Википеди cvwiki https://cv.wikipedia.org/wiki/%D0%A2%C4%95%D0%BF_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.15 first-letter Медиа Ятарлă Сӳтсе явасси Хутшăнакан Хутшăнаканăн канашлу страници Википеди Википеди сӳтсе явмалли Ӳкерчĕк Ӳкерчĕке сӳтсе явмалли MediaWiki MediaWiki сӳтсе явмалли Шаблон Шаблона сӳтсе явмалли Пулăшу Пулăшăва сӳтсе явмалли Категори Категорине сӳтсе явмалли TimedText TimedText talk Модуль Обсуждение модуля Event Event talk 0 4488 876498 793621 2026-08-14T18:55:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 876498 wikitext text/x-wiki {{Хула çинчен|Париж<br>{{lang-fr|Paris}}|[[Ӳкерчĕк:Grandes_Armes_de_Paris.svg|150px]]|[[Франци]]|[[Иль-де-Франс]]|пирĕн эрăчченхи 3-мĕш ĕмĕр|пирĕн эрăчченхи 52-мĕш çул|7=2.138.551|8=2020|9=105|10=48°52′00″ ç. ш.|11=2°19′59″ х.т.д.|Хула пуçлăхĕ=Анн Идальго}} '''Париж''' ({{lang-fr|Paris}} {{Audio-IPA|Paris1.ogg|[paˈʁi]}}) — [[Франци]]н тĕп хули, Иль-де-Франс регионăн административлă центрĕ. Франци политикин, хуçалăхĕн, этеплĕхĕ-культурин центрĕ. [[Ӳкерчĕк:Eiffel1991.jpg|thumb|[[Эйфел турулĕ|Эйфель башни]] — Парижăн чи паллă символĕ]] [[Сена (юханшыв)|Сена]] [[юханшыв]] хĕрринче ларать. Халăх йышĕ — 2,1 млн çын (2020); [[Европа Пĕрлешĕвĕ|Европа пĕрлешĕвĕнчи]] хуласен рейтингĕнче пысăкăшĕпе 5-мĕш вырăнта тăрать<ref>https://populationstat.com/france/paris</ref>. Париж тата тĕнче шайĕнче питĕ паллă хула— кунта [[ЮНЕСКО]], [[ОЭСР]] тата [[Тĕнче сутă-илу палатти|Тĕнче сутă-илу палатин]] [[штаб-хваттер]]ĕсем вырнаçнă. == Тавралăхĕ == Париж Сена юханшыв хĕрринче, [[Ла-Манш]] [[Тинĕс пырĕ|тинĕс пырĕнчен]] 145 км аякрах, Париж айлăмĕ вырăнĕнче, тинĕс шайĕнчен 65 м çӳллĕрех вырнаçнă. Хулан лаптăкĕ — 105,40 км²; çурçĕртен кăнтăралла — 9,5 км, анатран тухăçалла — 18 км тăршшĕ. Парижа икĕ сехет хушшинче пĕтĕмпех утса тухма пулать. [[Ӳкерчĕк:Paris, Seine -- 2014 -- 1321.jpg|thumb|left|Сена юханшыв]] Хулан хальхи чиккисене 1860 çулта палăртнă. Париж хулин шутне анăçалла вырнаçнă [[Булон вăрманĕ]] тата тухăç енчи [[Венсен вăрманĕ]] те кĕрет. Нумай вăхăт хушши Париж [[меридиан|меридианне]] франци карттисем çинче нуль меридианĕ пек палăртнă. Париж меридианĕн йĕрне палăртакан медальонсене халĕ те чуллă çул, тротуар тата çуртсем çинче тупма пулать. Хулан географи координачĕсем: 48°50′ çурçĕр анлăхĕ тата 2°20′хĕвелтухăç вăрăмлăхĕ<ref>https://dateandtime.info/ru/citycoordinates.php?id=2988507 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210123141202/https://dateandtime.info/ru/citycoordinates.php?id=2988507 |date=2021-01-23 }}</ref>. === Климачĕ === Париж [[вăтам климат]] ярăмĕнче вырнаçнă. Çулталăкри вăтам температура 10,9 °C (танлаштармалăх, Мускавра çак хисеп +5,8 °C танлашать), çулталăкри вăтам нӳрĕклĕх — 600 мм<ref>https://www.paris.fr/</ref>. Парижăн микроклимачĕ Иль-де-Франс регионтинчен кăшт ылмашса тăрать: хулан тăвăрлăхне тата сывлăш тасамарлăхне пула сывлăш температури унта 2 °C çӳллĕрех; сывлăш нӳрĕкрех, кăнтăрла çутăлăхĕ сахалтарах, каçĕсем вара çутăрах. Хулари чи шăрăх уйăх — утă (июль) — вăтам температури 19,0 °C, чи сивви — кăрлач (январь) —вăтам температури 3,1 °C. Çу уйăхĕ — чи çумăрли, вăтамран 64 мм; чи сахалли — нарăс уйăхĕнче, вăтамран 43,7 мм<ref>https://ru.climate-data.org/европа/франция/иль-де-франс/париж-44/</ref>. Метеосăнав историйĕнче палăрăнса юлнă чи шăрăх кун — 2019 çулхи утă уйăхĕн 25-мĕшĕ: ун чухне термометрсем +42,6 °C таран хăпарнă. {| class="wikitable" style="font-size:90%;width:100%;border:0px;text-align:center;line-height:120%;" ! style="background: #99CCCC; color: #000080" height="17" |Уйăх ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Кăрлач ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Нарăс ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Пуш ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Ака ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Çу ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Çĕртме ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Утă ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Çурла ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Авăн ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Юпа ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Чӳк ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Раштав ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" | Çул |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" |Вăтам çӳлли °C | style="background: #DDDDDD; color:#000000;" | 7 | style="background: #DDDDDD; color:#000000;" | 9 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 13 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 16 | style="background: #FFCC66; color:#000000;" | 20 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 23 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 24 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 25 | style="background: #FF8000; color:#000000;" | 21 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 15 | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 9 | style="background: #FFFFCC; color:#000000;" | 8 | style="background: #FFFF99; color:#000000;" | 15 |- ! style="background: #99CCCC; color:#000080;" height="16;" |Вăтам аялти °C | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 4 | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 4 | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 6 | style="background: #DDDDCC; color: black;" | 9 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 12 | style="background: #FFCC66; color: black;" | 15 | style="background: #FFCC66; color: black;" | 16 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 16 | style="background: #FFFF99; color: black;" | 12 | style="background: #FFFFCC; color: black;" | 8 | style="background: #DDDDDD; color: black;" | 4 | style="background: #FFFFFF; color: black;" | 4 | style="background: #DDDDDD; color: black;" | 7 |- | colspan="14" style="text-align:center;font-size:90%;"|''Çăлкуçĕ: [http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx?&wealocations=wc%3aFRXX0076&setunit=C MSN Weather] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080624034116/http://weather.msn.com/monthly_averages.aspx?&wealocations=wc%3AFRXX0076&setunit=C |date=2008-06-24 }}'' |} == Халăхĕ == === Демографи хыпарĕсем === [[Антика|Аваллăхра]], [[вăтам ĕмĕрсем|вăтам ĕмĕрсенче]] вĕçĕ-хĕррисĕр вăрçăсене, мур амакне тата выçлăха пула пурăнакансен йышĕ чылаях ӳкет. Тĕслĕхрен, 1832 çулхи [[холера]] эпидеми инкекĕнче 20 000 яхăн çын çĕре кĕрет. XIX ĕмĕрти [[индустриализаци]] тапхăрĕнче этем йышĕ питĕ хăвăрт ӳсет. 1921 çулта йыш 3 миллиона çитет, çак цифра халиччен Парижăн историйĕнче чи пысăкки шутланать. Халĕ Парижра икĕ миллионран кăшт ытларах çын пурăнать. [[Пĕрлешнĕ Нацисен Организацийĕ|ООН]] пĕлтернĕ тăрăх, Париж агломерацийĕнче çын шучĕ пĕтĕмпе 11, 056 млна çитет<ref>https://populationstat.com/france/paris</ref>. <div style="float:right;margin:0 0 .5em 1em;" class="toccolours"> '''Париж<br />халăхĕн улшăнăвĕ<br />''' {| cellpadding=2 style="background:transparent;" |- | [[1150]] | align="right" | | 50 000 |- | [[1200]] | align="right" | | 120 000 |- | [[1328]] | align="right" | | 200 000 |- | [[1365]] | align="right" | | 275 000 |- | [[1422]] | align="right" | | 100 000 |- | [[1500]] | align="right" | | 150 000 |- | [[1565]] | align="right" | | 294 000 |- | [[1590]] | align="right" | | 300 000 |- | [[1637]] | align="right" | | 415 000 |- | [[1680]] | align="right" | | 515 000 |- | [[1750]] | align="right" | | 576 000 |- | [[1789]] | align="right" | | 650 000 |- | [[1801]] | align="right" | | 547 800 |- | [[1810]] | align="right" | | 714 600 |- | [[1851]] | align="right" | | 1 053 000 |- | [[1872]] | align="right" | | 1 851 702<ref>1856 — 1861 çç. Парис çумне таврари çывăх пурăну вырăнĕсене хушнă, çакна пула тĕп хулан çын йышĕ тӳрех çур миллиона ӳснĕ</ref> |- | [[1881]] | align="right" | | 2 240 000 |- | [[1901]] | align="right" | | 2 714 000 |- | [[1926]] | align="right" | | 2 871 000 |- | [[1954]] | align="right" | | 2 850 000 |- | [[1975]] | align="right" | | 2 300 000 |- | [[1999]] | align="right" | | 2 125 000 |- | [[2007]] | align="right" | | 2 143 000 |}[http://cassini.ehess.fr/cassini/fr/html/6_index.htm Des villages Cassini] </div> Франци тĕп хулин территорийĕ çинче [[Иль-де-Франс]] регионăн 19,3 % тата çĕршывăн 3,6 % халахĕ пурăнать. Çапла вара, Париж Францин чи йышлă çĕрĕ — 20 433 çын/км² — пулать. Халăх йышлăхĕ кашни тăрăхăн уйрăлса тăрать. Халăх сайрарах пурăнакан тăрăх — [[Парисăн XII тăрăхĕ|12-мĕш]] (8 370 çын/çм²) — çак территорие [[Венсен вăрман]]ĕпе [[Парисăн I тăрăхĕ|1-мĕш]] тăрăхăн (9 228 çын/км²) çĕрĕсене кĕртнипе пулать. Чи йышли — 40000 çын/çм²<ref>[http://www.paris.fr/portail/english/Portal.lut?page_id=8125&document_type_id=5&document_id=29896&portlet_id=18748 Халăх йышлăхĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090306220445/http://www.paris.fr/portail/english/Portal.lut?page_id=8125&document_type_id=5&document_id=29896&portlet_id=18748 |date=2009-03-06 }} {{ref-en}}</ref> ытла — [[Парисăн XI тăрăхĕ|Парижăн 11-мĕш тăрăхĕ]]. === Этнос йышĕ === 1999 çулта Парижра 310 000 яхăн ют çĕр çынни пурăннă (ку хулан 14,5 % <ref>[http://www.insee.fr/fr/insee_regions/idf/rfc/docs/alapage203.pdf INSEE: Иль-де-Франс регионĕнчи ют çĕр çын калăпăшĕ, 1999] {{ref-fr}}</ref>). Пĕтĕмĕшпе илсен, иммигрантсем [[Португали]], [[Алжир|Алжир,]] [[Марокко]] çĕршывĕсенчен тата [[Европа Пĕрлĕхĕ|Европăпа]] [[Африка|Африкăран]] тухнă çынсем. 2012 çулхи перепиçĕн официаллă хыпарĕсем пĕлтернĕ тăрăх, Париж хулинче пурăнакансенчен: 135 853 çын Европăран тухнă, 112 369 çын — Магрибран тухнă иммигрантсем, 70 852-шĕ — Кăнтăр енчи [[Африка|Африкăпа]] Египетран, 5 059-шĕ — [[Турци|Турцирен]], 91 297-шĕ — [[Ази|Азирен]], 38 858-шĕ — икĕ Америкăран, 1 365-шĕ — [[Океани|Океанирен]]<ref>https://www.insee.fr/fr/statistiques</ref>. === Тĕнĕ === Хулан хунталакан — Парижри Таса Женевьева çветуй шутланать. Халăхăн 80 % — [[Христос тĕнĕ|христиансем]] (вĕсенчен 75 %-ĕ хăйсене [[Католицизм|католиксем]] теççĕ; вĕсенчен чылайăшĕ —[[латтин мешехи]]ллĕ католиксем, теприсем — [[Эрменсем|эрменпе]] [[висанти]] мешехиллĕ. == Административлă пайсем == [[Ӳкерчĕк:Paris arr jms-num.gif|thumb|left|Парижăн 20 тăрăхĕ]] Хăш чухне хулана çак пайсене уйăраççĕ: Paris intra-muros (тĕплĕн куçарсан: «хӳтлĕх ăшĕнче») — Париж хули хăй, тата Grand Paris («Мăн Париж») — хулапа хулаçум пурăну вырăнĕсем, Париж [[хула агломерацийĕ|агломерацийĕ]]. Париж официаллă 20 муниципаллă тăрăх çине пайланса тăрать, вĕсене варринчен тулашнелле тата сехет сăнни куçнă май нумĕрленĕ. Кашни тăрăх тăватă квартала пайланать, кашнин хăйĕн полици уйрăмĕ пур. == Политика == === Тăванлă хуласем === [[Ӳкерчĕк:Hotel de Ville Paris.jpg|thumb|200px|[[Парис мэрийĕ|Париж мэрийĕ]] (Отель-де-виль)]] '''Тăванлă хуласем'''<ref>[http://www.paris.fr/portail/accueil/Portal.lut?page_id=6587&document_type_id=5&document_id=16468&portlet_id=14974 Тăванлă хуласем] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100122093109/http://www.paris.fr/portail/accueil/Portal.lut?page_id=6587 |date=2010-01-22 }}</ref>: * {{flagicon|Italy}} [[Рим]], [[Итали]] ([[1956]]) — Парижăн пĕртен-пĕр тăванлă хули (çакăн пек лару-тăру «Париж çеç Рима тивĕçлĕ; Рим кăна Парижа тивĕç» ({{lang-fr|Seule Paris est digne de Rome; seule Rome est digne de Paris}}) кăларăшпа çыхăннă). Франци тĕп хули туслăхпа ĕçлĕх килĕшӳ хучĕсене çак хуласемпе ал пусса çирĕплетнĕ: * [[1958]]: {{Япони ялавĕ}} [[Киото]] * [[1982]]: {{Япони ялавĕ}} [[Токио]] * [[1985]]: {{Икĕпат ялавĕ}} [[Каир]] * [[1987]]: {{Иордани ялавĕ}} [[Амман]], {{Йемен ялавĕ}} [[Сана]], {{Германи ялавĕ}} [[Берлин]] * [[1991]]: {{Кăнтăр Корей ялавĕ}}[[Сеул]] * [[1992]]: {{Раççей ялавĕ}} [[Мускав]], {{Ливан ялавĕ}} [[Бейрут]] * [[1995]]: {{Индонези ялавĕ}} [[Джакарта]] * [[1996]]: {{АПШ ялавĕ}} [[Чикаго]], {{АПШ ялавĕ}} [[Сан-Франциско]] * [[1997]]: {{Чили ялавĕ}} [[Сантьяго]], {{Сауд Арави ялавĕ}} [[Эр-Рияд]], {{Китай ялавĕ}} [[Пекин]], {{Чехи ялавĕ}} [[Прага]], {{Грузи ялавĕ}} [[Тбилиси]], {{Раççей ялавĕ}} [[Санкт-Петербург]] * [[1998]]: {{Португали ялавĕ}} [[Лиссабон]], {{Болгари ялавĕ}} [[Софи]], {{Австрали ялавĕ}} [[Сидней]], {{Армени ялавĕ}} [[Ереван]] * [[1999]]: {{Мексика ялавĕ}} [[Мехико]], {{Польша ялавĕ}} [[Варшава]], {{Аргентина ялавĕ}} [[Буэнос Айрес]] * [[2000]]: {{АПШ ялавĕ}} [[Вашингтон (Колумби округĕ)|Вашингтон]], {{Испани ялавĕ}} [[Мадрид]], {{Греци ялавĕ}} [[Афина]] * [[2001]]: {{Аслă Британи ялавĕ}} [[Лондон]], {{Бразили ялавĕ}} [[Порту-Алегри]] * [[2002]]: {{Швейцари ялавĕ}} [[Женева]] * [[2003]]: {{Алжир ялавĕ}} [[Алжир (хула)|Алжир]], {{Канада ялавĕ}} [[Квебек]] * [[2004]] : {{Бразили ялавĕ}} [[Сан-Паулу]], {{Марокко ялавĕ}} [[Рабат]], {{Марокко ялавĕ}} [[Касабланка (Марокко)|Касабланка]], {{Тунис ялавĕ}} [[Тунис (хула)|Тунис]] * [[2005]]: {{Дани ялавĕ}} [[Копенгаген]] * [[2006]]: {{Канада ялавĕ}} [[Монреаль]] * [[2007]]: {{Марокко ялавĕ}} [[Танжер]] == Хуçалăхĕ == [[Ӳкерчĕк:Siege Figaro.jpg|thumb|200px|''[[Le Figaro]]'' Пичет çурчĕ.]] == Истори == === Хула никĕсне хуни === Хула пирĕн эрăчченхи III ĕмĕрте [[кельтсем|кельтсен]] [[паризисем|паризи йăхĕ]] йышăннă хальхи [[Сите утравĕ]]нчи [[Лютеци (Парис)|Лютеци]] пурăну вырăнĕнче никĕсленĕ. Хулан хальхи ячĕ çак йăхран сыхланса юлнă. Лютеци пирки пĕрремĕш хут пирĕн эрăччен 53-мĕш çулхи [[Юлий Цезарь]] [[Галл вăрçи|Галлипе вăрçнин]] 6-мĕш кĕнекинче çырнă. Пирĕн эрăчченхи 52 çулта [[Авалхи Рим|Рим]] хулана тӳрех туртса илесси ăнăçлă пулман, иккĕмĕш хут тапăнсан, паризисем Лютецие çулăма кĕртеççĕ, кĕперсене ишĕлтереççĕ. Римсем вара вĕсен утравне тĕкĕнмесĕрех, Сена сулахай çыранĕнче çĕнĕ хула туса лартаççĕ. Унта [[термсем]], [[Рим форумĕ|форум]] тата [[амфитеатр]] çĕкленĕ. [[Рим Империйĕ|Рим Империнче]] хула ытла паллах пулман. === Вăтам ĕмĕрсем === [[Ӳкерчĕк:Plan de Paris 1223 BNF07710747.png|thumb|200px|Париж планĕ, [[1223]] çул.]] [[Римсем]] хуçаланни [[508]] çулта [[франксем]] килсе кĕнипе вĕçленет. [[Филипп II Август]] тапхăрĕнче хулан хӳтлĕхне çирĕплетеççĕ: 1190 çулта Сенăн сылтăм çыранĕнче, 1210 çулта — сулахай енче те хула хӳтлевне хăпартаççĕ. Çав вăхăтрах Парижăн анăç тулашĕнче [[Лувр (кермен)|Лувр карманне]] туса лартаççĕ. XI ĕмĕртен пуçласа Париж — европа çутĕçĕн, пирваях, тĕнĕн, тĕп вырăнне пулса тăрать. XIII ĕмĕрте, вĕрентӳçĕсем хушшинчи тавлашусене пула, сулахай çыранĕнче (хальхи [[Латтин кварталĕ]]) «никама пăхăнман» колледж йĕркеленет, каярах вĕсенчен паянхи [[Сорбонна]] çуралать. XIV ĕмĕрте хулана юханшывăн сылтăм çыранĕнчен тепĕр хӳтлĕхпе хупăрлаççĕ, халĕ çак вырăнта [[Мăн Бульварсем]]. === Çĕнĕ самана === [[Ӳкерчĕк:Prise de la Bastille.jpg|thumb|200px|left|[[Бастили]]е кĕрешсе илни.]][[Людовик XIV]] вăхăтĕнче патша кил вырăнĕ [[Версаль керменĕ|Версале]] куçса каять, анчах та Париж хуçалăхĕ аталанса пынă, çын йышĕ ӳснĕ май çавах Францин политика тĕп шайне алран ямасть. [[1844]] çулта хула тавра виççĕмĕш карман хӳтлĕхне хăпартаççĕ, халĕ çав тĕлте хулан çавра ункă çулĕ выртать. Çывăх тавралăхĕнче 39 çухрăм тăршшĕллĕ çирĕплетӳ йĕрĕсене туса хунă, 16-[[форт]]лăскер, хăй вăхăтĕнче чи хăват хӳтĕлев çурт-йĕрĕ шутланнă. [[Ӳкерчĕк:Tour Eiffel 3b40739.jpg|thumb|200px|[[Эйфел турулĕ|Эйфель башни]] 1889 çулхи [[Пур тĕнче куравĕ]] тĕлне тӳпене хăпартнă.]] [[XIX ĕмĕр]]ĕн иккĕмĕш çурринче Парижра 21 [[Пур тĕнче куравĕ]]сенчен 5-шĕ иртет, çакă ĕнтĕ хулан этеплĕх тата политика сĕмне палăртать. 1871 çулта икĕ уйăх хушши хула [[Париж коммуни]] аллинче пулнă. XIX ĕмĕрĕн 90-мĕш çулĕсенче тата [[XX ĕмĕр]]ĕн пĕрремĕш вунçуллăхĕнче («[[Паха тапхăр]]»), Франци хуçалăхĕн нихçан пулман пысăк аталану тапхăрĕ пулать. [[Иккĕмĕш Тĕнче вăрçи]]нче хулана нимĕç [[вермахт|вермахчĕ]] оккупацилет, çак намăс-хĕнлĕхрен хула [[1944]] çулхи çурла уйăхĕнче çеç хăтăлать. [[1968]] çулхи çу уйăхĕнче Парисра йышлă пăтранчăксем тапранаççĕ, ку пулăм ертӳлĕхе çеç мар, пĕтĕм этем пĕрлĕхĕн менталитетне, франци çыннисен чун-чĕмлĕхне те улăштарать. 2015 çулхи чÿк уйăхĕн 15-мĕшĕнче Парижра терактсен серийĕ иртет: «Стад де Франс» стадионта, «Контуар Вольтер» кафере взрывсем тăваççĕ, темиçе ресторанта çынсен пере-пере пăрахаççĕ, «Батаклан» театрта çынсене тыткăна илеççĕ. Çак усал ĕçсене «<nowiki/>[[Ислам патшалăхĕ]]<nowiki/>» террористла ушкăн тунă. Нумай çын Париж хулине чи романтикăллă хуласен шутне кĕртет<ref>https://www.travelandleisure.com/trip-ideas/romantic-getaways/most-romantic-cities-spa-seekers</ref>. [[Ӳкерчĕк:Paris Night.jpg|900px|мини|центр|Париж курăмĕ [[Монпарнас башни]] çинчен]] == Транспорчĕ == [[Ӳкерчĕк:Péripherique Porte de le Muette.JPG|thumb|200px|Парижăн [[Периферик бульварĕ|ункăллă çулĕ]]]] === Чукун çул транспорчĕ === <gallery mode="packed" heights="120px" style="float:right; clear:right"> Gare Saint-Lazare Facade.JPG|[[Сен-Лазар вокзалĕ]], ун умĕнче — метрон 14-мĕш йĕрĕ Métro de Paris, Iéna station, totem Val d'Osne.jpg|[[Париж метрополитенĕ]] </gallery> Чукун çулăн йĕрĕсем Париж вокзалĕсене Францин пур çĕрĕсемпе тата куршĕ çĕршывсемпе çыхăнтараççĕ. Хула вокзалĕсенене пĕрлĕ усă куракан çĕр çинчи транспортпа çитме пулать. * [[Сен-Лазар вокзалĕ]] — Норманди еннелле. * [[Çурçĕр вокзалĕ (Парис)|Çурçĕр вокзалĕ]] — çурçĕр тĕлĕ ([[TGV]]), Аслă Британи ([[Eurostar]]), Бельги тата Голланди ([[Thalys]]). * [[Тухăç вокзалĕ (Парис)|Тухăç вокзалĕ]] — тухăç тĕлĕ, Германи, Швейцари, Австри. * [[Лион вокзалĕ]] — Центр тата кăнтăр-хĕвелтухăç регионсем ([[TGV]]), Альп тăвĕсем, Итали. * [[Берси вокзалĕ]] — Альп, Итали (каçхи пуйăссем). * [[Аустерлиц вокзалĕ]] — кăнтăр-анăç тĕлĕ ([[TGV]]), Испани, Португали. * [[Монпарнас вокзалĕ]] — Бретаньпе Францин анăçĕ ([[TGV]]). Япала турттарма Лё Бурже вокзалĕпе ус кураççĕ. === Пĕрлĕхи халăх транспорчĕ === == Çутĕçпе ăслăлăх == Францин чи чаплă аслă пĕлӳ керменĕсем унăн теп хулинче вырнаçнă. Чи паллă Париж университечĕ — [[Сорбонна]], ăна 1257 çулта [[Робер де Сорбон]] чухăн çынсене Турă пĕлуне парас тĕллевпе йĕркелесе янă<ref>[http://www.sorbonne.fr/document173.html История Сорбонны на официальном сайте] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204051344/http://www.sorbonne.fr/document173.html |date=2008-12-04 }} {{ref-fr}}</ref>. Сорбонна питĕ хăвăрт (хăйĕн ятне университет XIV ĕмĕрте çеç тивĕçнĕ) Парижăн та, Францин та чи чаплă пĕлӳ вырăнĕ пулса тăрать. Сорбонна тавра [[Латтин кварталĕ|Латин кварталĕ]] чăмăртанать, çак ят каярах урăх хулари студентсен кварталĕсене те куçать. [[1968]] çулта Парис университетне улăштарнă та 13 ирĕклĕ аслă пĕлӳ керменĕ туса хураççĕ, вĕсенчен 5-шĕ халĕ Париж çумĕнче вырнаçаççĕ<ref>[http://www.bibliotekar.ru/rGeo/56.htm Культура и система образования]</ref>. <gallery mode="packed" heights="120px" style="float:right; clear:right"> Ӳкерчĕк:Sorbonne DSC09369.jpg|[[Сорбонна]] NezUniversiteParisDauphine.jpg|thumb|200px|[[Париж-Дофин университечĕ]] </gallery> Парижрах [[Франци институчĕ]] те (''Institut de France'') вырнаçнă, ун çумĕнче 5 академи, вĕсенчен чи мăнни тата чи чаплă институт шутне 1803 çулта кĕнĕ [[Франци Академийĕ]] шутланать. Франци Академийĕ [[Валентэн Конрар]] 1629 çулта йĕркеленĕ париж Литература кĕтесĕнчен çуралать. Патшалăх ăслăлăх тĕпĕн статусне Академи 1635 çулта тивĕç пулать<ref>[http://www.academie-francaise.fr/histoire/index.html Официальный сайт Французской академии] {{ref-fr}}</ref>. Урăх чаплă пĕлӳ керменĕсен шутне [[Коллеж де Франс]], [[Политехника шкулĕ]], [[Аслă виçе-йĕрке шкулĕ]], Католици институчĕ, Ту ĕç институчĕ тата Наци тытăмлăх институчĕ кĕрет. [[Ӳкерчĕк:Bibliothèque nationale de France, site Richelieu (salle ovale).jpg|thumb|200px|[[Францин наци вулавăшĕ|Наци вулавăшĕ]]н кивĕ çуртĕнчи çавра залĕ ]] == Хула тăвасси == === Архитектура === == Этеплĕх, вăхăт ирттересси == === Музейсем === Франци патшисен пулнă кил йăвинче [[1793]] çулта уçнă [[Лувр]] музейĕнче тĕнчери паллă пухăвĕсенчен пĕри упранать. Коллекци шутĕнче аваллăхран пуçласа XIX ĕмĕрĕн вĕçне çити тапхăрне кĕрекен 30 000 экспонат. [[Ӳкерчĕк:Cour Napoléon at night - Louvre.jpg|center|thumb|500px|Çутатнă [[Лувр пирамиди|кантăк пирамидăллă]] [[Лувр]].]] [[Орсе музейĕ]] малтан чукун çул Орсе вокзалĕ пулнă çуртĕнче, [[Сена]] çыранĕнче вырнаçнă. Вокзал çуртне Парижпа [[Орлеан]]а çыхăнтарас тĕллевпе Виктор Лалу ĕç тăвăмĕпе [[1900]] çулта туса лартнă, анчах та 1939 çулта хупнă. 1980-мĕш çулсенче Гае Ауленте ертсе пынипе çурта çĕнетсе улăштарса çĕнĕ музей тунă. Орсе музейĕнче франци [[импрессионисăм|импрессионисчĕсен]] коллекцийĕпе паха. Вĕсемпе пĕрле кунта [[1848]] —[[ 1914]] çç. тапхăрти ӳкерчĕксене, скульптурăсене, фотографисене тата сĕтел-пукана кăтартаççĕ. [[Ӳкерчĕк:Paris_Musée_d'Orsay_Grande_nef_centrale_02a_Allée_des_sculptures.jpg|thumb|200px|[[Орсе музейĕ]]н ăшĕ.]] === Театрсем === [[Ӳкерчĕк:Paris, Palais Garnier's grand salon 2.jpg|thumb|200px|[[Гарнье опери]], мăн залĕ.]] Париж опери опера ӳнерлĕх аталанăвне нумай ӳсĕм панă. Паян Парижра опера икĕ театрĕ: [[Гарнье Опери]]пе [[Бастили опери]]. 1875 çулта уçăлнă, архитектор ячĕллĕ Гарнье опери (лаптăкĕпе 11 237 м²) тĕнчипе те чи пысăкки шутланать. Çĕнни — Бастилия опери — 1989 çултанпа ĕçлет. Уçăлнăранпах унта балет тата классика опера спектаклĕсене лартаççĕ. Чаплă [[Комеди Франсез]] 1680 çулта малтанхи [[Мольер]]ăн темиçе ушкăнлă ''Illustre Théâtre'' театăрĕнчен çуралать. Комеди Франсез сценинче [[Сара Бернар]] тата [[Жан-Луи Барро]] пеккисем вылянă. Халĕ театр куракансене классика репертуарĕпе хавхалантарать. Варьете кăмăллакансем валли Парижра темĕн чухлĕ кабаре. Чи паллисем — [[Мулен Руж]], [[Лидо]] тата [[Латтин кварталĕ]]нчи [[Парадиз Латтин]]. === Синематограф === Синематограф курăм ӳнерлĕхĕ Парижра 1895 çулхи раштавăн 28-мĕшĕнче çуралать. «[[Люмьерсем|Люмьерсен]] синематографне»<nowiki/>[[Капуцинок бульварĕ]]нчи «Гран-кафере» пĕрремĕш хут кăтартаççĕ. Çакă тĕнче историйĕнче кăтартнă пĕрремĕш фильм пулнă. Çавăн пекех вулăр ''[[Франци синематеки]]''. === Гастрономи === [[Ӳкерчĕк:Café de Flore.jpg|thumb|[[Кафе де Флор]], Сен-Жермен бульварĕ.]] == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.paris.fr Парижăн официаллă сайчĕ] * [http://www.abcparislive.com Эйфель мăн турулне хирĕç вырнаçнă веб-камера] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141110080002/http://www.abcparislive.com/ |date=2014-11-10 }} * [http://www.afisha.ru/travel/france/paris/ «Афишăн» Париж тăрăх çулçӳревĕ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080928120647/http://www.afisha.ru/travel/france/paris/ |date=2008-09-28 }} {{Парисри паллă вырăнсем}} {{Европăри тĕп хуласем}} {{-}}{{Франци регионĕсен тĕп хулисем}} [[Категори:Парис]] [[Категори:Франци хулисем]] 4u0cboz57xl9znxn0esglcyhxjgnshk 0 4508 876517 664063 2026-08-14T23:32:10Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 876517 wikitext text/x-wiki {{ПВ-Раççей |статус = Ял |чăвашла çĕлĕк = Синер |тăван çĕлĕк = Синер [[Ӳкерчĕк:Siner.JPG|300px]] |герб = Coat of Arms of Chuvashia.svg |ялав = Flag of Chuvashia.svg |lat_deg =55 |lat_min = 44 |lat_sec = 31 |lon_deg =46 |lon_min = 47 |lon_sec = 07 |CoordAddon = type:city(100)_region:RU |CoordScale = |ЯндексКартти = |регион карттин пысăкăшĕ = |район карттин пысăкăшĕ = |регион = Чăваш Ен |регион тапăлра = Чăваш Ен |район тĕсĕ = Муниципаллă район |район = Элĕк районĕ |район тапăлра = Элĕк районĕ{{!}}Элĕк |пурăнан тăрăх тĕсĕ = Ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх = Элĕк ял тăрăхĕ |пурăнан тăрăх тапăлра = Элĕк ял тăрăхĕ{{!}}Элĕк |шалти пайлану = |пуçлăх = |никĕсленĕ вăхăт = |пĕрремĕш асăну = |малтанхи ятсем = |статус = |лаптăк = |ПВ центрĕн çӳллĕшĕ = |пурăнан халăх = 135 |халăх çыравĕн çулĕ = |йышлăх = |агломераци = |наци йышĕ = чăвашсем |конфесси йышĕ = православсем |этнохороним = |вăхăт тăрăхĕ = |почтă индексĕ = 429250 |почтă индексĕсем = |телефон кочĕ = 83535 |автомобиль кочĕ = 21, 121 |цифрăллă идентификатор = 97205873001 |категори Commons-ра = |сайт = }} '''Синер''' (Мăша ушкăнь, Вĕтренкасси) — [[Чăваш Ен]]ĕн [[Элĕк районĕ]]нчи [[ял]], [[Элĕк ял тăрăхĕ|Элĕк ял тăрăхне]] кĕрет. == Ял тытăмĕ, халăх йышĕ == [[Ӳкерчĕк:Синер урам.JPG|thumb|right|250px|Кооператив урамĕ.]] 135 çын ([[2006]]) пурăнать. Пĕр урамлă, Кооператив урамĕ пилĕк сыпăксенчен пуçтарăнать. Пĕр енчен урам (Тури урам) [[Элĕк]] сали çумне çыпăçать, тепĕр енĕпе (Анатри урам) [[Вутлан]]па [[Вырăс Сурăм]] çине çул тапранса каять. Ял [[Упа çырми (юханшыв)|Упа çырмипе]] [[Хĕлкаççи]] юханшывсем хушшинче вырнаçнă. Синерĕн уйрăм пуянлăхĕ — садсемпе пĕвесем. Кашни кил пахчинче — çырла сачĕ. Анкартисем хыçĕнчи ултă [[пĕве]] патнелле пĕчĕк урамсем (пăралуксем) çул параççĕ. == Кун-çулĕ == Ял вырăнне ĕлĕк 3 çын куçса ларнă теççĕ. Пĕри — [[Асамат (ял)|Асамат]] ялĕнчен, тепри — [[Элĕк]]рен, виççĕмĕшĕ — [[Янкурас]]ран. Чăн ĕлĕк яла '''Вĕтренкасси''' тесе каланă теççĕ. Синер тесе çырма ячĕпе çырма пуçланă. Мăшай — тĕне кĕмен чăваш ячĕ. [[1927]] çулчен [[Етĕрне уесĕ]]н [[Элĕк вулăсĕ|Элĕк вулăсне]] кĕнĕ. [[1927]] çулхи [[юпа, 1|юпа уйăхĕн 1]] хыççăн [[Элĕк районĕ|Элĕк районне]], [[1962]] çулхи [[раштав, 20|раштавăн 20]] хыççăн [[Чăваш Енĕн Вăрнар районĕ|Варнар районне]] кĕнĕ. [[1965]] çулхи [[пуш, 14|пуш уйăхĕн 14]] хыççăн хальхи вăхăтчен [[Элĕк районĕ|Элĕк районне]] кĕрет. == Çутĕç == Иртнĕ ĕмĕр вĕçĕнче Элĕк çумĕнчи Синер ялĕнче 30 киле яхăн çеç пулнă. Чĕмпĕрти чăваш вĕрентӳçĕсене хатерлекен шкултан вара çак ялтан 13 çын вĕренсе тухнă! Акă вĕсем: В. Г. Золотов, Е. С. Сергеев, Н. Я. Золотов, В. С. Саввин, Г. М. Максимов, Р. Г. Золотова, И. В. Петриков, Т. В. Васильев, П. В. Васильев, Арк. И. Золотов, П. Т. Золотов, П. Т. Никитин. И. Я. Яковлев Элĕк шкулне тĕрĕслев ĕçĕсемпе килсен (пĕтĕмпе вăл Элĕке 20 хутчен килни паллă) Синер ялне çитсе курма тăрăшнех ĕнтĕ. Хресченсен, шкул ачисен, ашшĕ-амăшесен нушисемпе кăсăкланнă аслă çутĕçпуçĕ. Тепĕр чух, шкула 2-3 кунлăхах килсен, Синер ялĕнче те çĕр каçнă. Уйрăмах Аслă вĕрентӳçĕ çак ялти Г. В. Золотовпа туслă пулнă. Золотов килĕнче ĕçленĕ ĕнтĕ Элĕкри хĕрарăмсен шкулĕ малтанхи тапхăрта. [[1908]] çулта Чĕмпĕрти чăваш шкулне уçнăранпа 40 çул çитнине уявласа, Элĕк шкулĕнчи вĕрентӳçĕсем Ф. Филиппов, А. Левашов, Н. Никитин, А Кочергина, Н. Романов тата Синер ялĕнчен — 19 хресчен, Уйкасран — 11 хресчен Чĕмпĕре çакăн пек саламла çыру янă: <blockquote> «…Трудами И . Яковлева великое чудо было совершено среди нас, чуваш, был произведен грамотный переворот: мы из диких полуязычников стали сознательными, из людей слепых стали зрячими и когда-то служившие по своей дикости насмещищем для других «вступили в среду людей». Не будь Ивана Яковлевича, мы до сих пор пребывали во тьме. Благодаря Ивана Яковлевича весь чувашский народ воспрянул, проснулся от многовековой спячки и вышел на светлую дорогу».</blockquote> == [[Тăван Çĕршывăн Аслă вăрçи]]нче пуçĕсене хунă синерсем == Алексеев Антон Алексеевич, Артемьев Яков Степанович, Григорьев Андрей Григорьевич, Дубов Дмитрий Николаевич, Еремеев Архип Еремеевич, Еремеев Семен Еремеевич, Золотов Матвей Григорьевич, Золотов Михаил Антонович, Золотов Николай Игнатьевич, Золотов Юрий Арсентьевич, Иванов Николай Иванович, Игнатьев Николай Игнатьевич, Ильин Арсентий Ильич, Казаков Иван Максимович, Казаков Краснослов Максимович, Казаков Михаил Максимович, Кузьмин Иван Кузьмич, Макаров Владимир Макарович, Максимов Михаил Максимович, Михайлов Иван Михайлович, Никитин Семен Никитич, Николаев Иван Николаевич, Николаев Лука Николаевич, Павлов Михаил Иванович, Петриков Борис Тихонович, Рыбаков Кондратий Павлович, Спиридонов Данил Спиридонович, Терентьев Василий Терентьевич, Филиппов Василий Филиппович, Хозяев Михаил Павлович, Хозяев Николай Павлович, Черенков Гаврил Федорович, Яковлев Федор Яковлевич. == Çав. пекех == * [[Золотовсем]] ==Паллă çынсем== ''Педагогсем'' * [[Максимов Гурий Максимович]], - Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ вĕрентӳçи. * [[Золотов Василий Гордеевич]], — вĕрентӳçĕ, чăваш шкулĕсене йĕркелекенĕ. * [[Золотов Арсений Иванович]], - Чăваш Енĕн тава тивĕçлĕ вĕрентӳçи. * Золотова (Тихонова) Вера Лаврентьевна — вĕрентӳçĕ. * Попова (Золотова) Маргарита Аркадьевна — вĕрентӳçĕ. Вильнюсра пурăнать. ''Çыравçăсем, журналистсем'' * [[Ют Николай Яковлевич]], — критик, халăх пултарулăхне пухакан, публицист, тăлмач, журнал ĕçченĕ. * [[Арис Аркадий Иванович]], — чăваш çыравçи, прозаик, критик, тăлмач. * [[Золотов Вениамин Тимофеевич]] — Раççейри журналист пĕрлешĕвĕн пайташĕ. * [[Золотов Виталий Арсентьевич]], — чăваш çыравçи, прозаик, пĕрремĕш рангри капитан. * [[Золотов Пётр Терентьевич]] — Чăваш кĕнеке издательствин директор вырăнĕнче ĕçленĕ, Чăваш Ен историне пухаканĕ. ''Ăсчахсем'' * Муракаева (Золотова) Светлана Арсентьевна — географи ăслăлăхĕн кандидачĕ. * [[Золотов Виталий Арсентьевич]] — тинĕс çар ăслăлăхĕн кандидачĕ. * Золотов Тимофей Яковлевич (1907 — 1953) — вĕрентӳçĕ, [[Пурнăç çулĕпе]] хаçатăн редакторĕ (Хĕрлĕ Çăлтăр орденĕ (1945)<ref>[https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie42295579/ Орденпе чыслани] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241212044751/https://pamyat-naroda.ru/heroes/podvig-chelovek_nagrazhdenie42295579/ |date=2024-12-12 }}</ref>) * [[Золотов Рудольф Николаевич]] — доцент, ял хуçалăх ăслăлăхĕн кандидачĕ. ''Тухтăрсем'' * [[Золотова Аида Петровна]] — Чăваш Республикин тава тивĕçлĕ тухтăрĕ. == Вуламалли == * [[Ефимов Лев Архипович|Л.И.Ефимов]], "Элĕк Енĕ", Элĕк, [[1994]]. * [[Золотов Анатолий Арсентьевич|А. А. Золотов]], Муракаева (Золотова) Светлана Арсентьевна, "Принципам не изменили", [[Элĕк]] - [[Шупашкар]], [[1998]]. * В. К. Магницкий, "Чувашские языческие имена". * "Аликовскому району 75 лет", Л. А. Ефимов хатĕрленĕ, Шупашкар, 2002. == Фотопухăм == <gallery> <center> Ӳкерчĕк:Синер варман.JPG|Синер кати. </center> </gallery> == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} {{Chuvash-geo-stub}} {{Элĕк ял тăрăхĕ}} {{Элĕк районĕ}} [[Категори:Элĕк районĕн ялĕсем]] sqn02chy96ki01i1nwud4mv2gx50lze 1 9746 876471 876457 2026-08-14T16:42:12Z Max Tenche 25572 /* Сӑмахсен йӗрки */ ҫӗнӗ тема 876471 wikitext text/x-wiki Социаллă мар пуль. Социалистлă е урăхла. Социаллă сăмах кăшт урăх пĕлтерĕшлĕ. кайран канашлура ыйтса пĕлес пулать. --[[Хутшăнакан:Chavash|Chavash]] 22:34, 31 пуш 2007 (UTC) :СССР тапхăрĕнчи текста тупмалла та çавна çырса илмелле, иçмасса. --[[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 16:43, 29 Раштав уйӑхӗн 2024 (UTC) == Сӑмахсен йӗрки == Оригиналта (вырӑсла) "...Советских Социалистических..." Совет Социализм сӑмахӗсен йӗрки пулнӑ, мӗншӗн вара ку йӗркене улӑштармалла? Пулнӑ пек йӗрке упрама лайӑхрах пулмӗччӗ-и? '''Совет'''(лӗ) '''Социализм'''(лӗ) Республикисен Пӗрлешӗвӗ [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Max Tenche|сӳтсе явни]]) 16:42, 14 Ҫурла уйӑхӗн 2026 (UTC) 2o2p4ktwwzmhdtq3amo892t104ylfwg 0 10138 876529 873246 2026-08-15T11:42:49Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 876529 wikitext text/x-wiki '''Япони''' е '''Яппун''' ({{lang-jp|日本}} ''Нихон'' е ''Ниппон'', официаллă ячĕ {{lang-jp|日本国}} ''Нихон-коку'' е ''Ниппон-коку'') — [[Хĕвелтухăç Ази]]ри утравсем çинче пурăнакан халăхсен патшалăхĕ. Японин [[тĕп хула|тĕп хули]] — [[Токио]]. Япони патшалӑх ялавӗ: [[File:Flag of Japan.svg|250px]] [[Медиа:Kimigayo60.mid|Японин гимнĕ — Кими га йо]] == Тавралăхĕ == [[Ӳкерчĕк:Japan_satelliet.jpg|right|250px|thumb|Японие космосран тунă ӳкерчĕкĕ]] Япони [[Лăпкă океан]]ра [[Китай]], [[Корей]] тата [[Раççей]] çывăхĕнче ([[Охотск тинĕсĕ]]пе [[Хĕвелтухăç Китай тинĕсĕ]] хушшинче) вырнаçнă. Япони виççĕр ытла утравран тăрать. Вĕсенчен чи пысăккисем — [[Хоншу]], [[Хоккайдо]], [[Кюшу]] тата [[Шикоку]]. Утравсенчен ытларахăшĕнче [[тусем]] пур (вĕсенчен чылайăшĕ [[вулкан]]сем). Тĕслĕхрен, Японири чи çӳллĕ ту — [[Фуджияма|Фуджи]] — вулкан. [[Ӳкерчĕк:Japan-CIA_WFB_Map.png|right|250px|thumb|]] == Халăхĕ == Халăх йышĕ енĕпе Япони тĕнчере вуннăмĕш вырăн йышăнать (128 миллиона таран çын). [[Аслă Токио]] ([[Токио]] хули тата ун çывăхĕнчи темиçе [[префектура]]) — тĕнчери чи пысăк [[метрополи]] (30 миллион ытла çын). == Администрациллĕ пайĕсем == [[Ӳкерчĕк:Japan_prefectures.png|right|thumb|Японин префектурисем]] == Истори == === Этимологи === Япони ятĕнчи [[иероглиф]]сем «хĕвел тухăçĕ» е «кун пуçламăшĕ» тенине пĕлтереççĕ. Çавăнпа ĕнтĕ хăш-пĕр чух Япони çинчен «Хĕвел тухакан çĕршыв» теççĕ. == Культура == * [[Юкио Мисима]] — паллă çыравçă, [[драматург]]. == Японире тухакан хаçатсем == Японири чи паллă хаçатсен сайчĕсем: * [http://www.asahi.com/ Асахи] * [http://www.yomiuri.co.jp/ Йомиури] * [http://www.mainichi.co.jp/ Майничи] * [http://www.nikkei.co.jp/ Никкей]{{Ĕçлемен каçă|date=July 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.japantimes.co.jp/ The Japan Times] == Литература == * [http://www.mith.ru/cgi-bin/yabb2/YaBB.pl?board=east;action=display;num=1112608141 Анарина Н. Г. Сакральная телесность японской художественной вещи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080401135501/http://www.mith.ru/cgi-bin/yabb2/YaBB.pl?board=east;action=display;num=1112608141 |date=2008-04-01 }} // Вещь в японской культуре. М.: Вост. лит., 2003, с. 185—201. * [http://www.mith.ru/cgi-bin/yabb2/YaBB.pl?board=east;action=display;num=1134827063 Григорьева Т. П. Понимание искусства в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080401135506/http://www.mith.ru/cgi-bin/yabb2/YaBB.pl?board=east;action=display;num=1134827063 |date=2008-04-01 }} // Григорьева Т. П. Движение красоты: Размышления о японской культуре. М.: Вост. лит., 2005, с. 180—192. * [http://ec-dejavu.ru/s/Samurai.html Хироаки Сато. Самураи] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121120053224/http://ec-dejavu.ru/s/Samurai.html |date=2012-11-20 }} // Хироаки Сато. Самураи: История и легенды. СПб. 1999, с.10-26 * [http://ec-dejavu.ru/s/Sake.html А. Мещеряков. История саке] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180911104153/http://ec-dejavu.ru/s/Sake.html |date=2018-09-11 }} // А. Н. Мещеряков Книга японских символов. М., 2003, с.419-431 * [http://ec-dejavu.ru/k/Kiss_Japan.html Дональд Ричи. Поцелуй в Японии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080225225855/http://ec-dejavu.ru/k/Kiss_Japan.html |date=2008-02-25 }} // Мир по-японски. СПб., 2000, с. 79-83 * [http://ec-dejavu.ru/h/Hokku.html Ролан Барт. Хокку] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080309191451/http://ec-dejavu.ru/h/Hokku.html |date=2008-03-09 }} // Барт Р. Империя знаков. М.,2004, с. 87-109 * [http://ec-dejavu.ru/p/Personality_Japan.html Е. С. Штейнер. Феномен человека в японской традиции] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220123225114/http://ec-dejavu.ru/p/Personality_Japan.html |date=2022-01-23 }} // Человек и культура: Индивидуальность в истории культуры. М., 1990, с. 164—190 == Японири алкоголь ĕçмисем == * [[Саке]], [[Сётю]], [[Авамори]]. == Каçăсем == * [http://www.ru.emb-japan.go.jp/ Японин Раççейри Посольстви] * [http://www.histore.ru/taxonomy/term/306 Японине кайса курасси çинчен: ыйтусемпе хуравсем] * {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080312162752/http://www.histore.ru/taxonomy/term/306 |date=2008-03-12 }} * [http://www.japantoday.ru/japanaz/index.shtml «Япония от А до Я» энциклопеди] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071011014645/http://www.japantoday.ru/japanaz/index.shtml |date=2007-10-11 }} * [http://arigato.mith.ru/ Аригато: Япони культури çинсен] * [http://leit.ru Загадочная Япония / Апăтратса пăрахакан Япони] * [http://www.cultline.ru Япони — виртуаллă альманах] * [http://www.yakusu.ru Вырăсла-японла тата японла-вырăсла онлайн-словарь] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120115024553/http://yakusu.ru/ |date=2012-01-15 }} {{Тулаш каçăсем}} {{Ази}} {{SAARC}} {{ОЭСР}} {{G8}} {{G20}} {{Тухăç Азири патшалăхсен саммичĕ}} [[Категори:Япони| ]] [[Категори:Унитарлă монархисем]] [[Категори:Конституциллĕ монархисем]] [[Категори:Утравлă патшалăхсем]] [[Категори:Патшалăхсем — ПНО пайташĕсем]] [[Категори:«Мăн çиччĕш» патшалăхĕсем]] 7b74bht9obqgutzdm5pkdlxxwdgu5il 0 13303 876522 875921 2026-08-15T06:47:22Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 876522 wikitext text/x-wiki {{Элементсен периодикăллă системи2}} {{Хими элеменчĕ|Хлор / Chlorum (Cl)<!-- Symbol-->|17<!-- Atomic Number-->|Сарă-симĕс тĕслĕ вичкĕн шăршăллă газ. Наркăмăшлă.<!-- Appearance-->|35,4527<!-- Atomic Weight (u.m)-->|100<!-- Atomic Radius (pm)-->|1254.9(13.01)<!-- First Ionizing Energy (kJ/mol)-->|[Ne] 3s^{<nowiki>2</nowiki>} 3p⁵<!-- Electronic Configuration-->|99<!-- Covalent Radius (pm)-->|(+7e)27 (-1e)181 <!-- Ionic Radius (pm)-->|3.16<!-- Pauling Negativity Number-->|0<!--Electrode potential30-->|7, 6, 5, 4, 3, 1, −1<!-- Oxidation states-->|(при −33.6&nbsp;°C)1,56 <!-- Density (g/cm³) -->|21.838<ref name="ХЭ">{{кĕнеке |автор = Редкол.:Зефиров Н. С. (гл. ред.) |пай = |пуçелĕк = Химическая энциклопедия: в 5 т |тăван ят = |каçă = |яваплă = |кăларăм = |вырăн = Мускав |издательство = Большая Российская энциклопедия |çул = 1999 |том = 5 |страница = 280 |страницăсем = |сери = |isbn = |тираж = }} </ref>|0.009<!-- Termal Conductivity (@25°C W/m K)-->|172.2<!-- Melting Point (K)-->|6.41 <!-- Fusion Heat (kJ/mol)-->|238.6<!-- Boiling Point (K)-->|20.41 <!-- Evaporation Heat (kJ/mol)-->|18.7<!-- Atomic Volume (cm³/mol)-->|орторомбла<!-- Lattice structure-->||22=a=6,29 b=4,50 c=8,21<!-- Lattice constant (Å)-->||23=—<!-- Lattice c/a ratio-->|n/a<!-- Debye temperature (K)-->}} {| style="text-align: left; background-color: #FFCC00; width: 100px; height: 100px;" border="0" cellpadding="4" cellspacing="0" | style="width: 50%; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>CI</big></big> | style="width: 50%; text-align: right; color: rgb(255, 255, 255);" | <big><big>17</big></big> |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="right" | colspan="2" | '''35,4527''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" | colspan="2" | '''3s²3p⁵''' |- style="color: rgb(255, 255, 255);" align="center" | colspan="2" | <big>'''Хлор'''</big> |} '''Хлор''' (''Cl'') (({{lang-el|χλωρός}}) — «симĕс») — хими элеменчĕсен периодика системин 17-мĕш элеменчĕ. [[Галогенсем|Галогенсен]] (малтанах «галоген» ятне нимĕç химикĕ Швейгер хлора валли хатĕрлесе хунă («галоген» сăмах тăвар тăвакан тени пулать) пулнă, вăл VII ушкăнĕн ячĕ шутланать, çак ушкăнах хлор та кĕрет). == Истори == Хлора пĕрремĕш [[1772]] çулта [[Карл Вильгельм Шееле|Шееле]] [[пиролюзит]]а [[Соляная кислота]]па хутăштарса тупăçлать: 4HCl + MnO₂ = Cl₂ + MnCl₂ + 2H₂O Шееле хлорăн [[Патша водки]] пек шăршине туять, вăл [[ылтăн]]па тата [[киноварь]]пе çыхăнма пултарнине тĕпчет, çаплах унăн шуратакан хевтине асăрхать . Çапах Шееле, çав вăхăтри [[хими]] ăслăлăхĕнчи [[флогистон]] теорине пăхăнса, хлор хăйпе дефлогистиленĕ [[соляная кислота]] (тепĕр сăмахпа [[соляная кислота|соляная кислотин]] йӳçлĕкĕ) тесе шутланă. [[Клод Луи Бертолле|Бертоллепе]] [[Антуан Лоран Лавуазье|Лавуазье]] хлор ''мури'' [[элемент]] оксичĕ тесе каланă, анчах та вĕсен ĕçĕсем ăнăçлă тухман, [[Гемфри Дэви|Дэви]] вара [[электролиз]] меслечĕпе [[натри хлоричĕ|апат-çимĕç тăварне]] [[натри]]пе хлор уйăрса кăларать. == Тупăшлас меслетсем == == Хлор пасарĕ == <center>'''2005—2006 ç. Раççей хуçалăх пасарĕн шĕвек хлор кăтартăвĕсем'''</center> {| align="center" class="standard" |+ ! |Завод ячĕ ! |2005 ç. тоннă ! |2006 ç. тоннă ! |2005 ç. пайĕ % ! |2006 ç. пайĕ % |----- ! [http://kaustik.ru ОАО «Каустик»], [[Волгоград]] | 60016 | 48623 | 29,7 | 25,4 |----- ! НАК «АЗОТ», Новомосковск | 28934 | 25441 | 14,3 | 13,3 |----- ! ОАО «Химпром», Кемерово | 23556 | 24744 | 11,7 | 12,9 |----- ! ОАО «Капролактам», Дзержинск | 8417 | 14445 | 4,2 | 7,5 |----- ! ООО «Сода-Хлорат», Березники | 6605 | 11479 | 3,3 | 6,0 |----- ! [http://www.himprom.com/ ОАО «Химпром»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516041653/http://www.himprom.com/ |date=2008-05-16 }}, Шупашкар | 12367 | 11411 | 6,1 | 6,0 |----- ! ООО «Усольехимпром», Усолье-Çĕпĕр | 2301 | 955 | 1,1 | 0,5 |----- ! ЗАО «Каустик», Стерлĕ | 1098 | 1105 | 0,5 | 0,6 |----- ! [http://www.vocco.ru/ ВОАО «Химпром»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080223103743/http://www.vocco.ru/ |date=2008-02-23 }}, Волгоград | 3388 | 2980 | 1,7 | 1,6 |----- ! ОАО «КЧХК», Кирово-Чепец | 156 | 117 | 0,1 | 0,1 |----- ! Пурĕпе: ! 202185 ! 191636 | 100 | 100 |+ |} <center>'''Раççей завочĕсем 2005—2006 ç. хлора ют çĕрсене сутни'''</center> {| align="center" class="standard" |+ ! |Завод ячĕ ! |2005 ç. тоннă ! |2006 ç. тоннă ! |2005 ç. пайĕ % ! |2006 ç. пайĕ % |----- ! [http://kaustik.ru ОАО «Каустик»], [[Волгоград]] | 5434.8 | 89.25 | 47.4 | 92.2 |----- ! НАК «АЗОТ», Новомосковск | 6000 | 750 | 52.3 | 7.8 |----- ! ООО «Усольехимпром», Усолье-Çĕпĕр | 33.1 | 0.0 | 0.3 | 0,0 |+ |} <center>'''2006 ç. Раççейре хлорпа усă курни кăтартăвĕсем'''</center> == Çавăн пекех пăхăр == * [[Ылтăн хлоричĕ]] * [[Хлор шывĕ]] * [[Хлор акшарĕ]] ==Изотопӗсем== {{main|Хлор изотопĕсем}} == Усă курни == Хлорпа промăçлăхăн тĕрлĕ уйрăмĕсенче, тĕпчевсенче тата кулленхи пурнăçра усă кураççĕ: [[Ӳкерчĕк:Okno.jpg|right|130px]][[Ӳкерчĕк:Белизна 3.jpg|right|130px]] == Усă курнă чух ĕçсенче асăрханса тытмалли виçе йĕркисем == == Вуламалли == * Основы общей химии, т. 3, Б. В. Некрасов. — М.: Химия, [[1970]]; * Якименко Л. М., Производство хлора, каустической соды и неорганических хлорпродуктов, М., [[1974]]; == Асăрхатарусем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Cl/key.html Хлор Webelements çинче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240522132711/http://www.webelements.com/webelements/elements/text/Cl/key.html |date=2024-05-22 }} {{ref-ru}} * [http://n-t.ru/ri/ps/pb017.htm Хлор в Популярной библиотеке химических элементов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161209094646/http://n-t.ru/ri/ps/pb017.htm |date=2016-12-09 }} {{ref-ru}} * [http://www.eurochlor.org Euro Chlor] {{ref-ru}} * [http://fas.gov.ru/news/n_1097.shtml?print Справка о состоянии «хлорной» отрасли химической промышленности России, Федераллă Монополине хирĕçле Хĕсмечĕ, 2004] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071203125806/http://fas.gov.ru/news/n_1097.shtml?print |date=2007-12-03 }} {{ref-ru}} {{Галогенсем}} {{Шалкăм наркăмăш япалалăхсем}} [[Категори:Хими элеменчĕсем]] [[Категори:Галогенсем]] [[Категори:Металмаррисем]] [[Категори:Наркăмăшлă япалалăхсем]] lqm12ihum8uo4xtegjkq07b88jgrjhe 0 20540 876510 836566 2026-08-14T22:29:40Z Aslati 36702 Aslati [[Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики]] страницӑн ятне [[Чӑваш Автономиллӗ Социализмлӑ Совет Республики]] ҫине улӑштарчӗ 836566 wikitext text/x-wiki '''Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики''' ('''ЧАССР''') — [[РСФСР]] йышĕнче [[1925]] çулхи [[нарăс, 21|нарăсăн 21-мĕшĕнче]] [[Чăваш автономи облаçĕ|Чăваш автономи облаçне]] тĕпе хурса йĕркеленĕ автономи республики. [[1990]] çулхи авăн уйăхĕнче Чăваш АССР Аслă Канашĕ Республика суверенитечĕ пирки деклараци йышăннă, [[Чăваш ССР]] ята çирĕплетнĕ. Хальхи [[Чăваш Республики]] Раççей Федерацине кĕрет, лаптăкĕ унченхи Чăваш Автономин Совет Социализм Республикин чиккисемпе тан шутланать. == Кун-çулĕ == [[1927]] çулта уессене салатнă. Вĕсен вырăнне 17 район йĕркеленĕ: [[Улатăр]], [[Элĕк]], [[Патăрьел]], [[Вăрнар районĕ|Вăрнар]], [[Йĕпреç районĕ|Йĕпреç]], [[Канаш районĕ|Канаш]], [[Куславкка районĕ|Куславкка]], [[Хĕрлĕ Чутай районĕ|Хĕрлĕ Чутай]], [[Кĕçĕн Елчĕк районĕ|Кĕçĕн Елчĕк]], [[Сĕнтĕрвăрри районĕ|Сĕнтĕрвăрри]], [[Пăрачкав районĕ|Пăрачкав]], [[Тутаркасси районĕ|Тутаркасси]], [[Вăрмар районĕ|Вăрмар]], [[Çĕрпӳ районĕ|Çĕрпӳ]], [[Шупашкар районĕ|Шупашкар]], [[Шăмăршă районĕ|Шăмăршă]] тата [[Етĕрне районĕ|Етĕрне]]. [[1929]] çулта Шăхăртан тутарсен наци районне туса хунă. [[1935]] çулта Мăн Патăрьел районĕ Патăрьел çине, Кĕçĕн Елчĕк — Елчĕк çине куçать. Çав çултах çĕнĕ районсене туса хураççĕ: Ишлей, Кувак, Турхан, Трак, Шăхасан, Çĕмĕрле тата Тăвай. Чылай улшăну [[1939]] çулта пулса иртет: Патăрьел районĕпе Шăхартан тутар наци районне пăрахăçланă та Калинин, Комсомол, Октябрь, Совет тата Чкалов (1957 ç-па — Патăрьел) районĕсене йĕркеленĕ. Турхан районĕ Первомай, Тутаркасси — Сĕнтĕр районĕ пулса тăрать. Тепĕр çултан Трак районне Красноармейски ята куçараççĕ. 1944 çулта Муркаш тата Чуракач районĕсене туса хунă. [[1956]] çултан пуçласа район йышĕ сахаланма тытăнать. Пĕрремĕш Калинин, Кувак, Совет тата Шăхасан районĕсене пăрхăçланă. [[1959]] çулта Ишлей, Муркаш, Октябрь, Первомай тата Чуракчă районĕсене; [[1962]] çулта — Элĕк, Йĕпреç, Куславкка, Комсомольски, Красноармейски, Хĕрлĕ Чутай, Сĕнтĕрвăрри, Пăрачкав, Сĕнтĕр, Шăмăршă, Елчĕк тата Тăвай районĕсене салатнă. [[1964]] çулта каллех районсен йышĕ ӳсме тытăнать: чи малтан Муркаш, 1965 çулта Элĕк, Йĕпреç, Куславкка, Комсомольски, [[Красноармейски районĕ|Красноармейски]], Хĕрлĕ Чутай, Сĕнтĕрвăрри, Пăрачкав, Шăмăршă, Елчĕк тата [[Тăвай районĕ|Тăвай]] районĕсене çĕнĕрен йĕркеленĕ. Çĕмĕрле районне [[1965]] çулта салатнă, анчах та [[1966]] çулта каялла тавăрнă. Çакăнтанпа Чăваш Енре районсене урăх улăштармаççĕ. == Экономика == *[[Промтрактор|ШПТС]] *[[Шупашкар ГЭСĕ]] == Çурт-йĕр тăвăмлăх == 1961 çулта автономире çĕнĕ хулан, [[Çĕнĕ Шупашкар]]ăн, никĕсне хывнă. == Культура == *[[Чăвашкино]] == Çав. пекех == * [[Чăваш Республики]] * [[Чăваш Ен историйĕ]] * [[Чăваш Ен хронологийĕ]] == Вуламалли == {{Çырмалла}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == {{Чăваш Ен кун-çулĕ}} {{Чăваш Ен}} {{РСФСР}} {{Chuvash-geo-stub}} [[Категори:Чăваш Ен]] [[Категори:Чăваш республики]] lv3nffkfll0veas0exqpkuowedh1w5q 0 50800 876515 750615 2026-08-14T23:03:45Z Aslati 36702 Aslati [[Раççей Федерациллĕ Социализмлă Совет Республики]] страницӑн ятне [[Раҫҫей Федерациллӗ Социализмлӑ Совет Республики]] ҫине улӑштарчӗ 750615 wikitext text/x-wiki '''Раҫҫей Федерациллӗ Социализмлӑ Совет Республики''', кӗске '''РСФСР''', '''Раҫҫей СФСР''', ([[вырăс чĕлхи|выр]]. ''Российская Советская Федеративная Социалистическая Республика'', ''Российская СФСР'') - [[1922]] ҫулта йышӑннӑ [[ССРП|Совет Социалисӑм Республикисен Пĕрлешĕвĕн]] пайӗ. == Истори == [[1917]] ҫулхи [[Юпа революцийĕ|Октябрь революцийӗпе]] [[СССР]] [[1922]] ҫулта иртнӗ социализмла патшалӑх [[юпа, 25|октябрӗн 25-мӗшӗнче]] ([[чӳк, 7|ноябрӗн 7-мӗшӗнче]]) [[1917]] правительствӑна Вӑхӑтлӑх ҫӗнтернӗ хыҫҫӑн йӗркеленнӗ. [[Категори:ССРП]] js1bjmae0xd7tgyw2pngb1do75zsk62 0 55392 876518 871218 2026-08-15T04:39:05Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 876518 wikitext text/x-wiki {{Юханшыв |Ячĕ = Уиннипесоки |Нацилле ячĕ = {{lang-en|Winnipesaukee River}} |Ӳкерчĕк = Winnipesaukee at Franklin.jpg |Ӳкерчĕке ăнлантарни = Уиннипесоки Франклин хулине юхса кĕрет |Ӳкерчĕк анлăшĕ = |Карта = |Карта ăнлантарни = |Карта Ӳкерчĕк анлăшĕ = |Тăршшĕ = 16,9 |Бассейн лаптăкĕ = 1264 |Бассейн = Мэрримек (юханшыв)/Миссисипи (юханшыв)/Мексика кӳлмекĕ |юханшыв бассейнĕ = |Шыв тăкакĕ = |Виçнĕ вырăн = |Шыв пуçламăшĕ = |Шыв пуçламăшĕн вырнаçăвĕ = |Шыв пуçламăшĕн çӳллĕшĕ = 153 |s_lat_dir = N |s_lat_deg =43.46174 |s_lat_min =|s_lat_sec = |s_lon_dir = W |s_lon_deg =71.53757 |s_lon_min = |s_lon_sec = |Шыв вăрри = Мэрримек (юханшыв) |Шыв вăррин вырнаçăвĕ = |Шыв вăррин çӳллĕшĕ = |m_lat_dir = N |m_lat_deg =43.4373 |m_lat_min = |m_lat_sec = |m_lon_dir =W |m_lon_deg =71.64813 |m_lon_min = |m_lon_sec = |Юханшыв тайлăмĕ = |Патшалăх = АПШ |Регион = Нью-Гемпшир |Commons = Winnipesaukee River }} '''Уиннипесоки''' ({{lang-en|Winnipesaukee River}}) — АПШ территоринчи юханшыв. Нью-Гемпшир территорипе юхать. Юханшыв [[Мэрримек (юханшыв)|Мэрримек юханшыва]] юхса кĕрет. Юханшыв тăршшĕ 16,9 км, бассейн лаптăкĕ 1264 км². == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://terraserver-usa.com/image.aspx?S=14&T=2&lat=43.4369444&lon=-71.6483333 Топографическая карта бассейна (анг.)] * [http://www.americanwhitewater.org/rivers/id/3057/ Информация по реке на сервере American Whitewater (анг.)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081204210854/http://www.americanwhitewater.org/rivers/id/3057/ |date=2008-12-04 }} * [http://www.lakewinnipesaukee.net/ Вебкамера на озере Уиннипесоки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210326172956/http://www.lakewinnipesaukee.net/ |date=2021-03-26 }} {{hydro-stub}} {{Тĕрĕслемен юханшыв}} [[Категори:Нью-Гемпшир юханшывĕсем]] mffio4tasv0669og2bi9nq7xixo2s84 1 67983 876512 694180 2026-08-14T22:29:40Z Aslati 36702 Aslati [[Сӳтсе явасси:Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики]] страницӑн ятне [[Сӳтсе явасси:Чӑваш Автономиллӗ Социализмлӑ Совет Республики]] ҫине улӑштарчӗ 694180 wikitext text/x-wiki == Ячĕ == Чăваш Автономи Совет Социализм Республики тесен? [[Хутшăнакан:Viktor|Viktor]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Viktor|сӳтсе явни]]) 19:02, 5 Ака уйăхĕн 2017 (UTC) [https://dlib.rsl.ru/viewer/01005450998#?page=455] [[Ятарлă:Вклад/109.187.76.142|109.187.76.142]] 15:30, 30 Раштав уйăхĕн 2020 (UTC) kcvonkw40yl22qx2xa2cxj7r3nxoy75 10 71275 876499 650019 2026-08-14T18:56:47Z Max Tenche 25572 876499 wikitext text/x-wiki {{Çӳрев ярăмĕ |ят = Пасарлӑ Карабулак районӗ |тĕс = {{Тĕс|Раççей}} |çĕлĕк = [[Пасарлӑ Карабулак районӗ]]нчи пурӑнан вырӑнсем |state = <includeonly>collapsed</includeonly> |ӳкерчĕк = |ӳкерчĕк2 = [[File:Coat of Arms of Bazarny Karabulak rayon (Saratov oblast).png|60px]] |ăшлăхĕ = '''Район центрĕ:''' [[Пасарлă Карабулак]]<br> {{s|[[Ăвăс (ял)|Ăвăс]]{{•}} }} {{s|[[Адоевщина (Саратовская область)|Адоевщина]]{{•}} }} {{s|[[Алексеевка (Базарно-Карабулакский район)|Алексеевка]]{{•}} }} {{s|[[Анютино (Саратовская область)|Анютино]]{{•}} }} {{s|[[Арбузовка (Пасарлă Карабулак)|Арбузовка]]{{•}} }} {{s|[[Шурту]]{{•}} }} {{s|[[Белый Ключ (Базарно-Карабулакский район)|Белый Ключ]]{{•}} }} {{s|[[Березовка (Базарно-Карабулакский район)|Березовка]]{{•}} }} {{s|[[Большая Гусиха]]{{•}} }} {{s|[[Большая Чечуйка]]{{•}} }} {{s|[[Борисовка (Саратовская область)|Борисовка]]{{•}} }} {{s|[[Вязовка (Базарно-Карабулакский район)|Вязовка]]{{•}} }} {{s|[[Землянки (Саратовская область)|Землянки]]{{•}} }} {{s|[[Ивановка (Базарно-Карабулакский район)|Ивановка]]{{•}} }} {{s|[[Касанла]]{{•}} }} {{s|[[Ключи (Базарно-Карабулакский район)|Ключи]]{{•}} }} {{s|[[Комсомольский (Базарно-Карабулакский район)|Комсомольский]]{{•}} }} {{s|[[Лесная Нееловка]]{{•}} }} {{s|[[Липовка (Базарно-Карабулакский район)|Липовка]]{{•}} }} {{s|[[Максимовка (Саратовская область)|Максимовка]]{{•}} }} {{s|[[Малая Гусиха]]{{•}} }} {{s|[[Малые Озерки (Базарно-Карабулакский район)|Малые Озерки]]{{•}} }} {{s|[[Марьино (Базарно-Карабулакский район)|Марьино]]{{•}} }} {{s|[[Нечаевка (Базарно-Карабулакский район)|Нечаевка]]{{•}} }} {{s|[[Никольское (Базарно-Карабулакский район)|Никольское]]{{•}} }} {{s|[[Новая Жуковка]]{{•}} }} {{s|[[Новиковка (Саратовская область)|Новиковка]]{{•}} }} {{s|[[Ольгино (Базарно-Карабулакский район)|Ольгино]]{{•}} }} {{s|[[Равнинный (Саратовская область)|Равнинный]]{{•}} }} {{s|[[Репьевка (Базарно-Карабулакский район)|Репьевка]]{{•}} }} {{s|[[Рязайкино]]{{•}} }} {{s|[[Свободный (Саратовская область)|Свободный]]{{•}} }} {{s|[[Содом (Саратовская область)|Содом]]{{•}} }} {{s|[[Старая Жуковка]]{{•}} }} {{s|[[Старые Бурасы]]{{•}} }} {{s|[[Степная Нееловка]]{{•}} }} {{s|[[Стригай]]{{•}} }} {{s|[[Сухой Карабулак (село)|Сухой Карабулак]]{{•}} }} {{s|[[Тепляковка]]{{•}} }} {{s|[[Толстовка (Базарно-Карабулакский район)|Толстовка]]{{•}} }} {{s|[[Ханеневка 1-я]]{{•}} }} {{s|[[Ханеневка 2-я]]{{•}} }} {{s|[[Хватовка (Саратовская область)|Хватовка]]{{•}} }} {{s|[[Хмелевка (Базарно-Карабулакский район)|Хмелевка]]{{•}} }} {{s|[[Ĕшнеуй]]{{•}} }} {{s|[[Янкка]]}} }}<noinclude> [[Категори:Шаблонсем:Сарăту облаçĕн администрациллĕ пайланăвĕ|Пасарлă-Карабулак районĕ]] [[Категори:Пасарлă Карабулак районĕ]] </noinclude> 957latou9udk2a7eke3hw9xb0gexisd 0 71276 876472 876462 2026-08-14T16:45:59Z Max Tenche 25572 /* Истори */ 876472 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Раççей}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = Пасарлӑ Карабулак районӗ |Тăван ячĕ = [[File:Церковь_в_с._Алексеевка.JPG|300px]] |Герб = Coat_of_Arms_of_Bazarny_Karabulak_rayon_(Saratov_oblast).png |Ялав = |Ялава ăнлантарни = |Герба ăнлантарни = Пасарлӑ Карабулак районӗн гербӗ |Патшалăх = {{RUS}} |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Гимн = |Статус = [[муниципаллӑ район]] |Кĕрет = [[Сарӑту облаҫӗ]] |Тытăмĕ = {{nobr|13 муниципаллӑ йӗркеленӳ}} |Тĕп хула = [[Пасарлӑ Карабулак]] [[хеп|хула евӗр посёлокӗ]] |Вăхăт = [[1928]], [[утӑ, 23]] |Пуçлăх = Кушнарев Андрей Сергеевич<ref name=puclox>[https://admbk.ru/administration/staff/ Глава Официальный сайт администрации Базарно-Карабулакского муниципального района | Глава Базарно-Карабулакского муниципального района]</ref> |Пуçлăх тĕсĕ = Муниципаллӑ район пуҫлӑхӗ |Пуçлăх2 = |Пуçлăх тĕсĕ2 = |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = [[вырӑс чӗлхи|вырӑс]] |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | тс }} |Çырав çулĕ = {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | г }} |Пурăнан халăх проценчĕ = {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | ч }} * 100 / {{ Пурăнан халăх | Саратовская область | ч }} round 2 ) }} |Пурăнан халăх вырăнĕ = |Йышлăх = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Татищевский район | ч }} / 2293.83 round 2 ) }} }} |Йышлăх вырăнĕ = |Наци йышĕ = [[вырӑссем]], [[чӑвашсем]], [[тутарсем]], [[мордвасем]] |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 2293,83<ref name="63_8006001">{{Cite web |url=https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |title=Саратовская область. Общая площадь земель муниципального образования |access-date=2019-11-28 |archive-date=2020-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803092744/https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |url-status=live }}</ref> |Лаптăк проценчĕ = |Лаптăк вырăнĕ = |Максималлă çӳллĕш = |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = |Карттă = Bazarno-Karabulaksky_locator_map.svg |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 500px |ВăхăтТăрăхĕ = [[Самар вӑхӑчӗ]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон кочĕ = |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 64, 164 |Сайт = https://admbk.ru/ |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} '''Пасарлӑ Карабулак районӗ''' ({{lang-ru|Базарно-Карабулакский район}}, {{lang-tt|Базарлы Караболак районы}})— [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Сарӑту облаҫӗн администрациллӗ-территориллӗ пайланӑвӗ|администрациллӗ-территориллӗ виҫи]] ([[Раҫҫейӗн субъекчӗсен районӗсем|район]]) тата [[муниципаллӑ йӗркеленӳ|муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] ([[Муниципаллӑ район (Раҫҫей)|муниципаллӑ район]]). [[Администраци центрӗ|Администраци тӗпӗ]] — [[Пасарлӑ Карабулак]] [[хула евӗр посёлок]]ӗ. == Географи == Район Атӑлӑн ҫурҫӗр пайӗнчи сылтӑм ҫыран енче, [[Атӑлҫи сӑртлӑхӗ]]нче вырнаҫнӑ. Татнӑ рельефпе нумай вӑрмансем пур. Район лаптӑкӗ — 2,3 пин км². Пӗтӗм усӑ курнин [[Автомагистраль|автоҫулӗсен]] вӑрӑмӑшӗ — 324,0 км. === Чикӗсем === {| class="wikitable" ! Ен ! Район е облаҫ |- |Ҫурҫӗр | [[Пенза облаҫӗ]]н [[Лопатино районӗ|Лопатино]] тата [[Ҫӑрттанлӑ районӗ]]сем |- |Ҫурҫӗр-Тухӑҫ | [[Балтай районӗ]] |- |Тухӑҫ | [[Вольск районӗ]] |- |Кӑнтӑр | [[Воскресенское районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Воскресенское районӗ]] |- |Кӑнтӑр-Анӑҫ | [[Ҫӗнӗ Бурас районӗ]] |} == Истори == Пасарлӑ Карабулак районӗн ҫӗрне ҫынсем 13 пин каялла пурӑнма килме пуҫланӑ, кун ҫинчен [[Ӗшнеуй]] сали патӗнчи тупнӑ [[хӗҫ]]семпе [[шӗвӗрӗш]]сем палӑртаҫҫӗ<ref name="ком">[https://1kommunist.ru/2020/07/19/bazarno-karabulakskij-rajon/ Базарно-Карабулакский район] ГАЗЕТА «КОММУНИСТ»</ref>. [[XVII ӗмӗр]]чченхи район ҫӗрӗнче йышлӑ мар [[ирҫесем]] тата [[тутарсем]] пурӑннӑ. Вырӑнти лӑсӑ вӑрмансенче ирҫесем [[сунар|сунарланӑ]], [[пулӑ тытни|пулӑ тытнӑ]] тата [[ҫӑлӑ]] [[пыл]]и татнӑ. Хирте тутарсем выльӑхсене кӗтнӗ тата юханшывсен хӗрринче пӗрремӗш пурӑнмалли вырӑнсем тунӑ<ref name="ком"/><ref name="дип">[https://dipkurier.narod.ru/dip69/mordva.htm ЭТНОСЫ] МОРДВА, ЧУВАШИ – ЛЮДИ НАШИ</ref>. [[XVII]]-[[XVIII ӗмӗр]]сенче района [[вырӑссем|вырӑс]] [[хресчен]]ӗсемпе пӗрле ҫар ҫыннисем пурӑнма килнӗ. [[Раҫҫей империйӗ|Раҫҫей патшалӑхӗн]] хӗсметӗнчи тутарсем, [[чӑвашсем]], ирҫесем пулнӑ. Вырӑнти вырӑс мар пурӑнакансем яталӑ [[ясак]] ятлӑ налук тӳленӗ. Нумай чӑваш тата тутар кил-йышӗсем вӑйпа христианлантаруран сыхланас тесе карабулак ҫӗрне пурӑнма килнӗ, мӗншӗн тесен кунта тӗн ирӗклӗхӗ пурнӑҫлама пулать пулнӑ<ref name="сад">[http://sadservie.ru/history/before18th/399 Сад Сервье] Саратовский край в XVII веке</ref>. Ҫав вӑхӑтра район ҫӗрӗнче тутар ([[Янкка]]), чӑваш ([[Ӗшнеуй]], [[Касанла]]), ирҫе ([[Сухой Карабулак (сала)|Сухой Карабулак]], [[Рязайкино]]) тата ку халӑхсемпе пурӑнакан хутӑшнӑ ([[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]], [[Шурту]] — чӑвашсемпе тутарсем) пурӑнан вырӑнӗсем никӗсленӗ. {{Тулли дата|1928|07|23}} [[Анатри Атӑл крайӗ]]н [[Мӑлккав округӗ]]нче Пасарлӑ Карабулак районӗ йӗркеленӗ. Унӑн йышне [[Сарӑту кӗпӗрни]]н [[Сарӑту уесӗ]]н ӗлӗкхи ''Пасарлӑ Карабулак вулӑсӗн'' ҫӗрӗ кӗртнӗ. [[1934]] ҫултан район [[Сарӑту крайӗ]]н пайӗ, [[1936]] ҫултан — [[Сарӑту облаҫӗ]]н пайӗ. [[1958]] ҫулта район йышне пӑрахӑҫланӑ [[Куриловка районӗ]]н пайӗ (район центрӗпе — [[Вязовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовкӑпа]]) кӗртнӗ<ref>{{cite web |url = http://wwhp.ru/sarat.htm |title = Саратовская область на сайте «Всемирный исторический проект» |archiveurl = https://web.archive.org/web/20101203192830/http://wwhp.ru/sarat.htm |archivedate = 2010-12-03 }}</ref>. == Халӑх йышӗ == {{ Население | Базарно-Карабулакский район | Столбцов=8 }} === Урбанизаци === Хулари ([[Пасарлӑ Карабулак]]ра тата [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободныйра]]) районӑн халӑх йышӗн {{ #expr: ( ( {{ Население | Базарный Карабулак | ч }} + {{ Население | Свободный (Саратовская область) | ч }} ) * 100 / {{ Население | Базарно-Карабулакский район | ч }} round 2 ) }}% пурӑнать. === Наци йышӗ === [[2010]] ҫулхи ҫырса тухупа: [[вырӑссем]] — 79,6%, [[тутарсем]] — 8,9%, [[чӑвашсем]] — 6,7 %, [[мордвасем]], [[украинсем]] тата ыттисем<ref>{{cite web |url=https://srtv.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/ |title=Всероссийская перепись населения 2010::Саратовстат |accessdate=2013-07-13 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zkxwkUEt?url=https://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |archivedate=2011-06-27 |deadlink=yes }}</ref>. Ку пурӑнан вырӑнсенчи халӑхсен диаспорисем пур: * [[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]] ялӗ — чӑвашсемпе тутарсем; * [[Ӗшнеуй]] сали — чӑвашсем; * [[Касанла]] сали — чӑвашсем; * [[Рязайкино]] сали — ирҫесем; * [[Сухой Карабулак (сала)|Сухой Карабулак]] сали — ирҫесем; * [[Шурту]] сали — чӑвашсемпе тутарсем; * [[Янкка]] сали — тутарсем. == Муниципаллӑ тытӑмӗ == Пасарлӑ Карапулак районӗнче 10 [[муниципаллă йĕркеленӳ]] йышне кӗрет, 2 [[хула тăрăхĕ]] тата 8 [[ял тăрăхĕ|ял тӑрӑхӗ]]<ref name="МО">{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006758 |title=Закон Саратовской области от 29 декабря 2004 года № 111-ЗСО «О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154021/https://docs.cntd.ru/document/933006758 |deadlink=no }}</ref>. Хула тӑрӑхӗсем: * Пасарлӑ Карапулак [[хула тăрăхĕ|муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Пасарлӑ Карапулак]] [[хула евĕр паçулкă|ӗҫ посёлокӗ]] * Свободный [[хула тăрăхĕ|муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Свободный]] [[хула евĕр паçулкă|ӗҫ посёлокӗ]] Ял тăрăхĕсем: * [[Алексеевка ял тăрăхĕ|Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Алексеевка (Сарăту облаçĕ|Алексеевка]] ялӗ * [[Ĕшнеуй ял тăрăхĕ|Ӗшнеуй муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Ĕшнеуй]] ялӗ * [[Кивӗ Жуковка ял тăрăхĕ|Кивӗ Жуковка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Кивӗ Жуковка]] ялӗ * [[Кивӗ Пурасы ял тăрăхĕ|Кивӗ Пурасы муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Кивӗ Пурасы]] ялӗ * [[Липовка ял тăрăхĕ|Липовка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Липовка]] ялӗ * [[Максимовка ял тăрăхĕ|Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Максимовка]] ялӗ * [[Пысӑк Чечуйка ял тăрăхĕ|Пысӑк Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Пысӑк Чечуйка]] ялӗ * [[Яковлевка ял тăрăхĕ|Яковлевка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Яковлевка]] ялӗ == Пурăнан вырăнсем == Районта 47 [[пурăнан вырăн]] пур, 45 [[ял]] тата 2 [[хула]] ([[хула евĕр паçулкă|ӗҫ посёлокӗ]]) == Вуламалли == * Атлас автомобильных дорог Саратовской области. Саратов, 2000. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/bazarnokarabulak.php Сведения на сайте областной администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325233940/http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/bazarnokarabulak.php |date=2012-03-25 }} * [http://region.sgu.ru/oblast/index.htm О районе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812095833/http://region.sgu.ru/oblast/index.htm |date=2014-08-12 }} {{Пасарлă Карабулак районĕ}} {{Сарăту облаçĕ}} [[Категори:Пасарлă Карабулак районĕ| ]] d3ovlgor0ys6vpjc301kcufvxsgwtvk 876473 876472 2026-08-14T16:48:45Z Max Tenche 25572 /* Истори */ йӑнӑшсем 876473 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Раççей}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = Пасарлӑ Карабулак районӗ |Тăван ячĕ = [[File:Церковь_в_с._Алексеевка.JPG|300px]] |Герб = Coat_of_Arms_of_Bazarny_Karabulak_rayon_(Saratov_oblast).png |Ялав = |Ялава ăнлантарни = |Герба ăнлантарни = Пасарлӑ Карабулак районӗн гербӗ |Патшалăх = {{RUS}} |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Гимн = |Статус = [[муниципаллӑ район]] |Кĕрет = [[Сарӑту облаҫӗ]] |Тытăмĕ = {{nobr|13 муниципаллӑ йӗркеленӳ}} |Тĕп хула = [[Пасарлӑ Карабулак]] [[хеп|хула евӗр посёлокӗ]] |Вăхăт = [[1928]], [[утӑ, 23]] |Пуçлăх = Кушнарев Андрей Сергеевич<ref name=puclox>[https://admbk.ru/administration/staff/ Глава Официальный сайт администрации Базарно-Карабулакского муниципального района | Глава Базарно-Карабулакского муниципального района]</ref> |Пуçлăх тĕсĕ = Муниципаллӑ район пуҫлӑхӗ |Пуçлăх2 = |Пуçлăх тĕсĕ2 = |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = [[вырӑс чӗлхи|вырӑс]] |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | тс }} |Çырав çулĕ = {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | г }} |Пурăнан халăх проценчĕ = {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | ч }} * 100 / {{ Пурăнан халăх | Саратовская область | ч }} round 2 ) }} |Пурăнан халăх вырăнĕ = |Йышлăх = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Татищевский район | ч }} / 2293.83 round 2 ) }} }} |Йышлăх вырăнĕ = |Наци йышĕ = [[вырӑссем]], [[чӑвашсем]], [[тутарсем]], [[мордвасем]] |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 2293,83<ref name="63_8006001">{{Cite web |url=https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |title=Саратовская область. Общая площадь земель муниципального образования |access-date=2019-11-28 |archive-date=2020-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803092744/https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |url-status=live }}</ref> |Лаптăк проценчĕ = |Лаптăк вырăнĕ = |Максималлă çӳллĕш = |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = |Карттă = Bazarno-Karabulaksky_locator_map.svg |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 500px |ВăхăтТăрăхĕ = [[Самар вӑхӑчӗ]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон кочĕ = |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 64, 164 |Сайт = https://admbk.ru/ |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} '''Пасарлӑ Карабулак районӗ''' ({{lang-ru|Базарно-Карабулакский район}}, {{lang-tt|Базарлы Караболак районы}})— [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Сарӑту облаҫӗн администрациллӗ-территориллӗ пайланӑвӗ|администрациллӗ-территориллӗ виҫи]] ([[Раҫҫейӗн субъекчӗсен районӗсем|район]]) тата [[муниципаллӑ йӗркеленӳ|муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] ([[Муниципаллӑ район (Раҫҫей)|муниципаллӑ район]]). [[Администраци центрӗ|Администраци тӗпӗ]] — [[Пасарлӑ Карабулак]] [[хула евӗр посёлок]]ӗ. == Географи == Район Атӑлӑн ҫурҫӗр пайӗнчи сылтӑм ҫыран енче, [[Атӑлҫи сӑртлӑхӗ]]нче вырнаҫнӑ. Татнӑ рельефпе нумай вӑрмансем пур. Район лаптӑкӗ — 2,3 пин км². Пӗтӗм усӑ курнин [[Автомагистраль|автоҫулӗсен]] вӑрӑмӑшӗ — 324,0 км. === Чикӗсем === {| class="wikitable" ! Ен ! Район е облаҫ |- |Ҫурҫӗр | [[Пенза облаҫӗ]]н [[Лопатино районӗ|Лопатино]] тата [[Ҫӑрттанлӑ районӗ]]сем |- |Ҫурҫӗр-Тухӑҫ | [[Балтай районӗ]] |- |Тухӑҫ | [[Вольск районӗ]] |- |Кӑнтӑр | [[Воскресенское районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Воскресенское районӗ]] |- |Кӑнтӑр-Анӑҫ | [[Ҫӗнӗ Бурас районӗ]] |} == Истори == Пасарлӑ Карабулак районӗн ҫӗрне ҫынсем 13 пин каялла пурӑнма килме пуҫланӑ, кун ҫинчен [[Ӗшнеуй]] сали патӗнчи тупнӑ [[хӗҫ]]семпе [[шӗвӗрӗш]]сем палӑртаҫҫӗ<ref name="ком">[https://1kommunist.ru/2020/07/19/bazarno-karabulakskij-rajon/ Базарно-Карабулакский район] ГАЗЕТА «КОММУНИСТ»</ref>. [[XVII ӗмӗр]]чченхи район ҫӗрӗнче йышлӑ мар [[ирҫесем]] тата [[тутарсем]] пурӑннӑ. Вырӑнти лӑсӑ вӑрмансенче ирҫесем [[сунар|сунарланӑ]], [[пулӑ тытни|пулӑ тытнӑ]] тата [[ҫӑлӑ]] [[пыл]]и татнӑ. Хирте тутарсем выльӑхсене кӗтнӗ тата юханшывсен хӗрринче пӗрремӗш пурӑнмалли вырӑнсем тунӑ<ref name="ком"/><ref name="дип">[https://dipkurier.narod.ru/dip69/mordva.htm ЭТНОСЫ] МОРДВА, ЧУВАШИ – ЛЮДИ НАШИ</ref>. [[XVII]]-[[XVIII ӗмӗр]]сенче района [[вырӑссем|вырӑс]] [[хресчен]]ӗсемпе пӗрле ҫар ҫыннисем пурӑнма килнӗ. [[Раҫҫей империйӗ|Раҫҫей патшалӑхӗн]] хӗсметӗнчи тутарсем, [[чӑвашсем]], ирҫесем пулнӑ. Вырӑнти вырӑс мар пурӑнакансем ятарлӑ [[ясак]] ятлӑ налук тӳленӗ. Нумай чӑваш тата тутар кил-йышӗсем вӑйпа христианлантаруран сыхланас тесе карабулак ҫӗрне пурӑнма килнӗ, мӗншӗн тесен кунта тӗн ирӗклӗхӗ пурнӑҫлама пулать пулнӑ<ref name="сад">[http://sadservie.ru/history/before18th/399 Сад Сервье] Саратовский край в XVII веке</ref>. Ҫав вӑхӑтра район ҫӗрӗнче тутар ([[Янкка]]), чӑваш ([[Ӗшнеуй]], [[Касанла]]), ирҫе ([[Сухой Карабулак (сала)|Сухой Карабулак]], [[Рязайкино]]) тата ку халӑхсемпе пурӑнакан хутӑшнӑ ([[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]], [[Шурту]] — чӑвашсемпе тутарсем) пурӑнан вырӑнӗсем никӗсленӗ. {{Тулли дата|1928|07|23}} [[Анатри Атӑл крайӗ]]н [[Мӑлккав округӗ]]нче Пасарлӑ Карабулак районӗ йӗркеленӗ. Унӑн йышне [[Сарӑту кӗпӗрни]]н [[Сарӑту уесӗ]]н ӗлӗкхи ''Пасарлӑ Карабулак вулӑсӗн'' ҫӗрӗ кӗртнӗ. [[1934]] ҫултан район [[Сарӑту крайӗ]]н пайӗ, [[1936]] ҫултан — [[Сарӑту облаҫӗ]]н пайӗ пулса тӑнӑ. [[1958]] ҫулта район йышне пӑрахӑҫланӑ [[Куриловка районӗ]]н пайӗ (район центрӗпе — [[Вязовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовкӑпа]]) кӗртнӗ<ref>{{cite web |url = http://wwhp.ru/sarat.htm |title = Саратовская область на сайте «Всемирный исторический проект» |archiveurl = https://web.archive.org/web/20101203192830/http://wwhp.ru/sarat.htm |archivedate = 2010-12-03 }}</ref>. == Халӑх йышӗ == {{ Население | Базарно-Карабулакский район | Столбцов=8 }} === Урбанизаци === Хулари ([[Пасарлӑ Карабулак]]ра тата [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободныйра]]) районӑн халӑх йышӗн {{ #expr: ( ( {{ Население | Базарный Карабулак | ч }} + {{ Население | Свободный (Саратовская область) | ч }} ) * 100 / {{ Население | Базарно-Карабулакский район | ч }} round 2 ) }}% пурӑнать. === Наци йышӗ === [[2010]] ҫулхи ҫырса тухупа: [[вырӑссем]] — 79,6%, [[тутарсем]] — 8,9%, [[чӑвашсем]] — 6,7 %, [[мордвасем]], [[украинсем]] тата ыттисем<ref>{{cite web |url=https://srtv.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/ |title=Всероссийская перепись населения 2010::Саратовстат |accessdate=2013-07-13 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zkxwkUEt?url=https://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |archivedate=2011-06-27 |deadlink=yes }}</ref>. Ку пурӑнан вырӑнсенчи халӑхсен диаспорисем пур: * [[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]] ялӗ — чӑвашсемпе тутарсем; * [[Ӗшнеуй]] сали — чӑвашсем; * [[Касанла]] сали — чӑвашсем; * [[Рязайкино]] сали — ирҫесем; * [[Сухой Карабулак (сала)|Сухой Карабулак]] сали — ирҫесем; * [[Шурту]] сали — чӑвашсемпе тутарсем; * [[Янкка]] сали — тутарсем. == Муниципаллӑ тытӑмӗ == Пасарлӑ Карапулак районӗнче 10 [[муниципаллă йĕркеленӳ]] йышне кӗрет, 2 [[хула тăрăхĕ]] тата 8 [[ял тăрăхĕ|ял тӑрӑхӗ]]<ref name="МО">{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006758 |title=Закон Саратовской области от 29 декабря 2004 года № 111-ЗСО «О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154021/https://docs.cntd.ru/document/933006758 |deadlink=no }}</ref>. Хула тӑрӑхӗсем: * Пасарлӑ Карапулак [[хула тăрăхĕ|муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Пасарлӑ Карапулак]] [[хула евĕр паçулкă|ӗҫ посёлокӗ]] * Свободный [[хула тăрăхĕ|муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Свободный]] [[хула евĕр паçулкă|ӗҫ посёлокӗ]] Ял тăрăхĕсем: * [[Алексеевка ял тăрăхĕ|Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Алексеевка (Сарăту облаçĕ|Алексеевка]] ялӗ * [[Ĕшнеуй ял тăрăхĕ|Ӗшнеуй муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Ĕшнеуй]] ялӗ * [[Кивӗ Жуковка ял тăрăхĕ|Кивӗ Жуковка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Кивӗ Жуковка]] ялӗ * [[Кивӗ Пурасы ял тăрăхĕ|Кивӗ Пурасы муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Кивӗ Пурасы]] ялӗ * [[Липовка ял тăрăхĕ|Липовка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Липовка]] ялӗ * [[Максимовка ял тăрăхĕ|Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Максимовка]] ялӗ * [[Пысӑк Чечуйка ял тăрăхĕ|Пысӑк Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Пысӑк Чечуйка]] ялӗ * [[Яковлевка ял тăрăхĕ|Яковлевка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Яковлевка]] ялӗ == Пурăнан вырăнсем == Районта 47 [[пурăнан вырăн]] пур, 45 [[ял]] тата 2 [[хула]] ([[хула евĕр паçулкă|ӗҫ посёлокӗ]]) == Вуламалли == * Атлас автомобильных дорог Саратовской области. Саратов, 2000. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/bazarnokarabulak.php Сведения на сайте областной администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325233940/http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/bazarnokarabulak.php |date=2012-03-25 }} * [http://region.sgu.ru/oblast/index.htm О районе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812095833/http://region.sgu.ru/oblast/index.htm |date=2014-08-12 }} {{Пасарлă Карабулак районĕ}} {{Сарăту облаçĕ}} [[Категори:Пасарлă Карабулак районĕ| ]] 263rjk1f3dg3gpftvjpw2nqazavc68o 876474 876473 2026-08-14T16:50:36Z Max Tenche 25572 /* Наци йышӗ */ 876474 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Раççей}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = Пасарлӑ Карабулак районӗ |Тăван ячĕ = [[File:Церковь_в_с._Алексеевка.JPG|300px]] |Герб = Coat_of_Arms_of_Bazarny_Karabulak_rayon_(Saratov_oblast).png |Ялав = |Ялава ăнлантарни = |Герба ăнлантарни = Пасарлӑ Карабулак районӗн гербӗ |Патшалăх = {{RUS}} |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Гимн = |Статус = [[муниципаллӑ район]] |Кĕрет = [[Сарӑту облаҫӗ]] |Тытăмĕ = {{nobr|13 муниципаллӑ йӗркеленӳ}} |Тĕп хула = [[Пасарлӑ Карабулак]] [[хеп|хула евӗр посёлокӗ]] |Вăхăт = [[1928]], [[утӑ, 23]] |Пуçлăх = Кушнарев Андрей Сергеевич<ref name=puclox>[https://admbk.ru/administration/staff/ Глава Официальный сайт администрации Базарно-Карабулакского муниципального района | Глава Базарно-Карабулакского муниципального района]</ref> |Пуçлăх тĕсĕ = Муниципаллӑ район пуҫлӑхӗ |Пуçлăх2 = |Пуçлăх тĕсĕ2 = |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = [[вырӑс чӗлхи|вырӑс]] |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | тс }} |Çырав çулĕ = {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | г }} |Пурăнан халăх проценчĕ = {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | ч }} * 100 / {{ Пурăнан халăх | Саратовская область | ч }} round 2 ) }} |Пурăнан халăх вырăнĕ = |Йышлăх = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Татищевский район | ч }} / 2293.83 round 2 ) }} }} |Йышлăх вырăнĕ = |Наци йышĕ = [[вырӑссем]], [[чӑвашсем]], [[тутарсем]], [[мордвасем]] |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 2293,83<ref name="63_8006001">{{Cite web |url=https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |title=Саратовская область. Общая площадь земель муниципального образования |access-date=2019-11-28 |archive-date=2020-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803092744/https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |url-status=live }}</ref> |Лаптăк проценчĕ = |Лаптăк вырăнĕ = |Максималлă çӳллĕш = |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = |Карттă = Bazarno-Karabulaksky_locator_map.svg |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 500px |ВăхăтТăрăхĕ = [[Самар вӑхӑчӗ]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон кочĕ = |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 64, 164 |Сайт = https://admbk.ru/ |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} '''Пасарлӑ Карабулак районӗ''' ({{lang-ru|Базарно-Карабулакский район}}, {{lang-tt|Базарлы Караболак районы}})— [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Сарӑту облаҫӗн администрациллӗ-территориллӗ пайланӑвӗ|администрациллӗ-территориллӗ виҫи]] ([[Раҫҫейӗн субъекчӗсен районӗсем|район]]) тата [[муниципаллӑ йӗркеленӳ|муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] ([[Муниципаллӑ район (Раҫҫей)|муниципаллӑ район]]). [[Администраци центрӗ|Администраци тӗпӗ]] — [[Пасарлӑ Карабулак]] [[хула евӗр посёлок]]ӗ. == Географи == Район Атӑлӑн ҫурҫӗр пайӗнчи сылтӑм ҫыран енче, [[Атӑлҫи сӑртлӑхӗ]]нче вырнаҫнӑ. Татнӑ рельефпе нумай вӑрмансем пур. Район лаптӑкӗ — 2,3 пин км². Пӗтӗм усӑ курнин [[Автомагистраль|автоҫулӗсен]] вӑрӑмӑшӗ — 324,0 км. === Чикӗсем === {| class="wikitable" ! Ен ! Район е облаҫ |- |Ҫурҫӗр | [[Пенза облаҫӗ]]н [[Лопатино районӗ|Лопатино]] тата [[Ҫӑрттанлӑ районӗ]]сем |- |Ҫурҫӗр-Тухӑҫ | [[Балтай районӗ]] |- |Тухӑҫ | [[Вольск районӗ]] |- |Кӑнтӑр | [[Воскресенское районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Воскресенское районӗ]] |- |Кӑнтӑр-Анӑҫ | [[Ҫӗнӗ Бурас районӗ]] |} == Истори == Пасарлӑ Карабулак районӗн ҫӗрне ҫынсем 13 пин каялла пурӑнма килме пуҫланӑ, кун ҫинчен [[Ӗшнеуй]] сали патӗнчи тупнӑ [[хӗҫ]]семпе [[шӗвӗрӗш]]сем палӑртаҫҫӗ<ref name="ком">[https://1kommunist.ru/2020/07/19/bazarno-karabulakskij-rajon/ Базарно-Карабулакский район] ГАЗЕТА «КОММУНИСТ»</ref>. [[XVII ӗмӗр]]чченхи район ҫӗрӗнче йышлӑ мар [[ирҫесем]] тата [[тутарсем]] пурӑннӑ. Вырӑнти лӑсӑ вӑрмансенче ирҫесем [[сунар|сунарланӑ]], [[пулӑ тытни|пулӑ тытнӑ]] тата [[ҫӑлӑ]] [[пыл]]и татнӑ. Хирте тутарсем выльӑхсене кӗтнӗ тата юханшывсен хӗрринче пӗрремӗш пурӑнмалли вырӑнсем тунӑ<ref name="ком"/><ref name="дип">[https://dipkurier.narod.ru/dip69/mordva.htm ЭТНОСЫ] МОРДВА, ЧУВАШИ – ЛЮДИ НАШИ</ref>. [[XVII]]-[[XVIII ӗмӗр]]сенче района [[вырӑссем|вырӑс]] [[хресчен]]ӗсемпе пӗрле ҫар ҫыннисем пурӑнма килнӗ. [[Раҫҫей империйӗ|Раҫҫей патшалӑхӗн]] хӗсметӗнчи тутарсем, [[чӑвашсем]], ирҫесем пулнӑ. Вырӑнти вырӑс мар пурӑнакансем ятарлӑ [[ясак]] ятлӑ налук тӳленӗ. Нумай чӑваш тата тутар кил-йышӗсем вӑйпа христианлантаруран сыхланас тесе карабулак ҫӗрне пурӑнма килнӗ, мӗншӗн тесен кунта тӗн ирӗклӗхӗ пурнӑҫлама пулать пулнӑ<ref name="сад">[http://sadservie.ru/history/before18th/399 Сад Сервье] Саратовский край в XVII веке</ref>. Ҫав вӑхӑтра район ҫӗрӗнче тутар ([[Янкка]]), чӑваш ([[Ӗшнеуй]], [[Касанла]]), ирҫе ([[Сухой Карабулак (сала)|Сухой Карабулак]], [[Рязайкино]]) тата ку халӑхсемпе пурӑнакан хутӑшнӑ ([[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]], [[Шурту]] — чӑвашсемпе тутарсем) пурӑнан вырӑнӗсем никӗсленӗ. {{Тулли дата|1928|07|23}} [[Анатри Атӑл крайӗ]]н [[Мӑлккав округӗ]]нче Пасарлӑ Карабулак районӗ йӗркеленӗ. Унӑн йышне [[Сарӑту кӗпӗрни]]н [[Сарӑту уесӗ]]н ӗлӗкхи ''Пасарлӑ Карабулак вулӑсӗн'' ҫӗрӗ кӗртнӗ. [[1934]] ҫултан район [[Сарӑту крайӗ]]н пайӗ, [[1936]] ҫултан — [[Сарӑту облаҫӗ]]н пайӗ пулса тӑнӑ. [[1958]] ҫулта район йышне пӑрахӑҫланӑ [[Куриловка районӗ]]н пайӗ (район центрӗпе — [[Вязовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовкӑпа]]) кӗртнӗ<ref>{{cite web |url = http://wwhp.ru/sarat.htm |title = Саратовская область на сайте «Всемирный исторический проект» |archiveurl = https://web.archive.org/web/20101203192830/http://wwhp.ru/sarat.htm |archivedate = 2010-12-03 }}</ref>. == Халӑх йышӗ == {{ Население | Базарно-Карабулакский район | Столбцов=8 }} === Урбанизаци === Хулари ([[Пасарлӑ Карабулак]]ра тата [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободныйра]]) районӑн халӑх йышӗн {{ #expr: ( ( {{ Население | Базарный Карабулак | ч }} + {{ Население | Свободный (Саратовская область) | ч }} ) * 100 / {{ Население | Базарно-Карабулакский район | ч }} round 2 ) }}% пурӑнать. === Наци йышӗ === [[2010]] ҫулхи ҫырса тухупа: [[вырӑссем]] — 79,6%, [[тутарсем]] — 8,9%, [[чӑвашсем]] — 6,7%, [[мордвасем]], [[украинсем]] тата ыттисем<ref>{{cite web |url=https://srtv.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/ |title=Всероссийская перепись населения 2010::Саратовстат |accessdate=2013-07-13 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zkxwkUEt?url=https://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |archivedate=2011-06-27 |deadlink=yes }}</ref>. === Диаспорӑсем === Ку пурӑнан вырӑнсенчи халӑхсен диаспорисем пур: * [[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]] ялӗ — чӑвашсемпе тутарсем; * [[Ӗшнеуй]] сали — чӑвашсем; * [[Касанла]] сали — чӑвашсем; * [[Рязайкино]] сали — ирҫесем; * [[Сухой Карабулак (сала)|Сухой Карабулак]] сали — ирҫесем; * [[Шурту]] сали — чӑвашсемпе тутарсем; * [[Янкка]] сали — тутарсем. == Муниципаллӑ тытӑмӗ == Пасарлӑ Карапулак районӗнче 10 [[муниципаллă йĕркеленӳ]] йышне кӗрет, 2 [[хула тăрăхĕ]] тата 8 [[ял тăрăхĕ|ял тӑрӑхӗ]]<ref name="МО">{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006758 |title=Закон Саратовской области от 29 декабря 2004 года № 111-ЗСО «О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154021/https://docs.cntd.ru/document/933006758 |deadlink=no }}</ref>. Хула тӑрӑхӗсем: * Пасарлӑ Карапулак [[хула тăрăхĕ|муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Пасарлӑ Карапулак]] [[хула евĕр паçулкă|ӗҫ посёлокӗ]] * Свободный [[хула тăрăхĕ|муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Свободный]] [[хула евĕр паçулкă|ӗҫ посёлокӗ]] Ял тăрăхĕсем: * [[Алексеевка ял тăрăхĕ|Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Алексеевка (Сарăту облаçĕ|Алексеевка]] ялӗ * [[Ĕшнеуй ял тăрăхĕ|Ӗшнеуй муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Ĕшнеуй]] ялӗ * [[Кивӗ Жуковка ял тăрăхĕ|Кивӗ Жуковка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Кивӗ Жуковка]] ялӗ * [[Кивӗ Пурасы ял тăрăхĕ|Кивӗ Пурасы муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Кивӗ Пурасы]] ялӗ * [[Липовка ял тăрăхĕ|Липовка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Липовка]] ялӗ * [[Максимовка ял тăрăхĕ|Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Максимовка]] ялӗ * [[Пысӑк Чечуйка ял тăрăхĕ|Пысӑк Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Пысӑк Чечуйка]] ялӗ * [[Яковлевка ял тăрăхĕ|Яковлевка муниципаллӑ йӗркеленӳ]] - [[Яковлевка]] ялӗ == Пурăнан вырăнсем == Районта 47 [[пурăнан вырăн]] пур, 45 [[ял]] тата 2 [[хула]] ([[хула евĕр паçулкă|ӗҫ посёлокӗ]]) == Вуламалли == * Атлас автомобильных дорог Саратовской области. Саратов, 2000. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/bazarnokarabulak.php Сведения на сайте областной администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325233940/http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/bazarnokarabulak.php |date=2012-03-25 }} * [http://region.sgu.ru/oblast/index.htm О районе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812095833/http://region.sgu.ru/oblast/index.htm |date=2014-08-12 }} {{Пасарлă Карабулак районĕ}} {{Сарăту облаçĕ}} [[Категори:Пасарлă Карабулак районĕ| ]] 8uzqwnuc2libh05qjm6k6gpwtxe25g9 876476 876474 2026-08-14T17:46:37Z Max Tenche 25572 /* Муниципаллӑ тытӑмӗ */ йӑнӑшсем 876476 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Раççей}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = Пасарлӑ Карабулак районӗ |Тăван ячĕ = [[File:Церковь_в_с._Алексеевка.JPG|300px]] |Герб = Coat_of_Arms_of_Bazarny_Karabulak_rayon_(Saratov_oblast).png |Ялав = |Ялава ăнлантарни = |Герба ăнлантарни = Пасарлӑ Карабулак районӗн гербӗ |Патшалăх = {{RUS}} |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Гимн = |Статус = [[муниципаллӑ район]] |Кĕрет = [[Сарӑту облаҫӗ]] |Тытăмĕ = {{nobr|13 муниципаллӑ йӗркеленӳ}} |Тĕп хула = [[Пасарлӑ Карабулак]] [[хеп|хула евӗр посёлокӗ]] |Вăхăт = [[1928]], [[утӑ, 23]] |Пуçлăх = Кушнарев Андрей Сергеевич<ref name=puclox>[https://admbk.ru/administration/staff/ Глава Официальный сайт администрации Базарно-Карабулакского муниципального района | Глава Базарно-Карабулакского муниципального района]</ref> |Пуçлăх тĕсĕ = Муниципаллӑ район пуҫлӑхӗ |Пуçлăх2 = |Пуçлăх тĕсĕ2 = |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = [[вырӑс чӗлхи|вырӑс]] |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | тс }} |Çырав çулĕ = {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | г }} |Пурăнан халăх проценчĕ = {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | ч }} * 100 / {{ Пурăнан халăх | Саратовская область | ч }} round 2 ) }} |Пурăнан халăх вырăнĕ = |Йышлăх = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Татищевский район | ч }} / 2293.83 round 2 ) }} }} |Йышлăх вырăнĕ = |Наци йышĕ = [[вырӑссем]], [[чӑвашсем]], [[тутарсем]], [[мордвасем]] |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 2293,83<ref name="63_8006001">{{Cite web |url=https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |title=Саратовская область. Общая площадь земель муниципального образования |access-date=2019-11-28 |archive-date=2020-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803092744/https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |url-status=live }}</ref> |Лаптăк проценчĕ = |Лаптăк вырăнĕ = |Максималлă çӳллĕш = |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = |Карттă = Bazarno-Karabulaksky_locator_map.svg |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 500px |ВăхăтТăрăхĕ = [[Самар вӑхӑчӗ]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон кочĕ = |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 64, 164 |Сайт = https://admbk.ru/ |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} '''Пасарлӑ Карабулак районӗ''' ({{lang-ru|Базарно-Карабулакский район}}, {{lang-tt|Базарлы Караболак районы}})— [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Сарӑту облаҫӗн администрациллӗ-территориллӗ пайланӑвӗ|администрациллӗ-территориллӗ виҫи]] ([[Раҫҫейӗн субъекчӗсен районӗсем|район]]) тата [[муниципаллӑ йӗркеленӳ|муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] ([[Муниципаллӑ район (Раҫҫей)|муниципаллӑ район]]). [[Администраци центрӗ|Администраци тӗпӗ]] — [[Пасарлӑ Карабулак]] [[хула евӗр посёлок]]ӗ. == Географи == Район Атӑлӑн ҫурҫӗр пайӗнчи сылтӑм ҫыран енче, [[Атӑлҫи сӑртлӑхӗ]]нче вырнаҫнӑ. Татнӑ рельефпе нумай вӑрмансем пур. Район лаптӑкӗ — 2,3 пин км². Пӗтӗм усӑ курнин [[Автомагистраль|автоҫулӗсен]] вӑрӑмӑшӗ — 324,0 км. === Чикӗсем === {| class="wikitable" ! Ен ! Район е облаҫ |- |Ҫурҫӗр | [[Пенза облаҫӗ]]н [[Лопатино районӗ|Лопатино]] тата [[Ҫӑрттанлӑ районӗ]]сем |- |Ҫурҫӗр-Тухӑҫ | [[Балтай районӗ]] |- |Тухӑҫ | [[Вольск районӗ]] |- |Кӑнтӑр | [[Воскресенское районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Воскресенское районӗ]] |- |Кӑнтӑр-Анӑҫ | [[Ҫӗнӗ Бурас районӗ]] |} == Истори == Пасарлӑ Карабулак районӗн ҫӗрне ҫынсем 13 пин каялла пурӑнма килме пуҫланӑ, кун ҫинчен [[Ӗшнеуй]] сали патӗнчи тупнӑ [[хӗҫ]]семпе [[шӗвӗрӗш]]сем палӑртаҫҫӗ<ref name="ком">[https://1kommunist.ru/2020/07/19/bazarno-karabulakskij-rajon/ Базарно-Карабулакский район] ГАЗЕТА «КОММУНИСТ»</ref>. [[XVII ӗмӗр]]чченхи район ҫӗрӗнче йышлӑ мар [[ирҫесем]] тата [[тутарсем]] пурӑннӑ. Вырӑнти лӑсӑ вӑрмансенче ирҫесем [[сунар|сунарланӑ]], [[пулӑ тытни|пулӑ тытнӑ]] тата [[ҫӑлӑ]] [[пыл]]и татнӑ. Хирте тутарсем выльӑхсене кӗтнӗ тата юханшывсен хӗрринче пӗрремӗш пурӑнмалли вырӑнсем тунӑ<ref name="ком"/><ref name="дип">[https://dipkurier.narod.ru/dip69/mordva.htm ЭТНОСЫ] МОРДВА, ЧУВАШИ – ЛЮДИ НАШИ</ref>. [[XVII]]-[[XVIII ӗмӗр]]сенче района [[вырӑссем|вырӑс]] [[хресчен]]ӗсемпе пӗрле ҫар ҫыннисем пурӑнма килнӗ. [[Раҫҫей империйӗ|Раҫҫей патшалӑхӗн]] хӗсметӗнчи тутарсем, [[чӑвашсем]], ирҫесем пулнӑ. Вырӑнти вырӑс мар пурӑнакансем ятарлӑ [[ясак]] ятлӑ налук тӳленӗ. Нумай чӑваш тата тутар кил-йышӗсем вӑйпа христианлантаруран сыхланас тесе карабулак ҫӗрне пурӑнма килнӗ, мӗншӗн тесен кунта тӗн ирӗклӗхӗ пурнӑҫлама пулать пулнӑ<ref name="сад">[http://sadservie.ru/history/before18th/399 Сад Сервье] Саратовский край в XVII веке</ref>. Ҫав вӑхӑтра район ҫӗрӗнче тутар ([[Янкка]]), чӑваш ([[Ӗшнеуй]], [[Касанла]]), ирҫе ([[Сухой Карабулак (сала)|Сухой Карабулак]], [[Рязайкино]]) тата ку халӑхсемпе пурӑнакан хутӑшнӑ ([[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]], [[Шурту]] — чӑвашсемпе тутарсем) пурӑнан вырӑнӗсем никӗсленӗ. {{Тулли дата|1928|07|23}} [[Анатри Атӑл крайӗ]]н [[Мӑлккав округӗ]]нче Пасарлӑ Карабулак районӗ йӗркеленӗ. Унӑн йышне [[Сарӑту кӗпӗрни]]н [[Сарӑту уесӗ]]н ӗлӗкхи ''Пасарлӑ Карабулак вулӑсӗн'' ҫӗрӗ кӗртнӗ. [[1934]] ҫултан район [[Сарӑту крайӗ]]н пайӗ, [[1936]] ҫултан — [[Сарӑту облаҫӗ]]н пайӗ пулса тӑнӑ. [[1958]] ҫулта район йышне пӑрахӑҫланӑ [[Куриловка районӗ]]н пайӗ (район центрӗпе — [[Вязовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовкӑпа]]) кӗртнӗ<ref>{{cite web |url = http://wwhp.ru/sarat.htm |title = Саратовская область на сайте «Всемирный исторический проект» |archiveurl = https://web.archive.org/web/20101203192830/http://wwhp.ru/sarat.htm |archivedate = 2010-12-03 }}</ref>. == Халӑх йышӗ == {{ Население | Базарно-Карабулакский район | Столбцов=8 }} === Урбанизаци === Хулари ([[Пасарлӑ Карабулак]]ра тата [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободныйра]]) районӑн халӑх йышӗн {{ #expr: ( ( {{ Население | Базарный Карабулак | ч }} + {{ Население | Свободный (Саратовская область) | ч }} ) * 100 / {{ Население | Базарно-Карабулакский район | ч }} round 2 ) }}% пурӑнать. === Наци йышӗ === [[2010]] ҫулхи ҫырса тухупа: [[вырӑссем]] — 79,6%, [[тутарсем]] — 8,9%, [[чӑвашсем]] — 6,7%, [[мордвасем]], [[украинсем]] тата ыттисем<ref>{{cite web |url=https://srtv.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/ |title=Всероссийская перепись населения 2010::Саратовстат |accessdate=2013-07-13 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zkxwkUEt?url=https://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |archivedate=2011-06-27 |deadlink=yes }}</ref>. === Диаспорӑсем === Ку пурӑнан вырӑнсенчи халӑхсен диаспорисем пур: * [[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]] ялӗ — чӑвашсемпе тутарсем; * [[Ӗшнеуй]] сали — чӑвашсем; * [[Касанла]] сали — чӑвашсем; * [[Рязайкино]] сали — ирҫесем; * [[Сухой Карабулак (сала)|Сухой Карабулак]] сали — ирҫесем; * [[Шурту]] сали — чӑвашсемпе тутарсем; * [[Янкка]] сали — тутарсем. == Муниципаллӑ-территориллӗ тытӑмлӑх == Пасарлӑ Карабулак [[Муниципаллӑ район (Раҫҫей)|муниципаллӑ районне]] 10 [[муниципаллӑ йӗркеленӳ]] кӗрет, вӗсенчен 2 [[хула тӑрӑхӗ]] тата 8 [[ял тӑрӑхӗ]]:<ref name="МО">{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006758 |title=Закон Саратовской области от 29 декабря 2004 года № 111-ЗСО «О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154021/https://docs.cntd.ru/document/933006758 |url-status=live }}</ref> {{Автонумераци | Оформление = standard sortable | Столбцов = 6 | Заголовок2 = Муниципаллӑ йӗркеленӳ | Заголовок3 = Администраци центрӗ | Заголовок4 = Пурӑнан<br>вырӑнсен<br>йышӗ | Заголовок5 = Халӑх йышӗ | Заголовок6 = Лаптӑк,<br>км² | Выравнивание4 = right | Выравнивание5 = right | Выравнивание6 = right | Сортировка4 = число | Сортировка5 = число | Сортировка6 = число |A-%| '''Хула тӑрӑхӗсем:''' | | | | |А|[[Пасарлӑ Карабулак|Пасарлӑ Карабулак муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Пасарлӑ Карабулак]] хеп | 1 | {{ Население | Базарно-Карабулакское муниципальное образование | тс }} | 9,98<ref name="63_8006001"/> |А|[[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободный]] хеп | 12 | {{ Население | Свободинское муниципальное образование | тс }} | 399,24<ref name="63_8006001"/> |Б-%| '''Ял тӑрӑхӗсем:''' | | | | |Б|[[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Алексеевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка]] сали | 5 | {{ Население | Алексеевское муниципальное образование (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | 312,67<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Ӗшнеуй муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Ӗшнеуй]] сали | 2 | {{ Население | Шняевское муниципальное образование | тс }} | 73,07<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Кивӗ Бурас муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Кивӗ Бурас]] сали | 3 | {{ Население | Старобурасское муниципальное образование | тс }} | 130,21<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Кивӗ Жуковка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Кивӗ Жуковка]] сали | 3 | {{ Население | Старожуковское муниципальное образование | тс }} | 384,45<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Липовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка]] сали | 9 | {{ Население | Липовское муниципальное образование (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | 422,07<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Максимовка (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка]] сали | 5 | {{ Население | Максимовское муниципальное образование (Саратовская область) | тс }} | 314,11<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Мӑн Чечуйка]] сали | 3 | {{ Население | Большечечуйское муниципальное образование | тс }} | 117,20<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Янкка]] сали | 4 | {{ Население | Яковлевское муниципальное образование (Саратовская область) | тс }} | 130,83<ref name="63_8006001"/> }} === Муниципаллӑ пайланӑвӑн историйӗ === [[2005|2005 ҫулта]] [[вырӑнти хӑйтытӑмлӑх]] тӑвас тесе ҫӗнетсе туса хунӑ [[муниципаллӑ район]]та 2 [[хула тӑрӑхӗ|хула]] тата 11 [[ял тӑрӑхӗ]]сем йӗркеленӗ<ref name="МО"/><ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006678 |title=Закон Саратовской области от 23 декабря 2004 года № 78-ЗСО «О муниципальных районах» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103083156/https://docs.cntd.ru/document/933006678 |url-status=live }}</ref>. [[2018|2018 ҫулта]] малалла муниципаллӑ йӗркеленӳсем (МЙ) пӑрахӑҫланӑ: [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовка МЙ]] ([[Кивӗ Жуковка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка МЙ-н]] йышне кӗртнӗ)<ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/467717619 |title=Закон Саратовской области от 20 апреля 2018 г. N 36-ЗСО «О преобразовании Вязовского и Старожуковского муниципальных образований Базарно-Карабулакского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области "О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района"» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154028/https://docs.cntd.ru/document/467717619 |url-status=live }}</ref>, [[Тепляковка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Тепляковка МЙ]] ([[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ-н]] йышне кӗртнӗ)<ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/467717626 |title=Закон Саратовской области от 20 апреля 2018 г. N 43-ЗСО «О преобразовании Липовского и Тепляковского муниципальных образований Базарно-Карабулакского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области "О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района"» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154023/https://docs.cntd.ru/document/467717626 |url-status=live }}</ref>, [[Хватовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Хватовка МЙ]] ([[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободка МЙ-н]] йышне кӗртнӗ)<ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/467717630 |title=Закон Саратовской области от 20 апреля 2018 г. N 47-ЗСО «О преобразовании Свободинского и Хватовского муниципальных образований Базарно-Карабулакского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области "О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района"» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154019/https://docs.cntd.ru/document/467717630 |url-status=live }}</ref>. == Пурăнан вырăнсем == Районта 47 [[пурăнан вырăн]] пур, 45 [[ял]] тата 2 [[хула]] ([[хула евĕр паçулкă|ӗҫ посёлокӗ]]) == Вуламалли == * Атлас автомобильных дорог Саратовской области. Саратов, 2000. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/bazarnokarabulak.php Сведения на сайте областной администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325233940/http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/bazarnokarabulak.php |date=2012-03-25 }} * [http://region.sgu.ru/oblast/index.htm О районе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812095833/http://region.sgu.ru/oblast/index.htm |date=2014-08-12 }} {{Пасарлă Карабулак районĕ}} {{Сарăту облаçĕ}} [[Категори:Пасарлă Карабулак районĕ| ]] l939fc3gtys5cgffdzyuqzrw74dzc8n 876492 876476 2026-08-14T18:41:13Z Max Tenche 25572 /* Пурăнан вырăнсем */ 876492 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Раççей}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = Пасарлӑ Карабулак районӗ |Тăван ячĕ = [[File:Церковь_в_с._Алексеевка.JPG|300px]] |Герб = Coat_of_Arms_of_Bazarny_Karabulak_rayon_(Saratov_oblast).png |Ялав = |Ялава ăнлантарни = |Герба ăнлантарни = Пасарлӑ Карабулак районӗн гербӗ |Патшалăх = {{RUS}} |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Гимн = |Статус = [[муниципаллӑ район]] |Кĕрет = [[Сарӑту облаҫӗ]] |Тытăмĕ = {{nobr|13 муниципаллӑ йӗркеленӳ}} |Тĕп хула = [[Пасарлӑ Карабулак]] [[хеп|хула евӗр посёлокӗ]] |Вăхăт = [[1928]], [[утӑ, 23]] |Пуçлăх = Кушнарев Андрей Сергеевич<ref name=puclox>[https://admbk.ru/administration/staff/ Глава Официальный сайт администрации Базарно-Карабулакского муниципального района | Глава Базарно-Карабулакского муниципального района]</ref> |Пуçлăх тĕсĕ = Муниципаллӑ район пуҫлӑхӗ |Пуçлăх2 = |Пуçлăх тĕсĕ2 = |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = [[вырӑс чӗлхи|вырӑс]] |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | тс }} |Çырав çулĕ = {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | г }} |Пурăнан халăх проценчĕ = {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | ч }} * 100 / {{ Пурăнан халăх | Саратовская область | ч }} round 2 ) }} |Пурăнан халăх вырăнĕ = |Йышлăх = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Татищевский район | ч }} / 2293.83 round 2 ) }} }} |Йышлăх вырăнĕ = |Наци йышĕ = [[вырӑссем]], [[чӑвашсем]], [[тутарсем]], [[мордвасем]] |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 2293,83<ref name="63_8006001">{{Cite web |url=https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |title=Саратовская область. Общая площадь земель муниципального образования |access-date=2019-11-28 |archive-date=2020-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803092744/https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |url-status=live }}</ref> |Лаптăк проценчĕ = |Лаптăк вырăнĕ = |Максималлă çӳллĕш = |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = |Карттă = Bazarno-Karabulaksky_locator_map.svg |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 500px |ВăхăтТăрăхĕ = [[Самар вӑхӑчӗ]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон кочĕ = |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 64, 164 |Сайт = https://admbk.ru/ |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} '''Пасарлӑ Карабулак районӗ''' ({{lang-ru|Базарно-Карабулакский район}}, {{lang-tt|Базарлы Караболак районы}})— [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Сарӑту облаҫӗн администрациллӗ-территориллӗ пайланӑвӗ|администрациллӗ-территориллӗ виҫи]] ([[Раҫҫейӗн субъекчӗсен районӗсем|район]]) тата [[муниципаллӑ йӗркеленӳ|муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] ([[Муниципаллӑ район (Раҫҫей)|муниципаллӑ район]]). [[Администраци центрӗ|Администраци тӗпӗ]] — [[Пасарлӑ Карабулак]] [[хула евӗр посёлок]]ӗ. == Географи == Район Атӑлӑн ҫурҫӗр пайӗнчи сылтӑм ҫыран енче, [[Атӑлҫи сӑртлӑхӗ]]нче вырнаҫнӑ. Татнӑ рельефпе нумай вӑрмансем пур. Район лаптӑкӗ — 2,3 пин км². Пӗтӗм усӑ курнин [[Автомагистраль|автоҫулӗсен]] вӑрӑмӑшӗ — 324,0 км. === Чикӗсем === {| class="wikitable" ! Ен ! Район е облаҫ |- |Ҫурҫӗр | [[Пенза облаҫӗ]]н [[Лопатино районӗ|Лопатино]] тата [[Ҫӑрттанлӑ районӗ]]сем |- |Ҫурҫӗр-Тухӑҫ | [[Балтай районӗ]] |- |Тухӑҫ | [[Вольск районӗ]] |- |Кӑнтӑр | [[Воскресенское районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Воскресенское районӗ]] |- |Кӑнтӑр-Анӑҫ | [[Ҫӗнӗ Бурас районӗ]] |} == Истори == Пасарлӑ Карабулак районӗн ҫӗрне ҫынсем 13 пин каялла пурӑнма килме пуҫланӑ, кун ҫинчен [[Ӗшнеуй]] сали патӗнчи тупнӑ [[хӗҫ]]семпе [[шӗвӗрӗш]]сем палӑртаҫҫӗ<ref name="ком">[https://1kommunist.ru/2020/07/19/bazarno-karabulakskij-rajon/ Базарно-Карабулакский район] ГАЗЕТА «КОММУНИСТ»</ref>. [[XVII ӗмӗр]]чченхи район ҫӗрӗнче йышлӑ мар [[ирҫесем]] тата [[тутарсем]] пурӑннӑ. Вырӑнти лӑсӑ вӑрмансенче ирҫесем [[сунар|сунарланӑ]], [[пулӑ тытни|пулӑ тытнӑ]] тата [[ҫӑлӑ]] [[пыл]]и татнӑ. Хирте тутарсем выльӑхсене кӗтнӗ тата юханшывсен хӗрринче пӗрремӗш пурӑнмалли вырӑнсем тунӑ<ref name="ком"/><ref name="дип">[https://dipkurier.narod.ru/dip69/mordva.htm ЭТНОСЫ] МОРДВА, ЧУВАШИ – ЛЮДИ НАШИ</ref>. [[XVII]]-[[XVIII ӗмӗр]]сенче района [[вырӑссем|вырӑс]] [[хресчен]]ӗсемпе пӗрле ҫар ҫыннисем пурӑнма килнӗ. [[Раҫҫей империйӗ|Раҫҫей патшалӑхӗн]] хӗсметӗнчи тутарсем, [[чӑвашсем]], ирҫесем пулнӑ. Вырӑнти вырӑс мар пурӑнакансем ятарлӑ [[ясак]] ятлӑ налук тӳленӗ. Нумай чӑваш тата тутар кил-йышӗсем вӑйпа христианлантаруран сыхланас тесе карабулак ҫӗрне пурӑнма килнӗ, мӗншӗн тесен кунта тӗн ирӗклӗхӗ пурнӑҫлама пулать пулнӑ<ref name="сад">[http://sadservie.ru/history/before18th/399 Сад Сервье] Саратовский край в XVII веке</ref>. Ҫав вӑхӑтра район ҫӗрӗнче тутар ([[Янкка]]), чӑваш ([[Ӗшнеуй]], [[Касанла]]), ирҫе ([[Сухой Карабулак (сала)|Сухой Карабулак]], [[Рязайкино]]) тата ку халӑхсемпе пурӑнакан хутӑшнӑ ([[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]], [[Шурту]] — чӑвашсемпе тутарсем) пурӑнан вырӑнӗсем никӗсленӗ. {{Тулли дата|1928|07|23}} [[Анатри Атӑл крайӗ]]н [[Мӑлккав округӗ]]нче Пасарлӑ Карабулак районӗ йӗркеленӗ. Унӑн йышне [[Сарӑту кӗпӗрни]]н [[Сарӑту уесӗ]]н ӗлӗкхи ''Пасарлӑ Карабулак вулӑсӗн'' ҫӗрӗ кӗртнӗ. [[1934]] ҫултан район [[Сарӑту крайӗ]]н пайӗ, [[1936]] ҫултан — [[Сарӑту облаҫӗ]]н пайӗ пулса тӑнӑ. [[1958]] ҫулта район йышне пӑрахӑҫланӑ [[Куриловка районӗ]]н пайӗ (район центрӗпе — [[Вязовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовкӑпа]]) кӗртнӗ<ref>{{cite web |url = http://wwhp.ru/sarat.htm |title = Саратовская область на сайте «Всемирный исторический проект» |archiveurl = https://web.archive.org/web/20101203192830/http://wwhp.ru/sarat.htm |archivedate = 2010-12-03 }}</ref>. == Халӑх йышӗ == {{ Население | Базарно-Карабулакский район | Столбцов=8 }} === Урбанизаци === Хулари ([[Пасарлӑ Карабулак]]ра тата [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободныйра]]) районӑн халӑх йышӗн {{ #expr: ( ( {{ Население | Базарный Карабулак | ч }} + {{ Население | Свободный (Саратовская область) | ч }} ) * 100 / {{ Население | Базарно-Карабулакский район | ч }} round 2 ) }}% пурӑнать. === Наци йышӗ === [[2010]] ҫулхи ҫырса тухупа: [[вырӑссем]] — 79,6%, [[тутарсем]] — 8,9%, [[чӑвашсем]] — 6,7%, [[мордвасем]], [[украинсем]] тата ыттисем<ref>{{cite web |url=https://srtv.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/ |title=Всероссийская перепись населения 2010::Саратовстат |accessdate=2013-07-13 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zkxwkUEt?url=https://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |archivedate=2011-06-27 |deadlink=yes }}</ref>. === Диаспорӑсем === Ку пурӑнан вырӑнсенчи халӑхсен диаспорисем пур: * [[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]] ялӗ — чӑвашсемпе тутарсем; * [[Ӗшнеуй]] сали — чӑвашсем; * [[Касанла]] сали — чӑвашсем; * [[Рязайкино]] сали — ирҫесем; * [[Сухой Карабулак (сала)|Сухой Карабулак]] сали — ирҫесем; * [[Шурту]] сали — чӑвашсемпе тутарсем; * [[Янкка]] сали — тутарсем. == Муниципаллӑ-территориллӗ тытӑмлӑх == Пасарлӑ Карабулак [[Муниципаллӑ район (Раҫҫей)|муниципаллӑ районне]] 10 [[муниципаллӑ йӗркеленӳ]] кӗрет, вӗсенчен 2 [[хула тӑрӑхӗ]] тата 8 [[ял тӑрӑхӗ]]:<ref name="МО">{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006758 |title=Закон Саратовской области от 29 декабря 2004 года № 111-ЗСО «О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154021/https://docs.cntd.ru/document/933006758 |url-status=live }}</ref> {{Автонумераци | Оформление = standard sortable | Столбцов = 6 | Заголовок2 = Муниципаллӑ йӗркеленӳ | Заголовок3 = Администраци центрӗ | Заголовок4 = Пурӑнан<br>вырӑнсен<br>йышӗ | Заголовок5 = Халӑх йышӗ | Заголовок6 = Лаптӑк,<br>км² | Выравнивание4 = right | Выравнивание5 = right | Выравнивание6 = right | Сортировка4 = число | Сортировка5 = число | Сортировка6 = число |A-%| '''Хула тӑрӑхӗсем:''' | | | | |А|[[Пасарлӑ Карабулак|Пасарлӑ Карабулак муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Пасарлӑ Карабулак]] хеп | 1 | {{ Население | Базарно-Карабулакское муниципальное образование | тс }} | 9,98<ref name="63_8006001"/> |А|[[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободный]] хеп | 12 | {{ Население | Свободинское муниципальное образование | тс }} | 399,24<ref name="63_8006001"/> |Б-%| '''Ял тӑрӑхӗсем:''' | | | | |Б|[[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Алексеевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка]] сали | 5 | {{ Население | Алексеевское муниципальное образование (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | 312,67<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Ӗшнеуй муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Ӗшнеуй]] сали | 2 | {{ Население | Шняевское муниципальное образование | тс }} | 73,07<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Кивӗ Бурас муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Кивӗ Бурас]] сали | 3 | {{ Население | Старобурасское муниципальное образование | тс }} | 130,21<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Кивӗ Жуковка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Кивӗ Жуковка]] сали | 3 | {{ Население | Старожуковское муниципальное образование | тс }} | 384,45<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Липовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка]] сали | 9 | {{ Население | Липовское муниципальное образование (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | 422,07<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Максимовка (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка]] сали | 5 | {{ Население | Максимовское муниципальное образование (Саратовская область) | тс }} | 314,11<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Мӑн Чечуйка]] сали | 3 | {{ Население | Большечечуйское муниципальное образование | тс }} | 117,20<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Янкка]] сали | 4 | {{ Население | Яковлевское муниципальное образование (Саратовская область) | тс }} | 130,83<ref name="63_8006001"/> }} === Муниципаллӑ пайланӑвӑн историйӗ === [[2005|2005 ҫулта]] [[вырӑнти хӑйтытӑмлӑх]] тӑвас тесе ҫӗнетсе туса хунӑ [[муниципаллӑ район]]та 2 [[хула тӑрӑхӗ|хула]] тата 11 [[ял тӑрӑхӗ]]сем йӗркеленӗ<ref name="МО"/><ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006678 |title=Закон Саратовской области от 23 декабря 2004 года № 78-ЗСО «О муниципальных районах» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103083156/https://docs.cntd.ru/document/933006678 |url-status=live }}</ref>. [[2018|2018 ҫулта]] малалла муниципаллӑ йӗркеленӳсем (МЙ) пӑрахӑҫланӑ: [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовка МЙ]] ([[Кивӗ Жуковка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка МЙ-н]] йышне кӗртнӗ)<ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/467717619 |title=Закон Саратовской области от 20 апреля 2018 г. N 36-ЗСО «О преобразовании Вязовского и Старожуковского муниципальных образований Базарно-Карабулакского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области "О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района"» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154028/https://docs.cntd.ru/document/467717619 |url-status=live }}</ref>, [[Тепляковка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Тепляковка МЙ]] ([[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ-н]] йышне кӗртнӗ)<ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/467717626 |title=Закон Саратовской области от 20 апреля 2018 г. N 43-ЗСО «О преобразовании Липовского и Тепляковского муниципальных образований Базарно-Карабулакского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области "О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района"» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154023/https://docs.cntd.ru/document/467717626 |url-status=live }}</ref>, [[Хватовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Хватовка МЙ]] ([[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободка МЙ-н]] йышне кӗртнӗ)<ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/467717630 |title=Закон Саратовской области от 20 апреля 2018 г. N 47-ЗСО «О преобразовании Свободинского и Хватовского муниципальных образований Базарно-Карабулакского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области "О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района"» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154019/https://docs.cntd.ru/document/467717630 |url-status=live }}</ref>. == Пурӑнан вырӑнсем == Пасарлӑ Карабулак районӗнче 47 пурӑнан вырӑн пур: 45 [[ял]] (ял пурӑнан вырӑнӗ) тата 2 икӗ [[хула]] ([[хеп]]). {{Автонумераци | Оформление = standard sortable collapsible collapsed | Название = Районти пурӑнан вырӑнсен йышӗ | Столбцов = 5 | Заголовок2 = Пурӑнан вырӑн | Заголовок3 = Тӗс | Заголовок4 = Халӑх йышӗ | Заголовок5 = Муниципаллӑ<br> йӗркеленӳ | Выравнивание4 = right | Сортировка4 = число | | [[1-мӗш Ханенёвка]] | сала | {{ Население | Ханеневка 1-я | тс }} | [[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Мӑн Чечуйка МЙ]] | | [[2-мӗш Ханеневка]] | сала | {{ Население | Ханеневка 2-я | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Адоевщина (Сарӑту облаҫӗ)|Адоевщина]] | сала | {{ Население | Адоевщина (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Алексеевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка]] | сала | {{ Население | Алексеевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] | | [[Анютино (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Анютино]] | сала | {{ Население | Анютино (Саратовская область) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Арбузовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Арбузовка]] | сала | {{ Население | Арбузовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]] | ял | {{ Население | Абдуловка | тс }} | [[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Янкка МЙ]] | | [[Берёзовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Березовка]] | сала | {{ Население | Березовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Борисовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Борисовка]] | сала | {{ Население | Борисовка (Саратовская область) | тс }} | [[Кивӗ Бурасы муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Бурасы МЙ]] | | [[Вязовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовка]] | сала | {{ Население | Вязовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Кивӗ Жуковка муниципалӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка]] | | [[Ӗшнеуй]] | сала | {{ Население | Шняево | тс }} | [[Ӗшнеуй муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Ӗшнеуй МЙ]] | | [[Землянки (Сарӑту облаҫӗ)|Землянки]] | сала | {{ Население | Землянки (Саратовская область) | тс }} | [[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Янкка МЙ]] | | [[Ивановка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Ивановка]] | сала | {{ Население | Ивановка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] | | [[Касанла]] | сала | {{ Население | Казанла (село) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Кӗҫӗн Гусиха (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Кӗҫӗн Гусиха]] | сала | {{ Население | Малая Гусиха| тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Кӗҫӗн Озёрки (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Кӗҫӗн Озерки]] | сала | {{ Население | Малые Озерки (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Кивӗ Жуковка]] | сала | {{ Население | Старая Жуковка | тс }} | [[Кивӗ Жуковка муниципалӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка]] | | [[Кивӗ Бурасы]] | сала | {{ Население | Старые Бурасы | тс }} | [[Кивӗ Бурасы муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Бурасы МЙ]] | | [[Ключи (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Ключи]] | сала | {{ Население | Ключи (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Комсомольский (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Комсомольский]] | посёлок | {{ Население | Комсомольский (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Лесная Неёловка]] | сала | {{ Население | Лесная Нееловка | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Липовка (Сарӑту облаҫӗ)|Липовка]] | сала | {{ Население | Липовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Максимовка (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка]] | сала | {{ Население | Максимовка (Саратовская область) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Марьино (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Марьино]] | сала | {{ Население | Марьино (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Мӑн Чечуйка МЙ]] | | [[Мӑн Гусиха]] | сала | {{ Население | Большая Гусиха | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Мӑн Чечуйка]] | сала | {{ Население | Большая Чечуйка | тс }} | [[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Мӑн Чечуйка МЙ]] | | [[Нечаевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Нечаевка]] | ял | {{ Население | Нечаевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] | | [[Никольское (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Никольское]] | сала | {{ Население | Никольское (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Кивӗ Бурасы муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Бурасы МЙ]] | | [[Новиковка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Новиковка]] | ял | {{ Население | Новиковка (Саратовская область) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] | | [[Ольгино (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Ольгино]] | сала | {{ Население | Ольгино (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] |%| [[Пасарлӑ Карабулак]] | хеп | {{ Население | Базарный Карабулак | тс }} | [[Пасарлӑ Карабулак|Пасарлӑ Карабулак МЙ]] | | [[Равнинный (Сарӑту облаҫӗ)|Равнинный]] | посёлок | {{ Население | Равнинный (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Репьёвка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Репьёвка]] | сала | {{ Население | Репьевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Янкка МЙ]] | | [[Рязайкино]] | сала | {{ Население | Рязайкино | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] |%| [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободный]] | хеп | {{ Население | Свободный (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Содом (Сарӑту облаҫӗ)|Содом]] | сала | {{ Население | Содом (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Степная Неёловка]] | сала | {{ Население | Степная Нееловка | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Стригай]] | сала | {{ Население | Стригай | тс }} | [[Кивӗ Жуковка муниципалӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка]] | | [[Сухой Карабулак (село)|Сухой Карабулак]] | сала | {{ Население | Сухой Карабулак (село) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Ҫӗнӗ Жуковка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Ҫӗнӗ Жуковка]] | сала | {{ Население | Новая Жуковка | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Тепляковка]] | сала | {{ Население | Тепляковка | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Толстовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Толстовка]] | сала | {{ Население | Толстовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Хватовка (Сарӑту облаҫӗ)|Хватовка]] | сала | {{ Население | Хватовка (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Хмелевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Хмелевка]] | ял | {{ Население | Хмелевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Шурӑ Ключ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Шурӑ Ключ]] | сала | {{ Население | Белый Ключ (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Шурту]] | сала | {{ Население | Белая Гора (Саратовская область) | тс }} | [[Ӗшнеуй муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Ӗшнеуй МЙ]] | | [[Янкка]] | сала | {{ Население | Яковлевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Янкка МЙ]] }} === Пӑрахӑҫланӑ пурӑнан вырӑнсем === * 2001 ҫул — Мӑн Гусиха округӗн [[Биклей]] сали тата Ханенёвка округӗн [[Надеждино (Сарӑту облаҫӗ)|Надеждино]] сали пӑрахӑҫланӑ пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://docs.cntd.ru/document/933005315|title=Об исключении из учетных данных объединенного муниципального образования Базарно-Карабулакского района сел Биклей Больше-Гусихинского округа и Надеждино Ханеневского округа}}</ref>. == Вуламалли == * Атлас автомобильных дорог Саратовской области. Саратов, 2000. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/bazarnokarabulak.php Сведения на сайте областной администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325233940/http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/bazarnokarabulak.php |date=2012-03-25 }} * [http://region.sgu.ru/oblast/index.htm О районе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812095833/http://region.sgu.ru/oblast/index.htm |date=2014-08-12 }} {{Пасарлă Карабулак районĕ}} {{Сарăту облаçĕ}} [[Категори:Пасарлă Карабулак районĕ| ]] 6fzs9q5k9noxypmem56e737hgamrvw0 876493 876492 2026-08-14T18:41:43Z Max Tenche 25572 /* Асăрхавсем */ 876493 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Раççей}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = Пасарлӑ Карабулак районӗ |Тăван ячĕ = [[File:Церковь_в_с._Алексеевка.JPG|300px]] |Герб = Coat_of_Arms_of_Bazarny_Karabulak_rayon_(Saratov_oblast).png |Ялав = |Ялава ăнлантарни = |Герба ăнлантарни = Пасарлӑ Карабулак районӗн гербӗ |Патшалăх = {{RUS}} |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Гимн = |Статус = [[муниципаллӑ район]] |Кĕрет = [[Сарӑту облаҫӗ]] |Тытăмĕ = {{nobr|13 муниципаллӑ йӗркеленӳ}} |Тĕп хула = [[Пасарлӑ Карабулак]] [[хеп|хула евӗр посёлокӗ]] |Вăхăт = [[1928]], [[утӑ, 23]] |Пуçлăх = Кушнарев Андрей Сергеевич<ref name=puclox>[https://admbk.ru/administration/staff/ Глава Официальный сайт администрации Базарно-Карабулакского муниципального района | Глава Базарно-Карабулакского муниципального района]</ref> |Пуçлăх тĕсĕ = Муниципаллӑ район пуҫлӑхӗ |Пуçлăх2 = |Пуçлăх тĕсĕ2 = |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = [[вырӑс чӗлхи|вырӑс]] |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | тс }} |Çырав çулĕ = {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | г }} |Пурăнан халăх проценчĕ = {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | ч }} * 100 / {{ Пурăнан халăх | Саратовская область | ч }} round 2 ) }} |Пурăнан халăх вырăнĕ = |Йышлăх = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Татищевский район | ч }} / 2293.83 round 2 ) }} }} |Йышлăх вырăнĕ = |Наци йышĕ = [[вырӑссем]], [[чӑвашсем]], [[тутарсем]], [[мордвасем]] |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 2293,83<ref name="63_8006001">{{Cite web |url=https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |title=Саратовская область. Общая площадь земель муниципального образования |access-date=2019-11-28 |archive-date=2020-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803092744/https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |url-status=live }}</ref> |Лаптăк проценчĕ = |Лаптăк вырăнĕ = |Максималлă çӳллĕш = |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = |Карттă = Bazarno-Karabulaksky_locator_map.svg |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 500px |ВăхăтТăрăхĕ = [[Самар вӑхӑчӗ]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон кочĕ = |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 64, 164 |Сайт = https://admbk.ru/ |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} '''Пасарлӑ Карабулак районӗ''' ({{lang-ru|Базарно-Карабулакский район}}, {{lang-tt|Базарлы Караболак районы}})— [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Сарӑту облаҫӗн администрациллӗ-территориллӗ пайланӑвӗ|администрациллӗ-территориллӗ виҫи]] ([[Раҫҫейӗн субъекчӗсен районӗсем|район]]) тата [[муниципаллӑ йӗркеленӳ|муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] ([[Муниципаллӑ район (Раҫҫей)|муниципаллӑ район]]). [[Администраци центрӗ|Администраци тӗпӗ]] — [[Пасарлӑ Карабулак]] [[хула евӗр посёлок]]ӗ. == Географи == Район Атӑлӑн ҫурҫӗр пайӗнчи сылтӑм ҫыран енче, [[Атӑлҫи сӑртлӑхӗ]]нче вырнаҫнӑ. Татнӑ рельефпе нумай вӑрмансем пур. Район лаптӑкӗ — 2,3 пин км². Пӗтӗм усӑ курнин [[Автомагистраль|автоҫулӗсен]] вӑрӑмӑшӗ — 324,0 км. === Чикӗсем === {| class="wikitable" ! Ен ! Район е облаҫ |- |Ҫурҫӗр | [[Пенза облаҫӗ]]н [[Лопатино районӗ|Лопатино]] тата [[Ҫӑрттанлӑ районӗ]]сем |- |Ҫурҫӗр-Тухӑҫ | [[Балтай районӗ]] |- |Тухӑҫ | [[Вольск районӗ]] |- |Кӑнтӑр | [[Воскресенское районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Воскресенское районӗ]] |- |Кӑнтӑр-Анӑҫ | [[Ҫӗнӗ Бурас районӗ]] |} == Истори == Пасарлӑ Карабулак районӗн ҫӗрне ҫынсем 13 пин каялла пурӑнма килме пуҫланӑ, кун ҫинчен [[Ӗшнеуй]] сали патӗнчи тупнӑ [[хӗҫ]]семпе [[шӗвӗрӗш]]сем палӑртаҫҫӗ<ref name="ком">[https://1kommunist.ru/2020/07/19/bazarno-karabulakskij-rajon/ Базарно-Карабулакский район] ГАЗЕТА «КОММУНИСТ»</ref>. [[XVII ӗмӗр]]чченхи район ҫӗрӗнче йышлӑ мар [[ирҫесем]] тата [[тутарсем]] пурӑннӑ. Вырӑнти лӑсӑ вӑрмансенче ирҫесем [[сунар|сунарланӑ]], [[пулӑ тытни|пулӑ тытнӑ]] тата [[ҫӑлӑ]] [[пыл]]и татнӑ. Хирте тутарсем выльӑхсене кӗтнӗ тата юханшывсен хӗрринче пӗрремӗш пурӑнмалли вырӑнсем тунӑ<ref name="ком"/><ref name="дип">[https://dipkurier.narod.ru/dip69/mordva.htm ЭТНОСЫ] МОРДВА, ЧУВАШИ – ЛЮДИ НАШИ</ref>. [[XVII]]-[[XVIII ӗмӗр]]сенче района [[вырӑссем|вырӑс]] [[хресчен]]ӗсемпе пӗрле ҫар ҫыннисем пурӑнма килнӗ. [[Раҫҫей империйӗ|Раҫҫей патшалӑхӗн]] хӗсметӗнчи тутарсем, [[чӑвашсем]], ирҫесем пулнӑ. Вырӑнти вырӑс мар пурӑнакансем ятарлӑ [[ясак]] ятлӑ налук тӳленӗ. Нумай чӑваш тата тутар кил-йышӗсем вӑйпа христианлантаруран сыхланас тесе карабулак ҫӗрне пурӑнма килнӗ, мӗншӗн тесен кунта тӗн ирӗклӗхӗ пурнӑҫлама пулать пулнӑ<ref name="сад">[http://sadservie.ru/history/before18th/399 Сад Сервье] Саратовский край в XVII веке</ref>. Ҫав вӑхӑтра район ҫӗрӗнче тутар ([[Янкка]]), чӑваш ([[Ӗшнеуй]], [[Касанла]]), ирҫе ([[Сухой Карабулак (сала)|Сухой Карабулак]], [[Рязайкино]]) тата ку халӑхсемпе пурӑнакан хутӑшнӑ ([[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]], [[Шурту]] — чӑвашсемпе тутарсем) пурӑнан вырӑнӗсем никӗсленӗ. {{Тулли дата|1928|07|23}} [[Анатри Атӑл крайӗ]]н [[Мӑлккав округӗ]]нче Пасарлӑ Карабулак районӗ йӗркеленӗ. Унӑн йышне [[Сарӑту кӗпӗрни]]н [[Сарӑту уесӗ]]н ӗлӗкхи ''Пасарлӑ Карабулак вулӑсӗн'' ҫӗрӗ кӗртнӗ. [[1934]] ҫултан район [[Сарӑту крайӗ]]н пайӗ, [[1936]] ҫултан — [[Сарӑту облаҫӗ]]н пайӗ пулса тӑнӑ. [[1958]] ҫулта район йышне пӑрахӑҫланӑ [[Куриловка районӗ]]н пайӗ (район центрӗпе — [[Вязовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовкӑпа]]) кӗртнӗ<ref>{{cite web |url = http://wwhp.ru/sarat.htm |title = Саратовская область на сайте «Всемирный исторический проект» |archiveurl = https://web.archive.org/web/20101203192830/http://wwhp.ru/sarat.htm |archivedate = 2010-12-03 }}</ref>. == Халӑх йышӗ == {{ Население | Базарно-Карабулакский район | Столбцов=8 }} === Урбанизаци === Хулари ([[Пасарлӑ Карабулак]]ра тата [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободныйра]]) районӑн халӑх йышӗн {{ #expr: ( ( {{ Население | Базарный Карабулак | ч }} + {{ Население | Свободный (Саратовская область) | ч }} ) * 100 / {{ Население | Базарно-Карабулакский район | ч }} round 2 ) }}% пурӑнать. === Наци йышӗ === [[2010]] ҫулхи ҫырса тухупа: [[вырӑссем]] — 79,6%, [[тутарсем]] — 8,9%, [[чӑвашсем]] — 6,7%, [[мордвасем]], [[украинсем]] тата ыттисем<ref>{{cite web |url=https://srtv.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/ |title=Всероссийская перепись населения 2010::Саратовстат |accessdate=2013-07-13 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zkxwkUEt?url=https://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |archivedate=2011-06-27 |deadlink=yes }}</ref>. === Диаспорӑсем === Ку пурӑнан вырӑнсенчи халӑхсен диаспорисем пур: * [[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]] ялӗ — чӑвашсемпе тутарсем; * [[Ӗшнеуй]] сали — чӑвашсем; * [[Касанла]] сали — чӑвашсем; * [[Рязайкино]] сали — ирҫесем; * [[Сухой Карабулак (сала)|Сухой Карабулак]] сали — ирҫесем; * [[Шурту]] сали — чӑвашсемпе тутарсем; * [[Янкка]] сали — тутарсем. == Муниципаллӑ-территориллӗ тытӑмлӑх == Пасарлӑ Карабулак [[Муниципаллӑ район (Раҫҫей)|муниципаллӑ районне]] 10 [[муниципаллӑ йӗркеленӳ]] кӗрет, вӗсенчен 2 [[хула тӑрӑхӗ]] тата 8 [[ял тӑрӑхӗ]]:<ref name="МО">{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006758 |title=Закон Саратовской области от 29 декабря 2004 года № 111-ЗСО «О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154021/https://docs.cntd.ru/document/933006758 |url-status=live }}</ref> {{Автонумераци | Оформление = standard sortable | Столбцов = 6 | Заголовок2 = Муниципаллӑ йӗркеленӳ | Заголовок3 = Администраци центрӗ | Заголовок4 = Пурӑнан<br>вырӑнсен<br>йышӗ | Заголовок5 = Халӑх йышӗ | Заголовок6 = Лаптӑк,<br>км² | Выравнивание4 = right | Выравнивание5 = right | Выравнивание6 = right | Сортировка4 = число | Сортировка5 = число | Сортировка6 = число |A-%| '''Хула тӑрӑхӗсем:''' | | | | |А|[[Пасарлӑ Карабулак|Пасарлӑ Карабулак муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Пасарлӑ Карабулак]] хеп | 1 | {{ Население | Базарно-Карабулакское муниципальное образование | тс }} | 9,98<ref name="63_8006001"/> |А|[[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободный]] хеп | 12 | {{ Население | Свободинское муниципальное образование | тс }} | 399,24<ref name="63_8006001"/> |Б-%| '''Ял тӑрӑхӗсем:''' | | | | |Б|[[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Алексеевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка]] сали | 5 | {{ Население | Алексеевское муниципальное образование (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | 312,67<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Ӗшнеуй муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Ӗшнеуй]] сали | 2 | {{ Население | Шняевское муниципальное образование | тс }} | 73,07<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Кивӗ Бурас муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Кивӗ Бурас]] сали | 3 | {{ Население | Старобурасское муниципальное образование | тс }} | 130,21<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Кивӗ Жуковка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Кивӗ Жуковка]] сали | 3 | {{ Население | Старожуковское муниципальное образование | тс }} | 384,45<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Липовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка]] сали | 9 | {{ Население | Липовское муниципальное образование (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | 422,07<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Максимовка (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка]] сали | 5 | {{ Население | Максимовское муниципальное образование (Саратовская область) | тс }} | 314,11<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Мӑн Чечуйка]] сали | 3 | {{ Население | Большечечуйское муниципальное образование | тс }} | 117,20<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Янкка]] сали | 4 | {{ Население | Яковлевское муниципальное образование (Саратовская область) | тс }} | 130,83<ref name="63_8006001"/> }} === Муниципаллӑ пайланӑвӑн историйӗ === [[2005|2005 ҫулта]] [[вырӑнти хӑйтытӑмлӑх]] тӑвас тесе ҫӗнетсе туса хунӑ [[муниципаллӑ район]]та 2 [[хула тӑрӑхӗ|хула]] тата 11 [[ял тӑрӑхӗ]]сем йӗркеленӗ<ref name="МО"/><ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006678 |title=Закон Саратовской области от 23 декабря 2004 года № 78-ЗСО «О муниципальных районах» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103083156/https://docs.cntd.ru/document/933006678 |url-status=live }}</ref>. [[2018|2018 ҫулта]] малалла муниципаллӑ йӗркеленӳсем (МЙ) пӑрахӑҫланӑ: [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовка МЙ]] ([[Кивӗ Жуковка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка МЙ-н]] йышне кӗртнӗ)<ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/467717619 |title=Закон Саратовской области от 20 апреля 2018 г. N 36-ЗСО «О преобразовании Вязовского и Старожуковского муниципальных образований Базарно-Карабулакского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области "О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района"» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154028/https://docs.cntd.ru/document/467717619 |url-status=live }}</ref>, [[Тепляковка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Тепляковка МЙ]] ([[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ-н]] йышне кӗртнӗ)<ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/467717626 |title=Закон Саратовской области от 20 апреля 2018 г. N 43-ЗСО «О преобразовании Липовского и Тепляковского муниципальных образований Базарно-Карабулакского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области "О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района"» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154023/https://docs.cntd.ru/document/467717626 |url-status=live }}</ref>, [[Хватовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Хватовка МЙ]] ([[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободка МЙ-н]] йышне кӗртнӗ)<ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/467717630 |title=Закон Саратовской области от 20 апреля 2018 г. N 47-ЗСО «О преобразовании Свободинского и Хватовского муниципальных образований Базарно-Карабулакского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области "О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района"» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154019/https://docs.cntd.ru/document/467717630 |url-status=live }}</ref>. == Пурӑнан вырӑнсем == Пасарлӑ Карабулак районӗнче 47 пурӑнан вырӑн пур: 45 [[ял]] (ял пурӑнан вырӑнӗ) тата 2 икӗ [[хула]] ([[хеп]]). {{Автонумераци | Оформление = standard sortable collapsible collapsed | Название = Районти пурӑнан вырӑнсен йышӗ | Столбцов = 5 | Заголовок2 = Пурӑнан вырӑн | Заголовок3 = Тӗс | Заголовок4 = Халӑх йышӗ | Заголовок5 = Муниципаллӑ<br> йӗркеленӳ | Выравнивание4 = right | Сортировка4 = число | | [[1-мӗш Ханенёвка]] | сала | {{ Население | Ханеневка 1-я | тс }} | [[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Мӑн Чечуйка МЙ]] | | [[2-мӗш Ханеневка]] | сала | {{ Население | Ханеневка 2-я | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Адоевщина (Сарӑту облаҫӗ)|Адоевщина]] | сала | {{ Население | Адоевщина (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Алексеевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка]] | сала | {{ Население | Алексеевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] | | [[Анютино (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Анютино]] | сала | {{ Население | Анютино (Саратовская область) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Арбузовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Арбузовка]] | сала | {{ Население | Арбузовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]] | ял | {{ Население | Абдуловка | тс }} | [[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Янкка МЙ]] | | [[Берёзовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Березовка]] | сала | {{ Население | Березовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Борисовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Борисовка]] | сала | {{ Население | Борисовка (Саратовская область) | тс }} | [[Кивӗ Бурасы муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Бурасы МЙ]] | | [[Вязовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовка]] | сала | {{ Население | Вязовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Кивӗ Жуковка муниципалӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка]] | | [[Ӗшнеуй]] | сала | {{ Население | Шняево | тс }} | [[Ӗшнеуй муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Ӗшнеуй МЙ]] | | [[Землянки (Сарӑту облаҫӗ)|Землянки]] | сала | {{ Население | Землянки (Саратовская область) | тс }} | [[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Янкка МЙ]] | | [[Ивановка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Ивановка]] | сала | {{ Население | Ивановка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] | | [[Касанла]] | сала | {{ Население | Казанла (село) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Кӗҫӗн Гусиха (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Кӗҫӗн Гусиха]] | сала | {{ Население | Малая Гусиха| тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Кӗҫӗн Озёрки (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Кӗҫӗн Озерки]] | сала | {{ Население | Малые Озерки (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Кивӗ Жуковка]] | сала | {{ Население | Старая Жуковка | тс }} | [[Кивӗ Жуковка муниципалӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка]] | | [[Кивӗ Бурасы]] | сала | {{ Население | Старые Бурасы | тс }} | [[Кивӗ Бурасы муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Бурасы МЙ]] | | [[Ключи (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Ключи]] | сала | {{ Население | Ключи (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Комсомольский (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Комсомольский]] | посёлок | {{ Население | Комсомольский (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Лесная Неёловка]] | сала | {{ Население | Лесная Нееловка | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Липовка (Сарӑту облаҫӗ)|Липовка]] | сала | {{ Население | Липовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Максимовка (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка]] | сала | {{ Население | Максимовка (Саратовская область) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Марьино (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Марьино]] | сала | {{ Население | Марьино (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Мӑн Чечуйка МЙ]] | | [[Мӑн Гусиха]] | сала | {{ Население | Большая Гусиха | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Мӑн Чечуйка]] | сала | {{ Население | Большая Чечуйка | тс }} | [[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Мӑн Чечуйка МЙ]] | | [[Нечаевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Нечаевка]] | ял | {{ Население | Нечаевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] | | [[Никольское (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Никольское]] | сала | {{ Население | Никольское (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Кивӗ Бурасы муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Бурасы МЙ]] | | [[Новиковка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Новиковка]] | ял | {{ Население | Новиковка (Саратовская область) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] | | [[Ольгино (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Ольгино]] | сала | {{ Население | Ольгино (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] |%| [[Пасарлӑ Карабулак]] | хеп | {{ Население | Базарный Карабулак | тс }} | [[Пасарлӑ Карабулак|Пасарлӑ Карабулак МЙ]] | | [[Равнинный (Сарӑту облаҫӗ)|Равнинный]] | посёлок | {{ Население | Равнинный (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Репьёвка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Репьёвка]] | сала | {{ Население | Репьевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Янкка МЙ]] | | [[Рязайкино]] | сала | {{ Население | Рязайкино | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] |%| [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободный]] | хеп | {{ Население | Свободный (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Содом (Сарӑту облаҫӗ)|Содом]] | сала | {{ Население | Содом (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Степная Неёловка]] | сала | {{ Население | Степная Нееловка | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Стригай]] | сала | {{ Население | Стригай | тс }} | [[Кивӗ Жуковка муниципалӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка]] | | [[Сухой Карабулак (село)|Сухой Карабулак]] | сала | {{ Население | Сухой Карабулак (село) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Ҫӗнӗ Жуковка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Ҫӗнӗ Жуковка]] | сала | {{ Население | Новая Жуковка | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Тепляковка]] | сала | {{ Население | Тепляковка | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Толстовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Толстовка]] | сала | {{ Население | Толстовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Хватовка (Сарӑту облаҫӗ)|Хватовка]] | сала | {{ Население | Хватовка (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Хмелевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Хмелевка]] | ял | {{ Население | Хмелевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Шурӑ Ключ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Шурӑ Ключ]] | сала | {{ Население | Белый Ключ (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Шурту]] | сала | {{ Население | Белая Гора (Саратовская область) | тс }} | [[Ӗшнеуй муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Ӗшнеуй МЙ]] | | [[Янкка]] | сала | {{ Население | Яковлевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Янкка МЙ]] }} === Пӑрахӑҫланӑ пурӑнан вырӑнсем === * 2001 ҫул — Мӑн Гусиха округӗн [[Биклей]] сали тата Ханенёвка округӗн [[Надеждино (Сарӑту облаҫӗ)|Надеждино]] сали пӑрахӑҫланӑ пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://docs.cntd.ru/document/933005315|title=Об исключении из учетных данных объединенного муниципального образования Базарно-Карабулакского района сел Биклей Больше-Гусихинского округа и Надеждино Ханеневского округа}}</ref>. == Вуламалли == * Атлас автомобильных дорог Саратовской области. Саратов, 2000. == Асӑрхавсем == {{асӑрхавсем|2}} == Каçăсем == * [http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/bazarnokarabulak.php Сведения на сайте областной администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325233940/http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/bazarnokarabulak.php |date=2012-03-25 }} * [http://region.sgu.ru/oblast/index.htm О районе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812095833/http://region.sgu.ru/oblast/index.htm |date=2014-08-12 }} {{Пасарлă Карабулак районĕ}} {{Сарăту облаçĕ}} [[Категори:Пасарлă Карабулак районĕ| ]] 72mmdzhm2ylqulz1kx1wk11x72xedi0 876500 876493 2026-08-14T18:57:11Z Max Tenche 25572 /* Каçăсем */ 876500 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Раççей}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = Пасарлӑ Карабулак районӗ |Тăван ячĕ = [[File:Церковь_в_с._Алексеевка.JPG|300px]] |Герб = Coat_of_Arms_of_Bazarny_Karabulak_rayon_(Saratov_oblast).png |Ялав = |Ялава ăнлантарни = |Герба ăнлантарни = Пасарлӑ Карабулак районӗн гербӗ |Патшалăх = {{RUS}} |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Гимн = |Статус = [[муниципаллӑ район]] |Кĕрет = [[Сарӑту облаҫӗ]] |Тытăмĕ = {{nobr|13 муниципаллӑ йӗркеленӳ}} |Тĕп хула = [[Пасарлӑ Карабулак]] [[хеп|хула евӗр посёлокӗ]] |Вăхăт = [[1928]], [[утӑ, 23]] |Пуçлăх = Кушнарев Андрей Сергеевич<ref name=puclox>[https://admbk.ru/administration/staff/ Глава Официальный сайт администрации Базарно-Карабулакского муниципального района | Глава Базарно-Карабулакского муниципального района]</ref> |Пуçлăх тĕсĕ = Муниципаллӑ район пуҫлӑхӗ |Пуçлăх2 = |Пуçлăх тĕсĕ2 = |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = [[вырӑс чӗлхи|вырӑс]] |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | тс }} |Çырав çулĕ = {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | г }} |Пурăнан халăх проценчĕ = {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | ч }} * 100 / {{ Пурăнан халăх | Саратовская область | ч }} round 2 ) }} |Пурăнан халăх вырăнĕ = |Йышлăх = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Татищевский район | ч }} / 2293.83 round 2 ) }} }} |Йышлăх вырăнĕ = |Наци йышĕ = [[вырӑссем]], [[чӑвашсем]], [[тутарсем]], [[мордвасем]] |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 2293,83<ref name="63_8006001">{{Cite web |url=https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |title=Саратовская область. Общая площадь земель муниципального образования |access-date=2019-11-28 |archive-date=2020-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803092744/https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |url-status=live }}</ref> |Лаптăк проценчĕ = |Лаптăк вырăнĕ = |Максималлă çӳллĕш = |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = |Карттă = Bazarno-Karabulaksky_locator_map.svg |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 500px |ВăхăтТăрăхĕ = [[Самар вӑхӑчӗ]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон кочĕ = |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 64, 164 |Сайт = https://admbk.ru/ |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} '''Пасарлӑ Карабулак районӗ''' ({{lang-ru|Базарно-Карабулакский район}}, {{lang-tt|Базарлы Караболак районы}})— [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Сарӑту облаҫӗн администрациллӗ-территориллӗ пайланӑвӗ|администрациллӗ-территориллӗ виҫи]] ([[Раҫҫейӗн субъекчӗсен районӗсем|район]]) тата [[муниципаллӑ йӗркеленӳ|муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] ([[Муниципаллӑ район (Раҫҫей)|муниципаллӑ район]]). [[Администраци центрӗ|Администраци тӗпӗ]] — [[Пасарлӑ Карабулак]] [[хула евӗр посёлок]]ӗ. == Географи == Район Атӑлӑн ҫурҫӗр пайӗнчи сылтӑм ҫыран енче, [[Атӑлҫи сӑртлӑхӗ]]нче вырнаҫнӑ. Татнӑ рельефпе нумай вӑрмансем пур. Район лаптӑкӗ — 2,3 пин км². Пӗтӗм усӑ курнин [[Автомагистраль|автоҫулӗсен]] вӑрӑмӑшӗ — 324,0 км. === Чикӗсем === {| class="wikitable" ! Ен ! Район е облаҫ |- |Ҫурҫӗр | [[Пенза облаҫӗ]]н [[Лопатино районӗ|Лопатино]] тата [[Ҫӑрттанлӑ районӗ]]сем |- |Ҫурҫӗр-Тухӑҫ | [[Балтай районӗ]] |- |Тухӑҫ | [[Вольск районӗ]] |- |Кӑнтӑр | [[Воскресенское районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Воскресенское районӗ]] |- |Кӑнтӑр-Анӑҫ | [[Ҫӗнӗ Бурас районӗ]] |} == Истори == Пасарлӑ Карабулак районӗн ҫӗрне ҫынсем 13 пин каялла пурӑнма килме пуҫланӑ, кун ҫинчен [[Ӗшнеуй]] сали патӗнчи тупнӑ [[хӗҫ]]семпе [[шӗвӗрӗш]]сем палӑртаҫҫӗ<ref name="ком">[https://1kommunist.ru/2020/07/19/bazarno-karabulakskij-rajon/ Базарно-Карабулакский район] ГАЗЕТА «КОММУНИСТ»</ref>. [[XVII ӗмӗр]]чченхи район ҫӗрӗнче йышлӑ мар [[ирҫесем]] тата [[тутарсем]] пурӑннӑ. Вырӑнти лӑсӑ вӑрмансенче ирҫесем [[сунар|сунарланӑ]], [[пулӑ тытни|пулӑ тытнӑ]] тата [[ҫӑлӑ]] [[пыл]]и татнӑ. Хирте тутарсем выльӑхсене кӗтнӗ тата юханшывсен хӗрринче пӗрремӗш пурӑнмалли вырӑнсем тунӑ<ref name="ком"/><ref name="дип">[https://dipkurier.narod.ru/dip69/mordva.htm ЭТНОСЫ] МОРДВА, ЧУВАШИ – ЛЮДИ НАШИ</ref>. [[XVII]]-[[XVIII ӗмӗр]]сенче района [[вырӑссем|вырӑс]] [[хресчен]]ӗсемпе пӗрле ҫар ҫыннисем пурӑнма килнӗ. [[Раҫҫей империйӗ|Раҫҫей патшалӑхӗн]] хӗсметӗнчи тутарсем, [[чӑвашсем]], ирҫесем пулнӑ. Вырӑнти вырӑс мар пурӑнакансем ятарлӑ [[ясак]] ятлӑ налук тӳленӗ. Нумай чӑваш тата тутар кил-йышӗсем вӑйпа христианлантаруран сыхланас тесе карабулак ҫӗрне пурӑнма килнӗ, мӗншӗн тесен кунта тӗн ирӗклӗхӗ пурнӑҫлама пулать пулнӑ<ref name="сад">[http://sadservie.ru/history/before18th/399 Сад Сервье] Саратовский край в XVII веке</ref>. Ҫав вӑхӑтра район ҫӗрӗнче тутар ([[Янкка]]), чӑваш ([[Ӗшнеуй]], [[Касанла]]), ирҫе ([[Сухой Карабулак (сала)|Сухой Карабулак]], [[Рязайкино]]) тата ку халӑхсемпе пурӑнакан хутӑшнӑ ([[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]], [[Шурту]] — чӑвашсемпе тутарсем) пурӑнан вырӑнӗсем никӗсленӗ. {{Тулли дата|1928|07|23}} [[Анатри Атӑл крайӗ]]н [[Мӑлккав округӗ]]нче Пасарлӑ Карабулак районӗ йӗркеленӗ. Унӑн йышне [[Сарӑту кӗпӗрни]]н [[Сарӑту уесӗ]]н ӗлӗкхи ''Пасарлӑ Карабулак вулӑсӗн'' ҫӗрӗ кӗртнӗ. [[1934]] ҫултан район [[Сарӑту крайӗ]]н пайӗ, [[1936]] ҫултан — [[Сарӑту облаҫӗ]]н пайӗ пулса тӑнӑ. [[1958]] ҫулта район йышне пӑрахӑҫланӑ [[Куриловка районӗ]]н пайӗ (район центрӗпе — [[Вязовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовкӑпа]]) кӗртнӗ<ref>{{cite web |url = http://wwhp.ru/sarat.htm |title = Саратовская область на сайте «Всемирный исторический проект» |archiveurl = https://web.archive.org/web/20101203192830/http://wwhp.ru/sarat.htm |archivedate = 2010-12-03 }}</ref>. == Халӑх йышӗ == {{ Население | Базарно-Карабулакский район | Столбцов=8 }} === Урбанизаци === Хулари ([[Пасарлӑ Карабулак]]ра тата [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободныйра]]) районӑн халӑх йышӗн {{ #expr: ( ( {{ Население | Базарный Карабулак | ч }} + {{ Население | Свободный (Саратовская область) | ч }} ) * 100 / {{ Население | Базарно-Карабулакский район | ч }} round 2 ) }}% пурӑнать. === Наци йышӗ === [[2010]] ҫулхи ҫырса тухупа: [[вырӑссем]] — 79,6%, [[тутарсем]] — 8,9%, [[чӑвашсем]] — 6,7%, [[мордвасем]], [[украинсем]] тата ыттисем<ref>{{cite web |url=https://srtv.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/ |title=Всероссийская перепись населения 2010::Саратовстат |accessdate=2013-07-13 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zkxwkUEt?url=https://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |archivedate=2011-06-27 |deadlink=yes }}</ref>. === Диаспорӑсем === Ку пурӑнан вырӑнсенчи халӑхсен диаспорисем пур: * [[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]] ялӗ — чӑвашсемпе тутарсем; * [[Ӗшнеуй]] сали — чӑвашсем; * [[Касанла]] сали — чӑвашсем; * [[Рязайкино]] сали — ирҫесем; * [[Сухой Карабулак (сала)|Сухой Карабулак]] сали — ирҫесем; * [[Шурту]] сали — чӑвашсемпе тутарсем; * [[Янкка]] сали — тутарсем. == Муниципаллӑ-территориллӗ тытӑмлӑх == Пасарлӑ Карабулак [[Муниципаллӑ район (Раҫҫей)|муниципаллӑ районне]] 10 [[муниципаллӑ йӗркеленӳ]] кӗрет, вӗсенчен 2 [[хула тӑрӑхӗ]] тата 8 [[ял тӑрӑхӗ]]:<ref name="МО">{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006758 |title=Закон Саратовской области от 29 декабря 2004 года № 111-ЗСО «О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154021/https://docs.cntd.ru/document/933006758 |url-status=live }}</ref> {{Автонумераци | Оформление = standard sortable | Столбцов = 6 | Заголовок2 = Муниципаллӑ йӗркеленӳ | Заголовок3 = Администраци центрӗ | Заголовок4 = Пурӑнан<br>вырӑнсен<br>йышӗ | Заголовок5 = Халӑх йышӗ | Заголовок6 = Лаптӑк,<br>км² | Выравнивание4 = right | Выравнивание5 = right | Выравнивание6 = right | Сортировка4 = число | Сортировка5 = число | Сортировка6 = число |A-%| '''Хула тӑрӑхӗсем:''' | | | | |А|[[Пасарлӑ Карабулак|Пасарлӑ Карабулак муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Пасарлӑ Карабулак]] хеп | 1 | {{ Население | Базарно-Карабулакское муниципальное образование | тс }} | 9,98<ref name="63_8006001"/> |А|[[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободный]] хеп | 12 | {{ Население | Свободинское муниципальное образование | тс }} | 399,24<ref name="63_8006001"/> |Б-%| '''Ял тӑрӑхӗсем:''' | | | | |Б|[[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Алексеевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка]] сали | 5 | {{ Население | Алексеевское муниципальное образование (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | 312,67<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Ӗшнеуй муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Ӗшнеуй]] сали | 2 | {{ Население | Шняевское муниципальное образование | тс }} | 73,07<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Кивӗ Бурас муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Кивӗ Бурас]] сали | 3 | {{ Население | Старобурасское муниципальное образование | тс }} | 130,21<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Кивӗ Жуковка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Кивӗ Жуковка]] сали | 3 | {{ Население | Старожуковское муниципальное образование | тс }} | 384,45<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Липовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка]] сали | 9 | {{ Население | Липовское муниципальное образование (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | 422,07<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Максимовка (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка]] сали | 5 | {{ Население | Максимовское муниципальное образование (Саратовская область) | тс }} | 314,11<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Мӑн Чечуйка]] сали | 3 | {{ Население | Большечечуйское муниципальное образование | тс }} | 117,20<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Янкка]] сали | 4 | {{ Население | Яковлевское муниципальное образование (Саратовская область) | тс }} | 130,83<ref name="63_8006001"/> }} === Муниципаллӑ пайланӑвӑн историйӗ === [[2005|2005 ҫулта]] [[вырӑнти хӑйтытӑмлӑх]] тӑвас тесе ҫӗнетсе туса хунӑ [[муниципаллӑ район]]та 2 [[хула тӑрӑхӗ|хула]] тата 11 [[ял тӑрӑхӗ]]сем йӗркеленӗ<ref name="МО"/><ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006678 |title=Закон Саратовской области от 23 декабря 2004 года № 78-ЗСО «О муниципальных районах» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103083156/https://docs.cntd.ru/document/933006678 |url-status=live }}</ref>. [[2018|2018 ҫулта]] малалла муниципаллӑ йӗркеленӳсем (МЙ) пӑрахӑҫланӑ: [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовка МЙ]] ([[Кивӗ Жуковка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка МЙ-н]] йышне кӗртнӗ)<ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/467717619 |title=Закон Саратовской области от 20 апреля 2018 г. N 36-ЗСО «О преобразовании Вязовского и Старожуковского муниципальных образований Базарно-Карабулакского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области "О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района"» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154028/https://docs.cntd.ru/document/467717619 |url-status=live }}</ref>, [[Тепляковка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Тепляковка МЙ]] ([[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ-н]] йышне кӗртнӗ)<ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/467717626 |title=Закон Саратовской области от 20 апреля 2018 г. N 43-ЗСО «О преобразовании Липовского и Тепляковского муниципальных образований Базарно-Карабулакского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области "О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района"» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154023/https://docs.cntd.ru/document/467717626 |url-status=live }}</ref>, [[Хватовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Хватовка МЙ]] ([[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободка МЙ-н]] йышне кӗртнӗ)<ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/467717630 |title=Закон Саратовской области от 20 апреля 2018 г. N 47-ЗСО «О преобразовании Свободинского и Хватовского муниципальных образований Базарно-Карабулакского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области "О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района"» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154019/https://docs.cntd.ru/document/467717630 |url-status=live }}</ref>. == Пурӑнан вырӑнсем == Пасарлӑ Карабулак районӗнче 47 пурӑнан вырӑн пур: 45 [[ял]] (ял пурӑнан вырӑнӗ) тата 2 икӗ [[хула]] ([[хеп]]). {{Автонумераци | Оформление = standard sortable collapsible collapsed | Название = Районти пурӑнан вырӑнсен йышӗ | Столбцов = 5 | Заголовок2 = Пурӑнан вырӑн | Заголовок3 = Тӗс | Заголовок4 = Халӑх йышӗ | Заголовок5 = Муниципаллӑ<br> йӗркеленӳ | Выравнивание4 = right | Сортировка4 = число | | [[1-мӗш Ханенёвка]] | сала | {{ Население | Ханеневка 1-я | тс }} | [[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Мӑн Чечуйка МЙ]] | | [[2-мӗш Ханеневка]] | сала | {{ Население | Ханеневка 2-я | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Адоевщина (Сарӑту облаҫӗ)|Адоевщина]] | сала | {{ Население | Адоевщина (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Алексеевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка]] | сала | {{ Население | Алексеевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] | | [[Анютино (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Анютино]] | сала | {{ Население | Анютино (Саратовская область) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Арбузовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Арбузовка]] | сала | {{ Население | Арбузовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]] | ял | {{ Население | Абдуловка | тс }} | [[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Янкка МЙ]] | | [[Берёзовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Березовка]] | сала | {{ Население | Березовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Борисовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Борисовка]] | сала | {{ Население | Борисовка (Саратовская область) | тс }} | [[Кивӗ Бурасы муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Бурасы МЙ]] | | [[Вязовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовка]] | сала | {{ Население | Вязовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Кивӗ Жуковка муниципалӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка]] | | [[Ӗшнеуй]] | сала | {{ Население | Шняево | тс }} | [[Ӗшнеуй муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Ӗшнеуй МЙ]] | | [[Землянки (Сарӑту облаҫӗ)|Землянки]] | сала | {{ Население | Землянки (Саратовская область) | тс }} | [[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Янкка МЙ]] | | [[Ивановка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Ивановка]] | сала | {{ Население | Ивановка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] | | [[Касанла]] | сала | {{ Население | Казанла (село) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Кӗҫӗн Гусиха (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Кӗҫӗн Гусиха]] | сала | {{ Население | Малая Гусиха| тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Кӗҫӗн Озёрки (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Кӗҫӗн Озерки]] | сала | {{ Население | Малые Озерки (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Кивӗ Жуковка]] | сала | {{ Население | Старая Жуковка | тс }} | [[Кивӗ Жуковка муниципалӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка]] | | [[Кивӗ Бурасы]] | сала | {{ Население | Старые Бурасы | тс }} | [[Кивӗ Бурасы муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Бурасы МЙ]] | | [[Ключи (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Ключи]] | сала | {{ Население | Ключи (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Комсомольский (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Комсомольский]] | посёлок | {{ Население | Комсомольский (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Лесная Неёловка]] | сала | {{ Население | Лесная Нееловка | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Липовка (Сарӑту облаҫӗ)|Липовка]] | сала | {{ Население | Липовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Максимовка (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка]] | сала | {{ Население | Максимовка (Саратовская область) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Марьино (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Марьино]] | сала | {{ Население | Марьино (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Мӑн Чечуйка МЙ]] | | [[Мӑн Гусиха]] | сала | {{ Население | Большая Гусиха | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Мӑн Чечуйка]] | сала | {{ Население | Большая Чечуйка | тс }} | [[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Мӑн Чечуйка МЙ]] | | [[Нечаевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Нечаевка]] | ял | {{ Население | Нечаевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] | | [[Никольское (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Никольское]] | сала | {{ Население | Никольское (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Кивӗ Бурасы муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Бурасы МЙ]] | | [[Новиковка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Новиковка]] | ял | {{ Население | Новиковка (Саратовская область) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] | | [[Ольгино (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Ольгино]] | сала | {{ Население | Ольгино (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] |%| [[Пасарлӑ Карабулак]] | хеп | {{ Население | Базарный Карабулак | тс }} | [[Пасарлӑ Карабулак|Пасарлӑ Карабулак МЙ]] | | [[Равнинный (Сарӑту облаҫӗ)|Равнинный]] | посёлок | {{ Население | Равнинный (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Репьёвка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Репьёвка]] | сала | {{ Население | Репьевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Янкка МЙ]] | | [[Рязайкино]] | сала | {{ Население | Рязайкино | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] |%| [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободный]] | хеп | {{ Население | Свободный (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Содом (Сарӑту облаҫӗ)|Содом]] | сала | {{ Население | Содом (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Степная Неёловка]] | сала | {{ Население | Степная Нееловка | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Стригай]] | сала | {{ Население | Стригай | тс }} | [[Кивӗ Жуковка муниципалӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка]] | | [[Сухой Карабулак (село)|Сухой Карабулак]] | сала | {{ Население | Сухой Карабулак (село) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Ҫӗнӗ Жуковка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Ҫӗнӗ Жуковка]] | сала | {{ Население | Новая Жуковка | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Тепляковка]] | сала | {{ Население | Тепляковка | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Толстовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Толстовка]] | сала | {{ Население | Толстовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Хватовка (Сарӑту облаҫӗ)|Хватовка]] | сала | {{ Население | Хватовка (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Хмелевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Хмелевка]] | ял | {{ Население | Хмелевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Шурӑ Ключ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Шурӑ Ключ]] | сала | {{ Население | Белый Ключ (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Шурту]] | сала | {{ Население | Белая Гора (Саратовская область) | тс }} | [[Ӗшнеуй муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Ӗшнеуй МЙ]] | | [[Янкка]] | сала | {{ Население | Яковлевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Янкка МЙ]] }} === Пӑрахӑҫланӑ пурӑнан вырӑнсем === * 2001 ҫул — Мӑн Гусиха округӗн [[Биклей]] сали тата Ханенёвка округӗн [[Надеждино (Сарӑту облаҫӗ)|Надеждино]] сали пӑрахӑҫланӑ пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://docs.cntd.ru/document/933005315|title=Об исключении из учетных данных объединенного муниципального образования Базарно-Карабулакского района сел Биклей Больше-Гусихинского округа и Надеждино Ханеневского округа}}</ref>. == Вуламалли == * Атлас автомобильных дорог Саратовской области. Саратов, 2000. == Асӑрхавсем == {{асӑрхавсем|2}} == Каҫӑсем == * [http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/bazarnokarabulak.php Сведения на сайте областной администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325233940/http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/bazarnokarabulak.php |date=2012-03-25 }} * [http://region.sgu.ru/oblast/index.htm О районе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812095833/http://region.sgu.ru/oblast/index.htm |date=2014-08-12 }} {{Пасарлӑ Карабулак районӗ}} {{Сарӑту облаҫӗ}} [[Категори:Пасарлă Карабулак районĕ| ]] mszvm11cg4ay9e20s66mfp4ohgii7os 876501 876500 2026-08-14T18:58:00Z Max Tenche 25572 /* Каҫӑсем */ категорилетӳ 876501 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Раççей}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = Пасарлӑ Карабулак районӗ |Тăван ячĕ = [[File:Церковь_в_с._Алексеевка.JPG|300px]] |Герб = Coat_of_Arms_of_Bazarny_Karabulak_rayon_(Saratov_oblast).png |Ялав = |Ялава ăнлантарни = |Герба ăнлантарни = Пасарлӑ Карабулак районӗн гербӗ |Патшалăх = {{RUS}} |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Гимн = |Статус = [[муниципаллӑ район]] |Кĕрет = [[Сарӑту облаҫӗ]] |Тытăмĕ = {{nobr|13 муниципаллӑ йӗркеленӳ}} |Тĕп хула = [[Пасарлӑ Карабулак]] [[хеп|хула евӗр посёлокӗ]] |Вăхăт = [[1928]], [[утӑ, 23]] |Пуçлăх = Кушнарев Андрей Сергеевич<ref name=puclox>[https://admbk.ru/administration/staff/ Глава Официальный сайт администрации Базарно-Карабулакского муниципального района | Глава Базарно-Карабулакского муниципального района]</ref> |Пуçлăх тĕсĕ = Муниципаллӑ район пуҫлӑхӗ |Пуçлăх2 = |Пуçлăх тĕсĕ2 = |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = [[вырӑс чӗлхи|вырӑс]] |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | тс }} |Çырав çулĕ = {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | г }} |Пурăнан халăх проценчĕ = {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Базарно-Карабулакский район | ч }} * 100 / {{ Пурăнан халăх | Саратовская область | ч }} round 2 ) }} |Пурăнан халăх вырăнĕ = |Йышлăх = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Татищевский район | ч }} / 2293.83 round 2 ) }} }} |Йышлăх вырăнĕ = |Наци йышĕ = [[вырӑссем]], [[чӑвашсем]], [[тутарсем]], [[мордвасем]] |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 2293,83<ref name="63_8006001">{{Cite web |url=https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |title=Саратовская область. Общая площадь земель муниципального образования |access-date=2019-11-28 |archive-date=2020-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803092744/https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |url-status=live }}</ref> |Лаптăк проценчĕ = |Лаптăк вырăнĕ = |Максималлă çӳллĕш = |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = |Карттă = Bazarno-Karabulaksky_locator_map.svg |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 500px |ВăхăтТăрăхĕ = [[Самар вӑхӑчӗ]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон кочĕ = |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 64, 164 |Сайт = https://admbk.ru/ |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} '''Пасарлӑ Карабулак районӗ''' ({{lang-ru|Базарно-Карабулакский район}}, {{lang-tt|Базарлы Караболак районы}})— [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Сарӑту облаҫӗн администрациллӗ-территориллӗ пайланӑвӗ|администрациллӗ-территориллӗ виҫи]] ([[Раҫҫейӗн субъекчӗсен районӗсем|район]]) тата [[муниципаллӑ йӗркеленӳ|муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] ([[Муниципаллӑ район (Раҫҫей)|муниципаллӑ район]]). [[Администраци центрӗ|Администраци тӗпӗ]] — [[Пасарлӑ Карабулак]] [[хула евӗр посёлок]]ӗ. == Географи == Район Атӑлӑн ҫурҫӗр пайӗнчи сылтӑм ҫыран енче, [[Атӑлҫи сӑртлӑхӗ]]нче вырнаҫнӑ. Татнӑ рельефпе нумай вӑрмансем пур. Район лаптӑкӗ — 2,3 пин км². Пӗтӗм усӑ курнин [[Автомагистраль|автоҫулӗсен]] вӑрӑмӑшӗ — 324,0 км. === Чикӗсем === {| class="wikitable" ! Ен ! Район е облаҫ |- |Ҫурҫӗр | [[Пенза облаҫӗ]]н [[Лопатино районӗ|Лопатино]] тата [[Ҫӑрттанлӑ районӗ]]сем |- |Ҫурҫӗр-Тухӑҫ | [[Балтай районӗ]] |- |Тухӑҫ | [[Вольск районӗ]] |- |Кӑнтӑр | [[Воскресенское районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Воскресенское районӗ]] |- |Кӑнтӑр-Анӑҫ | [[Ҫӗнӗ Бурас районӗ]] |} == Истори == Пасарлӑ Карабулак районӗн ҫӗрне ҫынсем 13 пин каялла пурӑнма килме пуҫланӑ, кун ҫинчен [[Ӗшнеуй]] сали патӗнчи тупнӑ [[хӗҫ]]семпе [[шӗвӗрӗш]]сем палӑртаҫҫӗ<ref name="ком">[https://1kommunist.ru/2020/07/19/bazarno-karabulakskij-rajon/ Базарно-Карабулакский район] ГАЗЕТА «КОММУНИСТ»</ref>. [[XVII ӗмӗр]]чченхи район ҫӗрӗнче йышлӑ мар [[ирҫесем]] тата [[тутарсем]] пурӑннӑ. Вырӑнти лӑсӑ вӑрмансенче ирҫесем [[сунар|сунарланӑ]], [[пулӑ тытни|пулӑ тытнӑ]] тата [[ҫӑлӑ]] [[пыл]]и татнӑ. Хирте тутарсем выльӑхсене кӗтнӗ тата юханшывсен хӗрринче пӗрремӗш пурӑнмалли вырӑнсем тунӑ<ref name="ком"/><ref name="дип">[https://dipkurier.narod.ru/dip69/mordva.htm ЭТНОСЫ] МОРДВА, ЧУВАШИ – ЛЮДИ НАШИ</ref>. [[XVII]]-[[XVIII ӗмӗр]]сенче района [[вырӑссем|вырӑс]] [[хресчен]]ӗсемпе пӗрле ҫар ҫыннисем пурӑнма килнӗ. [[Раҫҫей империйӗ|Раҫҫей патшалӑхӗн]] хӗсметӗнчи тутарсем, [[чӑвашсем]], ирҫесем пулнӑ. Вырӑнти вырӑс мар пурӑнакансем ятарлӑ [[ясак]] ятлӑ налук тӳленӗ. Нумай чӑваш тата тутар кил-йышӗсем вӑйпа христианлантаруран сыхланас тесе карабулак ҫӗрне пурӑнма килнӗ, мӗншӗн тесен кунта тӗн ирӗклӗхӗ пурнӑҫлама пулать пулнӑ<ref name="сад">[http://sadservie.ru/history/before18th/399 Сад Сервье] Саратовский край в XVII веке</ref>. Ҫав вӑхӑтра район ҫӗрӗнче тутар ([[Янкка]]), чӑваш ([[Ӗшнеуй]], [[Касанла]]), ирҫе ([[Сухой Карабулак (сала)|Сухой Карабулак]], [[Рязайкино]]) тата ку халӑхсемпе пурӑнакан хутӑшнӑ ([[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]], [[Шурту]] — чӑвашсемпе тутарсем) пурӑнан вырӑнӗсем никӗсленӗ. {{Тулли дата|1928|07|23}} [[Анатри Атӑл крайӗ]]н [[Мӑлккав округӗ]]нче Пасарлӑ Карабулак районӗ йӗркеленӗ. Унӑн йышне [[Сарӑту кӗпӗрни]]н [[Сарӑту уесӗ]]н ӗлӗкхи ''Пасарлӑ Карабулак вулӑсӗн'' ҫӗрӗ кӗртнӗ. [[1934]] ҫултан район [[Сарӑту крайӗ]]н пайӗ, [[1936]] ҫултан — [[Сарӑту облаҫӗ]]н пайӗ пулса тӑнӑ. [[1958]] ҫулта район йышне пӑрахӑҫланӑ [[Куриловка районӗ]]н пайӗ (район центрӗпе — [[Вязовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовкӑпа]]) кӗртнӗ<ref>{{cite web |url = http://wwhp.ru/sarat.htm |title = Саратовская область на сайте «Всемирный исторический проект» |archiveurl = https://web.archive.org/web/20101203192830/http://wwhp.ru/sarat.htm |archivedate = 2010-12-03 }}</ref>. == Халӑх йышӗ == {{ Население | Базарно-Карабулакский район | Столбцов=8 }} === Урбанизаци === Хулари ([[Пасарлӑ Карабулак]]ра тата [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободныйра]]) районӑн халӑх йышӗн {{ #expr: ( ( {{ Население | Базарный Карабулак | ч }} + {{ Население | Свободный (Саратовская область) | ч }} ) * 100 / {{ Население | Базарно-Карабулакский район | ч }} round 2 ) }}% пурӑнать. === Наци йышӗ === [[2010]] ҫулхи ҫырса тухупа: [[вырӑссем]] — 79,6%, [[тутарсем]] — 8,9%, [[чӑвашсем]] — 6,7%, [[мордвасем]], [[украинсем]] тата ыттисем<ref>{{cite web |url=https://srtv.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/ |title=Всероссийская перепись населения 2010::Саратовстат |accessdate=2013-07-13 |archiveurl=https://www.webcitation.org/5zkxwkUEt?url=https://www.gks.ru/free_doc/new_site/population/demo/perepis2010/svod.xls |archivedate=2011-06-27 |deadlink=yes }}</ref>. === Диаспорӑсем === Ку пурӑнан вырӑнсенчи халӑхсен диаспорисем пур: * [[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]] ялӗ — чӑвашсемпе тутарсем; * [[Ӗшнеуй]] сали — чӑвашсем; * [[Касанла]] сали — чӑвашсем; * [[Рязайкино]] сали — ирҫесем; * [[Сухой Карабулак (сала)|Сухой Карабулак]] сали — ирҫесем; * [[Шурту]] сали — чӑвашсемпе тутарсем; * [[Янкка]] сали — тутарсем. == Муниципаллӑ-территориллӗ тытӑмлӑх == Пасарлӑ Карабулак [[Муниципаллӑ район (Раҫҫей)|муниципаллӑ районне]] 10 [[муниципаллӑ йӗркеленӳ]] кӗрет, вӗсенчен 2 [[хула тӑрӑхӗ]] тата 8 [[ял тӑрӑхӗ]]:<ref name="МО">{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006758 |title=Закон Саратовской области от 29 декабря 2004 года № 111-ЗСО «О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154021/https://docs.cntd.ru/document/933006758 |url-status=live }}</ref> {{Автонумераци | Оформление = standard sortable | Столбцов = 6 | Заголовок2 = Муниципаллӑ йӗркеленӳ | Заголовок3 = Администраци центрӗ | Заголовок4 = Пурӑнан<br>вырӑнсен<br>йышӗ | Заголовок5 = Халӑх йышӗ | Заголовок6 = Лаптӑк,<br>км² | Выравнивание4 = right | Выравнивание5 = right | Выравнивание6 = right | Сортировка4 = число | Сортировка5 = число | Сортировка6 = число |A-%| '''Хула тӑрӑхӗсем:''' | | | | |А|[[Пасарлӑ Карабулак|Пасарлӑ Карабулак муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Пасарлӑ Карабулак]] хеп | 1 | {{ Население | Базарно-Карабулакское муниципальное образование | тс }} | 9,98<ref name="63_8006001"/> |А|[[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободный]] хеп | 12 | {{ Население | Свободинское муниципальное образование | тс }} | 399,24<ref name="63_8006001"/> |Б-%| '''Ял тӑрӑхӗсем:''' | | | | |Б|[[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Алексеевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка]] сали | 5 | {{ Население | Алексеевское муниципальное образование (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | 312,67<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Ӗшнеуй муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Ӗшнеуй]] сали | 2 | {{ Население | Шняевское муниципальное образование | тс }} | 73,07<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Кивӗ Бурас муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Кивӗ Бурас]] сали | 3 | {{ Население | Старобурасское муниципальное образование | тс }} | 130,21<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Кивӗ Жуковка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Кивӗ Жуковка]] сали | 3 | {{ Население | Старожуковское муниципальное образование | тс }} | 384,45<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Липовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка]] сали | 9 | {{ Население | Липовское муниципальное образование (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | 422,07<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Максимовка (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка]] сали | 5 | {{ Население | Максимовское муниципальное образование (Саратовская область) | тс }} | 314,11<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Мӑн Чечуйка]] сали | 3 | {{ Население | Большечечуйское муниципальное образование | тс }} | 117,20<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Янкка]] сали | 4 | {{ Население | Яковлевское муниципальное образование (Саратовская область) | тс }} | 130,83<ref name="63_8006001"/> }} === Муниципаллӑ пайланӑвӑн историйӗ === [[2005|2005 ҫулта]] [[вырӑнти хӑйтытӑмлӑх]] тӑвас тесе ҫӗнетсе туса хунӑ [[муниципаллӑ район]]та 2 [[хула тӑрӑхӗ|хула]] тата 11 [[ял тӑрӑхӗ]]сем йӗркеленӗ<ref name="МО"/><ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006678 |title=Закон Саратовской области от 23 декабря 2004 года № 78-ЗСО «О муниципальных районах» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103083156/https://docs.cntd.ru/document/933006678 |url-status=live }}</ref>. [[2018|2018 ҫулта]] малалла муниципаллӑ йӗркеленӳсем (МЙ) пӑрахӑҫланӑ: [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовка МЙ]] ([[Кивӗ Жуковка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка МЙ-н]] йышне кӗртнӗ)<ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/467717619 |title=Закон Саратовской области от 20 апреля 2018 г. N 36-ЗСО «О преобразовании Вязовского и Старожуковского муниципальных образований Базарно-Карабулакского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области "О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района"» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154028/https://docs.cntd.ru/document/467717619 |url-status=live }}</ref>, [[Тепляковка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Тепляковка МЙ]] ([[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ-н]] йышне кӗртнӗ)<ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/467717626 |title=Закон Саратовской области от 20 апреля 2018 г. N 43-ЗСО «О преобразовании Липовского и Тепляковского муниципальных образований Базарно-Карабулакского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области "О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района"» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154023/https://docs.cntd.ru/document/467717626 |url-status=live }}</ref>, [[Хватовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Хватовка МЙ]] ([[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободка МЙ-н]] йышне кӗртнӗ)<ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/467717630 |title=Закон Саратовской области от 20 апреля 2018 г. N 47-ЗСО «О преобразовании Свободинского и Хватовского муниципальных образований Базарно-Карабулакского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области "О муниципальных образованиях, входящих в состав Базарно-Карабулакского муниципального района"» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317154019/https://docs.cntd.ru/document/467717630 |url-status=live }}</ref>. == Пурӑнан вырӑнсем == Пасарлӑ Карабулак районӗнче 47 пурӑнан вырӑн пур: 45 [[ял]] (ял пурӑнан вырӑнӗ) тата 2 икӗ [[хула]] ([[хеп]]). {{Автонумераци | Оформление = standard sortable collapsible collapsed | Название = Районти пурӑнан вырӑнсен йышӗ | Столбцов = 5 | Заголовок2 = Пурӑнан вырӑн | Заголовок3 = Тӗс | Заголовок4 = Халӑх йышӗ | Заголовок5 = Муниципаллӑ<br> йӗркеленӳ | Выравнивание4 = right | Сортировка4 = число | | [[1-мӗш Ханенёвка]] | сала | {{ Население | Ханеневка 1-я | тс }} | [[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Мӑн Чечуйка МЙ]] | | [[2-мӗш Ханеневка]] | сала | {{ Население | Ханеневка 2-я | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Адоевщина (Сарӑту облаҫӗ)|Адоевщина]] | сала | {{ Население | Адоевщина (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Алексеевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка]] | сала | {{ Население | Алексеевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] | | [[Анютино (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Анютино]] | сала | {{ Население | Анютино (Саратовская область) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Арбузовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Арбузовка]] | сала | {{ Население | Арбузовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Ӑвӑс (сала)|Ӑвӑс]] | ял | {{ Население | Абдуловка | тс }} | [[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Янкка МЙ]] | | [[Берёзовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Березовка]] | сала | {{ Население | Березовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Борисовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Борисовка]] | сала | {{ Население | Борисовка (Саратовская область) | тс }} | [[Кивӗ Бурасы муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Бурасы МЙ]] | | [[Вязовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Вязовка]] | сала | {{ Население | Вязовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Кивӗ Жуковка муниципалӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка]] | | [[Ӗшнеуй]] | сала | {{ Население | Шняево | тс }} | [[Ӗшнеуй муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Ӗшнеуй МЙ]] | | [[Землянки (Сарӑту облаҫӗ)|Землянки]] | сала | {{ Население | Землянки (Саратовская область) | тс }} | [[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Янкка МЙ]] | | [[Ивановка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Ивановка]] | сала | {{ Население | Ивановка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] | | [[Касанла]] | сала | {{ Население | Казанла (село) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Кӗҫӗн Гусиха (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Кӗҫӗн Гусиха]] | сала | {{ Население | Малая Гусиха| тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Кӗҫӗн Озёрки (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Кӗҫӗн Озерки]] | сала | {{ Население | Малые Озерки (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Кивӗ Жуковка]] | сала | {{ Население | Старая Жуковка | тс }} | [[Кивӗ Жуковка муниципалӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка]] | | [[Кивӗ Бурасы]] | сала | {{ Население | Старые Бурасы | тс }} | [[Кивӗ Бурасы муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Бурасы МЙ]] | | [[Ключи (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Ключи]] | сала | {{ Население | Ключи (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Комсомольский (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Комсомольский]] | посёлок | {{ Население | Комсомольский (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Лесная Неёловка]] | сала | {{ Население | Лесная Нееловка | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Липовка (Сарӑту облаҫӗ)|Липовка]] | сала | {{ Население | Липовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Максимовка (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка]] | сала | {{ Население | Максимовка (Саратовская область) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Марьино (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Марьино]] | сала | {{ Население | Марьино (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Мӑн Чечуйка МЙ]] | | [[Мӑн Гусиха]] | сала | {{ Население | Большая Гусиха | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Мӑн Чечуйка]] | сала | {{ Население | Большая Чечуйка | тс }} | [[Мӑн Чечуйка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Мӑн Чечуйка МЙ]] | | [[Нечаевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Нечаевка]] | ял | {{ Население | Нечаевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] | | [[Никольское (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Никольское]] | сала | {{ Население | Никольское (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Кивӗ Бурасы муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Бурасы МЙ]] | | [[Новиковка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Новиковка]] | ял | {{ Население | Новиковка (Саратовская область) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] | | [[Ольгино (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Ольгино]] | сала | {{ Население | Ольгино (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Алексеевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Алексеевка МЙ]] |%| [[Пасарлӑ Карабулак]] | хеп | {{ Население | Базарный Карабулак | тс }} | [[Пасарлӑ Карабулак|Пасарлӑ Карабулак МЙ]] | | [[Равнинный (Сарӑту облаҫӗ)|Равнинный]] | посёлок | {{ Население | Равнинный (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Репьёвка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Репьёвка]] | сала | {{ Население | Репьевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Янкка МЙ]] | | [[Рязайкино]] | сала | {{ Население | Рязайкино | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] |%| [[Свободный (Сарӑту облаҫӗ)|Свободный]] | хеп | {{ Население | Свободный (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Содом (Сарӑту облаҫӗ)|Содом]] | сала | {{ Население | Содом (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Степная Неёловка]] | сала | {{ Население | Степная Нееловка | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Стригай]] | сала | {{ Население | Стригай | тс }} | [[Кивӗ Жуковка муниципалӑ йӗркеленӗвӗ|Кивӗ Жуковка]] | | [[Сухой Карабулак (село)|Сухой Карабулак]] | сала | {{ Население | Сухой Карабулак (село) | тс }} | [[Максимовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Максимовка МЙ]] | | [[Ҫӗнӗ Жуковка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Ҫӗнӗ Жуковка]] | сала | {{ Население | Новая Жуковка | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Тепляковка]] | сала | {{ Население | Тепляковка | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Толстовка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Толстовка]] | сала | {{ Население | Толстовка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Хватовка (Сарӑту облаҫӗ)|Хватовка]] | сала | {{ Население | Хватовка (Саратовская область) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Хмелевка (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Хмелевка]] | ял | {{ Население | Хмелевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Свободный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Свободный МЙ]] | | [[Шурӑ Ключ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Шурӑ Ключ]] | сала | {{ Население | Белый Ключ (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Липовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Пасарлӑ Карабулак районӗ)|Липовка МЙ]] | | [[Шурту]] | сала | {{ Население | Белая Гора (Саратовская область) | тс }} | [[Ӗшнеуй муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Ӗшнеуй МЙ]] | | [[Янкка]] | сала | {{ Население | Яковлевка (Базарно-Карабулакский район) | тс }} | [[Янкка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Янкка МЙ]] }} === Пӑрахӑҫланӑ пурӑнан вырӑнсем === * 2001 ҫул — Мӑн Гусиха округӗн [[Биклей]] сали тата Ханенёвка округӗн [[Надеждино (Сарӑту облаҫӗ)|Надеждино]] сали пӑрахӑҫланӑ пулнӑ<ref>{{Cite web|url=https://docs.cntd.ru/document/933005315|title=Об исключении из учетных данных объединенного муниципального образования Базарно-Карабулакского района сел Биклей Больше-Гусихинского округа и Надеждино Ханеневского округа}}</ref>. == Вуламалли == * Атлас автомобильных дорог Саратовской области. Саратов, 2000. == Асӑрхавсем == {{асӑрхавсем|2}} == Каҫӑсем == * [http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/bazarnokarabulak.php Сведения на сайте областной администрации] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325233940/http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/bazarnokarabulak.php |date=2012-03-25 }} * [http://region.sgu.ru/oblast/index.htm О районе] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812095833/http://region.sgu.ru/oblast/index.htm |date=2014-08-12 }} {{Пасарлӑ Карабулак районӗ}} {{Сарӑту облаҫӗ}} [[Категори:Пасарлă Карабулак районĕ| ]] [[Категори:Алфавите кура администрациллӗ виҫесем|Пасарлӑ]] no9qu6pjixv5te3gxnir9w6ojk6lwof 0 71953 876506 612371 2026-08-14T19:49:43Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 876506 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Placenta.svg|мини|справа|250px|Çири хĕрарăмăн маткинче плацента вырнçăвĕ.]] '''Плацента''' ({{lang-la|placenta}} «ача вырăнĕ»), — пур сĕт çисе ÿсекен [[Плаценталлисем|плаценталлă]] чĕрчунсен амисен, хăшпĕр хутаçлă, пулă-мăлатук тата ытти чĕрĕ çуратакан кăмăрчаклă пулăсен, тата чĕрĕ çуратакан онихофорсемпе ытти чĕрчунсен ушкăнĕсен; пулас ачапа е çÿрен амăшĕ хушшинчи циркуляци системи тăрăх çитĕнсе ÿсмелли япалана куçарма май паракан эмбрионлă органĕ. Плацента анланăвĕ ботаникара та пур. == Вуламалли == *Гаворка Е. Плацента человека, 1970. *Милованов А. П. Патология системы мать-плацента-плод: Руководство для врачей. — Москва: «Медицина». 1999 г. — 448 с. *Тканевая терапия. Под. ред. акад. АМН СССР Н. А. Пучковской. Киев, «Здоров’я», 1975 г., 208 с. *Филатов В. П. Тканевая терапия (учение о биогенных стимуляторах). *Стенограмма публичных лекций, прочитанных для врачей в Центральном лектории Общества в Москве (издание третье, дополненное). — М.: Знание, 1955. — 63 с. *Цирельников Н. И. Гистофизиология плаценты, 1981. *Ширшев С. В. Механизмы иммунного контроля процессов репродукции. Екатеринбург: Изд-во УрО РАН, 1999. 381 с. *Сапин М. Р., Билич Г. Л. Анатомия человека: учебник в 3 т. — изд. 3-е испр., доп. — М.: ГЭОТАР-Медиа, 2009. — Т. 2. — 496 с. == Каçăсем == *[http://www.gynecologia.info/statya.php?st=80 Плацента] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170724005458/http://www.gynecologia.info/statya.php?st=80 |date=2017-07-24 }} [[Категори:Акушерлĕх]] [[Категори:Эмбриологи]] 21iy1sldcvjdp3kdarudng1uzs3y0dv 0 73248 876514 874659 2026-08-14T22:42:22Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 876514 wikitext text/x-wiki {{Çавăн пекех|Веда чĕлхи}} {{Чĕлхе |тĕс=инди-европа |ят=Санскрит |тăван ят={{unicode|संस्कृता वाक्, संस्कृता भाषा}} |патшалăхсем=[[Инди]] тата [[Кăнтăр Ази]]н хăшпĕр районĕсем |регионсем= |официаллă чĕлхе = {{Ялавлани|Инди}}<br> [[индуизм]]па урах этепсен, классикăлла [[инди литератури]]н, ăслăхĕн чĕлхи |йĕркелекен= |калаçакан йышĕ=14 346 çын санскрита тăван чĕлхе тесе кăтартнă (Индири 2001 çулта халăха çырса тухни)<ref name="Census">{{cite web |url = http://censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement5.htm|title=Comparative speaker's strength of scheduled languages − 1971, 1981, 1991 and 2001|work=Census of India, 2001|publisher=Office of the Registrar and Census Commissioner, India |archive-url=https://web.archive.org/web/20090411183701/http://www.censusindia.gov.in/Census_Data_2001/Census_Data_Online/Language/Statement5.htm |archive-date=11 April 2009 |accessdate=31 December 2009}}</ref> |рейтинг= |çухалнă= |категори=[[Еврази чĕлхисем]] |классификаци= [[Индоевропа чĕлхисем|Индоевропа çемьи]] : [[Индоиран чĕлхисем|Индоиран турачĕ]] :: [[Индоари чĕлхисем|Индоари группи]] |çыру=[[деванагари]] тата ур. |ГОСТ 7.75–97=сан 581 |ISO1=sa |ISO2=san |ISO3=san }} '''Санскри́т''' ([[деванагари]]: संस्कृता वाच्, {{IAST|saṃskṛtā vāc}}, «литература чĕлхи») — Индин авалхи [[Синтетикăлла чĕлхе|синтетикăлла]] кăткăс [[Грамматика|грамматикăллă]] [[Синтетикăлла чĕлхе|синтетикăлла]] [[Грамматика|грамматикăллă]] [[литература чĕлхи]]. «Санскрит» сăмахĕ хăйĕ «туптанă, якатнă» тени пулать<ref>{{кĕнеке|автор=[[Кочергина Вера Александровна|Кочергина В. А.]]|пуçелĕк=Санскрит|вырăн=М.|издательство=[[Академический проект (московское издательство)|Академический проект]]|çул=2007|страницы=3|isbn=978-5-8291-0851-9}}</ref>. == Çав. пекех == * [[Санскритăн тĕнчери транслитераци алфавичĕ]] * [[Ĕнчĕ-вырăс практикăлла транскрипци]] == Литература == * {{кĕнеке|автор= [[Гильфердинг Александр Фёдорович|Гильфердинг А. Ф.]]|пуçелĕк= [[commons:File:Гильфердинг А.Ф. - О сродстве языка славянского с санскритским (1853).djvu|О сродстве языка славянского с санскритским]]|вырăн= СПб.|издательство= Тип. Императорской Академии Наук|çул= 1853|том= |страницы= |страниц= 288, VI|серия= |isbn= |тираж=}} * {{кĕнеке |автор = [[Иванов Вячеслав Всеволодович|Иванов В. В.]], [[Топоров Владимир Николаевич|Топоров В. Н.]] |пуçелĕк = Санскрит |вырăн = {{М.}} |издательство = [[Издательство восточной литературы]] |çул = 1960 |страниц = 134 |серия = [[Языки зарубежного Востока и Африки]] |тираж = }} * ''[[Кочергина Вера Александровна|Кочергина В.А]].'' Начальный курс санскрита. М.: [[Издательство АН СССР]], 1956. * {{кĕнеке |автор=[[Кочергина Вера Александровна|Кочергина В.А]]. |пуçелĕк=Санскритско-русский словарь: около 30000 слов |оригинал= |яваплă= ред. [[Кальянов Владимир Иванович]]. С приложением "Грамматического очерка санскрита" [[Зализняк Андрей Анатольевич|А. А. Зализняка]] |кăларăм= 2-мĕш кăл., тӳр. тата хуш |вырăн=М. |издательство=[[Русский язык (издательство)|Русский язык]] |çул=1987 |isbn= |тираж=4250}} * {{кĕнеке |автор=[[Аделунг, Фридрих|Аделунг Ф]] |пуçелĕк=О сходстве санскритского языка с русским |оригинал= |яваплă=Франс чĕлхинчен Павел Фрейганг куçарнă |вырăн=СПб |издательство=Императорская типография |çул=1811 |том= |страницы= |столбцы= |страниц=20 |серия= |isbn= |тираж= }} * Кнауэр Ф.И. Учебникъ санскритскаго языка Лейпциг. 1907. 343 стр. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем|2}} == Каçăсем == {{Interwiki|code=sa|मुख्यपृष्ठम्||санскрит}} * SanDic — бесплатный онлайн/офлайн словарь санскрита ~200000 слов * [http://sanscrit.ru Учебники и статьи о санскрите и других языках] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160819194656/http://sanscrit.ru/content/view/44/58/ |date=2016-08-19 }} * [http://www.learnsanskrit.ru/ Санскритско-русский/русско-санскритский словарь онлайн ок 50 000 слов] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220311045951/http://learnsanskrit.ru/ |date=2022-03-11 }} * [http://www.czudovo.info/book.php?what=sa-gram Грамматический очерк санскрита] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090505031028/http://czudovo.info/book.php?what=sa-gram |date=2009-05-05 }} * [http://elementy.ru/lib/431350 О языке древней Индии] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161204175720/http://elementy.ru/lib/431350 |date=2016-12-04 }} Лекция академика [[Андрей Анатольевич Зализняк|Андрея Зализняка]] на сайте [[Элементы.ру]] * [http://pankajjain.bizland.com/IndicUniversity/Rutgers/SanskritStudies.htm Academic Courses on Sanskrit Around The World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090104212755/http://pankajjain.bizland.com/IndicUniversity/Rutgers/SanskritStudies.htm |date=2009-01-04 }} * [http://www.user.uni-hannover.de/nhtcapri/sanskrit-alphabet.html Sanskrit Alphabet in Devanagari, Gujarati, Bengali, and Thai scripts with an extensive list of Devanagari, Gujarati, and Bengali conjuncts] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130922132212/http://www.user.uni-hannover.de/nhtcapri/sanskrit-alphabet.html |date=2013-09-22 }} * [http://sanskritdocuments.org/home.html Sanskrit Documents] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101130170346/http://sanskritdocuments.org/home.html |date=2010-11-30 }} * [http://uwest.edu/sanskritcanon/dp/ Digital Sanskrit Buddhist Canon] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100611002010/http://www.uwest.edu/sanskritcanon/dp/ |date=2010-06-11 }} * [[:en:Sanskrit|Gretil: Göttingen Register of Electronic Texts in Indian Languages, a cumulative register of the numerous download sites for electronic texts in Indian languages]] * [https://web.archive.org/web/20080419034430/http://chitrapurmath.net/sanskrit/step-by-step.htm Sanskrit Self Study by Chitrapur Math] * [http://warnemyr.com/skrgram/ An Analytical Cross Referenced Sanskrit Grammar By Lennart Warnemyr] {{Инди чĕлхисем}} {{Индоари чĕлхисем}} [[Категори:Санскрит|*]] [[Категори:Ĕнчĕ чĕлхисем]] 29vy0d60hf9dn0jyoghxw702n322d8p 0 77912 876523 865596 2026-08-15T07:22:29Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 876523 wikitext text/x-wiki {{урăх пĕлтерĕшсем|Хуркайăк Çулĕ (пĕлтерĕшсем)}} [[File:The Galactic Centre and Bulge above the ESO 3.6-metre telescope.jpg|thumb|250px|right|Хуркайăк Çулĕ. Телескопран.]] [[File:Southerncross gb.gif|thumb|250px|right|Хуркайăк Çулĕн кăнтăр пайĕ.]] '''Хуркайăк Çулĕ'''— çутçанталăк пулăмĕ. == Панорамăсем == {{панорама|Deathvalleysky nps big.jpg|200px|Вилĕм айлăмĕнче тунă Хуркайăк çулĕн панорами, АПШ, 2005 çул.}} {{панорама|360-degree Panorama of the Southern Sky.jpg|200px|Паранал обсерваториĕ патĕнче тунă Кăнтăр тӳпен панорами, Чили, 2009 çул.}} == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == == Каçăсем == * [https://seds.org/messier/more/mw.html The Milky Way Galaxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903013524/http://www.seds.org/messier/more/mw.html |date=2011-09-03 }}, Каталог Messier SEDS страницисенче {{ref|en}} * [https://web.archive.org/web/20070217065919/http://adc.gsfc.nasa.gov/mw/mmw_product.html Multiwavelength Milky Way]{{ref|en}} * [https://encyclopedia.astrologer.ru/cgi-bin/index?M/mlechny.html Млечный Путь] // Çĕнĕ Астрологи Энциклопедийĕ {{Тулаш каçăсем}} {{Хуркайăк Çулĕ}} [[Категори:Катастеризмсем]] [[Категори:Астрономири халапсем]] 0s6vt3j789wucnnktcrk3nm2a4suzpt 0 95891 876509 726567 2026-08-14T21:29:24Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 876509 wikitext text/x-wiki {{Электродинамика}} [[File:Waveguide.svg|thumb|left|]] [[File:Waveguide x EM rect TE31.gif|thumb|left|]] '''Радиохум ярăш''' (''хум ярăш'') — радиохумсене ямалли ятарлă канал. == Çавăн пекех == [[Хĕсĕк хум ярăш]] ==Каçăсем== *[http://behindtheguesses.blogspot.com/2009/07/transverse-electric-and-magnetic-fields.html Transverse Electric and Magnetic Fields in a Waveguide] *[http://www.antenna-theory.com/tutorial/waveguides/waveguides2.php Derivation of Fields Within a Rectangular Waveguide] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211204172845/https://www.antenna-theory.com/tutorial/waveguides/waveguides2.php |date=2021-12-04 }} antenna-theory.com == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Радиохумсем|*]] [[Категори:СВЧ]] l0ulhlzfsffk8pw5wo28zrxk5c1ltd4 0 101713 876530 808873 2026-08-15T11:51:32Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 876530 wikitext text/x-wiki {{Пĕлтерĕшсем|Яру}} [[File:Gearbox retouched.png|thumb|Ярусен 4 картлашкаллă арчи, канонла курăм]] [[File:ZF-16S181-transmission-hous.jpg|thumb|Ярусен арчи уçса пăхсан çапла курăнать. ZF-16S181-transmission-hous]] '''Ярусен арчи''' (çавăн пекех '''арча''') — тĕпрен илсен автомобильсенче усă куракан механизм, вăл [[яру шайлашулăхĕ|яру шайлашулăхне]] улăштарма май парать. == Çавăн пекех == * [[Автомобиль трансмиссийĕ]] * [[Ярусен механикăлла арчи]] * [[Ярусен автоматла арчи]] * [[Ярусен роботланă арчи]] * [[Ярусен преселективлă арчи]] * [[Вариатор]] * [[Ярусен çурма автомала арчи]] * [[Ярусен секвенталлĕ арчи]] == Каçăсем == * [https://www.youtube.com/watch?v=iBl8CsVtGeg Коробка ][http://www.cars-love.ru/blog/archives/39-Kak_rabotaet_MKPP.html перемены] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200925170227/http://www.cars-love.ru/blog/archives/39-Kak_rabotaet_MKPP.html |date=2020-09-25 }} передач, видео * {{cite web| author =Сергей Апресов| authorlink =| datepublished =2005-05| url =http://www.popmech.ru/article/261-polnyim-polna-moya-korobochka/| title =Полным-полна моя коробочка: Вскрываем коробку перемены передач| format =| work =| publisher =Журнал «Популярная механика»| accessdate =2009-05-29| lang =ru| description =Обзорная статься об устройстве и принципах работы различных коробок передач| archiveurl =https://web.archive.org/web/20110923131434/http://www.popmech.ru/article/261-polnyim-polna-moya-korobochka/| archivedate =2011-09-23| deadlink =yes}} * [http://systemsauto.ru/box/box.html Коробка передач] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220314053217/http://systemsauto.ru/box/box.html |date=2022-03-14 }} [[Категори:Механизмсем]] [[Категори:Трансмисси]] <!-- [[Категория:Устройство автомобиля]]--> [[Категори:Танк тытăмĕ]] [[Категори:Автомобиль]] [[Категори:Ярусен арчи]] srmguql7hvtu9j9v7egdzxknos4ci63 0 103461 876495 876417 2026-08-14T18:46:24Z Max Tenche 25572 /* Чикӗсем */ 876495 wikitext text/x-wiki {{Администрациллĕ виçе |Тĕс1 = {{Тĕс|Раççей}} |Тĕс2 = |Чăвашла ячĕ = Татищево районӗ |Тăван ячĕ = [[File:Полчаниновский приусадебный парк.jpg|300px]] |Герб = ГербТатищевскогоРайона.jpg |Ялав = Flag_of_Tatishchevsky_rayon_(Saratov_oblast).png |Ялава ăнлантарни = Татищево районӗн ялавӗ |Герба ăнлантарни = Татищево районӗн гербӗ |Патшалăх = {{RUS}} |lat_dir = N |lat_deg = |lat_min = |lat_sec = |lon_dir = E |lon_deg = |lon_min = |lon_sec = |Гимн = |Статус = [[муниципаллӑ район]] |Кĕрет = [[Сарӑту облаҫӗ]] |Тытăмĕ = {{nobr|7 муниципаллӑ йӗркеленӳ}} |Тĕп хула = [[Татищево]] [[хеп|хула евӗр посёлокӗ]] |Вăхăт = [[1928]], [[утӑ, 23]] |Пуçлăх = Мордвинцев Александр Владимирович<ref name=puclox>[http://tatishevo.saratov.gov.ru/index.php?option=com_content&view=category&layout=blog&id=36&Itemid=64 Глава Татищевского муниципального района]</ref> |Пуçлăх тĕсĕ = Муниципаллӑ район пуҫлӑхӗ |Пуçлăх2 = |Пуçлăх тĕсĕ2 = |ШВП = |ШВП çулĕ = |ШВП вырăнĕ = |ШВП пурăнан кашни çынна = |ШВП пурăнан кашни çынна вырăнĕ = |Чĕлхе = [[вырӑс чӗлхи|вырӑс]] |Чĕлхесем = |Пурăнан халăх = {{ Пурăнан халăх | Татищевский район | тс }} |Çырав çулĕ = {{ Пурăнан халăх | Татищевский район | г }} |Пурăнан халăх проценчĕ = {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Татищевский район | ч }} * 100 / {{ Пурăнан халăх | Саратовская область | ч }} round 2 ) }} |Пурăнан халăх вырăнĕ = |Йышлăх = {{ formatnum: {{ #expr: ( {{ Пурăнан халăх | Татищевский район | ч }} / 2077.10 round 2 ) }} }} |Йышлăх вырăнĕ = |Наци йышĕ = |Конфесси йышĕ = |Лаптăк = 2077,10<ref name="63_8006001">{{Cite web |url=https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |title=Саратовская область. Общая площадь земель муниципального образования |access-date=2019-11-28 |archive-date=2020-08-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200803092744/https://www.gks.ru/dbscripts/munst/munst63/DBInet.cgi?pl=8006001 |url-status=live }}</ref> |Лаптăк проценчĕ = |Лаптăк вырăнĕ = |Максималлă çӳллĕш = |Вăтам çӳллĕшĕ = |Минималлă çӳллĕш = |Карттă = Tatishchevsky district locator map.svg |Администрациллĕ виçен картти = |АВ карттин пысăкăшĕ = 500px |ВăхăтТăрăхĕ = [[Самар вӑхӑчӗ]] |Аббревиатура = |ISO = |FIPS = |Телефон кочĕ = +74549 |Почтă индексĕсем = |Тетел-домен = |Автомобиль номерĕсен кочĕсем = 64, 164 |Сайт = http://tatishevo.saratov.gov.ru |Commons-ри категори = |Асăрхавсем = }} '''Татищево районӗ''' ({{lang-ru|Тати́щевский район}}) — [[Сарӑту облаҫӗ|Сарӑту облаҫӗн]] ([[РФ]]) [[Сарӑту облаҫӗн администрациллӗ-территориллӗ пайланӑвӗ|администрациллӗ-территориллӗ виҫи]] ([[Раҫҫейӗн субъекчӗсен районӗсем|район]]) тата [[Муниципаллӑ йӗркеленӳ|муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] ([[Муниципаллӑ район (Раҫҫей)|муниципаллӑ район]]). [[Администрациллӗ центр]] — [[Татищево]] [[хула евӗр поселок]]ӗ. == Географи == Район [[Атӑл сӑртлӑхӗ|Атӑл сӑртлӑхӗн]] сылтӑм хӗрринче, [[Сарӑту|Сарӑтуран]] ҫурҫӗр-анӑҫалла вырнаҫнӑ. Рельеф [[Уй|уйлӑ]], [[Вӑрман|вӑрманлӑ]]. [[Чукун ҫул]] айккипе [[Дача поселокӗ|дача]] массивӗ итрет. Ҫулталӑкри вӑтам [[Атмосфера нӳрӗкӗ|нӳрӗклӗхӗн]] шучӗ 375-360 [[Миллиметр|мм]]/[[ҫулталӑк|ҫул]]. Район центрӗ [[Татищево]] ([[1965|1965 ҫулччен]] [[Ял|ял]] пек) [[Медведица (Тан юппи)|Медведицӑн]] сулахай юппин [[Идолга (юханшыв)|Идолга юханшывӗн]] хӗрринче лартнӑ. Районӑн кӑнтӑр енче унӑн йышне кӗмен [[Светлый (ХАТЙ)|Светлый]] [[поселок]]ӗ вырнаҫнӑ, вӑл [[Хупнӑ администрациллӗ-территориллӗ йӗркеленӳ|хупнӑ администрациллӗ-территориллӗ йӗркеленӳ]] шутланать. Пӗтӗм усӑ курнин [[Автомагистраль|автоҫулӗсен]] вӑрӑмӑшӗ — 242 километр. === Чикӗсем === {| class="wikitable" ! Ен ! Район е облаҫ |- |Ҫурҫӗр | [[Петровск районӗ]] |- |Ҫурҫӗр-Тухӑҫ | [[Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]] |- |Кӑнтӑр-Тухӑҫ | [[Гагарин районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Гагарин районӗ]] |- |Кӑнтӑр-Анӑҫ | [[Лысые Горы районӗ]] |- |Анӑҫ | [[Аткарск районӗ]] |} == Истори == {{Тулли дата|1928|07|23}} [[Анатри Атӑл крайӗ|Анатри Атӑл крайӗнчи]] [[Сарӑту округӗ|Сарӑту округӗн]] йышӗнчи Сарӑту тата Аткарск уесӗсенчен 4 пая уйӑрса ''Татищево районӗ'' туса хунӑ. Унӑн йышне [[Курдюм (сала, Сарӑту облаҫӗ)|Курдюм]] вулӑсӗнчен 15, [[Вязовка (Татищево районӗ)|Вязовка]] вулӑсӗнчен 8, [[Кологривовка (сала, Сарӑту облаҫӗ)|Кологривовка]] вулӑсӗнчен 5, [[Лысые Горы (Сарӑту облаҫӗ)|Лысые Горы]] вулӑсӗнчен 2 ял канашӗ кӗнӗ. Туса хуни хыҫҫӑн ҫӗнӗ районта 106,95 пин ҫӗр [[гектар]]ӗ, 38 пин пурӑнан халӑх, 125 пурӑнан вырӑн, 42 шкул, 27 ял канашӗ, 22 колхоз, 4 арман, 5 хӗрлӗ вулавӑш, 5 вуламалли ҫурт, 10 халӑх ҫурчӗ (сов. нардом), 6 медицина ҫурчӗ, 3 амбулатори, 3 сывлӑх ҫурчӗ. 8-тан 50-ччен ҫуллӑ вулама-ҫырма пӗлмен ҫынсен йышӗ 10 пин ытла. Ака лаптӑк — 42,235 пин гектар. Районта ӗне выльӑх йышӗ — 11 пин, сурӑх — 50 пин, сысна — 2,8 пин, утар — 101. Телефон ҫыхӑнӑвӗ 5 ял канашӗнче кӑна пулнӑ — [[Кувыка|Кувыкӑра]], [[Идолга (сала)|Идолгӑра]], [[Широкое (Сарӑту облаҫӗ)|Широкойӗре]], [[Курдюм (сала, Сарӑту облаҫӗ)|Курдюмра]], [[Татищево|Татищевӑра]]. Мещановкӑри (Татищевӑри) влаҫ ҫурчӗшӗн вырӑн ҫука пула райӗҫтӑвком [[Октябрьский Городок]]ра икӗ ҫул вырнаҫрӗ. [[1934|1934 ҫултан]] [[Сарӑту крайӗ|Сарӑту крайӗн]], [[1936|1936 ҫултан]] [[Сарӑту облаҫӗ]]н йышне кӗрет. {{Тулли дата|1959|06|10}} пӑрахӑҫланӑ [[Вязовка районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Вязовка районӗн]]<ref>Ведомости Верховного Совета СССР. № 24 (956), 1959 г.</ref> территорийӗн пайӗ, {{Тулли дата|1960|05|19}} пӑрахӑҫланӑ [[Широкий Карамыш районӗ|Анлӑ Карамыш районӗн]]<ref>Ведомости Верховного Совета СССР. № 20 (1004), 1960 г.</ref> территорийӗсен пайӗсем район йышне кӗнӗ. [[1963|1963 ҫулта]] район пӑрахӑҫланӑ, [[1965|1965 ҫулта]] тепре туса хунӑ<ref>{{cite web |url = http://wwhp.ru/sarat.htm |title = Саратовская область на сайте «Всемирный исторический проект» |archiveurl = https://web.archive.org/web/20101203192830/http://wwhp.ru/sarat.htm |archivedate = 2010-12-03 }}</ref>. == Халӑх == {{Пурӑнан халӑх|Татищевский район}} {{Кӗске дата|2023|01|1}} пӗлӗмпе районта 30,1 пин ҫын пурӑнчӗ, вӗсенчен 7,6 пин ҫын (25,6 %) — [[Татищево|Татищево]] [[хула евӗр поселок|ӗҫ поселокӗнче]], 22,5 пин ҫын — ял пурӑнан вырăнӗсенче<ref name = terpop>[http://tatishevo.saratov.gov.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=79&Itemid=60 Халӑхпа территори ҫинчен районӑн официаллӑ сайтӗнче] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20231223203130/http://tatishevo.saratov.gov.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=79&Itemid=60 |date=2023-12-23 }}</ref>. === Халӑх йышӗ === {{Кӗске дата|2023|01|1}} пӗлӗмпе районта 43 халӑх пурӑнать<ref name = terpop/>: {| class='standard' style='text-align: center;' | colspan=4 | '''Татищево районӗн халӑхӗсем''' |--- class='bright' | colspan=1 | № || colspan=1 | Халӑх || colspan=1 | % |--- | 1 || [[Вырӑссем]] || 83,2 |--- | 2 || [[Украинсем]] || 3 |--- | 3 || [[Мордвасем]] ([[Ирҫесем|Ирҫесемпе]] [[Мӑкшӑсем|мӑкшӑсем]]) || 2,1 |--- | 4 || [[Эрменсем]] || 2 |--- | 5 || [[Чӑвашсем]],<br> [[Тутарсем]],<br> [[Чеченсем]] || 1,3 |--- class='shadow' | || Ыттисем || 8,4 |} Районти ялсенче тӗрлӗрен халӑхсен ушкӑнӗсем пур, вӗсенчен эрменсем ([[Агаревка (Татищево районӗ)|Агаревка]]), мордвасем ([[Беседка (Сарӑту облаҫӗ)|Беседка]]). === Ҫул-Ӳсӗм йышӗ === {{Кӗске дата|2023|01|1}} пӗлӗмпе район [[Ҫул-ӳсӗм|ҫул-ӳсӗм]] йышӗ<ref name = terpop/>: * 14 — 18 ҫулсенче 1433 ҫын * 19 — 34 ҫулсенче 5662 ҫын * 35 — 60 ҫулсенче 10 652 ҫын * 60 тата ватӑрах 7443 ҫын ;Вӗсенчен: * 5488 ҫын — ӗҫлеме пултаракан ҫул-ӳсӗмӗн ҫамрӑкрах * 16879 ҫын — ӗҫлеме пултаракан ҫул-ӳсӗмре * 7689 ҫын — ӗҫлеме пултаракан ҫул-ӳсӗмӗн ватӑрах == Муниципаллӑ тытӑмлӑх == Татищево [[Муниципаллӑ район|муниципаллӑ районне]] 7 [[муниципаллӑ йӗркеленӳ]] кӗрет: 1 [[Хула тӑрӑхӗ|хула тӑрӑхӗ]] тата 5 [[ял тӑрӑхӗ]]<ref name="МО">{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/933006800 |title=Закон Саратовской области от 27 декабря 2004 года № 108-ЗСО «О муниципальных образованиях, входящих в состав Татищевского муниципального района» |access-date=2018-09-28 |archive-date=2015-09-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150926131510/http://docs.cntd.ru/document/933006800 |url-status=live }}</ref><ref>{{cite web |url = http://tatishevo.sarmo.ru/index.php?option=com_content&view=article&id=106&Itemid=174 |title = Устав Татищевского муниципального района |url-status = dead }}</ref>. {{Автонумераци | Оформление = standard sortable | Столбцов = 6 | Заголовок2 = Муниципаллӑ йӗркеленӳ | Заголовок3 = Администрациллӗ центр | Заголовок4 = Пурӑнан<br />вырӑнсен<br />йышӗ | Заголовок5 = Пурӑнан халӑх | Заголовок6 = Лаптӑк,<br />ҫм² | Выравнивание4 = right | Выравнивание5 = right | Выравнивание6 = right | Сортировка4 = число | Сортировка5 = число | Сортировка6 = число |A-%| '''Хула тӑрӑхӗ:''' | | | | |А|[[Татищево|Татищево муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Татищево]] ӗҫ поселокӗ | 1 | {{ Пурăнан халăх | Татищевское муниципальное образование | тс }} | 59,16<ref name="63_8006001"/> |Б-%| '''Ял тӑрӑхӗсем:''' | | | | |Б|[[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Вязовка (Татищево районӗ)|Вязовка]] сали | 17 | {{ Пурăнан халăх | Вязовское муниципальное образование (Татищевский район) | тс }} | 541,65<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Идолга (ял)|Идолга]] сали | 8 | {{ Пурăнан халăх | Идолгское муниципальное образование | тс }} | 404,62<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Октябрьский Городок]] сали | 8 | {{ Пурăнан халăх | Октябрьское муниципальное образование (Татищевский район) | тс }} | 379,31<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Садовый (Татищево районӗ)|Садовый]] поселокӗ | 8 | {{ Пурăнан халăх | Садовское муниципальное образование (Татищевский район) | тс }} | 74,08<ref name="63_8006001"/> |Б|[[Ягодная Поляна муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] | [[Ягодная Поляна (Сарӑту облаҫӗ)|Ягодная Поляна]] сали | 5 | {{ Пурăнан халăх | Ягодно-Полянское муниципальное образование | тс }} | 394,69<ref name="63_8006001"/> }} === Муниципаллӑ пайланӑвӑн историйӗ === [[2005|2005 ҫулта]] [[вырӑнти хӑйтытӑмлӑх]] тунишӗн муниципаллӑ районта 1 хула тата 10 ял тӑрӑхӗ йӗркеленӗ. [[2013|2013 ҫулта]] вӗсенчен малалла муниципаллӑ йӗркеленӳсем (МЙ) пӑрахӑҫланӑ: [[Мӑн Ивановка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Мӑн Ивановка МЙ]] ([[Ҫырла Уҫланки муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Ҫырла Уҫланки МЙ-н]] йышне кӗнӗ)<ref>{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/933021841 |title=Закон Саратовской области от 16 мая 2013 г. N 79-ЗСО «О преобразовании Большеивановского и Ягодно-Полянского муниципальных образований Татищевского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области "О муниципальных образованиях, входящих в состав Татищевского муниципального района"» |access-date=2015-09-23 |archive-date=2015-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925112753/http://docs.cntd.ru/document/933021841 |url-status=live }}</ref>, [[Карамышка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Карамышка МЙ]] ([[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Октябрьский МЙ-н]] йышне кӗнӗ)<ref>{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/933021849 |title=Закон Саратовской области от 16 мая 2013 г. N 87-ЗСО «О преобразовании Карамышского и Октябрьского муниципальных образований Татищевского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области „О муниципальных образованиях, входящих в состав Татищевского муниципального района”» |access-date=2015-09-23 |archive-date=2015-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925111523/http://docs.cntd.ru/document/933021849 |url-status=live }}</ref>, [[Мизино-Лапшиновка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Мизино-Лапшиновка МЙ]] ([[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка МЙ-н]] йышне кӗнӗ)<ref>{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/933021842 |title=Закон Саратовской области от 16 мая 2013 г. N 80-ЗСО «О преобразовании Вязовского и Мизино-Лапшиновского муниципальных образований Татищевского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области „О муниципальных образованиях, входящих в состав Татищевского муниципального района”» |access-date=2015-09-23 |archive-date=2015-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925102951/http://docs.cntd.ru/document/933021842 |url-status=live }}</ref>, [[Широкое муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Широкое МЙ]] ([[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Идолга МЙ-н]] йышне кӗнӗ)<ref>{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/933021837 |title=Закон Саратовской области от 16 мая 2013 г. N 75-ЗСО «О преобразовании Идолгского и Широкинского муниципальных образований Татищевского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области „О муниципальных образованиях, входящих в состав Татищевского муниципального района”» |access-date=2015-09-23 |archive-date=2015-09-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150925114252/http://docs.cntd.ru/document/933021837 |url-status=live }}</ref>. {{Тулли дата|2025|01|1}} [[Сторожёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] пӑрахӑҫланӑ тата унӑн территори [[Сарӑту|Сарӑту]] [[Сарӑту (хула округӗ)|хула округӗнчи]] [[Гагарин районӗ (Сарӑту облаҫӗ)|Гагарин районӗн]] йышне кӗрет<ref name="Сторожевское">{{Cite web |url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/6400202204010001 |title=Закон Саратовской области от 28.03.2022 № 43-ЗСО "О преобразовании Сторожевского муниципального образования Татищевского муниципального района Саратовской области, муниципального образования "Город Саратов" и внесении изменений в некоторые законодательные акты Саратовской области" |access-date=2022-04-11 |archive-date=2022-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220401201021/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/6400202204010001 |url-status=live }}</ref><ref name="Сторожевское24">{{Cite web |url= http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/6400202212210001 |title= Закон Саратовской области от 15.12.2022 № 155-ЗСО «О внесении изменений в закон Саратовской области "О преобразовании Сторожевского муниципального образования Татищевского муниципального района Саратовской области, муниципального образования "Город Саратов" и внесении изменений в некоторые законодательные акты Саратовской области"» |access-date= 2022-12-21 |url-status= live |archive-date= 2022-12-21 |archive-url= https://web.archive.org/web/20221221115029/http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/6400202212210001 }}</ref><ref name="автоссылка1">{{Cite web |url=https://srd.ru/documents/zaks/88-ZSO-26072023.pdf |title=Закон Саратовской области № 88-ЗСО от 26.07.2023 г. «О внесении изменений в Закон Саратовской области «О преобразовании Сторожевского муниципального образования Татищевского муниципального района Саратовской области, муниципального образования «Город Саратов» и внесении изменений в некоторые законодательные акты Саратовской области» |access-date=2024-01-08 |archive-date=2024-01-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240108094402/https://srd.ru/documents/zaks/88-ZSO-26072023.pdf |url-status=live }}</ref><ref name="автоссылка2">{{Cite web|url=http://publication.pravo.gov.ru/document/6400202307310019|title=Закон Саратовской области от 26.07.2023 № 88-ЗСО «О внесении изменений в Закон Саратовской области "О преобразовании Сторожевского муниципального образования Татищевского муниципального района Саратовской области, муниципального образования "Город Саратов" и внесении изменений в некоторые законодательные акты Саратовской области»|website=publication.pravo.gov.ru|access-date=2024-05-28|archive-date=2024-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20240528084913/http://publication.pravo.gov.ru/document/6400202307310019|url-status=live}}</ref>. == Пурӑнан вырӑнсем == Татищево районӗнче 47 пурӑнан вырӑн пур, вӗсенчен 1 хула (ӗҫ поселокӗ) тата 46 ял пурӑнан вырӑнӗ. {{Автонумераци | Оформление = standard sortable collapsible collapsed | Название = Районта пурӑнан вырӑнсен ят-йышӗ | Столбцов = 5 | Заголовок2 = Пурӑнан вырӑн | Заголовок3 = Тӗс | Заголовок4 = Пурӑнан халӑх | Заголовок5 = Муниципаллӑ<br> йӗркеленӳ | Выравнивание4 = right | Сортировка4 = число | | [[Агарёвка (Татищево районӗ)|Агарёвка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Агаревка (Татищевский район) | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] | | [[Беседка (Сарӑту облаҫӗ)|Беседка]] | хутӑр | {{ Пурăнан халăх | Беседка (Саратовская область) | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] | | [[Бурловино]] | хутӑр | {{ Пурăнан халăх | Бурловино | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] | | [[Вязовка (Татищево районӗ)|Вязовка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Вязовка (Татищевский район) | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] | | [[Гартовка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Гартовка | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] | | [[Глядковка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Глядковка | тс }} | [[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Идолга]] | | [[Губарёвка (Сарӑту облаҫӗ)|Губарёвка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Губаревка (Саратовская область) | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] | | [[Елшанка (Татищево районӗ)|Елшанка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Елшанка (Татищевский район) | тс }} | [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Садовый]] | | [[Идолга (ял)|Идолга]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Идолга (село) | тс }} | [[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Идолга]] | | [[Карамышка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Карамышка | тс }} | [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Октябрьский]] | | [[Карякино (Сарӑту облаҫӗ)|Карякино]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Карякино (Саратовская область) | тс }} | [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Октябрьский]] | | [[Козий Лоб]] | хутӑр | {{ Пурăнан халăх | Козий Лоб | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] | | [[Кологривовка (сала, Сарӑту облаҫӗ)|Кологривовка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Кологривовка (село, Саратовская область) | тс }} | [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Садовый]] | | [[Кологривовка (станци, Сарӑту облаҫӗ)|Кологривовка]] | станци | {{ Пурăнан халăх | Кологривовка (станция, Саратовская область) | тс }} | [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Садовый]] | | [[Кологривовка вӑрманҫӑлӑхӗ]] | поселок | {{ Пурăнан халăх | Кологривовское лесничество | тс }} | [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Садовый]] | | [[Коминтерн (Татищево районӗ)|Коминтерн]] | поселок | {{ Пурăнан халăх | Коминтерн (Татищевский район) | тс }} | [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Садовый]] | | [[Константиновка (Татищево районӗ)|Константиновка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Константиновка (Татищевский район) | тс }} | [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Октябрьский]] | | [[Корсаковка (Сарӑту облаҫӗ)|Корсаковка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Корсаковка (Саратовская область) | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] | | [[Кривопавловка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Кривопавловка | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] | | [[Кувыка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Кувыка | тс }} | [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Октябрьский]] | | [[Куликовка (Татищево районӗ)|Куликовка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Куликовка (Татищевский район) | тс }} | [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Октябрьский]] | | [[Македоновка (Сарӑту облаҫӗ)|Македоновка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Македоновка (Саратовская область) | тс }} | [[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Идолга]] | | [[Мӑн Ивановка (Сарӑту облаҫӗ)|Мӑн Ивановка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Большая Ивановка (Саратовская область) | тс }} | [[Ҫырла Уҫланки муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Ҫырла Уҫланки]] | | [[Мӑн Каменка (Татищево районӗ)|Мӑн Каменка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Большая Каменка (Татищевский район) | тс }} | [[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Идолга]] | | [[Мӑн Фёдоровка (Сарӑту облаҫӗ)|Мӑн Фёдоровка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Большая Федоровка (Саратовская область) | тс }} | [[Ҫырла Уҫланки муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Ҫырла Уҫланки]] | | [[Мизино-Лапшиновка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Мизино-Лапшиновка | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] | | [[Нееловка (Сарӑту облаҫӗ)|Нееловка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Нееловка (Саратовская область) | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] | | [[Никольский (Сарӑту облаҫӗ)|Никольский]] | чукунҫул уйӑрӑшӗ | {{ Пурăнан халăх | Никольский (Саратовская область) | тс }} | [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Садовый]] | | [[Новополье (Сарӑту облаҫӗ)|Новополье]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Новополье (Саратовская область) | тс }} | [[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Идолга]] | | [[Новоскатовка (Сарӑту облаҫӗ)|Новоскатовка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Новоскатовка (Саратовская область) | тс }} | [[Ҫырла Уҫланки муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Ҫырла Уҫланки]] | | [[Октябрьский Городок]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Октябрьский городок | тс }} | [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Октябрьский]] | | [[Первомайская (Сарӑту облаҫӗ)|Первомайская]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Первомайская (Саратовская область) | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] | | [[Петров (Сарӑту облаҫӗ)|Петров]] | хутӑр | | [[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Идолга]] | | [[Полчаниновка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Полчаниновка | тс }} | [[Ҫырла Уҫланки муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Ҫырла Уҫланки]] | | [[Полянское (Сарӑту облаҫӗ)|Полянское]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Полянское (Саратовская область) | тс }} | [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Садовый]] | | [[Садовый (Татищево районӗ)|Садовый]] | поселок | {{ Пурăнан халăх | Садовый (Татищевский район) | тс }} | [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Садовый]] | | [[Слепцовка]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Слепцовка | тс }} | [[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Идолга]] | | [[Сокур (Сарӑту облаҫӗ)|Сокур]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Сокур (Саратовская область) | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] | | [[Ҫӗнӗ Тёпловка (Сарӑту облаҫӗ)|Ҫӗнӗ Тёпловка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Новая Тепловка (Саратовская область) | тс }} | [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Октябрьский]] | | [[Ҫырла Уҫланки (Сарӑту облаҫӗ)|Ҫырла Уҫланки]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Ягодная Поляна (Саратовская область) | тс }} | [[Ҫырла Уҫланки муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Ҫырла Уҫланки]] |%| [[Татищево]] | ӗҫ поселокӗ | {{ Пурăнан халăх | Татищево | тс }} | [[Татищево муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Татищево]] | | [[Тимирязевский (Сарӑту облаҫӗ)|Тимирязевский]] | поселок | {{ Пурăнан халăх | Тимирязевский (Саратовская область) | тс }} | [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Октябрьский]] | | [[Федуловка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Федуловка | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] | | [[Хлебновка (Татищево районӗ)|Хлебновка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Хлебновка (Татищевский район) | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] | | [[Ченыкаевка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Ченыкаевка | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] | | [[Широкое (Сарӑту облаҫӗ)|Широкое]] | сала | {{ Пурăнан халăх | Широкое (Саратовская область) | тс }} | [[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ|Идолга]] | | [[Шлыковка (Сарӑту облаҫӗ)|Шлыковка]] | ял | {{ Пурăнан халăх | Шлыковка | тс }} | [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)|Вязовка]] }} [[2025|2025 ҫулхи]] [[Кӑрлач, 1|кӑрлачӑн 1-мӗшӗнче]] пӑрахӑҫланӑ [[Сторожёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]н пур пурӑнан вырӑнӗсем [[Сарӑту|Сарӑту хулин]] [[Сарӑту (хула округӗ)|хула округӗн]] йышне кӗнӗ<ref name="Сторожевское"/><ref name="Сторожевское24"/><ref name="автоссылка1" /><ref name="автоссылка2" />. == Вырӑнти хӑйтытӑмлӑх органӗсем == Муниципаллӑ пуху — [[Вырӑнти хӑйтытӑмлӑх|вырӑнти хӑйтытӑмлӑхӑн]] кӑтартакан органӗ. Муниципаллӑ районӑн пуҫлӑхӗ — Новикова Алефтина Сергеевна. Татищево муниципаллӑ районӗн администрацийӗ — вырӑнти хӑйтытӑмлӑхӑн ӗҫ тӑвакан органӗ. Район администрацийӗн пуҫлӑхӗ — Александр Владимирович Мордвинцев<ref name=puclox/>. == Экономика == Хулаҫум тӗсӗн ял хуҫалӑхӗ. Тӗп кӑларакан таварпа тивӗҫтерӳ: [[сӗт]], чӑх ашӗ, [[апат-ҫимӗҫ]]. Промышленоҫӑн тӗп пайӗ - тунишӗн материалсен (тимӗр бетонӗ, йывӑҫран тунишӗн материалсем, тавар бетонӗ, стена материалӗ) тата апат-ҫимӗҫ продукцийӗн кӑларни (ҫӑкӑр, аш, сӗт, кӑлпасси, кондитер япали). == Массӑллӑ информаци хатӗрӗсем == Район [[Массӑллӑ информаци хатӗрӗ|МИХ-ӗ]] — "Ял пурнӑҫӗ" ({{lang-ru|Сельская жизнь}}) хаҫат, вӑл Татищево районӗн официаллӑ пичет органӗ. Хаҫатӑн хӑйӗн сайчӗ пур — moyaokruga.ru/selskayazhizn<ref name="moyaokruga">[http://moyaokruga.ru/selskayazhizn/ «Сельская жизнь»] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401121232/https://moyaokruga.ru/selskayazhizn/ |date=2022-04-01 }}, унта юлашки район хыпарӗсем кӑлараҫҫӗ.</ref>. == Паллӑ вырӑнсем == [[File:Большеивановский приусадебный парк, поле.JPG|thumb|200px|right|[[Мӑн Ивановка (Сарӑту облаҫӗ)|Мӑн Ивановка]] улпут ҫурчӗ ҫумӗнчи парк]] [[File:Губаревская усадьба дворян Шахматовых, табличка.JPG|thumb|200px|right|[[Губарёвка (Сарӑту облаҫӗ)|Губарёвкӑри]] Шахматовсен улпут ҫурчӗн астӑвӑм хӑми]] [[Истори|Историн]], [[Культура|культурӑн]], [[Ҫутҫанталӑк|ҫутҫанталӑкӑн]] паллӑ вырӑнӗсем: [[Мӑн Ивановка (Сарӑту облаҫӗ)|Мӑн Ивановка]] улпут ҫурчӗ ҫумӗнчи парк<ref>[https://www.tursar.ru/page-joy.php?j=139 Большеивановский приусадебный парк. Tursar]</ref>, [[Вязовка (Татищево районӗ)|Вязовка]] ӗмӗр юманлӑхӗ<ref>[https://www.tursar.ru/page-joy.php?j=1101 Вязовская вековая дубрава. Tursar]</ref>, Вязовка хура ҫирӗклӗхӗ<ref>[https://moyaokruga.ru/selskayazhizn/Articles.aspx?articleId=126852 Вязовские заповедники. Газета "Сельская жизнь"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171101031112/http://moyaokruga.ru/selskayazhizn/Articles.aspx?articleId=126852 |date=2017-11-01 }}</ref>, [[1902|1902 ҫулта]] тунӑ [[Сокур (Сарӑту облаҫӗ)|Сокурти]] [[Турӑ Амӑшӗн Пукрав чиркӗвӗ (Сокур)|Турӑ Амӑшӗн Пукрав чиркӗвӗ]]<ref>[https://eparhia-saratov.ru/Articles/hram-pokrova-bozhiejj-materi-sokur-tatishhevskogo-rajjona Храм Покрова Божией Матери с. Сокур Татищевского р-на. Саратовская епархия]</ref>, [[Губарёвка (Сарӑту облаҫӗ)|Губарёвкӑри]] Шахматовсен улпут ҫурчӗ<ref>[https://www.tursar.ru/page-joy.php?j=128 Приусадебный парк усадьбы Шахматовых. Tursar]</ref> — Раҫҫей академикӗн, лингвисчӗн [[Шахматов Алексей Александрович|Алексей Шахматовӑн]] мемориалӗ, [[Полчаниновка|Полчаниновкӑри]] Сарӑтӑвӑн паллӑ ен пӗлӳҫин, кунҫулҫин, халӑх пӗлӳҫин [[Минх Александр Николаевич|А. Н. Минхӗн]] улпут ҫурчӗ<ref>[https://www.tursar.ru/page-joy.php?j=1396 Полчаниновский приусадебный парк. Tursar]</ref>, [[Побочное]] вӑрман дачи (кивӗ ял вырӑнӗнче)<ref>[https://www.tursar.ru/page-joy.php?j=1033 Побочинская дача. Tursar]</ref>. == Тӗн == Татищево районӗнче тӗрлӗрен тӗн объекчӗсем пур, нумайрахӑш — [[христианлӑх|христианлӑ]] ([[Православи|православлӑ]]). * [[Вязовка (Татищево районӗ)|Вязовка]] салинче — [[Христос Раштавӗн чиркӗвӗ (Вязовка)|Христос Раштавӗн чиркӗвӗ]]<ref name="ВМЙпас">[https://vyazovskoe-r64.gosweb.gosuslugi.ru/netcat_files/215/2057/PASPORT_na_01.02.2026.pdf ПАСПОРТ] Вязовского муниципального образования Татищевского муниципального района Саратовской области на 01.02.2026</ref>; * [[Корсаковка (Сарӑту облаҫӗ)|Корсаковка]] салинче — [[Сӑваплӑ Никола кивӗ йӑлаллӑ чиркӗвӗ (Корсаковка)|Сӑваплӑ Никола кивӗ йӑлаллӑ чиркӗвӗ]] ([[кивӗ йӑлалӑх]])<ref name="ВМЙпас"/>; * [[Октябрьский Городок]] салинче — [[Асамлакан сӑваплӑ Микулай чиркӗвӗ (Октябрьский Городок)|Асамлакан сӑваплӑ Микулай чиркӗвӗ]]<ref name="ОМЙпас">[https://oktyabrskoetatishhevskij-r64.gosweb.gosuslugi.ru/netcat_files/10/2183/Pasport_ONP.pdf ПАСПОРТ опорного населенного пункта регионального значения (ОНП) с. Октябрьский Городок Татищевского муниципального района]</ref>; * [[Полчаниновка]] салинче — [[Сӑваплӑ Дмитрий Солунский чиркӗвӗ]]<ref name="ЯПМЙпас">[https://yagodnopolyanskoe-r64.gosweb.gosuslugi.ru/netcat_files/10/2078/Pasport_MO_18.02.2026.pdf ПАСПОРТ Ягодно-Полянского муниципального образования Татищевского муниципального района Саратовской области на 18.02.2026]</ref>; * [[Сокур (Сарӑту облаҫӗ)|Сокур]] салинче — [[Турӑ Амӑшӗн Пукрав чиркӗвӗ (Сокур)|Сӑваплӑ Турӑ Амӑшӗн Пукрав чиркӗвӗ]]<ref name="ВМЙпас"/>; * [[Ягодная Поляна (Сарӑту облаҫӗ)|Ягодная Поляна]] салинче — [[Аслӑ Василий чиркӗвӗ]]<ref name="ЯПМЙпас"/>. == Паллӑ ентешсем == * [[Васильев Владимир Андреевич]] (1925—1945) — [[ССРП|Совет]] ҫар ӗҫченӗ, лейтенант, [[Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ]] (1945). * [[Григорьев Дмитрий Яковлевич]] (1897—1970) — [[ССРП|Совет]] ҫар ӗҫченӗ, генерал-майор (1942). * [[Евтеев Иван Алексеевич]] (1918—1944) — [[ССРП|Совет]] ҫар ӗҫченӗ, хӗрлӗ флотҫӑ, [[Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ]] (1945). * [[Князевская Ольга Александровна]] (1920—2011) — [[РФ|Раҫҫей]] [[филологи|филологӗ]], археографӗ тата кӗнеке кунҫулӗн ӑстаҫи. * [[Коннов Василий Дмитриевич]] (1913—1945) — [[ССРП|Совет]] ҫар ӗҫченӗ, капитан, [[Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ]] (1944). * [[Мясников Евгений Александрович]] (1920—1991) — [[Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ]] (1945), [[полковник]] (1957), 1 класслӑ ҫар вӗҫевҫӗ (1959). * [[Лапшёв Анатолий Алексеевич]] (1924—1945) — лейтенант, [[Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ]] (1945). * [[Передреев Анатолий Константинович]] (1932—1987) — [[вырӑссем|вырӑс]] [[сӑвӑҫ]]ӗ, куҫаруҫӑ. * [[Пономарёв Пётр Тихонович]] (1924—1943) — [[ССРП|Совет]] ҫар ӗҫченӗ. [[Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ]] (1944, вилни хыҫҫӑн). Хӗрлӗ гвардин ҫар ҫынни. * [[Пресняков Иван Васильевич]] (1916—1988) — [[ССРП|Совет]] ҫар ӗҫченӗ, лейтенант. [[Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ]] (1944). * [[Путилин Николай Георгиевич]] (ҫур. 1954) — [[ССРП|Совет]] тата [[Раҫҫей]] [[опера]] юрӑҫи, [[Тутар АССР]] халӑх артисчӗ (1986) тата [[РФ халӑх артисчӗ]] (2003). * [[Семихатов Николай Александрович]] (1918—2002) — [[ССРП|Совет]] инженер-конструкторӗ тата ӑслӑхҫи. ССРП Ӑслӑхсен Академийӗн академикӗ. * [[Ульянов Пётр Лаврентьевич]] (1928—2006) — [[ССРП|Совет]] тата [[РФ|Раҫҫей]] математикӑҫи, ССРП Ӑслӑлӑхсен Академийӗн корреспондент пайташӗ тата Раҫҫей Ӑслӑлӑхсен Академийӗн академикӗ, профессор. * [[Хохлачёв Василий Фёдорович]] (1918—1983) — [[ССРП|Совет]] ҫар ӗҫченӗ, авиаци генерал-лейтенанчӗ, [[Совет Пӗрлешӗвӗн Паттӑрӗ]]. * [[Фомичёв Василий Осипович]] (1924—1992) — [[вырӑссем|вырӑс]] [[Ӳкерӳҫӗ|ӳкерӳҫи]], [[Реализм|реалисчӗ]], пейзажист. == Ҫар объекчӗсем == Районӑн территорийӗнче [[РФ стратеги ракет вӑйӗсем|РФ стратеги ракет вӑйӗсен]] [[60-мӗш ракет дивизийӗ]], [[Татищево (аэродром)|Татищево аэродромӗ]] (ӑҫта 69 [[УР-100Н]] тата 40 [[Тополь-М]] пур) вырнаҫнӑ<ref name=":0">{{Cite web |title=60-я ракетная Таманская ордена Октябрьской Революции Краснознамённая дивизия имени 60-летия СССР (в/ч 89553) |url=https://rvsn.info/divisions/div_060.html |access-date=2023-07-20 |website=rvsn.info}}</ref><ref name=":1">{{Cite web |title=60-я Таманская ракетная дивизия (в/ч 89553) |url=https://armius.ru/rvsn/vch89553 |access-date=2023-07-20 |website=armius.ru}}</ref><ref>{{Cite web |title=60-я ракетная дивизия (г. Татищево) |url=https://rvsn.ruzhany.info/60rd/index.html |access-date=2023-07-20 |website=rvsn.ruzhany.info}}</ref>. == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем|2}} == Вуламалли == *Атлас автомобильных дорог Саратовской области. Саратов, 2000. *Татищевский муниципальный район. История и современность. Саратов, 2008. == Каҫӑсем == * [https://tatishhevskij-r64.gosweb.gosuslugi.ru/ Официальный сайт органов местного самоуправления Татищевского муниципального района Саратовской области] * [http://www.tatishevo.saratov.gov.ru Старый официальный сайт администрации Татищевского муниципального района] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401135339/http://tatishevo.saratov.gov.ru/ |date=2022-04-01 }} * [https://web.archive.org/web/20100214185245/http://tatishevo.sarmo.ru/ Старый сайт муниципального района] * [http://moyaokruga.ru/selskayazhizn/ Официальный сайт газеты «Сельская жизнь» Татищевского муниципального района] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220401121232/https://moyaokruga.ru/selskayazhizn/ |date=2022-04-01 }} * [http://tatiskray.ru/ Татищевский край (сайт, посвящённый истории района)] * {{cite web |title = Информация о районе на сайте правительства Саратовской области |url = http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/tatischevo.php |archiveurl = https://web.archive.org/web/20110826173240/http://saratov.gov.ru/region/municipal_areas/tatischevo.php |archivedate = 2011-08-26 |deadlink = yes }} * [http://www.tatishevo.ru Неофициальный сайт р.п. Татищево] {{Татищево районӗн муниципаллӑ йӗркеленӗвӗсем}} {{Татищево районӗ}} {{Сарӑту облаҫӗ}} [[Категори:Татищево районӗ|*]] [[Категори:Алфавите кура администрациллӗ виҫесем]] 6roem1swzi4jv54cexuwtunnmpusqpr 0 110308 876502 833826 2026-08-14T19:07:37Z Aslati 36702 Aslati [[Пĕтĕм тĕнчери пролетарисем, пĕрлешĕр!]] страницӑн ятне [[Пӗтӗм тӗнчери пролетарисем, пӗрлешӗр!]] ҫине улӑштарчӗ 833826 wikitext text/x-wiki '''"Пĕтĕм тĕнчери пролетарисем, пĕрлешĕр!"''' ({{lang-de|Proletarier aller Länder, vereinigt Euch!}}) — интернационализмла коммунистла лозунгсенчен пӗри. Пӗрремӗш хут карл Маркспа Фридрих Энгельс "коммунистсен партийӗн Манифестӗнче"каланӑ: {{Цитата пуçламăшĕ}} Коммунистсем хӑйсен шухӑшӗсемпе шухӑшӗсене пытарма йӗрӗнчӗк ӗҫ тесе шутлаҫҫӗ. Вӗсем уҫҫӑнах ҫапла пӗлтереҫҫӗ: вӗсен тӗллевне хальхи пĕрлĕх йĕркине ирӗксӗр аркатса тӑкнипе ҫеҫ тума пултараҫҫӗ. Коммунистсен Революцийӗ умӗнче пуҫ пулса тӑракан классем чӗтресе тӑччӑр. Пролетарисен унта хӑйӗн сӑнчӑрӗсӗр пуҫне урӑх нимӗн ҫухатмалли те ҫук. Вӗсем пӗтӗм тӗнчене туянӗҫ. ПӖТӖМ ТӖНЧЕРИ ПРОЛЕТАРИСЕМ, ПӖРЛЕШӖР! {{Цитата вĕçĕ}} [[Ӳкерчĕк:Coat of arms of the Soviet Union (1956–1991).svg|мини|СССР гербӗ]] == [[СССР]] == Ҫырӑвӗ ССРП гербӗ ҫинче союзлӑ республикӑсен пур чӗлхисемпе те, республикӑсен гербӗсем ҫинче те — ҫав республикӑсен чӗлхисемпе те, вырӑсла та пулнӑ. 1923-1936 ҫулсенче ССРП гербӗ ҫине 6 чӗлхепе (1922 ҫулта ССРП 1922 ҫулӗнче йӗркеленнӗ тӗп чӗлхесен шучӗ тӑрӑх) ҫырса хунӑ; союзлӑ республикӑсен шутне улӑштарса 1937-1940 ҫ. 11 чӗлхепе, 1940-1956 ҫ. — 16, 1956 ҫултан пуҫласа 15 чӗлхепе ҫырнӑ. Совет Союзӗн автономи республикин патшалӑх гербӗ вӑл - союзлӑ республика гербӗ, вӑл кӗрекен союзлӑ республика гербӗ, вӑл автономлӑ республика ятне асӑннӑ автономлӑ тата тивӗҫлӗ союзлӑ республикӑн чӗлхисемпе тата вырӑсла ҫырнӑ," пӗтӗм ҫӗршыв Пролетарийӗсем, пӗрлешӗр!"автономлӑ республика чӗлхипе параҫҫӗ. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Каçăсем == * [http://www.geonames.de/proletarians.html Переводы девиза на различные языки на сайте Geonames.de] * «[[:wiktionary:workers of the world, unite|Workers of the world, unite]]» в английском Викисловаре * {{cite web |author = Сомин А. |datepublished = 2011-03-28 |url = http://elementy.ru/problems?questid=47#part_3 |title = Белорусская орфография |publisher = elementy.ru |archiveurl = https://www.webcitation.org/65esvbpCZ?url=http://elementy.ru/problems?questid=47#part_3 |archivedate = 012-02-23 |accessdate = 2011-04-03 |deadlink = no}} [[Категори:Коммунизм]] [[Категори:Советизмсем]] [[Категори:Политикăри лозунгсем]] [[Категори:1848 çул]] [[Категори:Йыхравсем]] dx9iuuaojh4yjdeucuky2p6kcbh43na 0 112894 876527 876427 2026-08-15T09:42:04Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 876527 wikitext text/x-wiki [[File:Dodecahedron.png|thumb|Dodecahedron</br>Ку нумайхысаклăхăн Шлефли символĕ {5,3} пек çырăнать]] '''Шлефли символĕ''' — [[тĕрĕс нумайхысаклăх]]сен [[комбинаторика|комбинаторикăлла]] палăрăмлăхĕ, унпа Евклид уçлăхĕнчи мĕнпур [[уçлăх|виçелĕхсенчи]] тĕрĕс нумайхысаклăхсене çырса кăтартма май пур. Швейцари математикĕ [[Шлефли, Людвиг|Людвиг Шлефли]] ячĕпе каланă. == Çавăн пекех== * [[Шлефли формули]] * [[Эйлерла палăрăмлăх]] * [[N-виçеллĕ тĕрĕс нумайхысаклăхсем]] == Литература == * ''Николай Вавилов'' [http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf КОНКРЕТНАЯ ТЕОРИЯ ГРУПП I. ОСНОВНЫЕ ПОНЯТИЯ]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Wayback|url=http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200331155805/http://dump.bitcheese.net/files/ovaconi/group.pdf |date=2020-03-31 }} |date=20200331155805 } {{Нумайхысаклăхсем}} nlvb3zmcy3mvtsdckmufntdus0jxuln 0 113991 876504 810357 2026-08-14T19:38:53Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 876504 wikitext text/x-wiki {{УК}} [[File:Pico do Arieiro altitude point.jpg|thumb|altitude point]] '''Пику-ду-Ариейру''' ({{lang-pt|Pico do Arieiro}}) — [[Мадейра (архипелаг)|Мадейра]] архипелагӑн тӗп утравӗ шутланакан [[Мадейра (утрав)|Мадейра]] утравӗнчи ҫӳллӗшӗпе виҫҫӗмӗш (1818 м) вырӑнта тӑракан ту. Ку тӗлӗшпе вӑл [[Пику-Руйву]] (1862 м) тата [[Пику-даш-Торреш]] (1847 м) кӑна лутрарах. Вырӑнти тавралӑха пӑхса ҫаврӑнмалли питӗ аван вырӑн шутланать, ун патӗнчен PR1 "Vereda do Areeiro" ҫуран туризм ҫулӗ пуҫланать<ref>[http://www.visitmadeira.pt/en-gb/resultados-de-pesquisa/resultados-pesquisa-detalhe/pr1-vereda-do-areeiro Vereda do Areeiro] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926072900/http://www.visitmadeira.pt/en-gb/resultados-de-pesquisa/resultados-pesquisa-detalhe/pr1-vereda-do-areeiro |date=2020-09-26 }}</ref>, вӑл утраври чи ҫӳллӗ [[Пику-Руйву]] ту патне илсе каять. Халӑх йышлӑ килекен вӑхӑтра кунне кунта пин ҫын патнелле иртме пултарать. Юлашки вӑхӑтра ку тӑва [[Фуршал|Фуршалтан]] хӑпаракан велосипедҫӑсем кӑмӑллама пуҫланӑ. Пику-ду-Ариейру ҫине велосипедпа хӑпарасси тӗнчери чи йывӑр маршрутсенчен пӗри шутланать: ун тӑррине ҫитме мӗнпурӗ 1810 метр ҫӳллӗшне хӑпармалла, 22 ҫухрӑм иртмелле. Ту тӑррине автомобильпе ҫитме ҫул хывнӑ, кунта машинсене тӑратмалли чарӑну вырӑнӗ, ресторан, сувенирсем сутакан лавкка пур. [[2011]] ҫулта ту тӑрринче туризм валли усӑ куракан ҫуртсемпе юнашар Португали СҪВ ПВО радиолокаци станцине вырнаҫтарнӑ. == Ҫанталӑк == Пику-ду-Арейрӑра сулхӑн вӑтаҫӗр тинӗс климачӗ, ҫумӑр таврашӗ час-часах ӳкнине пула ҫанталӑк кунта питӗ нӳрӗк. Ытларах енӗпе тӗтреллӗ ҫанталӑк тӑрать е вӗтӗ ҫумӑр пӗрӗхтерет. == Ӑнлантару == {{асăрхавсем}} [[Категори:Мадейра географийӗ]] [[Категори:Португалири тусем]] 6ifv81n7u4w67bxqpov4yfa69w27x33 2 114376 876491 876418 2026-08-14T18:31:02Z Max Tenche 25572 /* Ҫӗнӗ Бурас районӗ */ 876491 wikitext text/x-wiki ; Тӗп страница [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]] Кунта манӑн статьясен ят-йышӗ = Ӑслӑлӑх = == Вӑхӑтпа вырӑнлӑх == # [[2024]] # [[2026]] == Википеди уйрӑмӗсем == # [[Туркмен Википедийӗ]] == Космос == # [[Артемида-2]] == Физика пысӑкӑшӗсем == # [[Тӑваткал километр]] # [[Тӑваткал ҫухрӑм]] = Географи = == АПШ == === Гуам === # [[Орднанс Аннекс]] # [[Ороте ҫурутравӗ]] === Ялавсем === # [[Нью-Йорк ялавĕ]] == Израиль == === Чӗлхесем === # [[Еврей-таджик диалекчӗ]] == Корей (КР/КХДР) == === Чӗлхесем === # [[Корей чӗлхи]] == Патшалӑхсем == ;кунта ПНО пайташӗсем, ҫурма йышӑннӑ, йышӑнман патшалӑхсем # [[Корей Республики]] # [[Корей Халӑх Демократиллӗ Республики]] # [[Сомалиленд]] == РФ == === Сехет тӑрӑхӗсем === # [[Владивосток вӑхӑчӗ]] # [[Екатеринбург вӑхӑчӗ]] # [[Иркутск вӑхӑчӗ]] # [[Калининград вӑхӑчӗ]] # [[Камчатка вӑхӑчӗ]] # [[Красноярск вӑхӑчӗ]] # [[Магадан вӑхӑчӗ]] # [[Мускав вӑхӑчӗ]] # [[Омск вӑхӑчӗ]] # [[Самар вӑхӑчӗ]] # [[Якутск вӑхӑчӗ]] === Раҫҫей географийӗ === # [[Алтай Республикин географийӗ]] === Районсем === ;аймаксем, кантонсем # [[Александров Гай районӗ]] # [[Быстрая районĕ]] # [[Гагарин районӗ (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Екатериновка районӗ]] # [[Елизово районĕ]] # [[Каменка кантонӗ]] # [[Карага районĕ]] # [[Кош-Агач аймакӗ]] # [[Мильково районĕ]] # [[Олютор районĕ]] # [[Онгудай аймакӗ]] # [[Пенжина районĕ]] # [[Петровск районӗ]] # [[Соболево районĕ]] # [[Татищево районӗ]] # [[Тигиль районĕ]] # [[Усть-Большерецк районĕ]] # [[Усть-Камчатск районĕ]] === Субъектсем === # [[Алтай Республики]] # [[Брянск облаҫӗ]] # [[Камчатка Ен]] # [[Карачай-Черкеси]] # [[Хакаси]] # [[Хустӑрма облаҫӗ]] === Тӑрӑхсем === # [[Инçет-Тухăç федераци тăрăхĕ]] # [[Коряк тăрăхĕ]] # [[Çурçĕр-Кавказ федераци тăрăхĕ]] === Чӗлхесем === # [[Абазин чӗлхи]] === Юханшывсем === # [[Оссора (юханшыв)]] === Ял-хула тӑрӑхӗсем === # [[Берёзовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Вязовка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)]] # [[Вязово ял канашӗ]] # [[Грачёвка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Идолга муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Новозахаркино муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)]] # [[Октябрьский муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Татищево районӗ)]] # [[Пригородный муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Садовое муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Садовый муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Синенькие муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Петровск районӗ)]] # [[Сторожевка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] # [[Ягодная Поляна муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]] === Ялавсем === # [[Раҫҫей Федерацийӗн патшалӑх геральдика регистрӗ]] # [[Сарӑту облаҫӗн ялавӗсем]] # [[Татищево районӗн ялавӗ]] == Ҫар == # [[Позициллӗ район]] == Ҫӗр == # [[Ҫурҫӗр Ази]] # [[Тухӑҫ Ази]] == Узбекистан == === Вилоятсем === # [[Андижан вилоячӗ]] # [[Джизак вилоячӗ]] # [[Навои вилоячӗ]] # [[Сырдарья вилоячӗ]] === Республика === # [[Каракалпакстан]] = Истори = # [[Алтай Республикин историйӗ]] = Мусӑк = # [[Глянец (ушкӑн)]] = Пайӑр ҫынсем = == Ӑсчахсем == === Биологсем === # [[Иваницкая Людмила Петровна]] # [[Тимирязев Климент Аркадьевич]] == Политикӑҫӑсем == === Аслӑ Британи политикӑҫисем === # [[Карл III (Аслӑ Британи королӗ)]] # [[Стармер Кир]] === Болгари политикӑҫисем === # [[Гюров Андрей]] # [[Йотова Илияна]] # [[Радев Румен]] === Венгри политикӑҫисем === # [[Мадьяр Петер]] # [[Орбан Виктор]] # [[Шуйок Тамаш]] === Польша политикӑҫисем === # [[Дуда Анджей]] # [[Навроцкий Кароль]] # [[Туск Дональд]] === Раҫҫей политикӑҫисем === ==== РФ политикӑҫисем ==== ; Чӑваш Республикин политикӑҫисем # [[Никандрова Надежда Валериановна]] # [[Шигильдеев Василий Викторович]] # [[Шпилевая Нина Ивановна]] ==== ССРП политикӑҫисем ==== ; Чӑваш АССР политикӑҫисем # [[Андреева Зоя Ананьевна]] === Словаки политикӑҫисем === # [[Фицо Роберт]] === Узбекистан политикӑҫисем === # [[Узбекистан президенчӗ]] # [[Мирзиёев Шавкат Миромонович]] === Финлянди политикӑҫисем === # [[Стубб Александр]] == Спортсменсем == # [[Биктимирова Алевтина Вениаминовна]] # [[Григорьева Лидия Николаевна (ҫӑмӑл атлет)]] # [[Иванова Алина Петровна]] # [[Захарова Светлана Владимировна]] # [[Майорова Альбина Геннадьевна]] # [[Моргунова Любовь Васильевна]] # [[Нагорная Дарья Сергеевна]] # [[Романова Ольга Владиславовна]] # [[Соколова Вера Александровна]] # [[Тимофеева Ирина Николаевна]] == Ҫыравҫӑсем == # [[Калитко Екатерина Александровна]] == Хула пуҫлӑхӗсем == # [[Барнаул пуçлăхĕсем]] == Юрӑҫӑсем == # [[Асламас Мария Васильевна]] # [[Денисова Зоя Фёдоровна]] # [[Уляндина Августа Васильевна]] = Пӗлтерӗш хут енӗсем = {{Div col|cols=2}} # [[Агаревка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Беседка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Беседки (пӗлтерӗшсем)]] # [[Вязовка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Вязовка ял тӑрӑхӗ (пӗлтерӗшсем)]] # [[Вязовое ял тӑрӑхӗ (пӗлтерӗшсем)]] # [[Горный Ключ]] # [[Губаревка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Елшанка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Зеленкино (пӗлтерӗшсем)]] # [[Идолга (пӗлтерӗшсем)]] # [[Ильиновка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Каменский (пӗлтерӗшсем)]] # [[Карякино (пӗлтерӗшсем)]] # [[Колки (пӗлтерӗшсем)]] # [[Македоновка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Мӑн Каменка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Новодубровка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Новополье (пӗлтерӗшсем)]] # [[Оркино (пӗлтерӗшсем)]] # [[Оссора]] # [[Синенькие (пӗлтерӗшсем)]] # [[Сторожевка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Широкое (пӗлтерӗшсем)]] # [[Шлыковка (пӗлтерӗшсем)]] # [[Ягодная Поляна (пӗлтерӗшсем)]] {{Div col end}} = Политика = == Партисем == # [[Икӗ хӳреллӗ йытӑ партийӗ]] # [[Тиса (парти)]] # [[Фидес — Венгр элтеш пӗрлешӗвӗ]] # [[Фидес — ХДХП]] == Патшалӑх тытӑмлӑхӗ == === Патшалӑх органӗсем === ==== Европа Пӗрлешӗвӗ ==== # [[Европа парламенчӗ]] === Патшалӑх тӗсӗсем === # [[Нумай нациллӗ патшалӑх]] == Пӗрлешӳсем == # [[Хĕвеланăç Африка патшалăхĕсен экономика пĕрлешĕвĕ]] == Пулӑмсем == # [[Пушкӑртстанти протестсем (2024)]] # [[Чеченсен тата ингушсен депортацийӗ]] === Суйлавсем === # [[Болгарири парламент суйлавӗ (2026)]] # [[Венгрири парламент суйлавӗ (2026)]] == Чыславсем == === Аслӑ Британи чыславӗсем === # [[Мунча орденӗ]] === Польша чыславӗсем === # [[«Pro Bono Poloniae» медаль]] # [[«Pro Patria» медаль (Польша)]] # [[«Казахстанти поляксем умӗнчи тивӗҫлӗхшӗн» медаль]] # [[Польша Чӗрӗлӗвӗн орденӗ]] # [[Польша ЮӖМ-н «Bene Merito» хисеплӗ палли]] # [[Тивӗҫлӗх хӗресӗ (Польша)]] # [[Чикӗ хӗсмечӗн йӗркеленӗренпе вӑтӑр ҫул ҫитнӗ асӑну медалӗ]] # [[Шурӑ Ӑмӑрт орденӗ (Польша)]] == Урӑх == # [[Шалти колонизаци]] = Пурӑнан вырӑнсем = == Инди == # [[Лакхнау]] == Казахстан == # [[Атырау]] == РФ == === Алтай крайӗ === # [[Барнаул]] === Алтай Республики === # [[Горно-Алтайск]] === Архангельск облаҫӗ === # [[Вотлажма хулашӗ]] === Брянск облаҫӗ === # [[Брянск]] === Ингуш Республики === # [[Магас]] === Камчатка крайӗ === # [[Анавгай]] # [[Горный Ключ (Камчатка Ен)]] # [[Елизово]] # [[Мильково (Камчатка Ен)]] # [[Никольское (Камчатка Ен)]] # [[Оссора (паççулкă)]] # [[Палана]] # [[Эссо]] === Карел Республики === # [[Петрозаводск]] === Карачай-Черкес Республики === # [[Черкесск]] === Калмӑк Республики === # [[Элиста]] === Сарӑту облаҫӗ === ==== Воскресенское районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Елшанка (Воскресенское районӗ)]] {{Div col end}} ==== Гагарин районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Докторовка]] # [[Зеленкино (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Ильиновка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Каменский (Гагарин районӗ)]] # [[Сторожёвка (Сарӑту облаҫӗ)]] {{Div col end}} ==== Красноармейск районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Елшанка (Красноармейск районӗ)]] # [[Каменский (Красноармейск районӗ)]] {{Div col end}} ==== Петровск районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Агарёвка (Петровск районӗ)]] # [[Колки (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Новодубровка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Оркино (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Синенькие (Петровск районӗ)]] # [[Ҫӗнӗ Ӑвӑс]] # [[Ҫӗнӗ Вершаут]] # [[Тутар Пакаевки]] {{Div col end}} ==== Ҫӗнӗ Бурасы районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Елшанка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)]] {{Div col end}} ==== Татищево районӗ ==== {{Div col|cols=2}} # [[Агарёвка (Татищево районӗ)]] # [[Асамлакан сӑваплӑ Микулай чиркӗвӗ (Октябрьский Городок)]] # [[Беседка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Бурловино]] # [[Вязовка (Татищево районӗ)]] # [[Гартовка]] # [[Глядковка]] # [[Губарёвка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Елшанка (Татищево районӗ)]] # [[Идолга (сала)]] # [[Карамышка]] # [[Карякино (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Козий Лоб]] # [[Кологривовка (сала, Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Коминтерн (Татищево районӗ)]] # [[Корсаковка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Кривопавловка]] # [[Македоновка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Мӑн Каменка (Татищево районӗ)]] # [[Мизино-Лапшиновка]] # [[Новополье (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Октябрьский Городок]] # [[Петров (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Слепцовка]] # [[Татищево]] # [[Широкое (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Шлыковка (Сарӑту облаҫӗ)]] # [[Ягодная Поляна (Сарӑту облаҫӗ)]] {{Div col end}} === Смулен облаҫӗ === # [[Беседка (Смулен облаҫӗ)]] === Ставрополь крайӗ === # [[Пятигорск]] === Чукотка автономиллӗ округӗ === # [[Анадырь]] == Украина == === Кейӳ облаҫӗ === # [[Беседка (Кейӳ облаҫӗ)]] = Халӑхсем = ===Албансем=== # [[Тава коси]] ===Бацбисем=== # [[Бацбисем]] === Еврейсем === # [[Бухара еврейӗсем]] ===Корейсем=== # [[Корейсем]] ===Чикансем=== # [[Чикан ялавĕ]] = Ӑмӑртусем = # [[Википеди:Вики-çуркунне 2024|Вики-ҫуркунне 2024]] # [[Википеди:Ази уйӑхӗ 2024|Ази уйӑхӗ 2024]] # [[Википеди:Конкурссем/Феминизмпа фольклор/2025|Феминизмпа фольклор 2025]] # [[Википеди:Вики-çуркунне 2025|Вики-ҫуркунне 2025]] # [[Википеди:Ази уйӑхӗ 2025|Ази уйӑхӗ 2025]] # [[Википеди:Конкурссем/Феминизмпа фольклор/2026|Феминизмпа фольклор 2026]] # [[Википеди:Вики-çуркунне 2026|Вики-ҫуркунне 2026]] = Ҫӗнетсе ҫырнӑ/нумай тӳрлетнӗ статьясем = # [[Атӑлҫи сӑртлӑхӗ]] # [[Кейӳ облаҫӗ]] # [[Турккӑ Википедийӗ]] # [[Халӑх ҫырса тухӑвӗ]] # [[Шурӑ Чиркӳ]] = Ҫавӑн пек пӑхӑр = * [[Хутшăнакан:Ellodanis5 /СУЙЛАСА ИЛНĔ СТАТЬЯСЕМ]] 0nfcohyy4q5ieg4442bdn122s3xzn4o 0 114498 876470 812071 2026-08-14T14:01:47Z Д.Ильин 10695 876470 wikitext text/x-wiki [[File:Nitrogen-iodide-2D.svg|thumb|Nitrogen-iodide-2D]] '''Триио́д нитри(д)чĕ''' (хăш чухне '''йодла азот''', тĕрĕс мар: ''йод азичĕ'') — çав тери вăйлăн [[сирпĕнӳ|сирпĕнекен]] япалалăх, [[азот]]ăн тата [[иод]]ăн <small><chem>NI3</chem></small> формулăллă органикăлла мар пĕрлешĕвĕ. <center><big><big><big>'''<small><chem>NI3</chem></small>'''</big></big></big></center> == Литература == * Jander J. II. Nitrogen triiodide // Advances in Inorganic Chemistry and Radiochemistry. — New York [etc.]: Academic Press, 1977. — С. 2—41. — 335 с. — ISBN 978-0-08-057868-2. * Marinho G. S., de Farias R. F. The structure, thermodynamic instability and energetics of NI3, its specific impulse and a strategy for its stabilization : [англ.] // Journal of Molecular Structure. — 2021. — Vol. 1232, art. 130075. — P. [1—4]. — ISSN 0022-2860. — doi:10.1016/j.molstruc.2021.130075. * Wiberg E., Holleman A. F., Wiberg N. 1.3.1 Nitrogen Chlorides, Bromides and Iodides // Inorganic Chemistry. — San Diego [etc.]: Academic Press, 2001. — С. 641. — 1958 с. — ISBN 978-0-12-352651-9. * Глинка Н. Л. 17.1.2 Аммиак. Соли аммония // Общая химия. — 28-е изд. — М.: Интеграл-пресс, 2000. — С. 430. — 728 с. — ISBN 5-89602-011-2. == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} [[Категори:Иод пĕрлешĕвĕсем]] [[Категори:Сирпĕнекен япалалăхсем]] [[Категори:Нитридсем|Иод]] [[Категори:Азотăн галогени(д)чĕсем]] [[Категори:Азот пĕрлешĕвĕсем, алфавитсем]] pk4nvlc937c9dp2bpucklu44q0bzb9t 0 123662 876488 876397 2026-08-14T18:29:57Z Max Tenche 25572 876488 wikitext text/x-wiki {{Пӗлтерӗшсем|Елшанка}} {{ПВ64 |ят = Елшанка |ӳкерчӗк = |Статус = Сала |Муниципаллӑ район = Ҫӗнӗ Бурасы районӗ |Муниципаллӑ йӗркеленӳ = Ҫӗнӗ Бурасы муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ |Никӗсленӳ вӑхӑчӗ = [[1704]] |Халӑх йышӗ = {{Пурӑнан халӑх| Елшанка (Новобурасский район) | тс }} ({{Пурӑнан халӑх| Елшанка (Новобурасский район) | г }}) |Малтанхи ятсем = |Почта индексӗ = 412583 |ОКАТО кочӗ = 63 229 830 001 |Сехет тӑрӑхӗ = Самар вӑхӑчӗ }} '''Елшанка''' — [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]]нчи [[Ҫӗнӗ Бурасы муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]нче вырнаҫнӑ [[сала]]. == Географи == Ял [[Атӑл сӑртлӑхӗ]]нчи [[Сарӑту облаҫӗ]]н сылтӑм хӗррин ҫурҫӗр пайӗнче<ref name="стп"/> вырнаҫнӑ. Вӑл [[Ҫӗнӗ Бурасы|район центрӗнчен]] 6 ҫухрӑм кӑнтар-анӑҫалла, [[Сухая Елшанка]] юханшывӗн хӗрринче лартнӑ. [[Тинӗс шайӗ]] ҫиӗнчи абсолютлӑ ҫӳллӗш — 122 [[метр]]<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/467674/yelshanka.html|title=Yelshanka|publisher=GeoNames|lang=en|access-date=2020-10-25|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028212148/https://www.geonames.org/467674/yelshanka.html|url-status=live}}</ref>. === Климат === Ялта йӗркеллӗ континенталлӑ климат: [[хӗлле]] — сивӗ юрлӑ; [[ҫулла]] — ӑшӑ типӗ. Ҫулталӑкри сывлӑш вӑта температура: 3,4 — 4,4 °C. Нумай ҫулталӑкри: * Чи сивӗ уйӑхӑн ([[кӑрлач уйӑхӗ|кӑрлач]]) температури: -13,2 — -12,1 °С (абсолютлӑ минимум -43 °С), * Чи ӑшӑ уйӑхӑн ([[утӑ уйӑхӗ|утӑ]]) температури: 20,1 — 20,8 °С (абсолютлӑ максимум — 40 °С). Сивсӗр тапхӑрӑн вӑта вӑхӑчӗ: 127—143 кун. [[Атмосфера нӳрӗкӗ]]н йышӗ: 430—450 мм, вӗсенчен 282—300 мм [[ака уйӑхӗ|акаран]] [[юпа уйӑхӗ|юпаччен]] тапхӑрта ӳкет. [[Юр]]ӑн ларнин вӑхӑчӗ: 134 кун<ref name="стп">{{cite web|url =https://fgistp.economy.gov.ru/?show_document=true&doc_type=npa&uin=636290000201032012021605|title =Схема территориального планирования Новобурасского муниципального района Саратовской области|publisher =Федеральная государственная информационная система территориального планирования (ФГИС ТП)|url-status =dead}}</ref>. === Вӑхӑт === [[Сарӑту облаҫӗ]]нчи пур ҫӗрте пек, Елшанкӑра та [[Самар вӑхӑчӗ]]н [[сехет тӑрӑхӗ|сехет тӑрӑхне]] кӗрет. UTC-рен +4:00 сехет ҫине уйрӑмлать<ref>[http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_114656/b2707989c276b5a188e63bc41e7bcbcc18723de8/ Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5]</ref>. == Истори == [[1704|1704 ҫулта]] никӗсленӗ<ref name = "Kozinets">{{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = "Саратовский справочник" |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}}</ref>. [[2018|2018 ҫулхи]] [[ака, 20|акан 20-мӗшӗччен]] халӗ пӑрахӑҫланӑ [[Елшанка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Ҫӗнӗ Пурас районӗ)|Елшанка муниципаллӑ йӗркеленӗвне]] кӗнӗ<ref name="МО">{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006809 |title=Закон Саратовской области от 27 декабря 2004 года № 95-ЗСО «О муниципальных образованиях, входящих в состав Новобурасского муниципального района» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317094452/https://docs.cntd.ru/document/933006809 |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006678 |title=Закон Саратовской области от 23 декабря 2004 года № 78-ЗСО «О муниципальных районах» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103083156/https://docs.cntd.ru/document/933006678 |deadlink=no }}</ref>. Кун хыҫҫӑн [[Ҫӗнӗ Бурас муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]н йышне кӗртнӗ<ref>{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/467717624 |title=Закон Саратовской области «О преобразовании Елшанского, Лоховского и Новобурасского муниципальных образований Новобурасского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области „О муниципальных образованиях, входящих в состав Новобурасского муниципального района“» |access-date=2020-01-05 |archive-date=2018-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181018045500/http://docs.cntd.ru/document/467717624 |deadlink=no }}</ref>. == Халӑх == {{Пурӑнан халӑх|Елшанка (Новобурасский район)}} == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} == Вуламалли == * {{Cite web|url=http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»|author=Коряков Ю.Б.|website=|date=|publisher=|access-date=2020-11-13|archive-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116115903/http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|deadlink=no}} * {{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = "Саратовский справочник" |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}} == Каҫӑсем == *[http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ Численность и размещение населения Саратовской области. Статистический сборник. 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908183629/http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ |date=2021-09-08 }} {{Ҫӗнӗ Бурасы районӗ}} [[Категори:1704 ҫулта никӗсленӗ пурӑнан вырӑнсем]] [[Категори:Ҫӗнӗ Бурасы районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]] [[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]] 2tc46ai2w5kv93jx1me0ljgd4rgjciz 876489 876488 2026-08-14T18:30:08Z Max Tenche 25572 Max Tenche [[Елшанка (Ҫӗнӗ Бурас районӗ)]] страницӑн ятне [[Елшанка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)]] ҫине улӑштарчӗ 876488 wikitext text/x-wiki {{Пӗлтерӗшсем|Елшанка}} {{ПВ64 |ят = Елшанка |ӳкерчӗк = |Статус = Сала |Муниципаллӑ район = Ҫӗнӗ Бурасы районӗ |Муниципаллӑ йӗркеленӳ = Ҫӗнӗ Бурасы муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ |Никӗсленӳ вӑхӑчӗ = [[1704]] |Халӑх йышӗ = {{Пурӑнан халӑх| Елшанка (Новобурасский район) | тс }} ({{Пурӑнан халӑх| Елшанка (Новобурасский район) | г }}) |Малтанхи ятсем = |Почта индексӗ = 412583 |ОКАТО кочӗ = 63 229 830 001 |Сехет тӑрӑхӗ = Самар вӑхӑчӗ }} '''Елшанка''' — [[Сарӑту облаҫӗ]]н ([[РФ]]) [[Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]]нчи [[Ҫӗнӗ Бурасы муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]нче вырнаҫнӑ [[сала]]. == Географи == Ял [[Атӑл сӑртлӑхӗ]]нчи [[Сарӑту облаҫӗ]]н сылтӑм хӗррин ҫурҫӗр пайӗнче<ref name="стп"/> вырнаҫнӑ. Вӑл [[Ҫӗнӗ Бурасы|район центрӗнчен]] 6 ҫухрӑм кӑнтар-анӑҫалла, [[Сухая Елшанка]] юханшывӗн хӗрринче лартнӑ. [[Тинӗс шайӗ]] ҫиӗнчи абсолютлӑ ҫӳллӗш — 122 [[метр]]<ref>{{cite web|url=https://www.geonames.org/467674/yelshanka.html|title=Yelshanka|publisher=GeoNames|lang=en|access-date=2020-10-25|archive-date=2020-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20201028212148/https://www.geonames.org/467674/yelshanka.html|url-status=live}}</ref>. === Климат === Ялта йӗркеллӗ континенталлӑ климат: [[хӗлле]] — сивӗ юрлӑ; [[ҫулла]] — ӑшӑ типӗ. Ҫулталӑкри сывлӑш вӑта температура: 3,4 — 4,4 °C. Нумай ҫулталӑкри: * Чи сивӗ уйӑхӑн ([[кӑрлач уйӑхӗ|кӑрлач]]) температури: -13,2 — -12,1 °С (абсолютлӑ минимум -43 °С), * Чи ӑшӑ уйӑхӑн ([[утӑ уйӑхӗ|утӑ]]) температури: 20,1 — 20,8 °С (абсолютлӑ максимум — 40 °С). Сивсӗр тапхӑрӑн вӑта вӑхӑчӗ: 127—143 кун. [[Атмосфера нӳрӗкӗ]]н йышӗ: 430—450 мм, вӗсенчен 282—300 мм [[ака уйӑхӗ|акаран]] [[юпа уйӑхӗ|юпаччен]] тапхӑрта ӳкет. [[Юр]]ӑн ларнин вӑхӑчӗ: 134 кун<ref name="стп">{{cite web|url =https://fgistp.economy.gov.ru/?show_document=true&doc_type=npa&uin=636290000201032012021605|title =Схема территориального планирования Новобурасского муниципального района Саратовской области|publisher =Федеральная государственная информационная система территориального планирования (ФГИС ТП)|url-status =dead}}</ref>. === Вӑхӑт === [[Сарӑту облаҫӗ]]нчи пур ҫӗрте пек, Елшанкӑра та [[Самар вӑхӑчӗ]]н [[сехет тӑрӑхӗ|сехет тӑрӑхне]] кӗрет. UTC-рен +4:00 сехет ҫине уйрӑмлать<ref>[http://www.consultant.ru/document/cons_doc_LAW_114656/b2707989c276b5a188e63bc41e7bcbcc18723de8/ Федеральный закон от 03.06.2011 № 107-ФЗ «Об исчислении времени», статья 5]</ref>. == Истори == [[1704|1704 ҫулта]] никӗсленӗ<ref name = "Kozinets">{{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = "Саратовский справочник" |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}}</ref>. [[2018|2018 ҫулхи]] [[ака, 20|акан 20-мӗшӗччен]] халӗ пӑрахӑҫланӑ [[Елшанка муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ (Ҫӗнӗ Пурас районӗ)|Елшанка муниципаллӑ йӗркеленӗвне]] кӗнӗ<ref name="МО">{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006809 |title=Закон Саратовской области от 27 декабря 2004 года № 95-ЗСО «О муниципальных образованиях, входящих в состав Новобурасского муниципального района» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-03-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220317094452/https://docs.cntd.ru/document/933006809 |deadlink=no }}</ref><ref>{{Cite web |url=https://docs.cntd.ru/document/933006678 |title=Закон Саратовской области от 23 декабря 2004 года № 78-ЗСО «О муниципальных районах» |access-date=2022-03-17 |archive-date=2022-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220103083156/https://docs.cntd.ru/document/933006678 |deadlink=no }}</ref>. Кун хыҫҫӑн [[Ҫӗнӗ Бурас муниципаллӑ йӗркеленӗвӗ]]н йышне кӗртнӗ<ref>{{Cite web |url=http://docs.cntd.ru/document/467717624 |title=Закон Саратовской области «О преобразовании Елшанского, Лоховского и Новобурасского муниципальных образований Новобурасского муниципального района Саратовской области и внесении изменений в Закон Саратовской области „О муниципальных образованиях, входящих в состав Новобурасского муниципального района“» |access-date=2020-01-05 |archive-date=2018-10-18 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181018045500/http://docs.cntd.ru/document/467717624 |deadlink=no }}</ref>. == Халӑх == {{Пурӑнан халӑх|Елшанка (Новобурасский район)}} == Асӑрхавсем == {{Асӑрхавсем}} == Вуламалли == * {{Cite web|url=http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|title=База данных «Этно-языковой состав населённых пунктов России»|author=Коряков Ю.Б.|website=|date=|publisher=|access-date=2020-11-13|archive-date=2017-11-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20171116115903/http://www.lingvarium.org/russia/settlem-database.shtml|deadlink=no}} * {{кĕнеке |автор = Козинец С.Б. |пуçелĕк = Сарӑту облаҫӗн топонимиллӗ сӑмахсарӗ |каçă = https://oldsaratov.ru/sites/default/files/attachments/comments/forum/2020-08/kozinets_s_b_toponimicheskiy_slovar_saratovskoy_oblasti.pdf |вырăн = Сарӑту |издательство = "Саратовский справочник" |çул = 2015 |isbn = 978-5-91879-282-7}} == Каҫӑсем == *[http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ Численность и размещение населения Саратовской области. Статистический сборник. 2012] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210908183629/http://srtv.old.gks.ru/wps/wcm/connect/rosstat_ts/srtv/ru/census_and_researching/census/national_census_2010/score_2010/ |date=2021-09-08 }} {{Ҫӗнӗ Бурасы районӗ}} [[Категори:1704 ҫулта никӗсленӗ пурӑнан вырӑнсем]] [[Категори:Ҫӗнӗ Бурасы районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]] [[Категори:Пурăнан вырăнсем, алфавитпа]] 2tc46ai2w5kv93jx1me0ljgd4rgjciz 14 123663 876485 876405 2026-08-14T18:28:32Z Max Tenche 25572 876485 wikitext text/x-wiki [[Категори:Сарăту облаçĕнчи пурăнан вырăнсем]] [[Категори:Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]] 7xtvyv6mpuyds97joho631dmv3bok0r 876486 876485 2026-08-14T18:28:44Z Max Tenche 25572 Max Tenche [[Категори:Ҫӗнӗ Бурас районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]] страницӑн ятне [[Категори:Ҫӗнӗ Бурасы районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]] ҫине улӑштарчӗ 876485 wikitext text/x-wiki [[Категори:Сарăту облаçĕнчи пурăнан вырăнсем]] [[Категори:Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]] 7xtvyv6mpuyds97joho631dmv3bok0r 14 123664 876483 876408 2026-08-14T18:28:05Z Max Tenche 25572 Max Tenche [[Категори:Ҫӗнӗ Бурас районӗ]] страницӑн ятне [[Категори:Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]] ҫине улӑштарчӗ 876407 wikitext text/x-wiki [[Категори:Сарăту облаçĕн районĕсем|Ҫӗнӗ Бурас]] d260ysvo9yabfe1ke2u9hv9s18j6wuv 10 123670 876478 876395 2026-08-14T18:26:29Z Max Tenche 25572 йӑнӑшсем 876478 wikitext text/x-wiki {{çӳрев ярăмĕ |ят = Ҫӗнӗ Бурасы районĕ |çĕлĕк = [[Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]]нчи пурӑнан вырӑнсем |state = |ӳкерчĕк = |ӳкерчĕк2 = [[File:Coat_of_Arms_of_Novoburassky_rayon_(Saratov_oblast).png|60px]] |ят-йыш = ; Район центрӗ — [[Ҫӗнӗ Бурасы]] [[Александровка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Александровка]]{{*}}[[Алёшкино (Сарӑту облаҫӗ)|Алешкино]]{{*}}[[Аряш (Сарӑту облаҫӗ)|Аряш]]{{*}}[[Белоярский (Сарӑту облаҫӗ)|Белоярский]]{{*}}[[Бессоновка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Бессоновка]]{{*}}[[Бурасы]]{{*}}[[Вихляйка]]{{*}}[[Воронцовка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Воронцовка]]{{*}}[[Голицыно (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Голицыно]]{{*}}[[Гремячка (Сарӑту облаҫӗ)|Гремячка]]{{*}}[[Динамовский]]{{*}}[[Екатериновка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Екатериновка]]{{*}}[[Елховка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Елховка]]{{*}}[[Елшанка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Елшанка]]{{*}}[[Жедринка]]{{*}}[[Знание (посёлок)|Знание]]{{*}}[[Ириновка (Сарӑту облаҫӗ)|Ириновка]]{{*}}[[Карабулак (Сарӑту облаҫӗ)|Карабулак]]{{*}}[[Кӗҫӗн Каменка (Сарӑту облаҫӗ)|Кӗҫӗн Каменка]]{{*}}[[Кӗҫӗн Озерки (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Кӗҫӗн Озёрки]]{{*}}[[Ключевка (Сарӑту облаҫӗ)|Ключевка]]{{*}}[[Кутьино (Сарӑту облаҫӗ)|Кутьино]]{{*}}[[Леляевка]]{{*}}[[Лох (Сарӑту облаҫӗ)|Лох]]{{*}}[[Марьино-Лашмино]]{{*}}[[Медведицкий (Сарӑту облаҫӗ)|Медведицкий]]{{*}}[[Меркуловский (Сарӑту облаҫӗ)|Меркуловский]]{{*}}[[Михайловка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Михайловка]]{{*}}[[Новоалексеевка (Сарӑту облаҫӗ)|Новоалексеевка]]{{*}}[[Орлов (Сарӑту облаҫӗ)|Орлов]]{{*}}[[Радищево (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Радищево]]{{*}}[[Рыбхоз (Сарӑту облаҫӗ)|Рыбхоз]]{{*}}[[Скат (посёлок)|Скат]]{{*}}[[Тарханы (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Тарханы]]{{*}}[[Тёпловка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Тепловка]]{{*}}[[Хӗрлӗ Речка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Хӗрлӗ Речка]]{{*}}[[Чернышевка (Сарӑту облаҫӗ)|Чернышевка]] }}<noinclude> [[Категори:Шаблонсем:Сарăту облаçĕн администрациллĕ пайланăвĕ|Ҫӗнӗ Бурасы районĕ]] [[Категори:Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]] </noinclude> 8dfshm2ngh9mwdo7pjwngv91se5oykf 876479 876478 2026-08-14T18:27:10Z Max Tenche 25572 Max Tenche [[Шаблон:Ҫӗнӗ Бурас районӗ]] страницӑн ятне [[Шаблон:Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]] ҫине улӑштарчӗ 876478 wikitext text/x-wiki {{çӳрев ярăмĕ |ят = Ҫӗнӗ Бурасы районĕ |çĕлĕк = [[Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]]нчи пурӑнан вырӑнсем |state = |ӳкерчĕк = |ӳкерчĕк2 = [[File:Coat_of_Arms_of_Novoburassky_rayon_(Saratov_oblast).png|60px]] |ят-йыш = ; Район центрӗ — [[Ҫӗнӗ Бурасы]] [[Александровка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Александровка]]{{*}}[[Алёшкино (Сарӑту облаҫӗ)|Алешкино]]{{*}}[[Аряш (Сарӑту облаҫӗ)|Аряш]]{{*}}[[Белоярский (Сарӑту облаҫӗ)|Белоярский]]{{*}}[[Бессоновка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Бессоновка]]{{*}}[[Бурасы]]{{*}}[[Вихляйка]]{{*}}[[Воронцовка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Воронцовка]]{{*}}[[Голицыно (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Голицыно]]{{*}}[[Гремячка (Сарӑту облаҫӗ)|Гремячка]]{{*}}[[Динамовский]]{{*}}[[Екатериновка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Екатериновка]]{{*}}[[Елховка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Елховка]]{{*}}[[Елшанка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Елшанка]]{{*}}[[Жедринка]]{{*}}[[Знание (посёлок)|Знание]]{{*}}[[Ириновка (Сарӑту облаҫӗ)|Ириновка]]{{*}}[[Карабулак (Сарӑту облаҫӗ)|Карабулак]]{{*}}[[Кӗҫӗн Каменка (Сарӑту облаҫӗ)|Кӗҫӗн Каменка]]{{*}}[[Кӗҫӗн Озерки (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Кӗҫӗн Озёрки]]{{*}}[[Ключевка (Сарӑту облаҫӗ)|Ключевка]]{{*}}[[Кутьино (Сарӑту облаҫӗ)|Кутьино]]{{*}}[[Леляевка]]{{*}}[[Лох (Сарӑту облаҫӗ)|Лох]]{{*}}[[Марьино-Лашмино]]{{*}}[[Медведицкий (Сарӑту облаҫӗ)|Медведицкий]]{{*}}[[Меркуловский (Сарӑту облаҫӗ)|Меркуловский]]{{*}}[[Михайловка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Михайловка]]{{*}}[[Новоалексеевка (Сарӑту облаҫӗ)|Новоалексеевка]]{{*}}[[Орлов (Сарӑту облаҫӗ)|Орлов]]{{*}}[[Радищево (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Радищево]]{{*}}[[Рыбхоз (Сарӑту облаҫӗ)|Рыбхоз]]{{*}}[[Скат (посёлок)|Скат]]{{*}}[[Тарханы (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Тарханы]]{{*}}[[Тёпловка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Тепловка]]{{*}}[[Хӗрлӗ Речка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)|Хӗрлӗ Речка]]{{*}}[[Чернышевка (Сарӑту облаҫӗ)|Чернышевка]] }}<noinclude> [[Категори:Шаблонсем:Сарăту облаçĕн администрациллĕ пайланăвĕ|Ҫӗнӗ Бурасы районĕ]] [[Категори:Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]] </noinclude> 8dfshm2ngh9mwdo7pjwngv91se5oykf 11 123672 876481 876393 2026-08-14T18:27:11Z Max Tenche 25572 Max Tenche [[Шаблона сӳтсе явмалли:Ҫӗнӗ Бурас районӗ]] страницӑн ятне [[Шаблона сӳтсе явмалли:Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]] ҫине улӑштарчӗ 876390 wikitext text/x-wiki Новые-Бурасы районĕ е Çĕнĕ Бурасы районĕ е Çĕнĕ Бурас районĕ. [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 13:05, 9 Кӑрлач уйӑхӗн 2025 (UTC) :Ҫӗнӗ Бурас лайӑх [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Max Tenche|сӳтсе явни]]) 18:41, 10 Ҫурла уйӑхӗн 2026 (UTC) gyl5qkm3cl90du1uh7c2fq4dajgm81t 0 123842 876477 845542 2026-08-14T17:57:40Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 876477 wikitext text/x-wiki [[Ӳкерчĕк:Martin Van Maele - La Grande Danse macabre des vifs - 28.jpg|thumb|220px|The Congestion ([[Мартин ван Маэле]], [[1905]])]] '''Пăсăлтару''' — [[секс тĕлĕшĕнчи килĕшев ӳсĕмĕ|секс тĕлĕшĕнчи килĕшев ӳсĕмне]] çитмен çынна [[секс]]па çыхăннă тăвăмсене явăçтарни. == Çавăн пекех == {{Викисловарь}} * [[Çитĕнсе çитменнисем тĕлĕшĕнчи секс криминалĕ]] * [[Секс тĕлĕшĕнчи иртĕхӳ]] * [[Ирĕксĕрлев]] * [[Педофили]] * [[Астару]] * [[Ясарлăх]] * [[Католицизм чиркĕвĕнчи секс хистевĕсем таврашĕнчи скандалсем]] == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} ==Каçăсем== *[http://www.avert.org/aofconsent.htm Breakdown of ages of consent in various countries and all 50 U.S. states] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090228211206/http://www.avert.org/aofconsent.htm |date=2009-02-28 }} *Carpenter, Catherine L. ([[Southwestern University School of Law]] Professor of Law). "[https://digitalcommons.wcl.american.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1093&context=aulr On Statutory Rape, Strict Liability, and the Public Welfare Offense Model]" ([https://web.archive.org/web/20160125144907/https://digitalcommons.wcl.american.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1093&context=aulr Archive]). ''[[American University Law Review]]''. 2003. Volume 53, Issue 2, Article 1. p.&nbsp;313–391. {{Внешние ссылки}} [[Категори:Çитĕнсе çитменнисем тĕлĕшĕнчи секс криминалĕ]] [[Категори:Секс тĕлĕшĕнчи килĕшев ӳсĕмĕ]] hwczy1amrgjitukmgd8jllzq2gx14ye 0 127837 876528 873676 2026-08-15T10:36:56Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 876528 wikitext text/x-wiki [[File:Componentes.JPG|thumb|400px|Componentes]] {{урăх пĕлтерĕшсем|Элемент (пĕлтерĕшсем)}} '''Электро элемент''' ('''Электроэлемент'''), çавăн пекех '''Электро компонент''' ('''Электрокомпонент''') — [[электро вăчăра]]сенче хăйĕн функцине пурнаçлакан тата индустрилле майпа хатĕрленĕ, çав вăхăтрах конструкци енчен вĕçленнĕ хатĕр. == Асăрхавсем == {{асăрхавсем}} == Литература == * ГОСТ 9664-61. Ряды допустимых отклонений физических величин. * ГОСТ 12.1.012-90. Вибрационная безопасность. Общие требования. == Каçăсем == * [http://efind.ru Поиск электронных компонентов на складах] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220318024024/https://efind.ru/ |date=2022-03-18 }} * [https://seds.org/messier/more/mw.html The Milky Way Galaxy] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110903013524/http://www.seds.org/messier/more/mw.html |date=2011-09-03 }}, Каталог Messier SEDS страницисенче {{ref|en}} * [https://web.archive.org/web/20070217065919/http://adc.gsfc.nasa.gov/mw/mmw_product.html Multiwavelength Milky Way]{{ref|en}} * [https://encyclopedia.astrologer.ru/cgi-bin/index?M/mlechny.html Млечный Путь] // Çĕнĕ Астрологи Энциклопедийĕ {{Тулаш каçăсем}} [[Категори:Электро]] mkjp1sve6h70da9htub5fisw918c9q1 0 129768 876505 873056 2026-08-14T19:39:47Z InternetArchiveBot 28304 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 876505 wikitext text/x-wiki [[File:Cardiotocograph.JPG|thumb|Cardiotocograph]] '''Пилĕк касни''', '''пилĕк касса ыратни''', е '''ярса илÿ''' — регулярла майпа ача çуратма тапратнă хĕрарăмăн амалăх таврашĕнче [[сенкерле]]сем хăй тĕллĕн туртăнма-тăсăлма пуçлани. == Литература == * {{cite book | last=Рябцева | first=И. | last2=Айламазян | first2=Э. | last3=Зайнулина | first3=М. | last4=Тарасова | first4=М. | last5=Новиков | first5=Б. | title=Акушерство | publisher=СпецЛит | year=2014 | isbn=978-5-299-00590-5 | url=https://books.google.com/books?id=rXGwCgAAQBAJ&pg=PA153 |page=153 | lang=ru}} * {{Cite web |lang=en |url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470546/ |title=Braxton Hicks Contractions |first=Deborah A. |last=Raines |date=2022-08-08 |publisher=StatPearls Publishing |access-date=2023-07-30 |last2=Cooper |first2=Danielle B.}} == Каçăсем == * [http://empiremam.com/rody/podgotovka-k-rodam/skhvatki-pered-rodami.html Схватки перед родами] * [http://www.gynecologia.info/statya.php?st=14 Начало родов. Схватки] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250211212317/https://www.gynecologia.info/statya.php?st=14 |date=2025-02-11 }} {{Йывăр çын}} {{Этемĕн репродукци тытăмĕ}} [[Категори:Ача çуратасси]] 123n1jn5telgut46jo4heivvm2ghm3f 1 130505 876525 876431 2026-08-15T08:45:39Z Ellodanis5 17302 876525 wikitext text/x-wiki «Чăвашлах» калас тесен, Сарăту мар, Саратту темелле. == Пур ҫӗрте == Пур ҫӗрте Сарӑту теҫҫӗ [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Max Tenche|сӳтсе явни]]) 16:34, 11 Ҫурла уйӑхӗн 2026 (UTC) * Пур ҫӗрте Саратов теҫҫӗ. [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 08:45, 15 Ҫурла уйӑхӗн 2026 (UTC) :Мӑлккав? [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Max Tenche|сӳтсе явни]]) 16:34, 11 Ҫурла уйӑхӗн 2026 (UTC) ::Мӑлккав — Вольск (Ашмарин сăмахсарне пăхăр). [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 08:45, 15 Ҫурла уйӑхӗн 2026 (UTC) i4thr56e3b89s2nlxfyft0621ij8ulu 876526 876525 2026-08-15T08:47:36Z Ellodanis5 17302 876526 wikitext text/x-wiki «Чăвашлах» калас тесен, Сарăту мар, Саратту темелле. == Пур ҫӗрте == Пур ҫӗрте Сарӑту теҫҫӗ [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Max Tenche|сӳтсе явни]]) 16:34, 11 Ҫурла уйӑхӗн 2026 (UTC) * Пур ҫӗрте те Саратов (=[Сараттăф]) теҫҫӗ. [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 08:45, 15 Ҫурла уйӑхӗн 2026 (UTC) :Мӑлккав? [[Хутшăнакан:Max Tenche|Max Tenche]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Max Tenche|сӳтсе явни]]) 16:34, 11 Ҫурла уйӑхӗн 2026 (UTC) ::Мӑлккав — Вольск (Ашмарин сăмахсарне пăхăр). [[Хутшăнакан:Ellodanis5|Ellodanis5]] ([[Хутшăнаканăн канашлу страници:Ellodanis5|сӳтсе явни]]) 08:45, 15 Ҫурла уйӑхӗн 2026 (UTC) 3eq8fmf4jkagfg381e3qxtqeq4brp1v 0 130522 876469 876467 2026-08-14T12:02:01Z Ellodanis5 17302 876469 wikitext text/x-wiki '''Чăваш пĕлĕвĕ''' — чăваш халăхĕ çинчен вĕрентекен комплекслă ăслăлăх (ăслав). == Синонимсем == * Чувашологи * Чувашика * Чувашистика == Çăлкуçсем == * Фомин Э. В. [http://elbibw.nbchr.ru/ellib/rosp/rosp_1_0002088.pdf ЧУВАШЕВЕДЕНИЕ: СОВРЕМЕННОЕ СОСТОЯНИЕ И ТЕНДЕНЦИИ РАЗВИТИЯ.] — ВЕСТНИК САНКТ-ПЕТЕРБУРГСКОГО УНИВЕРСИТЕТА. Сер. 9. 2009. Вып. 2. Ч. 2 * Баскакова Наталья Ивановна, Илларионова Лилия Владимировна, Камаева Марина Петровна, Фомин Эдуард Валентинович. [https://cyberleninka.ru/article/n/chuvashevedenie-esche-ne-osoznannaya-suschnost Чувашеведение: еще не осознанная сущность.] — Вестник Чувашского государственного педагогического университета им. И. Я. Яковлева. 2019 №5 (105) УДК [908:001](470.344) DOI 10.26293/chgpu.2019.105.5.001 {{Чăвашсем}} [[Категори:Чăвашсем]] 38tgrn7qf3dsunzk177jcf1otynb3ra 0 130523 876475 2026-08-14T17:09:43Z Max Tenche 25572 [[Ĕшнеуй ял тăрăхĕ]] ҫине куҫарни 876475 wikitext text/x-wiki #redirect [[Ĕшнеуй ял тăрăхĕ]] 6kpa599c5onx9uohgijk5zyvr9qnlgb 10 130524 876480 2026-08-14T18:27:10Z Max Tenche 25572 Max Tenche [[Шаблон:Ҫӗнӗ Бурас районӗ]] страницӑн ятне [[Шаблон:Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]] ҫине улӑштарчӗ 876480 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Шаблон:Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]] cd7ww7nrq1u78v18q7t9m7yxv875xj4 11 130525 876482 2026-08-14T18:27:11Z Max Tenche 25572 Max Tenche [[Шаблона сӳтсе явмалли:Ҫӗнӗ Бурас районӗ]] страницӑн ятне [[Шаблона сӳтсе явмалли:Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]] ҫине улӑштарчӗ 876482 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Шаблона сӳтсе явмалли:Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]] mah777umjnmwnjqv923650ducdn1457 14 130526 876484 2026-08-14T18:28:05Z Max Tenche 25572 Max Tenche [[Категори:Ҫӗнӗ Бурас районӗ]] страницӑн ятне [[Категори:Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]] ҫине улӑштарчӗ 876484 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[:Категори:Ҫӗнӗ Бурасы районӗ]] ae6bidznex3mnxoc9z44nnphekvvge5 14 130527 876487 2026-08-14T18:28:44Z Max Tenche 25572 Max Tenche [[Категори:Ҫӗнӗ Бурас районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]] страницӑн ятне [[Категори:Ҫӗнӗ Бурасы районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]] ҫине улӑштарчӗ 876487 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[:Категори:Ҫӗнӗ Бурасы районӗнчи пурӑнан вырӑнсем]] 8ay2djtt19tsh5o8qxfxi7oiwxfd33w 0 130528 876490 2026-08-14T18:30:08Z Max Tenche 25572 Max Tenche [[Елшанка (Ҫӗнӗ Бурас районӗ)]] страницӑн ятне [[Елшанка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)]] ҫине улӑштарчӗ 876490 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Елшанка (Ҫӗнӗ Бурасы районӗ)]] siy4k4wykjglgwq6kqand2c5j3vbuyv 10 130529 876494 2026-08-14T18:44:06Z Max Tenche 25572 Ҫӗнӗ страница: «{{ cite web | url = http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg1.php | title = Всесоюзная перепись населения 1970 года. Численность наличного населения городов, поселков городского типа, районов и районных центров СССР по данным переписи на 15 января 1970 года по республикам, краям и областям |...» 876494 wikitext text/x-wiki {{ cite web | url = http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg1.php | title = Всесоюзная перепись населения 1970 года. Численность наличного населения городов, поселков городского типа, районов и районных центров СССР по данным переписи на 15 января 1970 года по республикам, краям и областям | accessdate = 2013-10-14 | archive-url = https://web.archive.org/web/20131019131839/http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus70_reg1.php | archive-date = 2013-10-19 |lang=ru}}<noinclude> [[Категори:Шаблонсем:Пурăнан халăх шаблонăн кĕçĕн страницисем]] </noinclude> 31i78eyvia8ozyxrmo8ui8ggsm7qf9t 10 130530 876496 2026-08-14T18:46:46Z Max Tenche 25572 Ҫӗнӗ страница: «{{ cite web | url = http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg1.php | title = Всесоюзная перепись населения 1979 года. Численность наличного населения РСФСР, автономных республик, автономных областей и округов, краев, областей, районов, городских поселений, сел-райцентров и сельских поселе...» 876496 wikitext text/x-wiki {{ cite web | url = http://demoscope.ru/weekly/ssp/rus79_reg1.php | title = Всесоюзная перепись населения 1979 года. Численность наличного населения РСФСР, автономных республик, автономных областей и округов, краев, областей, районов, городских поселений, сел-райцентров и сельских поселений с населением свыше 5000 человек | accessdate = | archiveurl = | archivedate = |lang=ru }} <noinclude> [[Категори:Шаблонсем:Пурăнан халăх шаблонăн кĕçĕн страницисем]] </noinclude> 29z7v4pb8mvp5640fipdql4ii2rl87h 10 130531 876497 2026-08-14T18:54:44Z Max Tenche 25572 [[Шаблон:Пасарлă Карабулак районĕ]] ҫине куҫарни 876497 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шаблон:Пасарлă Карабулак районĕ]] 0qj049wtr5razndvirxts40jomezdx5 0 130532 876503 2026-08-14T19:07:38Z Aslati 36702 Aslati [[Пĕтĕм тĕнчери пролетарисем, пĕрлешĕр!]] страницӑн ятне [[Пӗтӗм тӗнчери пролетарисем, пӗрлешӗр!]] ҫине улӑштарчӗ 876503 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Пӗтӗм тӗнчери пролетарисем, пӗрлешӗр!]] i2fmcx95l7e0i6xs2d52zpp0l986h13 10 130533 876507 2026-08-14T21:24:47Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Пилот параплана на Acro Show в 2022 году, Вильнёв, Швейцария» 876507 wikitext text/x-wiki Пилот параплана на Acro Show в 2022 году, Вильнёв, Швейцария c0cm473zrbp1v1yfdo9bd57fud2lfwm 10 130534 876508 2026-08-14T21:25:03Z Ymblanter 7764 Ҫӗнӗ страница: «Acro-Show-Villeneuve Infinity-Tumbling 2022-08-21.jpg» 876508 wikitext text/x-wiki Acro-Show-Villeneuve Infinity-Tumbling 2022-08-21.jpg j2cfxq3hzfy0ubay1sv3sn02mq6wrik 0 130535 876511 2026-08-14T22:29:40Z Aslati 36702 Aslati [[Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики]] страницӑн ятне [[Чӑваш Автономиллӗ Социализмлӑ Совет Республики]] ҫине улӑштарчӗ 876511 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Чӑваш Автономиллӗ Социализмлӑ Совет Республики]] dfoqtxxt0n4z4f84w7u72irqj0mievm 1 130536 876513 2026-08-14T22:29:40Z Aslati 36702 Aslati [[Сӳтсе явасси:Чăваш Автономиллĕ Социализмлă Совет Республики]] страницӑн ятне [[Сӳтсе явасси:Чӑваш Автономиллӗ Социализмлӑ Совет Республики]] ҫине улӑштарчӗ 876513 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Сӳтсе явасси:Чӑваш Автономиллӗ Социализмлӑ Совет Республики]] 1h9v4quecxkofas9u00dhlhtuo3nm82 0 130537 876516 2026-08-14T23:03:45Z Aslati 36702 Aslati [[Раççей Федерациллĕ Социализмлă Совет Республики]] страницӑн ятне [[Раҫҫей Федерациллӗ Социализмлӑ Совет Республики]] ҫине улӑштарчӗ 876516 wikitext text/x-wiki #перенаправление [[Раҫҫей Федерациллӗ Социализмлӑ Совет Республики]] t4qj1yiqkc9iodn8cfecv04xit9xjrr 0 130538 876519 2026-08-15T06:02:47Z Ellodanis5 17302 Ҫӗнӗ страница: « '''Судра 2''' — лмитература проекчĕ. Вăл ак çапларах курăнать: <blockquote>1919-мӗш ҫулта Шупашкар уесӗнчи Шемшерти юратавҫӑлла театрта тата Хусанти тӗп театрта Фёдор Павловӑн "Судра" комедине лартса панӑ. Халь кӑларма пулать-и ӑна сцена ҫине? Паллах. Анчах та про...» 876519 wikitext text/x-wiki '''Судра 2''' — лмитература проекчĕ. Вăл ак çапларах курăнать: <blockquote>1919-мӗш ҫулта Шупашкар уесӗнчи Шемшерти юратавҫӑлла театрта тата Хусанти тӗп театрта Фёдор Павловӑн "Судра" комедине лартса панӑ. Халь кӑларма пулать-и ӑна сцена ҫине? Паллах. Анчах та проблема пур: комеди пӗр пайлӑ ҫеҫ. Кунашкал формат театрсемшӗн майлах мар. Ҫавӑнпа та эп кӑмӑл тӑвакансене комедин тӑсӑмне ҫырма сӗнетӗп тата чӗнетӗп. Ҫак ӗҫтӑвӑма конкурс тейӗпӗр. Унта ҫӗнтерекене эп хам преми пама шутлатӑп. Калӑпӑр, пӗр тенкӗ чухлӗ. Пурӑна-киле, тен, урӑхла меслетсем те шутласа тупӑпӑр. Ҫакна ӑнланмалла эпир: премин пӗлтерӗшӗ унӑн калӑпашӗнче ҫеҫ мар. Кам пӗлет, преми авторитетлӑрах пултӑр тесе ятарлӑ комисси те йӗркелеме май килӗ. Проекта аталанура тесе шутлӑпӑр. Ҫавна кура сроксене те палӑртмӑпӑр халлӗхе. Пӗлме ҫук, хӑҫан ҫуралӗ "Судра —2" :вунӑ эрнерен е ...вунӑ ҫултан. Умкурӑмсем ҫакӑн пек: иккӗмӗш пайра персонжсем, тӗпрен илсен, ҫавсемех пулмалла. Стилистика, жанр таврашӗ те улшӑнмалла мар паллах. Шухӑша яракан камит пур. Тӑсӑм кирлӗ. Ку тӗлӗшпе тата ак ҫакӑнта пӑхма пултаратӑр: http://chuvash.org/blogs/comments/1837.html Ҫӳлти ӳкерчӗк ҫинче Шӑмӑршӑ районӗнчи ҫамрӑк артистсем. http://mboosh-8class11.ucoz.ru/phot ... khterkke_quot/1-0-14 Редакцирен: Статьяна вырнаҫтарни редакци автор шухӑшӗпе килӗшнине пӗлтермест.</blockquote> [[File:Civil Justice Silhouette.jpg|thumb|]] == Çавăн пекех == * [[Судра (комеди)]] * [[Суд]] * [[:ru:Этногенез (лмитертурный проект)|Этногенез (литертура проекчĕ)]] * [[Сиквел]] == "Судра" комедири хăшпĕр çунатлă сăмахсем == * Ни пасар не пывал, ни Сăпани не кулял! (Катăк Çăвар сăмахĕ). == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * Павлов Ф.П. [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kcht_0_0000013/index.html#undefined Пьесăсем.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110064659/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kcht_0_0000013/index.html#undefined |date=2016-11-10 }} [[Шупашкар]], [[1982]]. [[Категори:Чăваш литератури]] [[Категори:Паллă чăваш пьесисем]] [[Категори:Судтăвăмлăх]] [[Категори:Сиквелсем]] 6vtkq6lt5wvqjmc93wh6fjxfh8tjg4x 876520 876519 2026-08-15T06:10:06Z Ellodanis5 17302 876520 wikitext text/x-wiki '''Судра 2''' — лмитература проекчĕ. Вăл ак çапларах курăнать<ref name="ЛП">[https://chuvash.org/blogs/comments/1866.html Agabazar: "Судра —2" комеди ӑсталама сӗнетӗп] — 03.06.2013 07:2316605 хут пӑхнӑ (15.08.2026 тĕлне)</ref> : <blockquote>1919-мӗш ҫулта Шупашкар уесӗнчи Шемшерти юратавҫӑлла театрта тата Хусанти тӗп театрта Фёдор Павловӑн "Судра" комедине лартса панӑ. Халь кӑларма пулать-и ӑна сцена ҫине? Паллах. Анчах та проблема пур: комеди пӗр пайлӑ ҫеҫ. Кунашкал формат театрсемшӗн майлах мар. Ҫавӑнпа та эп кӑмӑл тӑвакансене комедин тӑсӑмне ҫырма сӗнетӗп тата чӗнетӗп. Ҫак ӗҫтӑвӑма конкурс тейӗпӗр. Унта ҫӗнтерекене эп хам преми пама шутлатӑп. Калӑпӑр, пӗр тенкӗ чухлӗ. Пурӑна-киле, тен, урӑхла меслетсем те шутласа тупӑпӑр. Ҫакна ӑнланмалла эпир: премин пӗлтерӗшӗ унӑн калӑпашӗнче ҫеҫ мар. Кам пӗлет, преми авторитетлӑрах пултӑр тесе ятарлӑ комисси те йӗркелеме май килӗ. Проекта аталанура тесе шутлӑпӑр. Ҫавна кура сроксене те палӑртмӑпӑр халлӗхе. Пӗлме ҫук, хӑҫан ҫуралӗ "Судра —2" :вунӑ эрнерен е ...вунӑ ҫултан. Умкурӑмсем ҫакӑн пек: иккӗмӗш пайра персонжсем, тӗпрен илсен, ҫавсемех пулмалла. Стилистика, жанр таврашӗ те улшӑнмалла мар паллах. Шухӑша яракан камит пур. Тӑсӑм кирлӗ. Ку тӗлӗшпе тата ак ҫакӑнта пӑхма пултаратӑр: http://chuvash.org/blogs/comments/1837.html Ҫӳлти ӳкерчӗк ҫинче Шӑмӑршӑ районӗнчи ҫамрӑк артистсем. http://mboosh-8class11.ucoz.ru/phot ... khterkke_quot/1-0-14 Редакцирен: Статьяна вырнаҫтарни редакци автор шухӑшӗпе килӗшнине пӗлтермест.</blockquote> [[File:Civil Justice Silhouette.jpg|thumb|]] == Çавăн пекех == * [[Судра (комеди)]] * [[Суд]] * [[:ru:Этногенез (лмитертурный проект)|Этногенез (литертура проекчĕ)]] * [[Сиквел]] == "Судра" комедири хăшпĕр çунатлă сăмахсем == * Ни пасар не пывал, ни Сăпани не кулял! (Катăк Çăвар сăмахĕ). == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * Павлов Ф.П. [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kcht_0_0000013/index.html#undefined Пьесăсем.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110064659/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kcht_0_0000013/index.html#undefined |date=2016-11-10 }} [[Шупашкар]], [[1982]]. [[Категори:Чăваш литератури]] [[Категори:Паллă чăваш пьесисем]] [[Категори:Судтăвăмлăх]] [[Категори:Сиквелсем]] 9yy0zc441ry17zc1ykn3nlh3f0n2uzl 876521 876520 2026-08-15T06:11:14Z Ellodanis5 17302 876521 wikitext text/x-wiki '''Судра 2''' — лмитература проекчĕ. Вăл ак çапларах курăнать<ref name="ЛП">[https://chuvash.org/blogs/comments/1866.html Agabazar: "Судра —2" комеди ӑсталама сӗнетӗп] — 03.06.2013 07:23. 16605 хут пӑхнӑ (15.08.2026 тĕлне)</ref> : <blockquote>1919-мӗш ҫулта Шупашкар уесӗнчи Шемшерти юратавҫӑлла театрта тата Хусанти тӗп театрта Фёдор Павловӑн "Судра" комедине лартса панӑ. Халь кӑларма пулать-и ӑна сцена ҫине? Паллах. Анчах та проблема пур: комеди пӗр пайлӑ ҫеҫ. Кунашкал формат театрсемшӗн майлах мар. Ҫавӑнпа та эп кӑмӑл тӑвакансене комедин тӑсӑмне ҫырма сӗнетӗп тата чӗнетӗп. Ҫак ӗҫтӑвӑма конкурс тейӗпӗр. Унта ҫӗнтерекене эп хам преми пама шутлатӑп. Калӑпӑр, пӗр тенкӗ чухлӗ. Пурӑна-киле, тен, урӑхла меслетсем те шутласа тупӑпӑр. Ҫакна ӑнланмалла эпир: премин пӗлтерӗшӗ унӑн калӑпашӗнче ҫеҫ мар. Кам пӗлет, преми авторитетлӑрах пултӑр тесе ятарлӑ комисси те йӗркелеме май килӗ. Проекта аталанура тесе шутлӑпӑр. Ҫавна кура сроксене те палӑртмӑпӑр халлӗхе. Пӗлме ҫук, хӑҫан ҫуралӗ "Судра —2" :вунӑ эрнерен е ...вунӑ ҫултан. Умкурӑмсем ҫакӑн пек: иккӗмӗш пайра персонжсем, тӗпрен илсен, ҫавсемех пулмалла. Стилистика, жанр таврашӗ те улшӑнмалла мар паллах. Шухӑша яракан камит пур. Тӑсӑм кирлӗ. Ку тӗлӗшпе тата ак ҫакӑнта пӑхма пултаратӑр: http://chuvash.org/blogs/comments/1837.html Ҫӳлти ӳкерчӗк ҫинче Шӑмӑршӑ районӗнчи ҫамрӑк артистсем. http://mboosh-8class11.ucoz.ru/phot ... khterkke_quot/1-0-14 Редакцирен: Статьяна вырнаҫтарни редакци автор шухӑшӗпе килӗшнине пӗлтермест.</blockquote> [[File:Civil Justice Silhouette.jpg|thumb|]] == Çавăн пекех == * [[Судра (комеди)]] * [[Суд]] * [[:ru:Этногенез (лмитертурный проект)|Этногенез (литертура проекчĕ)]] * [[Сиквел]] == "Судра" комедири хăшпĕр çунатлă сăмахсем == * Ни пасар не пывал, ни Сăпани не кулял! (Катăк Çăвар сăмахĕ). == Асăрхавсем == {{Асăрхавсем}} == Каçăсем == * Павлов Ф.П. [http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kcht_0_0000013/index.html#undefined Пьесăсем.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161110064659/http://elbib.nbchr.ru/lib_files/0/kcht_0_0000013/index.html#undefined |date=2016-11-10 }} [[Шупашкар]], [[1982]]. [[Категори:Чăваш литератури]] [[Категори:Паллă чăваш пьесисем]] [[Категори:Судтăвăмлăх]] [[Категори:Сиквелсем]] 72829q1p5jd6kywyu0d7pv29193ez7b 0 130539 876524 2026-08-15T08:35:05Z Ellodanis5 17302 [[Шалпар шăлавар]] ҫине куҫарни 876524 wikitext text/x-wiki #redirect [[Шалпар шăлавар]] jsmbw9q9dd9zhaq6mtt8uqtig2jwdrz