовым.|lang=ru|website=РБК Life|date=2024-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20240618155919/https://www.rbc.ru/life/news/6662aa9c9a79474c69bc7cdb|archive-date=2024-06-18|access-date=2024-06-18|url-status=live}}</ref>. == Пултарулăхĕ == === Фильмографи === # [[2015 çул|2015]] — «Рядовой» — Эмигрантка # [[2016 çул|2016]] — «Ментовские войны» / «Доверенное лицо» — ''Жанна Снежкова'' # 2016 — «Измена» — ''Даша'' # [[2017 çул|2017]] — «Чудотворная» — ''Агафья'' # 2017 — «Hardin» — ''Хелен МьРоуз'' # 2017 — «Министерство» — ''Яна'' # 2017 — «Исступление» — ''Глория'' # [[2018 çул|2018]] — «Две сестры» — ''Антонина'' # [[2019 çул|2019]] — «[[Крепостная (телесериал)|Крепостная]]» — ''крепостная Екатерина Вербицкая''<ref>{{cite web|url=https://www.kp.ru/putevoditel/serialy/novosti/kovalchuk-ne-poyavitsya-v-krepostnoy/|title=«Я отдала этому проекту большую частичку себя»: Екатерины Ковальчук не будет в третьем сезоне «Крепостной»|publisher=[[Комсомольская правда]]|date=2020-11-23|access-date=2021-01-14|archive-date=2021-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20210115071441/https://www.kp.ru/putevoditel/serialy/novosti/kovalchuk-ne-poyavitsya-v-krepostnoy/|url-status=live}}</ref> # [[2020 çул|2020]] — «[[Гусар (телесериал)|Гусар]]» — ''Катя'' (главная роль)<ref>{{cite web|url=https://www.afisha.ru/selection/8-novyh-russkih-serialov-kotorye-vas-vzbodryat/|title=8 новых русских сериалов, которые вас взбодрят|author=Евгений Ткачёв, Максим Сухагузов|publisher=[[Афиша (журнал)|Афиша Daily]]|date=2020-10-16|access-date=2021-01-14|archive-date=2020-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20201024100927/https://www.afisha.ru/selection/8-novyh-russkih-serialov-kotorye-vas-vzbodryat/|url-status=live}}</ref> # 2020 — «[[Беспринципные (сериал)|Беспринципные]]» — ''Алиса'' # [[2022 çул|2022]] — «[[Наследие (телесериал, 2022)|Наследие]]» — ''Лидия'' # [[2022 çул|2022]] — «[[На страже пляжа (телесериал, 2022)|На страже пляжа]]», сериал — ''Диана Нечаева'', капитан полиции (тĕп роль). # [[2023 çул|2023]] — «[[Повышая градус (телесериал, 2023)|Повышая градус]]», сериал — ''Татьяна'', технолог вино-водочной продукции (тĕп роль). # [[2024 çул|2024]] — «Любовь зла»— ''Ева'' (тĕп роль). === Театр === # «Август: Графство Осейдж» — ''Вайолет'' # «Травести» — ''Карр, Беннет, Тцара, Сесили Гвендолен'' # «Семь мисок, семь ложек» — ''Баба Люся'' # «Фантазии Фарятьева» — ''Любочка'' # «Хористка» — ''Барыня'' == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * {{Официаллă сайт|katerinakovalchyk.com/|Екатерина Ковальчук|link_text=KaterinaKovalchyk.com}} * [https://www.stb.ua/ua/2019/03/12/katerina-kovalchuk-biografiya-tvorchestvo-i-vse-novosti-ob-aktrise/ Екатерина Ковальчук: Биография, творчество и новости об актрисе]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190323035513/https://www.stb.ua/ua/2019/03/12/katerina-kovalchuk-biografiya-tvorchestvo-i-vse-novosti-ob-aktrise/ |date=2019-03-23 }} // [[СТБ]] * [https://teleportal.ua/person/katerina-kovalchuk Екатерина Ковальчук: Актриса театра и кино]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190412150916/https://teleportal.ua/person/katerina-kovalchuk |date=2019-04-12 }} // ''VOD''-платформа ''[[StarLightMedia]]'' «''Teleportal''» * [https://www.komi.kp.ru/daily/26962/4017196/ «Золушке повезло, а мне досталось трудом», — актрису Екатерину Ковальчук не узнают на улицах Сыктывкара, но приглашают на главные роли в Голливуд]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200108213515/https://www.komi.kp.ru/daily/26962/4017196/ |date=2020-01-08 }} / [[Комсомольская правда]] {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Санкт-Петербургри вашсенче вĕренсе тухнисем]] [[Категори:Раççейри театрсен актрисисем]] [[Категори:Раççейри актрисăсем]] [[Категори:XXI ĕмĕрти актрисăсем]] [[Категори:1993 çулта çуралнисем]] [[Категори:Нарăсăн 20-мĕшĕнче çуралнисем]] 9lelgtp89mav1lmvvyr47u5ab862u6h 0 128875 874820 871078 2026-06-19T23:31:09Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 874820 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Квазигруппа}} {{Пĕлтерĕшсем|Квазиушкăн}} '''Квазигруппа''', е '''Квазиушкăн''' — [[пайласси]]н операцийĕ пур [[Магма (алгебра)|магма]] (группоид е [[ушкăноид]]). [[ушкăн (математика)|Ушкăнпа]] танлаштарсан, квазиушкăнăн [[Ассоциативлааах (математика)|ассоциативлăх]] тата [[нейтраллĕ элемент]] пулмасса та пултараççĕ<ref>Л. В. Сабинин, «[http://mi.mathnet.ru/rus/ivm/y1996/i7/p77 Однородные пространства и квазигруппы]{{Ĕçлемен каçă|date=June 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}», Изв. вузов. Матем., 1996, № 7, 77-84</ref>. Енчен те квазигруппа тĕлĕшпе ассоциативлăха тата нейтраллĕ элемента кăтартсанах, вăл ушкăна çаврăнать. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Литература == * ''[[Белоусов, Валентин Данилович|Белоусов В. Д.]]'' [http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/Belousov1967ru.djvu «Основы теории квазигрупп и луп»]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160730024906/http://eqworld.ipmnet.ru/ru/library/books/Belousov1967ru.djvu |date=2016-07-30 }} — {{М}}: Наука, 1967. — 224с. * ''Sabinin L.V.'' [http://mechmath.org/books/1232 Smooth quasigroups and loops]{{Ĕçлемен каçă|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}{{Недоступная ссылка|date=Июль 2018 |bot=InternetArchiveBot }} — Kluwer Academic Publishers, Dordrecht, 1999. — 257p * ''[[Сабинин, Лев Васильевич|Сабинин Л. В.]]'' Аналитические квазигруппы и геометрия — М.: УДН, 1991. — 112с. * ''Сабинин Л. В., Михеев П. О.'' Теория гладких луп Бола. — М.: Издательство УДН, 1985. — 81с. * «Квазигруппы и лупы» (вып. 51). Валуцэ И. И. (ред.) и др. Сборник научных работ. Кишинёв: Штиинца, 1979. — 168с. * ''Белоусов В. Д.'' Аналитические сети и квазигруппы — Кишинёв: Штиинца, 1971. — 168с. * ''Михеев П. О., Сабинин Л. В.'' [http://www.mathnet.ru/php/archive.phtml?wshow=paper&jrnid=intg&paperid=173&option_lang=rus Гладкие квазигруппы и геометрия]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130614172759/http://www.mathnet.ru/php/archive.phtml?wshow=paper&jrnid=intg&paperid=173&option_lang=rus |date=2013-06-14 }}. Итоги науки и техн. Сер. Пробл. геом., Том 20. — М.: ВИНИТИ, 1988. 75-110.] * ''[[Курош, Александр Геннадиевич|Курош А. Г.]]'' [[Общая алгебра]]. Лекции 1969—1970 учебного года — М.: [[Наука (издательство)|Наука, 1974]]. — 160с. Параграфы 5 и 6. * ''Галкин В. М.'' Квазигруппы в сборнике статей Алгебра, топология, геометрия. Том 26, 1988 г.Итоги науки и техн. Сер. Алгебра, топол., геом. Том 26. М.: ВИНИТИ, 1988. С. 3-44. [[Категори:Общая алгебра]] [[Категори:Ассоциативлă мар алгебрăсем]] k8r7h8rfrsyoomnhytgmxbsysbrppk9 10 130215 874808 2026-06-19T18:27:31Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Башня Генекс, Белград, Сербия» 874808 wikitext text/x-wiki Башня Генекс, Белград, Сербия 2xklv2p03fmiwbetq674pe5m83387pj 10 130216 874809 2026-06-19T18:28:14Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Genex Tower 19.jpg» 874809 wikitext text/x-wiki Genex Tower 19.jpg e0w143qawdz0ec52pziozeoqp5x3sny