Wicidestun cywikisource https://cy.wikisource.org/wiki/Hafan MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Media Arbennig Sgwrs Defnyddiwr Sgwrs Defnyddiwr Wicidestun Sgwrs Wicidestun Delwedd Sgwrs Delwedd MediaWici Sgwrs MediaWici Nodyn Sgwrs Nodyn Cymorth Sgwrs Cymorth Categori Sgwrs Categori Tudalen Sgwrs Tudalen Indecs Sgwrs Indecs TimedText TimedText talk Modiwl Sgwrs modiwl Event Event talk 104 46319 161881 161082 2026-04-01T18:03:55Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 161881 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 82315 161901 161103 2026-04-01T18:15:35Z AlwynapHuw 1710 Amnewidiwyd y cynnwys gyda "" 161901 proofread-page text/x-wiki faisrlv11i65z34e5mlsda3xoytk2d9 104 82372 161967 161165 2026-04-01T19:11:43Z AlwynapHuw 1710 Amnewidiwyd y cynnwys gyda "" 161967 proofread-page text/x-wiki faisrlv11i65z34e5mlsda3xoytk2d9 104 82885 162069 161818 2026-04-01T21:14:15Z AlwynapHuw 1710 Amnewidiwyd y cynnwys gyda "" 162069 proofread-page text/x-wiki faisrlv11i65z34e5mlsda3xoytk2d9 104 82909 161997 161844 2026-04-01T19:32:07Z AlwynapHuw 1710 Amnewidiwyd y cynnwys gyda "" 161997 proofread-page text/x-wiki faisrlv11i65z34e5mlsda3xoytk2d9 104 82910 161845 2026-04-01T13:26:33Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161845 proofread-page text/x-wiki lv01n7uyuld75euc9tn9fe342d1tip6 104 82911 161846 2026-04-01T13:27:16Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161846 proofread-page text/x-wiki 37332v1704vwgncb1ekd5prv52uos4u 104 82912 161847 2026-04-01T13:28:01Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161847 proofread-page text/x-wiki fu0m9mf8c1fex49dufnjovonycfv80w 104 82913 161848 2026-04-01T13:29:03Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161848 proofread-page text/x-wiki n3ktstz4rfovyh06yi152z1qtwdvjpj 104 82914 161849 2026-04-01T13:29:47Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161849 proofread-page text/x-wiki 4n9el27uvvdmkuz7cf21x7ida2lgzs7 104 82915 161850 2026-04-01T13:30:53Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161850 proofread-page text/x-wiki 0wa2vbaje3u6gqbl2gv9iniyj9qy9iy 161851 161850 2026-04-01T13:32:32Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 161851 proofread-page text/x-wiki btxjtbu75ky4q0slh0cle7wcmdi68aj 161852 161851 2026-04-01T13:33:03Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161852 proofread-page text/x-wiki 0wa2vbaje3u6gqbl2gv9iniyj9qy9iy 104 82916 161853 2026-04-01T13:33:20Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ wedi ei sganio eilwaith 161853 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 82917 161854 2026-04-01T13:33:39Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 161854 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 82918 161855 2026-04-01T13:36:04Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|PENNOD VIII}} {{c|Cyflogau. Ymfudiaeth. Lloffa. Mela. Cwch Gwenyn. Bwydydd. Dillad. Halen. Cigyddion. Tanwydd. Goleuni. Llythyrau. Ysgubellau. Cerrig Taflau. Byw ar y Cyd.}} {{c|CYFLOGAU }} MEDDWN fanylion am gyflogau a delid ym Meirionnydd yn yr ail ganrif ar bymtheg. Penodid cyflogau crefftwyr, a llafurwyr y tir gan Chwarter Sesiwn Meirionnydd, a dyma'r symiau a basiwyd ganddi yn y Bala, 25, Mai 1601. Rhoddwn hwy fel y'u ceir... 161855 proofread-page text/x-wiki r10mshkgqnvqaog7v4qmvb3i09pb1v9 161856 161855 2026-04-01T13:36:14Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 161856 proofread-page text/x-wiki b4cnozkyghx79jh7bmwitdk9y2efxpy 104 82919 161857 2026-04-01T13:37:46Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161857 proofread-page text/x-wiki exu2ly1qf7isoki3tcadbso743g1pu2 161859 161857 2026-04-01T13:40:38Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 161859 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 82920 161858 2026-04-01T13:39:33Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161858 proofread-page text/x-wiki l54xvfnqiw9e6d5n5bqx916jqm82gah 106 82921 161860 2026-04-01T17:34:38Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "" 161860 proofread-index text/x-wiki 2nptte41okumni1hv6sis68b8b0a17y 162142 161860 2026-04-01T23:43:17Z AlwynapHuw 1710 162142 proofread-index text/x-wiki 0u60rb76vhext7y8ujry9wgyehh4r3j 104 82922 161861 2026-04-01T17:35:10Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161861 proofread-page text/x-wiki 0g5fwrjd53lfg0dr8pbosvbp24tk3v5 161862 161861 2026-04-01T17:36:11Z AlwynapHuw 1710 161862 proofread-page text/x-wiki lp4ynuvdrb0ajbvt8qry2k30gv143a4 104 82923 161863 2026-04-01T17:36:21Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 161863 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 82924 161864 2026-04-01T17:37:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161864 proofread-page text/x-wiki g0cfi4wybfhe7kg4s6o0t9c5xdsxewe 104 82925 161865 2026-04-01T17:38:23Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161865 proofread-page text/x-wiki a5fk4d6grtcofqv8l32qjlrs27z2dds 104 82926 161866 2026-04-01T17:39:25Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161866 proofread-page text/x-wiki 3vdianu835qiqgzhws6npmr9z2cvkoo 104 82927 161867 2026-04-01T17:39:43Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 161867 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 82928 161868 2026-04-01T17:40:18Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161868 proofread-page text/x-wiki 3wtqzp97fyfl427452evmmk7hujhzfe 104 82929 161869 2026-04-01T17:40:27Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 161869 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 82930 161870 2026-04-01T17:41:41Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161870 proofread-page text/x-wiki hetdvk1w32psbbqjq5n23ees32sa4bp 104 82931 161871 2026-04-01T17:42:21Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 161871 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 82932 161872 2026-04-01T17:43:07Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161872 proofread-page text/x-wiki 3hmp5093jhggr4dzto8b6os62m4ntw5 162158 161872 2026-04-02T01:45:17Z AlwynapHuw 1710 162158 proofread-page text/x-wiki 86bk3951j888g3yhjlsdif79nta7i3j 162159 162158 2026-04-02T01:57:09Z AlwynapHuw 1710 162159 proofread-page text/x-wiki awiswvvc1uvsn7gyqnhjghesa0i32dg 162162 162159 2026-04-02T02:08:08Z AlwynapHuw 1710 162162 proofread-page text/x-wiki qy611hxope2u5p1lcby5jtknrtpqvmt 162163 162162 2026-04-02T02:08:37Z AlwynapHuw 1710 162163 proofread-page text/x-wiki ae1l9pa42ow724jqpt1k6hahiqv9gf2 162164 162163 2026-04-02T02:24:05Z AlwynapHuw 1710 162164 proofread-page text/x-wiki egzmba9s01y2c854jpv5zt1ybergm4d 104 82933 161873 2026-04-01T17:49:03Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161873 proofread-page text/x-wiki owsinyt1gsxvgqg8b43ovcjd5a50qwn 162160 161873 2026-04-02T02:00:16Z AlwynapHuw 1710 162160 proofread-page text/x-wiki rh67ijoe3mcdc9ns4uy3xdf88brlfnz 162161 162160 2026-04-02T02:03:43Z AlwynapHuw 1710 162161 proofread-page text/x-wiki 5db14budg3n6un3w4ubzsq6epitqjio 104 82934 161874 2026-04-01T17:50:11Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161874 proofread-page text/x-wiki efvk149ftryv3luvj0qtnx0qvps81by 104 82935 161875 2026-04-01T17:59:35Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161875 proofread-page text/x-wiki j9pg1t9qdd38nx8ej9gr7nm9q0a77ae 104 82936 161876 2026-04-01T18:01:24Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161876 proofread-page text/x-wiki i8ng67xp7eprrika37fpr74rj51soy9 104 82937 161877 2026-04-01T18:01:57Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161877 proofread-page text/x-wiki bqpe0d44f0g28i5rjqty5l3xfvf0ka8 104 82938 161878 2026-04-01T18:02:27Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161878 proofread-page text/x-wiki 46k0ft7jowh7g2uvaw4b9pofu7w1z17 104 82939 161879 2026-04-01T18:02:49Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 161879 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 82940 161880 2026-04-01T18:03:20Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161880 proofread-page text/x-wiki 5p2k90sbdeyjiv639erbv6zy5m6ktc6 104 82941 161882 2026-04-01T18:04:21Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161882 proofread-page text/x-wiki kvm00zmk7d4lhg6djsnc2mlq17x2ynm 104 82942 161883 2026-04-01T18:04:37Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161883 proofread-page text/x-wiki q65begnsq8uxpzebicwfmha83kclchg 104 82943 161884 2026-04-01T18:05:28Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161884 proofread-page text/x-wiki akuhs0lq9j4scf77rs52qn9ctiupxuu 104 82944 161885 2026-04-01T18:06:43Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161885 proofread-page text/x-wiki qatvrzkk6wzzlt7qhcqcjb7qudqoktj 104 82945 161886 2026-04-01T18:07:16Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161886 proofread-page text/x-wiki mj4x0j99o46zwivaco6smtmhy3ijarb 104 82946 161887 2026-04-01T18:07:56Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161887 proofread-page text/x-wiki 7re6srembpwf07fynyx9xm8x1o6qijp 104 82947 161888 2026-04-01T18:08:44Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161888 proofread-page text/x-wiki oxs8p44np4x34fd45fpnv3t8hbl1cp8 104 82948 161889 2026-04-01T18:09:01Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 161889 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 82949 161890 2026-04-01T18:09:26Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161890 proofread-page text/x-wiki 81uom6tcrp05e3cz2xxghwwtro4fq2b 104 82950 161891 2026-04-01T18:10:28Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161891 proofread-page text/x-wiki bd70egmtmprxpe9qr15w7hcmh1grch5 104 82951 161892 2026-04-01T18:11:06Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161892 proofread-page text/x-wiki dwd0rh6n1ns7fak636gldywrdvyw3ad 104 82952 161893 2026-04-01T18:12:02Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161893 proofread-page text/x-wiki gy6l4yub5016ebu6ny6lx44f12mdcnk 104 82953 161894 2026-04-01T18:12:18Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161894 proofread-page text/x-wiki 1ks5h69sc77ctfj65qmweqt3hyxzmd3 104 82954 161895 2026-04-01T18:12:43Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161895 proofread-page text/x-wiki myyeqkjaz6mp7ffi8mgiaf1zn2gwkno 104 82955 161896 2026-04-01T18:13:24Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161896 proofread-page text/x-wiki 6ytj3isw3g323kgdq5pf5g2dbjxcj6n 104 82956 161897 2026-04-01T18:13:55Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161897 proofread-page text/x-wiki hkem1ets15tu8jobgv7znbnbojcly1h 104 82957 161898 2026-04-01T18:14:28Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161898 proofread-page text/x-wiki ofsglju3rsw5il6vd62e1qsr4mb9kis 104 82958 161899 2026-04-01T18:14:57Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161899 proofread-page text/x-wiki r9dt4stz3qj0sn6hzyf9q25mbg4op9a 104 82959 161900 2026-04-01T18:15:30Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161900 proofread-page text/x-wiki exvw7l6tpp3dp23u1cy4te7vmccz54a 104 82960 161902 2026-04-01T18:16:41Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161902 proofread-page text/x-wiki mscxvcsuc2q08823sngbhbz0vdgo18h 104 82961 161903 2026-04-01T18:17:13Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161903 proofread-page text/x-wiki gg4lswhbgnwvrgy2ypsgfevd47bqslf 104 82962 161904 2026-04-01T18:17:54Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161904 proofread-page text/x-wiki h14ohrwrs9w5qjb2688csvwihysylug 104 82963 161905 2026-04-01T18:18:27Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161905 proofread-page text/x-wiki b9v4pd2nx90bn46ok7ehj0e94v40w0n 104 82964 161906 2026-04-01T18:18:55Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161906 proofread-page text/x-wiki s31twsfh07izlvhrs77zlhagubpzph5 104 82965 161907 2026-04-01T18:19:30Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161907 proofread-page text/x-wiki mbair3a1f5hyx52v9bynjotjz0uevdz 104 82966 161908 2026-04-01T18:20:09Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161908 proofread-page text/x-wiki m9nqdmuf1hx5mh2xi4k822jtio0bqgw 104 82967 161909 2026-04-01T18:20:43Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161909 proofread-page text/x-wiki 4kstx5ru6gn1bc5cqiik8765u2bceb8 104 82968 161910 2026-04-01T18:21:30Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161910 proofread-page text/x-wiki 94yrj7jngqklznhusdfxdeaibatz1yd 104 82969 161911 2026-04-01T18:21:40Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 161911 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 82970 161912 2026-04-01T18:22:15Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161912 proofread-page text/x-wiki 1zko19i195yelc85jh2neqzmfa5ruh9 104 82971 161913 2026-04-01T18:22:43Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161913 proofread-page text/x-wiki er77wuf4i832ksmhvd0dxwp3p2y6brm 104 82972 161914 2026-04-01T18:23:44Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161914 proofread-page text/x-wiki smv093z3xhpcupsuh5m0ixdaaxsjeur 104 82973 161915 2026-04-01T18:24:17Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161915 proofread-page text/x-wiki mw6qtxobyfx0uf97desx37tihq5nnoz 104 82974 161916 2026-04-01T18:25:08Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161916 proofread-page text/x-wiki 2mipcnonra6bsmhd8j66mqerwra300d 104 82975 161917 2026-04-01T18:25:43Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161917 proofread-page text/x-wiki f252p822cnjuzp82j68l4d448ppa9li 104 82976 161918 2026-04-01T18:26:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161918 proofread-page text/x-wiki 5jsvfm4dw75ltam5thiz6rtbopxuz4z 104 82977 161919 2026-04-01T18:27:09Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161919 proofread-page text/x-wiki q9bg2iieuytj0gdlm5k7r8mrbkne0r5 104 82978 161920 2026-04-01T18:27:49Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161920 proofread-page text/x-wiki nevx3c5wrm3cll3klnqwykwpewwjl5h 104 82979 161921 2026-04-01T18:28:21Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161921 proofread-page text/x-wiki tjz169wi3xigi453rvie1zeoy121jr6 104 82980 161922 2026-04-01T18:28:54Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161922 proofread-page text/x-wiki gj3hc67dx20x4d1td99w1x9rxa39si7 104 82981 161923 2026-04-01T18:29:24Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161923 proofread-page text/x-wiki 4n2vnfhdu4lpx0eqo53rmj2joj7dhmc 104 82982 161924 2026-04-01T18:31:40Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161924 proofread-page text/x-wiki 4j6megotiun002pax0b7gapoetnn4km 104 82983 161925 2026-04-01T18:32:12Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161925 proofread-page text/x-wiki j93erybzmcz4jsrvluxaqrhlydfrloz 104 82984 161926 2026-04-01T18:32:46Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161926 proofread-page text/x-wiki a01ewr38je1qpa6ewutm97826vabd45 104 82985 161927 2026-04-01T18:33:26Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161927 proofread-page text/x-wiki 4mub3v9x7ru6jxj4thba5l5f1auoqdl 104 82986 161928 2026-04-01T18:33:58Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161928 proofread-page text/x-wiki l8notka2vp6vroqp70dndxkvilbkig7 104 82987 161929 2026-04-01T18:34:42Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161929 proofread-page text/x-wiki 1a80rlzmvo8pb0orbd6uc5qh7pfsevh 104 82988 161930 2026-04-01T18:35:15Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161930 proofread-page text/x-wiki iuvknefei32cw18p03b90uty3gifc15 104 82989 161931 2026-04-01T18:36:02Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161931 proofread-page text/x-wiki fb3c9e8clkccqwhlyfemm7021p7mkpi 104 82990 161932 2026-04-01T18:36:54Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Bu gan deulu Pen-y-wern law amlwg yng nghychwyniad yr achos. Yr oedd Lewis Jones a'i chwaer, Anne Lewis, yn yr oedfa gyntaf a gynhaliwyd ym muarth Tynewydd, a gwasanaethodd Lewis Jones yn flaenor yn Llanegryn, ac yn bregethwr cynorthwyol am oddeutu pedair blynedd; a galwyd ef i'r gwaith teithiol yn 1810. Gwasanaethodd yn Neau a Gogledd Cymru, a bu llwyddiant ar ei weinidogaeth. Y mae ei fedd ar lan afon Dyfrdwy yn Llangollen. Mab i'r P... 161932 proofread-page text/x-wiki qb4k8pfist72cx0w7t5b8yo03s3re6v 104 82991 161933 2026-04-01T18:38:40Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "bawb, ac yr oedd yn onest a dihoced. Bu'n ymroddgar gyda phob dyletswydd ymhlith eglwysi'r Gylchdaith a phregethai athrawiaethau ei enwad yn ddifloesgni. Ond rywfodd ni weithiodd popeth yn esmwyth yn ei hanes, a'r diwedd fu iddo ymaelodi â'r Methodistiaid Calfinaidd. Bu farw yn Aberdyfi yn 1865. Bu gan deulu Llwyn-y-fynwent ran nodedig yng nghychwyniad yr achos yn Llanegryn. Yr oedd Humphrey Evans yn un o ddychweledigion oedfa'r geir... 161933 proofread-page text/x-wiki bj6lhlxkpix9owz98drr16qu996vm8r 104 82992 161934 2026-04-01T18:39:11Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Magwyd tri o feibion glewion yn Nhyddyn-bach, plant Lewis a Catherine Jones. Aeth John Jones yn gynnar at y Bedyddwyr, a rhoddwyd gair uchel i'w ddoniau a'i gymeriad fel gweinidog. Trodd Lewis Jones at yr Annibynwyr; ond arhosodd y Parch. David Jones yn ffyddlon yn ei enwad, a bu'n efrydydd yng Ngholeg Richmond am dair blynedd. Ond oherwydd gwendid corff bu'n rhaid iddo ildio a mynd yn Uwchrif yn 1860. Etifeddodd yn helaeth y rhinwedda... 161934 proofread-page text/x-wiki ecw0iru1yg4yldjae5mu3an7543p799 104 82993 161935 2026-04-01T18:39:29Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "* Owen, Robert: [[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I|Hanes Methodistiaid Gorllewin Meirionydd, Cyf. 1.]] Dolgellau, 1889. * Palmer, A. N.: History of the Old Nonconformity of Wrexham and Neighbourhood. Wrexham, 1888. * Pryce, A. Ivor: The Diocese of Bangor in the Sixteenth Century. Bangor, 1923. * Pryce, A. Ivor: The Diocese of Bangor During Three Centuries. Caerdydd, 1929. * Rees, Thomas a John Thomas: Hanes Eglwysi A... 161935 proofread-page text/x-wiki 20egqh1fa7d0il47u6bsbprs55l3y2e 104 82994 161936 2026-04-01T18:39:59Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|PENNOD IV}}<br>Y Pentref. Siopwyr. Tafarndai. Hen Ysgol Llanegryn. Rhestr o Athrawon. Gwaddolau Ysgol Llanegryn. Addysg y Plwyf.}} {{c|Y PENTREF}} YCHYDIG a wyddom am hanes cychwyn y pentref, ond y mae hanes tebyg i bentref Llanegryn ag sydd i bob pentref gwledig a hynafol yng Nghymru. Y trefydd oedd sylfaen y bywyd Cymreig ar y cyntaf; daliai pob gŵr rhydd ei dyddyn ei hun, ar bwys ei waedolaeth, a bywyd annibynnol oedd n... 161936 proofread-page text/x-wiki qb5iqpinur57j5vra8l558tu8dud0dw 104 82995 161937 2026-04-01T18:40:16Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Dynewydd? Methasom â chael hyd i ddim dyddiad ynglŷn â hwynt. Y maent yn hen ond ni wyddom pa mor hen. Yr oedd llannerch yn y plwyf a elwid yn Llanegryn, ac y mae'n sicr mai cymdogaeth y pentref oedd hi. Gelwid Melin y Tywysogion yn Felin Llanegryn, a gelwid maerdref llys Tal-y-bont yn faerdref Llanegryn, a dywedid bod Gwely Dafydd Goch yn Llanegryn. Cychwynnwyd y pentref yn gynnar ym Mhentre-draw a'r Rhos, ac oddeutu'r Felindre. N... 161937 proofread-page text/x-wiki dl2ls6jwt5sd3uj22yml5hb7433a020 104 82996 161938 2026-04-01T18:41:00Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Bu'r anturiaeth yn ormod coflaid i Hugh Jones, a gwerthodd hwy i Beniarth. Yn fuan wedyn adeiladwyd tafarn ar ystlys Penpompren a elwid yn Blasnewydd neu'n ''White Horse''. Clywsom mai Thomas Rowland, Cwm-ŷch, oedd ei pherchennog, ac mai ef ei hun a fu'n denant y tŷ ar y cyntaf. Yr oedd yn fardd gwlad da. Ysgrifennai ei farddoniaeth ar lechau, a daeth â llwyth cert o'r llechau barddonol gydag ef i'r dafarn newydd. Codwyd y pedwar t... 161938 proofread-page text/x-wiki e52m3e49aaoqk6wnzbylrlvrrout9yx 104 82997 161939 2026-04-01T18:41:51Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Adeiladodd Cyngor Dosbarth Gwledig Dolgellau wyth o dai yn 1939; ac wyth arall yn 1947. {{c|SIOPWYR}} Casglwyd y rhestr o lyfrau'r Eglwys, a gwahanol ddogfennau perthynol i'r plwyf. * 1675—Henry Parry, Groser, Hen-siop. * 1735—John Morris, Gwerthu pabwyr, bara gwyn a hoelion. * 1760—Owen a Hugh Pugh, Tenantiaid cyntaf "''Exchange."'' * 1761—C. Blore, Gwerthwr baco a snisin. * 1776—Hugh Vaughan, Siopwr. * 1776—Francis Davies, P... 161939 proofread-page text/x-wiki mgu6h6e6uu8bzst57k91puh9n56drmh 104 82998 161940 2026-04-01T18:42:18Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Derbyniai E. Pugh a C. Blore faco a snisin o Gaernarfon yn 1761. Derbyniodd E. Pugh ar un tro "22 li Wt Tobacco in a paper parcell; 51 li Pigtail Tobo in 5 Rolls, 22 li Snuff in a box; 6 li, 6 oz of Do in Bladder;" a chafodd C. Blore "7 li Wt Shag Tobacco in a paper parcell; 19 li Pigtail in 2 Rolls; 11 li Snuff in a Bladder." Yr oedd Dafydd Arthur, y Moelmon, yn feddiannol ar ddeuddeg rhol o faco yn 1762. Daeth te i Beniarthuchaf... 161940 proofread-page text/x-wiki 3gvcxchq0s5x5lm695jyi972mi4pyco 104 82999 161941 2026-04-01T18:42:50Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "ardal yn cydgyfarfod â'i gilydd yn y dafarn hon i ddawnsio ac yfed. Gelwid hi yn "Peniarth Arms." Yr oedd Pen-y-banc yn dafarn yn bur gynnar, oherwydd adeiladwyd y lle i'r amcan hwnnw. Ceir seler eang a ffynnon ynddi o dan y tŷ. Dywedir bod Twm o'r Nant wedi bod yn chwarae ei Anterliwdiau yma un tro. Bu amryw yn cadw siop yma o dro i dro, a gweithiai crefftwyr yr ardal yn yr adeiladau. Perthynai bracty i'r dafarn. Gwraig weddw o'r en... 161941 proofread-page text/x-wiki l3l780il4kyzrf7uuh88h6bo7z876k7 104 83000 161942 2026-04-01T18:43:20Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|HEN YSGOL LLANEGRYN.}} Adroddir yr awyddai Hugh Owen, Tal-y-bont, ar hyd ei oes am godi ysgol i gyfrannu addysg i'w berthynasau a'i gymdogion. Yr oedd yn ddolur calon iddo weled Meirion heb ysgolion i ddiwyllio meddyliau a chymeriadau ei meibion a'i merched, a threfnodd fod ysgol i'w sefydlu yng nghwmwd Tal-y-bont yn ddiatreg wedi dydd ei farwolaeth. Y mae ei ewyllys wedi ei dyddio 18, Gorffennaf 1650, a threfnodd ynddi fod £400 i... 161942 proofread-page text/x-wiki 1jxgx5tct3bieop33z0l8bxb6voraij 104 83001 161943 2026-04-01T18:43:57Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "dynnu ei fab William Wynne o Ysgol Caer a oedd yng ngofal Dr. Henchman, a'i symud i ysgol Llanegryn, ac ohoni hi aeth i Goleg yr Iesu yn Rhydychen. I Lanegryn yr anfonwyd y Parch. John Thomas am ei gwrs addysg, o gyn belled ffordd ag Ynyscynhaearn yn Eifionydd. Bu ef yn brif athro ysgol Biwmaris, ac ef oedd awdur ''History of Anglesey.'' Yr oedd yr hen ysgol a thŷ'r athro wedi dadfeilio'n fawr erbyn 1845, a daeth codi ysgol a thŷ new... 161943 proofread-page text/x-wiki o3ecr056wlwoh7mc5hvd6uw07tf6rp6 104 83002 161944 2026-04-01T18:44:33Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "1738-ELLIS HUGHES, B.A.: Mab oedd i Rice Hughes, Pennal. Hanai o deulu Erwfaethlon, Tywyn. Addysgwyd ef yng Ngholeg yr Iesu, Rhydychen. 1755—THOMAS JONES: Bu'n athro ddwywaith. Yr oedd hefyd yn gurad Talyllyn, Meirion. Cwynir yn y flwyddyn 1776 bod yr ysgol wedi dirywio'n fawr o dan ei ofal. 1777—RICHARD THOMAS: Brawd y Parch. John Thomas, M.A., athro Ysgol Ramadeg, Biwmaris. 1782—RICHARD PUGHE, B.A.: Apwyntiwyd ef yn athro cyn e... 161944 proofread-page text/x-wiki fz4drsvdk9o1h7iqpkenk9foi3fnvnj 104 83003 161945 2026-04-01T18:44:52Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "1877—DAVID JOHN WILLIAMS: Athro cynorthwyol. 1879—JOHN EDWARD JACKSON: Athro cynorthwyol. 1880—DAVID HUGHES, B.A.: Athro a ficer. Apwyntiwyd y Parch. David Hughes yn brifathro, a rhoddai wersi mewn Lladin i ychydig o blant yn ei dŷ ef ei hun. Ond ysgol elfennol oedd erbyn hyn i bob diben ymarferol. 1881—EDWARD WILLIAMS: O dan ei ofal ef y dechreuwyd arholi'r ysgol i ennill grant y Llywodraeth. 1884—JOHN SMITH: Sais uniaith. 1... 161945 proofread-page text/x-wiki 6qxqsmprofooxyjj64i0kei11ofo0xy 104 83004 161946 2026-04-01T18:45:15Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Penderfynwyd ei bod yn rhaid symud ymlaen rhag blaen; a dymunwyd drwy gydsyniad unol ar ran pawb fod Lewis Owen, Peniarth, i gymryd y £400 i'w ddwylo ei hun, a'u buddsoddi ar ei diroedd ei hun yn Llanegryn i'r gwerth o £22 yn y flwyddyn, a bod £20 yn ddigoll i'w trosglwyddo bob blwyddyn at dalu cyflog yr athro. Y cam cyntaf oedd sicrhau darn o dir pwrpasol at adeiladu'r ysgol arno. Dewiswyd safle'r ysgol gan Dr. John Ellis a'r Parch.... 161946 proofread-page text/x-wiki funwq6l2yol9w945f9firgsl0mz8qhc 104 83005 161947 2026-04-01T18:45:55Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Ceir gwahanol gyfrifon am faintioli'r tri thyddyn. {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;width:750px" |Adroddiad 1834 |Ar hen fap |Map diweddar |- |Nant-y-pwl, 30 i 40 acer. |12 acer ac ychydig mwy. |15 acer ac ychydig mwy. |- |Nant-y-cynog, oddeutu 60 acer. |42 acer ac ychydig mwy. |26 acer ac ychydig mwy. |- |Tyddyn-y-bryn, oddeutu 60 acer. |45 acer ac ychydig mwy. |45 acer ac ychydig mwy. |} Dyma'r rhenti a... 161947 proofread-page text/x-wiki itm3q71hyetp2bo1482s9aumq2yjhlw 104 83006 161948 2026-04-01T18:46:39Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "ysgol Madam Bevan ym mhentref Llanegryn, eithr ni pharhaodd ond oddeutu dwy flynedd. Yn ystod 1761-2 mynychai 27 o blant yr ysgol, ac yn 1762-3 cododd eu rhif i 33. Y cam nesaf yn hanes addysg y plwyf oedd gweled Ysgol Gylchynnol Charles o'r Bala yn cyrraedd y pentref yn awr ac eilwaith; a ffaith ddiddorol yw mai yn Llanegryn y dechreuodd un o ysgolfeistriaid Charles o'r Bala ar ei waith am y tro cyntaf, a llwyddodd i ddysgu plant y... 161948 proofread-page text/x-wiki 4cpfy0miii5jzyo2um8r2vrznkokcys 104 83007 161949 2026-04-01T18:47:01Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "gorchwyl anodd a fyddai hynny'n aml yn sŵn a helynt gwyllt paganiaid bach y pentref. I ennill sylw'r plant a'u cael i drim go hywedd i hepgor orig iddo ef ei hun i weddïo, gorchmynnai iddynt hwy chwarae'r hyn a alwai'n "filwyr bach" fel yr oedd ef wedi dysgu pan fu gyda'r Militia. Pan orchmynnai â llais awdurdodol "Stand at ease" ac "Attention," safent fel milwyr disgybledig heb symud na llaw na throed; ac yn ystod y llonyddwch byr hwn... 161949 proofread-page text/x-wiki pjam8k7jxce5bzs700jv2yl91vyadxo 104 83008 161950 2026-04-01T18:47:21Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|LLYFRAU}} * Brooks, T.: Afalau Aur i'r Bobl Ifaingc. Amwythig, 1783. Cyhoeddwr, Hugh Jones, Maesglasau. * Charity Commission Report, 1897. * Dogfennau Peniarth. * Llawlyfr Dathliad Dauganmlwyddiant Ellis Wynne. Aberystwyth, 1934. * Llawysgrifau John Lloyd, Siop-isaf. * Morris, R. Prys: Cantref Meirionydd. Dolgellau, 1890. * [[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I|Owen, Robert: Hanes Methodistiaid Gorllewin Meirionyd... 161950 proofread-page text/x-wiki 4vj9wx89sc5rjcjntyc5ymzlcjao8lw 104 83009 161951 2026-04-01T18:59:27Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|PENNOD V}}</br>Etifeddiaethau. Hen Ystadau. Ystad Peniarth, 1674. Ystadau'r Plwyf Heddiw. Hen Arferion Tir. Cytir. Hen Felin y Tywysogion.}} {{c|ETIFEDDIAETHAU TIR}} AETH etifeddiaethau Tywysogion Cymru yn eiddo Coron Lloegr wedi marwolaeth Llywelyn Ein Llyw Olaf. Yn ystod teyrnasiad Iago I gwerthwyd rhan o etifeddiaeth y Tywysogion yn Llanegryn i farchogion o'r enwau John Wolton a George Bingly. Rhentwyd hi ganddynt hwythau... 161951 proofread-page text/x-wiki g5a2utclg7i1ioyvs9ssbhln2hanen4 104 83010 161952 2026-04-01T19:00:23Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|RHAN O YSTAD Y TYWYSOGION}} Aeth rhan o ystâd y Tywysogion yn Llanegryn yn eiddo i Syr Richard Lloyd, Arglwydd Brif Farnwr Gogledd Cymru. Gosodai ef ei ystâd ar brydlesau o un flynedd ar hugain i wahanol bersonau. Enwau ei dyddynnod oedd: Gwyddfryniau. Gelwid mwy nag un tyddyn yn y plwyf yn Wyddfryniau yr adeg honno. * Cilmyn-Troed-du. * Waun-fawr. * Perthi'r-celyn. Brynbloeddyn. * Darn o dir Tyn-y-llan. * Darn o dir yn agos... 161952 proofread-page text/x-wiki exx88s3w3ks8tfuk5ebk8uell18k1tt 104 83011 161953 2026-04-01T19:03:21Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "wŷr Llundain afael ar yr ystâd hon fel ar diroedd y Tywysogion yn gyffredinol. Yr oedd y tiroedd hyn yn rhan o blwyfi Llanegryn, Llangelynnin a'r Brithdir. Bu'r cyfan o diroedd tref Rhydcryw yn rhan o ystâd y Tywysogion yng Nghwmwd Tal-y-bont, ynghyd â chyfran o blwyfi Llangelynnin a'r Brithdir. {{c|HEN YSTADAU}} Daliodd rhai o hen uchelwyr y plwyf afael dynn ar eu hetifeddiaethau, ond ciliasant o un i un. Gwystlo'r tir a methu â tha... 161953 proofread-page text/x-wiki 7o4ewkzqo8hthrjii47xkxshskdn3fz 104 83012 161954 2026-04-01T19:04:01Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|1576}} Tyddyn-y-stent neu Erw'r Hwch, Erw Fadog, Erw Fforchog a oedd yn rhan o Erw Fadog, Cyfer Mihangel. Dyma'r unig diroedd ym mhen uchaf tref Peniarth y sylwasom arnynt fel eiddo Coron Lloegr, ac a fu'n rhan o ystâd y Tywysogion. Prydleswyd y tyddynnod hyn yn yr ail flwyddyn ar bymtheg o deyrnasiad Elisabeth i foneddwr o'r enw John Charmes am un flynedd ar hugain. Wedi hynny buont yn nwylo amryw foneddwyr cyn iddynt ddyfod i... 161954 proofread-page text/x-wiki 3klkqu8s9igez0ajrc4sad77t71c79d 104 83013 161955 2026-04-01T19:04:31Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|1615}} Tyddyn Bryn ap Meurig a'r Weirglodd-ddu. Perchennog, Hugh Dafydd ap John. {{c|1628}} Tyddyn-y-Pren-hir. Perchennog, Dafydd ap Humphrey. Tyddyn Muriau {{c|1629.}} Ieuan ab Owen Gutta (sic), Anghare-glas, neu Cwm-pen-neuadd. Perchennog, Thomas William ap John ab Evan. {{c|1629}} Tyddyn-y-bryn, Tir-y-Gregor ab Evan ap Llywelyn, Erw-gwadan-ddu, Tyn-y-gweision-duon, Bwlch-y-gloddfa. Perchennog, Lewis Evans, offeiriad Llan... 161955 proofread-page text/x-wiki 05pnzscm59yntq5r34apnaq6tfjpi96 104 83014 161956 2026-04-01T19:05:38Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|1663}} Bryn Llywelyn neu Tirgawen, Tir-yr-ysgubor, a Thir-pwll-du. Prydleswr, Reinallt ap William Reinallt. Bu amryw a gafael ar yr ystâd hon, megis Francis Herbert, Dolguog, a William Wynne, Glyn. {{c|1664}} Tyn-llwyn, Mynydd Mawr. Perchennog, John Watkin, o'r un teulu â Bryn-yr-orsedd. Bu cyfraith ynglŷn â'r etifeddiaeth hon yn Sesiwn Fawr y Bala yn Awst 1739. Cynhwysai 50 acer o ddoldir, 60 acer o dir pori, un acer o goed, 20... 161956 proofread-page text/x-wiki 6fsr5ap2gfj5c40jh9li3cn6seyhkqd 104 83015 161957 2026-04-01T19:06:13Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|1695}} Tyddyn Penglasan-uchaf, Tyddyn Penglasan-isaf, Muriau-mawr neu Gelli-yng-Nghynyddfa, Tir-yr-esgair, Eignion ap Hywel, Dôl a elwid Gwern Prydderch, Y Cae-glas yn gorwedd ar y gogledd i afon Dysynni. Perchennog, William Williams. {{c|1698}} Pantllwyfog, Tyddyn-y-garth, Perth-y-re, Glan-y-wern. Perchennog, Hugh ap Humphrey Thomas. {{c|1703<br>Peniarthganol.}} Hen enw'r ystâd hon oedd Peniarthuchaf. Yma y cartrefai Owen Gruf... 161957 proofread-page text/x-wiki pj0417xinno2tk55sizl932o4c9m8cr 104 83016 161958 2026-04-01T19:06:40Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|1842}} Broneunydd. Perchennog, Hugh Jones. {{c|Tyddynnod Ystâd Peniarth Yn y flwyddyn 1674.<br> (Yr adeg yr ymbriododd Richard Owen ag Elisabeth, ferch Humphrey Pughe, Aberffrydlan).}} :1. Anghereglas. Safai yng nghymdogaeth Ffridd Blaen-y-cwm. :2. Cwm-ŷch a Gweirglodd-y-fron. :3. Llannerch-y-nant. Oddi ar Cwm-ŷch. :4. Geufron-hen. Safai ar Foel Drefa, neu Foel Tirgawen. :5. Tyddyn-y-Gawen, Tirgawen heddiw. :6. Tyddynprenhir... 161958 proofread-page text/x-wiki aji1v5kvms8jeyfc9soee2b0kvl6xm8 104 83017 161959 2026-04-01T19:07:16Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|YSTADAU'R PLWYF HEDDIW}} {{c|Peniarth.}} Gelwid y lle gynt yn Faes Peniarth, ac wedi hynny Plas Peniarth, Peniarth-fawr a Pheniarth-isaf. Daeth yr ystâd i feddiant Gruffydd ap Aron drwy dirwystl "in prida." Rhoddodd saith bunt yn dirwystl yn 1418 ar Faes Peniarth a Bryn-y-froches am ysbaid o bedair blynedd, ac felly ymlaen o bedair blynedd i bedair blynedd nes telid yr arian yn ôl. Priododd â Gwenhwyfar, ferch Hywel ap Ieuan Fy... 161959 proofread-page text/x-wiki egzqc1s5wcvx4lsb9zwf7ue989n4j15 104 83018 161960 2026-04-01T19:07:52Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "ystadau hynaf y plwyf; bu ym meddiant uchelwyr Cymreig am ganrifoedd; yma y cartrefai Idnerth Uch, arglwydd mynydd-dir y plwyf. Y perchennog presennol yw Col. Charles Corbett. {{c|Pant Cynfarch a Gwyddfryniau.}} Aeth y ddwy ystâd hyn yn un drwy briodas David Lloyd, Gwyddfryniau â Mary, ferch ac aeres Humphrey Davies, {{c|Pant.}} Ceir enw William Lloyd, Gwyddfryniau, wrth weithred a wnaed, 10, Medi 1637. Ymbriododd ef â Catherine,... 161960 proofread-page text/x-wiki gr061v0aqsb3kpa35hb2edrjrc9q7pz 104 83019 161961 2026-04-01T19:08:23Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda ":Fron-newydd. Perchennog, D. N. Kirkby. :Garth-fach. Perchennog, F. N. Chell. :Goleuwern. Perchennog, Col. P. R. Simner. :Pen-y-wern. Perchennog, Eleanor Catherine Owen. :Rhyd-y-garnedd. Perchennog, Joseph Griffith Davies. :Tŷ-bach-y-ffordd. Perchennog, Laura Jane Lloyd. {{c|HEN ARFERION Y TIR.}} Bu rhai hen rwymedigaethau tir yn aros yn hir yn y plwyf. Sylwasom ar rai o'r rhwymedigaethau a hawlid yn ystod 1711-1715. :Peniarth... 161961 proofread-page text/x-wiki 9c4z4g8qsfovx42llf62rr5ibsd70th 104 83020 161962 2026-04-01T19:08:57Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|CYTIR.}} Araf y peidiodd hen bobl y plwyf â siarad am y cytiroedd. Loes iddynt fu eu colli. Soniai'r hen dadau am gytir a gyrhaeddai o afon Dysynni i fyny i'r mynydd at y Gelli, ac am gytir a ymestynnai oddi wrth yr Efail i fyny i'r mynydd o boptu'r nant a red o ffynnon Cadlad. Porai gwartheg, mulod, defaid, moch, a gwyddau'r pentref ar y cytiroedd hyn o fewn cof diweddar. Yn raddol y daethpwyd i gydnabod mynydd Llanegryn yn eidd... 161962 proofread-page text/x-wiki cfamikb6v8h1c9crvp76yzs7ev251xw 104 83021 161963 2026-04-01T19:09:24Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "perthynol iddynt hwy'n unig oedd y Fawnog. O'r ochr arall hawliai William Dafydd Llwyd, Lewis Owen, a Margaret Herbert, etifeddion Peniarth, y morfa fel Cytir y Fawnog, a bod ganddynt hawl i dorri, codi, a sychu mawn ar unrhyw fan ar y Cytir, a bod ganddynt hawl i'w cyrchu adref. Pan aeth Melin-y-brenin a Llwynhensel yn Llanegryn i feddiant Syr John Lloyd, Aberllefenni, ail-ddechreuodd helynt Morfa Trychiad, canys ceisiodd ef ei orau... 161963 proofread-page text/x-wiki hnkv2c9bsxt7yxmavo4doiq61fmlnz5 104 83022 161964 2026-04-01T19:09:54Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "hi'n ddolur llygad i bawb ohonynt fel ei gilydd. Mynnai'r awdurdodau Seisnig fod y felin yn meddu'r un hawliau ag a feddai pan oedd hi yn nwylo Tywysogion Cymru. Ni chydnabyddai'r uchelwyr ei bod hi'n meddu dim breintiau na hawliau o gwbl wedi iddi fynd o ddwylo'r Tywysogion. Honnai Coron Lloegr fod y felin yn meddu hawl i falu a tholli ŷd y rhanbarth a adwaenid fel Tal-y-bont Is-Cregennen. Cynhwysai'r rhanbarth dreddegymau Cregennen,... 161964 proofread-page text/x-wiki s8pwe5itnfm80ba9sdtg4ngmgwhamyy 104 83023 161965 2026-04-01T19:10:36Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Cadwai pob ystâd felin at wasanaeth ei thenantiaid hi ei hun, ond nid oedd yr un ystâd wrth gefn Melin-y-brenin. Tawelodd sŵn ei dwndwr malu yn 1847, pryd yr ymfudodd ei melinydd olaf, Cadwaladr Jones, i'r America. Y mae hiraeth a chwithdod yn y fro am nad oes ynddi ddwndwr cymaint ag un felin yn malu ŷd y wlad. Erys un ffaith yn ddiddorol inni ynglŷn â helynt Melin-y-brenin neu Felin y Tywysogion, yn hen hanes Cymru. Tystid mewn rha... 161965 proofread-page text/x-wiki 411gwmyzszn1cksuez2dgdpq5odxqwn 104 83024 161966 2026-04-01T19:11:16Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|PENNOD VI}}</br>Y Festri. Cwnstabliaid. Etholfraint Cynghorau Llywodraeth Leol.}} {{c|Y FESTRI.}} CEIR y cofnodion cyntaf o eiddo Festri'r plwyf am y flwyddyn 1735. Bodolai'r Festri cyn hynny, ond, yn anffodus, llosgwyd y llyfrau drwy gamgymeriad. Cymerodd y Parch. Arthur Jones, ficer y plwyf, dyddyn a elwid Tyn-y-llan, gan fwriadu ei droi'n dŷ'r eglwys, a chynnal y Festri ynddo fel y bu'n hen arferiad yn y plwyf. Rhoddodd y... 161966 proofread-page text/x-wiki qfihb1dn0iakc96erzqmfmzjvqxuv8b 104 83025 161968 2026-04-01T19:13:14Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "Yr oedd y Festri'n gyfangwbl yn nwylo'r tyddynwyr a'r tirfeddianwyr. Yr amaethwyr, yn fwyaf arbennig, a dalai'r trethi, a hwy a drefnai pa fodd i'w defnyddio, a pho fwyaf fyddai'r tyddyn mwyaf fyddai awdurdod y tenant. Meddai'r tyddynnwr mawr, felly, ar fwy o bleidleisiau na'r tyddynnwr bach. Syml oedd gwaith y Festri a chyfyng oedd ei hadnoddau. Cylch ei gwaith oedd cynorthwyo'r tlodion a'r anffodusion, cadw'r eglwys a'r fynwent mew... 161968 proofread-page text/x-wiki 6gd91eqydu4b51ytndyedger0xbbmgm 161969 161968 2026-04-01T19:13:22Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ 161969 proofread-page text/x-wiki lobxtkox9lio1vutjzkzz8m00dp79yo 104 83026 161970 2026-04-01T19:13:57Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda ":1740. Edward Pugh, Anthony Richard. :1741. John Lloyd, Thomas Pugh. :1742. Hugh Richard, Edward Williams. :1743. Thomas Edward, Richard Humphrey. :1744. James Williams, John Lewis. :1745. David Rees, John Williams. :1746. Vincent Humphreys, Rees Owen. :1747. Vincent Humphreys, John David. :1748. Owen Hugh Bevan, John Lloyd. :1749. Evan Thomas, Humphrey David. :1750. Ellis Rowland, Hugh Powel. :1751. Francis Richard, John Wi... 161970 proofread-page text/x-wiki j91jtz8fc1pvhll9rqj6ngymplvx5jv 104 83027 161971 2026-04-01T19:15:07Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda ":1773. David Rees (warden), Humphrey David, David Edward (overseers). :1774. Hugh Griffith, Jonathan Griffith (wardeiniaid), John William Morgan, John Evan (overseers). :1775. Thomas Rees, John Lewis (wardeiniaid), Robert Pugh, Rhys ab Edward (overseers). :1776. Morgan Evan, Thomas Rees, cynrychiolydd W. Wynne (wardeiniaid), Evan Morgan, William Jones (over-seers). :1777. Morris David, William Pugh (wardeiniaid), Rowland William Th... 161971 proofread-page text/x-wiki 9nkp5rp83ge72cpd6u4hp0is0mr9m11 104 83028 161972 2026-04-01T19:17:09Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Cyfrifon Hugh Rees, Tyddynpadrig, am dre Peniarth, am yr un flwyddyn: {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | || || £ s. c. |- | Treth y Tlodion || ..... || 2 15 5 |- | Treth Eglwys || ..... || {{Underline|2 15 5}} |- | || ||{{Underline|£5 10 10}} |} Gwelir bod trethiant y ddwy dreddegwm yn gyfartal bron o ran gwerth; cyrhaeddai cyfanswm treth Rhydcryw 5/6 yn fwy na threth tref Peniarth. Gwerth tre... 161972 proofread-page text/x-wiki dxo9rbpu298d0az266z7thyibvduubu 104 83029 161973 2026-04-01T19:18:08Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Lladd Llwynog, 2/6. Lladd Ffwlbart, 1/3 a 2/6. Lladd cigfran, 1/-i 1/4. Lladdwyd 9 cigfran yn 1777 a thalwyd 12/-am hynny. Ychydig ar y cyfan oedd y taliadau am ladd adar ac anifeiliaid rheibus. Nid oedd llawer ohonynt yn y plwyf y mae'n amlwg. Talwyd 7/- am bost y Ddeial 1760. Telid am amdo o 2/- i 3/-. Cleddid pobl mewn amdo'n unig yr adeg hon. Cafodd Bess Evan Thomas amdo gwerth 2/- yn y flwyddyn 1763. Talwyd 2/6 i ''overs... 161973 proofread-page text/x-wiki rshhtmdhfl8t06t1nlejp6v57k8wr63 104 83030 161974 2026-04-01T19:18:43Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Festri ei hun mewn amser diweddarach i roddi mwy o amser a mwy o sylw i achosion y tlodion, ac i estyn ymwared ac ymgeledd iddynt, a thruenus oedd hynny ar y gorau'n fynych. Rhoddwn y cyfrifon a ganlyn yn yr iaith fel y mae yn llyfr y Festri am Hydref 24, 1782. A list of the Poor of Llanegryn whose dividend have been fixed at a Vestry held 24th of Oct, 1782. {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" | | |£ s. d... 161974 proofread-page text/x-wiki ardxzka0tfp58afduovaf20gp82n48v 104 83031 161975 2026-04-01T19:19:07Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "1783 fel y sylwasom eisoes, effaith y ''County Rate'' heb ddim amheuaeth. Swm y ''County Rate'' oedd chwe cheiniog yn y bunt, ac i'w dalu i ''Surveyors of the High Ways.'' Deffrodd y Sir i'w chyfrifoldeb ynglŷn â'r ffyrdd, a sefydlwyd yr ''Highway Board'' yn 1784. Tebyg yw mai ymarhous fu Festri Llanegryn i symud at roddi ffyrdd y plwyf mewn trefn, a bu cŵyn oherwydd hynny, a arweiniodd i'r helynt flin a fu rhwng Awdurdodau'r Sir a'r... 161975 proofread-page text/x-wiki kon5xcilmmzs64hevbst3m17omb9ky3 104 83032 161976 2026-04-01T19:19:45Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda ":1802. Rhydcryw, Robert Frederick, Glan-y-morfa. 1803. Rhydcryw, Richard Roberts, Peniarth, Edward Roberts, Hafoty, Brynbloeddyn. :1804. Prifgwnstabl, Hugh Pugh, Trychiad. Rhydcryw, Vincent Jones, Tal-y-bont. :1805. Rhydcryw, William Jones, Tal-y-bont. :1807. Peniarth, Howel Gabriel, Cwm-uchaf. :1808. Prifgwnstabl, Wm. Jones, Hen-siop. Rhydcryw, David Jones, Pen-y-ceunant. Peniarth, Lewis Roberts, Waun. :1809. Rhydcryw, Hugh Jones... 161976 proofread-page text/x-wiki 32paarbn4uhsesx3w2vh9baz7qrbv1q 161978 161976 2026-04-01T19:20:45Z AlwynapHuw 1710 161978 proofread-page text/x-wiki o7hr1arfiar6iukl5nkp1szbbnu9a24 104 83033 161977 2026-04-01T19:20:10Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda ":1802. Rhydcryw, Robert Frederick, Glan-y-morfa. 1803. Rhydcryw, Richard Roberts, Peniarth, Edward Roberts, Hafoty, Brynbloeddyn. :1804. Prifgwnstabl, Hugh Pugh, Trychiad. Rhydcryw, Vincent Jones, Tal-y-bont. :1805. Rhydcryw, William Jones, Tal-y-bont. :1807. Peniarth, Howel Gabriel, Cwm-uchaf. :1808. Prifgwnstabl, Wm. Jones, Hen-siop. Rhydcryw, David Jones, Pen-y-ceunant. Peniarth, Lewis Roberts, Waun. :1809. Rhydcryw, Hugh Jones... 161977 proofread-page text/x-wiki 32paarbn4uhsesx3w2vh9baz7qrbv1q 104 83034 161979 2026-04-01T19:21:37Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |'''Enwau'r Rhydd-ddeiliaid''' |'''Lle byw''' |'''Mangre'r Rhydd-ddaliad''' |- |C. David Humphrey |Llabwst |Pant 2 who is his Ten 428 499 |- |N. David John |Cemmaes |Cemmaes 452 |- |N. David Morris |Trychiad |Trychiad 509 |- |C. Humphreys, Rev. Mr |Tal-y-bont |Rhetcriw 502 |- |V. William |Rhiwfelen |Rhiwfelen 476 |- |V. Jones, Rev. Mr |Tynewydd |Nantcynog 511 |- |V. Lloyd... 161979 proofread-page text/x-wiki ccemjp682wka9gixq8t3gokytrz2b2l 104 83035 161980 2026-04-01T19:21:48Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |'''Enwau'r Rhydd-ddeiliaid''' |'''Lle byw''' |'''Mangre'r Rhydd-ddaliad''' |- |C. David Humphrey |Llabwst |Pant 2 who is his Ten 428 499 |- |N. David John |Cemmaes |Cemmaes 452 |- |N. David Morris |Trychiad |Trychiad 509 |- |C. Humphreys, Rev. Mr |Tal-y-bont |Rhetcriw 502 |- |V. William |Rhiwfelen |Rhiwfelen 476 |- |V. Jones, Rev. Mr |Tynewydd |Nantcynog 511 |- |V. Lloyd... 161980 proofread-page text/x-wiki ccemjp682wka9gixq8t3gokytrz2b2l 161981 161980 2026-04-01T19:23:03Z AlwynapHuw 1710 161981 proofread-page text/x-wiki 6mus752p4phpv13fndxeq0630v8jsza 104 83036 161982 2026-04-01T19:23:24Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "*David Davies, Bredyn-fawr. *David Humphreys, Tirgawen. *Hugh Lloyd, Nant. *Ellis Edwards, New Bank. *William Davies, Fron-newydd. {{c|LLYFRAU}} *Dogfennau Peniarth. *Etholrestri Cantref Meirionnydd. *Llyfr Cofnodion Cwrdd Plwyf Llanegryn 1894. *Llyfr Festri Llanegryn. *Merioneth Quarter Session Minute Book. {{nop}}" 161982 proofread-page text/x-wiki onho1mu01zd8razre2jby44v0g05r3a 104 83037 161983 2026-04-01T19:23:50Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|PENNOD VII}}<br>Amaethyddiaeth yn y Bedwaredd Ganrif ar Bymtheg. Dyrnu. Cneifio yn yr Hen Amser. Nodau Clustiau Def-aid. Merlod y Mynydd. Gwyddau. Pitfal. Y ddeddf Blwyfo yn Llanegryn. Ffeiriau. Crefftwyr. Diwydiannau. Aberdysynni.}} DAETH newid trylwyr ar hen fywyd gwledig Cymru pan sefydlwyd y gyfundrefn Normanaidd yn ein gwlad. Hawlid ganddi arian yn dâl mewn trethi a thollau yn hytrach na'r dull Cymreig a elwid gwestfa... 161983 proofread-page text/x-wiki nt94ghnv43qxaimvoiwzfx7ltunp4ot 104 83038 161984 2026-04-01T19:24:13Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "gwynnu llethrau Esgair Berfedd mor ddiweddar â dechrau'r ddeunawfed ganrif. Tybid bod unrhyw dir yn ddigon da i dyfu ceirch. Cynhyrchid a gwerthid ugeiniau o dunelli o ŷd ein plwyf yn ystod blynyddoedd canol y bedwaredd ganrif ar bymtheg. Codid gwenith ar lechwedd uchel, a gwerthid llwythi gwagenni ohono yn nhref Dolgellau yn ddiweddar yn y ganrif. Magu a gwerthu anifeiliaid oedd prif nodwedd amaethyddiaeth y gymdogaeth yn ystod y cy... 161984 proofread-page text/x-wiki 29bugtr41whihfq9cwcketm6qvfwg7h 104 83039 161985 2026-04-01T19:24:38Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Yr oedd gostwng £1/3/11 yn y rhent mewn dwy flynedd o amser, yn ostyngiad mawr yn yr oes honno. Boneddwr diddorol oedd Lewis Owen. Meddai ar lygad craff, a hoffai brynu a gwerthu anifeiliaid iddo ei hun ac i'w berthnasau ar hyd a lled Gogledd Cymru a rhoddi benthyg arian ar dyddynnod yn y plwyf, a rhoddai fenthyg ar log i bersonau ar wahan i dir. Trwy foddion felly helaethodd ystâd Peniarth yn ystod ei oes. Uchelwr nodedig arall oe... 161985 proofread-page text/x-wiki quvomio55t3dea5p3sc76l067srf2t4 104 83040 161986 2026-04-01T19:25:14Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "ef ag ystâd Rhydcryw, ac ar fydrer penderfynodd ymadael yn llwyr â gwlad ei enedigaeth. Mae islais o siomedigaeth a thristwch yn ei eiriau wrth dorri ohono ei gysylltiad â hen fro ei wehelyth. Daeth ystâd Rhydcryw yn rhan o ystâd Peniarth drwy i Lewis Owen ei phrynu o ddwylo Isaac Jones, 4, Mai 1725. Y prisiad amaethyddol cyntaf a feddwn ym mhlwyf Llanegryn yw eiddo Hugh Owen, Bronclydwr. Profwyd ei ewyllys 16, Gorff. 1700. {{c|PR... 161986 proofread-page text/x-wiki 6vsz2bjcdlzy4kxaejhgmcjtov7qqyc 104 83041 161987 2026-04-01T19:25:56Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|1708<br>PRISIAD GILFACH-HEN.}} Prisiad a wnaed ar eiddo ar John Moses, Gilfach-hen, 17, Mai 1708. Gwnaed y prisiad drwy rym y gyfraith. {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" | | |align="right" |£ s. d. |- |Chwe ŷch |—— |align="right" |10 0 0 |- |Dau ŷch |—— |align="right" |2 0 0 |- |Dwy fuwch odro a llo |—— |align="right" |2 12 0 |- |Tair swynog |—— |align="right" |1 8 0 |- |Dwy heffer ddwyflwydd |—— |ali... 161987 proofread-page text/x-wiki s3jxt3an4odwpybadsl9gvvcoaiene2 161989 161987 2026-04-01T19:27:58Z AlwynapHuw 1710 161989 proofread-page text/x-wiki 7ndn7wlaly9xq18rffy9h0rypkk0yzw 104 83042 161988 2026-04-01T19:27:25Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{nopt}} |- | | |align="right" |£ s. d. |- |Dwy heffer ddwyflwydd |—— |align="right" |3 5 0 |- |Pedwar dyniawed |—— |align="right" |4 2 0 |- |Tair ar hugain o famogiaid |—— |align="right" |6 14 0 |- | | |align="right" |£51 6 0 |- | | |align="right" |£ s. d. |- |Ugain o ddefaid |—— |align="right" |5 10 0 |- |Un ar bymtheg o wyn blwydd |—— |align="right" |3 12 0 |- |Deuddeg o ddefaid eraill |—— |align="right" |2 8 0 |- |Caseg gyfeb, ac..." 161988 proofread-page text/x-wiki 8z6b7qdcjkdu6niop0n2hrzewdtxd5c 104 83043 161990 2026-04-01T19:28:49Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" | colspan="3" align="center" |Pantllwyfog |- | colspan="3" align="center" |Cyfrifon Hugh ab Humphrey |- | |align="center" |1712 |£ s. d. |- | colspan="2" |Pedwar mesur o wenith a rhyg | 0 14 8 |- | colspan="2" |Dau fesur o geirch mân i'r ceffylau | 0  1 6 |- | colspan="2" |Aredig deg acer o dir unwaith drosodd yn Nhirgawen | 0 18 0 |- | |align="center" |1713 | |- | col... 161990 proofread-page text/x-wiki 2xzvgcvjw5mcuj2fzq8mnl59e1xshfw 104 83044 161991 2026-04-01T19:29:14Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" | colspan="3" align="center"|Cyfrifon rhwng John Pugh, Rhydcryw, a Lewis Owen, Peniarth. |- | colspan="3" align="center"|Rhwym ar John Pugh i Lewis Owen |- |. |. |£ s. d. |- | colspan="2" |1719 5 Bullocks at |14 5 0 |- | colspan="2" |         1 Mare at | 2 9  6 |- | colspan="2" |1720 4 Bullocks at |7 10 0 |- | | |£24 4 6 |- | colspan="3" align="center"|Witness payment, e... 161991 proofread-page text/x-wiki ci9qulfzsygljssad41z6whs9md7rt4 104 83045 161992 2026-04-01T19:29:50Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "amaethyddiaeth. Daeth dylanwadau newydd i fywyd ein gwlad a'n cenedl. Dechreuwyd cynhyrchu mwy o amrywiaeth, gelwid am well ffyrdd a thrafnidiaeth, a daeth ymfudiaeth a chyfalaf i effeithio ar fywyd cefn gwlad. Daeth nodau banc yn gyfrwng prynu a gwerthu yn y plwyf. Gwelwyd prinder mawr a chododd y prisiau, a chafodd y werin amser du a chwerw. Gwyddai'r ardal am brinder bara ers llawer o flynyddoedd, a cheisiwyd rhoddi math o drefn ar... 161992 proofread-page text/x-wiki atnslf8vqki3nhsv3w7nqbxzp70exli 104 83046 161993 2026-04-01T19:30:25Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Yr oedd tatws, maip, a rwdins yn cael eu cynhyrchu yn yr ardal ar raddau helaeth er diwedd y ddeunawfed ganrif. (2) Tir glas wedi ei aredig am y tro cyntaf. (3) Braenar haf. Prif gynnyrch amaethyddiaeth y plwyf oedd ŷd, gwartheg, a defaid. Yr oedd ŷd yn cynnwys gwenith, rhyg, haidd, a cheirch. Arnynt hwy y dibynnai'r amaethwyr yn bennaf am eu cyfalaf at dalu rhent a chyflog. Deuai ceffylau, geifr, a moch â chyfalaf i gyfarfod â mân ofy... 161993 proofread-page text/x-wiki 9vteoqzfqzelqnyn0otz26raqo6o3kj 104 83047 161994 2026-04-01T19:30:55Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "newydd gyrraedd yr ydlan. Clywsom sôn am William Dafis, Tairmynydd, oedd ar y pryd yn hwsmon yng Nghastell-mawr, ac yn ŵr ieuanc yn anterth ei nerth. Yr oedd wedi priodi ac yn byw yng Nghastell-y-delyn tua chanol y pum degau o'r ganrif ddiwethaf. Lladdai wair yn galed gyda nifer o weision eraill ym mhiysurdeb y cynhaeaf ar fwyd pur salw ei ansawdd ac ar ychydig ohono. Galwodd ei feistr yn gyffrous arno un bore i'w hysbysu'n ddigalon i'... 161994 proofread-page text/x-wiki e9v7y7cga45uijba5p90gw4vdccg4t1 104 83048 161995 2026-04-01T19:31:19Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Dolgellau am lwyth o beilliaid; ofnai'r masnachwr gymryd y cyfrifoldeb o geisio gwerthu'r llwyth peilliaid i gyd ei hunan. Anfonodd at William Davies i ofyn iddo am fynd yn rhannog ag ef am y llwyth. Cytunodd William Davies i gymryd hanner y llwyth ar yr amod ei fod i anfon y blawd hanner y ffordd i Lanegryn. Cyrhaeddodd y blawd a gwerthwyd y cyfan mewn byr amser. Bu'r Parch. William Davies yn gwerthu blawd am ddegau o flynyddoedd ar e... 161995 proofread-page text/x-wiki ngpcci5r900jm2aofoi1wym1u1oyd0h 104 83049 161996 2026-04-01T19:31:45Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "ddwy olwyn, ac yr oedd y car a ddefnyddid at gario gwair ac ŷd yn lletach na'r car a ddefnyddid at gario mawn. At wneuthur taith bell y march a'r pilyn pwn a arferid bob amser. Wrth y pwn y gwerthid popeth ar un adeg, ac nid wrth y dunnell fel y gwneir heddiw. Golygfa gyffredin oedd gweled hanner dwsin o geffylau a'u cefnau yn llwythog o dan wenith neu ryw rawn arall, yn cyfeirio am y Ffordd-ddu, ar eu taith i dref Dolgellau. Cludid... 161996 proofread-page text/x-wiki 9lcjh8f095slzcqj1ejyiibkxvq0itz 104 83050 161998 2026-04-01T19:32:17Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "ar hyd y gaeaf. Yn Nhairmynydd yr oedd un o'r hen beir-iannau malu a ddaeth gyntaf i'r plwyf. Nid oedd na choesau nac olwynion yn rhan ohono. Gwthid y gwellt i'w enau â dwylo a melid y gwellt drwy daro'r gyllell ar i lawr â nerth braich. Pa bryd y daeth y bladur i ddisodli'r cryman coes hir? Yr oedd pladur yn Rhydcryw yn 1718. Masnachai John Pugh, Rhydcryw, yng Nghaer, cadwai siop Ironmonger, a thebyg felly mai o Gaer y daeth y bladur... 161998 proofread-page text/x-wiki orevy5nq3ki0gxdmh0avfvavioljhxn 104 83051 161999 2026-04-01T19:37:36Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 161999 proofread-page text/x-wiki bsml6h7xmdtmukxx5yiqn7blzqeqbvz 104 83052 162000 2026-04-01T19:40:02Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162000 proofread-page text/x-wiki exu2ly1qf7isoki3tcadbso743g1pu2 104 83053 162001 2026-04-01T19:40:40Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162001 proofread-page text/x-wiki 6vd93x99694ksp7dqi05izh4uljuhas 104 83054 162002 2026-04-01T19:41:29Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162002 proofread-page text/x-wiki s18r0rg6xum8gx2eytui86ynujg2gvd 104 83055 162003 2026-04-01T19:42:02Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162003 proofread-page text/x-wiki hmgtgbt2yhz5p1f14sn2bmeeu24qky1 104 83056 162004 2026-04-01T19:43:07Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162004 proofread-page text/x-wiki loc1hr9qhe5cqjdz35pzf5mjixb18gu 104 83057 162005 2026-04-01T19:43:49Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162005 proofread-page text/x-wiki kkxvoge3hsflentehowvvti7pnogddk 104 83058 162006 2026-04-01T19:44:40Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162006 proofread-page text/x-wiki ejidb5eqpkqbhq6ci8zbvzc9nsp7dfd 104 83059 162007 2026-04-01T19:45:43Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162007 proofread-page text/x-wiki 6lu8hp2a6nl3mz88r7b1nmm83b4f6v1 104 83060 162008 2026-04-01T19:46:59Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162008 proofread-page text/x-wiki bjss9cmfq44s8y0h36c27y2egaqznxg 104 83061 162009 2026-04-01T19:48:03Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162009 proofread-page text/x-wiki 77mmnvdrtn3nfr04w938v7ckoupwe88 104 83062 162010 2026-04-01T19:48:54Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162010 proofread-page text/x-wiki 69u7l671ne6roadjfmaizfe1geitpjn 104 83063 162011 2026-04-01T19:51:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162011 proofread-page text/x-wiki k1cr85itehrddle1jrhwbpatx13o5kb 104 83064 162012 2026-04-01T19:52:14Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162012 proofread-page text/x-wiki 1nb6rczgr8bco4kl76kok4hhv0oac27 104 83065 162013 2026-04-01T19:53:57Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162013 proofread-page text/x-wiki mphmq2shhlqhzd79o5n6n1fxkh4tlee 104 83066 162014 2026-04-01T19:54:34Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162014 proofread-page text/x-wiki 35vd3xbbg0m751z6b9bxqwbi4a6ts1s 104 83067 162015 2026-04-01T19:55:12Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162015 proofread-page text/x-wiki sobth77gm8h3hl1iz0skzdwb503fri5 104 83068 162016 2026-04-01T19:55:53Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162016 proofread-page text/x-wiki 9c9spdjlcb1xuco298k2fm1i47arbos 104 83069 162017 2026-04-01T19:56:26Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162017 proofread-page text/x-wiki 4sf9t0czjwfkltf95wakgo8vx9j1e60 104 83070 162018 2026-04-01T19:58:27Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162018 proofread-page text/x-wiki sd6bfwqpj6qb7xq0rqm5sc9desb5qzc 104 83071 162019 2026-04-01T19:59:19Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162019 proofread-page text/x-wiki 0wa2vbaje3u6gqbl2gv9iniyj9qy9iy 104 83072 162020 2026-04-01T19:59:52Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162020 proofread-page text/x-wiki 4n9el27uvvdmkuz7cf21x7ida2lgzs7 104 83073 162021 2026-04-01T20:00:23Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162021 proofread-page text/x-wiki n3ktstz4rfovyh06yi152z1qtwdvjpj 104 83074 162022 2026-04-01T20:00:59Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162022 proofread-page text/x-wiki fu0m9mf8c1fex49dufnjovonycfv80w 104 83075 162023 2026-04-01T20:01:45Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162023 proofread-page text/x-wiki lxcvwx8mvoofe6b7s6osia3txvj7hmk 104 83076 162024 2026-04-01T20:02:19Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162024 proofread-page text/x-wiki gy7ghg91wtv3xe3jzls823epc7cmq4v 104 83077 162025 2026-04-01T20:04:29Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|PENNOD IX}}}} {{c|Gwylliaid y Ffordd-ddu. Y Sipsiwn. Telynorion. Cymdeithas Cymreigyddion Llundain. Canu. Gwyliau. Gŵyl Mabsant. Ymladd Ceiliogod. Caseg Fedi. Nos-weithiau Llawen. Caru a Phriodi. Ffalantau. Claddedig-aethau. Llên Gwerin. Ysbrydion. Tylwyth Teg. Witsio. Rhwyll. Gwerthu ei hun i'r Diafol. Swyn Llaw Farw. Calon Cath Ddu. Ffon Ddu. Pennod Rwth. Gostwng Ysbryd. Cyfrif yr Edau. Hen Benillion. }} {{c|GWYLLIAID Y F... 162025 proofread-page text/x-wiki k1l1egy2whunkr2zhlehfjhkuopys15 104 83078 162026 2026-04-01T20:04:57Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "hyn ar amryw gymeriadau'r mynydd-dir, ac nad oedd ar rai ohonynt fawr o ysfa am ddim mwy na herwhela a chrwydro. Nid oedd yr olaf a elwid yn Deio'r Ffowlar Du yn ddim angen na herwhelwr digon diniwed ar derfynau plwyfi Llanegryn a Chelynnin, a bu'r truan anghenus farw neu foddi mewn nant ar y mynydd. Disylw oedd ei darddiad ef wrth weithred-oedd ellyllig y Deio'r Ffowlar Du a fu'n frenin ar giwed greulon hen lwybrau'r mynyddoedd. A gŵr... 162026 proofread-page text/x-wiki e28g0pnntp8i5ahnz7bu4rxh6b1ug0i 104 83079 162027 2026-04-01T20:06:24Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Geufron-hen a'r Foel Drefa, a Phantllwyfog ar odre'r Foel, sef ar lwybrau oedd yn arwain o Ardudwy am Gyfeiliog. Yr oedd amryw o dylwyth y Cochiaid yn byw yng nghymdogaeth Ffridd Blaen-y-cwm a Chwm-Idnerth-uch. Yr olaf o'r cyfenw hwnnw y sylwasom arno oedd Huw Goch a drigiannai ar odre Esgair Berfedd tua dechrau'r ddeunawfed ganrif. Anrheithiai'r gwylliaid hyn fyd ac eglwys. Cyflawnent bob ysgelerder ac anfadwaith yn eu nwyd. Prin y... 162027 proofread-page text/x-wiki fl75730rakig84ciu0h7vip1144hkz9 104 83080 162028 2026-04-01T20:06:52Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Dafydd ap William. Yn ei ddeiseb a anfonodd ef at Frenin Lloegr ceir enwau'r cynghreirwyr, sef James Pryce, Ynys-y-maengwyn, Humphrey Jones, Hugh Griffith Owen a Dafydd Llwyd ap Tudur, prif foneddwyr yr ardaloedd. Yr oedd Syr James Pryce yn fab Gogerddan,a phriododd ferch ac etifeddes Humphrey Wynn o Ynys-y-maengwyn. Bu'n Siryf Meirion-nydd ddwywaith, sef yn 1606 a 1621. Gwnaeth Iago I ef yn farwnig, ac ef oedd tywysog Cwmwd Tal-y-bont... 162028 proofread-page text/x-wiki 9g8k5l8olc9vlprygkavknnvmpo5u72 104 83081 162029 2026-04-01T20:07:25Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Yn araf y daeth ein cymoedd yn ddiogel i ŵr ac anifail drigo ynddynt. {{c|Y SIPSIWN}} Sonnir yn nhraddodiadau Llanegryn am ddau dylwyth o Sipsiwn, a fu'n trigiannu ar froydd yn y plwyf, sef tylwyth Abram Wood, a thylwyth Alabeina. Daeth y ddau dylwyth i'r ardaloedd hyn oddeutu canol y ddeunawfed ganrif. Preswylient ar gytir Rhiwfelen; yr oedd aml furddun ar y cytir hwn yr adeg honno. Safai cytir Rhiwfelen ar y mynydd sy'n wynebu Tair... 162029 proofread-page text/x-wiki swcthscha6nf11vymsg1r3mblierxab 104 83082 162030 2026-04-01T20:08:41Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "1778. Thomas Wood. Telynor. Mab i Abram Wood. 1797. John Wood. Telynor. Mab i Abram Wood. 1819-29. Robert William. Telynor Peniarth. Yr oedd ef yn frodor o'r plwyf; yr oedd yn frawd i Mari William, Llwyn-y-fynwent, a hoffai hithau farddoni dawnsio. Telynor dall oedd ef, ac ef oedd yr olaf a fu'n delynor teulu Peniarth. Bu farw'n gymharol ieuanc, a chladdwyd ef ym mynwent Llanegryn. Gwelir ei garreg fedd yn y fynwent a llun telyn ar... 162030 proofread-page text/x-wiki impzm5nlrk2p8alihj9o38luue76v1j 104 83083 162031 2026-04-01T20:09:13Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Bu canu corawl mewn bri yn y pentref. Bu Eglwys y plwyf yn enwog am ganu Corawl, a bu sôn mawr am gôr Eglwys Llanegryn yn eu gwenwisgoedd. Enillodd côr meibion a chôr cymysg Llanegryn enw uchel ym myd eisteddfodol Gogledd Cymru o dan yr arweinyddion Owen Jones, Bryn-gwyn, Griffith Roberts a T. E. Humphreys. {{c|GWYLIAU}} Bu'r gwyliau eglwysig yn ddyddiau nodedig ym mywyd yr ardal oherwydd ynglŷn â rhyw ŵyl neu'i gilydd y cyflawnid... 162031 proofread-page text/x-wiki 9vyf78dx2a4lppsfdk1wgvr2mz9nu8f 104 83084 162032 2026-04-01T20:09:45Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "ysbryd y parti. Ymolchent ac ymdrwsient at gychwyn i'r Plygain a fyddai yn yr eglwys am bump o'r gloch y bore. Goleuid yr eglwys â chanhwyllau, a byddai'n llawn o drigol-ion o wahanol ardaloedd. Treulid awr a hanner o amser difyr i wrando ar ganu soniarus yr hen garolwyr. Paratoid am wythnosau i ddysgu'r carolau, a byddai awyrgylch y geni ym Methlehem Effrata wedi eneinio ysbryd y cantorion a'r gwrandawyr. Bu'r Plygain yn foddion i wne... 162032 proofread-page text/x-wiki mpiobotuoj3ybeic90qvzsy9cq4aln3 104 83085 162033 2026-04-01T20:10:09Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Chwaraeid ar wyliau'r Pasg, Iau Dyrchafael, a'r Sulgwyn, a hyd yn oed ar Ŵyl y Groglith. Byddai ymladd ceiliogod yn uchel ei fri ar y gwyliau hyn. Ystyriai'r hen bobl fod gwenwyn yn codi oddi ar y dŵr ar ddydd Iau Dyrchafael, ac y gallai pawb fentro ymdrochi wedi hynny mewn unrhyw afon neu'r môr. Dydd poblogaidd oedd Mawrth Ynyd, a gwleddid yn fawr arno. Byddai crempogau yn helaeth ar bob aelwyd, a chig rhost lle y gellid fforddio hy... 162033 proofread-page text/x-wiki n30kbpvjp914o6okm23bdqnraqnkxae 104 83086 162034 2026-04-01T20:11:13Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "yn annhymig ac afreolaidd, cyn cyflawni'n weddus ofynion crefyddol y dydd. Wedi cinio cynnar ymdeithiai'r Wardeiniaid tua'r pentref i ymorol bod popeth yn weddaidd a heddychol. Gwyddai'r pentrefwyr yn dda'r awr y byddent hwy ar bont y pentref, a gofelid bod tawelwch yn teyrnasu ymhob man, a gwedduster yn ffynnu ar bob aelwyd. Trefnid y cyfan i weithio'n gymwys er mwyn i'r Wardeiniaid fel gwarcheidwaid heddwch y fro droi eu cefnau a dyc... 162034 proofread-page text/x-wiki sbq3uam2s7wgwoqj9om26go68dptoam 104 83087 162035 2026-04-01T20:11:36Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|YMLADD CEILIOGOD}} {{center block| <poem> Y pechod mwyaf ar a wneir Rhoi arfau dur ar 'winedd ieir. </poem> }} <br> Bu ymladd ceiliogod mewn bri yn Llanegryn. Trefnid ymladdfeydd ar ororau'r plwyf a phlwyfi'r cylch. Ymleddid oddeutu'r Pymtheg a'r Clawdd-du â phlwyf Celynnin; a thua Hafoty-fach ag ochr Dolgellau. Cyfarfyddid â Machynlleth yn Abergynolwyn. Teithid weithiau cyn belled â Dinas Mawddwy. Ar wyliau Iau Dyrchafael, Llu... 162035 proofread-page text/x-wiki bgic12xip2491vsl9e0i8b91bvtdtes 162036 162035 2026-04-01T20:11:44Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ 162036 proofread-page text/x-wiki hz16hfexgna5slup88svd164dymvpwj 104 83088 162037 2026-04-01T20:12:12Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "unrhyw dyddyn, casglai'r medelwyr o'i ddeutu i wylio rhag i ysbryd yr ŷd ddianc. Gadewid y tusw olaf heb ei dorri. Plethid ef yn blethen; ac wedi ei blethu yn blethen gelwid hi mwy yn Gaseg Fedi. Safai'r medelwyr yr un pellter oddi wrthi gan geisio ei gollwng yn rhydd drwy daflu eu crymanau amdani a'i thorri. Wedi i un lwyddo ei gollwng, taflai hi ar draws ei ysgwydd gan redeg a phawb yn ei ddilyn am yr amaethdai a ddigwyddai fod heb o... 162037 proofread-page text/x-wiki px2iswrd2n2jsarr8myw589q6jknbvg 104 83089 162038 2026-04-01T20:12:42Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "cymdogion drwy gyd-wau hosanau, neu gyd-bilio'r pabwyr. A byddai rhyw ymborth ac enllyn wedi eu paratoi i bawb gyd-wledda arnynt gyda'i gilydd, a phawb yn ymroi i wneuthur eu gorau i gadw'r cwmni'n ddiddan ac yn eu hwyliau da. Clywsom mai yn y Rhos y cynhelid y gwyliau hyn ddiwethaf. Bu'r nosweithiau llawen yn gyfryngau rhagorol i ddiwyllio doniau canu, barddoni, ac adrodd yn yr ardal; a hefyd i gadw traddodiadau'r gorffennol yn fyw, a... 162038 proofread-page text/x-wiki 2nucq0b641nxinfz4bnnw5jx9erkfcr 104 83090 162039 2026-04-01T20:13:20Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Cesglid at y drws a hawlid mynd i mewn drwy adrodd neu ganu darn o farddoniaeth. Ai'r ymryson ymlaen am gryn amser pan ddigwyddai'r doniau fod yn llithrig o'r ddeutu. Agorid y drws pan gydnabyddid bod y rhai oedd o'r tu allan wedi trechu'r ymrysonwyr oedd o'r tu mewn. Byddai miri mawr pan gyd-ddawnsiai'r ymrysonwyr â'i gilydd ar lawr y neuadd wedi i'r ymrysonfa fynd heibio. Meithrinodd yr arferiad ddawn ymadrodd parod yn ein cenedl.... 162039 proofread-page text/x-wiki a29of9lajhroo4nn9lv0lhdgplevzdi 104 83091 162040 2026-04-01T20:13:52Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "garreg olchi wrth y pistyll gan ddywedyd:—Dyma'r facsen, pa le mae'r troed? gan ddisgwyl gweled ei chariad yn dyfod i'r golwg. Arferiad i fechgyn oedd mynd o amgylch i'r eglwys gan edrych yn nhwll y clo ac adrodd:—Dyma'r llanc, pa le mae'r ferch? neu, Dyma'r llanc, pa le mae'r allwedd? A rhaid oedd gwneuthur y ddefod hon ar nos Iau cyntaf wedi'r lleuad llawn. Anfonid ffon onnen i ŵr ieuanc a gollai ei gariad drwy gael ei redeg gan... 162040 proofread-page text/x-wiki ki9zrtsckgf60ej8ggugyztzh298u49 104 83092 162041 2026-04-01T20:14:14Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|FALANTAU}} Cyfnod cyffrous yn y plwyf oedd dydd Falantau, Chwefror 14, pryd yr anfonai bechgyn a merched ieuainc Falantau i'w gilydd drwy'r post. Arddangosid y Falantau yn ffenestri mân-siopau'r pentref yn gynnar fel y câi pawb ddigon o amser i ddewis. Yr oedd y detholiad gorau bob amser yn ffenestr siop Mari Puw. Anfonai cariadon Falantau prydferth i'w gilydd i gynnau'r serch yn wresocach nag erioed, ond byddai'r cariadon a ddig... 162041 proofread-page text/x-wiki 1kx4tlmp5vuv6jkmfq8iyp69iw1ia5z 104 83093 162042 2026-04-01T20:14:55Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Offrymid mewn cynhebryngau yn Llanegryn yn gyffredin hyd tua'r flwyddyn 1885. Offrymid rhan yr offeiriad ar yr allor yn yr eglwys, a rhan y clochydd ar lan y bedd ar ôl y gwasanaeth claddu, pryd y daliai ef ei raw allan i dderbyn yr offrwm a ewyllysiai pawb ei roddi arni'n wirfoddol. Byddid yn rhannu diod boeth mewn angladdau; ystyrid ef yn amarch ar y marw oni rennid diod boeth cyn cychwyn oddi wrth y tŷ, a chyrchid i'r dafarn i yfe... 162042 proofread-page text/x-wiki opkdng83k7hkpprn3rext2tul9j4spk 104 83094 162043 2026-04-01T20:15:28Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "oddi wrth ei gilydd, a cheir yr un traddodiadau ymhlith gwahanol genhedloedd y byd. Bu gan ysbrydion ran amlwg yn llên gwerin Llanegryn. Credid bod gan eneidiau'r meirw ddiddordeb mewn dynion ar y ddaear, ond rywfodd neu'i gilydd credid mwy yn ymddangosiad ysbrydion dynion drwg ac annuwiol nag yn ymddangosiad dynion da a duwiol. Pan ymddangosai ysbryd, neu pan flinid unrhyw un gan ysbryd, meddylid yn sicr bob amser fod ar yr ysbryd... 162043 proofread-page text/x-wiki buxw00q76grfx1baezyryg7tibtwyi3 104 83095 162044 2026-04-01T20:16:02Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "traddodiad arall ydoedd y byddai rhai'n gweled eu teulu neu eu cyfeillion yn crwydro ar eu hen lwybrau pan fyddent yn croesi glyn cysgod angau. Clywsom am wraig o'r wlad yn mynd adref o'r pentref yn hwyr ar y nos, a'i mab bychan yn ei llaw; a phan oedd ar fan arbennig gwelai ei chymdoges, Beti Llwyd, yn ei phasio ar yr ochr arall i'r ffordd a'i chlog arferol dros ei gwar; a chyn gynted ag y cyrhaeddodd hi garreg ei haelwyd, curai cyfei... 162044 proofread-page text/x-wiki 43djfst7vbp6d1ofnat253qyje4v7fl 104 83096 162045 2026-04-01T20:16:30Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "ei ysbryd a'i ffydd afaelyd yn ei Feibl a ffoi o'r ystafell. Gwnâi'r ysbryd gymaint o ystrywiau yn ystod y dydd golau glân ag a wnâi yn ystod tywyllwch dudew'r nos. Taflai a chwalai'r ysgubau yng nghanol y cae ŷd yng ngŵydd y medel-wyr, ond ni welid ac ni chlywid dim na neb oddi mewn i'r Yn y diwedd nid oedd dim i'w wneuthur ond anfon am yr hen Ficer Williams, a adwaenid fel yr offeiriad a fedrai ostegu'r cythraul. Brwydr fawr a fu rhy... 162045 proofread-page text/x-wiki rlrk8zbmnm1ucuiehuc2ogw7tdfqs8q 104 83097 162046 2026-04-01T20:17:52Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162046 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83098 162047 2026-04-01T20:18:00Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162047 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83099 162048 2026-04-01T20:18:09Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162048 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83100 162049 2026-04-01T20:18:19Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162049 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83101 162050 2026-04-01T20:18:28Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162050 proofread-page text/x-wiki 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83102 162051 2026-04-01T20:24:34Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162051 proofread-page text/x-wiki tkdyhhrb9mqhm61x2cdxzm56fk9pmao 104 83103 162052 2026-04-01T20:25:06Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162052 proofread-page text/x-wiki az5mia1rvd97jcxjdneofzj2y8p5pc4 104 83104 162053 2026-04-01T20:25:23Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162053 proofread-page text/x-wiki 4ucoo88wuip1hmfgjhap4u08cxc6n9d 104 83105 162054 2026-04-01T20:26:30Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162054 proofread-page text/x-wiki ni0zkkge80qs4swiq10g28h9qiknk15 104 83106 162055 2026-04-01T20:27:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162055 proofread-page text/x-wiki 08ml5iy8ks92s7a8uccmpgfhstmnv5u 104 83107 162056 2026-04-01T20:31:46Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162056 proofread-page text/x-wiki 1aizjpr2ijrrhiuvsu6est1zxhrv1dt 104 83108 162057 2026-04-01T20:32:23Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162057 proofread-page text/x-wiki 6bp9cp6rqasurd6uf4k4hhamr6b0aiw 104 83109 162058 2026-04-01T20:32:39Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162058 proofread-page text/x-wiki 4vriezz8mgk5xjbyujve46bht9xr84l 104 83110 162059 2026-04-01T20:33:52Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162059 proofread-page text/x-wiki ex6u03s51p1qmpkilw081fxy0azrgi9 104 83111 162060 2026-04-01T21:00:08Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162060 proofread-page text/x-wiki ti8s46xnyzqqrapuf0n5wo923s98tde 104 83112 162061 2026-04-01T21:00:56Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162061 proofread-page text/x-wiki s2sut3h93lmtjanh24rtehd8df5vaup 104 83113 162062 2026-04-01T21:02:01Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162062 proofread-page text/x-wiki sw0qofxvt5bkvi8wlek9mwf1yrotpev 104 83114 162063 2026-04-01T21:02:21Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162063 proofread-page text/x-wiki hyyv36488fetyl4yocm6nntot33ybjr 104 83115 162064 2026-04-01T21:11:46Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162064 proofread-page text/x-wiki 1km220oeqzidxqpub7j38d12sukse1b 104 83116 162065 2026-04-01T21:12:26Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162065 proofread-page text/x-wiki 28og034roebf21ejidxanopqu7lo080 104 83117 162066 2026-04-01T21:12:40Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162066 proofread-page text/x-wiki sqgiog7m1dl2qu851zrgqj2z5nmcppj 104 83118 162067 2026-04-01T21:13:38Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Byddai rhai personau yn fwy agored na'i gilydd i weled claddedigaeth ymlaen llaw. A honnai rhai i hyn ddigwydd yn gymharol ddiweddar yn yr ardal. Ofergoel arall oedd Cannwyll Gorff. Rhagflaenai hithau'r claddedigaeth a ddigwyddai'n ddiffael, ymhen ychydig ddyddiau wedi iddi hi ymddangos. Dangos y ffordd y deuai'r claddedigaeth ar hyd-ddi oedd ei neges hi. Yr oedd yr hen ffordd i gladdedigaeth fynd ar hyd-ddi o Gellisarrog am eglwys L... 162067 proofread-page text/x-wiki hbl4znzha26h0klejcy54vt2hcx44v4 104 83119 162068 2026-04-01T21:14:09Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "mynwesau llawer truan gwan. Gwyddai Thomas Thomas, y saer, noson ymlaen llaw bob amser ei fod i wneuthur ysgrîn (arch) i ryw druan neu'i gilydd drannoeth. Clywai sŵn llifio, plaenio, a morthwylio yn ei weithdy yn ystod y nos bob amser yn rheolaidd cyn gwneuthur ysgrîn. {{c|Y TYLWYTH TEG}} Gelwid y Tylwyth Teg gan hen bobl Llanegryn yn "Bobl Fach Deufyd." Diwrnod ffafriol i'r Tylwyth Teg ym-ddangos fel rheol oedd diwrnod tywyll, niwlo... 162068 proofread-page text/x-wiki jreibgw80mn8tlztodqs2o0zhn3tq3q 104 83120 162070 2026-04-01T21:14:38Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "geffylau i dyddynwyr Llanegryn pan fyddent yn mynd a dod i ffeiriau Dolgellau. Dyma chwedl yr adroddid llawer arni hyd o fewn hanner can mlynedd yn ôl, ac nid yw amser wedi ei hysbeilio o'i chywreinrwydd. Âi un o amaethwyr y fro â cheffyl i'w werthu i un o ffeiriau Dolgellau. Arweiniai ei lwybr dros y Ffordd-ddu. Wedi dringo i ben Blaen-y-bwlch-oer, ymegyr gweundir Rhyd-cryw ymlaen i Bant Gwely'r Meibion; ar y ddeau ymgyfyd Esgair Be... 162070 proofread-page text/x-wiki kdniym8pv2sjky89flivpgbqtvl5940 104 83121 162071 2026-04-01T21:14:46Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Rydych wedi creu tudalen wag 162071 proofread-page text/x-wiki knt9697boubqhndiyw081zn8sckd1yy 162072 162071 2026-04-01T21:17:53Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ 162072 proofread-page text/x-wiki tgkehxsazisklajabxsvpzlxcml8c4g 104 83122 162073 2026-04-01T21:18:19Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Deuai serchogrwydd hyd yn oed o furiau'r plas gorwych, a rhoddai pob dodrefnyn ryw esmwythyd swynol i'w ysbryd. Ni bu raid iddo ond prin yngan ei bris nad oedd yn ei ddwylo, ond ni chafodd ddim i'w fwyta yn sych nac yn wlyb. Arweiniwyd ef yn ei ôl yn dirion at enau'r ogof, a chafodd ei gymydog yn yr un fan â phan adawodd ef wedi ei syfrdanu'n llwyr oherwydd ei ddiflaniad sydyn a disymwth. Aeth y ddau yn eu hôl tuag adref fel rhai wedi... 162073 proofread-page text/x-wiki 2wvzofinouuwxof7k03lcx635f2q8y8 104 83123 162074 2026-04-01T21:22:55Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|WITSIO}} Dyma aflwydd y bu'r ardal yn drwm yn ei afaelion am ganrifoedd; ond y mae ei arswyd wedi cilio'n llwyr o'r gymdogaeth ers cryn amser bellach. Yr oedd rheibio'n digwydd yn feunyddiol yn rhywle neu'i gilydd yn yr ardal. Y mae Gwilym Hiraethog yn cyfeirio yn un o'i lyfrau at helyntion dewinio ardal Llanegryn. Edliwid dau ddrwg i'n bro, eu bod yn witswyr erioed, ac yn lladron coed. Fel rheol hen wragedd oedd yn ddwylo medrus... 162074 proofread-page text/x-wiki b8cvsf5bjfatlqld2nolug0eweyv3e6 104 83124 162075 2026-04-01T21:23:23Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "(1) I wybod pwy a reibiodd ddyn neu blentyn rhaid oedd torri ewinedd y rheibiedig a'u rhoddi mewn papur a'u taflu i'r tân, a thra byddai'r ewinedd yn llosgi, deuai'r sawl a fu'n rheibio i'r tŷ mewn dygn boenau. (2) I wybod pwy a reibiodd anifail rhaid oedd tynnu calon yr anifail a'i phigo â phinnau, neu â phigau drain, a gorau oll, ei rhoddi mewn ffwrn i'w rhostio. Gwnâi hynny'r ddewines a achosodd y drygwaith yn annioddefol ei chyfl... 162075 proofread-page text/x-wiki obv7t1hsorm6hro1nd7gk8p8uiqokqw 104 83125 162076 2026-04-01T21:24:26Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "a rhyddhad i'r truan o afaelion caled y Diafol, ac i eiriol ar ei ran am i Dduw o'i drugaredd estyn gwaredigaeth i'w gorff a'i enaid. Golygfa gyffrous a welid yn yr ystafell y cynhelid y cwrdd gweddi ynddi. Teimlai'r gŵr ryw ddirfawr faich a gofid yn ei lethu, ac ocheneidiai'n drwm a dwys yn ei gadair yng nghornel yr aelwyd; a gweddiai ei gyfeillion yn gyffrous dros y truan gofidus a thrymlwythog. Clywsom ŵr yn adrodd iddo weled yr oly... 162076 proofread-page text/x-wiki k697smkcft4dywjax9govibpixgsh72 104 83126 162077 2026-04-01T21:24:54Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|Y BEIBL AC OFERGOELIAETH. }} Defnyddid y Beibl gynt i amcanion a ystyrir erbyn hyn yn ofergoel. {{c|PENNOD RWTH.}} Bu darllen pennod Rwth yn arferiad pur gyffredin. Pan amheuid gŵr o fod yn euog o gyflawni gweithred ddrwg, rhoddid allwedd y drws ar yr unfed adnod ar bymtheg o'r bennod gyntaf o Lyfr Rwth, a darllenid y bennod; os byddai'r gŵr a ddrwg-dybid yn euog troai'r allwedd ar y Beibl. {{c|GOSTWNG YSBRYD.}} Os aflonyddai y... 162077 proofread-page text/x-wiki b3c52645v4lvancqw3s32nzerferhs5 104 83127 162078 2026-04-01T21:26:34Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|HEN BENILLION.}} {{center block| <poem> Tra bo gwenith yn y Creuddyn, Tra bo rhyg ym mhlwyf Llanegryn; Tra bo haidd yn Abergelau, Carai'r eneth dirion ruddiau. ::—Rhys Jones o'r Blaenau. </poem> }} <br> {{center block| <poem> Fy nhaid oedd yn Llanbed' yn berson, wr hardd, Fy hendaid yn Llanfair yn berson a bardd, A minnau wyf beunydd a chur dan fy mron Yn glochydd Llanegryn a'm pwys ar fy ffon. ::—Lewis Hartley, Glanmach... 162078 proofread-page text/x-wiki q191vw0gg7h0y7g9jqvc2u605o0at4h 104 83128 162079 2026-04-01T21:27:00Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|PENNOD X.}}<br>PERSONAU}} {{c|Y Parch. Andrew Edwards; Elinor Evans (Elin Egryn); John Evans; Catherine Hughes; Dr. Arthur Jones; Edward Kenrick; Eos Llechid; Dr. Thomas Lloyd; John Llwyd; Gruffydd Owen; Hugh Owen; Plant Hugh Owen; Hugh Owen, Tal-y-bont; John Owen, Bronclydwr; Dr. John Owen; Lewis Owen; Morris Parry; Rhisiart Powel; Owen William; W. W. E. Wynne; Brodorion; Gwasanaethwyr Llys Lloegr; Siryfion; Aelodau Seneddo... 162079 proofread-page text/x-wiki o2xltn5s21nut0ssmomcneih9e4w2ks 104 83129 162080 2026-04-01T21:27:42Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|ELINOR EVANS (ELIN EGRYN).}} Merch ydoedd i John a Rebecca Evans, Tyn-y-llan. Ganed hi ar y 12 o Dachwedd, 1807, a bedyddiwyd hi yn eglwys Llanegryn ar y 15 o'r un mis. Dawn brin fu barddoni ymhlith ein hardalwyr. Prin fu cyfraniad y fro i farddoniaeth a llenyddiaeth ein cenedl. Dywedir bod y ddawn i rigymu yn naturiol yn nodwedd gyffredin i dalent yr ardal; arferai hen wragedd y pentref ffraeo â'i gilydd yn rhugl mewn rhigymau,... 162080 proofread-page text/x-wiki 65rjbkgkj3pnxvhgbfzaguicmw1q46u 104 83130 162081 2026-04-01T21:28:44Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "a chymeriad y chwiorydd gan foneddigeiddrwydd urddasol a chariad cryf at grefftwaith a llenyddiaeth. Argraffodd ei phersonoliaeth yn ddwfn ar eu bywydau. Bu farw yng Nghaer, yng nghartref ei brawd, yng ngwan—wyn 1876, a rhoddwyd ei chorff i orffwys ym mynwent y ddinas honno. Cofiwn amdani fel un o'r merched mwyaf dymunol a fagwyd yn Llanegryn. Un o'i chaneuon yw "Myfyrdodau uwchben bedd Hugh Owen o Fronclydwr: {{Center block/s}} <... 162081 proofread-page text/x-wiki 8rhajjkbfzqdflvmpvostwtx1rhqkvb 104 83131 162082 2026-04-01T21:29:38Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "<poem> Mae rhyddid trwy'r gwledydd, mae mwynder pregethu Mae mil o galonnau a garent dy gwmni; Mae'r haul yn pelydru, fe ffodd y cymylau, Teyrnfradwyr dy Frenin daflasant eu harfau; Mae braidd yn rhyw syndod dy fod yn gorffwyso A'r gwaith heb ei orffen-mae'n bryd iti ddeffro. Er dweud am felyster ein goruchel freintiau 'Does ond swn yr awel yn ysgwyd y llysiau; Ni chlywaf i'm hateb un llais o'r daeardy, Rwy'n ofni it' gyfarfod â pheth... 162082 proofread-page text/x-wiki av861uuoa42gagozz09o1nybwwyvsh9 104 83132 162083 2026-04-01T21:30:31Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "<poem> Ni wyddwn fawr yr ennyd hon Am natur y gofidiau sydd Yn rhy wasgedig ar y fron, I'r deigryn wthio dros y rudd; Y dydd y gadewais gartref mad, Meddyliais nad oedd gofid mwy, O serch at deulu tŷ fy nhad, Hallt wylwn ar eu gyddfau hwy. Ond amser dreiglai, twyll y byd A brofais innau'n fuan iawn; A gwasgwyd imi lawer pryd O ddyfroedd gofid, phiol lawn: Y cartref aeth—y rhiaint cu A guddiwyd yn y pridd mewn hedd, A chan y byw anghof... 162083 proofread-page text/x-wiki ep0ujb1ylbkldbl33qqrrc7lxvyc3jm 104 83133 162084 2026-04-01T21:31:24Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "<poem> Rhyw deimlad newydd lanwai'm bron, Llonyddodd f'ofnau ar y pryd; O! henffych byth i'r funud hon, Anghofiais fy ngofidiau i gyd; Ac yma glynaf, Iesu mad, I syllu ar dy wyneb gwyn; Gad im â'm dagrau olchi'th draed, A marw wrth gyflawni hyn. {{bwlch}}—Elin Egryn. </poem> {{Div end}} <br> {{c|OCHENAID.}} {{Center block/s}} <poem> Ochenaid, ai'th ddifyrrwch yw Datguddio briw fy mynwes? Er ymdrechiadau mwy na rhi, Ti fynni ddweud fy... 162084 proofread-page text/x-wiki 01sqdozp16vm89pac1lzvpkjkipm3of 104 83134 162085 2026-04-01T21:32:12Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "<poem> Ond er fod sŵn dy ddwysaidd gri Yn cywir gyhoeddi tristwch, Pa rin ddysgedig is y nen All ddarllen dy ddirgelwch? Mae dofn alarnad yn dy gri Pan fyddych di'n ymdreiglo; Ti ddygi beth o'm baich i'r lan Pan 'r wyf ry wan i'w gario. Rho dy gymdeithas ymhob ton Mae nghalon yn dy garu; Ti ydwyt unig eli'm cur, A'm cysur mewn caledi. Ond pan fo'm baich ry drwm i'w ddwyn, Caf roddi'm cwyn a'm trallod, Ai anfon yn dy gôl... 162085 proofread-page text/x-wiki spc301ji0jmz3bnztflfr3t21b43ui3 104 83135 162086 2026-04-01T21:32:46Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Cynhwysa ugain o emynau, ac un englyn, a dyma'r englyn: {{center block| <poem> "Ysgol o fuddiol foddion,—y Sabboth, ::Sydd syber fendithion; :Dysgu'r iengctyd llawnfryd llon :Agwedd ddewr egwyddorion." </poem> }} <br> {{c|JOHN EVANS, YR YSGOLFEISTR.}} Clywsom lawer o sôn am enw John Evans fel un o'r athrawon gorau a fu yn ysgol Llanegryn. Gyda'i gyfnod ef newidiodd yr ysgol ei chymeriad. Daliodd yn dynn hyd hynny at ei chymeriad f... 162086 proofread-page text/x-wiki tqzt74voeyaj43pjptsf0yqk1b5ccgi 104 83136 162087 2026-04-01T21:33:35Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Napoleon. Daeth John Evans i Lanegryn yn ddyn ieuanc 27 mlwydd oed. Gwasanaethodd am flynyddoedd fel is-athro yn yr ysgol cyn ei apwyntio yn brifathro. Ymbriododd John Evans â Rebecca, merch William ac Ernol Vincent, 9, Chwefror 1805, yn eglwys Llanegryn; a chartrefodd y ddeuddyn ieuanc yn Nhyn-y-llan, a bu eu haelwyd yn ganolfan diwylliant yn yr ardal am ddeugain mlynedd. Yr oedd aelwyd Tyn-y-llan yn goleg i'r gwŷr a garai ddysg a g... 162087 proofread-page text/x-wiki s4s8gk0ugqjj192mklo88t7ijrfc7rz 104 83137 162088 2026-04-01T21:34:02Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Daeth yr ysgol yn nyddiau John Evans yn enwog am y cwrs a roddai ef mewn Morwriaeth, a deuai morwyr ato o bob parth o'r wlad. Yn yr adeg yma yr oedd mwy na hanner bechgyn y pentref yn forwyr; gwasanaethent ar longau bychain a hwyliai ar hyd glannau Bae Ceredigion, ac yn ymhellach na hynny, ar droeon. Yn ystod y gaeaf yr oedd llawer ohonynt yn segur oherwydd yr oedd morio'n ystod y gaeaf ar hyd y glannau yn orchwyl rhy beryglus mewn llo... 162088 proofread-page text/x-wiki gr5x2pkqbp7wqc05vldw85hwnawdn9w 104 83138 162089 2026-04-01T21:34:27Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "yn y plwyf ac yn Nyffryn Dysynni yn ystod y rhan gyntaf o'r ganrif ddiwethaf. Efrydai John Evans lawer ar lyfrau yn ymwneud â chyfriniaeth a sêr-ddewiniaeth. Clywsom un hynafgwr rhadlon a diwylliedig yn dweud i rai o lyfrau'r ysgolfeistr fod yn ei ddwylo ef pan oedd yn hogyn, trwy i'w gydymaith Jac Felin-fach lwyddo i'w lladrata o'r ysgol. Dengys hyn nad oedd fawr o ofn dewiniaeth John Evans ar ambell un o'i ysgolheigion. Meddyliai'r h... 162089 proofread-page text/x-wiki 9zv2ommhctzxpbkqq87j521qvofmvpf 104 83139 162090 2026-04-01T21:35:02Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "mamau a'r plant, a disgwyl mawr am i'r fedel ddychwelyd, a llawenydd mwyaf y plant fyddai derbyn eu rhan o'r afalau melys a ddygai'r tadau adref yn eu gwaledau o Sir Amwythig. Digwyddodd un tro i un o wŷr y fedel ddychwelyd adref heb afalau yn ei waled, ond ni feiddiai groesi dros hiniog drws ei gartref heb afalau i'w rhannu i'r plant, a meddyliodd am berllan gyfleus a oedd yn enwog am ei hafalau. Yn hwyr nos Sadwrn cyn cyrraedd adref... 162090 proofread-page text/x-wiki kk8hdv59lffg2u2oqi5ht79ui0ybxzl 104 83140 162091 2026-04-01T21:35:35Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "ffigurau a llythrennau. Arferodd Jac ei fedr a'i ddawn i dwyllo'r Llywodraeth drwy newid gwerth arian papur, nodau ariandy, i'w gyfoethogi ef ei hun. Achosodd cwymp Jac loes i ysbryd diwylliedig ac urddasol Llanegryn, ond nid i neb yn fwy na'i hen athro gwiw. Yr oedd ar Jac ei hun fwy o ofn ysbryd pur a hynaws ei hen athro na holl rwysg a nerth gwŷr y gyfraith. Byddai meddwl am wyneb siomedig ei athro annwyl yn ei wasgu i'r ddaear; a g... 162091 proofread-page text/x-wiki aczg2d2zdzv6bzkrsnu3tu8ld7m06aw 104 83141 162092 2026-04-01T21:36:13Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "llwyddodd i fagu ei phlant mewn anrhydedd. Un ohonynt oedd y Parch. Robert Hughes a fu'n rheithor Dolgellau. Cyfrifid hi yn un o wragedd gorau Cymru yn ei dydd, a meddai ar gyfeillion ymhlith arweinwyr amlycaf ein cenedl. Colledus ydym fel cenedl am i'w gweithiau fynd ar goll. Bu farw yn 1813 yn 81 mlwydd oed. Gweler Enwogion Cymru am ei hanes. {{c|Dr. ARTHUR JONES, BANGOR.}} Bu tad Dr. Arthur Jones yn felinydd yn Felin-fach, Llanegr... 162092 proofread-page text/x-wiki drox8ugxxd70grn1m7nat6udaj8vuyw 104 83142 162093 2026-04-01T21:36:44Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|EOS LLECHID.}} Un adeg bu mam Eos Llechid yn forwyn gyda Ficer Llanegryn. Syrthiodd i drwbl gydag un o lanciau'r plwyf, gŵr ieuanc o'r enw David Humphreys. Aeth hithau adref i'w hen ardal, Llanllechid, lle y ganwyd ac y magwyd y cerddor a'r offeiriad adnabyddus, Eos Llechid. {{c|Y DEON THOMAS LLOYD, BANGOR.}} Un o wehelyth Gwyddfryniau oedd Dr. Thomas Lloyd, Deon Bangor, a mab i Thomas Lloyd, Gwyddfryniau. Bu iddo ddau o frodyr... 162093 proofread-page text/x-wiki m5wctruczqyku4le3xexkb3phu65nhh 104 83143 162094 2026-04-01T21:37:20Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Llanllechid o 1763 hyd 1783, a gwasanaethai hefyd yn ddeiniolen. Yr oedd Lewis Owen, y chweched genhedlaeth o Lewis Owen y Barwn; a'r drydedd genhedlaeth o Robert Vaughan, yr hynafiaethydd o Hengwrt. Trigiannai ar ddiwedd ei oes yn Waun-fach, Llanegryn. {{c|JOHN LLWYD.}} Gofynnai am gael ei alw'n John Llwyd, a bu'n ei arddel ei hun fel Ioan Llwyd. Ei enw'n llawn ar goler bres Pluto, ei hoffgi, oedd "John Llwyd, Maelierydd, Llanegryn.... 162094 proofread-page text/x-wiki 6k5q0bwtc5qixpybnpz16tlwdje3ziu 104 83144 162095 2026-04-01T21:37:43Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "gydag urddas. Bu ei dad farw yn ddyn cymharol ieuanc, a dychwelodd ef at ei fam a'i ddwy chwaer i fyw i dref Dolgellau. Cefnodd ef ar Lundain, wedi treulio saith mlynedd bwysig o'i fywyd yno, a daeth yn swcwr ac yn gefn i'w deulu ym Meirion. Yr oedd yr asbri llenyddol wedi mynd yn ddwfn i'w waed, a dechreuodd lenydda'n fuan ar ôl dyfod i aros yn Nolgellau. Y llyfr cyntaf a gyhoeddwyd ganddo yn 1819 oedd casgliad o ddillynion doethineb... 162095 proofread-page text/x-wiki 3g0ekrvl9djls02dgfhst1h1ctgyk7q 104 83145 162096 2026-04-01T21:38:14Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Samuel, Bethesda, Arfon. Felly daeth y masnachdy yn sydyn yn eiddo John Llwyd ei hun. Ymgyflwynodd yn drylwyr i'w fusnes, ac adeiladodd fasnachdy eang, a thŷ newydd helaeth ynghanol y pentref yn 1825. Yr oeddynt yn adeiladau heirdd iawn y cyfnod hwnnw. Yr oedd anturiaeth yn llond ei ysbryd. Datblygodd fusnes mawr mewn gwneuthur hetiau a boneti ymhlith gwragedd a phlant yr ardal. Gwariodd gannoedd o bunnoedd i agor a gweithio chwarel l... 162096 proofread-page text/x-wiki g540wisf2vtz8o7hrwrzkctsrds5w0e 104 83146 162097 2026-04-01T21:39:08Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "llythyren ddu yr Esgob William Morgan, a siomwyd ef yn chwerw pan ddeallodd mai Beibl yr Esgob Parry ydoedd. Rhoddodd y gorau yn llwyr i lenydda ar ôl cartrefu yn Llanegryn, y cyfan a wnâi oedd cyfansoddi emyn neu ddau at eu canu ar bob Cyfarfod Diolchgarwch. Yr oedd yn gerddwr diguro; cerddodd bob cam o Lanegryn i Bethesda yn Arfon i edrych am ei gyfnither, a hynny mewn un dydd; a cherddai yn ôl a blaen i ffeiriau Wrecsam i brynu nw... 162097 proofread-page text/x-wiki 7tht4thdgj6gr8tla1zfkww2xir9055 104 83147 162098 2026-04-01T21:39:37Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|HUGH OWEN, BRONCLYDWR.}} Cyntaf-anedig Humphrey a Susan Owen, Bronclydwr, oedd Hugh Owen. Bu mab arall iddynt o'r enw Lewis Owen, Lincoln's Inn, a ganed iddynt eneth. Prin yw hanes bore oes ein harwr. Yr hanes cyntaf a geir amdano yw yn ddyn ieuanc yn Rhydychen. Cymerodd ei matriculation yn 23 oed. Yr oedd wedi bwriadu mynd ym-laen am ei urddau eglwysig, a pha ddylanwadau a newidiodd ei fwriad nid oes gennym ond dyfalu. I haneswy... 162098 proofread-page text/x-wiki sdobqbblqoas17kirnwche5rdqkzmm2 104 83148 162099 2026-04-01T21:43:49Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "a Chynfal yn ardal Maentwrog. A myn rhai mai'r pum tŷ trwyddedig hyn oedd cnewyllyn eglwys Hugh Owen ym Meirionnydd. Yn ôl adroddiad a wnaed yn 1773, ym Meirion yn unig y gweinidogaethai Hugh Owen, un Sul yn ei dŷ ei hun ym Mronclydwr, yr ail Sul yn Nolgellau, y trydydd yn Llanuwchllyn a'r Bala, a'r pedwerydd mewn tŷ annedd arall yn y sir. Ceir adroddiad a wnaed yn 1690, ac yn ôl hwnnw pregethai Hugh Owen mewn tri neu bedwar o wahanol... 162099 proofread-page text/x-wiki hguu9rdze7j8gw1ew0oa3l31td2blvi 104 83149 162100 2026-04-01T21:44:23Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Codwyd cofgolofn iddo o flaen Capel Annibynnol Llanegryn, 27, Medi 1906. Rhoddwyd carreg fedd newydd arno ym mynwent Llanegryn yn 1908. Deil ei enw'n annwyl ac iraidd yn yr ardal. {{c|PLANT HUGH A MARTHA OWEN, BRONCLYDWR}} Susannah a aned 1672. Priododd ag Edward Kenrick. Mary a aned 1674. Priododd â William Farmer, amaethwr cyfoethog yn Whitby, Sir Amwythig. A mab iddynt hwy oedd y Parch. Hugh Farmer, gweinidog Annibynnol Walthams... 162100 proofread-page text/x-wiki jf2g4didknj0jkxjz5xe3dwfzl0bjbd 104 83150 162101 2026-04-01T21:44:54Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|HUGH OWEN, TAL-Y-BONT.}} Un o gymwynaswyr y plwyf a Chwmwd Tal-y-bont oedd Hugh Owen. Y pumed mab ydoedd i Gruffydd ac Elisabeth Owen, a ganed ef tua 1579. Trigiannai yn Nhal-y-bont, ond cawn ef yn prydlesu Tal-y-bont i ŵr o'r enw R. ap Evan am ugain mlynedd am £30 y flwyddyn, a symudodd yntau i fyw at ei chwaer Margaret i'r Rhydcryw. Daeth i feddiant o'r tyddynnod a ganlyn heblaw ystâd Tal-y-bont: :Tir-y-pymtheg. :Tyddyn-y-Fel... 162101 proofread-page text/x-wiki 94n7408hwolnsuws98db8ocgak2v0u0 104 83151 162102 2026-04-01T21:45:28Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|JOHN OWEN, BRONCLYDWR}} Cyntafanedig ac unig fab Hugh a Martha Owen oedd John Owen, a ganed ef 14, Medi 1669. Yn ddyn ieuanc ugain oed aeth i Academi y Parch. Richard Frankland, a dywedir iddo gael cynnig cario yr academi ymlaen wedi marwolaeth Frank-land, ac iddo yntau fod yn brifathro ar y sefydliad. Erbyn hyn yr oedd John Owen tua naw ar hugain oed, wedi treulio ei holl amser mewn ysgolion. Yr oedd ei dad yn llesg a lluddedig yn... 162102 proofread-page text/x-wiki lml2zba9rz0vpe1gcpuf5jjdd0cg9vs 104 83152 162103 2026-04-01T21:46:49Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "dreulio'r rhan helaethaf o'i oes yn Llundain. Dywedir bod cysylltiad agos rhyngddo â Chrynwyr Cymreig yn Llundain, ac iddo ymwneud llawer â theulu Morgan Liwyd o Wynedd. Yr oedd yn un o ysgutorion David Lloyd, mab hynaf Morgan Llwyd. Bu'n un o ymddiriedolwyr ysgol Llanegryn yn 1668, ac ynglŷn â'r ysgol gwnaeth Weithred Ymddiried, Deed of Trust, y rhoddid pwys arbennig arni fel dogfen werthfawr, a bu colled fawr ar ei hôl pan aeth ryw... 162103 proofread-page text/x-wiki l5wl4iviay2gswc3cdw31mgfsyco0sm 104 83153 162104 2026-04-01T21:47:15Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "<poem> 7. Hir hoedel ag Iechyd bob munud'n yr awr A gras i chwi yn wastad rhwng lleuad a llawr Yn niwedd yr amser dwys hyder di sen Dod ini Drygaredd Dad mwynedd Amen. Morris Parry o Lanegrin a'i Cant. Diwedd. </poem> {{Div end}} <br> {{c|RHISIART POWEL}} Gwerthfawrogwn enw Rhisiart Powel am mai ef yw un o feirdd prin ein bro. Galwai ei hun weithiau yn Rhisiart ap Hywel. Ei rieni oedd Hugh a Gwen Powel. Dilynai Hugh Powel ei gr... 162104 proofread-page text/x-wiki anjbhdqx4jgntummv8djct4kjormma5 104 83154 162105 2026-04-01T21:48:50Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Enillodd Rhisiart Powel gadair Eisteddfod y Gwyneddigion a gynhaliwyd yn y Bala yn 1793. Testun yr awdl oedd "Tymhorau'r Flwyddyn". Cyhoeddwyd hi yn yr ''Eurgawn Wesleyaidd'' am y flwyddyn 1814, a cheir hi yn y Y Brython am 1863. A chyhoeddwyd hi'n llyfr gan Dr. W. O. Pughe yn 1793. Y mae delw Dr. W. O. Pughe yn drwm ar y nodiadau a'r argraff. Dywedir i Risiart Powel gario'r dydd ar ddeg o brif feirdd Cymru yn yr Eisteddfod honno. Cano... 162105 proofread-page text/x-wiki any4dzc7m8jv9dkr8ojad5qwno2e3w6 104 83155 162106 2026-04-01T21:49:23Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Awgrymiadol yw "un drwg aea" yn ei englyn. A ofnai weld gaeaf yn y Nef? A oedd wedi rhagweled ystorm echrydus ei angau creulon? {{c|OWEN WILLIAM }} Er mai gŵr a aned ym Mryncrug yn 1784, ac a fu byw yn Nhywyn oedd Owen William, bu ganddo gysylltiad amlwg â'n hardal yn nyddiau ei ieuenctid, a hanai ei deulu o Lanegryn. Dywaid ef mai'r atgof cyntaf a feddai oedd dychwelyd adref gyda'i rieni o dŷ ei nain wedi bod yng Ngŵyl Mabsant Llane... 162106 proofread-page text/x-wiki cpgxhwei2p9ckhhx3zezc01troz9io5 104 83156 162107 2026-04-01T21:50:02Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "daeth y Parch. John Elias o Fôn i bregethu ar fore Saboth i Fryn-crug, a manteisiodd pobl y Bwlch ar y cyfle i ddwyn achos Owen William ger ei fron. A'u cwyn bennaf oedd ei fod wedi rhyfygu pregethu yn Llanegryn, ac wedi dal ati am Hwyrfrydig oedd John Elias i ddweud dim gair ar y mater, ond o'r diwedd dywedodd wrtho, "Dos ati hi, fy machgen bach i, a phregetha dy orau". Edrychwn arno fel un o arloeswyr addysg grefyddol a diwylliant... 162107 proofread-page text/x-wiki kqryt6un0nyypk566g7bwbuwvgoppux 104 83157 162108 2026-04-01T21:50:42Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "eglwysig. Atgyweiriwyd eglwys enwog Llanaber o dan ei gyfarwyddyd ef tua 1860. Daeth Llawysgrifau Hengwrt i'w feddiant yn 1859. Adnabyddir hwy fel Peniarth MSS. Bu farw ym Mheniarth, 9, Mehefin 1880, a chladdwyd ef ym mynwent Llanegryn. Bu'n gyfaill ac yn gymwynaswr i lên a chelfyddyd Cymru. {{c|BRODORION<br>Nodion byr am bersonau na chyfeiriwyd atynt eisioes.}} {{c|AMRYW ALWEDIGAETHAU}} David Evans: Ganed yn y pentref. Ysgolfeistr... 162108 proofread-page text/x-wiki 0pgt31djesarougi8aej3mkb2oz21mc 104 83158 162109 2026-04-01T21:51:13Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Lewis Owen: Trigiannai yn 1773. Perchennog ystâd Waun-fach. Bu'n un o ymddiriedolwyr ysgol Llanegryn. Offeiriad ydoedd ef. Dr. Hugh P. Rowlands: Bryn-gwyn. Meddyg adnabyddus yn Nhywyn. Bu'n ofalus a thyner o weiniaid y plwyf. Bu farw yn 1929. Lewis Rowlands: Tal-y-bont. Aeth i weinidogaeth yr Eglwys Fethodistaidd yn 1884. Ymfudodd i Awstralia. Dr. Richard Rowlands: Tal-y-bont. Meddyg yn Harley Street, Llundain. Hoff ganddo sgwrsi... 162109 proofread-page text/x-wiki 98ylpen3c6hx1wqwr8zr3nkic2xh3n8 104 83159 162110 2026-04-01T21:51:49Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "a oedd hefyd fel yntau, yn garcharor. Dysgodd lawer celfyddyd yn ystod ei garchariad yn Ffrainc. Bu iddo nai o'r enw John Ellis a fu'n cadw siop ''Silversmith'' yn Aberystwyth. o blant Tyn-y-pwll ydoedd ef. Un William Evans: Ganed yn Nhyn-y-llan. Bu'n fasnachwr yng Nghaer. Yr oedd ei siop yn ganolfan brysur ym mywyd Cymry'r dref yn 1876. Edmund R. Jones: Trychiaduchaf. Ymfudodd i Awstralia. Cartrefodd yn Sidney, lle y bu'n fasnachw... 162110 proofread-page text/x-wiki g6ubdfz3n6sesr8tg4h4f8u1f2oka0v 104 83160 162111 2026-04-01T21:52:27Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|RHAI A FU'N GWASANAETHU YN Y LLYS BRENHINOL.}} {{center block| <poem> Dafydd ap William Reinallt ar Harri VI. John Powys ar Harri VIII. William Cardwell ar Elisabeth. </poem> }} <br> {{c|RHESTR O SIRYFON AC AELODAU SENEDDOL DROS FEIRIONNYDD O BLWYF LLANEGRYN.}} {{c|Y SIRYFON}} {{center block| <poem> 1647-Lewis Owen, Peniarth. 1695-Richard Owen, Peniarth. 1715-Lewis Owen, Peniarth. 1745-Edward Williams, Peniarth. 1776-William... 162111 proofread-page text/x-wiki 8sqhu257ot6u02l8t8el1bzx6vgg0fx 104 83161 162112 2026-04-01T21:52:54Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|LLYFRAU}} * Breese, Edward: The Kalendars of Gwynnedd. London, 1873. Cymru. Cyf, xxii, 89, 141, 163, 279; * Cyf. xxiii, 186, 238. Elin Egryn: Telyn Egryn. Dan olygiaeth W. Rees. 1850. * Foulkes, I.: Enwogion Cymru. Lerpwl, 1870. Dolgellau. * Jenkins, R. T.: Hanes Cynulleidfa Hen Gapel Llanuwchllyn. Bala, 1939. * Mather, Z.: Hugh Owen, Bronclydwr. Wrecsam, 1899. * Owen, Robert: Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I|Ha... 162112 proofread-page text/x-wiki rj40tkgqr4tnei3s96txealoagit7bl 104 83162 162113 2026-04-01T21:53:40Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|PENNOD XI}}}} {{c|Cerrig Hynod. Carreg y Big. Bedd Gwell. Llys Meirion. Cistfaen. Cistfaen Hir. Hen Fynwent Bronclydwr. Mynwent Cyfannedd-uchaf. Y Domen Ddreiniog. Tomen Cae-gwyn. Gweirglodd Waun-Llywelyn. Adeilad Enwog. Ffynhonnau. Buddai Gnoc. Awr. Gefeiliau Cŵn. Trap Moch. Ugain Gwyddelig. Ewyllysiau. Cymdeithas Gyfeillgar. Cosbi Trwm. Cosb Celwydd ac Enllib. Ymweliad Tywysog.}} {{c|CERRIG HYNOD}} BU cerrig yn arwyddion p... 162113 proofread-page text/x-wiki kxw0e36ch3s7dgv0s9fpm9cjn0s4038 104 83163 162114 2026-04-01T21:54:15Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "-du, ac wedi cyrraedd Croes Egryn ymuna â'r Ffordd-ddu gan ei dilyn at y Banc Melyn, ac yna croesa'r Banc gan gyfeirio am y Garreg-llun-pen-dyn. Wedi cyrraedd y garreg â ymlaen drwy Ffridd-bant am waelod Pen-rhiw-bodilan, a heibio i Ben-y-meini am eglwys Llanfihangel. Y mae hefyd lwybr arall yn cychwyn oddi wrth Felinuchaf, Llwyngwril, a daw yntau allan o ffridd Tonfannau i'r Ffordd-ddu, ac ymuna â llwybr Celynnin hyd at y Garreg-llun-... 162114 proofread-page text/x-wiki tmg2ff63xel21oua73j2rju4m80izii 104 83164 162115 2026-04-01T21:55:03Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "ef yn Hafoty William Dafydd, a hefyd yn Hafoty Cwm-Idnerth-uch. Ei berchennog a'i drigiannydd olaf oedd William Dafydd, Brynglasan. Cyrchai preswylwyr pentref Llanegryn yn niferoedd tua'r hen Hafoty yn ystod misoedd yr haf am ymenyn, caws, llaeth a maidd. Ac adnabyddid y llwybr a arweiniai heibio i Gwm-uchaf at yr Hafoty hwn wrth yr enw Llwybr Maidd. A bu rhialtwch mawr lawer noson yno hyd oriau mân y bore yn ystod y misoedd o Fai hy... 162115 proofread-page text/x-wiki alouwrm9xsp2nuv16dkto2kaq3mqm4l 104 83165 162116 2026-04-01T21:58:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162116 proofread-page text/x-wiki q317n8hwpe2ep8h4zvua4w1d1j6ivrq 104 83166 162117 2026-04-01T21:59:23Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162117 proofread-page text/x-wiki fqar3wjvkqo0n6s2q1zz91cfcwwthkh 104 83167 162118 2026-04-01T22:01:08Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162118 proofread-page text/x-wiki gp5t4x2qv5s3l4putqbtnpy4piczwoo 104 83168 162119 2026-04-01T22:02:35Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162119 proofread-page text/x-wiki r2ey3obw9qjcctxob747wzac0hv8a56 104 83169 162120 2026-04-01T22:03:15Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162120 proofread-page text/x-wiki enjuj5q6i1qe0ryxebwl8bgd65pd8yq 104 83170 162121 2026-04-01T22:05:14Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162121 proofread-page text/x-wiki 9inm6ya9xfxac95orz1p7ziqth4ic2u 162123 162121 2026-04-01T22:31:52Z AlwynapHuw 1710 162123 proofread-page text/x-wiki c16n1gcvfejgofweoqsgbvmnihnvnrb 104 83171 162122 2026-04-01T22:06:57Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{nopt}} |- |Gellisarrog. |Margaret Evans. |- |Brynbloeddyn. |Hugh ab Edward. |- |Corlan-yr-Wyn. (Locklamb). |Evan Humphrey. |- |Fron. |Hugh Pugh. |- |Pen-y-ceunant. |William Roberts. |- |Y Garth. |Hugh Lloyd. |- |Pentre-ciln. |Evan Hugh. |- |Tan-y-bwlch.<br>Tycelyn neu Pant-y-gelynnen. |Dau dŷ Tafarn. |- |Hen-fwlch. Unwyd â'r Groeswirion. |David Davies. |- |Pant-y-cefn. | |} {{C|PENTAI WEDI'R CYFNOD UCHOD}}" 162122 proofread-page text/x-wiki da8u5tcshv801mdm1oyexdnpv83c29i 162124 162122 2026-04-01T22:38:51Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162124 proofread-page text/x-wiki jgmna684bctqlfj9x8pzb1orwxo53dv 104 83172 162125 2026-04-01T22:41:01Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162125 proofread-page text/x-wiki dinh57xfvjxrwkzb2tk9c5aq79v33fl 104 83173 162126 2026-04-01T22:42:22Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162126 proofread-page text/x-wiki gngf9vcu0a3fu66t3zxzgg45nzwd6m3 104 83174 162127 2026-04-01T22:43:51Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|CARREG-Y-BIG.}} Canfyddir Carreg y Big ar linell union oddi wrth Lys Meirion i gyfeiriad yr Allt-lwyd, ar derfyn hysfa'r Waun a'r Hen-siop. Sonnid llawer am y llecyn hwn hanner can mlynedd yn ôl. Dywaid traddodiad y cleddid y neb a gyflawnai hunanladdiad ar un o groesffyrdd y plwyf, am na chaniateid ei gladdu ym mynwent yr eglwys. Os digwyddai ysbryd y truan aflonyddu ar heddwch y trigolion a ddigwyddai a bod yn agos i'r groesfford... 162127 proofread-page text/x-wiki 49bep69vb7cnk0tzdqdnbln90cc4yht 104 83175 162128 2026-04-01T22:44:28Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Y mae mangre ddiddorol ar y gwastad ar fin y Ffordd-las, ar gwr uchaf wyneb Rhiwfelen, a adnabyddid gan ein hen-dadau fel Llannerch-bedd-y-brenin; y mae'r bedd hwn yn wahanol i'r garnedd a elwir Bedd-y-brenin. Oes neu ddwy yn ôl byddai llawer o'r amaethwyr ar ddechrau'r haf yn cyrchu i'r mynydd i gneifio'r rhoniau a golchi'r defaid. Cneifid y rhoniau yn y Gorlan-fawr, a golchid y defaid yng Ngolchfa Afon Dyffryn. Wedi gorffen eu gwai... 162128 proofread-page text/x-wiki rzj1fojl52xdoaed6qs3s33z3l9t327 104 83176 162129 2026-04-01T22:44:59Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|CISTFAEN HIR.}} Gwelir olion Cistfaen Hir ar fynydd Cyfannedd-fawr. Saif ar y gorllewin i dŷ Cyfannedd-fawr, a thua chant a saith deg o lathenni islaw'r hwyaf o'r ddau Faen Hir sydd yn y gym-dogaeth. Nid gweddillion corff llosgedig a gladdwyd yn y Gistfaen hir, ond corff un yn ei faint a'i ffurf naturiol. Tebyg mai gweddill yw o garnedd a fu yma gynt. {{c|HEN FYNWENTYDD.}} Y mae coed yw yn rhan o berllan Bronclydwr, a dywedir... 162129 proofread-page text/x-wiki chpk5cxjej24jwpyzan8rj99ndk05dd 104 83177 162130 2026-04-01T22:45:33Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|TOMENNYDD.<br>Y DOMEN DDREINIOG.}} Y mae un o'r tomennydd hyn yn adnabyddus i haneswyr Cymru; saif ar lan afon Dysynni ar dir Tal-y-bont, a gelwir hi'n Domen Ddreiniog. Plannodd W. W. E. Wynne goed arni er mwyn ei diogelu rhag i ddwylo dibris neb ei distrywio. Tomen gelfyddydol yw hi, ac wedi ei chodi â phridd yn unig. Hyhi yw'r unig weddill a erys o hen lys Maenor Tal-y-bont. O'i deutu hi'r oedd y llys y cartrefai Tywysogion Cymru... 162130 proofread-page text/x-wiki gbx5k0sxyc8yj5vlxg4r3ffzeiizexw 104 83178 162131 2026-04-01T22:46:05Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "llys Tal-y-bont. Digwyddodd un o'r brwydrau hyn ar weirglodd Waun-Llywelyn, a dywedir bod daear y weirglodd ar un cyfnod yn rhy lawn o esgyrn dynol i neb allu ei haredig. Cafwyd hyd o dro i dro yn y fan hon i weddillion hen arfau rhyfel, darnau o fwyeill, pennau saethau, a blaenau gwayw-ffyn. {{c|ADEILAD ENWOG.}} Safai gynt ym mhlwyf Llanegryn hen adeilad enwog a dengys y disgrifiad a roddir ohono arwyddion ei fod yn adeilad Rhufeini... 162131 proofread-page text/x-wiki 2zwheiwhrvr1jr92yby70btoxlts71x 104 83179 162132 2026-04-01T22:46:44Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Nid oes dim math o draddodiad ynglŷn â hi. Ni chysyllt-id yr un sant o fath yn y byd â hi, ac nid oes atgof fod a fynno hi ddim â'r Forwyn Fair, ac y mae hynny'n od ac ystyried y sylw a'r bri a roddid iddi ar hyd y canrifoedd. Bu'n boblog-aidd ymhlith uchelwyr yr ardal yn yr ail ganrif ar bymtheg. Defnyddid y fan fel ymdrochle, a ile i ymbleseru gan brif deuluoedd pendefigol y fro. Gwnaed amryw ffynhonnau ymdrochi yma, a'r rheiny wedi... 162132 proofread-page text/x-wiki kn4gokvsyfrs4surb4mmpd0hnh6yiek 104 83180 162133 2026-04-01T22:47:35Z AlwynapHuw 1710 /* Heb ei brawfddarllen eto */ Dechrau tudalen newydd gyda "FFYNNON-LYGAD-YCH. Saif hon yn y coed ar fin y ffordd rhwng yr efail a Bryn-gwyn. Dŵr duraidd. FFYNNON-Y-FUWCH. Gwelir hon ar fin yr wtre, ac ar derfyn cae Sarnhelygen, ochr Tŷ-bach-y-ffordd. FFYNNON-Y-FYNWENT. Safai gynt yng nghanol yr hen fynwent, ond gwnaed cwter i'w gollwng allan i'r ceunant yn agos i'r hen borth. Rhed i'r ceunant yn agos i'r gamfa. Cyfrifid ei dyfroedd yn feddyginiaeth at wella llygaid clwyfus. Peth cyffredi... 162133 proofread-page text/x-wiki 19ul5lutwprpf09803eo9h96vru1ydj 162134 162133 2026-04-01T22:47:42Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ 162134 proofread-page text/x-wiki pcnd8secfdc7fjrsjd566m5ewuxfc4o 104 83181 162135 2026-04-01T22:48:17Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Yr oedd yr hen dadau drwy hir sylwi wedi troi mynyddoedd, creigiau, a cherrig nodedig yn ddeialau. Gwyddent drwy sylwi ar faint a ffurf cysgod yr haul arnynt pa oriau o'r dydd a pha dymor o'r flwyddyn ydoedd. Yr oedd y cysgodion hefyd yn arwyddion iddynt o'r tywydd. {{c|GEFEILIAU CŴN.}} Perthynai i'r eglwys unwaith efeiliau cŵn. Deuai llawer o gŵn y gymdogaeth i'r eglwys gyda'r amaethwyr, a gosodid hwy yn y gyfeiliau rhag iddynt ymla... 162135 proofread-page text/x-wiki il6kgbfiknkddxlv3v2cxj62t4pwhog 104 83182 162136 2026-04-01T22:49:06Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Cymer. Rhydd 4 ceiniog i'r Parch. Thomas ap William am weddio ar ei ran, a rhydd 12 ceiniog i Reithor Dolgellau am ddegwm, &c. Cyffesa fod arno 7 nobles yn ddyledus i'r Brenin am Felin Llanegryn. Ewyllys:—20 Ionawr, 1529. {{c|Ieuan ap Ieuan ap Madog.}} Dymuna gael ei gladdu yn eglwys y Plwyf Llanegryn. Rhydd i Fynachlog y Cymer 12 ceiniog; i Fynachlog Bangor 4 ceiniog; i'r Parch. Thomas ap Robert, Ficer Llanegryn 12 ceiniog, a rhydd... 162136 proofread-page text/x-wiki swo93pzpec4vjvvmwmaesf1tbgr24fi 104 83183 162137 2026-04-01T22:50:15Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|COSBI TRWM.}} Yn y flwyddyn 1833 digwyddodd i ddwy wraig o'r pentref ddwyn gwerth punt a naw ceiniog o fân bethau o dŷ yn y plwyf. Dedfrydwyd Elizabeth Pugh i ddwy flynedd o garchar, ac anfonwyd Catherine Pugh i benyd-wasanaeth am saith mlynedd dros y moroedd. Yn yr un flwyddyn anfonwyd dyn o'r enw Dafydd Jones, crydd wrth ei grefft, i benyd-wasanaeth am saith mlynedd dros y moroedd. Ei drosedd oedd cael arian drwy dwyll oddi ar... 162137 proofread-page text/x-wiki gu5umorwn69aexcpnmfltvijdd6s2dh 104 83184 162138 2026-04-01T22:51:02Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Ymhen rhai dyddiau ffarweliodd â'r hen foneddwr diddorol, a symudodd ymlaen yn ei gerbyd am Ddolgellau, a phan gyrhaeddodd groesffordd Cefn-coch, ni allai'r Tywysog fynd heibio heb droi i lawr am bentref Llanegryn,—yr oedd yno ryw atyniad na allai'r Tywysog yn ei fyw mo'i wrth-sefyll. Cafodd dderbyniad croesawgar gan y pentrefwyr, a chan John Llwyd, llenor a hanesydd y fro. Rhoddodd y trigolion a chartrefi'r pentref ynghyd â siop John... 162138 proofread-page text/x-wiki 7ea1nfgallzhuau6jxjah57vgi7gcsu 104 83185 162139 2026-04-01T22:51:33Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "{{c|{{mawr|PENNOD XII}}}} {{c|Disgrifiad o Dai Trigiannol. Minffordd. Plascorniog. Pen-y-banc. Amacthdai. Tyn-y-pwll. Gwyddfryniau. Tal-y-bont. Cyfannedd-fach. Hen Dyddynnod Adfeil-iedig. Enwau Lleoedd. Enwau llennyrch ar y Mynydd a'i odre. Hen enwau crefyddol. Creaduriaid Gwylltion.}} {{c|Disgrifiad o Dai Trigiannol.}} {{c|MINFFORDD.}} SAFAI ar ochr ddeau i'r ffordd oddi ar Pentref uchaf. Yr oedd yn un o dai hynaf y dosbarth gweithio... 162139 proofread-page text/x-wiki 98t4xfifvpp61gu7u3axlr5mo692sfg 104 83186 162140 2026-04-01T22:52:08Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "yr ardd yr oedd cut mochyn a choeden onnen yn ei gysgodi. Ystyrid gardd a chut mochyn yn rhan hanfodol o gartref y gweithiwr yn y dyddiau pan ddibynnid ar gynnyrch cartref am gynhaliaeth dyn ac anifail. Ar yr ochr allan i ddrws y tŷ yr oedd carreg olchi fawr. Buom yn chwarae llawer arni. Yr oedd yn deip cyffredin o dŷ gweithiwr yn y plwyf yn ystod y ddeunawfed ganrif a hyd chwarter olaf y ganrif ddiwethaf, pryd y chwalwyd ei waliau pri... 162140 proofread-page text/x-wiki nlnsoaajwn30lf5cn89t1ocr6ei0cz6 104 83187 162141 2026-04-01T22:52:40Z AlwynapHuw 1710 /* Darllenwyd y proflenni */ Dechrau tudalen newydd gyda "Perthynai i ystâd Waun-fach, ac i deulu Lewis Owen y Barwn. Y mae'r gegin ar yr ochr chwith i'r tŷ a'r parlwr ar yr ochr ddeau. Y mae seler eang o dan y parlwr a grisiau cerrig llydain yn disgyn iddi, ac yr oedd ffynnon ynddi. Esgynnid i'r llofft o'r gegin ar hyd grisiau troellog o dderw du. Yr oedd tair ystafell ar y llofft, a'r holl waith coed o dderw du disglair. Medd y gegin ar simnai fawr; bu meinciau byr ar bob ochr iddi. Ar... 162141 proofread-page text/x-wiki irl22mghe16m9k3ieyzdxsaqlh9gehx 0 83188 162143 2026-04-01T23:55:49Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes Plwyf Llanegryn | author = | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous = | next = [[/Pennod Nesaf/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Hanes Plwyf Llanegryn (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Hanes Plwyf Llanegryn}} | {{Wicipedia|Llanegryn}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hane..." 162143 wikitext text/x-wiki js15xgcjimd9jsi39yphym6jrxg1hn0 162144 162143 2026-04-02T00:03:57Z AlwynapHuw 1710 162144 wikitext text/x-wiki cjjxuoe0usldk68kjkyalk753i1lwvw 162146 162144 2026-04-02T00:08:25Z AlwynapHuw 1710 162146 wikitext text/x-wiki m6gfpmbmawelhfj5hhw1a3joazhaubt 0 83189 162145 2026-04-02T00:07:33Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes Plwyf Llanegryn (testun cyfansawdd) | author =William Davies, Llanegryn | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Hanes Plwyf Llanegryn]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|Hanes Plwyf Llanegryn}} | {{Wicipedia|Llanegryn}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes Plwyf..." 162145 wikitext text/x-wiki 0cif136032ubmd814xbkjwzgce019lm 162147 162145 2026-04-02T00:08:43Z AlwynapHuw 1710 162147 wikitext text/x-wiki 6djt0b58sniktuk2l5w665urrtfkovy 14 83190 162148 2026-04-02T00:20:31Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "[[File:Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu|bawd|page=1]] {{Wicipedia|Hanes Plwyf Llanegryn}} [[Categori:William Davies, Llanegryn]] [[Categori:Llyfrau 1948]] [[Categori:Llyfrau'r 1940au]] [[Categori:Llanegryn]] [[Categori:Hanes Lleol]]" 162148 wikitext text/x-wiki ji6ebp7msgvqn5vg2jlaj47941fw6xw 14 83191 162149 2026-04-02T01:07:40Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "Roedd '''William Davies''' (1874 - 1949) tad y gwleidydd Gwilym Prys Davies yr Arglwydd Prys-Davies o Lanegryn, yn was llywodraeth leol ac yn hanesydd lleol a gyfrannodd lawer o erthyglau ar ei hoff bwnc i gylchgronau Cymru. [https://bywgraffiadur.cymru/article/c2-DAVI-WIL-1874 DAVIES, WILLIAM (1874 - 1949), hanesydd lleol ar y Bywgraffiadur] {{DEFAULTSORT:Davies, William}} [[Categori:Hanes Lleol]]" 162149 wikitext text/x-wiki tn8ybsoe7mcn6j07xlmclzww2j7jd74 0 83192 162150 2026-04-02T01:17:29Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes Plwyf Llanegryn | author =William Davies, Llanegryn | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../]] | next = [[../Rhagyair|Rhagyair]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu" from=5 to=5 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Rhagymadrodd}} [[Categori:Hanes Plwyf Llanegryn]]" 162150 wikitext text/x-wiki 15vjdw33w25h0rwt6r8h9389wswj1i3 162151 162150 2026-04-02T01:20:06Z AlwynapHuw 1710 162151 wikitext text/x-wiki cyccux4skklc2sob6roqni3zb6k3kj0 0 83193 162152 2026-04-02T01:24:03Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes Plwyf Llanegryn | author =William Davies, Llanegryn | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Rhagymadrodd|Rhagymadrodd]] | next = [[../Errata|Errata]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu" from=7 to=7 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Rhagair}} [[Categori:Hanes Plwyf Llanegryn]]" 162152 wikitext text/x-wiki j17cziezrzpgagxdu00igzyou11e0fx 0 83194 162153 2026-04-02T01:32:11Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes Plwyf Llanegryn | author =William Davies, Llanegryn | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Errata|Errata]] | next = [[../Cynnwys|Cynnwys]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu" from=9 to=9 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Errata}} [[Categori:Hanes Plwyf Llanegryn]]" 162153 wikitext text/x-wiki iio2yazioo600rljsg7xry39r3amdf5 162154 162153 2026-04-02T01:34:04Z AlwynapHuw 1710 162154 wikitext text/x-wiki 2x2fuofnq29aksny0d3h6nf973hkswx 162155 162154 2026-04-02T01:35:30Z AlwynapHuw 1710 162155 wikitext text/x-wiki d36bwcne585nnbmi5aongj7dg54csxg 0 83195 162156 2026-04-02T01:39:11Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes Plwyf Llanegryn | author =William Davies, Llanegryn | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Errata|Errata]] | next = [[../Pennod I|Pennod I]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu" from=9 to=9 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cynnwys}} [[Categori:Hanes Plwyf Llanegryn]]" 162156 wikitext text/x-wiki o16nm3sgh2iywel32u3k2bfwe77l53d 162157 162156 2026-04-02T01:40:23Z AlwynapHuw 1710 162157 wikitext text/x-wiki kgr6dah5b13043wqmnaick74z1hloaw 0 83196 162165 2026-04-02T02:28:12Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes Plwyf Llanegryn | author =William Davies, Llanegryn | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Cynnwys|Cynnwys]] | next = [[../Pennod II|Pennod II]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu" from=13 to=29 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Pennod I}} [[Categori:Hanes Plwyf Llanegryn]]" 162165 wikitext text/x-wiki lz2f0caklzaianhs340e2uhphv0jh7v 0 83197 162166 2026-04-02T02:31:38Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes Plwyf Llanegryn | author =William Davies, Llanegryn | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Pennod I|Pennod I]] | next = [[../Pennod III|Pennod III]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu" from=30 to=45 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Pennod I}} [[Categori:Hanes Plwyf Llanegryn]]" 162166 wikitext text/x-wiki e4gcfw3ru47f6cbi9sv72f45qs0otyw 162167 162166 2026-04-02T02:32:31Z AlwynapHuw 1710 162167 wikitext text/x-wiki 30o8escoddvy1f183w3ygp7xhl60eow 0 83198 162168 2026-04-02T02:34:48Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Hanes Plwyf Llanegryn | author =William Davies, Llanegryn | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[../Pennod II|Pennod II]] | next = [[../Pennod IV|Pennod IV]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu" from=46 to=72 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Pennod III}} [[Categori:Hanes Plwyf Llanegryn]]" 162168 wikitext text/x-wiki 86299huke75jiwtj3w2dvmgxcyggapp