Wicidestun cywikisource https://cy.wikisource.org/wiki/Hafan MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Media Arbennig Sgwrs Defnyddiwr Sgwrs Defnyddiwr Wicidestun Sgwrs Wicidestun Delwedd Sgwrs Delwedd MediaWici Sgwrs MediaWici Nodyn Sgwrs Nodyn Cymorth Sgwrs Cymorth Categori Sgwrs Categori Tudalen Sgwrs Tudalen Indecs Sgwrs Indecs TimedText TimedText talk Modiwl Sgwrs modiwl Event Event talk 0 1360 162682 162558 2026-04-04T17:01:28Z AlwynapHuw 1710 162682 wikitext text/x-wiki {{mawr|''Croeso i '''Wicidestun''', y llyfrgell rydd!''}} {| cellspacing="5px" | width="60%" align= style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#FFE4C4; padding:1em;" class="plainlinks"; valign="top"| <div style="float:right;margin-left:0.5em;margin-right:0.5em;margin-top:0.5em"> [[Delwedd:Carl Spitzweg 021.jpg|150px]] </div> Mae '''Wicidestun''' yn storfa o destunau gwreiddiol sy'n [[w:en:Public domain|eiddo cyhoeddus]] neu o dan dermau [[w:cy:Cynnwys rhydd|trwydded agored]] [[:w:cy:Wicipedia:Hawlfraint|CC-BY-SA]]. Mae'r prosiect hwn yn rhan o deulu ehangach [[:en:Sefydliad Wikimedia|Wicimedia]] gan gynnwys [[:en:Creative Commons|Comin Wicimedia]], [[:d:cy:Wiciadur|Wiciadur]] a [[:w:cy:Wicipedia|Wicipedia]]. Erbyn hyn mae gennym ni '''[[Special:Statistics|{{NIFEROERTHYGLAU}}]]''' o weithiau. Gweler [[w:Wicipedia:Cymorth|tudalen help]] a chwaraewch yn y pwll tywod i ddysgu sut allwch '''chi''' olygu ac uwchlwytho testun. <br/> '''Rhai o'n llenorion:''' {{Div col}} : [[:Categori:William Jones (Ehedydd Iâl)|Ehedydd Iâl]] : [[:Categori:Iolo Goch|Iolo Goch]] : [[:Categori:Dafydd Nanmor|Dafydd Nanmor]] : [[:Categori:Lewis Glyn Cothi|Lewis Glyn Cothi]] : [[:Categori:Ann Griffiths|Ann Griffiths]] : [[:Categori:Owen Morgan Edwards| O. M. Edwards]] : [[:Categori:I. D. Hooson| I. D. Hooson]] : [[:Categori:Elizabeth Mary Jones (Moelona)|Moelona]] : [[:Categori:William Williams, Pantycelyn|William Williams, Pantycelyn]] : [[:Categori:Richard Griffith (Carneddog)|Richard Griffith (Carneddog)]] : [[:Categori:Dafydd ap Gwilym|Dafydd ap Gwilym]] : [[:Categori:Thomas Gwynn Jones|T. Gwynn Jones]] : [[:Categori:T Rowland Hughes|T. Rowland Hughes]] {{Div col end}} '''Rhai o'n Categorïau:''' <br/> *[[:Categori:Llyfrau|Llyfrau]] *[[:Categori:Barddoniaeth|Barddoniaeth]] *[[:Categori:Rhyddiaith|Rhyddiaith]] *[[:Categori:Testunau crefyddol|Testunau crefyddol]] *[[:Categori:Adolygiadau|Adolygiadau]] *[[:Categori:Llyfrau Ab Owen|Cyfres y Fil a Llyfrau Ab Owen]] *[[:Categori:Testunau cyfansawdd|Testunau cyfansawdd]] (Y modd gorau i lawrlwytho testynau ar gyfer e-ddarllenwyr) '''<big>[[Testunau sydd angen eu gwirio]]</big>''' | rowspan="2" width="30%" style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#FFFFFF; padding:1em;" valign="top"| {|width="*" | '''Rhai o'n gweithiau diweddaraf:''' *[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] *[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] *[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] *[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] *[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] *[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] *[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] *[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] *[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] *[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] *[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] *[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] *[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] *[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] *[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] *[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] *[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] {{c|🙝&nbsp;🙟}} <gallery> Ll Du C Bawd.png|'''[[Llyfr Du Caerfyrddin]]''' Delwedd:Llyfr Aneirin.png|'''[[Llyfr Aneirin]]''' </gallery> {{c|🙝&nbsp;🙟}} ... a nifer o gerddi: *[[Yr Wylan]] gan Dafydd ap Gwilym *[[Y Drindod]] gan Dafydd ap Gwilym *[[Beibl]] *[[Y Nefoedd Uwch fy Mhen]] gan Ehedydd Iâl *[[Stafell Gynddylan]] *[[Syr Hywel y Fwyall]] *[[Cystal am ofal im yw]] *[[Y Llafurwr]] *[[Hen Benillion]] *[[Ar ôl i fy Nghariad Farw]] *[[Wrth y drws, un a'i grwth drwg]] *[[Marwnad Siôn y Glyn]] gan Lewis Glyn Cothi *[[Ymddiddan Rhwng Dau Fardd]] *[[Ymddiddan Rhwyng Cymro a Saesnes]] *[[Gorhoffedd (Hywel ab Owain Gwynedd)]] *[[Englynion y Beddau]] {{c|🙝&nbsp;🙟}} '''Cymuned'''<br /> [[Wicitestun:Y Sgriptoriwm|Y Sgriptoriwm]] <br /> |-- |} |- | style="border: 1px solid #6688AA; background-color:#EEE9E9; padding:1em;" valign="top"| '''Ychwanegwch:''' [[Delwedd:Flag of Wales (1959–present).svg|200px|right]] Mae ar y safle hwn nifer o destunau o weithiau agored, di-hawlfraint neu weithiau lle mae eu hawlfraint wedi hen orffen. Os ydych am ychwanegu cerddi neu ryddiaeth gwnewch hynny - os ydych yn gwbwl sicr mai chi yw perchennog eu hawlfraint neu fod yr awdur wedi marw ers dros 70 o flynyddoedd. Am ragor am yr hyn y cewch ei gynnwys yma, darllenwch [[Wicidestun:Beth i'w roi ar Wicidestun?]] Os mai dod yma i bori ydych—mwynhewch y wledd! |} 0exluzsnty9e01zxka3e0y9e0zv40l3 0 1363 162686 36026 2026-04-04T17:23:27Z Mahagaja 11 162686 wikitext text/x-wiki :''Yn nesaf: [[Branwen uerch Lyr]]'' Pwyll Pendeuic Dyuet a oed yn arglwyd ar seith cantref Dyuet. A threigylgweith yd oed yn Arberth, prif lys idaw, a dyuot yn y uryt ac yn y uedwl uynet y hela. Sef kyueir o'y gyuoeth a uynnei y hela, Glynn Cuch. Ac ef a gychwynnwys y nos honno o Arberth, ac a doeth hyt ym Penn Llwyn Diarwya, ac yno y bu y nos honno. A thrannoeth yn ieuengtit y dyd kyuodi a oruc, a dyuot y Lynn Cuch i ellwng e gwn dan y coet. A chanu y gorn a dechreu dygyuor yr hela, a cherdet yn ol y cwn, ac ymgolli a'y gydymdeithon. Ac ual y byd yn ymwarandaw a llef yr erchwys, ef a glywei llef erchwys arall, ac nit oedynt unllef, a hynny yn dyuot yn erbyn y erchwys ef. Ac ef a welei lannerch yn y coet o uaes guastat; ac ual yd oed y erchwys ef yn ymgael ac ystlys y llannerch, ef a welei carw o ulaen yr erchwys arall. A pharth a pherued y llannerch, llyma yr erchwys a oed yn y ol yn ymordiwes ac ef, ac yn y uwrw y'r llawr. Ac yna edrych ohonaw ef ar liw yr erchwys, heb hanbwyllaw edrych ar y carw. Ac o'r a welsei ef o helgwn y byt, ny welsei cwn un lliw ac wynt. Sef lliw oed arnunt, claerwyn llathreit, ac eu clusteu yn gochyon. Ac ual y llathrei wynnet y cwn, y llathrei cochet y clusteu. Ac ar hynny at y cwn y doeth ef, a gyrru yr erchwys a ladyssei y carw e ymdeith, a llithyaw y erchwys e hunan ar y carw. Ac ual y byd yn llithiau y cwn, ef a welei uarchauc yn dyuot yn ol yr erchwys y ar uarch erchlas mawr; a chorn canu am y uynwgyl, a gwisc o urethyn llwyt tei amdanaw yn wisc hela. Ac ar hynny y marchawc a doeth attaw ef, a dywedut ual hynn wrthaw, "A unben," heb ef, "mi a wnn pwy wyt ti, ac ny chyuarchaf i well it." "Ie," heb ef, "ac atuyd y mae arnat o anryded ual nas dylyei." "Dioer," heb ef, "nyt teilygdawt uy anryded a'm etteil am hynny." "A unben," heb ynteu, "beth amgen?" "Y rof i a Duw," hep ynteu, "dy anwybot dy hun a'th ansyberwyt." "Pa ansyberwyt, unben, a weleist ti arnaf i?" "Ny weleis ansyberwyt uwy ar wr," hep ef, "no gyrru yr erchwys a ladyssei y carw e ymdeith, a llithiau dy erchwys dy hun arnaw; hynny," hep ef, "ansyberwyt oed: a chyn nyt ymdialwyf a thi, y rof i a Duw," hep ef, "mi a wnaf o anglot itt guerth can carw." "A unbenn," hep ef, "o gwneuthum gam, mi a brynaf dy gerennyd." "Pa delw," hep ynteu, "y pryny di?" "Vrth ual y bo dy anryded, ac ny wnn i pwy wyt ti." "Brenhin corunawc wyf i yn y wlat yd hanwyf oheni." "Arglwyd," heb ynteu, "dyd da itt; a pha wlat yd hanwyt titheu oheni?" "O Annwuyn," heb ynteu. "Arawn urenhin Annwuyn wyf i." "Arglwyd," heb ynteu, "pa furyf y caf i dy gerennyd di?" "Llyma wyd y kyffy," heb ynteu. "Gwr yssyd gyuerbyn y gyuoeth a'm kyuoeth inheu yn ryuelu arnaf yn wastat. Sef yw hwnnw, Hafgan urenhin o Annwuyn. Ac yr guaret gormes hwnnw y arnaf (a hynny a elly yn haut) y keffy uy gherennyd." "Minnheu a wnaf hynny," heb ynteu, "yn llawen. A manac ditheu y mi pa furyf y gallwyf hynny." "Managaf," heb ynteu. "Llyna ual y gelly; mi a wnaf a thi gedymdeithas gadarn. Sef ual y gwnaf, mi a'th rodaf di y'm lle i yn Annwuyn, ac a rodaf y wreic deccaf a weleist eiroet y gyscu gyt a thi beunoeth, a'm pryt innheu a'm ansawd arnat ti, hyt na bo na guas ystauell, na swydawc, na dyn arall o'r a'm canlynwys i yroet, a wyppo na bo miui uych ti. A hynny," heb ef, "hyt ym penn y ulwydyn o'r dyd auory. An kynnadyl yna yn y lle hon." "Ie," heb ynteu, "kyt bwyf i yno hyt ympenn y ulwydyn, pa gyuarwyd a uyd ymi o ymgael a'r gwr a dywedy di?" "Blwydyn," heb ef, "y heno, y mae oet y rof i ac ef, ar y ryt. A byd di i'm rith yno," heb ef, "ac un dyrnaut a rodych di idaw ef; ny byd byw ef o hwnnw. A chyt archo ef yti rodi yr eil, na dyro, yr a ymbilio a thi. Yr a rodwn i idau ef hagen, kystal a chynt yd ymladei a mi drannoeth." "Ie," heb y Pwyll, "beth a wnaf i y'm kyuoeth?" "Mi a baraf," hep yr Arawn, "na bo i'th gyuoeth na gwr na gwreic a wyppo na bo tidi wwyf i. A miui a af i'th le di." "Yn llawenn," hep y Pwyll, "a miui a af ragof." "Dilesteir uyd dy hynt ac ny russya dim ragot, yny delych y'm kyuoeth i: a mi a uydaf hebryngyat arnat." Ef a'y hebryghaud yny welas y llys a'r kyuanned. "Llyna," hep ef, "y llys a'r kyuoeth i'th uedyant. A chyrch y llys. Nit oes yndi nep ni'th adnappo; ac wrth ual y guelych y guassanaeth yndi, yd adnabydy uoes y llys." Kyrchu y llys a oruc ynteu. Ac yn y llys ef a welei hundyeu ac yneuadeu, ac ysteuyll, a'r ardurn teccaf a welsei neb o adeiladeu. Ac y'r neuad y gyrchwys y diarchenu. Ef a doeth makwyueit a gueisson ieueinc y diarchenu, a phaup ual y delynt kyuarch guell a wneynt idaw. Deu uarchauc a doeth i waret i wisc hela y amdanaw, ac y wiscaw eurwisc o bali amdanaw. A'r neuad a gyweirwyt. Llyma y guelei ef teulu ac yniueroed, a'r niuer hardaf a chyweiraf o'r a welsei neb yn dyuot y mywn, a'r urenhines y gyt ac wynt, yn deccaf gwreic o'r a welsei neb, ac eurwisc amdanei o bali llathreit. Ac ar hynny, e ymolchi yd aethant, a chyrchu y bordeu a orugant, ac eisted a wnaethant ual hynn &mdash; y urenhines o'r neill parth idaw ef, a'r iarll, debygei ef, o'r parth arall. A dechreu ymdidan a wnaeth ef a'r urenhines. Ac o'r a welsei eiryoet wrth ymdidan a hi, dissymlaf gwreic a bonedigeidaf i hannwyt a'y hymdidan oed. A threulaw a wnaethant bwyt a llynn a cherdeu a chyuedach. O'r a welsei o holl lyssoed y dayar, llyna y llys diwallaf o uwyt a llynn, ac eur lestri, a theyrndlysseu. Amser a doeth udunt e uynet e gyscu, ac y gyscu yd aethant, ef a'r urenhines. Y gyt ac yd aethant yn y guely ymchwelut e weneb at yr erchwyn a oruc ef, a'y geuyn attei hitheu. O hynny hyt trannoeth, ny dywot ef wrthi hi un geir. Trannoeth, tirionwch ac ymdidan hygar a uu y ryngthunt. Peth bynnac o garueidrwyd a wei y rungthunt y dyd, ni bu unnos hyt ym pen y ulwydyn amgen noc a uu y nos gyntaf. Treulaw y ulwydyn a wnaeth trwy hela, a cherdeu, a chyuedach, a charueidrwyd, ac ymdidan a chedymdeithon, hyt y nos yd oet y gyfranc. Yn oet y nos honno, kystal y doi y gof y'r dyn eithaf yn yr holl gyuoeth yr oet [ac idaw ynteu]. Ac ynteu a doeth i'r oet, a guyrda y gyuoeth y gyt ac ef. Ac y gyt ac y doeth i'r ryt, marchawc a gyuodes y uynyd, ac a dywot wal hynn: "A wyrda," heb ef, "ymwerendewch yn da. Y rwng y deu wrenhin y mae yr oet hwnn, a hynny y rwng y deu gorff wylldeu. A fob un o honunt yssyd hawlwr ar y gilyd, a hynny am dir a dayar. A ssegur y digaun pawn o honawch uot, eithyr gadu y ryngthunt wylldeu." Ac ar hynny y deu urenhin a nessayssant y gyt am perued y ryt e ymgyuaruot. Ac ar y gossot kyntaf, y gwr a oed yn lle Arawn, a ossodes ar Hafgan ym perued bogel y daryan yny hyllt yn deu hanner, ac yny dyrr yr arueu oll, ac yny uyd Hafgan hyt y ureich a'e paladyr dros pedrein y uarch y'r llawr, ac angheuawl dyrnawt yndaw ynteu. "A unben," heb yr Hafgan, "pa dylyet a oed iti ar uy angheu i? Nit yttoydwn i yn holi dim i ti. Ni wydwn achos it heuyt y'm llad i; ac yr Duw," heb ef, "canys dechreueist uy llad, gorffen." "A unbenn," heb ynteu, "ef a eill uot yn ediuar gennyf gwneuthur a wneuthum itt. Keis a'th lado; ni ladaf i di." "Vy ngwyrda kywir," heb yr Hafgan, "dygwch ui odyma: neut teruynedic angheu y mi. Nit oes ansawd y mi y'ch kynnal chwi bellach." "Vy ngwyrda innheu," heb y gwr a oed yn lle Arawn, "kymerwch ych kyuarwyd, a gwybydwch pwy a dylyo bot yn wyr ymi." "Arglwyd," heb y gwyrda, "pawb a'y dyly, canyt oes urenhin ar holl Annwuyn namyn ti." "Ie," heb ynteu, "a del yn waredauc, iawn yw [y] gymryt. Ar ny del yn uuyd, kymmeller o nerth cledyueu." Ac ar hynny, kymryt gwrogaeth y gwyr a dechreu guereskynn y wlat. Ac erbyn hanner dyd drannoeth, yd oed yn y uedyant y dwy dyrnas. Ac ar hynny, ef a gerdwys parth a'y gynnadyl, ac a doeth y Lynn Cuch. A phan doeth yno, yd oed Arawn urenhin Annwuyn yn y erbyn. Llawen uu pob un wrth y gilid o honunt. "Ie," heb yr Arawn, "Duw a dalo itt dy gydymdeithas; mi a'y kygleu." "Ie," heb ynteu, "pan delych dy hun i'th wlat, ti a wely a wneuthum i yrot ti." "A wnaethost," heb ef, "yrof i, Duw a'y talo itt." Yna y rodes Arawn y furuf, a'y drych e hun y Pwyll, Pendeuic Dyuet, ac y kymerth ynteu y furuf e hun a'y drych. Ac y kerdaud Arawn racdaw parth a'y lys y Annwuyn, ac y bu digrif ganthaw ymwelet a'y eniuer ac a'y deulu, canis rywelsei ef wy ys blwydyn. Wynteu hagen ni wybuyssynt i eisseu ef, ac ni bu newydach ganthunt y dyuodyat no chynt. Y dyd hwnnw a dreulwys trwy digrifwch a llywenyd, ac eisted ac ymdidan a'y wreic ac a'y wyrda. A phan uu amserach kymryt hun no chyuedach, y gyscu yd aethant. Y vely a gyrchwys, a'y vreic a aeth attaw. Kyntaf y gwnaeth ef ymdidan a'y wreic, ac ymyrru ar digriwwch serchawl a charyat arnei. A hynny ny ordifnassei hi ys blwydyn, a hynny a uedylywys hi. "Oy a Duw," heb hi, "pa amgen uedwl yssyd yndaw ef heno noc ar a uu yr blwydyn y heno?" A medylyaw a wnaeth yn hir. A guedy y medwl hwnnw, duhunaw a wnaeth ef, a farabyl a dywot ef wrthi hi, a'r eil, a'r trydyt; ac attep ny chauas ef genthi hi yn hynny. "Pa achaws," heb ynteu, "na dywedy di wrthyf i?" "Dywedaf wrthyt," heb hi, "na dywedeis ys blwydyn y gymmeint yn y kyfryw le a hwnn." "Paham?" heb ef. "Ys glut a beth yd ymdidanyssam ni." "Meuyl im," heb hi, "yr blwydyn y neithwyr o'r pan elem yn nyblyc yn dillat guely, na digrifwch, nac ymdidan, nac ymchwelut ohonot dy wyneb attaf i &mdash; yn chwaethach a uei uwy no hynny o'r bu y rom ni." Ac yna y medylywys ef, "Oy a Arglwyd Duw," heb ef, "cadarn a ungwr y gydymdeithas, a diffleeis, a geueis i yn gedymdeith." Ac yna y dywot ef wrth y wreic: "Arglwydes," heb ef, "na chapla di uiui. Y rof i a Duw," heb ynteu, "ni chyskeis inheu gyt a thi, yr blwydyn y neithwyr, ac ni orwedeis." Ac yna menegi y holl gyfranc a wnaeth idi. "I Duw y dygaf uy nghyffes," heb hitheu, "gauael gadarn a geueist ar gedymdeith yn herwyd ymlad a frouedigaeth y gorff, a chadw kywirdeb wrthyt titheu." "Arglwydes," heb ef, "sef ar y medwl hwnnw yd oedwn inheu, tra deweis wrthyt ti." "Diryued oed hynny," heb hitheu. Ynteu Pwyll, Pendeuic Dyuet, a doeth y gyuoeth ac y wlat. A dechreu ymouyn a gwyrda y wlat, beth a uuassei y arglwydiaeth ef arnunt hwy y ulwydyn honno y wrth ryuuassei kynn no hynny. "Arglwyd," heb wy, "ny bu gystal dy wybot; ny buost gyn hygaret guas ditheu; ny bu gyn hawsset gennyt titheu treulaw dy da; ny bu well dy dosparth eiroet no'r ulwydyn honn." "Y rof i a Duw," heb ynteu, "ys iawn a beth iwch chwi, diolwch y'r gwr a uu y gyt a chwi, a llyna y gyfranc ual y bu" &mdash; a'e datkanu oll o Pwyll. "Ie, Arglwyd," heb wy, "diolwch y Duw caffael o honot y gydymdeithas honno; a'r arglwydiaeth a gaussam ninheu y ulwydyn honno, nys attygy y gennym, ot gwnn." "Nac attygaf, y rof i a Duw," heb ynteu Pwyll. Ac o hynny allan, dechreu cadarnhau kedymdeithas y ryngthunt, ac anuon o pop un y gilid meirch a milgwn a hebogeu a fob gyfryw dlws, o'r a debygei bob un digrifhau medwl y gilid o honaw. Ac o achaws i drigiant ef y ulwydyn honno yn Annwuyn, a gwledychu o honaw yno mor lwydannus, a dwyn y dwy dyrnas yn un drwy y dewred ef a'y uilwraeth, y diffygywys y enw ef ar Pwyll, Pendeuic Dyuet, ac y gelwit Pwyll Penn Annwuyn o hynny allan. A threigylgueith yd oed yn Arberth, priflys idaw, a gwled darparedic idaw, ac yniueroed mawr o wyr y gyt ac ef. A guedy y bwyta kyntaf, kyuodi y orymdeith a oruc Pwyll, a chyrchu penn gorssed a oed uch llaw y llys, a elwit Gorssed Arberth. "Arglwyd," heb un o'r llys, "kynnedyf yr orssed yw, pa dylyedauc bynnac a eistedo arnei, nat a odyno heb un o'r deupeth, a'y ymriw neu archolleu, neu ynteu a welei rywedawt." "Nyt oes arnaf i ouyn cael kymriw, neu archolleu, ym plith hynn o niuer. Ryuedawt hagen da oed gennyf pei ys guelwn. Mi a af," heb ynteu, "y'r orssed y eisted." Eisted a wnaeth ar yr orssed. Ac wal y bydynt yn eisted, wynt a welynt gwreic ar uarch canwelw mawr aruchel, a gwisc eureit, llathreit, o bali amdanei, yn dyuot ar hyt y prifford a gerdei heb law yr orssed. Kerdet araf, guastat oed gan y march ar uryt y neb a'y guelei, ac yn dyuot y ogyuuch a'r orssed. "A wyr, heb y Pwyll, "a oes ohonawchi, a adnappo y uarchoges?" "Nac oes, Arglwyd," heb wynt. "Aet un," heb ynteu, "yn y herbyn y wybot pwy yw." Un a gyuodes y uynyd, a phan doeth yn y'herbyn y'r ford, neut athoed hi heibaw. Y hymlit a wnaeth ual y gallei gyntaf o pedestric. A fei mwyaf uei y urys ef, pellaf uydei hitheu e wrthaw ef. A phan welas na thygyei idaw y hymlit, ymchwelut a oruc at Pwyll a dywedut wrthaw, "Arglwyd," heb ef, ni thykya y pedestric yn y byt e hymlit hi." "Ie," heb ynteu Pwyll," dos y'r llys, a chymer y march kyntaf a wypych, a dos ragot yn y hol." Y march a gymerth, ac racdaw yd aeth; y maestir guastat a gauas, ac ef a dangosses yr ysparduneu y'r march. A ffei uwyaf y lladei ef y march, pellaf uydei hitheu e wrthaw ef. Yr vn gerdet a dechreuyssei hitheu, yd oed arnaw. Y uarch ef a ballwys; a phan wybu ef ar y uarch pallu y bedestric, ymchwelut yn yd oed Pwyll a wnaeth. "Arglwyd," heb ef, "ny thykya y neb ymlit yr unbennes racco. Ny wydwn i varch gynt yn y kyuoyth no hwnnw, ac ni thygyei ymi y hymlit hi." "Ie," heb ynteu Pwyll, "y mae yno ryw ystyr hut. Awn parth a'r llys." Y'r llys y doethant, a threulau y dyd hwnnw a wnaethant. A thrannoeth, kyuodi e uynyd a wnaethant, a threulaw hwnnw yny oed amser mynet y uwyta. A gwedy y bwyta kyntaf, "Ie," heb ynteu Pwyll," ni a awn yr yniuer y buam doe, y penn yr orssed. A thidy," heb ef, "wrth vn o'y uakwyueit, dwg gennyt y march kyntaf a wypych yn y mays." A hynny a wnaeth y makwyf. Yr orssed a gyrchyssant, a'r march ganthunt. Ac val y bydynt yn eiste, wynt a welynt y wreic ar yr vn march, a'r vn wisc amdanei, yn dyuot yr un ford. "Llyma," heb y Pwyll, "y uarchoges doe. Bid parawt," heb ef, "was, e wybot pwy yw hi." "Arglwyd," heb ef, "mi a wnaf hynny yn llawen." Ar hynny, y uarchoges a doeth gywerbyn ac wynt. Sef a oruc y mukwyf yna, yskynnu ar y march, a chynn daruot idaw ymgueiraw yn y gyfrwy neu ry adoed hi heibaw, a chynnwll y rygthunt. Amgen urys gerdet nit oed genthi hi no'r dyd gynt. Ynteu a gymerth rygyng y gan y uarch, ac ef a dybygei yr araued y kerdei y uarch yr ymordiwedei a hi. A hynny ny thy gywys idaw. Ellwg y uarch a oruc wrth auwyneu ; nyt oed nes idi yna no chytl bei ar y gam; a phei wyaf y lladei ef y uarch, pellaf uydei hitheu e wrthaw ef: y cherdet hitheu nit oed uwy no chynt. Cany welas ef tygyaw idaw e hymlit ymchwelut a wnueth a dyuot yn yd oet Pwyll. "Arglwyd," heb ef, "nyt oess allu gan y march amgen noc a weleisti." "Mi a weleis," heb ynteu, " ny thykya y neb y herlit hi. Ac y rof i a Duw," heb ef, "yd oed neges idi wrth rei o'r maes hwnn pei gattei wrthpwythi idi y dywedut; a ni a awn parth a'r llys." Y'r llys y doethant, a threulaw y nos honno a orugant drwy gerdeu a chyuedach, ual y bu llonyd ganthunt. A thrannoeth diuyrru y dyd a wnaethant yny oed amser mynet y wwyta. A phan daruu udunt y bwyd Pwyll a dywot, "Mae yr yniuer y buom ni doe ac echtoe ym penn yr orssed?" "Llymma, Arglwyd," heb wynt. "Awn," heb ef, "y'r orssed y eiste, a thitheu," heb ef, wrth was y uarch," kyfrwya uy march yn da, a dabre ac ef y'r ford, a dwc uy ysparduneu gennyt." Y gwas a wnaeth hynny. Dyuot yr orssed a orugant y eisted. Ny buant hayach o enkyt yno, yny welynt y uarchoges yn dyuot yr vn ford, ac yn un ansawd, ac vn gerdet. "Ha was," heb y Pwyll, "mi a welaf y uarchoges. Moes uy march." Yskynnu a oruc Pwyll ar y uarch, ac nyt kynt yd yskynn ef ar y uarch, noc yd a hitheu hebdaw ef. Troi yn y hol a oruc ef, a gadel y uarch drythyll, llamsachus y gerdet. Ac ef a debygei, ar yr eil neit, neu ar y trydyd, y gordiwedei. Nyt oed nes hagen idi no chynt. Y uarch a gymhellaud o'r kerdet mwyaf a oed ganthaw. A guelet a wnaeth na thygyei idaw y hymlit. Yna y dywot Pwyll. "A uorwyn," heb ef, " yr mwyn y gwr mwyhaf a gery, arho ui." "Arhoaf yn llawen," heb hi, "ac oed llessach y'r march, pei ass archut yr meityn." Sewyll, ac arhos a oruc y uorwyn, a gwaret y rann a dylyei uot am y hwyneb o wisc y phenn, ac attal y golwc arnaw, a dechreu ymdidan ac ef. "Arglwydes," heb ef, " pan doy di, a pha gerdet yssyd arnat ti?" "Kerdet wrth uy negesseu," heb hi, "a da yw gennyf dy welet ti." "Crassaw wrthyt y gennyf i," heb ef. Ac yna medylyaw a wnaeth, bot yn diuwyn ganthaw pryt a welsei o uorwyn eiroet, a gwreic, y wrth y ffryt hi. "Arglwydes," heb ef, "a dywedy di ymi dim o'th negesseu?" "Dywedaf, y rof a Duw," heb hi. "Pennaf neges uu ymi, keissaw dy welet ti." "Llyna," heb y Pwyll, " y neges oreu gennyf i dy dyuot ti idi. Ac a dywedy di ymi pwy wyt?" "Dywedaf, Arglwyd," heb hi. "Riannon, uerch Heueyd Hen, wyf i, a'm rodi y wr o'm hanwod yd ydys. Ac ny mynneis innheu un gwr, a hynny o'th garyat ti. Ac nys mynnaf etwa, onyt ti a'm gwrthyt. Ac e wybot dy attep di am hynny e deuthum i." "Rof i a Duw," heb ynteu Pwyll, "llyna uy attep i iti, pei caffwn dewis ar holl wraged a morynnyon y byt, y mae ti a dewisswn." "Ie," heb hitheu, "os hynny a uynny, kyn uy rodi y wr arall, gwna oed a mi." "Goreu yw gennyf i," heb y Pwyll, "bo kyntaf; ac yn y lle y mynnych ti, gwna yr oet." "Gwnaf, Arglwyd," heb hi, "blwydyn y heno, yn llys Heueyd, mi a baraf bot gwled darparedic yn barawt erbyn dy dyuot." "Yn llawen," heb ynteu, "a mi a uydaf yn yr oet hwnnw." "Arglwyd," heb hi, "tric yn iach, a choffa gywiraw dy edewit, ac e ymdeith yd af i. A guahanu a wnaethont, a chyrchu a wnaeth ef parth a'e teulu a'e niuer. Pa ymouyn bynnac a uei ganthunt wy y wrth y uorwyn, y chwedleu ereill y trossei ynteu. Odyna treulaw y ulwydyn hyt yr amser a wnaethont; ac ymgueiraw [o Pwyll] ar y ganuet marchauc. Ef a aeth ryngtaw a llys Eueyd Hen, ac ef a doeth y'r llys, a llawen uuwyt wrthaw, a dygyuor a llewenyd ac arlwy mawr a oed yn y erbyn, a holl uaranned y llys wrth y gynghor ef y treulwyt. Kyweiryaw y neuad a wnaethpwyt, ac y'r bordeu yd aethant. Sef ual yd eistedyssont, Heueyd Hen ar neill law Pwyll, a Riannon o'r parth arall idaw; y am hynny pawb ual y bei y enryded. Bwyta a chyuedach ac ymdidan a wnaethont. Ac ar dechreu kyuedach gwedy bwyt, wynt a welynt yn dyuot y mywn, guas gwineu, mawr, teyrneid, a guisc o bali amdanaw. A phan doeth y gynted y neuad, kyuarch guell a oruc y Pwyll a'y gedymdeithon. "Cressaw Duw wrthyt, eneit, a dos y eisted," heb y Pwyll. "Nac af," heb ef, "eirchat wyf, a'm neges a wnaf." "Gwna yn llawen," heb y Pwyll. "Arglwyd," heb ef, " wrthyt ti y mae uy neges i, ac y erchi it y dodwyf." "Pa arch bynnac a erchych di ymi, hyt y gallwyf y gaffael, itti y byd." "Och!" heb y Riannon, "paham y rody di attep yuelly?" "Neus rodes y uelly, Arglwydes, yg gwyd gwyrda," heb ef. "Eneit," heb y Pwyll, "beth yw dy arch di?" "Y wreic uwyaf a garaf yd wyt yn kyscu heno genthi. Ac y herchi hi a'r arlwy a'r darmerth yssyd ymma y dodwyf i." Kynhewi a oruc Pwyll, cany bu attep a rodassei. "Taw, hyt y mynnych," heb y Riannon, "ny bu uuscrellach gwr ar y ssynnwyr e hun nog ry uuost ti." "Arglwydes," heb ef, " ny wydwn i pwy oed ef." "Llyna y gwr y mynyssit uy rodi i idaw o'm hanuod," heb hi, "Guawl uab Clut, gwr tormyn nawc, kyuoethawc. A chan derw yt dywedut y geir a dywedeist, dyro ui idaw rac anglot yt." "Arglwydes," heb ef, "ny wnn i pa ryw attep yw hwnnw. Ny allaf ui arnaf a dywedy di uyth." "Dyro di ui idaw ef, "heb hi," a mi a wnaf na chaffo ef uiui uyth." "Pa furyf uyd hynny?" heb y Pwyll. "Mi a rodaf i'th law got uechan," heb hi, "a chadw honno gennyt yn da. Ac ef a eirch y wled a'r arlwy a'r darmerth. Ac nit oes y'th uedyant di hynny. A mi ui a rodaf y wled y'r teulu a'r niueroed," heb hi, "a hwnnw uyd dy attep am hynny. Amdanaf innheu," heb hi, "mi a wnaf oet ac ef, ulwydyn y heno, y gyscu gennyf; ac ym penn y ulwydyn," heb hi, "byd ditheu a'r got honn genhyt, ar dy ganuet marchawc yn y perllan uchot. A phan uo ef ar perued y digrifwch a'y gyuedach dyret titheu dy hun ymywn a dillat reudus amdanat, a'r got y'th law," heb hi, "ac nac arch dim namyn lloneit y got o uwyt. Minheu," heb hi, "a baraf, bei dottit yssyd yn y seith cantref hynn o uwyt a llynn yndi, na bydei launach no chynt. A guedy byryer llawer yndi, ef a ouyn yt, "A uyd llawn dy got ti uyth?" Dywet titheu, "Na uyd, ony chyuyt dylyedauc tra chyuoethauc, a guascu a'y deudroet y bwyt yn y got, a dywedut, "Digawn rydodet ymman." A minheu a baraf idaw ef uynet y sseghi y bwyt yn y got. A phan el ef, tro ditheu y got, yny el ef dros y pen yn y got. Ac yna llad glwm ar garryeu y got. A bit corn canu da am dy uynwgyl, a phan uo ef yn rwymedic yn y got, dot titheu lef ar dy gorn, a bit hynny yn arwyd y rot a'th uarchogyon; pan glywhont llef dy gorn, diskynnent wynteu am ben y llys." "Arglwyd," heb y Guawl," madws oed ymi cael attep am a ercheis." "Kymeint ac a ercheist," heb y Pwyll, "o'r a uo y'm medyant i, ti a'y keffy." "Eneit," heb hitheu Riannon, "am y wled a'r darpar yssyd yma, hwnnw a rodeis i y wyr Dyuet a" y'r teulu, a'r yniueroed yssyd ymma. Hwnnw nit eidawaf y rodi y neb. Blwydyn y heno ynteu, y byd gwled darparedic yn y llys honn i titheu, eneit, y gyscu gennyf innheu." Gwawl a gerdawd ryngthaw a'y gyuoeth. Pwyll ynteu a doeth y Dyuet. A'r ulwydyn honno a dreulwys pawb o honunt hyt oet y wled a oed yn llys Eueyd Hen. Gwaul uab Clut a doeth parth a'r wled a oed darparedic idaw, a chyrchu y llys a wnaeth, a llawen uuwyt wrthaw. Pwyll ynteu Penn Annwn a doeth y'r berllan ar y ganuet marchauc, ual y gorchymynnassei Riannon idaw, a"r got ganthaw. Gwiscaw bratteu trwm ymdan[a]w a oruc Pwyll, a chymryt lloppaneu mawr am y draet. A phan wybu y bot ar dechreu kyuedach wedy bwyta, dyuot racdaw y'r neuad ; a guedy y dyuot y gynted y neuad kyuarch guell a wnaeth y Wawl uab Clut a'y gedymdeithon o wyr a gwraged. "Duw a ro da yt," heb y Gwawl," a chraessaw Duw wrthyt." "Arglwyd," heb ynteu, "Duw a dalo yt. Negessawl wyf wrthyt." "Craessaw wrth dy neges," heb ef. "Ac os arch gyuartal a erchy ymi, yn llawen ti a'e keffy." "Kyuartal, Arglwyd, " heb ynteu, " nyt archaf onyt rac eisseu. Sef arch a archaf, lloneit y got uechan a wely di o uwyt." "Arch didraha yw honno," heb ef, "a thi a'y keffy yn llawen. Dygwch uwyt idaw," heb ef. Riuedi mawr o sswydwyr a gyuodassant y uynyd, a dechreu llenwi y got. Ac yr a uyrit yndi ny bydei lawnach no chynt. "Eneit," heb y Guawl, "a uyd llawn dy got ti uyth?" "Na uyd, y rof a Duw," heb ef, "yr a dotter yndi uyth, ony chyuyt dylyedauc tir a dayar a chyuoeth, a ssenghi a'y deudroet y bwyt yn y got a dywedut, "Digawn ry dodet yma."" "A geimat," heb y Riannon, "kyuot y uynyd ar uyrr," wrth Gwawl vab Clut. "Kyuodaf yn llawen," heb ef. A chyuodi y uynyd, a dodi y deudroet yn y got, a troi o Pwyll y got yny uyd Guawl dros y penn yn y got ac yn gyflym caeu y got, a llad clwm ar y carryeu, a dodi llef ar y gorn. Ac ar hynny, llyma y teulu am penn y llys, ac yna kymryt pawb o'r niuer a doeth y gyt a Guawl, a'y dodi yn y carchar e hun. A bwrw y bratteu a'r loppaneu a'r yspeil didestyl y amdanaw a oruc Pwyll. Ac mal y delei pob un o'e niuer ynteu y mywn, y trawei pob un dyrnawt ar y got, ac y gouynnei, "Beth yssyd ymma?" "Broch," medynt wynteu. Sef kyfryw chware a wneynt, taraw a wnai pob un dyrnawt ar y got, ae a'e droet ae a throssawl; ac yuelly guare a'r got a wnaethont. Pawb, ual y delei, a ouynnei, "Pa chware a wnewch chwi uelly?" "Guare broch yg got," medynt wynteu. Ac yna gyntaf y guarywyt broch yg got. "Arglwyd," heb y gwr o'r got, "pei guarandawut uiui, nyt oed dihenyd arnaf uy llad y mywn got." "Arglwyd," heb Eueyd Hen, "guir a dyweit. Iawn yw yt y warandaw; nyt dihenyt arnaw hynny." "Ie," heb y Pwyll," mi a wnaf dy gynghor di amdanaw ef." "Llyna dy gynghor di," heb Riannon yna. Yd wyt yn y lle y perthyn arnat llonydu eircheit a cherdoryon. Gat yno ef y rodi drossot y pawb," heb hi, "a chymer gedernit y ganthaw na bo ammouyn na dial uyth amdanaw, a digawn yw hynny o gosp arnaw." "Ef a geif hynny yn llawen," heb y gwr o'r got. "A minheu a'e kymmeraf yn llawen," heb y Pwyll, "gan gynghor Heueyd a Riannon." "Kynghor yw hynny gynnym ni," heb wynt. "Y gymryt a wnaf," heb y Pwyll. "Keis ueicheu drossot." "Ni a uydwn drostaw," heb Heueyd, "yny uo ryd y wyr y uynet drostaw." Ac ar hynny y gollyngwyt ef o'r got ac y rydhawyt y oreugwyr. "Gouyn ueithon y Wawl weicheu," heb yr Heueyd. "Ni a adwaenwn y neb a dylyer y kymryt y ganthaw." Riuaw y meicheu a wnaeth Heueyd. "Llunnya dy hunn," heb y Guawl, "dy ammot." "Digawn yw gennyf i," heb y Pwyll, "ual y llunnyawd Riannon." Y meicheu a aeth ar yr ammot hwnnw. "Ie, Arglwyd," heb y Guawl, "briwedic wyf i, a chymriw mawr a geueis, ac ennein yssyd reit ymi, ac y ymdeith yd af i, gan dy gannyat ti. A mi a adawaf wyrda drossof yma, y attep y pawb o'r a'th ouynno di." "Yn llawen," heb y Pwyll," "a gwna ditheu hynny." Guawl a aeth parth a'y gyuoeth. Y neuad ynteu a gyweirwyt y Pwyll a'e niuer, ac yniuer y llys y am hynny. Ac y'r bordeu yd aethont y eisted, ac ual yd eistedyssant ulwydyn o'r nos honno, yd eistedwys paub y nos [honno]. Bwyta a chyuedach a wnaethont, ac amser a doeth y uynet y gyscu. Ac y'r ystauell yd aeth Pwyll a Riannon, a threulaw y nos honno drwy digriuwch a llonydwch. A thrannoeth, yn ieuengtit y dyd, "Arglwyd," heb Riannon, "kyuot y uynyd, a dechreu lonydu y kerdoryon, ac na ommed neb hediw, o'r a uynno da." "Hynny a wnaf i, yn llawen," heb y Pwyll, "a hediw a pheunyd tra parhao y wled honn." Ef a gyuodes Pwyll y uynyd, a pheri dodi gostec, y erchi y holl eircheit a cherdoryon dangos, a menegi udunt y llonydit pawb o honunt wrth y uod a'y uympwy ; a hynny a wnaethpwyd. Y wled honno a dreulwyt, ac ny ommedwyt neb tra barhaud. A phan daruu y wled, "Arglwyd," heb y Pwyll wrth Heueyd," mi a gychwynnaf, gan dy gannyat, parth a Dyuet auore." "Ie," heb Heueyd, "Duw a rwydhao ragot; a gwna oet a chyfnot y del Riannon i'th ol." "Y rof i a Duw," heb ynteu Pwyll, "y gyt y kerdwn odymma." "Ay uelly y mynny di, Arglwyd?" heb yr Heueyd. "Uelly, y rof a Duw," heb y Pwyll. Wynt a gerdassant trannoeth parth a Dyuet, a Llys Arberth a gyrchyssant, a gwled darparedic oed yno udunt. Dygyuor y wlat a'r kyuoeth a doeth attunt o'r gwyr goreu a'r gwraged goreu. Na gwr na gwreic o hynny nyt edewis Riannon, heb rodi rod enwauc idaw, ae o gae, ae o uodrwy, ae o uaen guerthuawr. Gwledychu y wlat a wnaethont yn llwydannus y ulwydyn honno, a'r eil. Ac yn [y] dryded ulwydyn, y dechreuis gwyr y wlat dala trymuryt yndunt, o welet gwr kymeint a gerynt a'e harglwyd ac eu brawduaeth, yn dietiued; a'e dyuynnu attunt a wnaethont. Sef lle y doethont y gyt, y Bresseleu yn Dyuet. "Arglwyd," heb wynt, "ni a wdom na bydy gyuoet ti a rei o wyr y wlat honn, ac yn ouyn ni yw, na byd it etiued o'r wreic yssyd gennyt. Ac wrth hynny, kymmer wreic arall y bo ettiued yt ohonei. Nyt byth," heb wynt, "y perhey di, a chyt kerych di uot yuelly, nys diodefwn y gennyt." "Ie," heb y Pwyll, "nyt hir ettwa yd ym y gyt, a llawer damwein a digawn bot. Oedwch a mi hynn hyt ym pen y ulwydyn; a blwydyn y'r amser hwnn, ni a wnawn yr oet y dyuot y gyt, ac wrth ych kynghor y bydaf." Yr oet a wnaethant. Kynn dyuot cwbyl o'r oet, mab a anet idaw ef, ac yn Arberth y ganet. A'r nos y ganet, y ducpwyt gwraged y wylat y mab a'y uam. Sef a wnaeth y gwraged kyscu, a mam y mab, Riannon. Sef riuedi o wraged a ducpwyt y'r ystauell hwech wraged. Gwylat a wnaethont wynteu dalym o'r nos, ac yn hynny eisswys, kyn hanner noss, kyscu a wnaeth pawb ohonunt, a thu a'r pylgeint deffroi. A phan deffroyssant, edrych a orugant y lle y dodyssynt y mab, ac nyt oed dim ohonaw yno. "Och!" heb vn o'r gwraged, "neur golles y mab." "Ie," heb arall, "bychan a dial oed yn lloski ni, neu yn dienydyaw am y mab." "A oes," heb un o'r guraged, "kynghor o'r byt am hynn?" "Oes," heb arall, "mi a wnn gynghor da," heb hi. "Beth yw hynny?" heb wy. "Gellast yssyd yma," heb hi, "a chanawon genti. Lladwn rei o'r canawon, ac irwn y hwyneb hitheu Riannon a'r gwaet, a'y dwylaw, a byrwn yr eskyrn gyr y bron, a thaerwn arnei e hun diuetha y mab. Ac ni byd yn taered ni an chwech wrthi hi e hun." Ac ar y kynghor hwnnw y trigwyt. Parth a'r dyd Riannon a deffroes, ac a dywot, "A wraged," heb hi, "mae y mab?" "Arglwydes," heb wy, "na ouyn di yni y mab. Nyt oes ohonam ni namyn cleisseu a dyrnodeu yn ymdaraw a thi ; a diamheu yw gennym na welsam eiroet uilwraeth yn un wreic kymeint ac ynot ti. Ac ny thygyawd ynni ymdaraw a thi. Neur diffetheeist du hun dy uab, ac na hawl ef ynni." "A druein," heb y Riannon, "yr yr Arglwyd Duw a wyr pob peth, na yrrwch geu arnaf. Duw, a wyr pob peth, a wyr bot yn eu hynny arnaf i. Ac os ouyn yssyd arnawchi, ym kyffes y Duw, mi a'ch differaf." "Dioer," heb wy, "ny adwn ni drwc arnam ny hunein yr dyn yn y byt." "A druein," heb hitheu, "ny chewch un drwc yr dywedut y wirioned." Yr a dywettei hi yn dec ac yn druan, ny chaffei namyn yr un atteb gan y gwraged. Pwyll Penn Annwn ar hynny a gyuodes, a'r teulu a'r yniueroed, a chelu y damwein hwnnw ny allwyt. Y'r wlat yd aeth y chwedyl, a phawb o'r guyrda a'e kigleu. A'r guyrda a doethant y gyt y wneuthur kynnadeu at Pwyll, y erchi idaw yscar a'e wreic, am gyflauan mor anwedus ac ar y wnaethoed. Sef attep a rodes Pwyll, "Nyt oed achaws ganthunt wy y erchi y mi yscar a'm gwreic namyn na bydei plant idi. Plant a wnn i y uot idi hi. Ac nyt yscaraf a hi. O gwnaeth hitheu gam, kymeret y phenyt amdanaw." Hitheu Riannon a dyuynnwys attei athrawon a doethon. A gwedy bot yn degach genthi kymryt y phenyt nog ymdaeru a'r gwraged, y phenyt a gymerth. Sef penyt a dodet erni, bot yn y llys honno yn Arberth hyt ym penn y seith mlyned. Ac yskynuaen a oed odieithyr y porth, eisted gyr llaw hwnnw beunyd, a dywedut y pawb a delei o'r a debygei nas gwyppei, y gyffranc oll, ac o'r a attei idi y dwyn, kynnic y westei a phellynic y dwyn ar y cheuyn y'r llys. A damwein y gadei yr un y dwyn. Ac yuelly treulaw talym o'r ulwydyn a wnaeth. Ac yn yr amser hwnnw yd oed yn arglwyd ar Wynt Ys Coet, Teirnon Twryf Uliant, a'r gwr goreu yn y byt oed. Ac yn y ty yd oed cassec. Ac nyt oed yn y dyrnas, na march na chassec degach no hi; a phob nos Calanmei y moei, ac ny wybydei neb un geir e wrth y hebawl. Sef a wnaeth Teirnon, ymdidan nosweith a'y wreic, "Ha wreic," heb ef; "llibin yd ym pob blwydyn yn gadu heppil yn cassec, heb gaffel yr un o honunt." "Peth a ellir wrth hynny?" heb hi. "Dial Duw arnaf," heb ef, "nos Calanmei yw heno, ony wybydaf i pa dileith yssyd yn dwyn yr ebolyon." Peri dwyn y gassec y mywn ty a wnaeth, a gwiscaw arueu amdanaw a oruc ynteu, a dechreu gwylat y nos. Ac ual y byd dechreu noss, moi y gassec ar ebawl mawr telediw, ac yn seuyll yn y lle. Sef a wnaeth Teirnon, kyuodi ac edrych ar prafter yr ebawl, ac ual y byd yuelly, ef a glywei twrwf mawr, ac yn ol y twrwf, llyma grauanc uawr drwy fenestyr ar y ty, ac yn ymauael a'r ebawl geir y uwng. Sef a wnaeth ynteu Teirnon, tynnu cledyf, a tharaw y ureich o not yr elin e ymdeith, ac yny uyd hynny o'r ureich a'r ebawl ganthaw ef y mywn. Ac ar hynny twrwf, a diskyr a gigleu y gyt. Agori y drws a oruc ef a dwyn ruthyr yn ol y twrwf. Ny welei ef y twrwf rac tywyllet y nos. Ruthyr a duc yn y ol, a'y ymlit. A dyuot cof idaw adaw y drws y agoret, ac ymhwelut a wnaeth. Ac wrth y drws, llyma uab bychan yn y gorn, guedy troi llenn o bali yn y gylch. Kymryt y mab a wnaeth attaw, a llyma y mab yn gryf yn yr oet a oed arnaw. Dodi cayat ar y drws a wnaeth, a chyrchu yr ystauell yd oed y wreic yndi. "Arglwydes," heb ef, ay kyscu yd wyt ti?" "Nac ef, Arglwyd," heb hi. "Mi a gyskeis, a phan doethost ti y mywn mi a deffroeis." "Mae ymma mab it," heb ef, " os mynny, yr hwnn ny bu yt eiroet." "Arglwyd," heb hi, "pa gyfranc uu hynny?" "Llyma oll," heb y Teirnon, a menegi y dadyl oll. "Ie, Arglwyd," heb hi, "pa ryw wisc yssyd am y mab?" "Llen o bali," heb ynteu. "Mab y dynnyon mwyn yw," heb hi. "Arglwyd," heb hi, "digrifwch a didanwch oed gennyf i, bei mynnut ti, mi a dygwn wraged yn un a mi, ac a dywedwn uy mot y ueichawc." "Myui a duunaf a thi yn llawen," heb ef, "am hynny." Ac yuelly y gwnaethpwyt. Peri a wnaethont bedydyaw y mab, o'r bedyd a wneit yna. Sef enw a dodet arnaw, Gwri Wallt Euryn. Yr hynn a oed ar y ben o wallt, kyuelynet oed a'r eur. Meithryn y mab a wnaethpwyt yn y llys yny oed ulwyd. A chynn y ulwyd yd oed yn kerdet yn gryf, a breiscach oed no mab teir blwyd, a uei uawr y dwf a'e ueint. A'r eil ulwydyn y magwyt y mab, a chyn ureisket oed a mab chweblwyd. A chynn penn y pedwyryd ulwydyn, yd oed yn ymoprau a gueisson y meirch, am y adu o'e dwyn y'r dwuyr. "Arglwyd," heb y wreic wrth Teirnon, "mae yr ebawl a differeist ti y noss y keueist y mab?" "Mi a'e gorchymynneis y weisson y meirych," heb ef, "ac a ercheis synnyaw wrthaw," "Ponyt oed da iti, Arglwyd," heb hi, "peri y hywedu, a'y rodi y'r mab? Kanys y noss y keueist y mab y ganet yr ebawl ac y differeist." "Nyt af i yn erbyn hynny," heb y Teirnon. "Mi a adaf y ti y rodi idaw." "Arglwyd," heb hi, "Duw a dalo yt, mi a'e rodaf idaw." Y rodet y march y'r mab, ac y deuth hi at y guastrodyon, ac at weisson y meirch, y orchymyn synyeit wrth y march, a'e uot yn hywed erbyn pan elei y mab y uarchogaeth, a chwedyl wrthaw. Emysc hynny, wynt a glywssont chwedlydyaeth y wrth Riannon, ac am y phoen. Sef a wnaeth Teirnon Twryf Uliant, o achaws y douot a gawssei, ymwarandaw am y chwedyl, ac amouyn yn lut ymdanaw yny gigleu gan lawer o luossogrwyd, o'r a delei y'r llys, mynychu cwynaw truanet damwein Riannon, a'y phoen. Sef a wnaeth Teirnon ynteu, medylyaw am hynny, ac edrych ar y mab yn graf. A chael yn y uedwl, yn herwyd gueledigaeth, na rywelsei eiroet mab a that kyn debycket a'r mab y Pwyll Penn Annwn. Ansawd Pwyll hyspys oed gantaw ef, canys gwr uuassei idaw kynn no hynny. Ac yn ol hynny, goueileint a dellis yndaw, o gamhet idaw attal y mab ganthaw, ac ef yn gwybot y uot yn uab y wr arall. A phan gauas gyntaf o yscaualwch ar y wreic, ef a uenegis, idi hi, nat oed iawn udunt wy attal y mab ganthunt, a gadu poen kymmeint ac a oed, ar wreicda kystal a Riannon o'r achaws hwnnw, a'r mab yn uab y Pwyll Penn Annwn. A hitheu wreic Teirnon a gytsynnywys ar anuon y mab y Pwyll. "A thripheth, Arglwyd," heb hi, "a gaffwn o hynny, diolwch ac elwissen o ellwg Riannon o'r poen y mae yndaw, a diollwch gan Pwyll am ueithryn y mab, a'e eturyt idaw. A'r trydyd peth, os gwr mwyn uyd y mab, mab maeth ynni uyd, a goreu a allo uyth a wna inni." Ac ar y kynghor hwnnw y trigyssant. Ac ny bu hwy ganthunt no thrannoeth, ymgueiraw a oruc Teirnon ar y drydyd marchawc, a'r mab yn petwyryd y gyt ac wynt ar y march a rodyssei Teirnon idaw. A cherdet parth ac Arberth a wnaethont. Ny bu hir y buont yny doethont y Arberth. Pan doethant parth a'r llys, wynt a welynt Riannon yn eisted yn emmyl yr yskynuaen. Pan doethont yn ogyuuch a hi, "A unbenn," heb hi, "nac ewch bellach hynny. Mi a dygaf pob un o honawch hyt y llys. A hynny yw uym penyt am lad o honaf uu hun uy mab, a'e diuetha." "A wreicda," heb y Teirnon, "ny thebygaf i y un o hyn uynet ar dy geuyn di." "Aet a'y mynho," heb y mab, "nyt af i." "Dioer, eneit," heb Teirnon, "nyt awn ninheu." Y llys a gyrchyssant. A diruawr llywenyd a uu yn y herbyn. Ac yn dechreu treulaw y wled yd oedit yn y llys. Ynteu Pwyll a oed yn dyuot o gylchaw Dyuet. Y'r yneuad yd aethont, ac y ymolchi. A llawen uu Pwyll wrth Teirnon, ac y eisted yd aethont. Sef ual yd eistedyssont, Teirnon y rwg Pwyll a Riannon, a deu gedymdeith Teirnon uch llaw Pwyll a'r mab y ryngthunt. Guedy daruot bwyta, ar dechreu kyuedach, ymdidan a wnaethon. Sef ymdidan a uu gan Teirnon, menegi y holl gyfranc am y gassec ac am y mab, a megys y buassei y mab ar y hardelw wy, Teirnon a'e wreic, ac y megyssynt. "Ac wely dy yna dy uab, Arglwydes," heb y Teirnon. "A phwy bynnac a dywot geu arnat, cam a wnaeth. A minheu pann gigleu y gouut a oed arnat, trwm uu gennyf, a doluryaw a wneuthum. Ac ny thebygaf o'r yniuer hwnn oll, nit adnappo not y mab yn uab y Pwyll," heb y Teirnon. "Nyt oes neb," heb y pawb, "ny bo diheu gantaw hynny." "Y rof i a Duw," heb y Riannon, oed escor uym pryder im, pei gwir hynny." "Arglwydes," heb y Pendaran Dyuet, "da yd enweist dy uab, Pryderi. A goreu y gueda arnaw Pryderi uab Pwyll Penn Annwn. " "Edrychwch," heb y Riannon, "na bo goreu y gueda arnaw y enw e hun." "Mae yr enu?" heb y Pendaran Dyuet. "Gwri Wallt Euryn a dodyssom ni arnaw ef." "Pryderi," heb Pendaran Dyuet, "uyd y enw ef." "Yawnahaf, yw hynny," heb y Pwyll, "kymryt enw y mab y wrth y geir a dywot y uam, pann gauas llawen chwedyl y wrthaw." Ac ar hynny y trigwyt. "Teirnon," heb y Pwyll, "Duw a dalo yt ueithryn y mab hwn hyt yr awr hon. A iawn yw idaw ynteu, o'r byd gwr mwyn, y dalu ytti." "Arglwyd," heb y Teirnon, "y wreic a'e magwys ef, nyt oes yn y byt dyn uwy y galar no hi yn y ol. Iawn yw idaw coffau ymi, ac y'r wreic honno, a wnaethom yrdaw ef." "Y rof i a Duw," heb y Pwyll, "tra parhawyf i, mi a'th kynhalyaf, a thi a'th kyuoeth, tra allwyf kynnhal y meu uy hun. Os ynteu a uyd, iawnach yw idaw dy gynnhal nogyt y mi. Ac os kynghor gennyt ti hynny, a chan hynn o wyrda, canys megeist ti ef hyt yr awr.hon, ni a'e rodwn ar uaeth at Pendaran Dyuet o hynn allan. A bydwch gedymdeithon chwitheu a thatmaetheu idaw." "Kynghor iawn," heb y pawb, "yw hwnnw." Ac yna y rodet y mab y Pendaran Dyuet, ac yd ymyrrwys gwyrda y wlat y gyt ac ef. Ac y kychwynnwys Teirnon Toryfliant a'y gedymdeithon y ryngtaw a'y wlat ac a'e gyuoeth, gan garyat a llywenyd. Ac nyt aeth heb gynnhic ydaw y tlysseu teccaf a'r meirych goreu a'r cwn hoffaf. Ac ny mynnwys ef dim. Yna y trigyssant wynteu ar eu kyuoeth, ac y magwyt Pryderi uab Pwyll Pen Annwn yn amgeledus, ual yd oed dylyet, yny oed delediwhaf gwass, a theccaf, a chwpplaf o pob camp da, o'r a oed yn y dyrnas. Uelly y treulyssant blwydyn a blwydyned, yny doeth teruyn ar hoedyl Pwyll Penn Annwn, ac y bu uarw. Ac y gwledychwys ynteu Pryderi seith cantref Dyuet, yn llwydannus garedic gan y gyuoeth, a chan pawb yn y gylch. Ac yn ol hynny y kynydwys trychantref Ystrat Tywi a phedwar cantref Keredigyawn. Ac y gelwir y rei hynny, seith cantref Seissyllwch. Ac ar y kynnyd hwnnw y bu ef, Pryderi uab Pwyll Penn Annwn, yny doeth yn y uryt wreika. Sef gwreic a uynnawd, Kicua, uerch Wynn Gohoyw, uab Gloyw Walltlydan, uab Cassnar Wledic o dyledogyon yr ynys hon. Ac yuelly y teruyna y geing hon yma o'r Mabynnogyon. [[Categori:Mabinogion]] [[en:The Mabinogion/Pwyll Prince of Dyved]] m1fmdqyr5jc8carcmfgkoix8hl6z7qb 162687 162686 2026-04-04T18:33:08Z Mahagaja 11 162687 wikitext text/x-wiki :''Yn nesaf: [[Branwen uerch Lyr]]'' Pwyll Pendeuic Dyuet a oed yn arglwyd ar seith cantref Dyuet. A threigylgweith yd oed yn Arberth, prif lys idaw, a dyuot yn y uryt ac yn y uedwl uynet y hela. Sef kyueir o'y gyuoeth a uynnei y hela, Glynn Cuch. Ac ef a gychwynnwys y nos honno o Arberth, ac a doeth hyt ym Penn Llwyn Diarwya, ac yno y bu y nos honno. A thrannoeth yn ieuengtit y dyd kyuodi a oruc, a dyuot y Lynn Cuch i ellwng e gwn dan y coet. A chanu y gorn a dechreu dygyuor yr hela, a cherdet yn ol y cwn, ac ymgolli a'y gydymdeithon. Ac ual y byd yn ymwarandaw a llef yr erchwys, ef a glywei llef erchwys arall, ac nit oedynt unllef, a hynny yn dyuot yn erbyn y erchwys ef. Ac ef a welei lannerch yn y coet o uaes guastat; ac ual yd oed y erchwys ef yn ymgael ac ystlys y llannerch, ef a welei carw o ulaen yr erchwys arall. A pharth a pherued y llannerch, llyma yr erchwys a oed yn y ol yn ymordiwes ac ef, ac yn y uwrw y'r llawr. Ac yna edrych ohonaw ef ar liw yr erchwys, heb hanbwyllaw edrych ar y carw. Ac o'r a welsei ef o helgwn y byt, ny welsei cwn un lliw ac wynt. Sef lliw oed arnunt, claerwyn llathreit, ac eu clusteu yn gochyon. Ac ual y llathrei wynnet y cwn, y llathrei cochet y clusteu. Ac ar hynny at y cwn y doeth ef, a gyrru yr erchwys a ladyssei y carw e ymdeith, a llithyaw y erchwys e hunan ar y carw. Ac ual y byd yn llithiau y cwn, ef a welei uarchauc yn dyuot yn ol yr erchwys y ar uarch erchlas mawr; a chorn canu am y uynwgyl, a gwisc o urethyn llwyt tei amdanaw yn wisc hela. Ac ar hynny y marchawc a doeth attaw ef, a dywedut ual hynn wrthaw, "A unben," heb ef, "mi a wnn pwy wyt ti, ac ny chyuarchaf i well it." "Ie," heb ef, "ac atuyd y mae arnat o anryded ual nas dylyei." "Dioer," heb ef, "nyt teilygdawt uy anryded a'm etteil am hynny." "A unben," heb ynteu, "beth amgen?" "Y rof i a Duw," hep ynteu, "dy anwybot dy hun a'th ansyberwyt." "Pa ansyberwyt, unben, a weleist ti arnaf i?" "Ny weleis ansyberwyt uwy ar wr," hep ef, "no gyrru yr erchwys a ladyssei y carw e ymdeith, a llithiau dy erchwys dy hun arnaw; hynny," hep ef, "ansyberwyt oed: a chyn nyt ymdialwyf a thi, y rof i a Duw," hep ef, "mi a wnaf o anglot itt guerth can carw." "A unbenn," hep ef, "o gwneuthum gam, mi a brynaf dy gerennyd." "Pa delw," hep ynteu, "y pryny di?" "Vrth ual y bo dy anryded, ac ny wnn i pwy wyt ti." "Brenhin corunawc wyf i yn y wlat yd hanwyf oheni." "Arglwyd," heb ynteu, "dyd da itt; a pha wlat yd hanwyt titheu oheni?" "O Annwuyn," heb ynteu. "Arawn urenhin Annwuyn wyf i." "Arglwyd," heb ynteu, "pa furyf y caf i dy gerennyd di?" "Llyma wyd y kyffy," heb ynteu. "Gwr yssyd gyuerbyn y gyuoeth a'm kyuoeth inheu yn ryuelu arnaf yn wastat. Sef yw hwnnw, Hafgan urenhin o Annwuyn. Ac yr guaret gormes hwnnw y arnaf (a hynny a elly yn haut) y keffy uy gherennyd." "Minnheu a wnaf hynny," heb ynteu, "yn llawen. A manac ditheu y mi pa furyf y gallwyf hynny." "Managaf," heb ynteu. "Llyna ual y gelly; mi a wnaf a thi gedymdeithas gadarn. Sef ual y gwnaf, mi a'th rodaf di y'm lle i yn Annwuyn, ac a rodaf y wreic deccaf a weleist eiroet y gyscu gyt a thi beunoeth, a'm pryt innheu a'm ansawd arnat ti, hyt na bo na guas ystauell, na swydawc, na dyn arall o'r a'm canlynwys i yroet, a wyppo na bo miui uych ti. A hynny," heb ef, "hyt ym penn y ulwydyn o'r dyd auory. An kynnadyl yna yn y lle hon." "Ie," heb ynteu, "kyt bwyf i yno hyt ympenn y ulwydyn, pa gyuarwyd a uyd ymi o ymgael a'r gwr a dywedy di?" "Blwydyn," heb ef, "y heno, y mae oet y rof i ac ef, ar y ryt. A byd di i'm rith yno," heb ef, "ac un dyrnaut a rodych di idaw ef; ny byd byw ef o hwnnw. A chyt archo ef yti rodi yr eil, na dyro, yr a ymbilio a thi. Yr a rodwn i idau ef hagen, kystal a chynt yd ymladei a mi drannoeth." "Ie," heb y Pwyll, "beth a wnaf i y'm kyuoeth?" "Mi a baraf," hep yr Arawn, "na bo i'th gyuoeth na gwr na gwreic a wyppo na bo tidi wwyf i. A miui a af i'th le di." "Yn llawenn," hep y Pwyll, "a miui a af ragof." "Dilesteir uyd dy hynt ac ny russya dim ragot, yny delych y'm kyuoeth i: a mi a uydaf hebryngyat arnat." Ef a'y hebryghaud yny welas y llys a'r kyuanned. "Llyna," hep ef, "y llys a'r kyuoeth i'th uedyant. A chyrch y llys. Nit oes yndi nep ni'th adnappo; ac wrth ual y guelych y guassanaeth yndi, yd adnabydy uoes y llys." Kyrchu y llys a oruc ynteu. Ac yn y llys ef a welei hundyeu ac yneuadeu, ac ysteuyll, a'r ardurn teccaf a welsei neb o adeiladeu. Ac y'r neuad y gyrchwys y diarchenu. Ef a doeth makwyueit a gueisson ieueinc y diarchenu, a phaup ual y delynt kyuarch guell a wneynt idaw. Deu uarchauc a doeth i waret i wisc hela y amdanaw, ac y wiscaw eurwisc o bali amdanaw. A'r neuad a gyweirwyt. Llyma y guelei ef teulu ac yniueroed, a'r niuer hardaf a chyweiraf o'r a welsei neb yn dyuot y mywn, a'r urenhines y gyt ac wynt, yn deccaf gwreic o'r a welsei neb, ac eurwisc amdanei o bali llathreit. Ac ar hynny, e ymolchi yd aethant, a chyrchu y bordeu a orugant, ac eisted a wnaethant ual hynn &mdash; y urenhines o'r neill parth idaw ef, a'r iarll, debygei ef, o'r parth arall. A dechreu ymdidan a wnaeth ef a'r urenhines. Ac o'r a welsei eiryoet wrth ymdidan a hi, dissymlaf gwreic a bonedigeidaf i hannwyt a'y hymdidan oed. A threulaw a wnaethant bwyt a llynn a cherdeu a chyuedach. O'r a welsei o holl lyssoed y dayar, llyna y llys diwallaf o uwyt a llynn, ac eur lestri, a theyrndlysseu. Amser a doeth udunt e uynet e gyscu, ac y gyscu yd aethant, ef a'r urenhines. Y gyt ac yd aethant yn y guely ymchwelut e weneb at yr erchwyn a oruc ef, a'y geuyn attei hitheu. O hynny hyt trannoeth, ny dywot ef wrthi hi un geir. Trannoeth, tirionwch ac ymdidan hygar a uu y ryngthunt. Peth bynnac o garueidrwyd a wei y rungthunt y dyd, ni bu unnos hyt ym pen y ulwydyn amgen noc a uu y nos gyntaf. Treulaw y ulwydyn a wnaeth trwy hela, a cherdeu, a chyuedach, a charueidrwyd, ac ymdidan a chedymdeithon, hyt y nos yd oet y gyfranc. Yn oet y nos honno, kystal y doi y gof y'r dyn eithaf yn yr holl gyuoeth yr oet [ac idaw ynteu]. Ac ynteu a doeth i'r oet, a guyrda y gyuoeth y gyt ac ef. Ac y gyt ac y doeth i'r ryt, marchawc a gyuodes y uynyd, ac a dywot wal hynn: "A wyrda," heb ef, "ymwerendewch yn da. Y rwng y deu wrenhin y mae yr oet hwnn, a hynny y rwng y deu gorff wylldeu. A fob un o honunt yssyd hawlwr ar y gilyd, a hynny am dir a dayar. A ssegur y digaun pawn o honawch uot, eithyr gadu y ryngthunt wylldeu." Ac ar hynny y deu urenhin a nessayssant y gyt am perued y ryt e ymgyuaruot. Ac ar y gossot kyntaf, y gwr a oed yn lle Arawn, a ossodes ar Hafgan ym perued bogel y daryan yny hyllt yn deu hanner, ac yny dyrr yr arueu oll, ac yny uyd Hafgan hyt y ureich a'e paladyr dros pedrein y uarch y'r llawr, ac angheuawl dyrnawt yndaw ynteu. "A unben," heb yr Hafgan, "pa dylyet a oed iti ar uy angheu i? Nit yttoydwn i yn holi dim i ti. Ni wydwn achos it heuyt y'm llad i; ac yr Duw," heb ef, "canys dechreueist uy llad, gorffen." "A unbenn," heb ynteu, "ef a eill uot yn ediuar gennyf gwneuthur a wneuthum itt. Keis a'th lado; ni ladaf i di." "Vy ngwyrda kywir," heb yr Hafgan, "dygwch ui odyma: neut teruynedic angheu y mi. Nit oes ansawd y mi y'ch kynnal chwi bellach." "Vy ngwyrda innheu," heb y gwr a oed yn lle Arawn, "kymerwch ych kyuarwyd, a gwybydwch pwy a dylyo bot yn wyr ymi." "Arglwyd," heb y gwyrda, "pawb a'y dyly, canyt oes urenhin ar holl Annwuyn namyn ti." "Ie," heb ynteu, "a del yn waredauc, iawn yw [y] gymryt. Ar ny del yn uuyd, kymmeller o nerth cledyueu." Ac ar hynny, kymryt gwrogaeth y gwyr a dechreu guereskynn y wlat. Ac erbyn hanner dyd drannoeth, yd oed yn y uedyant y dwy dyrnas. Ac ar hynny, ef a gerdwys parth a'y gynnadyl, ac a doeth y Lynn Cuch. A phan doeth yno, yd oed Arawn urenhin Annwuyn yn y erbyn. Llawen uu pob un wrth y gilid o honunt. "Ie," heb yr Arawn, "Duw a dalo itt dy gydymdeithas; mi a'y kygleu." "Ie," heb ynteu, "pan delych dy hun i'th wlat, ti a wely a wneuthum i yrot ti." "A wnaethost," heb ef, "yrof i, Duw a'y talo itt." Yna y rodes Arawn y furuf, a'y drych e hun y Pwyll, Pendeuic Dyuet, ac y kymerth ynteu y furuf e hun a'y drych. Ac y kerdaud Arawn racdaw parth a'y lys y Annwuyn, ac y bu digrif ganthaw ymwelet a'y eniuer ac a'y deulu, canis rywelsei ef wy ys blwydyn. Wynteu hagen ni wybuyssynt i eisseu ef, ac ni bu newydach ganthunt y dyuodyat no chynt. Y dyd hwnnw a dreulwys trwy digrifwch a llywenyd, ac eisted ac ymdidan a'y wreic ac a'y wyrda. A phan uu amserach kymryt hun no chyuedach, y gyscu yd aethant. Y vely a gyrchwys, a'y vreic a aeth attaw. Kyntaf y gwnaeth ef ymdidan a'y wreic, ac ymyrru ar digriwwch serchawl a charyat arnei. A hynny ny ordifnassei hi ys blwydyn, a hynny a uedylywys hi. "Oy a Duw," heb hi, "pa amgen uedwl yssyd yndaw ef heno noc ar a uu yr blwydyn y heno?" A medylyaw a wnaeth yn hir. A guedy y medwl hwnnw, duhunaw a wnaeth ef, a farabyl a dywot ef wrthi hi, a'r eil, a'r trydyt; ac attep ny chauas ef genthi hi yn hynny. "Pa achaws," heb ynteu, "na dywedy di wrthyf i?" "Dywedaf wrthyt," heb hi, "na dywedeis ys blwydyn y gymmeint yn y kyfryw le a hwnn." "Paham?" heb ef. "Ys glut a beth yd ymdidanyssam ni." "Meuyl im," heb hi, "yr blwydyn y neithwyr o'r pan elem yn nyblyc yn dillat guely, na digrifwch, nac ymdidan, nac ymchwelut ohonot dy wyneb attaf i &mdash; yn chwaethach a uei uwy no hynny o'r bu y rom ni." Ac yna y medylywys ef, "Oy a Arglwyd Duw," heb ef, "cadarn a ungwr y gydymdeithas, a diffleeis, a geueis i yn gedymdeith." Ac yna y dywot ef wrth y wreic: "Arglwydes," heb ef, "na chapla di uiui. Y rof i a Duw," heb ynteu, "ni chyskeis inheu gyt a thi, yr blwydyn y neithwyr, ac ni orwedeis." Ac yna menegi y holl gyfranc a wnaeth idi. "I Duw y dygaf uy nghyffes," heb hitheu, "gauael gadarn a geueist ar gedymdeith yn herwyd ymlad a frouedigaeth y gorff, a chadw kywirdeb wrthyt titheu." "Arglwydes," heb ef, "sef ar y medwl hwnnw yd oedwn inheu, tra deweis wrthyt ti." "Diryued oed hynny," heb hitheu. Ynteu Pwyll, Pendeuic Dyuet, a doeth y gyuoeth ac y wlat. A dechreu ymouyn a gwyrda y wlat, beth a uuassei y arglwydiaeth ef arnunt hwy y ulwydyn honno y wrth ryuuassei kynn no hynny. "Arglwyd," heb wy, "ny bu gystal dy wybot; ny buost gyn hygaret guas ditheu; ny bu gyn hawsset gennyt titheu treulaw dy da; ny bu well dy dosparth eiroet no'r ulwydyn honn." "Y rof i a Duw," heb ynteu, "ys iawn a beth iwch chwi, diolwch y'r gwr a uu y gyt a chwi, a llyna y gyfranc ual y bu" &mdash; a'e datkanu oll o Pwyll. "Ie, Arglwyd," heb wy, "diolwch y Duw caffael o honot y gydymdeithas honno; a'r arglwydiaeth a gaussam ninheu y ulwydyn honno, nys attygy y gennym, ot gwnn." "Nac attygaf, y rof i a Duw," heb ynteu Pwyll. Ac o hynny allan, dechreu cadarnhau kedymdeithas y ryngthunt, ac anuon o pop un y gilid meirch a milgwn a hebogeu a fob gyfryw dlws, o'r a debygei bob un digrifhau medwl y gilid o honaw. Ac o achaws i drigiant ef y ulwydyn honno yn Annwuyn, a gwledychu o honaw yno mor lwydannus, a dwyn y dwy dyrnas yn un drwy y dewred ef a'y uilwraeth, y diffygywys y enw ef ar Pwyll, Pendeuic Dyuet, ac y gelwit Pwyll Penn Annwuyn o hynny allan. A threigylgueith yd oed yn Arberth, priflys idaw, a gwled darparedic idaw, ac yniueroed mawr o wyr y gyt ac ef. A guedy y bwyta kyntaf, kyuodi y orymdeith a oruc Pwyll, a chyrchu penn gorssed a oed uch llaw y llys, a elwit Gorssed Arberth. "Arglwyd," heb un o'r llys, "kynnedyf yr orssed yw, pa dylyedauc bynnac a eistedo arnei, nat a odyno heb un o'r deupeth, a'y ymriw neu archolleu, neu ynteu a welei rywedawt." "Nyt oes arnaf i ouyn cael kymriw, neu archolleu, ym plith hynn o niuer. Ryuedawt hagen da oed gennyf pei ys guelwn. Mi a af," heb ynteu, "y'r orssed y eisted." Eisted a wnaeth ar yr orssed. Ac wal y bydynt yn eisted, wynt a welynt gwreic ar uarch canwelw mawr aruchel, a gwisc eureit, llathreit, o bali amdanei, yn dyuot ar hyt y prifford a gerdei heb law yr orssed. Kerdet araf, guastat oed gan y march ar uryt y neb a'y guelei, ac yn dyuot y ogyuuch a'r orssed. "A wyr, heb y Pwyll, "a oes ohonawchi, a adnappo y uarchoges?" "Nac oes, Arglwyd," heb wynt. "Aet un," heb ynteu, "yn y herbyn y wybot pwy yw." Un a gyuodes y uynyd, a phan doeth yn y'herbyn y'r ford, neut athoed hi heibaw. Y hymlit a wnaeth ual y gallei gyntaf o pedestric. A fei mwyaf uei y urys ef, pellaf uydei hitheu e wrthaw ef. A phan welas na thygyei idaw y hymlit, ymchwelut a oruc at Pwyll a dywedut wrthaw, "Arglwyd," heb ef, ni thykya y pedestric yn y byt e hymlit hi." "Ie," heb ynteu Pwyll," dos y'r llys, a chymer y march kyntaf a wypych, a dos ragot yn y hol." Y march a gymerth, ac racdaw yd aeth; y maestir guastat a gauas, ac ef a dangosses yr ysparduneu y'r march. A ffei uwyaf y lladei ef y march, pellaf uydei hitheu e wrthaw ef. Yr vn gerdet a dechreuyssei hitheu, yd oed arnaw. Y uarch ef a ballwys; a phan wybu ef ar y uarch pallu y bedestric, ymchwelut yn yd oed Pwyll a wnaeth. "Arglwyd," heb ef, "ny thykya y neb ymlit yr unbennes racco. Ny wydwn i varch gynt yn y kyuoyth no hwnnw, ac ni thygyei ymi y hymlit hi." "Ie," heb ynteu Pwyll, "y mae yno ryw ystyr hut. Awn parth a'r llys." Y'r llys y doethant, a threulau y dyd hwnnw a wnaethant. A thrannoeth, kyuodi e uynyd a wnaethant, a threulaw hwnnw yny oed amser mynet y uwyta. A gwedy y bwyta kyntaf, "Ie," heb ynteu Pwyll," ni a awn yr yniuer y buam doe, y penn yr orssed. A thidy," heb ef, "wrth vn o'y uakwyueit, dwg gennyt y march kyntaf a wypych yn y mays." A hynny a wnaeth y makwyf. Yr orssed a gyrchyssant, a'r march ganthunt. Ac val y bydynt yn eiste, wynt a welynt y wreic ar yr vn march, a'r vn wisc amdanei, yn dyuot yr un ford. "Llyma," heb y Pwyll, "y uarchoges doe. Bid parawt," heb ef, "was, e wybot pwy yw hi." "Arglwyd," heb ef, "mi a wnaf hynny yn llawen." Ar hynny, y uarchoges a doeth gywerbyn ac wynt. Sef a oruc y mukwyf yna, yskynnu ar y march, a chynn daruot idaw ymgueiraw yn y gyfrwy neu ry adoed hi heibaw, a chynnwll y rygthunt. Amgen urys gerdet nit oed genthi hi no'r dyd gynt. Ynteu a gymerth rygyng y gan y uarch, ac ef a dybygei yr araued y kerdei y uarch yr ymordiwedei a hi. A hynny ny thy gywys idaw. Ellwg y uarch a oruc wrth auwyneu ; nyt oed nes idi yna no chytl bei ar y gam; a phei wyaf y lladei ef y uarch, pellaf uydei hitheu e wrthaw ef: y cherdet hitheu nit oed uwy no chynt. Cany welas ef tygyaw idaw e hymlit ymchwelut a wnueth a dyuot yn yd oet Pwyll. "Arglwyd," heb ef, "nyt oess allu gan y march amgen noc a weleisti." "Mi a weleis," heb ynteu, " ny thykya y neb y herlit hi. Ac y rof i a Duw," heb ef, "yd oed neges idi wrth rei o'r maes hwnn pei gattei wrthpwythi idi y dywedut; a ni a awn parth a'r llys." Y'r llys y doethant, a threulaw y nos honno a orugant drwy gerdeu a chyuedach, ual y bu llonyd ganthunt. A thrannoeth diuyrru y dyd a wnaethant yny oed amser mynet y wwyta. A phan daruu udunt y bwyd Pwyll a dywot, "Mae yr yniuer y buom ni doe ac echtoe ym penn yr orssed?" "Llymma, Arglwyd," heb wynt. "Awn," heb ef, "y'r orssed y eiste, a thitheu," heb ef, wrth was y uarch," kyfrwya uy march yn da, a dabre ac ef y'r ford, a dwc uy ysparduneu gennyt." Y gwas a wnaeth hynny. Dyuot yr orssed a orugant y eisted. Ny buant hayach o enkyt yno, yny welynt y uarchoges yn dyuot yr vn ford, ac yn un ansawd, ac vn gerdet. "Ha was," heb y Pwyll, "mi a welaf y uarchoges. Moes uy march." Yskynnu a oruc Pwyll ar y uarch, ac nyt kynt yd yskynn ef ar y uarch, noc yd a hitheu hebdaw ef. Troi yn y hol a oruc ef, a gadel y uarch drythyll, llamsachus y gerdet. Ac ef a debygei, ar yr eil neit, neu ar y trydyd, y gordiwedei. Nyt oed nes hagen idi no chynt. Y uarch a gymhellaud o'r kerdet mwyaf a oed ganthaw. A guelet a wnaeth na thygyei idaw y hymlit. Yna y dywot Pwyll. "A uorwyn," heb ef, " yr mwyn y gwr mwyhaf a gery, arho ui." "Arhoaf yn llawen," heb hi, "ac oed llessach y'r march, pei ass archut yr meityn." Sewyll, ac arhos a oruc y uorwyn, a gwaret y rann a dylyei uot am y hwyneb o wisc y phenn, ac attal y golwc arnaw, a dechreu ymdidan ac ef. "Arglwydes," heb ef, " pan doy di, a pha gerdet yssyd arnat ti?" "Kerdet wrth uy negesseu," heb hi, "a da yw gennyf dy welet ti." "Crassaw wrthyt y gennyf i," heb ef. Ac yna medylyaw a wnaeth, bot yn diuwyn ganthaw pryt a welsei o uorwyn eiroet, a gwreic, y wrth y ffryt hi. "Arglwydes," heb ef, "a dywedy di ymi dim o'th negesseu?" "Dywedaf, y rof a Duw," heb hi. "Pennaf neges uu ymi, keissaw dy welet ti." "Llyna," heb y Pwyll, " y neges oreu gennyf i dy dyuot ti idi. Ac a dywedy di ymi pwy wyt?" "Dywedaf, Arglwyd," heb hi. "Riannon, uerch Heueyd Hen, wyf i, a'm rodi y wr o'm hanwod yd ydys. Ac ny mynneis innheu un gwr, a hynny o'th garyat ti. Ac nys mynnaf etwa, onyt ti a'm gwrthyt. Ac e wybot dy attep di am hynny e deuthum i." "Rof i a Duw," heb ynteu Pwyll, "llyna uy attep i iti, pei caffwn dewis ar holl wraged a morynnyon y byt, y mae ti a dewisswn." "Ie," heb hitheu, "os hynny a uynny, kyn uy rodi y wr arall, gwna oed a mi." "Goreu yw gennyf i," heb y Pwyll, "bo kyntaf; ac yn y lle y mynnych ti, gwna yr oet." "Gwnaf, Arglwyd," heb hi, "blwydyn y heno, yn llys Heueyd, mi a baraf bot gwled darparedic yn barawt erbyn dy dyuot." "Yn llawen," heb ynteu, "a mi a uydaf yn yr oet hwnnw." "Arglwyd," heb hi, "tric yn iach, a choffa gywiraw dy edewit, ac e ymdeith yd af i. A guahanu a wnaethont, a chyrchu a wnaeth ef parth a'e teulu a'e niuer. Pa ymouyn bynnac a uei ganthunt wy y wrth y uorwyn, y chwedleu ereill y trossei ynteu. Odyna treulaw y ulwydyn hyt yr amser a wnaethont; ac ymgueiraw [o Pwyll] ar y ganuet marchauc. Ef a aeth ryngtaw a llys Eueyd Hen, ac ef a doeth y'r llys, a llawen uuwyt wrthaw, a dygyuor a llewenyd ac arlwy mawr a oed yn y erbyn, a holl uaranned y llys wrth y gynghor ef y treulwyt. Kyweiryaw y neuad a wnaethpwyt, ac y'r bordeu yd aethant. Sef ual yd eistedyssont, Heueyd Hen ar neill law Pwyll, a Riannon o'r parth arall idaw; y am hynny pawb ual y bei y enryded. Bwyta a chyuedach ac ymdidan a wnaethont. Ac ar dechreu kyuedach gwedy bwyt, wynt a welynt yn dyuot y mywn, guas gwineu, mawr, teyrneid, a guisc o bali amdanaw. A phan doeth y gynted y neuad, kyuarch guell a oruc y Pwyll a'y gedymdeithon. "Cressaw Duw wrthyt, eneit, a dos y eisted," heb y Pwyll. "Nac af," heb ef, "eirchat wyf, a'm neges a wnaf." "Gwna yn llawen," heb y Pwyll. "Arglwyd," heb ef, " wrthyt ti y mae uy neges i, ac y erchi it y dodwyf." "Pa arch bynnac a erchych di ymi, hyt y gallwyf y gaffael, itti y byd." "Och!" heb y Riannon, "paham y rody di attep yuelly?" "Neus rodes y uelly, Arglwydes, yg gwyd gwyrda," heb ef. "Eneit," heb y Pwyll, "beth yw dy arch di?" "Y wreic uwyaf a garaf yd wyt yn kyscu heno genthi. Ac y herchi hi a'r arlwy a'r darmerth yssyd ymma y dodwyf i." Kynhewi a oruc Pwyll, cany bu attep a rodassei. "Taw, hyt y mynnych," heb y Riannon, "ny bu uuscrellach gwr ar y ssynnwyr e hun nog ry uuost ti." "Arglwydes," heb ef, " ny wydwn i pwy oed ef." "Llyna y gwr y mynyssit uy rodi i idaw o'm hanuod," heb hi, "Guawl uab Clut, gwr tormyn nawc, kyuoethawc. A chan derw yt dywedut y geir a dywedeist, dyro ui idaw rac anglot yt." "Arglwydes," heb ef, "ny wnn i pa ryw attep yw hwnnw. Ny allaf ui arnaf a dywedy di uyth." "Dyro di ui idaw ef, "heb hi," a mi a wnaf na chaffo ef uiui uyth." "Pa furyf uyd hynny?" heb y Pwyll. "Mi a rodaf i'th law got uechan," heb hi, "a chadw honno gennyt yn da. Ac ef a eirch y wled a'r arlwy a'r darmerth. Ac nit oes y'th uedyant di hynny. A mi ui a rodaf y wled y'r teulu a'r niueroed," heb hi, "a hwnnw uyd dy attep am hynny. Amdanaf innheu," heb hi, "mi a wnaf oet ac ef, ulwydyn y heno, y gyscu gennyf; ac ym penn y ulwydyn," heb hi, "byd ditheu a'r got honn genhyt, ar dy ganuet marchawc yn y perllan uchot. A phan uo ef ar perued y digrifwch a'y gyuedach dyret titheu dy hun ymywn a dillat reudus amdanat, a'r got y'th law," heb hi, "ac nac arch dim namyn lloneit y got o uwyt. Minheu," heb hi, "a baraf, bei dottit yssyd yn y seith cantref hynn o uwyt a llynn yndi, na bydei launach no chynt. A guedy byryer llawer yndi, ef a ouyn yt, "A uyd llawn dy got ti uyth?" Dywet titheu, "Na uyd, ony chyuyt dylyedauc tra chyuoethauc, a guascu a'y deudroet y bwyt yn y got, a dywedut, "Digawn rydodet ymman." A minheu a baraf idaw ef uynet y sseghi y bwyt yn y got. A phan el ef, tro ditheu y got, yny el ef dros y pen yn y got. Ac yna llad glwm ar garryeu y got. A bit corn canu da am dy uynwgyl, a phan uo ef yn rwymedic yn y got, dot titheu lef ar dy gorn, a bit hynny yn arwyd y rot a'th uarchogyon; pan glywhont llef dy gorn, diskynnent wynteu am ben y llys." "Arglwyd," heb y Guawl," madws oed ymi cael attep am a ercheis." "Kymeint ac a ercheist," heb y Pwyll, "o'r a uo y'm medyant i, ti a'y keffy." "Eneit," heb hitheu Riannon, "am y wled a'r darpar yssyd yma, hwnnw a rodeis i y wyr Dyuet a" y'r teulu, a'r yniueroed yssyd ymma. Hwnnw nit eidawaf y rodi y neb. Blwydyn y heno ynteu, y byd gwled darparedic yn y llys honn i titheu, eneit, y gyscu gennyf innheu." Gwawl a gerdawd ryngthaw a'y gyuoeth. Pwyll ynteu a doeth y Dyuet. A'r ulwydyn honno a dreulwys pawb o honunt hyt oet y wled a oed yn llys Eueyd Hen. Gwaul uab Clut a doeth parth a'r wled a oed darparedic idaw, a chyrchu y llys a wnaeth, a llawen uuwyt wrthaw. Pwyll ynteu Penn Annwn a doeth y'r berllan ar y ganuet marchauc, ual y gorchymynnassei Riannon idaw, a"r got ganthaw. Gwiscaw bratteu trwm ymdan[a]w a oruc Pwyll, a chymryt lloppaneu mawr am y draet. A phan wybu y bot ar dechreu kyuedach wedy bwyta, dyuot racdaw y'r neuad ; a guedy y dyuot y gynted y neuad kyuarch guell a wnaeth y Wawl uab Clut a'y gedymdeithon o wyr a gwraged. "Duw a ro da yt," heb y Gwawl," a chraessaw Duw wrthyt." "Arglwyd," heb ynteu, "Duw a dalo yt. Negessawl wyf wrthyt." "Craessaw wrth dy neges," heb ef. "Ac os arch gyuartal a erchy ymi, yn llawen ti a'e keffy." "Kyuartal, Arglwyd, " heb ynteu, " nyt archaf onyt rac eisseu. Sef arch a archaf, lloneit y got uechan a wely di o uwyt." "Arch didraha yw honno," heb ef, "a thi a'y keffy yn llawen. Dygwch uwyt idaw," heb ef. Riuedi mawr o sswydwyr a gyuodassant y uynyd, a dechreu llenwi y got. Ac yr a uyrit yndi ny bydei lawnach no chynt. "Eneit," heb y Guawl, "a uyd llawn dy got ti uyth?" "Na uyd, y rof a Duw," heb ef, "yr a dotter yndi uyth, ony chyuyt dylyedauc tir a dayar a chyuoeth, a ssenghi a'y deudroet y bwyt yn y got a dywedut, "Digawn ry dodet yma."" "A geimat," heb y Riannon, "kyuot y uynyd ar uyrr," wrth Gwawl vab Clut. "Kyuodaf yn llawen," heb ef. A chyuodi y uynyd, a dodi y deudroet yn y got, a troi o Pwyll y got yny uyd Guawl dros y penn yn y got ac yn gyflym caeu y got, a llad clwm ar y carryeu, a dodi llef ar y gorn. Ac ar hynny, llyma y teulu am penn y llys, ac yna kymryt pawb o'r niuer a doeth y gyt a Guawl, a'y dodi yn y carchar e hun. A bwrw y bratteu a'r loppaneu a'r yspeil didestyl y amdanaw a oruc Pwyll. Ac mal y delei pob un o'e niuer ynteu y mywn, y trawei pob un dyrnawt ar y got, ac y gouynnei, "Beth yssyd ymma?" "Broch," medynt wynteu. Sef kyfryw chware a wneynt, taraw a wnai pob un dyrnawt ar y got, ae a'e droet ae a throssawl; ac yuelly guare a'r got a wnaethont. Pawb, ual y delei, a ouynnei, "Pa chware a wnewch chwi uelly?" "Guare broch yg got," medynt wynteu. Ac yna gyntaf y guarywyt broch yg got. "Arglwyd," heb y gwr o'r got, "pei guarandawut uiui, nyt oed dihenyd arnaf uy llad y mywn got." "Arglwyd," heb Eueyd Hen, "guir a dyweit. Iawn yw yt y warandaw; nyt dihenyt arnaw hynny." "Ie," heb y Pwyll," mi a wnaf dy gynghor di amdanaw ef." "Llyna dy gynghor di," heb Riannon yna. Yd wyt yn y lle y perthyn arnat llonydu eircheit a cherdoryon. Gat yno ef y rodi drossot y pawb," heb hi, "a chymer gedernit y ganthaw na bo ammouyn na dial uyth amdanaw, a digawn yw hynny o gosp arnaw." "Ef a geif hynny yn llawen," heb y gwr o'r got. "A minheu a'e kymmeraf yn llawen," heb y Pwyll, "gan gynghor Heueyd a Riannon." "Kynghor yw hynny gynnym ni," heb wynt. "Y gymryt a wnaf," heb y Pwyll. "Keis ueicheu drossot." "Ni a uydwn drostaw," heb Heueyd, "yny uo ryd y wyr y uynet drostaw." Ac ar hynny y gollyngwyt ef o'r got ac y rydhawyt y oreugwyr. "Gouyn ueithon y Wawl weicheu," heb yr Heueyd. "Ni a adwaenwn y neb a dylyer y kymryt y ganthaw." Riuaw y meicheu a wnaeth Heueyd. "Llunnya dy hunn," heb y Guawl, "dy ammot." "Digawn yw gennyf i," heb y Pwyll, "ual y llunnyawd Riannon." Y meicheu a aeth ar yr ammot hwnnw. "Ie, Arglwyd," heb y Guawl, "briwedic wyf i, a chymriw mawr a geueis, ac ennein yssyd reit ymi, ac y ymdeith yd af i, gan dy gannyat ti. A mi a adawaf wyrda drossof yma, y attep y pawb o'r a'th ouynno di." "Yn llawen," heb y Pwyll," "a gwna ditheu hynny." Guawl a aeth parth a'y gyuoeth. Y neuad ynteu a gyweirwyt y Pwyll a'e niuer, ac yniuer y llys y am hynny. Ac y'r bordeu yd aethont y eisted, ac ual yd eistedyssant ulwydyn o'r nos honno, yd eistedwys paub y nos [honno]. Bwyta a chyuedach a wnaethont, ac amser a doeth y uynet y gyscu. Ac y'r ystauell yd aeth Pwyll a Riannon, a threulaw y nos honno drwy digriuwch a llonydwch. A thrannoeth, yn ieuengtit y dyd, "Arglwyd," heb Riannon, "kyuot y uynyd, a dechreu lonydu y kerdoryon, ac na ommed neb hediw, o'r a uynno da." "Hynny a wnaf i, yn llawen," heb y Pwyll, "a hediw a pheunyd tra parhao y wled honn." Ef a gyuodes Pwyll y uynyd, a pheri dodi gostec, y erchi y holl eircheit a cherdoryon dangos, a menegi udunt y llonydit pawb o honunt wrth y uod a'y uympwy ; a hynny a wnaethpwyd. Y wled honno a dreulwyt, ac ny ommedwyt neb tra barhaud. A phan daruu y wled, "Arglwyd," heb y Pwyll wrth Heueyd, "mi a gychwynnaf, gan dy gannyat, parth a Dyuet auore." "Ie," heb Heueyd, "Duw a rwydhao ragot; a gwna oet a chyfnot y del Riannon i'th ol." "Y rof i a Duw," heb ynteu Pwyll, "y gyt y kerdwn odymma." "Ay uelly y mynny di, Arglwyd?" heb yr Heueyd. "Uelly, y rof a Duw," heb y Pwyll. Wynt a gerdassant trannoeth parth a Dyuet, a Llys Arberth a gyrchyssant, a gwled darparedic oed yno udunt. Dygyuor y wlat a'r kyuoeth a doeth attunt o'r gwyr goreu a'r gwraged goreu. Na gwr na gwreic o hynny nyt edewis Riannon, heb rodi rod enwauc idaw, ae o gae, ae o uodrwy, ae o uaen guerthuawr. Gwledychu y wlat a wnaethont yn llwydannus y ulwydyn honno, a'r eil. Ac yn [y] dryded ulwydyn, y dechreuis gwyr y wlat dala trymuryt yndunt, o welet gwr kymeint a gerynt a'e harglwyd ac eu brawduaeth, yn dietiued; a'e dyuynnu attunt a wnaethont. Sef lle y doethont y gyt, y Bresseleu yn Dyuet. "Arglwyd," heb wynt, "ni a wdom na bydy gyuoet ti a rei o wyr y wlat honn, ac yn ouyn ni yw, na byd it etiued o'r wreic yssyd gennyt. Ac wrth hynny, kymmer wreic arall y bo ettiued yt ohonei. Nyt byth," heb wynt, "y perhey di, a chyt kerych di uot yuelly, nys diodefwn y gennyt." "Ie," heb y Pwyll, "nyt hir ettwa yd ym y gyt, a llawer damwein a digawn bot. Oedwch a mi hynn hyt ym pen y ulwydyn; a blwydyn y'r amser hwnn, ni a wnawn yr oet y dyuot y gyt, ac wrth ych kynghor y bydaf." Yr oet a wnaethant. Kynn dyuot cwbyl o'r oet, mab a anet idaw ef, ac yn Arberth y ganet. A'r nos y ganet, y ducpwyt gwraged y wylat y mab a'y uam. Sef a wnaeth y gwraged kyscu, a mam y mab, Riannon. Sef riuedi o wraged a ducpwyt y'r ystauell hwech wraged. Gwylat a wnaethont wynteu dalym o'r nos, ac yn hynny eisswys, kyn hanner noss, kyscu a wnaeth pawb ohonunt, a thu a'r pylgeint deffroi. A phan deffroyssant, edrych a orugant y lle y dodyssynt y mab, ac nyt oed dim ohonaw yno. "Och!" heb vn o'r gwraged, "neur golles y mab." "Ie," heb arall, "bychan a dial oed yn lloski ni, neu yn dienydyaw am y mab." "A oes," heb un o'r guraged, "kynghor o'r byt am hynn?" "Oes," heb arall, "mi a wnn gynghor da," heb hi. "Beth yw hynny?" heb wy. "Gellast yssyd yma," heb hi, "a chanawon genti. Lladwn rei o'r canawon, ac irwn y hwyneb hitheu Riannon a'r gwaet, a'y dwylaw, a byrwn yr eskyrn gyr y bron, a thaerwn arnei e hun diuetha y mab. Ac ni byd yn taered ni an chwech wrthi hi e hun." Ac ar y kynghor hwnnw y trigwyt. Parth a'r dyd Riannon a deffroes, ac a dywot, "A wraged," heb hi, "mae y mab?" "Arglwydes," heb wy, "na ouyn di yni y mab. Nyt oes ohonam ni namyn cleisseu a dyrnodeu yn ymdaraw a thi ; a diamheu yw gennym na welsam eiroet uilwraeth yn un wreic kymeint ac ynot ti. Ac ny thygyawd ynni ymdaraw a thi. Neur diffetheeist du hun dy uab, ac na hawl ef ynni." "A druein," heb y Riannon, "yr yr Arglwyd Duw a wyr pob peth, na yrrwch geu arnaf. Duw, a wyr pob peth, a wyr bot yn eu hynny arnaf i. Ac os ouyn yssyd arnawchi, ym kyffes y Duw, mi a'ch differaf." "Dioer," heb wy, "ny adwn ni drwc arnam ny hunein yr dyn yn y byt." "A druein," heb hitheu, "ny chewch un drwc yr dywedut y wirioned." Yr a dywettei hi yn dec ac yn druan, ny chaffei namyn yr un atteb gan y gwraged. Pwyll Penn Annwn ar hynny a gyuodes, a'r teulu a'r yniueroed, a chelu y damwein hwnnw ny allwyt. Y'r wlat yd aeth y chwedyl, a phawb o'r guyrda a'e kigleu. A'r guyrda a doethant y gyt y wneuthur kynnadeu at Pwyll, y erchi idaw yscar a'e wreic, am gyflauan mor anwedus ac ar y wnaethoed. Sef attep a rodes Pwyll, "Nyt oed achaws ganthunt wy y erchi y mi yscar a'm gwreic namyn na bydei plant idi. Plant a wnn i y uot idi hi. Ac nyt yscaraf a hi. O gwnaeth hitheu gam, kymeret y phenyt amdanaw." Hitheu Riannon a dyuynnwys attei athrawon a doethon. A gwedy bot yn degach genthi kymryt y phenyt nog ymdaeru a'r gwraged, y phenyt a gymerth. Sef penyt a dodet erni, bot yn y llys honno yn Arberth hyt ym penn y seith mlyned. Ac yskynuaen a oed odieithyr y porth, eisted gyr llaw hwnnw beunyd, a dywedut y pawb a delei o'r a debygei nas gwyppei, y gyffranc oll, ac o'r a attei idi y dwyn, kynnic y westei a phellynic y dwyn ar y cheuyn y'r llys. A damwein y gadei yr un y dwyn. Ac yuelly treulaw talym o'r ulwydyn a wnaeth. Ac yn yr amser hwnnw yd oed yn arglwyd ar Wynt Ys Coet, Teirnon Twryf Uliant, a'r gwr goreu yn y byt oed. Ac yn y ty yd oed cassec. Ac nyt oed yn y dyrnas, na march na chassec degach no hi; a phob nos Calanmei y moei, ac ny wybydei neb un geir e wrth y hebawl. Sef a wnaeth Teirnon, ymdidan nosweith a'y wreic, "Ha wreic," heb ef; "llibin yd ym pob blwydyn yn gadu heppil yn cassec, heb gaffel yr un o honunt." "Peth a ellir wrth hynny?" heb hi. "Dial Duw arnaf," heb ef, "nos Calanmei yw heno, ony wybydaf i pa dileith yssyd yn dwyn yr ebolyon." Peri dwyn y gassec y mywn ty a wnaeth, a gwiscaw arueu amdanaw a oruc ynteu, a dechreu gwylat y nos. Ac ual y byd dechreu noss, moi y gassec ar ebawl mawr telediw, ac yn seuyll yn y lle. Sef a wnaeth Teirnon, kyuodi ac edrych ar prafter yr ebawl, ac ual y byd yuelly, ef a glywei twrwf mawr, ac yn ol y twrwf, llyma grauanc uawr drwy fenestyr ar y ty, ac yn ymauael a'r ebawl geir y uwng. Sef a wnaeth ynteu Teirnon, tynnu cledyf, a tharaw y ureich o not yr elin e ymdeith, ac yny uyd hynny o'r ureich a'r ebawl ganthaw ef y mywn. Ac ar hynny twrwf, a diskyr a gigleu y gyt. Agori y drws a oruc ef a dwyn ruthyr yn ol y twrwf. Ny welei ef y twrwf rac tywyllet y nos. Ruthyr a duc yn y ol, a'y ymlit. A dyuot cof idaw adaw y drws y agoret, ac ymhwelut a wnaeth. Ac wrth y drws, llyma uab bychan yn y gorn, guedy troi llenn o bali yn y gylch. Kymryt y mab a wnaeth attaw, a llyma y mab yn gryf yn yr oet a oed arnaw. Dodi cayat ar y drws a wnaeth, a chyrchu yr ystauell yd oed y wreic yndi. "Arglwydes," heb ef, ay kyscu yd wyt ti?" "Nac ef, Arglwyd," heb hi. "Mi a gyskeis, a phan doethost ti y mywn mi a deffroeis." "Mae ymma mab it," heb ef, " os mynny, yr hwnn ny bu yt eiroet." "Arglwyd," heb hi, "pa gyfranc uu hynny?" "Llyma oll," heb y Teirnon, a menegi y dadyl oll. "Ie, Arglwyd," heb hi, "pa ryw wisc yssyd am y mab?" "Llen o bali," heb ynteu. "Mab y dynnyon mwyn yw," heb hi. "Arglwyd," heb hi, "digrifwch a didanwch oed gennyf i, bei mynnut ti, mi a dygwn wraged yn un a mi, ac a dywedwn uy mot y ueichawc." "Myui a duunaf a thi yn llawen," heb ef, "am hynny." Ac yuelly y gwnaethpwyt. Peri a wnaethont bedydyaw y mab, o'r bedyd a wneit yna. Sef enw a dodet arnaw, Gwri Wallt Euryn. Yr hynn a oed ar y ben o wallt, kyuelynet oed a'r eur. Meithryn y mab a wnaethpwyt yn y llys yny oed ulwyd. A chynn y ulwyd yd oed yn kerdet yn gryf, a breiscach oed no mab teir blwyd, a uei uawr y dwf a'e ueint. A'r eil ulwydyn y magwyt y mab, a chyn ureisket oed a mab chweblwyd. A chynn penn y pedwyryd ulwydyn, yd oed yn ymoprau a gueisson y meirch, am y adu o'e dwyn y'r dwuyr. "Arglwyd," heb y wreic wrth Teirnon, "mae yr ebawl a differeist ti y noss y keueist y mab?" "Mi a'e gorchymynneis y weisson y meirych," heb ef, "ac a ercheis synnyaw wrthaw," "Ponyt oed da iti, Arglwyd," heb hi, "peri y hywedu, a'y rodi y'r mab? Kanys y noss y keueist y mab y ganet yr ebawl ac y differeist." "Nyt af i yn erbyn hynny," heb y Teirnon. "Mi a adaf y ti y rodi idaw." "Arglwyd," heb hi, "Duw a dalo yt, mi a'e rodaf idaw." Y rodet y march y'r mab, ac y deuth hi at y guastrodyon, ac at weisson y meirch, y orchymyn synyeit wrth y march, a'e uot yn hywed erbyn pan elei y mab y uarchogaeth, a chwedyl wrthaw. Emysc hynny, wynt a glywssont chwedlydyaeth y wrth Riannon, ac am y phoen. Sef a wnaeth Teirnon Twryf Uliant, o achaws y douot a gawssei, ymwarandaw am y chwedyl, ac amouyn yn lut ymdanaw yny gigleu gan lawer o luossogrwyd, o'r a delei y'r llys, mynychu cwynaw truanet damwein Riannon, a'y phoen. Sef a wnaeth Teirnon ynteu, medylyaw am hynny, ac edrych ar y mab yn graf. A chael yn y uedwl, yn herwyd gueledigaeth, na rywelsei eiroet mab a that kyn debycket a'r mab y Pwyll Penn Annwn. Ansawd Pwyll hyspys oed gantaw ef, canys gwr uuassei idaw kynn no hynny. Ac yn ol hynny, goueileint a dellis yndaw, o gamhet idaw attal y mab ganthaw, ac ef yn gwybot y uot yn uab y wr arall. A phan gauas gyntaf o yscaualwch ar y wreic, ef a uenegis, idi hi, nat oed iawn udunt wy attal y mab ganthunt, a gadu poen kymmeint ac a oed, ar wreicda kystal a Riannon o'r achaws hwnnw, a'r mab yn uab y Pwyll Penn Annwn. A hitheu wreic Teirnon a gytsynnywys ar anuon y mab y Pwyll. "A thripheth, Arglwyd," heb hi, "a gaffwn o hynny, diolwch ac elwissen o ellwg Riannon o'r poen y mae yndaw, a diollwch gan Pwyll am ueithryn y mab, a'e eturyt idaw. A'r trydyd peth, os gwr mwyn uyd y mab, mab maeth ynni uyd, a goreu a allo uyth a wna inni." Ac ar y kynghor hwnnw y trigyssant. Ac ny bu hwy ganthunt no thrannoeth, ymgueiraw a oruc Teirnon ar y drydyd marchawc, a'r mab yn petwyryd y gyt ac wynt ar y march a rodyssei Teirnon idaw. A cherdet parth ac Arberth a wnaethont. Ny bu hir y buont yny doethont y Arberth. Pan doethant parth a'r llys, wynt a welynt Riannon yn eisted yn emmyl yr yskynuaen. Pan doethont yn ogyuuch a hi, "A unbenn," heb hi, "nac ewch bellach hynny. Mi a dygaf pob un o honawch hyt y llys. A hynny yw uym penyt am lad o honaf uu hun uy mab, a'e diuetha." "A wreicda," heb y Teirnon, "ny thebygaf i y un o hyn uynet ar dy geuyn di." "Aet a'y mynho," heb y mab, "nyt af i." "Dioer, eneit," heb Teirnon, "nyt awn ninheu." Y llys a gyrchyssant. A diruawr llywenyd a uu yn y herbyn. Ac yn dechreu treulaw y wled yd oedit yn y llys. Ynteu Pwyll a oed yn dyuot o gylchaw Dyuet. Y'r yneuad yd aethont, ac y ymolchi. A llawen uu Pwyll wrth Teirnon, ac y eisted yd aethont. Sef ual yd eistedyssont, Teirnon y rwg Pwyll a Riannon, a deu gedymdeith Teirnon uch llaw Pwyll a'r mab y ryngthunt. Guedy daruot bwyta, ar dechreu kyuedach, ymdidan a wnaethon. Sef ymdidan a uu gan Teirnon, menegi y holl gyfranc am y gassec ac am y mab, a megys y buassei y mab ar y hardelw wy, Teirnon a'e wreic, ac y megyssynt. "Ac wely dy yna dy uab, Arglwydes," heb y Teirnon. "A phwy bynnac a dywot geu arnat, cam a wnaeth. A minheu pann gigleu y gouut a oed arnat, trwm uu gennyf, a doluryaw a wneuthum. Ac ny thebygaf o'r yniuer hwnn oll, nit adnappo not y mab yn uab y Pwyll," heb y Teirnon. "Nyt oes neb," heb y pawb, "ny bo diheu gantaw hynny." "Y rof i a Duw," heb y Riannon, oed escor uym pryder im, pei gwir hynny." "Arglwydes," heb y Pendaran Dyuet, "da yd enweist dy uab, Pryderi. A goreu y gueda arnaw Pryderi uab Pwyll Penn Annwn. " "Edrychwch," heb y Riannon, "na bo goreu y gueda arnaw y enw e hun." "Mae yr enu?" heb y Pendaran Dyuet. "Gwri Wallt Euryn a dodyssom ni arnaw ef." "Pryderi," heb Pendaran Dyuet, "uyd y enw ef." "Yawnahaf, yw hynny," heb y Pwyll, "kymryt enw y mab y wrth y geir a dywot y uam, pann gauas llawen chwedyl y wrthaw." Ac ar hynny y trigwyt. "Teirnon," heb y Pwyll, "Duw a dalo yt ueithryn y mab hwn hyt yr awr hon. A iawn yw idaw ynteu, o'r byd gwr mwyn, y dalu ytti." "Arglwyd," heb y Teirnon, "y wreic a'e magwys ef, nyt oes yn y byt dyn uwy y galar no hi yn y ol. Iawn yw idaw coffau ymi, ac y'r wreic honno, a wnaethom yrdaw ef." "Y rof i a Duw," heb y Pwyll, "tra parhawyf i, mi a'th kynhalyaf, a thi a'th kyuoeth, tra allwyf kynnhal y meu uy hun. Os ynteu a uyd, iawnach yw idaw dy gynnhal nogyt y mi. Ac os kynghor gennyt ti hynny, a chan hynn o wyrda, canys megeist ti ef hyt yr awr.hon, ni a'e rodwn ar uaeth at Pendaran Dyuet o hynn allan. A bydwch gedymdeithon chwitheu a thatmaetheu idaw." "Kynghor iawn," heb y pawb, "yw hwnnw." Ac yna y rodet y mab y Pendaran Dyuet, ac yd ymyrrwys gwyrda y wlat y gyt ac ef. Ac y kychwynnwys Teirnon Toryfliant a'y gedymdeithon y ryngtaw a'y wlat ac a'e gyuoeth, gan garyat a llywenyd. Ac nyt aeth heb gynnhic ydaw y tlysseu teccaf a'r meirych goreu a'r cwn hoffaf. Ac ny mynnwys ef dim. Yna y trigyssant wynteu ar eu kyuoeth, ac y magwyt Pryderi uab Pwyll Pen Annwn yn amgeledus, ual yd oed dylyet, yny oed delediwhaf gwass, a theccaf, a chwpplaf o pob camp da, o'r a oed yn y dyrnas. Uelly y treulyssant blwydyn a blwydyned, yny doeth teruyn ar hoedyl Pwyll Penn Annwn, ac y bu uarw. Ac y gwledychwys ynteu Pryderi seith cantref Dyuet, yn llwydannus garedic gan y gyuoeth, a chan pawb yn y gylch. Ac yn ol hynny y kynydwys trychantref Ystrat Tywi a phedwar cantref Keredigyawn. Ac y gelwir y rei hynny, seith cantref Seissyllwch. Ac ar y kynnyd hwnnw y bu ef, Pryderi uab Pwyll Penn Annwn, yny doeth yn y uryt wreika. Sef gwreic a uynnawd, Kicua, uerch Wynn Gohoyw, uab Gloyw Walltlydan, uab Cassnar Wledic o dyledogyon yr ynys hon. Ac yuelly y teruyna y geing hon yma o'r Mabynnogyon. [[Categori:Mabinogion]] [[en:The Mabinogion/Pwyll Prince of Dyved]] m0hxo6jmkw00ota8y7hj5pj2pq3376u 2 10285 162684 162571 2026-04-04T17:09:27Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi eu Cyhoeddi */ 162684 wikitext text/x-wiki ==Wedi eu Cyhoeddi== {{Div col}} #[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] #[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] #[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] #[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] #[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] #[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] #[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] #[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] #[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] #[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] #[[Cerdd Allwyn|Cerdd Allwyn gan Edward Roberts (Iorwerth Glan Aled)]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] #[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] #[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Rhwng Rhyfeloedd|Rhwng Rhyfeloedd gan E Morgan Humphreys]] #[[Ceulan y Llyn Du|Ceulan y Llyn Du gan E Morgan Humphreys]] #[[Blacmel|Blacmel gan John Pierce]] #[[David Lloyd George (E M Humphreys)|David Lloyd George gan E Morgan Humphreys]] #[[Dychweledigion (Ibsen)|Dychweledigion (Ibsen) cyf gan T Gwynn Jones]] #[[Llen Gwerin Sir Gaernarfon|Llen Gwerin Sir Gaernarfon gan John Jones (Myrddin Fardd)]] #[[Yng Ngwlad y Gwyddel|Yng Ngwlad y Gwyddel gan John Morgan Edwards]] #[[Y Wers Olaf|Y Wers Olaf gan Alphonse Daudet cyf Moelona]] #[[Dal y Lleidr (drama)|Dal y Lleidr (drama) gan Joseph Jenkins]] #[[Tudur Aled (JMJ)|Tudur Aled gan John Morris-Jones]] #[[Dan Lenni'r Nos|Dan Lenni'r Nos gan John Pierce]] #[[Llofrudd yn y Chwarel|Llofrudd yn y Chwarel gan E Morgan Humphreys]] #[[Dyddlyfr 1941|Dyddlyfr 1941 gan W Ambrose Bebb]] #[[Elfennau Beirniadaeth Lenorol|Elfennau Beirniadaeth Lenorol gan Joseph Harry]] #[[Yr Ysgol Gymraeg|Yr Ysgol Gymraeg gan Owen Jones Owen]] #[[Mêt y Mona|Mêt y Mona gan Robert Lloyd Jones]] #[[Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands|Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands gan John Owen, Thrussington]] #[[Diwygwyr Cymru|Diwygwyr Cymru gan Beriah Gwynfe Evans]] #[[Manion|Manion gan T. Gwynn Jones]] #[[Hen Ffrindiau|Hen Ffrindiau gan Edward Tegla Davies]] #[[Gwaith William Ambrose (Emrys)|Gwaith William Ambrose (Emrys) gol O. M. Edwards]] #[[Siaced Fraith|Siaced Fraith gan Elizabeth Williams]] #[[Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad|Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Llwyn Hudol|Llwyn Hudol gan Hugh Emyr Davies (Emyr)]] #[[Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18|Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18 gan William John Owen (Afallon)]] #[[Cofiant y Parch David Adams (Hawen)|Cofiant y Parch David Adams (Hawen) gan Evan Keri Evans a William Pari Huws]] #[[Erthyglau, Pregethau a Chaniadau|Erthyglau, Pregethau a Chaniadau gan John John Roberts (Iolo Caernarfon)]] #[[Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill|Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill gan R Silyn Roberts]] #[[Blagur Awen Ben Bowen|Blagur Awen Ben Bowen gan David Bowen (Myfyr Hefin)]] #[[Tir y Dyneddon|Tir y Dyneddon gan Edward Tegla Davies]] #[[Dirwyn Edafedd|Dirwyn Edafedd gan Elizabeth Williams]] #[[Drain a Blodau|Drain a Blodau gan Arthur Morgan]] #[[Cymru'r Oesau Canol|Cymru'r Oesau Canol gan Robert Richards]] #[[Addoli (Y Ddarlith Davies 1935)|Addoli (Y Ddarlith Davies 1935) gan Moelwyn]] #[[Yr Hen Gyrnol|Yr Hen Gyrnol gan Evan Isaac]] #[[Ceiriog (Darlith y BBC 1939)|Ceiriog (Darlith y BBC 1939) gan W. J Gruffydd]] #[[Yr Haf a Cherddi Eraill|Yr Haf a Cherddi Eraill gan R. Williams Parry]] #[[Cerddi'r Bugail|Cerddi'r Bugail gan Hedd Wyn]] #[[Ynys y Trysor|Ynys y Trysor gan Robert Lloyd Jones]] #[[Cerddi Edern a Cherddi Eraill|Cerddi Edern a Cherddi Eraill gan J Glyn Davies]] #[[Hanes Mynachdai Gogledd Cymru hyd eu diddymiad|Hanes Mynachdai Gogledd Cymru gan David David Williams]] #[[Drysau Eraill|Drysau Eraill gan Robert Hughes Jones]] #[[Ystoriau Siluria|Ystoriau Siluria gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Addysg yng Nghymru 1847-1947|Addysg yng Nghymru 1847-1947 gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru|Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[O Gors y Bryniau|O Gors y Bryniau gan Kate Roberts]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Luc|Yr Efengyl yn ôl Sant Luc cyf William Morgan]] #[[Gemau Doethineb|Gemau Doethineb gan John Jones (Ioan Eifion)]] #[[Y Drws Agored|Y Drws Agored gan Robert Hughes Jones]] #[[Ffrwythau Dethol|Ffrwythau Dethol gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Straeon Gwerin Affrica|Straeon Gwerin Affrica gan Robert Griffith, Madagascar]] #[[Caneuon Mynyddog|Caneuon Mynyddog gan Richard Davies (Mynyddog)]] #[[Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill|Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill gan William J Richards]] #[[Pentre'r Plant|Pentre'r Plant gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Y Ddau Adda|Y Ddau Adda gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Gweithiau Eben Fardd|Gweithiau Eben Fardd gol O. M. Edwards]] #[[Ystên Sioned|Ystên Sioned gan Daniel Silvan Evans a John Jones (Ivon)]] #[[Gwilym a Benni Bach|Gwilym a Benni Bach gan William Llewelyn Williams]] #[[Bugail y Bryn|Bugail y Bryn gan Moelona]] #[[Bil y Gymraeg ac Addysg|Bil y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 gan Senedd Cymru]] #[[Y Fainc Sglodion|Y Fainc Sglodion gan John William Jones]] #[[Beirdd y Berwyn 1700-1750|Beirdd y Berwyn 1700-1750 gol O. M. Edwards]] #[[Y Geilwad Bach|Y Geilwad Bach gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Murmuron Awen|Murmuron Awen gan Robert Roberts (Gwaenfab)]] #[[Clawdd Terfyn|Clawdd Terfyn gan Robert Dewi Williams]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Cofiant, neu Hanes bywyd a marwolaeth y Parch. Thomas Jones, Dinbych|Cofiant y Parch. Thomas Jones, Dinbych gan Thomas Jones, Dinbych]] #[[Chydig ar Gof a Chadw|Chydig ar Gof a Chadw gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd|Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd gan Zachary Mather]] #[[Siôn Gymro (llyfr)|Siôn Gymro (llyfr) gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Cofiant Watcyn Wyn|Cofiant Watcyn Wyn gan Penar Griffiths]] #[[Yr Awen Barod|Yr Awen Barod gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos|Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos gan Goronwy Jones, Prestatyn]] #[[Hunangofiant Tomi|Hunangofiant Tomi gan Edward Tegla Davies]] #[[Caniadau (T. Gwynn Jones)|Caniadau gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1|Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1 (Mynwy, Meirion, Maldwyn) gan gan Thomas Rees a John Thomas]] #[[Hanes Gwareiddiad|Hanes Gwareiddiad gan Gwilym Arthur Edwards]] #[[Dail y Dderwen|Dail y Dderwen gan William J Richards]] #[[Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant)|Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant) gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Am dro i Fadagascar|Am dro i Fadagascar gan Daniel Owen Jones]] #[[Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun)|Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun) gan Idris Lewis]] #[[Caniadau Gwili|Caniadau Gwili gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Yng Ngwres y Dydd|Yng Ngwres y Dydd gan Joseph Jones (J. J. Drefnewydd)]] #[[Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill|Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill|Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes y Lleuad|Hanes y Lleuad ffug awdur Syr John Herschel]] #[[Llinell neu Ddwy|Llinell neu Ddwy gan John Jones (Ioan Brothen)]] #[[Yn Llefaru Eto|Yn Llefaru Eto gan Anhysbys]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III gan Emrys ap Iwan]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Methodistiaeth Cymru Cyfrol I|Methodistiaeth Cymru Cyfrol I gan John Hughes, Lerpwl]] #[[Y Trefedigaethau|Y Trefedigaethau gan Ifor Leslie Evans]] #[[Telyn Bywyd|Telyn Bywyd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Cathlau Bore a Nawn|Cathlau Bore a Nawn gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel)|Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel) gan Robert David Morris]] #[[Ifor Owen (nofel)|Ifor Owen (nofel) gan Henry Emlyn Thomas (Emlyn)]] #[[Ysgrifau (John Breese Davies)|Ysgrifau gan John Breese Davies]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig|Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig gan Thomas Jones-Humphreys]] #[[Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant)|Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant) gan Isaac Foulkes]] #[[Y Ddau Frawd|Y Ddau Frawd gan Nel Wyn (sef Llew Tegid)]] #[[Anturiaethau Robinson Crusoe|Anturiaethau Robinson Crusoe cyf gan William Rowlands, Porthmadog]] #[[Cofiant D Emlyn Evans|Cofiant D Emlyn Evans gan Evan Keri Evans]] #[[Telynegion (Silyn a Gruffydd)|Telynegion gan R Silyn Roberts a W. J. Gruffudd]] #[[Gwaith Hugh Jones, Maesglasau|Gwaith Hugh Jones, Maesglasau gol O. M. Edwards]] #[[Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill|Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill gan Dewi Emrys]] #[[Beddau'r Proffwydi (drama)|Beddau'r Proffwydi (drama) gan W. J. Gruffydd ]] #[[Storio a Chadw dogfennau Ewyllys Crynodeb Gweithredol o Ymateb y Llywodraeth]] #[[Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad|Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad gan Lywodraeth y DU]] #[[Nansi'r Dditectif|Nansi'r Dditectif gan Owain Llew Rowlands]] #[[Cyfrol Goffa Richard Bennett|Cyfrol Goffa Richard Bennett gol. D Teifgar Davies]] #[[Brut y Tywysogion (Ab Owen)|Brut y Tywysogion (Ab Owen) gol O. M. Edwards]] #[[Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig|Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig gan Lewis Jones, Plas Hedd]] #[[Gwaith Huw Morus|Gwaith Huw Morus gan Huw Morus (Eos Ceiriog)]] #[[Wat Emwnt|Wat Emwnt gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith|John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith gan Llyfrbyf]] #[[Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil)|Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil) gan Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd)]] #[[Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd|Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Caniadau Barlwydon Llyfr 1|Caniadau Barlwydon Llyfr 1 gan Robert John Davies (Barlwydon)]] #[[Barlwydon (Cymru 1896)]] #[[Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig|Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Llewelyn Parri (nofel)|Llewelyn Parri (nofel) gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Caniadau Owen Lewis (Glan Cymerig)|Caniadau gan Owen Lewis (Glan Cymerig)]] #[[Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd|Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd gan David Morgan, Llangeitho]] #[[Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam|Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam gan Edward Francis]] #[[Gwaith Dewi Wyn|Gwaith Dewi Wyn gol O. M. Edwards]] #[[Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar|Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar gan John Davies, Llandysul]] #[[Athrylith Ceiriog|Athrylith Ceiriog gan Howell Elvet Lewis (Elfed)]] #[[Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig|Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig gol. Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Iolo Goch|Gwaith Iolo Goch gol Thomas Matthews]] #[[Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn|Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn gan Griffith Williams, Talsarnau]] #[[Gwaith Sion Cent|Gwaith Sion Cent gol Thomas Matthews]] #[[Dyddanwch yr Aelwyd|Dyddanwch yr Aelwyd gan Hughes a'i Fab, Wrecsam]] #[[Gwaith Ieuan Brydydd Hir|Gwaith Ieuan Brydydd Hir gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith yr Hen Ficer|Gwaith yr Hen Ficer gol O. M. Edwards]] #[[Am Dro i Erstalwm|Am Dro i Erstalwm gan Index]] #[[Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill|Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill gan Humphrey Jones (Bryfdir)]] #[[Ceiriog a Mynyddog|Ceiriog a Mynyddog gan John Morgan Edwards]] #[[Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon|Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon gan William Williams (Cromwell)]] #[[Awdl Dinystr Jerusalem|Awdl Dinystr Jerusalem gan Eben Fardd]] #[[Nedw|Nedw gan Edward Tegla Davies]] #[[Dros y Gamfa|Dros y Gamfa gan Fanny Edwards]] #[[Diwrnod yn Nolgellau|Diwrnod yn Nolgellau gan Robert Thomas Williams (Trebor Môn)]] #[[Awdl ar yr Adgyfodiad (Ieuan Ionawr)|Awdl ar yr Adgyfodiad gan Evan Jones (Ieuan Ionawr)]] #[[Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern|Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern gan William Rees (Gwilym Hiraethog)]] #[[Tri Wyr o Sodom a'r Aipht|Tri Wyr o Sodom a'r Aipht gan William Williams, Pantycelyn]] #[[F'Ewythr Tomos: cân ddyri|F'Ewythr Tomos: cân ddyri gan Eben Fardd]] #[[Hynafiaethau Nant Nantlle|Hynafiaethau Nant Nantlle gan William Robert Ambrose]] #[[Bywyd y Parch. Ebenezer Richard|Bywyd y Parch. Ebenezer Richard gan Henry ac Edward W Richard]] #[[Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion|Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion gan Edward Davies (Iolo Meirion)]] #[[Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion|Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion gan Edward Davies, Penmorfa]] #[[Wil Ellis, Porthmadog-Cymru Cyf 29 1905]] #[[Hanes Niwbwrch|Hanes Niwbwrch gan Owen Williamson]] #[[Teulu Bach Nantoer|Teulu Bach Nantoer gan Moelona]] #[[Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf)|Barddoniaeth Goronwy Owen gol Isaac Foulkes (Llyfrbryf)]] #[[Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I|Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I gan John Morgan Jones]] #[[Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw|Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw gan O. M. Edwards]] #[[Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn|Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn gan David Morris (Eiddil Gwent)]] #[[Hanes Sir Fôn|Hanes Sir Fôn gan Thomas Pritchard, ('Rhen Graswr Eleth)]] #[[Holl Waith Barddonol Goronwy Owen|Holl Waith Barddonol Goronwy Owen gol Isaac Foulkes]] #[[Adgofion am John Elias|Adgofion am John Elias gan Richard Parry (Gwalchmai)]] #[[Tro Trwy'r Wig|Tro Trwy'r Wig gan Richard Morgan (1854-1939)]] #[[Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog|Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog gan Richard Griffith (Carneddog)]] #[[Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785)|Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785) gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Dafydd Jones o Drefriw, Cymru 1903]] #[[John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897)|John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897) gan Walter Daniel]] #[[Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain|Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain gan y Gwyneddigion]] #[[Cerdd coffa Goleufryn|Cerdd coffa Goleufryn gan J. T. Job]] #[[Adgofion am Goleufryn|Adgofion am Goleufryn gan Evan Williams, Llanfrothen]] #[[Goronwy Owen a'r Morrisiaid|Goronwy Owen a'r Morrisiaid gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Marc|Yr Efengyl yn ôl Sant Marc gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Llythyrau Goronwy Owen|Llythyrau Goronwy Owen gol John Morris-Jones]] #[[Diliau Meirion Cyf I|Diliau Meirion Cyf I gan gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch|Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Joshua Thomas|Gwaith Joshua Thomas gol O M Edwards]] #[[Glan Cledwen (Cymru 15 Rhagfyr 1897)]] #[[Dringo'r Andes|Dringo'r Andes gan Eluned Morgan]] #[[Naw Mis yn Nghymru|Naw Mis yn Nghymru gan Owen Griffith (Giraldus)]] #[[Ysgrifau Puleston|Ysgrifau Puleston gan John Puleston Jones]] #[[Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau|Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau gan Robert Thomas (Ap Vychan)]] #[[Rhigymau'r Ffordd Fawr|Rhigymau'r Ffordd Fawr gan Dewi Emrys]] #[[Coffadwriaeth, neu Hanes Byr o fywyd a Marwolaeth y Parchedig John Williams|Coffadwriaeth y Parch John Williams, Pantycelyn gan Maurice Davies, Llanfair-ym-Muallt]] #[[Fy Mhererindod Ysbrydol|Fy Mhererindod Ysbrydol gan Evan Keri Evans]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew|Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Beirdd y Bala|Beirdd y Bala gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr)|Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr) gol O. M. Edwards]] #[[Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis|Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis gan Dic Dywyll]] #[[Gwyllllis yn Nayd|Gwyllllis yn Nayd gan Dr William Price]] #[[Gwroniaid y Ffydd|Gwroniaid y Ffydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Tanchwa yn Cilfynydd|Tanchwa yn Cilfynydd baled gan awdur Anhysbys]] #[[Damwain echrydus Glofa Carnant, Cwmaman, Sir Gaerfyrddin]] #[[Blodau Drain Duon|Blodau Drain Duon gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[Telyn Dyfi|Telyn Dyfi gan Daniel Silvan Evans]] #[[Cyfrinach y Dwyrain|Cyfrinach y Dwyrain gan David Cunllo Davies]] #[[Oriau yn y Wlad|Oriau yn y Wlad gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Branwen Ferch Llŷr (Tegla)|Branwen Ferch Llŷr (Tegla) gan Edward Tegla Davies]] #[[Prif Feirdd Eifionydd|Prif Feirdd Eifionydd gan Edward David Rowlands]] #[[Deddf Plant (Diddymu Amddiffyniad Cosb Resymol)(Cymru) 2020]] #[[Rhys Llwyd y Lleuad|Rhys Llwyd y Lleuad gan E Tegla Davies]] #[[Oriau Gydag Enwogion|Oriau Gydag Enwogion gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi|Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi gan John Evans, Abermeurig]] #[[Hanes Alexander Fawr|Hanes Alexander Fawr gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Y Lleian Lwyd|Y Lleian Lwyd gan Moelona]] #[[Cenadon Hedd|Cenadon Hedd gan William Jones, Cwmaman]] #[[Dagrau Hiraeth|Dagrau Hiraeth gan William Jones, Pontsaeson]] #[[Saith o Farwnadau|Saith o Farwnadau gan William Williams, Pantycelyn]] #[[Storïau o Hanes Cymru cyf I|Storïau o Hanes Cymru cyf I gan Moelona]] #[[Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris|Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris gan Griffith Jones (Glan Menai)]] #[[Hanes Bywyd Pio Nono|Hanes Bywyd Pio Nono gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Caniadau Watcyn Wyn|Caniadau Watcyn Wyn gan Watkin Hezekiah Williams (Watcyn Wyn)]] #[[Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth|Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth gan John Evans, Abermeurig]] #[[Gwrid y Machlud|Gwrid y Machlud gan Richard Jones (Ap Alun Mabon)]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)|Yr Hwiangerddi gan O M Edwards]] #[[Noson o Farrug|Noson o Farrug gan Robert Griffith Berry]] #[[Meini Gwagedd|Meini Gwagedd gan James Kitchener Davies]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon|Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon gan William Hobley]] #[[Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903)|Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903) gan Evan Keri Evans]] #[[Rhobat Wyn|Rhobat Wyn gan Awena Rhun]] #[[Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry|Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry gan Thomas Lewis Jones, Machen]] #[[Tanchwa y Mardy - Mercher, Rhagfyr 23, 1885; 80 wedi eu lladd]] #[[Cerddi Hanes|Cerddi Hanes gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur|Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur gan John Eiddion Jones]] #[[Patrymau Gwlad|Patrymau Gwlad gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[David Williams y Piwritan|David Williams y Piwritan gan Richard Thomas, Bontnewydd]] #[[Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl|Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl gan Ellis Hughes, Penmaen]] #[[Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern|Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern gan David Samuel Jones]] #[[Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price|Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price gan Benjamin Evans (Telynfab)]] #[[Llyfr Haf|Llyfr Haf gan Owen Morgan Edwards]] #[[Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896)|Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896) gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr|Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr gan William Hobley]] #[[Beryl|Beryl gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog|Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog gan William Hobley]] #[[Breuddwydion Myfanwy|Breuddwydion Myfanwy gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Lloffion o'r Mynwentydd|Lloffion o'r Mynwentydd gan Thomas Rowland Roberts (Asaph)]] #[[Cofiant y diweddar Barch Robert Everett|Cofiant y diweddar Barch Robert Everett gan David Davies (Dewi Emlyn)]] #[[Y Wen Fro|Y Wen Fro gan Ellen Evans]] #[[Cerrig y Rhyd|Cerrig y Rhyd gan Winnie Parry]] #[[Gwaith Edward Richard|Gwaith Edward Richard gan Edward Richard, Ystrad Meurig]] #[[Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun]] #[[Humphrey Jones a Diwygiad 1859|Humphrey Jones a Diwygiad 1859 gan Evan Isaac]] #[[Adgofion Andronicus|Adgofion Andronicus gan John Williams Jones (Andronicus)]] #[[Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill|Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cofiant Richard Jones Llwyngwril|Cofiant Richard Jones Llwyngwril gan Evan Evans, Llangollen]] #[[Profiadau Pellach|Profiadau Pellach gan G M Ll Davies]] #[[Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol]] #[[Hanes y Bibl Cymraeg|Hanes y Bibl Cymraeg gan Thomas Levi]] #[[Pererindod Heddwch|Pererindod Heddwch, G M Ll Davies]] #[[Tan yr Enfys|Tan yr Enfys gan D J Lewis Jenkins]] #[[Yr Ogof|Yr Ogof gan T Rowland Hughes]] #[[Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau]] #[[Profedigaethau Enoc Huws (1939)]] #[[Dyddgwaith|Dyddgwaith gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Salm i Famon a Marwnad Grey|Salm i Famon a Marwnad Grey gan John Morris-Jones]] #[[Madam Wen|Madam Wen gan William David Owen]] #[[Dan Gwmwl|Dan Gwmwl gan Awena Rhun]] #[[Atgofion am Dalysarn]] #[[Cerddi'r Bwthyn|Cerddi'r Bwthyn gan Dewi Emrys]] #[[Capelulo]] #[[Y Pennaf Peth]] #[[Goronwy Owen - Detholiad o'i Farddoniaeth]] #[[Yr Hen Lwybrau|Yr Hen Lwybrau gan John Davies (Isfryn)]] #[[Gwaith Gwilym Marles]] #[[Gwaith ap Vychan]] #[[Gwaith Gwilym Hiraethog]] #[[Cadeiriau Enwog]] #[[Y Cychwyn]] #[[Cofiant Hwfa Môn]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[Aildrefniad Cymdeithas]] #[[Ar y Groesffordd]] #[[Astudiaethau T Gwynn Jones]] #[[Bil Cymru Atebolrwydd a Grymuso Ariannol 2014]] #[[Brethyn Cartref]] #[[Brithgofion]] #[[Bywyd a Chan Tomos Efans (Cyndelyn)]] #[[Bywyd a Gwaith Henry Richard AS]] #[[Bywyd a Llafur John Wesley]] #[[Bywyd a gweithiau Azariah Shadrach]] #[[Cân neu Ddwy]] #[[Caniadau'r Allt]] #[[Caniadau Buddug]] #[[Caniadau ac ati]] #[[Cartrefi Cymru, O. M. Edwards]] #[[Catherine Prichard (Buddug), Cymru, Cyfrol 39, 1910]] #[[Catiau Cwta]] #[[Cerddi'r Eryri]] #[[Cerddi a Baledi]] #[[Ceris y Pwll]] #[[Chwedlau'r Aelwyd]] #[[Clych Adgof - penodau yn hanes fy addysg]] #[[Coelion Cymru]] #[[Cofiant Dafydd Rolant, Pennal]] #[[Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau]] #[[Cwm Eithin]] #[[Cyflafan Ofnadwy Dolgellau]] #[[Cymeriadau (T. Gwynn Jones)]] #[[Cymru Fu]] #[[D Rhagfyr Jones (o Dywysydd y Plant 1901)]] #[[Daff Owen]] #[[Dau faled gan John Jones (Jac Glan-y-gors)]] #[[Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc|Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc gan Francis Jones, Abergele]] #[[Deddf Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Ieithoedd Swyddogol) 2012]] #[[Diarhebion Cymru]] #[[Drama Rhys Lewis]] #[[Drych yr Amseroedd]] #[[Er Mwyn Cymru]] #[[Griffith Ellis Bootle, Cymru Cyf 23, 1902]] #[[Gwaith Dewi Wnion]] #[[Gwaith Alun]] #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith Ceiriog]] #[[Gwaith Dafydd ap Gwilym]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith John Thomas]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 1]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 2]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Gweledigaethau Y Bardd Cwsg (Silvan Evans 1865)]] #[[Gwialen Fedw Fy Mam]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf I]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II]] #[[Hanes Pedr Fawr, Ymerawdwr Rwssia]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Bywyd ac Anturiaethau Dr Livingstone]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Hanes y Wladfa Gymreig yn Patagonia]] #[[Hen Gymeriadau Dolgellau]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[I'r Aifft ac yn Ol]] #[[Llenyddiaeth Fy Ngwlad]] #[[Lewsyn yr Heliwr (nofel)]] #[[Llio Plas y Nos]] #[[Llyfr Del]] #[[Llyfr Nest]] #[[Llyfr Owen]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 1]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 2]] #[[Mary Jones y Gymraes fechan heb yr un Beibl]] #[[Mesur Addysg (Cymru) 2011]] #[[Mesur Diogelwch ar Gludiant i Ddysgwyr (Cymru) 2011]] #[[Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008]] #[[Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008]] #[[O Law i Law]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Plant Dic Sion Dafydd]] #[[Rhai o Gymry Lerpwl]] #[[Rhamant Bywyd Lloyd George]] #[[Rhan o waith mewn Cernyweg Canol (Add. Ch. 19491)]] #[[Rhodd Mam i'w Phlentyn]] #[[Rhyfeddodau'r Cread]] #[[Adolygiad o lyfr Sadie "Twilight Hours"]] #[[Seren Tan Gwmwl]] #[[Storïau Mawr y Byd]] #[[Straeon y Pentan]] #[[Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu]] #[[Tanchwa ddychrynllyd yn Nyffryn Rhondda, ger Pontypridd]] #[[Telynegion Maes a Môr]] #[[Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd]] #[[Traethawd ar Gaio a'i Hynafiaethau]] #[[Traethawd ar Hanes Plwyf Merthyr]] #[[Tro Trwy'r Gogledd]] #[[Tro i'r De]] #[[Tro yn Llydaw]] #[[Trwy India'r Gorllewin]] #[[Twm o'r Nant Cyf II (ab Owen)]] #[[William Jones (Nofel)]] #[[Y Cywyddwyr Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Y Gelfyddyd Gwta]] #[[Y Siswrn]] #[[Yn y Wlad]] #[[Yny lhyvyr hwnn]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)]] #[[Yr Hynod William Ellis, Maentwrog]] #[[Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala]] #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]] #[[Yr Eneth Ga'dd ei Gwrthod]] #[[Myfyrdod mewn mynwent|Myfyrdod mewn mynwent gan John Parry, Llaneilian]] #[[Dyrif etholiadol Ceredigion 1892]] #[[Canmlwyddiant Marwolaeth y Parch. John Wesley, M.A., Mawrth 3ydd, 1891]] #[[Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno|Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno D. S. Thomas (Glan Pair)]] #[[Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau|Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau gan Ellis Isfryn Williams]] #[[Hanes Brwydr Waterloo|Hanes Brwydr Waterloo gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Galar gan, er coffadwriaeth am y ddamwain yn ngwaith glo Landshipping Chwefror 14eg, 1844]] #[[Galargan ar ol y Mochyn Du]] #[[Baledi-Cwynfan y Morwr a Deio Bach]] #[[Marwnad er coffadwriaeth am y diweddar Barch John Elias]] #[[William Morgan, Pant, Dowlais (Trysorfa y Plant)]] #[[Hen Fibl Fawr fy Mam]] #[[Tanchwa ofnadwy yn Abersychan]] #[[Y Ffeiriau Hynotaf yn Ddeuddeg Sir Cymru]] #[[Henry Kirke White (Trysorfa y Plant Ebrill 1891)]] #[[Mynwy yng Nghymru (Cymru Cyf X Rhif 57)]] #[[Rhanau o'r Corff (Fanny Edwards)]] #[[Thomas Matthews, Cymru, Chwefror 1917]] #[[Huw Morus—Dadorchuddiad Ei Golofn Goffadwriaethol, Pont Y Meibion, Awst 26 1909]] #[[Owain Aran (erthyglau Cymru 1909)]] # [[Lewys Aran (Cymru Tachwedd 1918)]] #[[Owen R Lewis (Glan Cymerig) Perl y Plant 1910]] #[[John Puleston Jones (Trysorfa y Plant 1906)]] #[[Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898)|Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898) gan David Cunllo Davies]] #[[Fel y gwelais Arglwyddes Llanofer]] #[[Ioan Madog (Cymru 1896)]] #[[Llofruddiaeth Thomas Watkins gan Benjamin Jones, Aberdâr 1866]] # [[Ròseen-Dhu|Ròseen-Dhu gan William Sharp (Fiona Macleod) wedi'i gyfieithu gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Son-days (Henry Vaughan)|Son-days gan Henry Vaughan wedi'i gyfieithu gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Can Coffadwriaethol Tanymarian|Can Coffadwriaethol Tanymarian gan John Henry Hughes (Ieuan o Leyn)]] #[[Morwynion Glan Meirionydd|Morwynion Glan Meirionydd gan Lewis Morris (Llewelyn Ddu o Fôn)]] #[[A Poison Tree gan William Blake|A Poison Tree gan William Blake wedi'i gyfieithu gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Dewi Idris (Cymru 1899)|Dewi Idris (Cymru 1899) gan Carneddog]] #[[John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896]] #[[Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau|Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau gan John Jones (Pyll)]] #[[Llofruddiaeth Caerfyrddin, Thomas yn cael ei grogi]] #[[Baled am drychineb gwaith glo Dinas y Cymer, Pontypridd, 1844]] #[[Baled am bechod William Evan, Trefddyn (1737)]] {{Div col end}} ==Wedi eu cyhoeddi heb sgan== #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Pascon Agan Arluth]] #[[Cyfieithiadau o gerddi i'r Gymraeg]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] ==Wedi eu prawfddarllen heb eu cyhoeddi== # [[Enwogion Ceredigion]] ==Rhannau wedi eu cyhoeddi== #[[Enwogion Sir Aberteifi]] 13/187 #[[Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru 1867-Cyf I]] 31/683 ==Angen eu prawfddarllen== {{Div col}} #[[Indecs:Y Llyfrgell yng Nghymru ac Efrydiau Cymreig.djvu]] #[[Indecs:Addysg Wledig yng Nghymru (1948).djvu]] #[[Indecs:Y Cwrs Addysg a'r Gymdeithaqs yng Nghymru.djvu]] #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Rhwng Gwg a Gwên.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Dwyll.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Brawf.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Dyn Pren.djvu]] #[[Indecs:Llyfr Pawb.djvu]] #[[Indecs:Album Aberhonddu.djvu]] #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896.djvu]] #[[Indecs:Dafydd ab Gwilym o Fuallt.djvu]] #[[Indecs:John Wesley, ei fywyd a'i llafur.djvu]] (angen ei ail lwytho) #[[Indecs:Caniadydd 1841.djvu]] #[[Indecs:Archaeologia Lleynensis.djvu]] #[[Indecs:Y Gestiana.djvu]] #[[Indecs:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu]] #[[Indecs:Camrau mewn grammadeg Cymreig (IA camraumewngramma00apiw).pdf]] #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Caniadau Hiraethog.djvu]] #[[Indecs:Caniadau John Morris-Jones.djvu]] #[[Indecs:Casgliad o ganeuon Cymru.pdf]] #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Farddol.djvu]] #[[Indecs:Ystorya de Carolo Magno o Lyfr Coch Hergest.djvu]] #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Cofiant a Gweithiau Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a gweithiau Risiart Ddu o Wynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a Phregethau Robert Roberts, Clynnog.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Ann Griffiths gynt o Dolwar Fechan.pdf]] #[[Indecs:Cofiant James Davies Radnor O.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Thomas Gee.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig John Jones Talsarn.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig William Evans, Tonyrefail.djvu]] #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Cyfystyron y gymraeg - sef y casgliad buddugol yn Eisteddfod Genhedlaethol Gwrecsam, 1888 (IA cyfystyronygymra00jone).pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1884.djvu]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1902.djvu]] #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Er mwyn Iesu - pregethau, &c t (IA ermwyniesupreget00jone).pdf]] #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur bywgraffyddol o enwogion cymru 1867-Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion cymru Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur Cymraeg a Saesneg Byr, Cyfres y Fil.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur ysgrythyrol- yn cynnwys hanesiaeth, duwinyddiaeth, athroniaeth ... (IA geiriadurysgryt03chargoog).pdf]] #[[Indecs:Geirlyfr bywgraffiadol o enwogion Cymru 1870.pdf]] #[[Indecs:Gwaith barddonol Islwyn - 1832-1878 (IA gwaithbarddonoli00islw).pdf]] #[[Indecs:Gwaith Caledfryn.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Lewis Glyn Cothi.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau Barddonol a Rhyddieithol Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 1 (IA pantycelyn gweithiau1).pdf]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 2 (IA pantycelyn gweithiau2).pdf]] #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 01.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 02.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 03.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 04.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 05.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 06.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 07.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 08.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 09.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 10.pdf]] #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]] #[[Indecs:Hanes Cymru America.djvu]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 2.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 3.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 4.pdf]] #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Hanes Llenyddiaeth Gymreig o 1320 hyd 1650.pdf]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Hanes Morganwg (Dafydd Morganwg).djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Llandyssul.djvu]] #[[Indecs:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr.djvu]] #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel.pdf]] #[[Indecs:Hynafiaethau Llandegai a Llanllechid.pdf]] #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Llenyddiaeth y Cymry - llawlyfr i efrydwyr.djvu]] #[[Indecs:Llyfr emynau (IA llyfrem00jone).pdf]] #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Gloywi Cymraeg.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Pawb ar Bob-peth.pdf]] #[[Indecs:Llyfr y Tri Aderyn.pdf]] #[[Indecs:Llynnoedd Llonydd.djvu]] #[[Indecs:Megys Trwy Dan.djvu]] #[[Indecs:Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol II.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol III.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Môn.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:O'r Bala i Geneva.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Oriau'r Hwyr.pdf]] #[[Indecs:Penillion ystyriol rhagorol yn dangos nad oes ag na fy ag na fydd dim waeth na phechod, pob meddwl, gair a gweithred croes i ewyllys Duw a elwir yn bechod (IA wg35-1-172).pdf]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 1.djvu]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 2.djvu]] #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Prydnawngwaith y Cymry.djvu]] #[[Indecs:Red Book of Hergest - Jesus College MS 111.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Taith y pererin darluniadol.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry, cyhoeddwyd yn 1854.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry.pdf]] #[[Indecs:Teithiau yng Nghymru Pennant.pdf]] #[[Indecs:Testament Newydd (1894).djvu]] #[[Indecs:Testament Newydd ein Harglwydd a'n Hiachawdwr Iesu Grist.djvu]] #[[Indecs:Traethodau ac Areithiau R J Derfel.pdf]] #[[Indecs:Twm o'r Nant Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Wil Brydydd y Coed.pdf]] #[[Indecs:Y Beibl (Argraffiad Caergrawnt 1891).djvu]] #[[Indecs:Y Bibl Cyssegr-Lan (BFBS 1861).pdf]] #[[Indecs:Y Bywgraffydd Wesleyaidd.djvu]] #[[Indecs:Y Digrifwr Cymraeg.djvu]] #[[Indecs:Y Mabinogion Cymreig-sef, Chwedlau rhamantus yr hen Gymry.pdf]] #[[Indecs:Y Monwyson.djvu]] #[[Indecs:Y Pigion.djvu]] #[[Indecs:Y tadau methodistaidd Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Y trydydd cynyg Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr ail Gynnyg, Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr athrawes o ddifrif.pdf]] #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Yr Iaith Gymraeg 1785 1885 1985.djvu]] #[[Indecs:A pocket dictionary, Welsh-English.djvu]] #[[Indecs:Aleluia - neu, lyfr o hymnau (IA aleluianh00will).pdf]] #[[Indecs:Argraphiad newydd o eiriadur beiblaidd (IA argraphiadnewydd00browuoft).pdf]] {{Div col end}} ==Angen testun cyfansawdd== {{Div col}} #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] {{Div col end}} <br> ==Wedi sganio efo peiriant Wiki UK== ■ Wedi cyhoeddi ▲ Rhannau wedi eu cyhoeddi ●Problemau cyhoeddi {{Div col}} #[[Indecs:Yr Argyfwng.djvu]]■ #[[Indecs:Toriad y Wawr.djvu]]■ #[[Indecs:O Gylch Carn Fadrig.djvu]]■ #[[Indecs:Gŵr y Dolau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Ddeddf Uno 1536.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I.djvu]]■ #[[Indecs:Rhwng Rhyfeloedd.djvu]]■ #[[Indecs:Ceulan y Llyn Du.djvu]]■ #[[Indecs:Blacmel.djvu]]■ #[[Indecs:David Lloyd George (E M Humphreys).djvu]]■ #[[Indecs:Dychweledigion (Ibsen).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwlad y Gwyddel.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wers Olaf.djvu]]■ #[[Indecs:Dal y Lleidr (drama).djvu]]■ #[[Indecs:Tudur Aled (JMJ).djvu]]■ #[[Indecs:Dan Lenni'r Nos.djvu]]■ #[[Indecs:Llofrudd yn y Chwarel.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddlyfr 1941.djvu]]■ #[[Indecs:Mêt y Mona.djvu]]■ #[[Indecs:Siaced Fraith.djvu]]■ #[[Indecs:Cofeb y Dewrion (Heroes'Memorial) Bangor 1914-18.djvu]]■ #[[Indecs:Dirwyn Edafedd.djvu]]■ #[[Indecs:Llen gwerin Sir Gaernarfon.djvu]]■ #[[Indecs:Beibl Plant Ysgol.djvu]] #[[Indecs:Drain a Blodau.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hen Gyrnol.djvu]]■ #[[Indecs:Ceiriog (Darlith y BBC 1939).pdf]]■ #[[Indecs:Addoli (Y Ddarlith Davies 1935).djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi'r Bugail.djvu]]■ #[[Indecs:Ynys y Trysor.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi Edern a Cherddi Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Cymru'r Oesau Canol.djvu]]■ #[[Indecs:Hen Ffrindiau.djvu]]■ #[[Indecs:Drysau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Tir y Dyneddon.djvu]]■ #[[Indecs:O Gors y Bryniau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Drws Agored.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Gymraeg.djvu]]■ #[[Indecs:Pentre'r plant.djvu]]■ #[[Indecs:Straeon Gwerin Affrica.djvu]]■ #[[Indecs:Gwilym a Benni Bach.djvu]]■ #[[Indecs:Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill.djvu]]■ #[[Indecs:Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos.djvu]]■ #[[Indecs:Hunangofiant Tomi.djvu]]■ #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:Hanes Gwareiddiad.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Bywyd Dic Aberdaron Twm o'r Nant.djvu]]■ #[[Indecs:Am dro i Fadagascar.djvu]]■ #[[Indecs:Elfennau Beirniadaeth Lenorol.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Gwili.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau (T. Gwynn Jones).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwres y Dydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Fainc Sglodion.djvu]]■ #[[Indecs:Cathlau Bore a Nawn.djvu]]■ #[[Indecs:Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Llyfr 2.djvu]] #[[Indecs:Anturiaethau Robinson Crusoe.djvu]]■ #[[Indecs:Nansi'r Dditectif.djvu]]■ #[[Indecs:Nedw (llyfr).djvu]]■ #[[Indecs:Ystoriau Siluria.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i henwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Teulu Bach Nantoer.djvu]]■ #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Ceiriog a Mynyddog.djvu]]■ #[[Indecs:Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Branwen Ferch Llyr (Tegla).djvu]]■ #[[Indecs:Rhys Llwyd y Lleuad.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau Gydag Enwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Prif Feirdd Eifionydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Lleian Lwyd.pdf]]■ #[[Indecs:Storïau o Hanes Cymru cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Meini Gwagedd.djvu]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau Drain Duon.djvu]]■ #[[Indecs:Bugail y Bryn.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wen Fro.djvu]]■ #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]]● #[[Indecs:Breuddwydion Myfanwy.djvu]]■ #[[Indecs:Beryl.djvu]]■ #[[Indecs:Fy Mhererindod Ysbrydol.djvu]]■ #[[Indecs:Patrymau Gwlad.djvu]]■ #[[Indecs:Pererindod Heddwch.djvu]]■ #[[Indecs:Profiadau Pellach 01.djvu]]■ #[[Indecs:Tan yr Enfys.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau Puleston.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant y Parch David Adams (Hawen).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Watcyn Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant D Emlyn Evans.djvu]]■ #[[Indecs:Humphrey Jones a Diwygiad 1859.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903).djvu]]■ #[[Indecs:Gwreichion y Diwygiadau.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau, Pregethau a Chaniadau.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau (John Breese Davies).djvu]]■ #[[Indecs:Gwrid y Machlyd.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrol Goffa Richard Bennett.djvu]]■ #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig.pdf]]■ #[[Indecs:Yn y Wlad.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Mynachdai.pdf]]■ #[[Indecs:Cerddi Hanes.pdf]]■ #[[Indecs:Beirdd y Bala.pdf]]■ #[[Indecs:Noson o Farug.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Joshua Thomas.pdf]]■ #[[Indecs:Plant y Goedwig.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Del (OME).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Dewi Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Brethyn Cartref.pdf]]■ #[[Indecs:Eben Fardd (Ab Owen).pdf]]■ #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Gwilym Marles.pdf]]■ #[[Indecs:Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil).pdf]]■ #[[Indecs:O Law i Law.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Eithin.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Huw Morus.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Iolo Goch.djvu]]■ #[[Indecs:Ceris y Pwll.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Ogof.pdf]]■ #[[Indecs:Penillion Telyn.pdf]]■ #[[Indecs:Llyfr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Seren Tan Gwmwl.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Haf.pdf]]■ #[[Indecs:Tro Trwy'r Wig.pdf]]■ #[[Indecs:Tro i'r De.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Hwiangerddi (O M Edwards).pdf]]■ #[[Indecs:Y Gelfyddyd Gwta.pdf]]■ #[[Indecs:Rhyfeddodau'r Cread.pdf]]■ #[[Indecs:Ar y Groesffordd.pdf]]■ #[[Indecs:Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd.pdf]]■ #[[Indecs:Wat Emwnt.pdf]]‎■ #[[Indecs:Daffr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Y Geilwad Bach.pdf]]■ #[[Indecs:Lewsyn yr Heliwr 01.pdf]]‎■ #[[Indecs:Cofiant David Davies, Bermo.pdf]]‎■ #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Sion Cent.pdf]]■ #[[Indecs:Rhobat Wyn.pdf]]■ #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785).pdf]]■ #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Diwrnod yn Nolgellau.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]]●(angen ei ail sganio) #[[Indecs:Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc.pdf]]■ #[[Indecs:Cerrig y Rhyd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith yr Hen Ficer.pdf]]■ #[[Indecs:Capelulo (Elfyn).pdf]]■ #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Hugh Jones, Maesglasau.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Edward Richard.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Ieuan Brydydd Hir.pdf]]■ #[[Indecs:Y Cychwyn.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]]● #[[Indecs:Tro Trwy'r Gogledd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Beirdd y Berwyn 1700-1750.djvu]]■ #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Edward Morus.djvu]] #[[Indecs:Brut y Tywysogion Cyfres y Fil.djvu]]■ #[[Indecs:Ap-Vychan-CyK.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrinach y Dwyrain.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd Ab Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaid Arfon-Waenfawr.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog.djvu]]■ #[[Indecs:Trwy India'r Gorllewin.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Brithgofion.djvu]]■ #[[Indecs:Profedigaethau Enoc Huws (Addasiad 1939).djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hynod William Ellis Maentwrog.djvu]]■ #[[Indecs:Ifor Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau.djvu]]■ #[[Indecs:Storïau Mawr y Byd.djvu]]■ #[[Indecs:Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Llwyn Hudol.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Chwalfa.djvu]]■ #[[Indecs:Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf).djvu]]■ #[[Indecs:I'r Aifft ac yn Ol.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun).djvu]]■ #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Manion.djvu]]■ #[[Indecs:Astudiaethau T Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddgwaith.djvu]]■ #[[Indecs:Cymeriadau T. Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Y Trefedigaethau.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Cerddi'r Bwthyn.djvu]]■ #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Bugail Geirf Lorraine.djvu]]■ #[[Indecs:David Williams y Piwritan.djvu]]■ #[[Indecs:Telynegion (Silyn).djvu]]■ #[[Indecs:Ffrwythau Dethol.djvu]]■ #[[Indecs:Trystan ac Esyllt.djvu]]■ #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]]● (tudalenau ar goll) #[[Indecs:Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Siôn Gymro.djvu]]■ #[[Indecs:Rhamant Bywyd Lloyd George.djvu]]■ #[[Llio Plas y Nos|Llio Plas y Nos gan R Silyn Roberts]]■ #[[Indecs:Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau'r Allt.djvu]]■ #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Diwygwyr Cymru.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith William Ambrose (Emrys).djvu]]■ #[[Indecs:Blagur Awen Ben Bowen.djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]]● (angen ail sganio) #[[Indecs:Cadeiriau Enwog.djvu]]■ #[[Indecs:Catia Cwta.djvu|Catiau Cwta]]■ #[[Indecs:Yr Awen Barod.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun.djvu]]■ #[[Indecs:Chydig ar Gof a Chadw.djvu]]■ #[[Indecs:Roosevelt.djvu]] #[[Indecs:Llinell neu Ddwy.djvu]]■ #[[Indecs:Telyn Bywyd.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau yn y Wlad.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Hwfa Môn.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 1.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Yr Hen Lwybrau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Pennaf Peth.djvu]]■ #[[Indecs:Atgofion am Dalysarn.djvu]]■ #[[Indecs:Dan Gwmwl (Awena Rhun).djvu]]■ #[[Indecs:Salm i Famon a Marwnad Grey.djvu]]■ {{Div col end}} ===Saesneg=== #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_The_Great_European_War_Vol_1.pdf The History of The Great European War Vol 1] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_II.pdf The History of The Great European War Vol II] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_III.pdf The History of The Great European War Vol III] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_IV.djvu/Index:The History of the Great European War Vol IV.djvu] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Kalendars_of_Gwynedd.pdf Kalendars of Gwynedd] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Speeches_and_addresses_by_the_late_Thomas_E_Ellis_M_P.pdf Speeches and addresses by the late Thomas E. Ellis M.P. ] 3qtp0qe47wxe2mnp1ct3uu9bmvttsb5 162685 162684 2026-04-04T17:10:19Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi sganio efo peiriant Wiki UK */ 162685 wikitext text/x-wiki ==Wedi eu Cyhoeddi== {{Div col}} #[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] #[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] #[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] #[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] #[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] #[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] #[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] #[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] #[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] #[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] #[[Cerdd Allwyn|Cerdd Allwyn gan Edward Roberts (Iorwerth Glan Aled)]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] #[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] #[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Rhwng Rhyfeloedd|Rhwng Rhyfeloedd gan E Morgan Humphreys]] #[[Ceulan y Llyn Du|Ceulan y Llyn Du gan E Morgan Humphreys]] #[[Blacmel|Blacmel gan John Pierce]] #[[David Lloyd George (E M Humphreys)|David Lloyd George gan E Morgan Humphreys]] #[[Dychweledigion (Ibsen)|Dychweledigion (Ibsen) cyf gan T Gwynn Jones]] #[[Llen Gwerin Sir Gaernarfon|Llen Gwerin Sir Gaernarfon gan John Jones (Myrddin Fardd)]] #[[Yng Ngwlad y Gwyddel|Yng Ngwlad y Gwyddel gan John Morgan Edwards]] #[[Y Wers Olaf|Y Wers Olaf gan Alphonse Daudet cyf Moelona]] #[[Dal y Lleidr (drama)|Dal y Lleidr (drama) gan Joseph Jenkins]] #[[Tudur Aled (JMJ)|Tudur Aled gan John Morris-Jones]] #[[Dan Lenni'r Nos|Dan Lenni'r Nos gan John Pierce]] #[[Llofrudd yn y Chwarel|Llofrudd yn y Chwarel gan E Morgan Humphreys]] #[[Dyddlyfr 1941|Dyddlyfr 1941 gan W Ambrose Bebb]] #[[Elfennau Beirniadaeth Lenorol|Elfennau Beirniadaeth Lenorol gan Joseph Harry]] #[[Yr Ysgol Gymraeg|Yr Ysgol Gymraeg gan Owen Jones Owen]] #[[Mêt y Mona|Mêt y Mona gan Robert Lloyd Jones]] #[[Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands|Coffhad am Y Parch Daniel Rowlands gan John Owen, Thrussington]] #[[Diwygwyr Cymru|Diwygwyr Cymru gan Beriah Gwynfe Evans]] #[[Manion|Manion gan T. Gwynn Jones]] #[[Hen Ffrindiau|Hen Ffrindiau gan Edward Tegla Davies]] #[[Gwaith William Ambrose (Emrys)|Gwaith William Ambrose (Emrys) gol O. M. Edwards]] #[[Siaced Fraith|Siaced Fraith gan Elizabeth Williams]] #[[Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad|Cofiant Owen Owens, Cors y Wlad gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Llwyn Hudol|Llwyn Hudol gan Hugh Emyr Davies (Emyr)]] #[[Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18|Cofeb y Dewrion (Heroes' Memorial) Bangor 1914-18 gan William John Owen (Afallon)]] #[[Cofiant y Parch David Adams (Hawen)|Cofiant y Parch David Adams (Hawen) gan Evan Keri Evans a William Pari Huws]] #[[Erthyglau, Pregethau a Chaniadau|Erthyglau, Pregethau a Chaniadau gan John John Roberts (Iolo Caernarfon)]] #[[Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill|Trystan ac Esyllt a Chaniadau Eraill gan R Silyn Roberts]] #[[Blagur Awen Ben Bowen|Blagur Awen Ben Bowen gan David Bowen (Myfyr Hefin)]] #[[Tir y Dyneddon|Tir y Dyneddon gan Edward Tegla Davies]] #[[Dirwyn Edafedd|Dirwyn Edafedd gan Elizabeth Williams]] #[[Drain a Blodau|Drain a Blodau gan Arthur Morgan]] #[[Cymru'r Oesau Canol|Cymru'r Oesau Canol gan Robert Richards]] #[[Addoli (Y Ddarlith Davies 1935)|Addoli (Y Ddarlith Davies 1935) gan Moelwyn]] #[[Yr Hen Gyrnol|Yr Hen Gyrnol gan Evan Isaac]] #[[Ceiriog (Darlith y BBC 1939)|Ceiriog (Darlith y BBC 1939) gan W. J Gruffydd]] #[[Yr Haf a Cherddi Eraill|Yr Haf a Cherddi Eraill gan R. Williams Parry]] #[[Cerddi'r Bugail|Cerddi'r Bugail gan Hedd Wyn]] #[[Ynys y Trysor|Ynys y Trysor gan Robert Lloyd Jones]] #[[Cerddi Edern a Cherddi Eraill|Cerddi Edern a Cherddi Eraill gan J Glyn Davies]] #[[Hanes Mynachdai Gogledd Cymru hyd eu diddymiad|Hanes Mynachdai Gogledd Cymru gan David David Williams]] #[[Drysau Eraill|Drysau Eraill gan Robert Hughes Jones]] #[[Ystoriau Siluria|Ystoriau Siluria gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Addysg yng Nghymru 1847-1947|Addysg yng Nghymru 1847-1947 gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru|Y Broblem Ddwyieithog yn yr Ysgol Uwchradd yng Nghymru gan Adran Gymreig y Weinyddiaeth Addysg]] #[[O Gors y Bryniau|O Gors y Bryniau gan Kate Roberts]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Luc|Yr Efengyl yn ôl Sant Luc cyf William Morgan]] #[[Gemau Doethineb|Gemau Doethineb gan John Jones (Ioan Eifion)]] #[[Y Drws Agored|Y Drws Agored gan Robert Hughes Jones]] #[[Ffrwythau Dethol|Ffrwythau Dethol gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Straeon Gwerin Affrica|Straeon Gwerin Affrica gan Robert Griffith, Madagascar]] #[[Caneuon Mynyddog|Caneuon Mynyddog gan Richard Davies (Mynyddog)]] #[[Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill|Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill gan William J Richards]] #[[Pentre'r Plant|Pentre'r Plant gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Y Ddau Adda|Y Ddau Adda gan Dafydd Rhys Williams (Index)]] #[[Gweithiau Eben Fardd|Gweithiau Eben Fardd gol O. M. Edwards]] #[[Ystên Sioned|Ystên Sioned gan Daniel Silvan Evans a John Jones (Ivon)]] #[[Gwilym a Benni Bach|Gwilym a Benni Bach gan William Llewelyn Williams]] #[[Bugail y Bryn|Bugail y Bryn gan Moelona]] #[[Bil y Gymraeg ac Addysg|Bil y Gymraeg ac Addysg (Cymru) 2025 gan Senedd Cymru]] #[[Y Fainc Sglodion|Y Fainc Sglodion gan John William Jones]] #[[Beirdd y Berwyn 1700-1750|Beirdd y Berwyn 1700-1750 gol O. M. Edwards]] #[[Y Geilwad Bach|Y Geilwad Bach gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[Murmuron Awen|Murmuron Awen gan Robert Roberts (Gwaenfab)]] #[[Clawdd Terfyn|Clawdd Terfyn gan Robert Dewi Williams]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I|Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol I gan Owen Wynne Jones (Glasynys)]] #[[Cofiant, neu Hanes bywyd a marwolaeth y Parch. Thomas Jones, Dinbych|Cofiant y Parch. Thomas Jones, Dinbych gan Thomas Jones, Dinbych]] #[[Chydig ar Gof a Chadw|Chydig ar Gof a Chadw gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd|Hugh Owen Bronyclydwr Apostol y Gogledd gan Zachary Mather]] #[[Siôn Gymro (llyfr)|Siôn Gymro (llyfr) gan Ben Davies, Pant-teg]] #[[Cofiant Watcyn Wyn|Cofiant Watcyn Wyn gan Penar Griffiths]] #[[Yr Awen Barod|Yr Awen Barod gan William Thomas Edwards (Gwilym Deudraeth)]] #[[Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos|Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos gan Goronwy Jones, Prestatyn]] #[[Hunangofiant Tomi|Hunangofiant Tomi gan Edward Tegla Davies]] #[[Caniadau (T. Gwynn Jones)|Caniadau gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1|Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf 1 (Mynwy, Meirion, Maldwyn) gan gan Thomas Rees a John Thomas]] #[[Hanes Gwareiddiad|Hanes Gwareiddiad gan Gwilym Arthur Edwards]] #[[Dail y Dderwen|Dail y Dderwen gan William J Richards]] #[[Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant)|Hanes Bywyd (Dic Aberdaron a Twm o'r Nant) gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Am dro i Fadagascar|Am dro i Fadagascar gan Daniel Owen Jones]] #[[Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun)|Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun) gan Idris Lewis]] #[[Caniadau Gwili|Caniadau Gwili gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Yng Ngwres y Dydd|Yng Ngwres y Dydd gan Joseph Jones (J. J. Drefnewydd)]] #[[Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill|Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill|Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill gan T. Gwynn Jones]] #[[Hanes y Lleuad|Hanes y Lleuad ffug awdur Syr John Herschel]] #[[Llinell neu Ddwy|Llinell neu Ddwy gan John Jones (Ioan Brothen)]] #[[Yn Llefaru Eto|Yn Llefaru Eto gan Anhysbys]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III gan Emrys ap Iwan]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Methodistiaeth Cymru Cyfrol I|Methodistiaeth Cymru Cyfrol I gan John Hughes, Lerpwl]] #[[Y Trefedigaethau|Y Trefedigaethau gan Ifor Leslie Evans]] #[[Telyn Bywyd|Telyn Bywyd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Cathlau Bore a Nawn|Cathlau Bore a Nawn gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel)|Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel) gan Robert David Morris]] #[[Ifor Owen (nofel)|Ifor Owen (nofel) gan Henry Emlyn Thomas (Emlyn)]] #[[Ysgrifau (John Breese Davies)|Ysgrifau gan John Breese Davies]] #[[Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I|Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig|Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig gan Thomas Jones-Humphreys]] #[[Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant)|Rheinallt ab Gruffydd (Rhamant) gan Isaac Foulkes]] #[[Y Ddau Frawd|Y Ddau Frawd gan Nel Wyn (sef Llew Tegid)]] #[[Anturiaethau Robinson Crusoe|Anturiaethau Robinson Crusoe cyf gan William Rowlands, Porthmadog]] #[[Cofiant D Emlyn Evans|Cofiant D Emlyn Evans gan Evan Keri Evans]] #[[Telynegion (Silyn a Gruffydd)|Telynegion gan R Silyn Roberts a W. J. Gruffudd]] #[[Gwaith Hugh Jones, Maesglasau|Gwaith Hugh Jones, Maesglasau gol O. M. Edwards]] #[[Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill|Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill gan Dewi Emrys]] #[[Beddau'r Proffwydi (drama)|Beddau'r Proffwydi (drama) gan W. J. Gruffydd ]] #[[Storio a Chadw dogfennau Ewyllys Crynodeb Gweithredol o Ymateb y Llywodraeth]] #[[Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad|Storio a chadw dogfennau ewyllys gwreiddiol. Ymgynghoriad gan Lywodraeth y DU]] #[[Nansi'r Dditectif|Nansi'r Dditectif gan Owain Llew Rowlands]] #[[Cyfrol Goffa Richard Bennett|Cyfrol Goffa Richard Bennett gol. D Teifgar Davies]] #[[Brut y Tywysogion (Ab Owen)|Brut y Tywysogion (Ab Owen) gol O. M. Edwards]] #[[Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig|Cymru Newydd, Hanes Y Wladva Gymreig gan Lewis Jones, Plas Hedd]] #[[Gwaith Huw Morus|Gwaith Huw Morus gan Huw Morus (Eos Ceiriog)]] #[[Wat Emwnt|Wat Emwnt gan Lewis Davies, y Cymer]] #[[John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith|John Ceiriog Hughes: ei Fywyd, ei Athrylith, a'i Waith gan Llyfrbyf]] #[[Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil)|Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil) gan Evan Evans (Ieuan Glan Geirionydd)]] #[[Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd|Adgof am Ieuan Glan Geirionnydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Caniadau Barlwydon Llyfr 1|Caniadau Barlwydon Llyfr 1 gan Robert John Davies (Barlwydon)]] #[[Barlwydon (Cymru 1896)]] #[[Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig|Huw Huws neu y Llafurwr Cymreig gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Llewelyn Parri (nofel)|Llewelyn Parri (nofel) gan Lewis William Lewis (Llew Llwyfo)]] #[[Caniadau Owen Lewis (Glan Cymerig)|Caniadau gan Owen Lewis (Glan Cymerig)]] #[[Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd|Hanes Llangeitho a'i hamgylchoedd gan David Morgan, Llangeitho]] #[[Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam|Hanes dechreuad a chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Ngwrecsam gan Edward Francis]] #[[Gwaith Dewi Wyn|Gwaith Dewi Wyn gol O. M. Edwards]] #[[Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar|Cofiant John Williams (I ab Ioan) Aberduar gan John Davies, Llandysul]] #[[Athrylith Ceiriog|Athrylith Ceiriog gan Howell Elvet Lewis (Elfed)]] #[[Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig|Telyn Seion sef Pedwar ar Bymtheg o Garolau Nadolig gol. Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Iolo Goch|Gwaith Iolo Goch gol Thomas Matthews]] #[[Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn|Cofiant am y Parch. Richard Humphreys, Dyffryn gan Griffith Williams, Talsarnau]] #[[Gwaith Sion Cent|Gwaith Sion Cent gol Thomas Matthews]] #[[Dyddanwch yr Aelwyd|Dyddanwch yr Aelwyd gan Hughes a'i Fab, Wrecsam]] #[[Gwaith Ieuan Brydydd Hir|Gwaith Ieuan Brydydd Hir gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith yr Hen Ficer|Gwaith yr Hen Ficer gol O. M. Edwards]] #[[Am Dro i Erstalwm|Am Dro i Erstalwm gan Index]] #[[Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill|Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill gan Humphrey Jones (Bryfdir)]] #[[Ceiriog a Mynyddog|Ceiriog a Mynyddog gan John Morgan Edwards]] #[[Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon|Crynodeb o Hanes Dechreuad a Chynydd yr Eglwysi Annibynol yn Mon gan William Williams (Cromwell)]] #[[Awdl Dinystr Jerusalem|Awdl Dinystr Jerusalem gan Eben Fardd]] #[[Nedw|Nedw gan Edward Tegla Davies]] #[[Dros y Gamfa|Dros y Gamfa gan Fanny Edwards]] #[[Diwrnod yn Nolgellau|Diwrnod yn Nolgellau gan Robert Thomas Williams (Trebor Môn)]] #[[Awdl ar yr Adgyfodiad (Ieuan Ionawr)|Awdl ar yr Adgyfodiad gan Evan Jones (Ieuan Ionawr)]] #[[Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern|Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern gan William Rees (Gwilym Hiraethog)]] #[[Tri Wyr o Sodom a'r Aipht|Tri Wyr o Sodom a'r Aipht gan William Williams, Pantycelyn]] #[[F'Ewythr Tomos: cân ddyri|F'Ewythr Tomos: cân ddyri gan Eben Fardd]] #[[Hynafiaethau Nant Nantlle|Hynafiaethau Nant Nantlle gan William Robert Ambrose]] #[[Bywyd y Parch. Ebenezer Richard|Bywyd y Parch. Ebenezer Richard gan Henry ac Edward W Richard]] #[[Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion|Traethawd ar Enwogion Swydd Feirion gan Edward Davies (Iolo Meirion)]] #[[Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion|Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i Henwogion gan Edward Davies, Penmorfa]] #[[Wil Ellis, Porthmadog-Cymru Cyf 29 1905]] #[[Hanes Niwbwrch|Hanes Niwbwrch gan Owen Williamson]] #[[Teulu Bach Nantoer|Teulu Bach Nantoer gan Moelona]] #[[Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf)|Barddoniaeth Goronwy Owen gol Isaac Foulkes (Llyfrbryf)]] #[[Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I|Y Tadau Methodistaidd Cyfrol I gan John Morgan Jones]] #[[Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw|Hwian-gerddi Cymraeg F' Ewyrth Huw gan O. M. Edwards]] #[[Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn|Hanes Tredegar ynghyd a Braslun o Hanes Pontgwaithyrhaiarn gan David Morris (Eiddil Gwent)]] #[[Hanes Sir Fôn|Hanes Sir Fôn gan Thomas Pritchard, ('Rhen Graswr Eleth)]] #[[Holl Waith Barddonol Goronwy Owen|Holl Waith Barddonol Goronwy Owen gol Isaac Foulkes]] #[[Adgofion am John Elias|Adgofion am John Elias gan Richard Parry (Gwalchmai)]] #[[Tro Trwy'r Wig|Tro Trwy'r Wig gan Richard Morgan (1854-1939)]] #[[Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog|Gyda'r Hen Feirdd, Carneddog gan Richard Griffith (Carneddog)]] #[[Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785)|Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785) gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Dafydd Jones o Drefriw, Cymru 1903]] #[[John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897)|John Evans, Eglwysbach (Cymru 1897) gan Walter Daniel]] #[[Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain|Awdlau Coffadwriaethol am Y Parch Goronwy Owain gan y Gwyneddigion]] #[[Cerdd coffa Goleufryn|Cerdd coffa Goleufryn gan J. T. Job]] #[[Adgofion am Goleufryn|Adgofion am Goleufryn gan Evan Williams, Llanfrothen]] #[[Goronwy Owen a'r Morrisiaid|Goronwy Owen a'r Morrisiaid gan Owen Gaianydd Williams]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Marc|Yr Efengyl yn ôl Sant Marc gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Llythyrau Goronwy Owen|Llythyrau Goronwy Owen gol John Morris-Jones]] #[[Diliau Meirion Cyf I|Diliau Meirion Cyf I gan gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch|Cyfarwyddiadau at brynu cadw a magu moch gol Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Gwaith Joshua Thomas|Gwaith Joshua Thomas gol O M Edwards]] #[[Glan Cledwen (Cymru 15 Rhagfyr 1897)]] #[[Dringo'r Andes|Dringo'r Andes gan Eluned Morgan]] #[[Naw Mis yn Nghymru|Naw Mis yn Nghymru gan Owen Griffith (Giraldus)]] #[[Ysgrifau Puleston|Ysgrifau Puleston gan John Puleston Jones]] #[[Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau|Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau gan Robert Thomas (Ap Vychan)]] #[[Rhigymau'r Ffordd Fawr|Rhigymau'r Ffordd Fawr gan Dewi Emrys]] #[[Coffadwriaeth, neu Hanes Byr o fywyd a Marwolaeth y Parchedig John Williams|Coffadwriaeth y Parch John Williams, Pantycelyn gan Maurice Davies, Llanfair-ym-Muallt]] #[[Fy Mhererindod Ysbrydol|Fy Mhererindod Ysbrydol gan Evan Keri Evans]] #[[Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew|Yr Efengyl yn ôl Sant Matthew gan y Fibl Gymdeithas Americanaidd (1894)]] #[[Beirdd y Bala|Beirdd y Bala gol O. M. Edwards]] #[[Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr)|Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr) gol O. M. Edwards]] #[[Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis|Can newydd yn rhoddi hanes dienyddiad Richard Lewis gan Dic Dywyll]] #[[Gwyllllis yn Nayd|Gwyllllis yn Nayd gan Dr William Price]] #[[Gwroniaid y Ffydd|Gwroniaid y Ffydd gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Tanchwa yn Cilfynydd|Tanchwa yn Cilfynydd baled gan awdur Anhysbys]] #[[Damwain echrydus Glofa Carnant, Cwmaman, Sir Gaerfyrddin]] #[[Blodau Drain Duon|Blodau Drain Duon gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[Telyn Dyfi|Telyn Dyfi gan Daniel Silvan Evans]] #[[Cyfrinach y Dwyrain|Cyfrinach y Dwyrain gan David Cunllo Davies]] #[[Oriau yn y Wlad|Oriau yn y Wlad gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Branwen Ferch Llŷr (Tegla)|Branwen Ferch Llŷr (Tegla) gan Edward Tegla Davies]] #[[Prif Feirdd Eifionydd|Prif Feirdd Eifionydd gan Edward David Rowlands]] #[[Deddf Plant (Diddymu Amddiffyniad Cosb Resymol)(Cymru) 2020]] #[[Rhys Llwyd y Lleuad|Rhys Llwyd y Lleuad gan E Tegla Davies]] #[[Oriau Gydag Enwogion|Oriau Gydag Enwogion gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi|Byr Gofiant am Naw a Deugain o Weinidogion Ymadawedig Sir Aberteifi gan John Evans, Abermeurig]] #[[Hanes Alexander Fawr|Hanes Alexander Fawr gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I gan Emrys ap Iwan]] #[[Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II|Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II gan Emrys ap Iwan]] #[[Y Lleian Lwyd|Y Lleian Lwyd gan Moelona]] #[[Cenadon Hedd|Cenadon Hedd gan William Jones, Cwmaman]] #[[Dagrau Hiraeth|Dagrau Hiraeth gan William Jones, Pontsaeson]] #[[Saith o Farwnadau|Saith o Farwnadau gan William Williams, Pantycelyn]] #[[Storïau o Hanes Cymru cyf I|Storïau o Hanes Cymru cyf I gan Moelona]] #[[Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris|Traethawd bywgraffyddol a beirniadol ar fywyd ac athrylith Lewis Morris gan Griffith Jones (Glan Menai)]] #[[Hanes Bywyd Pio Nono|Hanes Bywyd Pio Nono gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Caniadau Watcyn Wyn|Caniadau Watcyn Wyn gan Watkin Hezekiah Williams (Watcyn Wyn)]] #[[Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth|Cofiant y Parch Thomas Edwards, Cwmystwyth gan John Evans, Abermeurig]] #[[Gwrid y Machlud|Gwrid y Machlud gan Richard Jones (Ap Alun Mabon)]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)|Yr Hwiangerddi gan O M Edwards]] #[[Noson o Farrug|Noson o Farrug gan Robert Griffith Berry]] #[[Meini Gwagedd|Meini Gwagedd gan James Kitchener Davies]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon|Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon gan William Hobley]] #[[Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903)|Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903) gan Evan Keri Evans]] #[[Rhobat Wyn|Rhobat Wyn gan Awena Rhun]] #[[Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry|Cofiant y Parch Isaac Morgan Harry gan Thomas Lewis Jones, Machen]] #[[Tanchwa y Mardy - Mercher, Rhagfyr 23, 1885; 80 wedi eu lladd]] #[[Cerddi Hanes|Cerddi Hanes gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur|Ieuan Gwyllt, Ei Fywyd, Ei Lafur gan John Eiddion Jones]] #[[Patrymau Gwlad|Patrymau Gwlad gan Thomas Jacob Thomas (Sarnicol)]] #[[David Williams y Piwritan|David Williams y Piwritan gan Richard Thomas, Bontnewydd]] #[[Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl|Cofiant y diweddar Barch Evan Rowlands, Ebenezer, Pontypwl gan Ellis Hughes, Penmaen]] #[[Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern|Cofiant Darluniadol Y Parch William Williams o'r Wern gan David Samuel Jones]] #[[Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price|Bywgraffiad y diweddar barchedig T. Price gan Benjamin Evans (Telynfab)]] #[[Llyfr Haf|Llyfr Haf gan Owen Morgan Edwards]] #[[Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896)|Drych y Prif Oesoedd (Detholiad 1896) gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr|Hanes Methodistiaeth Arfon-Waenfawr gan William Hobley]] #[[Beryl|Beryl gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog|Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog gan William Hobley]] #[[Breuddwydion Myfanwy|Breuddwydion Myfanwy gan Elizabeth Mary Jones (Moelona)]] #[[Lloffion o'r Mynwentydd|Lloffion o'r Mynwentydd gan Thomas Rowland Roberts (Asaph)]] #[[Cofiant y diweddar Barch Robert Everett|Cofiant y diweddar Barch Robert Everett gan David Davies (Dewi Emlyn)]] #[[Y Wen Fro|Y Wen Fro gan Ellen Evans]] #[[Cerrig y Rhyd|Cerrig y Rhyd gan Winnie Parry]] #[[Gwaith Edward Richard|Gwaith Edward Richard gan Edward Richard, Ystrad Meurig]] #[[Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun]] #[[Humphrey Jones a Diwygiad 1859|Humphrey Jones a Diwygiad 1859 gan Evan Isaac]] #[[Adgofion Andronicus|Adgofion Andronicus gan John Williams Jones (Andronicus)]] #[[Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill|Teithiau a Helyntion Meurig Ebrill gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Cofiant Richard Jones Llwyngwril|Cofiant Richard Jones Llwyngwril gan Evan Evans, Llangollen]] #[[Profiadau Pellach|Profiadau Pellach gan G M Ll Davies]] #[[Datganiad Cyffredinol o Hawliau Dynol]] #[[Hanes y Bibl Cymraeg|Hanes y Bibl Cymraeg gan Thomas Levi]] #[[Pererindod Heddwch|Pererindod Heddwch, G M Ll Davies]] #[[Tan yr Enfys|Tan yr Enfys gan D J Lewis Jenkins]] #[[Yr Ogof|Yr Ogof gan T Rowland Hughes]] #[[Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau]] #[[Profedigaethau Enoc Huws (1939)]] #[[Dyddgwaith|Dyddgwaith gan Thomas Gwynn Jones]] #[[Salm i Famon a Marwnad Grey|Salm i Famon a Marwnad Grey gan John Morris-Jones]] #[[Madam Wen|Madam Wen gan William David Owen]] #[[Dan Gwmwl|Dan Gwmwl gan Awena Rhun]] #[[Atgofion am Dalysarn]] #[[Cerddi'r Bwthyn|Cerddi'r Bwthyn gan Dewi Emrys]] #[[Capelulo]] #[[Y Pennaf Peth]] #[[Goronwy Owen - Detholiad o'i Farddoniaeth]] #[[Yr Hen Lwybrau|Yr Hen Lwybrau gan John Davies (Isfryn)]] #[[Gwaith Gwilym Marles]] #[[Gwaith ap Vychan]] #[[Gwaith Gwilym Hiraethog]] #[[Cadeiriau Enwog]] #[[Y Cychwyn]] #[[Cofiant Hwfa Môn]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[Aildrefniad Cymdeithas]] #[[Ar y Groesffordd]] #[[Astudiaethau T Gwynn Jones]] #[[Bil Cymru Atebolrwydd a Grymuso Ariannol 2014]] #[[Brethyn Cartref]] #[[Brithgofion]] #[[Bywyd a Chan Tomos Efans (Cyndelyn)]] #[[Bywyd a Gwaith Henry Richard AS]] #[[Bywyd a Llafur John Wesley]] #[[Bywyd a gweithiau Azariah Shadrach]] #[[Cân neu Ddwy]] #[[Caniadau'r Allt]] #[[Caniadau Buddug]] #[[Caniadau ac ati]] #[[Cartrefi Cymru, O. M. Edwards]] #[[Catherine Prichard (Buddug), Cymru, Cyfrol 39, 1910]] #[[Catiau Cwta]] #[[Cerddi'r Eryri]] #[[Cerddi a Baledi]] #[[Ceris y Pwll]] #[[Chwedlau'r Aelwyd]] #[[Clych Adgof - penodau yn hanes fy addysg]] #[[Coelion Cymru]] #[[Cofiant Dafydd Rolant, Pennal]] #[[Cofiant Daniel Owen: ynghyd a Sylwadau ar ei Ysgrifeniadau]] #[[Cwm Eithin]] #[[Cyflafan Ofnadwy Dolgellau]] #[[Cymeriadau (T. Gwynn Jones)]] #[[Cymru Fu]] #[[D Rhagfyr Jones (o Dywysydd y Plant 1901)]] #[[Daff Owen]] #[[Dau faled gan John Jones (Jac Glan-y-gors)]] #[[Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc|Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc gan Francis Jones, Abergele]] #[[Deddf Cynulliad Cenedlaethol Cymru (Ieithoedd Swyddogol) 2012]] #[[Diarhebion Cymru]] #[[Drama Rhys Lewis]] #[[Drych yr Amseroedd]] #[[Er Mwyn Cymru]] #[[Griffith Ellis Bootle, Cymru Cyf 23, 1902]] #[[Gwaith Dewi Wnion]] #[[Gwaith Alun]] #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith Ceiriog]] #[[Gwaith Dafydd ap Gwilym]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith John Thomas]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 1]] #[[Gwaith Mynyddog Cyfrol 2]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Gweledigaethau Y Bardd Cwsg (Silvan Evans 1865)]] #[[Gwialen Fedw Fy Mam]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf I]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I]] #[[Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II]] #[[Hanes Pedr Fawr, Ymerawdwr Rwssia]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Bywyd ac Anturiaethau Dr Livingstone]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Hanes y Wladfa Gymreig yn Patagonia]] #[[Hen Gymeriadau Dolgellau]] #[[Hynafiaethau Edeyrnion]] #[[I'r Aifft ac yn Ol]] #[[Llenyddiaeth Fy Ngwlad]] #[[Lewsyn yr Heliwr (nofel)]] #[[Llio Plas y Nos]] #[[Llyfr Del]] #[[Llyfr Nest]] #[[Llyfr Owen]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 1]] #[[Mabinogion J M Edwards Cyf 2]] #[[Mary Jones y Gymraes fechan heb yr un Beibl]] #[[Mesur Addysg (Cymru) 2011]] #[[Mesur Diogelwch ar Gludiant i Ddysgwyr (Cymru) 2011]] #[[Mesur Gwneud Iawn am Gamweddau'r GIG (Cymru) 2008]] #[[Mesur Teithio gan Ddysgwyr (Cymru) 2008]] #[[O Law i Law]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Plant Dic Sion Dafydd]] #[[Rhai o Gymry Lerpwl]] #[[Rhamant Bywyd Lloyd George]] #[[Rhan o waith mewn Cernyweg Canol (Add. Ch. 19491)]] #[[Rhodd Mam i'w Phlentyn]] #[[Rhyfeddodau'r Cread]] #[[Adolygiad o lyfr Sadie "Twilight Hours"]] #[[Seren Tan Gwmwl]] #[[Storïau Mawr y Byd]] #[[Straeon y Pentan]] #[[Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu]] #[[Tanchwa ddychrynllyd yn Nyffryn Rhondda, ger Pontypridd]] #[[Telynegion Maes a Môr]] #[[Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd]] #[[Traethawd ar Gaio a'i Hynafiaethau]] #[[Traethawd ar Hanes Plwyf Merthyr]] #[[Tro Trwy'r Gogledd]] #[[Tro i'r De]] #[[Tro yn Llydaw]] #[[Trwy India'r Gorllewin]] #[[Twm o'r Nant Cyf II (ab Owen)]] #[[William Jones (Nofel)]] #[[Y Cywyddwyr Llyfrau'r Ford Gron]] #[[Y Gelfyddyd Gwta]] #[[Y Siswrn]] #[[Yn y Wlad]] #[[Yny lhyvyr hwnn]] #[[Yr Hwiangerddi (O M Edwards)]] #[[Yr Hynod William Ellis, Maentwrog]] #[[Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala]] #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]] #[[Yr Eneth Ga'dd ei Gwrthod]] #[[Myfyrdod mewn mynwent|Myfyrdod mewn mynwent gan John Parry, Llaneilian]] #[[Dyrif etholiadol Ceredigion 1892]] #[[Canmlwyddiant Marwolaeth y Parch. John Wesley, M.A., Mawrth 3ydd, 1891]] #[[Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno|Er cof am Joseph Meredith, Adelaide Villa, Llandudno D. S. Thomas (Glan Pair)]] #[[Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau|Deuddeg penill coffadwriaethol i'r diweddar Barch. John Hughes, Carneddau gan Ellis Isfryn Williams]] #[[Hanes Brwydr Waterloo|Hanes Brwydr Waterloo gan Hugh Humphreys, Caernarfon]] #[[Galar gan, er coffadwriaeth am y ddamwain yn ngwaith glo Landshipping Chwefror 14eg, 1844]] #[[Galargan ar ol y Mochyn Du]] #[[Baledi-Cwynfan y Morwr a Deio Bach]] #[[Marwnad er coffadwriaeth am y diweddar Barch John Elias]] #[[William Morgan, Pant, Dowlais (Trysorfa y Plant)]] #[[Hen Fibl Fawr fy Mam]] #[[Tanchwa ofnadwy yn Abersychan]] #[[Y Ffeiriau Hynotaf yn Ddeuddeg Sir Cymru]] #[[Henry Kirke White (Trysorfa y Plant Ebrill 1891)]] #[[Mynwy yng Nghymru (Cymru Cyf X Rhif 57)]] #[[Rhanau o'r Corff (Fanny Edwards)]] #[[Thomas Matthews, Cymru, Chwefror 1917]] #[[Huw Morus—Dadorchuddiad Ei Golofn Goffadwriaethol, Pont Y Meibion, Awst 26 1909]] #[[Owain Aran (erthyglau Cymru 1909)]] # [[Lewys Aran (Cymru Tachwedd 1918)]] #[[Owen R Lewis (Glan Cymerig) Perl y Plant 1910]] #[[John Puleston Jones (Trysorfa y Plant 1906)]] #[[Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898)|Dafydd Jones o Gaio (Cymru 1898) gan David Cunllo Davies]] #[[Fel y gwelais Arglwyddes Llanofer]] #[[Ioan Madog (Cymru 1896)]] #[[Llofruddiaeth Thomas Watkins gan Benjamin Jones, Aberdâr 1866]] # [[Ròseen-Dhu|Ròseen-Dhu gan William Sharp (Fiona Macleod) wedi'i gyfieithu gan Owen Griffith Owen (Alafon)]] #[[Son-days (Henry Vaughan)|Son-days gan Henry Vaughan wedi'i gyfieithu gan Robert David Rowland (Anthropos)]] #[[Can Coffadwriaethol Tanymarian|Can Coffadwriaethol Tanymarian gan John Henry Hughes (Ieuan o Leyn)]] #[[Morwynion Glan Meirionydd|Morwynion Glan Meirionydd gan Lewis Morris (Llewelyn Ddu o Fôn)]] #[[A Poison Tree gan William Blake|A Poison Tree gan William Blake wedi'i gyfieithu gan John Jenkins (Gwili)]] #[[Dewi Idris (Cymru 1899)|Dewi Idris (Cymru 1899) gan Carneddog]] #[[John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896]] #[[Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau|Cwyn Lewis Rees a'i chwaer Ann am eu halltuddiaeth am ladrad yn Nolgellau gan John Jones (Pyll)]] #[[Llofruddiaeth Caerfyrddin, Thomas yn cael ei grogi]] #[[Baled am drychineb gwaith glo Dinas y Cymer, Pontypridd, 1844]] #[[Baled am bechod William Evan, Trefddyn (1737)]] {{Div col end}} ==Wedi eu cyhoeddi heb sgan== #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Pascon Agan Arluth]] #[[Cyfieithiadau o gerddi i'r Gymraeg]] #[[Y Tri Brenin o Gwlen]] ==Wedi eu prawfddarllen heb eu cyhoeddi== # [[Enwogion Ceredigion]] ==Rhannau wedi eu cyhoeddi== #[[Enwogion Sir Aberteifi]] 13/187 #[[Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion Cymru 1867-Cyf I]] 31/683 ==Angen eu prawfddarllen== {{Div col}} #[[Indecs:Y Llyfrgell yng Nghymru ac Efrydiau Cymreig.djvu]] #[[Indecs:Addysg Wledig yng Nghymru (1948).djvu]] #[[Indecs:Y Cwrs Addysg a'r Gymdeithaqs yng Nghymru.djvu]] #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Rhwng Gwg a Gwên.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Dwyll.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Ddau Brawf.djvu]] #[[Indecs:Llyfr y Dyn Pren.djvu]] #[[Indecs:Llyfr Pawb.djvu]] #[[Indecs:Album Aberhonddu.djvu]] #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:John Jones (Ioan Eifion) Cymru 1896.djvu]] #[[Indecs:Dafydd ab Gwilym o Fuallt.djvu]] #[[Indecs:John Wesley, ei fywyd a'i llafur.djvu]] (angen ei ail lwytho) #[[Indecs:Caniadydd 1841.djvu]] #[[Indecs:Archaeologia Lleynensis.djvu]] #[[Indecs:Y Gestiana.djvu]] #[[Indecs:Bywgraffiad y Parch Thos Richard Abergwaen.djvu]] #[[Indecs:Camrau mewn grammadeg Cymreig (IA camraumewngramma00apiw).pdf]] #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Caniadau Hiraethog.djvu]] #[[Indecs:Caniadau John Morris-Jones.djvu]] #[[Indecs:Casgliad o ganeuon Cymru.pdf]] #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Farddol.djvu]] #[[Indecs:Ystorya de Carolo Magno o Lyfr Coch Hergest.djvu]] #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Cofiant a Gweithiau Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a gweithiau Risiart Ddu o Wynedd.djvu]] #[[Indecs:Cofiant a Phregethau Robert Roberts, Clynnog.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Ann Griffiths gynt o Dolwar Fechan.pdf]] #[[Indecs:Cofiant James Davies Radnor O.djvu]] #[[Indecs:Cofiant Thomas Gee.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig John Jones Talsarn.djvu]] #[[Indecs:Cofiant y Parchedig William Evans, Tonyrefail.djvu]] #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Cyfystyron y gymraeg - sef y casgliad buddugol yn Eisteddfod Genhedlaethol Gwrecsam, 1888 (IA cyfystyronygymra00jone).pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Cymru Owen Jones Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1884.djvu]] #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd 1902.djvu]] #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Enwogion y Ffydd Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Er mwyn Iesu - pregethau, &c t (IA ermwyniesupreget00jone).pdf]] #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur bywgraffyddol o enwogion cymru 1867-Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Geiriadur Bywgraffyddol o Enwogion cymru Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur Cymraeg a Saesneg Byr, Cyfres y Fil.pdf]] #[[Indecs:Geiriadur ysgrythyrol- yn cynnwys hanesiaeth, duwinyddiaeth, athroniaeth ... (IA geiriadurysgryt03chargoog).pdf]] #[[Indecs:Geirlyfr bywgraffiadol o enwogion Cymru 1870.pdf]] #[[Indecs:Gwaith barddonol Islwyn - 1832-1878 (IA gwaithbarddonoli00islw).pdf]] #[[Indecs:Gwaith Caledfryn.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Lewis Glyn Cothi.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau Barddonol a Rhyddieithol Ieuan Gwynedd.djvu]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 1 (IA pantycelyn gweithiau1).pdf]] #[[Indecs:Gweithiau William Pant-y-Celyn, cyfrol 2 (IA pantycelyn gweithiau2).pdf]] #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 01.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 02.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 03.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 04.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 05.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 06.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 07.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 08.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 09.pdf]] #[[Indecs:Gwyddoniadur Cyf 10.pdf]] #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]] #[[Indecs:Hanes Cymru America.djvu]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 2.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 3.pdf]] #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 4.pdf]] #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Hanes Llenyddiaeth Gymreig o 1320 hyd 1650.pdf]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Hanes Morganwg (Dafydd Morganwg).djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Llandyssul.djvu]] #[[Indecs:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr.djvu]] #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Hunangofiant Rhys Lewis, Gweinidog Bethel.pdf]] #[[Indecs:Hynafiaethau Llandegai a Llanllechid.pdf]] #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Llenyddiaeth y Cymry - llawlyfr i efrydwyr.djvu]] #[[Indecs:Llyfr emynau (IA llyfrem00jone).pdf]] #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Gloywi Cymraeg.pdf]] #[[Indecs:Llyfr Pawb ar Bob-peth.pdf]] #[[Indecs:Llyfr y Tri Aderyn.pdf]] #[[Indecs:Llynnoedd Llonydd.djvu]] #[[Indecs:Megys Trwy Dan.djvu]] #[[Indecs:Mesur y Gymraeg (Cymru) 2011.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol II.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Cymru Cyfrol III.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth Môn.pdf]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:O'r Bala i Geneva.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Oriau'r Hwyr.pdf]] #[[Indecs:Penillion ystyriol rhagorol yn dangos nad oes ag na fy ag na fydd dim waeth na phechod, pob meddwl, gair a gweithred croes i ewyllys Duw a elwir yn bechod (IA wg35-1-172).pdf]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 1.djvu]] #[[Indecs:Pigion Englynion Fy Ngwlad Casgliad 2.djvu]] #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Prydnawngwaith y Cymry.djvu]] #[[Indecs:Red Book of Hergest - Jesus College MS 111.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Taith y pererin darluniadol.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry, cyhoeddwyd yn 1854.pdf]] #[[Indecs:Tecel gan Gabriel Parry.pdf]] #[[Indecs:Teithiau yng Nghymru Pennant.pdf]] #[[Indecs:Testament Newydd (1894).djvu]] #[[Indecs:Testament Newydd ein Harglwydd a'n Hiachawdwr Iesu Grist.djvu]] #[[Indecs:Traethodau ac Areithiau R J Derfel.pdf]] #[[Indecs:Twm o'r Nant Cyf I.pdf]] #[[Indecs:Wil Brydydd y Coed.pdf]] #[[Indecs:Y Beibl (Argraffiad Caergrawnt 1891).djvu]] #[[Indecs:Y Bibl Cyssegr-Lan (BFBS 1861).pdf]] #[[Indecs:Y Bywgraffydd Wesleyaidd.djvu]] #[[Indecs:Y Digrifwr Cymraeg.djvu]] #[[Indecs:Y Mabinogion Cymreig-sef, Chwedlau rhamantus yr hen Gymry.pdf]] #[[Indecs:Y Monwyson.djvu]] #[[Indecs:Y Pigion.djvu]] #[[Indecs:Y tadau methodistaidd Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Y trydydd cynyg Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr ail Gynnyg, Mynyddog.djvu]] #[[Indecs:Yr athrawes o ddifrif.pdf]] #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Yr Iaith Gymraeg 1785 1885 1985.djvu]] #[[Indecs:A pocket dictionary, Welsh-English.djvu]] #[[Indecs:Aleluia - neu, lyfr o hymnau (IA aleluianh00will).pdf]] #[[Indecs:Argraphiad newydd o eiriadur beiblaidd (IA argraphiadnewydd00browuoft).pdf]] {{Div col end}} ==Angen testun cyfansawdd== {{Div col}} #[[Gwaith Ann Griffiths]] #[[Gwaith John Davies]] #[[Gwaith John Hughes]] #[[Gwaith S.R.]] #[[Gwaith Thomas Griffiths]] #[[Hanes bywyd Thomas Edwards bardd gynt o'r Nant]] #[[Hanes Bywyd Thomas Williams, Capelulo]] #[[Hanes Cymru O M Edwards Cyf II]] #[[Hanes llenyddiaeth ac enwogion Llanllechid a Llandegai]] #[[Oll synnwyr pen Kembero ygyd]] #[[Penillion Telyn Llyfrau'r Ford Gron]] {{Div col end}} <br> ==Wedi sganio efo peiriant Wiki UK== ■ Wedi cyhoeddi ▲ Rhannau wedi eu cyhoeddi ●Problemau cyhoeddi {{Div col}} #[[Indecs:Ystorïau Bohemia.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Argyfwng.djvu]]■ #[[Indecs:Toriad y Wawr.djvu]]■ #[[Indecs:O Gylch Carn Fadrig.djvu]]■ #[[Indecs:Gŵr y Dolau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Ddeddf Uno 1536.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I.djvu]]■ #[[Indecs:Rhwng Rhyfeloedd.djvu]]■ #[[Indecs:Ceulan y Llyn Du.djvu]]■ #[[Indecs:Blacmel.djvu]]■ #[[Indecs:David Lloyd George (E M Humphreys).djvu]]■ #[[Indecs:Dychweledigion (Ibsen).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwlad y Gwyddel.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wers Olaf.djvu]]■ #[[Indecs:Dal y Lleidr (drama).djvu]]■ #[[Indecs:Tudur Aled (JMJ).djvu]]■ #[[Indecs:Dan Lenni'r Nos.djvu]]■ #[[Indecs:Llofrudd yn y Chwarel.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddlyfr 1941.djvu]]■ #[[Indecs:Mêt y Mona.djvu]]■ #[[Indecs:Siaced Fraith.djvu]]■ #[[Indecs:Cofeb y Dewrion (Heroes'Memorial) Bangor 1914-18.djvu]]■ #[[Indecs:Dirwyn Edafedd.djvu]]■ #[[Indecs:Llen gwerin Sir Gaernarfon.djvu]]■ #[[Indecs:Beibl Plant Ysgol.djvu]] #[[Indecs:Drain a Blodau.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hen Gyrnol.djvu]]■ #[[Indecs:Ceiriog (Darlith y BBC 1939).pdf]]■ #[[Indecs:Addoli (Y Ddarlith Davies 1935).djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi'r Bugail.djvu]]■ #[[Indecs:Ynys y Trysor.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddi Edern a Cherddi Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Cymru'r Oesau Canol.djvu]]■ #[[Indecs:Hen Ffrindiau.djvu]]■ #[[Indecs:Drysau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Tir y Dyneddon.djvu]]■ #[[Indecs:O Gors y Bryniau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Drws Agored.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau'r Gynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Yr Ysgol Gymraeg.djvu]]■ #[[Indecs:Pentre'r plant.djvu]]■ #[[Indecs:Straeon Gwerin Affrica.djvu]]■ #[[Indecs:Gwilym a Benni Bach.djvu]]■ #[[Indecs:Blagur y Gwanwyn a Chaneuon Ereill.djvu]]■ #[[Indecs:Goronwy ar Grwydr 1, Italia Dlos.djvu]]■ #[[Indecs:Hunangofiant Tomi.djvu]]■ #[[Indecs:Beirdd a Bardd-rin Cymru Fu.djvu]] #[[Indecs:Hanes Gwareiddiad.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Bywyd Dic Aberdaron Twm o'r Nant.djvu]]■ #[[Indecs:Am dro i Fadagascar.djvu]]■ #[[Indecs:Elfennau Beirniadaeth Lenorol.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Gwili.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau (T. Gwynn Jones).djvu]]■ #[[Indecs:Yng Ngwres y Dydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Fainc Sglodion.djvu]]■ #[[Indecs:Cathlau Bore a Nawn.djvu]]■ #[[Indecs:Derwyn neu Pob Pant a Gyfodir (Nofel).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Llyfr 2.djvu]] #[[Indecs:Anturiaethau Robinson Crusoe.djvu]]■ #[[Indecs:Nansi'r Dditectif.djvu]]■ #[[Indecs:Nedw (llyfr).djvu]]■ #[[Indecs:Ystoriau Siluria.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Porthmadog ei Chrefydd a'i henwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Teulu Bach Nantoer.djvu]]■ #[[Indecs:Orgraff yr Iaith Gymraeg (adroddiad 1928).djvu]] #[[Indecs:Ceiriog a Mynyddog.djvu]]■ #[[Indecs:Bro fy Mebyd a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Branwen Ferch Llyr (Tegla).djvu]]■ #[[Indecs:Rhys Llwyd y Lleuad.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau Gydag Enwogion.djvu]]■ #[[Indecs:Prif Feirdd Eifionydd.djvu]]■ #[[Indecs:Y Lleian Lwyd.pdf]]■ #[[Indecs:Storïau o Hanes Cymru cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Meini Gwagedd.djvu]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Breuddwyd Pabydd Wrth Ei Ewyllys Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau Emrys ap Iwan Cyf III.djvu]]■ #[[Indecs:Blodau Drain Duon.djvu]]■ #[[Indecs:Bugail y Bryn.djvu]]■ #[[Indecs:Y Wen Fro.djvu]]■ #[[Indecs:Ffynnonloyw.djvu]]● #[[Indecs:Breuddwydion Myfanwy.djvu]]■ #[[Indecs:Beryl.djvu]]■ #[[Indecs:Fy Mhererindod Ysbrydol.djvu]]■ #[[Indecs:Patrymau Gwlad.djvu]]■ #[[Indecs:Pererindod Heddwch.djvu]]■ #[[Indecs:Profiadau Pellach 01.djvu]]■ #[[Indecs:Tan yr Enfys.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau Puleston.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant y Parch David Adams (Hawen).djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Llenyddiaeth Cymreig Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Watcyn Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant D Emlyn Evans.djvu]]■ #[[Indecs:Humphrey Jones a Diwygiad 1859.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Dr. Joseph Parry Mus. Doc. (1841-1903).djvu]]■ #[[Indecs:Gwreichion y Diwygiadau.djvu]]■ #[[Indecs:Erthyglau, Pregethau a Chaniadau.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgrifau (John Breese Davies).djvu]]■ #[[Indecs:Gwrid y Machlyd.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrol Goffa Richard Bennett.djvu]]■ #[[Ysgrifau (Dewi Emrys)]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf I.pdf]]■ #[[Indecs:Robert Owen, Apostol Llafur, Cyf II.pdf]] #[[Indecs:Canmlwyddiant Wesleyaeth Gymreig.pdf]]■ #[[Indecs:Yn y Wlad.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Plwyf Llanegryn (1948).djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Mynachdai.pdf]]■ #[[Indecs:Cerddi Hanes.pdf]]■ #[[Indecs:Beirdd y Bala.pdf]]■ #[[Indecs:Noson o Farug.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Joshua Thomas.pdf]]■ #[[Indecs:Plant y Goedwig.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Del (OME).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Dewi Wyn.djvu]]■ #[[Indecs:Brethyn Cartref.pdf]]■ #[[Indecs:Eben Fardd (Ab Owen).pdf]]■ #[[Indecs:Methodistiaeth Dwyrain Meirionydd.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Gwilym Marles.pdf]]■ #[[Indecs:Ieuan Glan Geirionydd (Cyfres y Fil).pdf]]■ #[[Indecs:O Law i Law.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Eithin.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Huw Morus.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Iolo Goch.djvu]]■ #[[Indecs:Ceris y Pwll.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Ogof.pdf]]■ #[[Indecs:Penillion Telyn.pdf]]■ #[[Indecs:Llyfr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Seren Tan Gwmwl.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Haf.pdf]]■ #[[Indecs:Tro Trwy'r Wig.pdf]]■ #[[Indecs:Tro i'r De.pdf]]■ #[[Indecs:Yr Hwiangerddi (O M Edwards).pdf]]■ #[[Indecs:Y Gelfyddyd Gwta.pdf]]■ #[[Indecs:Rhyfeddodau'r Cread.pdf]]■ #[[Indecs:Ar y Groesffordd.pdf]]■ #[[Indecs:Tom Ellis Gwladgarwr a Gwleidydd.pdf]]■ #[[Indecs:Wat Emwnt.pdf]]‎■ #[[Indecs:Daffr Owen.pdf]]■ #[[Indecs:Y Geilwad Bach.pdf]]■ #[[Indecs:Lewsyn yr Heliwr 01.pdf]]‎■ #[[Indecs:Cofiant David Davies, Bermo.pdf]]‎■ #[[Indecs:Ystyron Enwau ym Mhlwyfi Towyn, Llangelynin, Llanegryn etc.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Sion Cent.pdf]]■ #[[Indecs:Rhobat Wyn.pdf]]■ #[[Indecs:Prif Emynwyr Cymru.pdf]] #[[Indecs:Dafydd Jones o Drefriw (1708-1785).pdf]]■ #[[Indecs:Iolo Morganwg (Cadrawd).pdf]] #[[Indecs:Diwrnod yn Nolgellau.pdf]]■ #[[Indecs:Hanes Annibyniaeth ym Mhlwyf Ffestiniog.pdf]]●(angen ei ail sganio) #[[Indecs:Dechreuad a Chynydd y Methodistiaid Calfinaidd yn Abergele, Pensarn etc.pdf]]■ #[[Indecs:Cerrig y Rhyd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith yr Hen Ficer.pdf]]■ #[[Indecs:Capelulo (Elfyn).pdf]]■ #[[Indecs:Dr W Owen Pughe.pdf]] #[[Indecs:Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Hugh Jones, Maesglasau.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Edward Richard.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Ieuan Brydydd Hir.pdf]]■ #[[Indecs:Y Cychwyn.djvu]]■ #[[Indecs:Llyfr Emynau MC a MW 1930.pdf]]● #[[Indecs:Tro Trwy'r Gogledd.pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Robert Owen (Bardd y Môr).pdf]]■ #[[Indecs:Gwaith Glan y Gors.djvu]] #[[Indecs:Hanes Plwyf Ffestiniog.djvu]] #[[Indecs:Beirdd y Berwyn 1700-1750.djvu]]■ #[[Indecs:Robert Owen Apostol Llafur Cyf 1.djvu]] #[[Indecs:Gwaith Edward Morus.djvu]] #[[Indecs:Brut y Tywysogion Cyfres y Fil.djvu]]■ #[[Indecs:Ap-Vychan-CyK.djvu]]■ #[[Indecs:Cyfrinach y Dwyrain.djvu]]■ #[[Indecs:Ysgolfeistriaid Mr Charles o'r Bala.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Caernarvon.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith Goronwy Owen Cyf I.djvu]]■ #[[Indecs:Drych y Prif Oesoedd Ab Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaid Arfon-Waenfawr.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Clynnog.djvu]]■ #[[Indecs:Trwy India'r Gorllewin.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf III.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Gorllewin Meirionydd Cyf II.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bethesda.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Dinorwig.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Arfon-Bangor.djvu]] #[[Indecs:Methodistiaeth yn Nosbarth Colwyn Bay.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf I.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Liverpool Cyf II.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Gaerfyrddin.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Dyffryn Clwyd-Dosbarth Rhuthin.djvu]] #[[Indecs:Brithgofion.djvu]]■ #[[Indecs:Profedigaethau Enoc Huws (Addasiad 1939).djvu]]■ #[[Indecs:Yr Hynod William Ellis Maentwrog.djvu]]■ #[[Indecs:Ifor Owen.djvu]]■ #[[Indecs:Syr Owen M Edwards Detholiad o'i Ysgrifau.djvu]]■ #[[Indecs:Storïau Mawr y Byd.djvu]]■ #[[Indecs:Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Sŵn y Gwynt Sy'n Chwythu.pdf]]■ #[[Indecs:Cwm Glo.djvu]] #[[Indecs:Llwyn Hudol.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Cadwaladr Jones, Dolgellau.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth Sir Fflint.djvu]] #[[Indecs:Hanes Methodistiaeth yn Nosbarth Trefffynon 1750-1910.djvu]] #[[Indecs:Chwalfa.djvu]]■ #[[Indecs:Barddoniaeth Goronwy Owen (gol Llyfrbryf).djvu]]■ #[[Indecs:I'r Aifft ac yn Ol.djvu]]■ #[[Indecs:Cerddoriaeth yng Nghymru (Cyfres Pobun).djvu]]■ #[[Indecs:Howel Harris yn Llundain.djvu]] #[[Indecs:Ymadawiad Arthur a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Gwlad y Gan a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Manion.djvu]]■ #[[Indecs:Astudiaethau T Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Dyddgwaith.djvu]]■ #[[Indecs:Cymeriadau T. Gwynn Jones.djvu]]■ #[[Indecs:Y Trefedigaethau.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau Cymru.djvu]] #[[Indecs:Odl a Chynghanedd.djvu]] #[[Indecs:Cerddi'r Bwthyn.djvu]]■ #[[Indecs:Emynau a'u Hawduriaid.djvu]] #[[Indecs:Bugail Geirf Lorraine.djvu]]■ #[[Indecs:David Williams y Piwritan.djvu]]■ #[[Indecs:Telynegion (Silyn).djvu]]■ #[[Indecs:Ffrwythau Dethol.djvu]]■ #[[Indecs:Trystan ac Esyllt.djvu]]■ #[[Indecs:Gwersi Mewn Llysieueg.djvu]]● (tudalenau ar goll) #[[Indecs:Y Cwm Unig a Chaniadau Eraill.djvu]]■ #[[Indecs:Siôn Gymro.djvu]]■ #[[Indecs:Rhamant Bywyd Lloyd George.djvu]]■ #[[Llio Plas y Nos|Llio Plas y Nos gan R Silyn Roberts]]■ #[[Indecs:Gwaith Barddonol Glasynys Cyfrol II.djvu]]■ #[[Indecs:Caniadau'r Allt.djvu]]■ #[[Indecs:Dafydd Dafis sef Hunangofiant Ymgeisydd Seneddol.djvu]] #[[Indecs:Diwygwyr Cymru.djvu]]■ #[[Indecs:Gwaith William Ambrose (Emrys).djvu]]■ #[[Indecs:Blagur Awen Ben Bowen.djvu]]■ #[[Indecs:Ceinion Emrys.djvu]]● (angen ail sganio) #[[Indecs:Cadeiriau Enwog.djvu]]■ #[[Indecs:Catia Cwta.djvu|Catiau Cwta]]■ #[[Indecs:Yr Awen Barod.djvu]]■ #[[Indecs:Yr Efengyl yn ol Ioan XI-XXI (Esboniad 1931).djvu]] #[[Indecs:Bywyd Ieuan Gwynedd Ganddo Ef Ei Hun.djvu]]■ #[[Indecs:Chydig ar Gof a Chadw.djvu]]■ #[[Indecs:Roosevelt.djvu]] #[[Indecs:Llinell neu Ddwy.djvu]]■ #[[Indecs:Telyn Bywyd.djvu]]■ #[[Indecs:Oriau yn y Wlad.djvu]]■ #[[Indecs:Cofiant Hwfa Môn.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes eglwysi annibynol Cymru Cyf 1.djvu]]■ #[[Indecs:Hanes Eglwysi Annibynol Cymru Cyf V.djvu]] #[[Indecs:Yr Hen Lwybrau.djvu]]■ #[[Indecs:Y Pennaf Peth.djvu]]■ #[[Indecs:Atgofion am Dalysarn.djvu]]■ #[[Indecs:Dan Gwmwl (Awena Rhun).djvu]]■ #[[Indecs:Salm i Famon a Marwnad Grey.djvu]]■ {{Div col end}} ===Saesneg=== #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_The_Great_European_War_Vol_1.pdf The History of The Great European War Vol 1] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_II.pdf The History of The Great European War Vol II] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_III.pdf The History of The Great European War Vol III] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:The_History_of_the_Great_European_War_Vol_IV.djvu/Index:The History of the Great European War Vol IV.djvu] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Kalendars_of_Gwynedd.pdf Kalendars of Gwynedd] #[https://en.wikisource.org/wiki/Index:Speeches_and_addresses_by_the_late_Thomas_E_Ellis_M_P.pdf Speeches and addresses by the late Thomas E. Ellis M.P. ] q0by4a42utoyiz2nrhr5nyia6yujn4d 2 77518 162683 162569 2026-04-04T17:02:21Z AlwynapHuw 1710 162683 wikitext text/x-wiki {{header | title =Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2026 | author = | andauthor = | translator = | editor = | section = | previous =[[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2025]] | next = [[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau 2027]] | notes = Llyfrau a gyhoeddwyd gan Alwyn ap Huw ar Wicidestun yn 2026 }} {{c|[[Defnyddiwr:AlwynapHuw/Llyfrau]]}} #[[Ystorïau Bohemia|Ystorïau Bohemia cyf T. H. Parry-Williams]] #[[Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy|Gwaith Owen Gruffydd o Lanystumdwy gol O. M. Edwards]] #[[Hanes Plwyf Llanegryn|Hanes Plwyf Llanegryn gan William Davies]] #[[Yr Argyfwng|Yr Argyfwng gan William Ambrose Bebb]] #[[Toriad y Wawr|Toriad y Wawr gan Morris Thomas, Dolwyddelan]] #[[Plant y Goedwig|Plant y Goedwig gan Moelona]] #[[O Gylch Carn Fadrig|O Gylch Carn Fadrig gan John Humphreys (Wmffra Cyfeiliog)]] #[[Gwreichion y Diwygiadau|Gwreichion y Diwygiadau gan Carneddog]] #[[Cofiant David Davies, Bermo|Cofiant David Davies, Bermo gan William Jones, Lerpwl]] #[[Gŵr y Dolau|Gŵr y Dolau gan William Llewelyn Williams]] #[[Y Ddeddf Uno 1536|Y Ddeddf Uno 1536 gol William Ambrose Bebb]] #[[Cerdd Allwyn|Cerdd Allwyn gan Edward Roberts (Iorwerth Glan Aled)]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol II gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I|Gwŷr Enwog Gynt Cyfrol I gan Edward Morgan Humphreys]] #[[Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion|Robert Dafydd, Brynengan ei Hanes a'i Hynodion gan Henry Hughes, Bryncir]] #[[Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill|Geraint ac Enid a Chaniadau Eraill gan J. Machreth Rees]] #[[Clasuron Rhyddiaith Cymru|Clasuron Rhyddiaith Cymru gan Edward Edwards, Aberystwyth]] #[[Diliau Meirion Cyf II|Diliau Meirion Cyf II gan Morris Davies (Meurig Ebrill)]] #[[Rhwng Rhyfeloedd|Rhwng Rhyfeloedd gan E Morgan Humphreys]] #[[Ceulan y Llyn Du|Ceulan y Llyn Du gan E Morgan Humphreys]] #[[Blacmel|Blacmel gan John Pierce]] #[[David Lloyd George (E M Humphreys)|David Lloyd George gan E Morgan Humphreys]] #[[Dychweledigion (Ibsen)|Dychweledigion (Ibsen) cyf gan T Gwynn Jones]] #[[Llen Gwerin Sir Gaernarfon|Llen Gwerin Sir Gaernarfon gan John Jones (Myrddin Fardd)]] #[[Yng Ngwlad y Gwyddel|Yng Ngwlad y Gwyddel gan John Morgan Edwards]] #[[Y Wers Olaf|Y Wers Olaf gan Alphonse Daudet cyf Moelona]] #[[Dal y Lleidr (drama)|Dal y Lleidr (drama) gan Joseph Jenkins]] #[[Tudur Aled (JMJ)|Tudur Aled gan John Morris-Jones]] #[[Dan Lenni'r Nos|Dan Lenni'r Nos gan John Pierce]] #[[Llofrudd yn y Chwarel|Llofrudd yn y Chwarel gan E Morgan Humphreys]] #[[Dyddlyfr 1941|Dyddlyfr 1941 gan W Ambrose Bebb]] Mawrth 31, 28 jo5aeflyoh9wgbyr0hgrrcjhdc812p8 106 83371 162575 2026-04-04T12:45:14Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "" 162575 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Ystorïau Bohemia |Author=T. H. Parry-Williams |Publisher=Cwmni Cyhoeddi Addysgol |Year=1922 |Source=djvu |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:PD-US-expired]] [[Categori:Ystorïau Bohemia]] [[Categori:Straeon byrion]] [[Categori:Cyfieithiadau]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:T. H. Parry-Williams]] qad6fequ0q5bf6kmr37djf5k340rv8a 162576 162575 2026-04-04T12:45:44Z AlwynapHuw 1710 162576 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Ystorïau Bohemia |Author=T. H. Parry-Williams |Publisher=Cwmni Cyhoeddi Addysgol |Year=1922 |Source=djvu |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:PD-US-expired]] [[Categori:Ystorïau Bohemia]] [[Categori:Straeon byrion]] [[Categori:Cyfieithiadau]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:T. H. Parry-Williams]] [[Categori:Cyfres y Werin]] ks5szcx3zf85q7lqmsavu1yjddhqw69 162681 162576 2026-04-04T16:59:23Z AlwynapHuw 1710 162681 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Ystorïau Bohemia |Author=T. H. Parry-Williams |Publisher=Cwmni Cyhoeddi Addysgol |Year=1922 |Source=djvu |Image=1 |Progress=V |Pages=<pagelist 1=clawr 2to6=- 7to20=roman 7=3 21=1 77to79=- 80=clawr/> |Remarks= }} [[Categori:PD-US-expired]] [[Categori:Ystorïau Bohemia]] [[Categori:Straeon byrion]] [[Categori:Cyfieithiadau]] [[Categori:Tudalen Indecs]] [[Categori:T. H. Parry-Williams]] [[Categori:Cyfres y Werin]] 4xe66ngo5touygojbawke89f5359pgy 104 83372 162577 2026-04-04T12:48:23Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162577 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Ystorïau Bohemia.djv|canol|40px|tudalen=1]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> amin0y5wige59q6gp48buafkijemn5v 162578 162577 2026-04-04T12:51:49Z AlwynapHuw 1710 162578 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Ystorïau Bohemia.djvu|canol|400px|tudalen=1]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ngv61f8olwkk6d8hwiwblan3krq1s2z 104 83373 162579 2026-04-04T12:51:58Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162579 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83374 162580 2026-04-04T12:52:05Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162580 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83375 162581 2026-04-04T12:52:14Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162581 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83376 162582 2026-04-04T12:52:25Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162582 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83377 162583 2026-04-04T12:52:36Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162583 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83378 162584 2026-04-04T12:53:13Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162584 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|YSTORÏAU BOHEMIA.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> l59hsfvjxsmk2xw7sx6m9eb8hb43kwi 104 83379 162585 2026-04-04T12:53:21Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162585 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83380 162586 2026-04-04T12:54:22Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162586 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|CYFRES Y WERIN.}}}} {{c|Golygyddion:}} {{c|IFOR L. EVANS {{bwlch|5em}}HENRY LEWIS}} <br><br> {{c|RHIF 6.}} {{c|{{Mmm-mawr|YSTORIAU BOHEMIA.}}}} {{c|{{M-mawr|T. H. PARRY-WILLIAMS.}}}} <br><br><br><br> {{c|Cyhoeddwyd gan<br>Y CWMNI CYHOEDDI ADDYSGOL, CAERDYDD.<br>THE EDUCATIONAL PUBLISHING CO., LTD., PENARTH ROAD, CARDIFF.}} {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> i4o9sefau7z35nutu80rtslrjbi98zd 162662 162586 2026-04-04T15:21:03Z AlwynapHuw 1710 162662 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|CYFRES Y WERIN.}}}} {{c|Golygyddion:}} {{c|IFOR L. EVANS {{bwlch|5em}}HENRY LEWIS}} <br><br> {{c|RHIF 6.}} {{c|{{Mmm-mawr|YSTORIAU BOHEMIA.}}}} {{c|{{M-mawr|T. H. PARRY-WILLIAMS.}}}} <br><br><br><br> {{c|Cyhoeddwyd gan<br>Y CWMNI CYHOEDDI ADDYSGOL, CAERDYDD.<br>THE EDUCATIONAL PUBLISHING CO., LTD., PENARTH ROAD, CARDIFF.}} <br> <br> <br> {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> f38xe5ldgix2ug3birgz5pgacv0rfha 104 83381 162587 2026-04-04T12:55:08Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162587 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Amcan CYFRES Y WERIN:—"i ddyscu, helpu, diddanu, a pherffeiddio gwyr fy ngwlad, ymhob peth a fo golud iddynt, hyglod yngolwg y byd.' (Geiriau'r Dr. Griffith Roberts yn y Rhagymadrodd i'w Ramadeg a gyhoeddwyd yn 1567.) Copi yw'r wyneb-ddalen o honno sydd ar y llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, sef "Yn y lhyvyr hwnn gan Syr John Prys, a ymddangosodd yn 1546. Ar y clawr ceir pais arfau Bohemia. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> knh8smkivat0vemrs0yudsxkx79zwf2 162661 162587 2026-04-04T15:20:46Z AlwynapHuw 1710 162661 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Amcan CYFRES Y WERIN:—"i ddyscu, helpu, diddanu, a pherffeiddio gwyr fy ngwlad, ymhob peth a fo golud iddynt, hyglod yngolwg y byd.' (Geiriau'r Dr. Griffith Roberts yn y Rhagymadrodd i'w Ramadeg a gyhoeddwyd yn 1567.) Copi yw'r wyneb-ddalen o honno sydd ar y llyfr cyntaf a argraffwyd yn Gymraeg, sef "Yn y lhyvyr hwnn gan Syr John Prys, a ymddangosodd yn 1546. Ar y clawr ceir pais arfau Bohemia. <br> <br> {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> glxwimtiyq3x8e1hdtakn2dofiqpol9 104 83382 162588 2026-04-04T12:56:20Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162588 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Ystorïau Bohemia.djvu|canol|600px|tudalen=11]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> crcw2kfy0349e7osnhum75agk1ea2ll 104 83383 162589 2026-04-04T12:57:04Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162589 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83384 162590 2026-04-04T12:57:15Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162590 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83385 162591 2026-04-04T12:57:37Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162591 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|mawr|RHAGAIR Y CYFIEITHYDD.}}}} CYFIEITHWYD ystorïau'r gyfrol hon o'r Almaeneg am na wyddai'r cyfieithydd ddim am iaith Bohemia. Ni chymerodd y cyfieithydd ei ryddid, ond glynodd yn weddol glos wrth ieithwedd y cyfieithiad Almaeneg. Ni adodd allan bethau y gallesid yn hawdd eu hepgor mewn cyfieithiad Cymraeg heb niweidio'r ystori, ond dododd bopeth i mewn yn ei grynswth. Effaith y ffyddlondeb hwn ydyw bod y cyfieithiad yn aml iawn yn bur anystwyth a thywyll, fel y gwêl y darllenydd. Nid anturiwyd ychwaith gyfieithu i iaith lafar unrhyw ranbarth arbennig o Gymru. Effaith hyn eto ydyw'r anystwythter a deimlir yn yr ymddiddanion. Ni newidiwyd enwau priod am rai Cymreig neu Gymraeg rhag andwyo'r awyrgylch. Maddeued y darllenydd beirniadol ffurfiau fel ''i'n gilydd, dofednod, adenydd, glöyn byw,'' etc. Ymgymerodd un o olygyddion y gyfres ag ysgrifennu Rhagymadrodd, ac y mae'r cyfieithydd yn ddiolchgar iawn iddo am hyn. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> lgpmo95cyc8zgd6ky0g4pvdfrwblov0 162592 162591 2026-04-04T12:57:53Z AlwynapHuw 1710 162592 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|RHAGAIR Y CYFIEITHYDD.}}}} CYFIEITHWYD ystorïau'r gyfrol hon o'r Almaeneg am na wyddai'r cyfieithydd ddim am iaith Bohemia. Ni chymerodd y cyfieithydd ei ryddid, ond glynodd yn weddol glos wrth ieithwedd y cyfieithiad Almaeneg. Ni adodd allan bethau y gallesid yn hawdd eu hepgor mewn cyfieithiad Cymraeg heb niweidio'r ystori, ond dododd bopeth i mewn yn ei grynswth. Effaith y ffyddlondeb hwn ydyw bod y cyfieithiad yn aml iawn yn bur anystwyth a thywyll, fel y gwêl y darllenydd. Nid anturiwyd ychwaith gyfieithu i iaith lafar unrhyw ranbarth arbennig o Gymru. Effaith hyn eto ydyw'r anystwythter a deimlir yn yr ymddiddanion. Ni newidiwyd enwau priod am rai Cymreig neu Gymraeg rhag andwyo'r awyrgylch. Maddeued y darllenydd beirniadol ffurfiau fel ''i'n gilydd, dofednod, adenydd, glöyn byw,'' etc. Ymgymerodd un o olygyddion y gyfres ag ysgrifennu Rhagymadrodd, ac y mae'r cyfieithydd yn ddiolchgar iawn iddo am hyn. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> mqfvrccnpojj529fvq9q5kph3ekoqgt 104 83386 162593 2026-04-04T12:58:02Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162593 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83387 162594 2026-04-04T12:59:26Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162594 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|RHAGYMADRODD.}}}} DYLAI llên cenedl fechan arall fod yn ddiddorol i bob Cymro Cymreig: efallai nad oes yr un genedl ar y Cyfandir mor ddiddorol ynddi ei hunan â'r Tsechiaid, er mor ychydig a wyddys am danynt ym Mhrydain Fawr. Perthyn y genedl fechan ddewr hon i deulu mawr y cenhedloedd Slaf, a'i hiaith yn debig iawn i'r Rwsieg neu'r Bwyleg. Rhannwyd y wlad a elwir heddyw yn Tsecho-Slofacia rhwng Almaenwyr Awstria a Magyariaid Hwngaria ganrifoedd maith yn ol, ond ni lwyddodd y gormeswyr i ladd enaid yr hen genedl. Ar yr ochr arall, dysgodd Tsechiaid Bohemia lawer iawn oddiwrth eu cysylltiad agos â hen ddiwylliant yr Almaen; ac at ddychymyg a chyfriniaeth y Slaf ychwanegwyd dyfalbarhad a threfn wyddonol yr Almaenwr. Ni ddylid anghofio, ychwaith, mai Bohemia yw'r wlad Slaf agosaf at ein byd ni, a ffurfia'r genedl Tsechaidd ddolen yn cysylltu'r Dwyrain Slaf, ieuanc, a llawn posibiliadau mawrion, â hen wledydd Gorllewin Ewrob. Nid rhyfedd, ynteu, fod ei llenyddiaeth yn ddiddorol, ac nid rhyfedd ychwaith fod pensaerniaeth cestyll, plasau ac eglwysi Praha (Prague—prifddinas Bohemia) yn swyno llygaid y teithiwr. Gwêl fod dau fyd a dau ddiwylliant yn cwrdd yma, a'r naill yn gyfoethocach am ei gysylltiad â'r llall. Y mae'r byd cyfan yn ddyledus i'r mudiad cenedlaethol Tsech am ei gampweithiau ymhob cangen o'n diwylliant cyffredinol. Erbyn heddyw y mae llawer o Gymry yn gyfarwydd â rhai o brifweithiau Dvorak, cerddor mwyaf y Dadeni Tsech: a phwy glywodd ei "Stabat Mater" heb barchu ei allu a theimlo swyn ei awen? Ond nid oedd cyfle hyd yn hyn i'r Cymro nad oedd yn medru ond Cymraeg a Saesneg i wybod dim am lenorion mawr y Tsechiaid—ar wahân i Jan Hus, diwygiwr, llenor, a gwleidydd mwyaf y genedl yn ystod yr Oesoedd Canol. Amcan y gyfrol hon yw ceisio gwneuthur rhyw ychydig i lenwi'r gwall hwn, fel y caffo'r llenor Cymreig gyfle i werthfawrogi rhan fechan o waith prif ysgrifenwyr y Dadeni Tsech. Ganed Svatopluk Čech (llefarer: Tsech) mewn tref fechan yn Neheudir Bohemia yn 1846. Gwladgarwr selog oedd ei dad, yn hoff iawn o weithiau Gogol a rhamantwyr eraill ac, yn anad dim, yn llawn brwdfrydedd dros y mudiad Holl-Slaf. Yn yr ysgol, cafodd Svatopluk addysg Almaenaidd hollol, a chwanegodd hyn yn enfawr at ei frwdfrydedd gwladgarol.<noinclude><references/></noinclude> lsvhgaa1brt3ovg2db272n5bhhx6m2m 104 83388 162595 2026-04-04T13:00:00Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162595 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Dechreuodd farddoni yn gynnar, ac enillodd ddigon wrth ysgrifennu nofeli ac ystorïau byrion i rai papurau i fedru rhoi'r goreu i'w waith mewn swyddfa cyfreithiwr. Bydd y darllenydd yn gweld ôl ei alwedigaeth gyntaf yn yr ystori: "Y Pren Afalau." Daeth yn enwog ymhlith llenorion y wlad yn fuan iawn, a chynhygiodd llywodraeth Awstria, oedd am ennill ewyllys da y Tsechiaid y pryd hynny, bensiwn iddo. Ond gwrthododd yntau, gan ddywedyd nad oedd am fod yn ddyledus i'r estron am ei fywoliaeth. O'i holl waith i gyd, nid oedd dim mor boblogaidd yn ei wlad ei hun â "Chaneuon Caethwas." Mae saerniaeth farddonol y gyfrol yn berffaith, medd y rhai sy'n gymwys i farnu: ond gwladgarwch bur a ffydd ddiymdroi yr awdur sy'n gyfrifol am lwyddiant mawr y caneuon hyn. Fel y dywed ei hun: "Rhai gwan, bychain ydym. Ond nid oes ond y rhai gwan eu calon sydd, mewn gwirionedd, yn wan ac yn fychan. Yr oedd Groeg yn llai na Rhufain, ond cododd ei thalcen anfarwol hyd at y sêr. Hwnnw yn unig sydd wan a gollodd ffydd ynddo'i hun a bychan yr hwn na chyrcho ond at nod bychan." Ychydig iawn oedd dyled Čech i ddiwylliant y Gorllewin. Yr oedd wedi teithio yn Rwsia, ac erys ôl y Dwyrain Slaf ar ei waith i gyd. Carai olygfeydd amryliw y Môr Du; carai fynyddoedd y Crimea ; ond carai ei wlad ei hun yn angherddol fwy. "Fy Mohemia, fy Mohemia dlos." Gwladwr a gwladgarwr ydoedd: a phan fu farw yn 1908 bu galar dros y wlad i gyd. Ychydig iawn o lenorion sydd wedi ennill serch eu cydwladwyr mewn unrhyw wlad fel efe. Soniwyd eisoes am ddylanwad dau ddiwylliant ar fywyd a llên y Tsechiaid, a gwelwyd mai cynrychiolydd yr ysgol Slaf oedd Svatopluk Čech. Ond nid oes yr un ymhlith llenorion y Dadeni Tsech a saif mor uchel â Yaroslav Vrchlický (llefarer: Forchlitsci). Cydnabyddir ef gan ei gyd-wladwyr fel prif fardd ei genedl, ac edrychir arno'r tuallan i'w wlad hefyd fel cynrychiolydd pennaf llên Bohemia. Ganed Emil Frida yn 1853, a phan oedd eto yn yr ysgol cyhoeddodd gyfrol o farddoniaeth. Ond nid oedd hawl i fechgyn ysgolion Awstria gyhoeddi dim yr amser hwnnw, ac am hynny, cymerodd yntau y ffugenw Yaroslav Vrchlický. Petai'n gwybod y pryd hynny fel yr elai ei weithiau dros Ewrob gyfan, tebig y buasai wedi dewis enw haws ei lefaru ar wefusau estroniaid. Dechreuodd baratoi ar gyfer bod yn offeiriad, ond newidiodd ei feddwl, ac astudiodd Athroniaeth ym Mhrifysgol Praha. Ar ol gorffen yno, cafodd swydd yn nheulu Iarll Montecuccoli, ac aeth gyda'i feistr<noinclude><references/></noinclude> dja3tecy43b73qjjx8wkrmdzypylrch 104 83389 162596 2026-04-04T13:00:28Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162596 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>am flwyddyn i'r Eidal. Bu'n athro ym Mhraha wedi iddo ddychwelyd o wlad y gwinwydd a'r olewydd, a thawel iawn oedd ei yrfa mor bell ag y mae pethau allanol yn mynd. Ond gweithiodd yn galed iawn, ac erbyn 1894 yr oedd wedi cyhoeddi tair cyfrol ar ddeg ar hugain o'i weithiau barddonol, heb sôn am dros ugain o ddramodau, tri chasgliad o ystorïau byrion, a chyfres hir o gyfieithiadau o bob iaith bron. Yr hyn sydd yn rhyfedd yw ei fod wedi llwyddo ymhob cangen o lenyddiaeth, er mai ei farddoniaeth yw'r rhan fwyaf o'i waith. Yn 1893 penodwyd ef i gadair Llên Gymharol ym Mhrifysgol Praha, ac enwodd Ymherawdr Awstria ef yn aelod o Dŷ'r Arglwyddi. Ymddengys ei lwyddiant personol yn rhyw fath o ymgorfforiad o hynt fuddugol llenyddiaeth ei wlad yn ystod y ganrif ddiweddaf. Os Slaf pur oedd Čech, dinesydd y byd oedd Vrchlický. Daeth o dan ddylanwad diwylliant y Gorllewin a gwêl y darllenydd ôl llenyddiaeth Ffrainc ar ei ystoriau. Yr oedd yn meddu ar lygad craff a chlust fain, a chyfoethogodd lên ei wlad gan liw a sŵn llenyddiaeth cenhedloedd eraill. Ond nid efelychydd gwan ydoedd: arhosodd hyd y diwedd yn Tsech i'r carn. Llwyddodd i ddod â syniadau eang y byd diwylliedig, a ffrwythau pêr ei synfyfyrdod dwys ei hunan yn nherfynau llên Bohemia, a fu ryw ychydig yn blwyfol ei safbwynt cyn ei ddyfodiad ef. Un peth a red drwy ei waith i gyd: yr ymgais i gadw delfrydau bywyd yn lân, i amddiffyn popeth a wna fywyd yn llawn, i gydymdeimlo yn ddwys â galar a llawenydd, â chodiad ac iselder ysbryd dyn. Erys ei waith mewn diwyg Tsecheg, ond at yr holl fyd gwareiddiedig y mae ei neges. Bu farw yn 1912, ar ol gadael ôl mawr ar lenyddiaeth ei wlad, a chyfrannu yn helaeth at ystôr anfarwol llên y byd. Ffraethineb ac ysmaldod yw prif nodweddion gwaith Jan Neruda (1834- 1890). Ysgrifennodd yntau delynegion yn ogystal a nofeli ac ystorïau byrion, ond yr un meddwl sy'n rhedeg drwy ei waith i gyd. Daw ei arabedd ambell waith yn chwerw ac yn watwarus, ond er nad oes cymhariaeth posibl rhyngddo ef a Vrchlický neu Čech, gŵyr yn iawn y ffordd i ysgrifennu ystori fer. IFOR L. EVANS. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> rqh7e5z3xeuk7ywcltpn1a5zmd14mi6 104 83390 162597 2026-04-04T13:00:39Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162597 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83391 162598 2026-04-04T13:09:28Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162598 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|CYNNWYS.}}}} {{center block| <poem> [[Ystorïau Bohemia.djvu/Rhagair y Cyfieithydd|RHAGAIR Y CYFIEITHYDD]] [[Ystorïau Bohemia.djvu/Rhagymadrodd|RHAGYMADRODD]] [[Ystorïau Bohemia.djvu/Y Ffliwt|Y FFLIWT (Yaroslav Vrchlický)]] [[Ystorïau Bohemia.djvu/Yr Hen Wraig|YR HEN WRAIG (Yaroslav Vrchlický)]] [[Ystorïau Bohemia.djvu/Ffynnon Angof|FFYNNON ANGOF (Yaroslav Vrchlický).]] [[Ystorïau Bohemia.djvu/Barddoniaeth a Rhyddiaith|BARDDONIAETH A RHYDDIAITH (Yaroslav Vrchlický)]] [[Ystorïau Bohemia.djvu/Y Pren Afalau|Y PREN AFALAU (Svatopluk Čech)]] [[Ystorïau Bohemia.djvu/Tafarn y Tair Lili|TAFARN Y TAIR LILI (Jan Neruda)]] </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> syoc494rg6jusvi0ogksj9evibsa8uh 162667 162598 2026-04-04T15:27:02Z AlwynapHuw 1710 162667 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|CYNNWYS.}}}} {{center block| <poem> [[Ystorïau Bohemia/Rhagair y Cyfieithydd|RHAGAIR Y CYFIEITHYDD]] [[Ystorïau Bohemia/Rhagymadrodd|RHAGYMADRODD]] [[Ystorïau Bohemia/Y Ffliwt|Y FFLIWT (Yaroslav Vrchlický)]] [[Ystorïau Bohemia/Yr Hen Wraig|YR HEN WRAIG (Yaroslav Vrchlický)]] [[Ystorïau Bohemia/Ffynnon Angof|FFYNNON ANGOF (Yaroslav Vrchlický).]] [[Ystorïau Bohemia/Barddoniaeth a Rhyddiaith|BARDDONIAETH A RHYDDIAITH (Yaroslav Vrchlický)]] [[Ystorïau Bohemia/Y Pren Afalau|Y PREN AFALAU (Svatopluk Čech)]] [[Ystorïau Bohemia/Tafarn y Tair Lili|TAFARN Y TAIR LILI (Jan Neruda)]] </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> cmbm1pngre3ik8ig79lhi7tx23v0jdq 104 83392 162599 2026-04-04T13:10:23Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162599 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Ystorïau Bohemia.djvu|canol|400px|tudalen=80]]<noinclude><references/></noinclude> 447iawq9a5tfyhx1zg3xa15ji94fvml 104 83393 162600 2026-04-04T13:10:34Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162600 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83394 162601 2026-04-04T13:10:43Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162601 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83395 162602 2026-04-04T13:10:52Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162602 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83396 162603 2026-04-04T14:14:32Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162603 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Cyraeddasai'r storm ei huchafbwynt. Chwythai'r gwynt yn un pistyll cynddeiriog o ddwfr; datseiniai nef a daear; uwch ein pennau treiglai taran ar daran; o'n hamgylch oernadai'r meirw o'u beddau. Ymwyrodd, gan bwyso arnaf. Teimlwn ei dillad gwlybion yn glynu wrth fy mynwes; teimlwn ei chorff meddal, ei hanadl cynnes, cyflym; teimlwn fel petai raid imi yfed ei henaid melltigaid o'i chorff! <br> <br> <br> {{c|THE EDUCATIONAL PUBLISHING CO., LTD<br>CARDIFF AND LONDON.}}<noinclude><references/></noinclude> a76lw29rmnc397vlskbakc0gqvwm7ry 104 83397 162604 2026-04-04T14:15:05Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162604 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Parhaodd y chweched tro dipyn yn hwy, wedi ei drefnu gan ryw gadlencyn ffasiynol. Pan derfynwyd ef, edrychodd y dlos ei llygaid wedyn tua drws yr ardd, yna aeth allan drwy'r drws ffrynt. Gwelais hi oddiallan yn taflu mantell dros ei phen ac yn diflannu ar unwaith. Dychwelais i'm lle unig. Ail-ddechreuodd y storm, fel petai heb gynddeiriogi dim o'r blaen. Dolefai'r gwynt â llais o'r newydd, a gwibiai'r mellt i fyny ac i lawr. Gwrandawn yn syn, ond meddyliwn—am yr eneth a'i llygaid rhyfedd. Nid oedd wiw meddwl am fynd adref. Ryw chwarter awr, efallai, wedi hyn, dychwelais i'r salŵn. Yno safai'r dlos ei llygaid drachefn, gan drefnu ei dillad gwlybion a llyfnhau ei gwallt llaith. Daeth cyfeilles hŷn na hi ati i holi ei helynt. "Yn y fath dywydd mawr! Edrych yma—paham y rhedaist adref?" gofynnai honno. "Fy chwaer a ddaeth yma i'm cyrchu." Clywais ei llais am y tro cyntaf; yr oedd yn esmwyth fel sidan ac yn soniarus. A oes rhywbeth wedi digwydd gartref ?" "Y mae fy mam druan wedi marw." Cyffroais. Troes y dlos ei llygad a daeth allan. Safodd wrth fy ymyl, a'i llygaid arnaf; teimlwn ei llaw wrth f'un i Crynai fy llaw i . . , Gafaelais yn ei llaw; yr oedd mor esmwyth. Tynnais yr eneth ymhellach, bellach dan y pendist; dilynai hithau'n ufudd. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 9y5mefm0se9vn982xf8l5xiff7ajegl 104 83398 162605 2026-04-04T14:15:39Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162605 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>chloddiasid y gweddillion yno wrth wneuthur ffordd. Yr oedd y ddaear eto'n anwastad a'r beddau'n agored. Eithr nid arhosais yn hir wrth y bwrdd bychan, ond codais drachefn i fynd dan ddrws llydan-agored y salŵn a bod yn nês at y dawnswyr. Yno llygatynnwyd fi gan eneth brydferth tua deunaw mlwydd oed. Main o gorff, a'i llun yn llawn a chynnes, ei gwallt du, byr, yn rhydd ar ei gwar, ei hwyneb yn hirgrwn ac esmwyth, a'i llygaid yn loyw—pictiwr o eneth! Ei llygaid a'm swynodd ynghynt na dim arall. Gloyw fel dwfr, cyfrin fel dyfroedd dyfnion, a llwyr amhosibl eu bodloni! Dwg y fath lygaid ar gof y geiriau: "Cynt y bodlona'r coed dân a'r dwfr foroedd na dynion ferch â llygaid tlysion." Dawnsiai'n ddiorffwys bron. Eto gwyddai'n rhy dda ei bod wedi denu fy sylw. Pan lithrai mewn cylch-ddawns heibio i'r drws lle y safwn i, edrychai arnaf yn graff bob tro, ac fel y gwibiai wedyn drwy'r salŵn gwelwn a theimlwn fod ei golwg arnaf bob gafael wrth iddi droi. Cyn belled ag y gwelwn, nid ymddiddanai â'r un o'i chyd-ddawnswyr. Yno safwn innau o hyd dan y drws. Er bod yr eneth yn y rheng olaf, eto cyfarfyddai'n golygon ar unwaith. Byddai'r cwadril ar ben yn fuan; yr oedd pumed tro'r ddawns eisoes wedi gorffen. Yna daeth geneth arall i'r ystafell, a'i hanadl yn ei dwrn ac yn wlyb diferol. Aeth ymlaen at y dlos ei llygaid. Ar yr un pryd trawodd y cerddorion sain y chweched tro. Yn ystod y nodau cyntaf sibrydodd y newydd-ddyfodiad rywbeth yng nghlust y dlos ei llygaid. Nodiodd hithau'n fud â'i phen. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ps3q019y0s5l3333f5qmelk61cmc9cx 104 83399 162606 2026-04-04T14:16:20Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162606 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|TAFARN Y TAIR LILI.}}<br>(Gan JAN NERUDA.)}} TYBIWN mai gwallgofrwydd oedd. Curai fy nghalon yn wyllt; berwai fy ngwaed. Noson gynnes, dywyll o haf ydoedd. Ymgasglodd awyr brwmstanaidd, marw y diwrnod cynt o'r diwedd yn gymylau duon. Tua'r hwyr gyrrai gwynt gwyllt hwy o'i flaen, yna rhuodd ystorm enbyd; dylifai ffrydiau dwfr i'r ddaear, a pharhaodd y ddrycin a'r glaw hyd hwyr-oriau'r nos. Eisteddwn dan bendist coed gwesty'r "Tair Lili," ger Tŵr Strahow. Tŷ bwyta bychan oedd, a gyrchid y pryd hwnnw gan nifer o bobl ar y Suliau yn unig, am fod cad-lanciau ac is-swyddogion yn ymddifyrru yn yr ystafell fechan wrth sŵn piano. A dydd Sul oedd hi heddyw hefyd. Eisteddwn ar fy mhen fy hun dan y pendist wrth fwrdd ger y ffenestr. Disgynnai taranfollt ar ol taranfollt yn gynddeiriog; hyrddid glaw ar y to uwch fy mhen; pistyllai'r dŵr yn ffrydlifoedd i'r ddaear, ac o'r tu mewn yn y salŵn ni châi'r piano ond ennyd fer o orffwys, ac yna dincian ymlaen drachefn. Edrychwn dro drwy'r ffenestr agored ar ddawns y cymheiriaid llawen; yna trown fy ngolwg allan i'r ardd lwyd-dywyll. Ymysg hynny, pan fflachiodd mellten oleuach na'r lleill, gwelais wrth fur yr ardd ac ym mhen draw'r pendist dwr o esgyrn dynol. Erw Duw a fuasai yno unwaith, a<noinclude><references/></noinclude> pqfgqyn8zk9gtuttcfvbwux8p6fgeer 104 83400 162607 2026-04-04T14:16:33Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162607 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83401 162608 2026-04-04T14:17:08Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162608 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"Yn araf, gyfaill," meddai. "Rhaid inni ei ysgrifennu i lawr i gyd yn drefnus. Arhoswch, rhaid inni roddi blaen ar bensil newydd at y cnafeidd-dra hwn o eiddo Mares. Yn awr, ynteu! Yma felly y saif—neu y safai'r pren afalau ac yma, etc." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ou8q67o78gfvq9igvbwnxgm7ddh3544 104 83402 162609 2026-04-04T14:17:37Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162609 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ei bod yn gwybod sut i gadw gwesty, a bod ein darnau tir yn ffinio'n daclus ar ei gilydd. A hyn yn fy meddwl, deuthum o flaen ei gwesty, yn chwŷs a lludded, ac yn ddiarwybod ymroddais i syllu'n syn ar yr adeilad cyfeillgar, ar y grawnsypiau tewion a gyrhaeddai hyd y to; sefais i syllu ar yr ardd a'r blodau haul oedd ynddi; syllais ar yr iard a gafaelodd hiraeth ynof. Digwyddodd peth felly i mi pan oedd f'annwyl wraig yn fyw. Yna gwelwn Vrchab yn union o'm blaen, yn y ffenestr agored, yn rhoddi dŵr i'r blodau. Wrth ei gweled o'm blaen yn annisgwyliadwy felly, gafaelais heb wybod yn fy nghap, a chyda gwên gyfeillgar, meddai wrthyf, 'Bendith Dduw, gymydog! Oni ddeuwch i mewn am wydraid?' Euthum innau i mewn i'r gwesty, ac—, ac—.' "Wel, paham y deuwch ataf i? A gaf i ysgrifennu'r cyfamod priodasol? "Fe ddeuwn ein dau yma i'r diben hwnnw un o'r dyddiau hyn. Ond heddyw y mae gennyf rywbeth arall ar fy nghalon." Da iawn; allan ag ef!" "Yr ydym ein dau wedi bod yn trafod rhai pethau ynglŷn â'r eiddo a fydd yn perthyn i ni'n dau yn y dyfodol. Bydd f'eiddo dyfodol i, 'wyddoch, yn terfynu ar yr ochr arall ar dir sy'n perthyn i Chaluppner Mares. Mae'r cnaf wedi ei iro â phob olew, 'wyddoch, y mae ganddo ddarn o dir pabi ac y mae, 'wyddoch, yn gwneuthur llwybr dros y cae-" Gloywodd wyneb y cyfreithiwr gan lawenydd. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> gbsprsf1tu9munzf8ahonc8lht4j3vn 104 83403 162610 2026-04-04T14:18:09Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162610 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"Felly! Dyna chwi wedi cychwyn rhywbeth ardderchog!" llefai'r cyfreithiwr, gan gerdded yn ol ac ymlaen yn fywiog hyd yr ystafell. "Ystyriwch yn awr fy nghyngor i, i ba beth y bu'r ymgyfreithio? I ba beth y bu'r achwynion? i ba beth y bu'r treuliau? Ond, yn wir, yr wyf wedi anghofio eich bod yn perthyn y naill i'r llall. Efallai i'r barnwr eich uno chwi hefyd yn y fan a'r lle?" Do, bron iawn. Wrth i ni ysgwyd llaw, ychwanegodd y barnwr dan wenu y dylem ysgwyd llaw mewn unrhyw le arall hefyd, ac ar hynny ar un ergyd chwalwyd ein holl wrychoedd cynnen a'n llinellau terfyn oddiar wyneb y ddaear. Heblaw hynny, yr oeddym fel petaem wedi ein creu y naill ar gyfer y llall. Yna aethom adref, bob un hyd ffordd wahanol. Ond y Sul dilynol yr oeddwn ym Mokrin yn gwrando'r offeren, a phregethodd y caplan yno mor dda ar gydfod cymdogol a chariad brawdol, a thywynnai'r haul i mewn mor hyfryd trwy'r ffenestri uchel ar y pulpud goreuraid, ar y darluniau a'r rhos oedd wrth yr allor, ar blant yr ysgol wrth y delltwaith a'r holl gynulleidfa, fel y suddodd y peth yn ddwfn i'm calon. Ac fel yr ymlwybrwn adref ar hyd ffordd y cae, fel y dymunwn fendith Dduw ar y caeau yd eurdonnog o'm hamgylch, fel y syllwn ar y pryfed a'r chwilod oedd yn sïo'n hapus yn yr awyr ac yn y glaswellt, daeth i'm meddwl heb im wybod gyngor da'r hen farnwr. A pho bellaf y cerddwn, dwysaf yn y byd yr âi'r teimlad ynof mai'r peth goreu y gallwn ei wneuthur i ysgubo'r gynnen ddiddiwedd oddiar wyneb y ddaear a chael y tawelwch bendigedig yr hiraethwn gymaint am dano, oedd priodi Vrchab. Darganfûm nad oedd y gymdoges mor anolygus,<noinclude><references/></noinclude> m20aycpj0dfkmci9pklxab89yfrdpsm 104 83404 162611 2026-04-04T14:18:38Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162611 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Vrchab i siarad. Agorodd holl lifddorau ei hyodledd. Ond diolch i Dduw, gallaf innau hefyd siarad. Ni chlywodd yn ystod ei holl fywyd gymaint o wirioneddau caled ag a fynegais i iddi mewn byr amser. Dywedais wrthi yr hyn oll oedd yn fy nghalon. Dodais ger ei bron restr hir o bechodau a thelais bob sarhâd yn ol yn ddau-ddyblyg. Fe gynddeiriogodd hithau, llefodd a churodd y llawr â'i thraed gan gynddaredd—mewn gair, gwnaethom y fath helynt fel yr agorodd y cyfreithwyr oedd yn yr ystafelloedd nesaf y drysau, ac edrychodd y clerc yn gyffrous ar y barnwr. Ond ni wnaeth hwnnw ond nodio â'i ben, gwenu ac ysgrifennu'n ei flaen. Cyn gynted ag y cefais fy nghalon i guro'n rheolaidd ac yr aeth Vrchab yn gryg gan lefain cymaint, gosododd y barnwr ei bin y tu ol i'w glust, cymerodd binsiad o snwff, a throi atom. 'Wel, a ydych wedi dywedyd y cwbl?' gofynnodd. Rwy'n credu mai'r peth goreu i chwi'n awr ydyw ysgwyd llaw a mynd adref yn weddaidd. Byddai'r peth goreu hefyd pe trigech bob amser mewn cariad cymdogol ac yn gytûn, a pheidio â'n poeni ninnau â'r fath bethau. Wrth gecru'n ddibaid, ni wasanaethwch mewn unrhyw fodd arbennig eich anrhydedd na'ch dylanwad.' "Rhai felly yw'r holl henwyr hyn," meddai'r cyfreithiwr yn chwerw. "Y maent yn orhoff o gymysgu cadair y barnwr a'r pulpud. Wel, sut y digwyddodd hi wedyn ? A ddilynasoch chwi fy nghyfarwyddyd?' "Beth oedd i mi i'w wneuthur?" atebodd Prochazka, a'i lais yn torri. "Fe ddug y barnwr y peth at ein cydwybod mor ddeheuig ac mor ddoniol fel y siglasom ddwylo o'n hanfodd megis, dan hanner-gwenu a theimlo bod popeth yn iawn yn y diwedd." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> dw87ankeiv972em9rzq81ukko7qm8gj 104 83405 162612 2026-04-04T14:19:09Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162612 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"Wel, beth sy'n bod, ynteu? Darllenwch y ddedfryd ardderchog hon. Rhaid i Vrchab droi'n bob lliw wrth ei darllen. Edrychwch ar y symiau anferth y mae'n rhaid iddi eu talu i chwi.' "Y mae'n rhy hwyr yn awr," meddai Prochazka'n floesg. Rhy hwyr? Paham yn rhy hwyr?" gofynnai'r cyfreithiwr yn syn. Yr ydym eisoes yn gymheiriaid." "Chwi-a Vrchab?" "Ddoe am y tro cyntaf cyhoeddwyd gostegion ein priodas." "A ydyw'r fath beth bosibl ? Chwi—chwi a Vrchab—ond dywedwch wrthyf, er mwyn y nefoedd, sut y digwyddodd hyn ? "Digwydd, ydyw, y mae eisoes wedi digwydd. Y mae'r hanes rhyfedd hwn yn dechreu gyda'r llys sirol ac achos y sarhad ar urddas. Pan alwyd ni i'r swyddfa, eisteddai'r barnwr wrth ei fwrdd a'i gefn atom, wrthi'n ysgrifennu. Efallai yr adwaenoch ef, Doctor?" "Yr wyf wedi ei weld droeon. Un o'r hen farnwyr hynny a roes y gwasanaeth goreu iddynt eu hunain ac i'w cwsmeriaid, pan fynnent eu cael eu hunain ar restr y rhai sydd wedi ymneilltuo ar ol gwasanaethu'n dda." Eithaf gwir. Y mae hwn yn hen ŵr bonheddig. Y mae ei ben eisoes yn wyn fel yr eira. Ond y mae ei wyneb hyd yn hyn yn llawn iechyd. Wel, fe eisteddai felly wrth y bwrdd ac ysgrifennu. Wrth y bwrdd arall eisteddai'r clerc a'i bin ysgrifennu'n ei law, gan drefnu papurau oedd o'i flaen. Disgwyliasom yn ddistaw am ychydig. Yna ymollyngodd<noinclude><references/></noinclude> tk63llk5fizi1ufr0bx0wd7cghzvnb4 104 83406 162613 2026-04-04T14:19:37Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162613 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>a thrawodd fi'n fy mhen. Gafaelais innau'n y polyn arall, a buasem wedi curo pennau ein gilydd onibai i'r cymdogion ddyfod rhyngom." "Fe ddysgwn i ''mores'' (moesau da) iddi. Adroddwch unwaith eto yr holl hanes. Yfory ben bore fe yrrwn wŷs iddi am sarhau urddas. Deuwch chwithau eich hunan i'r Cwrt Bach; rhoddaf bob cyfarwyddyd yn fanwl i chwi sut i ymddwyn yno. Hoffwn ddyfod yno gyda chwi, ond ni allaf oherwydd busnes arall na ellir ei ohirio. Wedi'r ymddiddan yma bu Prochazka mor hir heb ddyfod i'r swyddfa nes i bawb sylwi. Aeth wythnos heibio, dwy, tair, a theimlai'r swyddfa i'r byw golli o fysg ei hymwelwyr dyddiol berson y gwladwr gonest. Yn y cyfamser daeth yr amgylchiad hir ddisgwyliedig. Trwy ddatganiad y gyfraith pasiwyd dedfryd yn achos y pren afalau yn llwyr ymhlaid Prochazka. Pan ddaeth hwnnw wedi cryn amser i'r swyddfa wedyn, daeth y cyfreithiwr ato'n orfoleddus gan chwifio'r ddedfryd o flaen ei lygaid. "Buddugoliaeth, gyfaill, buddugoliaeth!" Ond er syndod nid bychan i'r cyfreithiwr gorfoleddus ni loywodd llygad Prochazka o falchter ond yn unig am foment, ac yn ddiymdroi ymddangosodd ar ei wynepryd eilwaith fynegiant o achos ei ymweld â'r swyddfa. "Paham y sefwch yna mor ddigyffro? Beth sydd wedi digwydd i chwi? Tybed fod cwrs y cyngaws ynghylch sarhau urddas wedi troi'n anffafriol i chwi ?" "Nac ydyw." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 5gzc176gpdsql8qc29px7weqk0hxofm 104 83407 162614 2026-04-04T14:20:08Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162614 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>dyn, ond yn unig er mwyn i'w canu a'u clocian a'u clegar mhoeni i i farwolaeth o fore gwyn tan nos, ac er mwyn iddynt ehedeg dros y gwrych i'm gardd i'w handwyo, Duw a'm helpo! "Nid oedd fy ngallu o'r blaen yn ddigon i'w llwyr yrru i ffwrdd, ac yn awr er pan gollwyd dau bren o'r gwrych, y mae'r bwystfilod hyn yn dyfod i'm gardd fel petaent gartref yno. Ond yr wyf am roddi pen ar hyn. Yr wyf am brynu gwn dau faril ac am saethu unrhyw beth a ddêl trwy'r gwrych, ni waeth gennyf petai hwnnw'r ceiliog paun tlysaf sydd ganddi." "Ni byddai peth felly o fawr fudd i chwi. Y mae gennyf gyngor gwell i chwi. Deliwch rai o'i dofednod a chedwch hwy fel iawn. Rhyw fath ar hawl gwystl yw hyn, ac yn yr achos hwn y mae'r gyfraith yn ei ganiatau i chwi.' Rai dyddiau ar ol cael y cyngor hwn, daeth Prochazka i'r swyddfa wedyn yn gynhyrfus yr olwg. "Wel, a ydych wedi atafaelu'r dofednod?" gofynnai'r Doctor. "Ydwyf." "Beth a ddigwyddodd?" "Wele!" Cribodd Prochazka ei wallt melyn sych oddiar ei dalcen, ac odditano gwelid ar y croen graith waedlyd ac amryw lympiau del dros ben. "O felly, ffrwgwd aie?" "A'r fath ffrwgwd! Daeth i ymofyn ei dofednod gyda'r gwas a'r forwyn, ac fe'm galwodd yn lleidr ac yn gnaf diddim. Trwy rym dug ei hieir oddiarnaf, a phan redais i'r ardd ar ei hol, gafaelodd yn un o'r polion toredig<noinclude><references/></noinclude> slv2z7pp31fkh74r7ceyl16tzkg1rci 104 83408 162615 2026-04-04T14:20:44Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162615 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Rhaid imi grybwyll na welodd y pren afalau unwaith ddiwedd achos y tystiolaethau. Un noswaith ddrycinog diflannodd o olwg y byd, wedi ei ddryllio a'i ddeifio gan fellten, yn llosg a phrydferth fel seren gynffon—ac nid effeithiodd hyn yn y modd lleiaf ar gwrs pellach y cyngaws, a âi ymlaen yn araf a seremonïol ar ei yrfa dros y pren llosg, syrthiedig. Hyd yn awr safai'r pren afalau o hyd i bob un ohonynt, blagurai, blodeuai, a dygai ffrwyth chwerw— "quod non est in actis, non est in mundo!" Rai dyddiau wedi agor y cyngaws fe'i cafodd Prochazka ei hun unwaith eto yn y swyddfa. "Y mae'r gŵyn eisoes wedi ei dwyn ymlaen," ebr ei gyfreithiwr wrtho. "A ydych wedi gofalu nad oes neb i gyffwrdd â dim? "Y mae'r ddau bolyn yn gorwedd fel y syrthiasant." "Da iawn. Y mae'n angenrheidiol i'r comisiwn ynglŷn ag agwedd y lle gael darlun mor gywir ag sydd bosibl o achos y tor-heddwch." "Ond y mae un anhawster ynglŷn â'r mater, Doctor." "Sut felly?" Trwy fwlch yn y gwrych, 'wyddoch, y mae heidiau o ieir yn dyfod yn dorsyth o'i lle hi i mewn i'm gardd ac yno'n achosi difrod dychrynllyd. Yr oedd f'annwyl wraig yn hoff iawn o ddofednod, a byddaf innau hefyd yn hoffi edrych ar gywion gwyddau melynion a chywion ieir amryliw, pan dyrront o amgylch yr iâr hengall. Ond yn hyn o beth y mae Vrchab yn mynd dros ben y llestri. Cwt ieir ydyw ei hiard. Y mae yno geiliogod a pheunod o bob lliw yn gweu drwy'i gilydd. Ceidw hwynt nid er budd na phleser, nage, 'mwyn<noinclude><references/></noinclude> gly0rq29dw68xalpuiskhpjdfulpe65 104 83409 162616 2026-04-04T14:21:16Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162616 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ond rhywbeth i ymosod arno ar bob ochr ac ysu'n nwydwyllt am dano; parai'r cerrig terfyn i ddyn ameu a symudid hwy'n raddol o flwyddyn i flwyddyn. Yn wir, ymddangosai adeilad y gymdoges Vrchab gyda'r gwesty hardd ers tro fel petai'n ymestyn yn nês at dyddyn Mathias Prochazka, a'r talcen fry fel petai'n ysgyrnygu'n faleisus arno, a'i phompiynau digywilydd yn ymwthio i'w ardd. Rhaid imi ddywedyd na wn pwy yn yr achos hwn oedd yr oen a phwy oedd y blaidd; ni allaf ddywedyd a oedd y ddau efallai erbyn y diwedd yn chwarae rhan y blaidd; ond sicr yw y derbynnid disgrifiadau Prochazka o'r sefyllfa gyda gwên betrus gan un rhan o'r swyddfa. Ni ddiflannai'r wên ychwaith pan dyngai Prochazka'n ddifrifol y gyrrai'r gymdoges aflonydd ef o'r diwedd i werthu'i eiddo a mynd ar grwydr i rywle, i Rwsia neu'r Amerig; yr oedd wedi cael hen ddigon ar y cyfreithio diderfyn; tyngai mai Satan yn y cnawd oedd y wraig hon a marwolaeth anamserol ei gŵr yn pwyso ar ei chydwybod, ac y gallai ef adrodd pethau amdani a wnâi i wallt eich pen sefyll yn syth gan ddychryn. Yn y cyfamser, dilynai'r naill achos cyfreithiol y llall. Yn ddiweddar daethai trawst a wthiesid gyda'i rychwant o led i awyrgylch Mathias Prochazka gan y gymdoges haerllug, eilwaith yn amlwg trwy ddedfryd cyfraith, fel yr oedd goreu'r modd, a lluniodd ceidwad achos Prochazka gŵyn newydd oherwydd torri'r heddwch, a achoswyd trwy dynnu trwy drais ddau bolyn o wrych arbennig, ac wrth hyn dechreuodd fel arfer ar ei ''species facti'' trwy osod pwynt ynghanol y ddalen a dywedyd: "Yma felly y saif y pren afalau—" "Y safai," cywirai Prochazka, fel y gwnaethai amryw weithiau o'r blaen cyn hyn. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> eq1jp8sz0edatnldfrzxq2dv5m4vsor 104 83410 162617 2026-04-04T14:21:42Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162617 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>bersonoliaeth Mathias Prochazka. "Wel, sut y mae hi gyda'r pren afalau?" oedd cwestiwn cyntaf y clercod bob amser, mor aml ag y caent trwy ffafr ymgom â Phrochazka, a dygai'r pennaeth bob tro y ''species facti'' i ryw gyngaws newydd rhwng ei gwsmer gwledig a'i gymdoges reibus, trwy osod pwynt ynghanol y ddalen a dywedyd: "Yma felly y saif y pren afalau ac yma ar y llaw ddehau, etc." Gorffenasid llawer o'r cynhennau diweddarach hyn ers tro byd yn ffodus neu'n anffodus, ond ymlusgai achos y ddiddiwedd fel neidr fôr. Ni wn beth oedd pren afalau yn achos y gohirio anarferol hwn; a oedd y cyngaws yn dioddef oherwydd natur yr eiddo ac yn dwyn ffurf annelwig cwestiwn y berchenogaeth, neu a oedd efallai ryw ''probatio diabolica'' (prawf dieflig) yn rhwystr ar y ffordd- nis gwn, nid wyf yn hyddysg mewn pethau felly. Ond sicr yw bod Prochazka hyd yn hyn, bob tro y deuai, yn gofyn y cwestiwn: "A pha mor bell yr ydym gyda'r pren afalau, os gwelwch yn dda?" "Bydd mater y tystiolaethau ar ben yn fuan," atebai'r cyfreithiwr. "Costied a gostio- peidiwch ag ofni maint y treuliau, Doctor." Nid oedd fawr ryfedd fod y gŵr da Prochazka'n dymuno pob drwg i'w gymdoges. Fel gŵr gweddw diblant a pherchennog tyddyn taclus, gallasai fwynhau perffaith hapusrwydd ar y ddaear, pe na threfnasai rhyw ffawd eiddigus yr hen Vrchab yn gymdoges iddo. Gwnaeth hyn fywyd yn anfelys iddo. Ar dair ochr amgeid ei dir gan ei heiddo hi, eto nid cofleidiad hyderus cariad cymdogol oedd hyn, ond yn hytrach gofleidiad bwystfil rheibus newynllyd, a fo'n estyn ei balfau marwol am ei ysglyfaeth. Nid oedd terfynau'r eiddo hwn yn ffurfio un llinell lonydd, farw,<noinclude><references/></noinclude> kxpnb0ywqfndy4kf4epdhij8unfqa2t 104 83411 162618 2026-04-04T14:22:11Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162618 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>aroglau ffwr ar y fath bobl, ac eisteddant yn y gaeaf yn glos wrth stof y swyddfa, lle'r ymdoddant yn raddol yn ddŵr budr fel dynion eira. Enw'r cwsmer diymhongar hwn o'r wlad ar restr y Dr.{{bar|2}} oedd Mathias Prochazka. Tua thair blynedd yn ol croesasai am y tro cyntaf drothwy'r swyddfa, ac ar unwaith enillasai galon pawb yma. Cyngaws a'i harwein- iasai yma, a'i bwnc yn fwy priodol yn addurn rhamant neu destun cân nag yn fater cyngaws. Pren afalau oedd, y pren barddonol hwnnw sydd yr un mor hudol ym mis Mai pan heidio'r miloedd gwenyn sïol o amgylch ei frig, ag ym mis Hydref pan wyro'ï ganghennau gwyrddion dan bwys melys afalau rhuddwawr. Dyma'r hanes. Ar y terfyn a wahanai gae Prochazka a chae Barbara Vrchab, safai pren afalau unig, a than ei gysgod yn amser y cynhaeaf arferai perchenogion y ddeu-ddarn tir ar un adeg orffwyso'n gytûn wrth ymyl ei gilydd. Ond un tro tynnwyd ffrwyth y pren afalau pwysig hwn gan Vrchab—yn ol yr ysgrifau cofnodol, dug y weithred hon iddi ryw hanner basgedaid o afalau anaeddfed—ac ychydig ddyddiau wedyn anfonodd Mathias Prochazka trwy ei gyfaill y cyfreithiwr ddau dudalen mawr o gŵyn difrifol oherwydd torri'r heddwch. Byth er hynny daeth i'r cyngaws ynghylch y pren afalau lu o gynhennau eraill rhwng y cymydog a'r gymdoges; cynhennau ynghylch y llinell derfyn, y bargod, hawl ffenestr, trawst rhy hir, a llawer o eiddo anghyfreithlon arall a ddygasai'r cymydog ''vi, clam, precario'' (h.y. trwy drais, yn lladradaidd ac ar arch),—ond safai'r pren afalau o hyd ym mlaenlle'r drafodaeth a daeth yng ngolwg y swyddfa yn arwyddlun anwahanadwy bron o<noinclude><references/></noinclude> sflb7vxe2yjjxmrnagix0acntjm6qer 104 83412 162619 2026-04-04T14:22:53Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162619 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yr anifail cythreulig a ddisgrifir gan Goethe, yng nghylch diffaith eu hamgylchiadau marwaidd, y mae ei ben yn suo gan ffigyrau, nwyddau, cyfnewidiau, treuliau, tai, a phethau cyffelyb. Yna agorir y drws eto a chyda chyfarch bonheddig, "Bendith Dduw! Dydd da!" daw dyn ysgwâr, lysti i mewn, gan droi a gwasgu a chrychu cap blewog yn ei ddwylo o wir yswildod. Yn ddiarwybod gloywa wynepryd gŵr y gyfraith. "Croeso, gyfaill. Eisteddwch, eisteddwch. A gawsoch chwithau hefyd law acw? Wel, beth sy'n eich dwyn yma?" Ac edrydd y cyfaill ei neges yn ei ddull syml a naturiol ei hun, gan blethu ymadroddion diarhebol, cryno i'w araith ac ysgwyd ei ddwylo'n anes- mwyth. Gwena'r cyfreithiwr. Difyr ganddo'r cyngaws ynglŷn â rhywbeth a ddigwyddodd yn ysgwâr glaswelltog y pentref y mae oddiamgylch iddo dai to gwellt mwsoglyd neu gaeau yd eurdonnog, gwlad lydan rydd nad yw ef hwyrach yn ei annedd gysurus yn y dref yn hiraethu amdani, ond sydd eto weithiau'n hyfryd meddwl amdani, pan gaffo gyfle i wthio o'r neilltu'r memrynau llychlyd a llyfrau'r gyfraith, a chael ei wynt ato. Hoff ganddo ymddiried unplyg y cwsmer gwledig yn ei hollalluowgrwydd cyfreithiol ef ac yn ei gyfrwystra dieflig. Yn wir y mae hefyd ryw swyn gwerthfawr yn yr ewyllysgarwch distaw sy'n nodweddu gwladwr fel hwn cyn trafod pwnc, pan estynno arian-nodau allan o lyfryn drylliedig neu gongl cadach poced, ac yn ei barodrwydd hefyd i dalu'r biliau mwyaf. Ochr yn ochr â'r agwedd ysgafn i'r busnes gyda phartïon fel hyn, fe geir hefyd agwedd brudd. Fel arfer bydd<noinclude><references/></noinclude> kh70w7phftzrhggppy0k7drw07psq2y 104 83413 162620 2026-04-04T14:23:25Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162620 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|Y PREN AFALAU.}}<br>(Gan SVATOPLUK CECH.)}} YMYSG cwsmeriaid cyfreithiol y Dr.{{bar|2}} ni cheir ond cymharol ychydig o bobl wledig. O'r rheiny ceir amryw na ellir yn hawdd ddywedyd amdanynt eu bod o'r wlad. Er enghraifft, ni ddwg Mr. Raubitschek, Mr. Abeles, a Mr. Koretz ddim arwyddion arnynt a fo'n dwyn y wlad i gof, yn enwedig bethau fel pwrs seimlyd, wedi hen wisgo, ac amryw adrannau iddo, a'r rheiny'n cynnwys addawebau a biliau lawer, sydd a'u llinellau llydain a'u llaw-ysgrifen gadarn yn arwyddocau trigolion y wlad. Pe gellid canu'r "consartinas" hyn o eiddo Mr. Raubitschek, Mr. Abeles, a Mr. Koretz, dïau y seinient lawer dernyn tlws o fröydd Bohemia, a pheri i'r gwrandawr wylo'n hytrach na gwenu. Ond, fel rheol, gad y boneddigion hyn i ringyll rhyw dref wledig ganu cerddi prudd eu gwahanol "gonsartinas "mewn gwasanaeth cyhoeddus byr, ar hen ddrwm gwynfanllyd. Fel y dywedwyd, ychydig o gwsmeriaid o'r wlad sydd i'r Dr.{{bar|2}}, ond yn iawn am hyn y mae yn eu mysg un sy'n arddangos nod pobl y wlad yn ei lawn burdeb. Y mae, ond odid, gan bob swyddfa gyfreithiwr tref ''un'' caritor gwledig o'r natur yma i'w ddangos, sy'n croywi dros dro â'i ysbryd syml henffasiwn ei hawyrgylch mwll, a heintir bob amser gan dawch llaith afiechydon cymdeithasol y dyddiau hyn. Credaf fod cwsmeriaid o'r math hwn yn anhepgorol angenrheidiol hyd yn oed i gyfreithiwr i loywi ei ysbryd. Wedi iddo ddanfon ymaith o'r dref res hir o gwsmeriaid cyfrwys a drwgdybus sy'n ymdroi bob amser, fel<noinclude><references/></noinclude> mmlj9mzo9fe9h37nadt20h5l28hsb7l 162675 162620 2026-04-04T16:36:39Z AlwynapHuw 1710 162675 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|Y PREN AFALAU.}}<br>(Gan SVATOPLUK ČECH.)}} YMYSG cwsmeriaid cyfreithiol y Dr.{{bar|2}} ni cheir ond cymharol ychydig o bobl wledig. O'r rheiny ceir amryw na ellir yn hawdd ddywedyd amdanynt eu bod o'r wlad. Er enghraifft, ni ddwg Mr. Raubitschek, Mr. Abeles, a Mr. Koretz ddim arwyddion arnynt a fo'n dwyn y wlad i gof, yn enwedig bethau fel pwrs seimlyd, wedi hen wisgo, ac amryw adrannau iddo, a'r rheiny'n cynnwys addawebau a biliau lawer, sydd a'u llinellau llydain a'u llaw-ysgrifen gadarn yn arwyddocau trigolion y wlad. Pe gellid canu'r "consartinas" hyn o eiddo Mr. Raubitschek, Mr. Abeles, a Mr. Koretz, dïau y seinient lawer dernyn tlws o fröydd Bohemia, a pheri i'r gwrandawr wylo'n hytrach na gwenu. Ond, fel rheol, gad y boneddigion hyn i ringyll rhyw dref wledig ganu cerddi prudd eu gwahanol "gonsartinas "mewn gwasanaeth cyhoeddus byr, ar hen ddrwm gwynfanllyd. Fel y dywedwyd, ychydig o gwsmeriaid o'r wlad sydd i'r Dr.{{bar|2}}, ond yn iawn am hyn y mae yn eu mysg un sy'n arddangos nod pobl y wlad yn ei lawn burdeb. Y mae, ond odid, gan bob swyddfa gyfreithiwr tref ''un'' caritor gwledig o'r natur yma i'w ddangos, sy'n croywi dros dro â'i ysbryd syml henffasiwn ei hawyrgylch mwll, a heintir bob amser gan dawch llaith afiechydon cymdeithasol y dyddiau hyn. Credaf fod cwsmeriaid o'r math hwn yn anhepgorol angenrheidiol hyd yn oed i gyfreithiwr i loywi ei ysbryd. Wedi iddo ddanfon ymaith o'r dref res hir o gwsmeriaid cyfrwys a drwgdybus sy'n ymdroi bob amser, fel<noinclude><references/></noinclude> 1iwwtyh06xzrqgini82bmrqoebox4hl 104 83414 162621 2026-04-04T14:23:37Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162621 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83415 162622 2026-04-04T14:27:06Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162622 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>gloch bydd tawelwch; ond fel petai'r bobl yn methu disgwyl am y bore, dechreu'r trwst eilwaith tua phedwar o'r gloch. Ar noson fel hon eisteddai yntau ei hunan, gan blygu uwchben llyfrau, dail blodau anghynefin, a defnyddiau oedd eisoes yn mallu,—pethau y denai ef ohonynt, trwy ddadansoddi'n gywrain neu gymysgu, eneidiau'r peraroglau oedd ynghlo neu ynghwsg ynddynt. Ar noson felly gwrandawai weithiau, megis yn y tawelwch: heb ddim sŵn arall ond trydar y cricedau, swniai cân ryfedd y bara: "Myfi yw manna'r tlawd, afrllad bywyd y rhai sy'n flinderog a llwythog gan waith. Y mae pob briwsionyn yn sanctaidd, chwŷs y gweithiwr yw, deigryn yr amddifad. Trwythaf fywyd, am mai bywyd wyf; ymwthiaf o garchar y ddaear, ymestynnaf a thyfaf; anadlaf gynhesrwydd mamaidd, cig a llaeth wyf i, ynof i y mae'r cnewyllyn ffosfforus ar gyfer ymennydd meddylwyr, a hefyd gelloedd cyhyrau ar gyfer llaw'r gweithiwr. Myfi yw manna'r tlawd, afrllad bywyd y rhai sy'n flinderog a llwythog." Gwrandawodd ar y gân anghyffredin; treiglai dagrau mawr dros ei ruddiau gwelw a churiedig. Esgynnodd gweddi dros ei wefusau i'r nefoedd: "O Dduw, mor ffodus yw'r rhai sy'n bendithio'r byd â phethau cyffredin, ond eto diolchaf i Ti am na chreasit y pobydd sydd islaw ohonof i, am roddi ohonot i mi opiwm yr etholedigion i'w brofi, er costio ohono bris bywyd! Ond ar y foment gafaelodd yn ei bwrs; tynnodd ddau ddernyn tlodaidd o arian allan; daliodd hwynt yn hir ar gledr ei law, ac yna sibrydodd gan wenu'n boenus: "Y mae'n bryd imi fynd i brynu bara." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 308bud6ni71eh38b01phl4qmtzkxmsp 104 83416 162623 2026-04-04T14:27:41Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162623 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hoffter arbennig at y treiddgar a'r drygsawrus, fel y peth a berthyn i rai ffrwythau goraeddfed a fo'n dechreu pydru, ac at aroglau a fo'n treiddio trwy'r gwythiennau fel nodyn amhersain yng ngheudod crwth neu fel cymysgu deuliw anghydnaws. O weithio'n ddyfal, aethai'n bur grwm a theneu, disgleiriai ei lygaid, ac yn ei ffrâm o flew du ymestynasai ei drwyn yn hirfain wrth arogleuo'n ddibaid. Nid oedd cynnyrch ei lafur yn rhyw lawer. Ychydig o gwsmeriaid oedd iddo ac nid oedd y rheiny'n sicr. Weithiau tinciai'r gloch fechan oedd ar ei ddrws yntau â sain bur, felodaidd ymysg tincian diddiwedd cloch yr ystafell bobi—deuai morwynig i mewn neu herlodes neu lencyn neu hen goegyn—edrychent drwy ei stôr a dewis rhywbeth ac yna ddwyn ganddynt bob un mewn ffïol fechan o risial gloyw o ffasiwn ddwyreiniol neu Fenetaidd ychydig ddiferion o beraroglau anghyffredin ac ynddynt ddafnau opoponax yn cofleidio enaid lili China, neu'n codi ohonynt orfoledd persawr ambr uwch enaid hen-ifanc y minionet. Ai'r prynwyr yn lleilai o hyd-ond crymai ef uwchben ei waith, gan chwilio'n ddyfal am ryw gymysgedd newydd, a cheisio diferion newydd o eneidiau coeth y blodau. Tinciai cloch y pobydd yn ffyrnicach o hyd; clywid bargeinio o'r llawr, sŵn arian yn disgyn ar y cownter, siarad hoyw y gweithwyr a'r pobyddesau, chwerthin y plant, trwst y gwagenni, a bloedd y gwerthwyr-berw bywiog a bywyd. Parhâi'r twrf hyd yn hwyr y nos—yna tawai. Ni chlywid mwy ond rhyw siffrwd gwan o'r ystafell bobi. Gellid sylwi ar drefnu a phoethi'r popty, ar ddodi'r bara i mewn, a'u tynnu allan wedi iddynt grasu. Am ddau o'r<noinclude><references/></noinclude> n4oynif2lup1ummm0ivnrvhjv6miej9 104 83417 162624 2026-04-04T14:28:20Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162624 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|BARDDONIAETH A RHYDDIAITH.}}<br>(Gan Y. VRCHLICKÝ.)}} TRIGENT ill dau mewn tŷ oedd mewn strŷd o'r neilltu yn y dref fawr. Yn yr ystefyll ar y llawr y trigai'r pobydd, gŵr o natur gref, llydan ei ysgwyddau, a chyhyrau fel haearn, wedi eu caledu a'u datblygu wrth weithio. Hen greadur hen-ffasiwn, fel y dywedir, oedd, ac un, a barnu oddiwrth ei wynepryd llydan a hynaws, oedd yn fodlon ar ei grefft, heb deimlo unrhyw awydd newid cylch ei orchwyl. Ym mhen-draw'r ystafell bobi, oedd bob amser yn llawn o aroglau blawd llaith a bara wedi eu crasu, yr oedd siop fechan, a ffenestri mawr, rhwyllog, a drws bychan ar yr ochr, lle y crogai cloch fechan oedd yn tincian ddibaid drwy gydol y dydd. Uwchben y pobydd trigai perarogleuydd. Nid crefftwr cyffredin oedd ef—yr oedd ef yn ddyn a deimlai fod ynddo ysbryd dyfeisgar, ac a geisiai bob amser greu peraroglau newydd a digymar. Iddo ef yr oedd aroglau fioled a rhos, minionet a charnasiwn, mwsog a mwsg, yn rhywbeth cyffredin. Nid oedd y ffaith mai'r peraroglau hyn oedd y rhai dewisaf yn mennu dim arno ef. Arhosai ar ei draed drwy'r nos yn ei ystafell fechan, gul—distyllai, cyfunai, cymysgai, toddai, rhidyllai, a chrasai. Gadai ryddid hollol i'w ffansi, hyd yn oed dros derfynau chwaeth dda, yn unig i ddarganfod byd newydd o beraroglau newydd na wyddid o'r blaen ddim amdanynt. Meddai ar ryw<noinclude><references/></noinclude> gp79itl02uebzognfrz06ewnrrqpq6o 104 83418 162625 2026-04-04T14:28:50Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162625 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>yn symud ymaith o'i fynwes yr hyn a'i poenasai am flynyddoedd; teimlai'n ysgafn a hoyw; yr oedd yn wir yn sionc ac yn ieuanc. Gwenai yn ei freuddwyd, yna gadodd i'w ben ymollwng a daeth y cysgodion ar ei warthaf a'i amgau, ac o dipyn i beth troes yntau'n un o'r cysgodion, a diflannodd yn eu gosgordd anweledig. Yn hwyr y nos cafodd y myneich dychrynedig ef. Disgynasai diferion oer y gwlith fel perlau ar ei wallt a'i farf, ar ei fynwes lle gynt y curai'r galon mor anniddig, gorweddai blodyn iasmin, ac ar ei wefusau chwaraeai gwên o lawenydd annhraethadwy. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> i1uz5z9p1q2nkmv4d4t80g9yof2t954 104 83419 162626 2026-04-04T14:29:23Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162626 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"Gwn am foddion gwell ac fe'i darganfûm ar fy nheithiau," atebai'r pererin. "Ffynnon ydyw hon hefyd, ond nid y ffynnon ieuenctid ryfedd honno y breuddwydiaist ti amdani; gwin chwerw, ond iachus, ydyw, sy'n gallu gwellhau'r hwn a gollodd unig wir ieuenctid yr enaid trwy bechu." Cododd yr abad ei olwg at y pererin. Yn ei lygaid llydan-agored fflamiai tân dyhead gwyllt. "A gefaist ti'r rhyfeddod? Pa le a pha bryd?" "Ni waeth am hynny," atebai'r pererin gan osgoi'r cwestiwn. "Digon yw gwybod ei fod gennyf, ac y cei dithau, os dewisi ac onid oes arnat ofn, lymaid ohono." "Nid oes arnaf ofn dim; fe'i cymeraf ef," ebr yr abad. Datglymodd y pererin yr ysgrepan, a thynnodd allan lestr pren bychan a'i lenwi â gwlybwr du o'r gostrel a grogai wrth ei wregys. Goleuodd llewych olaf haul yr hwyr wyneb gwelw y crwydryn, a cheisiodd yn ofer gynneu yn y gwlybwr du adlun gwan o liw ambr hen. Estynnodd y llestr cyforiog i'r abad. "Beth yw hwnyna?" gofynnai yntau, gan godi'r llestr at ei wefusau. "Ffynnon angof," atebai'r pererin. Diflannodd gwrid yr hwyr; dechreuodd cysgodion llwydion ymledu dros y ddaear. Yfodd yr abad y cwpan i'r gwaelod. Edrychodd ennyd i'r cysgodion llwyd. Diflannodd y pererin yn eu mantell, yna'r holl amgylchoedd o'i gwmpas; ymledent dros ei lygaid a'i ddwyfron; teimlai law oeraidd<noinclude><references/></noinclude> j7uhtsp4rhgaa1kfpb2zo57djxogxjy 104 83420 162627 2026-04-04T14:29:53Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162627 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Cyfeiriaf at ffynnon ieuenctid. Credaf ynddi, ond pa le y mae i'w chael? Credaf y darganfyddir hi rywdro, ond pwy fydd y gŵr ffodus, ac a all ef ei defnyddio er budd i'r holl ddynoliaeth? A gaiff ef ei defnyddio er ei les ei hun? Mor ddwfn yw'r cwestiynau hyn, a phwy a all eu hateb?" Yn awr dechreuodd y pererin lefaru: Ac a dybi di, O abad, y byddai ffynnon ieuenctid yn gynhorthwy ac yn lles iti, pe caniateid iti ei darganfod? Gymaint dy gyfeiliorni! Edrych i lawr i ddyfnder d'enaid ac ateb un cwestiwn i mi. A wyt ti'n ddibechod? Ergrynodd yr abad wrth y geiriau hyn. Teimlai wrid cywilydd yn codi i'w wyneb. Gwyrodd ei ben yn isel a thewi. Ychwanegai'r pererin: "Pa fudd a fyddai ffynnon ieuenctid i ti a'th debig? Yfech ohoni, ac adnewyddu eich hieuenctid drachefn, ond adnewyddech hefyd trwy hynny ymwybod â'ch pechod, y pechod a ddodasoch gynt yn bwys ar eich cydwybod. Nid amser sy'n ein gwneuthur yn hen, ond ein pechod, y peth hwnnw y troseddasom unwaith yn erbyn urddas y ddynoliaeth trwyddo, yn erbyn ein penderfyniad i ddymuno'r da ac i fod yn dda. Trwy'r ddiod ieuenctid tyfai'r ymwybod hwn yn gryf, a deuai pwys pechod ac anhawster sefyll yn fwy beichus nag o'r blaen. A thynged pawb yna fyddai dywedyd: Pwy ohonom sydd heb bechod? "Neb, neb!" gwaeddai'r abad dan grynu gan arswyd. Ond dywed dithau pa beth sydd yn ol i ni?" {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 0niyjy4719wno3s5dkerjmewdvfg289 104 83421 162628 2026-04-04T14:30:25Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162628 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Wedi'r geiriau hyn suddodd yr abad drachefn dros dro i fyfyr prudd, ac ni sylwodd fod y pererin yn craffu arno â golwg ryfedd fel pe mynnai dreiddio â'i lygaid i eigion bod yr offeiriad. Heb aros i'w holi, ymhen ennyd dechreuodd yr abad lefaru drachefn: "Meddyliwn y gallwn fod yn fwy ffodus na'r holl bererinion, y gallwn hwyrach drwy ffawd ddarganfod yr hyn y mae'n holl ganrif ni'n cyfeiliorni wrth ei geisio, yr hyn y mae tlawd a chyfoethog, ieuanc a hen, yn chwilio am dano." Yr oedd yn syn o beth na buasai llygaid y pererin wedi treiddio trwy'r abad! Dan swyngyfaredd eu dylanwad llefarai'r abad yn ei flaen. Yr oedd fel petai'n cyffesu i ryw fod uwch nag ef ei hun, ac fel petai'n taflu trwy hynny oddiar ei enaid ryw faich na wyddai o gwbl beth i'w alw cyn hynny. Siaradai'n dawel ac yn araf â rhyw gryndod na ellid bron sylwi arno yn ei lais. "Goddefwn bopeth tra fyddwn yn y meddwl hwn. Pa sawl mordwywr a aeth ar goll mewn moroedd anhysbys, o gariad ato! Pa beth a edrydd chwedlau'r mynachtai a'r croniclau am farchogion a aeth ar grwydr i chwilio am y rhyfeddod! Eithr nis darganfuant, nis darganfuant, ond sibrydai rhywbeth cyfriniol wrthyf y byddwn i'n fwy ffodus Gloywai llygaid y pererin fel dwy seren danbaid. Treiddiai eu pelydr i'r fan lle y curai calon yr abad yn gyffrous dan y cwfl bras. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> edz1ai3vpa8alihu5z6rmmmw2hn8y81 104 83422 162629 2026-04-04T14:33:47Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162629 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>daeoni, a godidowgrwydd, ond bod un posibilrwydd yn eisiau i ni gallu anghofio'r gorffennol. Cododd yr abad ei ben o'i ddwys-fyfyr ac edrych ar dân y machlud. O'i flaen safai dyn yng ngwisg pererin, a het lydan ddiddos am ei ben, a phastwn yn ei law, a'i ysgrepan a'i gostrel ynghrog wrth ei wregys. Yr oedd golwg fonheddig ar ei feingorff, ac ar ei wynepryd arwyddion hynawsedd tawel, ymostyngar. Edrychodd yr abad yn gyfeillgar arno. Daeth y pererin yn nês. Nid oedd rhyngddynt yn awr ond gwal gardd y mynachty,-gwal go isel, a'r drain yn dew drosti. Wedi dyfod o bell?" gofynnai'r abad i'r dieithryn. "Ydwyf, o bell." "Fy mreuddwyd a'm hiraeth pennaf innau ers talm yw ymweld unwaith â'r lleoedd sanctaidd," ebr yr abad, ond fe'm rhwystrir bob amser gan fy nyletswydd i'm hurdd a chan fy swydd. Ac o'r braidd y coeliwch fod yr hyn oedd yn anodd i'r newyddian a'r brawd yn amhosibl bron i'r abad. Sefais ar y wal hon am flynyddoedd gan syllu tua'r lle y cyll y ffordd yn y ffurfafen, gan edrych ar ol croesau a banerau'r pererinion. Dro ar ol tro parodd eu caniadau imi wylo; teimlwn fel petai adenydd yn tyfu o'm mynwes, ond O, rhaid oedd imi fygu'r teimladau a'r dyheadau hyn; rhaid oedd imi ddychwelyd eilwaith i'r mynachty a'm calon yn chwerw, wrth gân y gloch osber. Ond yn araf deuthum i gyne fino ag ef; troes y chwerwedd yn gydymdeimlad, ac wedyn edrychwn yn ddigyffro ar y pererinion oedd â'u taith i'r tir sanctaidd-goddefwn hyn iddynt, ond arhosai un peth wedyn yn f'enaid." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> b9i1ut5c9391zqq430l1dkscllhnoqb 104 83423 162630 2026-04-04T14:34:33Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162630 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|FFYNNON ANGOF.}}<br>(Gan Y. VRCHLICKÝ.)}}}} SAFAI'R abad Fulgentius a 'i bwysau ar wal gardd y mynachty gan edrych yn hurt i'r pellter. Syrthiodd ei lyfr gwasanaeth o'i law i'r glaswellt tew, disathr. Ychydig cyn machlud haul ydoedd. Llewyrchai coed yr ardd ym mhorfforlliw'r hwyr fel colofnau o ruddem, a disgleiriai eu dail fel smaragdus—ymddangosai'r holl ardd fel y baradwys hudol honno y sonnir cymaint amdani yn yr hen groniclau. Yn awr ac yn y man ehedai aderyn heibio, neu löyn byw, oedd yn debycach i flodeuyn ar ei adain neu seren yn syrthio. Disgleiriai a gwridai popeth; yr oedd peraroglau treiddiol anghyffredin dros bob man. Awr gyfrin y machlud oedd, pan wisgo'r dydd yn gyfnos—nid yw na goleu dydd na gwyll yr hwyr, pan na theimlo'r enaid, er bod yng ngharchar mater, bwysau'i gadwynau, a phan gredo fod iddo adenydd ac y gall ehedeg o'r byd hwn. Yr oedd yr abad yn anarferol o brudd. Eto nid y prudd-der hwnnw oedd a berthyn i'r dyn sy'n ymwrthod o'i fodd â'r byd ac yn ceisio diffodd gwreichionen olaf asbri bywyd mewn meudwyaeth. Yr oedd ei brudd-der ef o natur hollol wahanol. Prudd-der ydoedd a berthyn i'r enaid sy'n hiraethu am fywyd, y prudd-der hwnnw y mae dyn yn ymestyn ynddo am y gwelltyn olaf sy'n gallu achub yr enaid sydd ar suddo, y prudd-der hwnnw sy'n tarddu o ddymuniad dyn i ysgwyd pob cloch yn ei fynwes a chyhoeddi dathlu prydferthwch,<noinclude><references/></noinclude> 708fqduj46tux7xfuaguie8tu52roix 162631 162630 2026-04-04T14:34:47Z AlwynapHuw 1710 162631 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|FFYNNON ANGOF.}}<br>(Gan Y. VRCHLICKÝ.)}} SAFAI'R abad Fulgentius a 'i bwysau ar wal gardd y mynachty gan edrych yn hurt i'r pellter. Syrthiodd ei lyfr gwasanaeth o'i law i'r glaswellt tew, disathr. Ychydig cyn machlud haul ydoedd. Llewyrchai coed yr ardd ym mhorfforlliw'r hwyr fel colofnau o ruddem, a disgleiriai eu dail fel smaragdus—ymddangosai'r holl ardd fel y baradwys hudol honno y sonnir cymaint amdani yn yr hen groniclau. Yn awr ac yn y man ehedai aderyn heibio, neu löyn byw, oedd yn debycach i flodeuyn ar ei adain neu seren yn syrthio. Disgleiriai a gwridai popeth; yr oedd peraroglau treiddiol anghyffredin dros bob man. Awr gyfrin y machlud oedd, pan wisgo'r dydd yn gyfnos—nid yw na goleu dydd na gwyll yr hwyr, pan na theimlo'r enaid, er bod yng ngharchar mater, bwysau'i gadwynau, a phan gredo fod iddo adenydd ac y gall ehedeg o'r byd hwn. Yr oedd yr abad yn anarferol o brudd. Eto nid y prudd-der hwnnw oedd a berthyn i'r dyn sy'n ymwrthod o'i fodd â'r byd ac yn ceisio diffodd gwreichionen olaf asbri bywyd mewn meudwyaeth. Yr oedd ei brudd-der ef o natur hollol wahanol. Prudd-der ydoedd a berthyn i'r enaid sy'n hiraethu am fywyd, y prudd-der hwnnw y mae dyn yn ymestyn ynddo am y gwelltyn olaf sy'n gallu achub yr enaid sydd ar suddo, y prudd-der hwnnw sy'n tarddu o ddymuniad dyn i ysgwyd pob cloch yn ei fynwes a chyhoeddi dathlu prydferthwch,<noinclude><references/></noinclude> 1t762u4p5ro7wq2nzrw1xgiuvg4ghh4 104 83424 162632 2026-04-04T14:35:26Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162632 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>dyfod allan i fwynhau heulwen y gwanwyn. Ac âi'r holl dref heibio i'r hen wraig, a hithau'n cyrcydu'n ddigyffro ar y ddaear a'i phen yn llwyr o'r golwg yn ei harffedog glytiog, a'i dwylo'n dyn ymhleth am ei gliniau, a'r pelydr cynnes fel petaent yn eu dal. Pwy oedd yr hen wraig, tybed? a pham yr eisteddai yno fel petai wedi caregu? Nid cardotes oedd hi. Efallai mai gofalu am y plentyn oedd ei gwaith? Efallai mai dyna'i dull hi o fwynhau bendith heulwen y gwanwyn? Neu a oedd ei gofid mor fawr fel na allai oddef unwaith eurbelydr caredig yr haul, nac estyn ond ei dwylo caled, geirwon i'w derbyn ? Efallai ei bod yn ei theimlo ei hun yn hapus yn y marweidd-dra hwn-ond, a dywedyd y gwir, cysgai yn esmwyth ac yn fy nychymyg i fy hun y chwareid y ddrama erchyll a osodais mewn ffansi o flaen eich llygaid. Ni wn paham, ond bu darlun yr hen wraig ryfedd yn boen i mi. Tybiwn fy mod yn gweled yr holl ddynoliaeth wedi ei merthyru a'i phoenydio a'i baeddu a'i gorthrymu, yn cywilyddio oherwydd effaith ei gwaith ac eto'n dal i estyn ei dwylo crebachlyd i belydr yr haul- A chanai'r adar ehedydd a gwasgarai pelydr yr heulwen eu tês. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> eltdzprwwglhmuasa3zv8tg2clo2tki 104 83425 162633 2026-04-04T14:35:50Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162633 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|YR HEN WRAIG.}}<br>(Gan Y. VRCHLICKÝ.)}} DENAI haul y gwanwyn bobl lawer o'r dref. Teyrnasai prysurdeb bywiog yn yr heolydd, yr oedd popeth mewn cywair uchel. Tyrrai pawb ar frys gwyllt o flaen porth y dref. Nid oedd eto yn Natur ddim llawer o ol y gwanwyn hir-ddisgwyliedig i'w weled. Yr oedd gwellt crynedig ar y llwybrau bron yn ddi-liw, y coed yn foel, nid oedd ond y castanwydd yn agor eu blagur aur. Eto yr oedd y gwanwyn i gyd yn yr awyr. Gellid dywedyd ei fod yn hofran dros y byd. Yr oedd yr awyr yn glir a phersawrus, yr wybren yn llawn o adar ehedydd a ganai o lawenydd calon. Ar y droetffordd a arweiniai i'r meysydd agored lle y cyrchai'r rhan fwyaf o'r dyrfa Saboth drwsiadus, cyrcydai hen wraig. Yr oedd dillad yr hen greadures yn garpiau i gyd. Eisteddai gan blygu ymlaen, a'i dwylo ymhleth am ei gliniau. Dwylo hen, rhychiog, llosg gan yr haul, caled ac esgyrniog oeddynt, fel cangau crin coeden ar lawr. Crwydrai ambell gudyn o'i gwallt brith ar ei harffedog glytiog. Ymddangosai cynhesrwydd pelydr yr haul yn garedig wrth y dwylo hen lluddedig a welsai lawer o dywydd garw. Chwaraeai plentyn ger traed yr hen wraig. Cloddiai'r ddaear â darn o lestr pridd, crafai'r clai ynghyd a'i rannu wedyn yn ddarnau bychain unfaint. Wedi ymgolli yn ei chwarae, ni sylwai ar yr hen wraig, ac ni sylwai hithau yn ei hir-fyfyr trist a chyfrin ar y plentyn ychwaith. Cerddai'r bobl heibio'n lluoedd; yr oedd fel petai'r holl dref wedi<noinclude><references/></noinclude> j0coqiqjew7tij00psr2lig6l95wup8 104 83426 162634 2026-04-04T14:58:51Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162634 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz 104 83427 162635 2026-04-04T14:59:51Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162635 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Ysgrechiodd Andreas yn uchel gan syndod. Neidiodd yn hoyw ar gefn ei gymrawd a gyrrodd ef yn brysur i fyny'r mynydd. Nid anturiodd droi'n ol, ond ymgroesai'n aml. Dywedodd wrth y prior iddo dreulio'r nos gydag un o'r ffermwyr. Ni wn a adroddodd ef wrth unrhyw enaid dynol hanes antur y nos honno. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> szzdy7a248g7122jgtqunmsfa7usp3a 104 83428 162636 2026-04-04T15:00:51Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162636 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Aeth syndod y prior yn fwy pan welodd golli'r ffliwt a osodasai ef ei hun y diwrnod cynt dan ddarlun Sant Antwyn. Wrth chwilio am y ffliwt ac edrych ar ddamwain ar y darlun, sylwodd am y tro cyntaf ar fflam anfad gwawd yn disgleirio yn llygad y llyffant gwyrdd ac ar y chŵydd gwyn. Aeth â'r darlun o'i gell y diwrnod hwnnw. Bu son am y digwyddiad rhyfedd am amser maith ymhlith y brodyr, ond o dipyn i beth fe'i anghofiwyd fel yr anghofir popeth gydag amser. Aeth y brawd Andreas unwaith yn rhagor ar daith hel ymborth gyda'i gymrawd. Wrth ei groesawu a'i wledda'n gyfeillgar gan y ffermwyr caredig, yfodd fwy o win nag oedd yn dda iddo—ond yr oedd hi mor boeth, 'welwch! Yr oedd hi eisoes yn hwyr pan droes yn ol adref gyda'i lwyth goludog i'r fynachlog, lle y disgwyliai'r brodyr yn anniddig fel arfer. Ond y tro hwn cymerasai Bacchus a Morpheus y gŵr da Andreas dan eu nawdd. Wrth yrru ei asyn, collodd ei ffordd yn yr hanner-gwyll, a chan ddibynnu ar wybodaeth ei frawd o'r un enw o'r wlad, arweiniwyd ef i ryw hafn, lle y cysgodd yn esmwyth gan flinder ac angerdd y gwin. Yn naturiol iawn dilynodd ei gydymaith ffyddlon ei esiampl. Ond yn y bore! Deffroes yr awel fain y cysgadur a gwasgaru'r niwl o'i ymennydd. Gan rwbio'i lygaid, edrychodd o'i gwmpas. Dduw annwyl! gyda phwy y treuliodd y nos yn y fan yma! Heb fod nepell oddiwrtho, gorweddai dyn â'i wyneb ar y ddaear, yn abid ei urdd a hwnnw wedi hanner pydru—ysgerbwd dyn ydoedd, wedi ei ddarnio gan fwystfilod rheibus, glaw, gwynt ac amser. Ni ellid adnabod ei wynepryd, am fod pridd a gwaed wedi sychu drosto. Heb fod nepell gorweddai—ffliwt!<noinclude><references/></noinclude> l4bjgqjhcbki5jws71luhahxunb21w1 104 83429 162637 2026-04-04T15:01:22Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162637 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Lle yr oedd tro'n y to, neidiodd gwreath mawr du allan, a'i lygaid yn tanio fel rhuddemau, a gwreichion trydan yn fflachio o'i flew melfed . . Yr oedd y fynachlog o'r tu ol; brysient ymlaen yn awr ar belydr y lloer yn unig. Safai'r coed obry hyd ochr y ffordd fel ysbrydion anferth, cobog. O'u brigau codai cigfran weithiau, gan grawcian yn ddychrynllyd, a'i hadenydd ar led. Danynt disgleiriai fflamau bychain gleision. Ar y gors dawnsiai goleuadau'r hudlewyrn fel sêr disberod, ar lan y pwll eisteddai llyffaint, a'u croen smaragdaidd yn disgleirio'n y goleu gwelw. Trymhaodd yr awyr-ymguddiodd y lloer y tu ol i'r niwl, yr oeddynt yn awr yn croesi trum y mynydd-tawodd seiniau'r ffliwt. Safent yn awr o flaen dibyn, ac ar un o belydr gwelwon y lloer aeth y wraig a'r chwerthin hudol i lawr i'w hafn ddiwaelod—a diflannu. Fry ar grib y clogwyn anferth eisteddai Satan—dododd y ffliwt o'r neilltu a chwarddodd yn uchel a dychrynllyd. Agorodd Cölestin ei lygaid. Yr oedd popeth o'i gwmpas yngholl mewn tywyllwch. "Dyro imi'r ffliwt!" taranodd wrth Satan, " dyro imi'r ffliwt i hudo'n ol o'r dyfnder yr wyneb disglair! Chwerthin treiddgar, gwawdlyd oedd ei ateb. "Dyro imi'r ffliwt, a chymer fy enaid!" Daeth y chwerthin eilwaith. Yna rhuthrodd Cölestin yn nwydwyllt ar Satan, i ddwyn y ffliwt oddiarno. Ond dododd hwnnw ei freichiau amdano a'i orchuddio â'i adenydd cryfion. Syrthiasant gyda'i gilydd yn araf i'r ddaear. Ni ddihunodd Cölestin mwy. Yn y bore edrychai'r brodyr yn syn ar y delltwaith toredig yng ngharchar y fynachlog. Nid oedd dim o ôl Cölestin.<noinclude><references/></noinclude> tfryfwbw2rl6m4c1siitsk935nsdtne 104 83430 162638 2026-04-04T15:01:46Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162638 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>melynion oedd yn troi'n gyflymach, gyflymach o hyd. I fysg y rhain daeth y pelydryn oedd hyd yn hyn yn hofran rhwng y dellt gan fflachio'n hir a glas fel blodyn iasmin neu smaragdus-troes a newidiodd yn sydyn yn gorff merch, wedi ei wisgo â niwl arian fel pali tryloyw. Dyna oedd hi, breuddwyd ei enaid cwsg, hyhi hefyd oedd honno a welodd dan y cypreswydd. Amneidiodd arno. Gwelai ei glendid, teimlai ei hanadl poeth—ni welai ef Satan oedd yn nodio'i ben yn gyflymach o hyd—fe'i gwelai hi ac ni welai neb arall. Llifai dagrau poethion dros ei ruddiau—ac yntau'n benfeddw—estynnodd ei fraich amdani, ond ar y funud, pan deimlai ei fod yn gwasgu ei chalon at ei galon ei hun, brysiodd hithau at y ffenestr a chan ddawnsio ym mhelydr y lleuad, denodd ef i'w dilyn. Cyfododd yntau'n frwysg oddiar y fainc-syrthiodd y delltwaith gyda thwrf i'r llwch—gwthiodd ef o'r neilltu. Ar gorn simnai'r fynachlog eisteddai'r Diawl, gan chwythu'r ffliwt, ac o'i flaen yn hofran yn lledrith yr hafnos yr oedd breuddwyd ei enaid—y wraig hudol honno. Rhaid oedd iddo'i dilyn. Taith anghyffredin dros y to. Satan ar y blaen yn chwythu'r ffliwt, yna hithau a niwl rhosliw o'i chwmpas, a rhos ac eiddew a bwtias y gog a blodau'r fioled a'r rhododendron yn gadwynau ogylch ei gwallt a'i haelodau meinion, lliw'r eira-yna Gölestin, a'i lygaid ynghau, yn estyn ei freichiau, a hiraeth gwyllt, tanbaid yn ei galon, a chariad gwyllt, tanbaid yn ei enaid. Dawnsiai'r lloer o'u blaen gan daflu ei phelydr fel edafedd dan eu traed. Crynai'r sêr â goleu ffosfforaidd, a chodai to'r fynachlog dan eu camre fel cefn rhyw anghenfil chwedlonol, cynddilywaidd . . . {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> hhhbo51t3w55ad2fdrylipbxzao5i19 104 83431 162639 2026-04-04T15:02:25Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162639 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"Ie, dy enaid," chwarddai Satan yn wawdlyd; "paid â chodi, nid oes raid i ti ymboeni." Ufuddhaodd Cölestin, a thynnodd y cwrlid drosto. Dododd Satan y ffliwt wrth ei wefusau. Nid oedd y nodyn cyntaf ond prin wedi seinio pan syrthiodd ei amwisg ddu oddiarno. Ar ymyl y fainc eisteddai cawr noeth, a'i freichiau aruthr yn cuddio dwy adain ystlum a hongiai o'i ysgwyddau anferth fel dwy faner ddu. Canodd gan nodio'i ben purddu. Yr oedd sŵn od, amhersain ac anghelfydd yn y gân; nid oedd peroriaeth yn y miwsig hwn, a theimlai Cölestin fel petai cawod danllyd o farwor llosg yn disgyn ar ei arleisiau. Swniai'r nodau'n arwach yn awr, ac yn dreiddgar fel nodwyddau dur. Daeth arswyd rhyfedd Yna dros Gölestin, a thynnodd y cwrlid dros ei ben. ymledodd rhywbeth fel niwl drosto gan bwyso ar ei fynwes. Ymgododd lluniau amryfal, digyffelyb. Gwelai ddinasoedd a thyrau a thai hynod, fforestydd mawrion a diffeithleoedd tywodlyd, hen erddi'n llawn o gerrig, cerfluniau mwsoglyd a ffynhonnau hysbion. Daeth yn hwyrddydd, daeth yn fore, daeth yn nos—ni pheidiodd y glaw. Yn sydyn fe'i cafodd ei hun mewn gardd gypreswydd wyllt. Yn y tu cefn ymgollai tyrau adeiladau'r Canol Oesoedd. Disgleiriai tywod aur ar y llwybrau llydain ac anadlai'r blodau serennog foethusrwydd i'r awyr. Ger y ffynnon dan y cypreswydd safai gwraig o osgedd teyrnaidd ac aruthr. Yr oedd gwisg o felfed du amdani. Disgleiriai ei gwddf a'i mynwes hanner-cudd gan wynder pur a cheinder perlog. Estynnodd yntau ei fraich yn awchus, ond ymdoddodd y wraig yn ddim fel niwlen. O'i amgylch ymdaenodd niwl drachefn, ac yr oedd popeth fel petai'n tyfu ac yn ymdoddi'n gylchau<noinclude><references/></noinclude> 2iz8dne2kzvr54hpvrpxyhi7sho1ydw 104 83432 162640 2026-04-04T15:02:48Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162640 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude> "Aros yn ffŵl, fel yr wyt hyd yn hyn," ebr y dieithryn ar ei draws. "Na, ni wyddost ddim yn wir beth yw gwraig! Ni wyddost mai Natur yw gwraig, holl Natur, tragwyddoldeb mewn person; fod pelydryn o Eden yn disgleirio yn enaid gwraig ac yn ei chorff uffern gyfan o fflamau! Yr wyt ti'n rhoddi dy freuddwydion anaeddfed i orffwys mewn sêr a blodau a hedfan adar, ac nid yn y lle y dylent fod, y lle y deuthant ohono ac y cyrchant ato, mynwes gwraig, allor y gwir dduwdod, unig aberthfan hedd. Ni wyddost mai gwraig yw dy enaid di dy hun, mai gwraig yw angeu, mai gwraig yw mam popeth, sef tragwyddoldeb. Yr wyt wedi ymwadu â gwraig ac felly plentyn wyt a hiraeth cawr a syrffed henwr yn dy galon. O fel y tosturiaf wrthyt! Daeth dagrau i lygaid yr offeiriad ieuanc. "Os felly, dysg imi adnabod gwraig, a chymer fy mywyd yn dâl, fy enaid a'm hiechydwriaeth!" Felly y llefodd a phenlinio gerbron yr ymwelydd erchyll. Ond chwarddodd hwnnw a dyfod yn nês. "I ba beth y mae'r llusern dywyll hon yn dda?" Gyda'r geiriau diffododdd y lamp; daeth Fel oddiwrth y ffenestr gan balfalu â'i law drwy'r awyr. edefyn sidan, gwyn, disgleiriai rhywbeth o'r tuallan drwy'r hofran ffenestr; crwydrodd yn belydryn ariannaidd ar unwaith rhwng y dellt fel seren danbaid a fai'n gwasgar ei phelydr ar bob llaw. Llanwyd yr ystafell gan wawl melyn brwmstanaidd, a droai'n raddol yn wahanol liwiau. Gafaelodd Satan yn ei fynwes, a thynnodd allan dri darn bychan, crwn, o bren, a dechreu eu gosod wrth ei gilydd. "Fy ffliwt!" gwaeddai Cölestin, gan godi oddiar y fainc. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> e2faufrpnd1eno56yp7wxa0q1bhb9yc 104 83433 162641 2026-04-04T15:03:16Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162641 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"Poen? "chwarddai'r ymwelydd rhyfedd; "ni wyddost ddim amdano, fy machgen i! Poen! Hen gân plant ac oferwyr! Meddylddrych gwag yw bywyd, ac y mae'n dibynnu ar sut yr wyt ti'n ei lenwi. Dy fai di ydyw os poen a ddyry i ti.' "Beth? Oni wn i beth yw bywyd?" gofynnai Cölestin yn nwydwyllt. "Beth ynteu yw ein hymwadiad, ein hymdrech, ein breuddwydion—?" "Ymwadiad, ymdrech, breuddwydion, ond nid byth fywyd!" atebai Satan yn wawdlyd. "Y mae gennyt amcan amdano, O dydi blentyn â hiraeth cawr a syrffed henwr yn dy galon." "Ond paham na wn i beth yw bywyd?" gofynnai'r mynach yn betrusgar. "Am na wyddost beth yw gwraig!" atebai Satan, gan chwerthin yn gryglyd. "Gwraig?" ebr Cölestin, fel mewn breuddwyd; "oni bu gennyf fam, mam dda, angylaidd—" "Paid â sôn am dy fam!" ebr Satan, gan dorri ar ei draws. "Enaid yw mam, duwdod—os mynni, duwdod ymgnawdoledig, ond nid gwraig,—corff yw honno ac ni wyddost ddim amdani. Yr wyt yn ddiniwed iawn, blentyn annwyl." Crynai ysbryd cydymdeimlad dwfn yng ngeiriau olaf Satan. "Ond pa fodd y gall gwraig gyfrannu at fy hapusrwydd? Byddwn i'n hapus pe gallwn grwydro ym myd Natur, dringo'r mynyddoedd gyda'r geifr, ehedeg i'r awyr gyda'r eryr, byw yng nghwpanau'r blodau, ac—" {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> ctqttj27gu003bbmnh1bshtjof3eodk 104 83434 162642 2026-04-04T15:03:48Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162642 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Fe'i taflodd ei hun ar y fainc dlawd i gysgu. Dechreu ofer! Daeth drychiolaethau twymyn o flaen ei olwg; yr oedd ei arleisiau ar dân; caeai ei lygaid fel petaent blwm, ond y tro hwn yr oedd cwsg yn fyddar ac annhrugarog. Âi'r oriau'n araf heibio. "Dyma fywyd digalon!" meddyliai Cölestin. "Oni byddai'n well marw? Dechreuodd fyfyrio ar angeu. Ymddangosai marw yn beth hawdd a melys. Gwasgarai'r lamp wrth fflachio'n betrusgar dawch a mwg drwy'r ystafell fechan; crynai cysgod dellt y ffenestr hyd y llawr gan ymestyn i gongl yr ystafell. Tybiai Cölestin fod y cysgodion yn amlhau tua'r drws. Ai hud ydoedd ? Rhwbiodd ei lygaid i weld yn well. Tyfai'r cysgodion yn ffurf, a dyfod yn nês ato. Yr oedd mewn gwisg lwyd, a honno'n blygion i gyd, ac wedi ei gwnïo'n hynod. Yr oedd yr wyneb hir, cul, a melyn fel hen femrwn yn llyfrgell y fynachlog. Neshaodd y ddrychiolaeth gan gamu'n fras a distaw. Edrychodd Cölestin yn ddigyffro ar y bod ysbrydol hwn; nid oedd arno'r ofn lleiaf. Yn awr safai'r ymwelydd dieithr o'i flaen gan edrych i'w wyneb â llygaid gwyrdd a thanbaid. "Satan wyt ti!" ebr Cölestin yn dawel, heb dynnu ei olwg oddiarno. "Efallai nad wyt yn camgymryd," atebai'r dieithryn, â llais cryg. Bu distawrwydd hir. "O'r boen a ddyry bywyd!" ocheneidiai Cölestin, gan syllu ar y to. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 6p8sld7ghotvpqj7zk5ics7yhqu7sy3 104 83435 162643 2026-04-04T15:04:21Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162643 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>prior. Yr oedd rhywbeth amgen na dirgelwch yn y cwbl. Tystiai Kleofas iddo fario'i gell a sicrhau'r ffliwt ar y mur cyn dyfod i'r gwasanaeth. Cadarnhâi'r brodyr a'r prior ei hun hefyd iddynt weld Kleofas yn yr eglwys. Haerai Cölestin iddo gael y ffliwt yn ol gan Kleofas ei hun. Yn y diwedd, rhoddwyd y bai ar Gölestin; nid oedd neb yn barod i'w goelio. Gwelsid Kleofas gan bawb, ond nid oedd neb wedi gweld Cölestin. Ond dyna syndod a ddaeth ar bawb, pan aethant i gell Kleofas a gweld y ffliwt yno ar y mur! Yr oeddynt wedi eu syfrdanu. Dododd y prior ei law ar ei dalcen fel petai'n chwilio yno am ryw feddwl rhesymol. Syllai'r brodyr y naill ar y llall, fel petaent wedi disgyn o'r lleuad a disgwyliai Cölestin yn boenus i rywbeth ddigwydd. Estynnodd y prior y ffliwt oddiar y mur a dug hi i'w ystafell. Cludwyd Cölestin gan ddau o'r brodyr i garchar y fynachlog i fyw ar ei ben ei hun ar fara a dwfr nes iddo egluro sut y cafodd y ffliwt a sut y dysgodd ei chanu, ac felly ddwyn ei benyd am anufuddhau ohono ac esgeuluso'r gwasanaeth yn yr eglwys. Daeth y nos. Ni wyddai Cölestin hynny. Yr oedd yr ystafell a wasanaethai fel carchar y fynachlog, bob amser yn dywyll. Yr oedd yr unig ffenestr yn union dan y bargod, ac wedi ei rhwyllo'n drwm. Yr oedd y drws ar agor, ac yn yr hanner—gwyll ymddangosodd y brawd Kleofas. Gan fwmian rhywbeth yn sarrug yn ei farf, gosododd lestr llawn o ddŵr a darn o fara ar fainc Cölestin, crogodd lamp fechan bridd ar y mur moel, a throes i fynd. Ceisiodd Cölestin siarad ag ef, ond caeodd y drws ar ei ol heb yngan gair a throes yr allwedd yn y clo. Yr oedd Cölestin druan yn unig drachefn. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> i7ssmzdw7qzafkz8bf2mgyrb8f7yf03 104 83436 162644 2026-04-04T15:04:48Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162644 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"A oes eisiau imi ddyfod at y prior eto?" gofynnai Cölestin yn syn. Yn lle ateb, dododd y mynach ei fys ar ei wefus a thynnodd allan odditan ei abid—y ffliwt. Beth arall a allasai fod a phwy arall ond Kleofas, ceidwad y ffliwt, traflyncwr mawr cig mwg? "Kleofas! Frawd!" llefai Cölestin yn llawen. "Y mae un felly sy'n cydymdeimlo â mi—un sydd heb f'anghofio—sy'n barod i ddwyn arno'i hun lid y prior a'r brodyr er fy mwyn i! Diolch iti, frawd—tybiwn bob amser dy fod yn elyn i mi; maddeu, frawd, maddeu! O lawenydd, fy ffliwt!" Estynnodd ei law am yr offeryn dihafal. Amneidiodd y mynach arno i fod yn ddistaw, ac estynnodd y ffliwt iddo. Cyn i Gölestin allu diolch iddo, diflanasai yn nhywyllwch y neuadd. Yn ei gyffro, angofiasai'r gŵr da Cölestin fod y brodyr wedi ymgynnull yn y côr ers cryn amser. Daliai i gredu na allai'r mynach mud hwnnw fod yn neb amgen na Kleofas. Nid oedd lle i ddim yn ei ymennydd ond i'w ffliwt. Symudodd at y ffenestr a chanodd. Yr oedd y gerdd yn drist a galarnadol, fel petai'n cynganeddu ag ysbryd yr hwyr. Dylifai ocheneidiau gwasgedig a dagrau ataliedig drwyddi yn ffrwd lawn; cwynai miliynau o eosau eu gofid ynddi. Yn sydyn newidiodd y miwsig yn rhuthr gwyllt y carnifal, yn llawenydd cyfeddach ofer, yn chwerthin gwallgofrwydd. Ni wn am ba hyd y canodd Cölestin, ond y tro hwn Kleofas oedd a ddaeth yn gynddeiriog fel teigr i'w lusgo gerbron brawdle'r<noinclude><references/></noinclude> szgwwb3b3cergjotbalu0787o5bebmj 104 83437 162645 2026-04-04T15:05:16Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162645 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>am ddedfryd y prior. Tybiai ef ar y cychwyn fod Cölestin yn gallu canu'r ffliwt, ond addefodd hwnnw'n onest na wyddai ddim am ffliwt cyn hynny, a'i fod yn credu nad oedd angen dim ond chwythu i mewn iddi. Chwerthin cyffrous y brodyr oedd yr ateb iddo. Ystyriai'r mwyafrif ef yn rhagrithiwr; credai eraill yn ei symlrwydd, ond ofnent fod rhywbeth goruwch-naturiol yn y canu. Ystyriodd y prior yn hir. Yr oedd wynepryd gonest Cölestin yn ei amddiffyn yn llwyr. Y diwedd fu i'r prior gyhoeddi'r ffliwt yn eiddo'r fynachlog a'i rhoddi i'r brawd Kleofas i'w chadw, gan orchymyn iddo beidio â gadael i neb ei chael, neu o leiaf i Gölestin, oedd erbyn hyn wedi ei anfon allan. Treuliodd Cölestin noson ddigwsg. Swniai'r miwsig hudol yn ddibaid yn ei glust. Yr oedd yn ddiwrnod tywyll a niwlog drannoeth. Yr oedd tymer Cölestin fel eiddo dyn a fo wedi treulio'r nos mewn cyfeddach. Teimlai ryw wacter dychrynllyd yn ei enaid. Ymddangosai fel dieithrddyn yn yr eglwys ac yn ei gell. Llosgai rhyw hiraeth annirnad ynddo; ofnai siarad, ac eto gwyddai mai poeni am y ffliwt yr oedd. Daeth yr hwyr eilwaith, yn drist ac annifyr. Ymwisgai'r mynyddoedd yn eu clog o niwl, fel gweddwon galarus. Cerddai Cölestin yn ol ac ymlaen yn ei gell a'i freichiau ymhleth. Gwingai rhyw feddwl ynddo, ac fe'i poenydiai â thân uffernol. Y ffliwt! Dim ond y ffliwt! Yna clywodd guro ysgafn ar y drws. Agorodd, ac yn yr adwy hanner-tywyll safai un o'r brodyr. Yr oedd yn rhy dywyll iddo allu adnabod ei brydwedd, ond yr oedd ei ffurf yn debyg i eiddo Kleofas. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> eewiogijs2sn2we759rspg1uzg1lxnd 104 83438 162646 2026-04-04T15:05:45Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162646 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hwnnw yr aeth am y tro cyntaf i'r mynydd, ond yn rhyddach, fel yr eryr yr eiddigeddai wrtho yr adeg honno, yn hapusach na'r briallu y gwelsai ei enaid yn eu caregl eiddil. Daliai i'w ganu ac edrych tua'r mynyddoedd, a'r haul yn machlud mewn gogoniant hudol y tu ol iddynt. Ymdoddai'r wlad o'i flaen yn llinellau llydain, lliwiog, disglair; yr oedd y ffrwd fel petai'n ymgodi o'r ceunant a lluchio i'w ffenestr gawod o feini onyx, perlau, a rhuddemau. Yr oedd rhuddliw'r hwyr fel môr; tyfai'r blodau gwyddfid mewn llestri grisial, ymgodai odalisciaid a sylffiaid ohonynt gan siglo'n gwmnïau hudol. Dros bobman seiniai nodau clir, hir, melodaidd a rhyfedd, cwynfannus, cynhyrfus ac ymbilgar, fel perlau cawod Fai yng nghoetlan blodau'r iasmin pan fo'r blodau'n niferus a phersawrus. A daliai Cölestin i ganu'r offeryn—caeai llif y ffansïau o'i amgylch, fel llif dros un a fo wedi boddi—yr oedd rhywbeth anfarwol o dlws iddo ef yn y telori hwn, fel sŵn symbal a sain clychau. Yn raddol aeth y cwbl yn ddistawach, ddistawach, heb ddim ond y nos yn syllu i'w ffenestr â'i sêr-lygaid gwlithlawn, rhyfedd. Safai'r brawd Kleofas ar y trothwy fel un a fai wedi caregu. Syrthiodd y ffliwt o law Cölestin a hysbysodd Kleofas â llais gwannaidd orchymyn y prior: "Yr oedd Cölestin i ymddangos ar unwaith yn yr ystafell fwyta a'r ffliwt gydag ef." Cafwyd prawf ffurfiol. Wedi ymgolli yn ei ganu, anghofiasai Cölestin y weddi hwyrol yn llwyr, a pheth oedd waeth, fel y dywedai'r prior, torasai ar fyfyr y lleill â'r miwsig Satanaidd hwn. Disgwyliai'r brodyr, oedd erbyn hyn wedi chwerwi yn erbyn Cölestin, mewn llawenydd maleisus<noinclude><references/></noinclude> pf9ahxbyvoq9ienquwx24v027bhwj8e 104 83439 162647 2026-04-04T15:06:11Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162647 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>ac y gwnâi hi'r gweddill, ac felly chwythodd yn eofn i mewn iddi. A dyna beroriaeth ddigyffelyb! Ymddangosai holl farddoniaeth yr hwyrddydd hyfryd yn nhonnau'r miwsig cyfriniol hwn. Fel petai gwrid yr hwyr wedi ei wasgar dros y seiniau hyn! Dros y seiniau hyn a ymdoddai'n alarnad brudd a chrynu fel ysbrigau'r gwyddfid a ddringai o ardd y fynachlog rhwng hopys gwylltion hyd y mur, a'i flodau mawr amryliw'n llewyrchu trwy'r dellt i'r gell dywyll! Fel petai ellyll yn eistedd ar ymyl pob blodyn, yn wynnach nag ifori, tryloyw fel niwl! Ac ymddangosai pob un fel petai'n ysgwyd ei ben bach aur wrth fesur, a'r naill yn estyn ei law i'r llall a dawnsio'n nwyfus ar gareglau'r blodau cyfagos fel petai mil o löynnod byw'n eu siglo eu hunain yn y blodau! Daeth y nefoedd yn nês, ac aeth y mynyddoedd yn uwch a dwysach. Suganai'r ffrwd fel mewn breuddwyd wrth ymdroelli rhwng y clogwyni, ac fe'u hadlewyrchai'r creigiau tywyll eu hunain yn y tywod aur, dan wylio'i thaith fel gwarchodwyr mawr, a gwyro'n ddyfnach—disgleiriai'r llwyni meryw yn y gwyrddliw smaragdaidd, digyffelyb. A phob nodyn—fel petai wedi darganfod ei frawd! Y naill yn lliwiau cymylau'r hwyr, y llall yn arianlliw'r tonnau, ac un arall drachefn yng nghysgodion fioled y mynydd pell! Fe'i dyblai pob nodyn ei hun trwy ei atsain a suddai i gilfachau hen furiau'r fynachlog neu ddawnsio ar feddau mynwent y fynachlog yn ei chrwydr heibio i ffenestr liwiog yr eglwys A chanai Cölestin yr offeryn o hyd, o hyd. Tybiai fod pob poen a gofid a gwae a bwysai arno yn ymadael ag ef trwy'r miwsig, Teimlai fel y gwnâi y bore<noinclude><references/></noinclude> r1s05icpw7kv15ddwwr086j59yyuh3t 104 83440 162648 2026-04-04T15:06:48Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162648 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>teimlo awydd lladrata oddiar y Sancteiddiaf Ei Hun. Â llaw grynedig palfalodd hyd gorff y marw oedd yn oeri fwyfwy o hyd—o'r diwedd cafodd yr hyn a geisiai, a bu bron iddo orfoleddu'n uchel wrth dynnu'r hen ffliwt allan o boced gesail y gŵr dieithr. Dododd hi yn ei fynwes fel petai'n drysor gwerthfawr. Crwydrodd o gwmpas fel hurtyn drwy'r dydd. Claddodd y myneich y dieithryn wrth fur y fynachlog. Ond yn lle gweddïau danfonasant ar ei ol i'r bedd ymadroddion anghariadus a dyrnaid o bridd. Noswaith bersawrus o haf ydoedd. Safai Cölestin wrth ffenestr ei gell gyfyng gan edrych draw tua'r mynyddoedd. Ymagorai ei holl enaid fel blodyn Periw. Ni buasai ffliwt erioed yn ei law—tynnodd hi allan yn chwilfrydig, fel plentyn a fo'n estyn tegan newydd, a cheisiodd, yn drwstan ddigon, ei gosod wrth ei wefusau a chodi a gostwng ei fysedd ar y tyllau. Anturiodd anadlu i'w cheudod. Ac wele! daeth sain bur feddal o'r ffliwt, gan nofio trwy awyr yr hwyrddydd, yn araf i gychwyn, fel pe dymunai ymdroi, yna darfu drachefn yn atsain dyner gan fynd yn ddistawach a gwannach—yr oedd fel cân alarch ar y llyn. Synnodd Cölestin, a chynigiodd eilwaith, yn ddewrach a grymusach y tro hwn. Os oedd y sain gyntaf fel cwyn ddistaw, yr oedd hon fel cerydd, ac nid atseiniai yn raddol ond diweddodd gydag un chwibaniad treiddgar. Tybiai Cölestin yn ei symlrwydd na allai bod dim arall, mai chwythu ei anadl i mewn i'r ffliwt oedd yr holl gelfyddyd,<noinclude><references/></noinclude> pnlkob84pdcgp3areuubf1tzlx0dlcw 104 83441 162649 2026-04-04T15:07:17Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162649 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Aeth murmur ysgafn trwy reng y myneich. Yr oedd y prior ei hun bron wedi ei argyhoeddi. Ymhen ennyd, dywedodd:" Fy mab, yn ol trefn cariad Cristionogol, da y gwnaethost; ond y mae'r Ysgrythur yn dywedyd hefyd, Byddwch gall fel seirff. Onid yw'n bosibl mai cymryd arno y mae hwn? Pwy a ŵyr nad rhyw anturiaethwr ydyw a'i fryd ar ddyfod i'n mynachlog yn ysbïwr, ac wedyn ddisgyn arnom gyda'i gyd-droseddwyr a'n hysbeilio yn ein tlodi! Ond pa les ystyried, a hyn eisoes wedi digwydd! Boed hyn yn gosb iti, am iti weithredu heb fy nghaniatâd a'm cyngor i,—rhaid iti dy hun ymgeleddu dy ddyn cael yn ei afiechyd. Frodyr, dowch i'r weddi oriol! Yr oedd y gwasanaeth yn drist a thrymaidd y diwrnod. hwn. Wrth arwain y canu gwelai'r brawd Zeno farch-ysgall aneirif mewn olew persawrus o'i flaen yn y llyfr gwasanaeth; ofnai'r brawd Sulpicius godi ei olwg ar yr allor; gwelai ymhobman felonau aur, anhygoel; tybiai'r gŵr da Kleofas ei fod yn arogleuo cig mwg yn lle'r tarth-aroglau. Ac mor ddigalon oedd y swper! Dim ond bara sych, maip, a hen gaws gwyrdd! A Chölestin oedd yn cael y bai am y cwbl. Pan oedd y pryd bwyd digalon hwn ar orffen, hysbysodd y brawd Koch fod y dieithryn wedi marw. Yna cyffro newydd, a chawod arall o geryddon am ben Cölestin. Ni allai'r prior ychwaith ymatal mwy, a grwgnachai'n hanner-hyglyw gan droedio'i gell: "Dim ond costau, costau dianghenrhaid! Arosasai'r brawd Cölestin gyda'r claf hyd ei anadl olaf. Nid oedd ond prin wedi cau llygaid y dieithryn pan ddaeth rhyw deimlad rhyfedd ar ei warthaf—yr oedd fel petai'n<noinclude><references/></noinclude> 4v1l08ag0xjm36nb3icqfwtye39ehnx 104 83442 162650 2026-04-04T15:07:43Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162650 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Syndod a dig ac achwyn,—dyna fu, a hynny'n ddibaid! Dim ymborth! Dim cig o'r simnai a hoffai'r brawd Kleofas gymaint; dim march-ysgall gardd yr oedd y brawd Zeno mor arw amdanynt, dim un melon, a'r brawd Sulpicius mor hoff ohonynt. Yn lle'r pryd bwyd a addawsid, dim ond cardotyn, bwndel o ddillad carpiog. O Gölestin, beth a wnaethost! Lliniarodd y prior soriant y brodyr ag edrychiad llym. a chyda llymder mwy fyth yn ei wynepryd gofynnodd i Gölestin grynedig: "Pwy sydd gennyt yna, fy mab?" "Iesu Grist!"atebodd yntau, gan godi ei lygaid glasawyr at y prior. Datseiniodd chwerthin ar bob llaw. "Y mae'n gwirioni!--Peth fel hyn oedd i'w ddisgwyl!—Y mae'n cael hwyl am ein pennau!" Dyna'r geiriau a glywid o'i amgylch. "Paid â chablu, fy mab," ebr y prior yn chwerw. Nid wyf yn cablu, dad, ond dywedaf eto: Iesu Grist sydd gennyf. Oni ddywedodd Ef Ei Hun, Pa beth bynnag a wneloch i'r distadlaf o feibion dynion, i Mi y'i gwnewch? Yr oedd y tlawd hwn yn gorwedd ar ochr y ffordd garegog, yn ddiymgeledd, a gwres yr haul yn ei ddirboeni. Oni ddanfonodd Duw Ei Hun yn Ei drugarowgrwydd tragwyddol ni ato, i leddfu ei boenau? Ie, dad, hyd yn oed petawn yn euog o gabledd mwy fyth, dywedaf hyn,—yr oedd y drysau'n gaead i ni ymhobman yn unig er mwyn gallu ohonom ddwyn gyda ni yma y gŵr hwn sydd yn trengi. Petasai'n basgedi'n llawn o ymborth, ni allasem gynorthwyo, ond fel hyn yr ordeiniodd Rhagluniaeth bopeth yn ddoeth." {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> t8huidov2lw8ojiraf3vdcjasx8mfb4 104 83443 162651 2026-04-04T15:08:07Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162651 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"Cerddor! Diogyn, fel miloedd ohonynt sy'n crwydro ar y mynydd," ebr Andreas yn sarrug. A'r naill yn dal i wrthdystio, a'r llall yn arfer perswâd cryf gan roddi enghreifftiau o gariad Cristionogol, cododd ddau y gŵr dieithr ar yr asyn, ac wedi ei rwymo'n ddiogel cychwynnodd y garafan ar ei thaith tua'r fynachlog a ymgodai o'r niwl ar gopa'r mynydd oedd gyferbyn fel petai'n awyddus i wybod pa roddion gwerthfawr a ddygai Cölestin gydag ef. "Dyma anrheg odidog!" ebr y brawd Andreas yn sarrug. Cododd Cölestin y ffliwt. Ni welsai erioed y fath offeryn; gwenodd; yr oedd yn amlwg fod y bib hon yn ei foddio. Cuddiodd hi'n ei fynwes, ond rhuthrodd Andreas arno yn wyllt ac eglurodd iddo y dylid trosglwyddo'r ffliwt i'r prior neu'n hytrach i'r fynachlog fel tâl am y treuliau a achosid gan ymgeleddu neu farw a chladdu'r gŵr anhysbys. I derfynu'r ddadl, dododd Cölestin y ffliwt ym mhoced gesail côt garpiog y gŵr anhysbys, a riddfannai'n boenus bob yn awr ac eilwaith gan agor ei lygaid. Yn y cyfamser ymgasglodd yr holl frodyr a'r prior ar derras y fynachlog ar y grib, gan ddisgwyl yn hiraethus am ddychweliad y ddau Andreas. Yr oedd yr ymborth bron wedi darfod, a theimlai'r brodyr yn fwy nag erioed awydd anghenog i eistedd o flaen cwpanau a phlatiau llawnion yn y ffreutur oleuedig. Ond, y fath siomiant! Trwy'r drws daeth Andreas rif un yn guchiog, dygai Andreas rif dau ddyn dieithr ar ei gefn—cnaf meddw, dyna'r farn gyffredinol—ac yn olaf daeth Cölestin a'i ben i lawr a'i ddwylo ymhleth, ac arno gywilydd fel euog o flaen ei farnwr. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> rymytfokwdqvy8rb07hs3jds31c4tgl 104 83444 162652 2026-04-04T15:08:35Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162652 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Ymlusgent yn araf hyd y ffordd garegog, ddi-goed. Yr oedd Andreas yn flin a sarrug; chwiliai Cölestin yn ofer am ryw ffordd allan o labrinth ei feddyliau. Y foment hon chwyddai'r llyffant trwyn caneri ei ben gwyn yn aruthrol ar y darlun yng nghell y prior, fel y mae'n arfer gan lyffaint a fo'n ymheulo ar ymyl pwll o ddŵr wedi cawod yn y gwanwyn. Ni sylwodd y prior ar hyn o gwbl, gan ddyfned ei fyfyr ar ei lyfr gwasanaeth. Cyrhaeddodd ein pererinion o'r diwedd drum y mynydd. Yno tyfai ychydig flodau a llwyni. Bwriadent orffwyso am dro yma, yn flin gan y ffordd a'r tês. Ond O syndod! Yng nghysgod coeden, a'i dalcen ar y ddaear, gorweddai dyn, a'i ddillad yn garpiau. Yr oedd ynghwsg neu'n farw. Wrth ei ochr gorweddai ffliwt. Murmurodd y brawd Andreas rywbeth am gnafon o bob math, a mynnai fyned yn ei flaen, yn union fel y Lefiad yn yr Efengyl, ond tystiai Cölestin dwym-galon mai ei ddyletswydd oedd ymgeleddu'r tlotyn oedd efallai'n farw. Cyfododd cweryl, a chafodd Andreas lwyd y fantais oreu ohono—gorweddodd i lawr yn rhydd a dilestair yng nghysgod y llwyn a phori draenen uchel, lasflodau. Gwrth-ddadleuodd y brawd Andreas yn hir, a haerai y dylid bod yn ystyriol, oherwydd gwyddai Duw, ond odid, i bwy i roddi cymorth. Er ei fawr syndod, fodd bynnag, dadleuai Cölestin yn dra egnïol y dylid codi'r tlotyn ar yr asyn a'i gludo i'r fynachlog i'w ymgeleddu. Ysgydwodd y dieithryn, troes drosodd yn sydyn, a chan riddfan yn boenus, agorodd ei lygaid. Yn sicr ddigon, yr oedd mewn dygn ymdrech ag afiechyd neu ag angeu. Plygodd Cölestin uwch ei ben a syllu ar ei wyneb. Wynepryd eithaf cyffredin heb nodwedd arbennig! {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> fq0enuxr1i48ekzwk6wgtfikqxq8gd7 104 83445 162653 2026-04-04T15:09:02Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162653 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>daith y diwrnod hwnnw, ac yn ei fryd taflai'r bai ar y gŵr da Cölestin. Fe'i teimlai hwn ei hun, am y tro cyntaf yn ei fywyd, efallai, yn orhapus. Ni all claf sy'n gwella wedi hir nychtod, neu ddrwg—weithredwr a ryddhawyd wedi blynyddoedd o garchar, deimlo'n hapusach. Teimlai fel pe creasid y byd er ei fwyn ef yn unig; tybiai weled ei enaid ymhobman, ym mlodau'r briallu ac yn adenydd yr eryr, a ymgollai uwch eu pennau yng nglas y nefoedd. Pe buasai heb ei rwystro gan ei safle a'i glog ddu, buasai wedi dringo ar ol y geifr oedd yn pori'r llwyni llus gwylltion ar y llethrau creigiog. Fflachiai ei lygaid, crynai ei ddwylo. Yr oedd y brawd Andreas—y mynach a feddyliaf—yn ofni'n gywir. Yr oedd fel petai tynged ei hun wedi gofalu cloi drysau a dwylo'r ffermwyr oedd o'r blaen mor garedig, a theimlai'r brawd Andreas—yr asyn a feddyliaf y tro hwn, os gwelwch yn dda—y canlyniadau'n eglur ar ei gefn. Gallai'r hen fynach ofalu am ei achos. Ni ddygasai Cölestin ddarluniau na phaderau gydag ef; ni ddeallai ychwaith y gelfyddyd o ganmol dofednod ac anifeiliaid y ffermwyr a chwarae gyda'r plant. Yr oedd ei galon yn orlawn o swyn Natur, ei enaid yn fud gan syndod, a siaradai ei lygaid, ond ni ddeall y byd mo'r iaith hon, ac ni ddaw byth i'w deall. Yn fyr, rhaid oedd iddynt ddychwelyd gyda basgedi gweigion. Mewn ambell le, aethai pawb i'r dref, nid oedd neb gartref ond y plant a ysbïai'n chwilfrydig trwy'r ffenestri papurog ar y bodau dieithr. Yr oedd y brawd Andreas mewn tymer ddrwg dros ben. Teimlai ei frawd llwyd o'r un enw<noinclude><references/></noinclude> ht4023i1adx9e3tnstvfxp72yif83r0 104 83446 162654 2026-04-04T15:09:31Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162654 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>"O dad," meddai wrtho, "y mae gennyf gais, cais angherddol, y cyntaf er pan ddeuthum yma. Gwrando arnaf, er mwyn Duw! Edrychodd y prior yn syn arno, a dywedodd â thôn dawel, ond ceryddgar," Yr wyt yn pechu, fy mab, yn erbyn y drefn a'i holl reolau sanctaidd. Ni oddefir unrhyw gais i ti. Canys y mae mynegi cais yn meddwl dymuno rhywbeth, a gorchfygu'r ewyllys yw'r cam cyntaf at berffeithrwydd offeiriadol. Y mae'r cais yn esgor ar orchymyn, a'r gorchymyn ar allu." Tawodd Cölestin, gwridodd, a lleithiodd ei lygaid. Ychwanegodd y prior: "Teimlaf gydymdeimlad â'th ieuenctid. Felly dywed dy gais; efallai y gallaf ei roddi iti; ond yn y dyfodol arbed fi, a phaid â gadael dy gell, heb dy alw trwof i gan yr Hwn yr ydym oll yn weision. annheilwng Iddo." Mynegodd Cölestin ei ddymuniad yn floesg. Dymunai fyned gydag Andreas i'r mynyddoedd. Ystyriodd y prior; yna, â llais dwys dywedodd, "Boed felly! Nid, efallai, oherwydd dymuno ohonof wneuthur d'ewyllys, ond oherwydd y deuai dy dro dithau i fyned allan heb gais. Dos felly gyda Duw, a dychwel dan Ei fendith." Penliniodd Cölestin gerbron y prior a gwlychodd ei law â dagrau poethion wrth ei hestyn at ei wefusau. Ond ni ddeallai'r prior y dagrau hyn. Aethant allan i'w taith. {{***|3}} Ni buasai'r brawd Andreas erioed mor sarrug â'r tro hwn. Yr oedd ganddo, efallai, reswm da. Ofnai aflwyddiant y lawenydd dirgel, am nad oedd ganddo ddim i'w gludo, ond gorfoleddai'n rhy fuan.<noinclude><references/></noinclude> 4rfa7wx5gll54j9m510mtyk8m9xoj57 104 83447 162655 2026-04-04T15:10:00Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162655 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>neu'r ddau gyda'i gilydd. Hen fachgen grwgnachlyd oedd y brawd Andreas, ac ni byddai byth yn fodlon. Os byddai'n cerdded hyd y ffordd, poenai'r haul ef; os ciliai hwnnw tu ol i'r mynyddoedd, grwgnachai ar y ffordd garegog. Os deuai i ffermdai, achwynai ar y fynachlog, ac yn y fynachlog achwynai ar bobl y ffermydd. Nid oedd y prior call yn dymuno digio'r bobl trwy'r ymddygiad anghyfeillgar hwn, ac felly rhoes y swydd o ddelio â'r bobl i frawd arall, ac am fod pawb yn awyddus i ennill ffafr y pennaeth, dygai gydag ef bob amser ddarluniau, paderau, a chroesau i'w rhannu ymysg plant y ffermwyr, ac felly ennill ffafr y tad a'r fam. Felly y dychwelai'r brawd Andreas i'r fynachlog, a'r basgedi'n llawn o ymenyn, cig o'r simnai, bara a bwydydd eraill, a phob hwyrddydd pan ddychwelai, swniai'r salmau'n llonnach yn y fynachlog a llosgai'r goleuadau'n hwyrach yn y ffreutur eang, wyngalchog. Safai'r brawd Andreas unwaith yn rhagor wrth y drws gyda'i faich o fasgedi, gan ddisgwyl ei gymrawd. Aethai Andreas y mynach at y prior i dderbyn gorchmynion ynghylch y siwrnai newydd. Edrychai'r brawd Cölestin yn drist tua'r mynyddoedd. Teimlai hiraeth annirnad. Gwelai gerllaw yno'r asyn gyda'i lwyth basgedi. Meddiannodd awydd gwyllt ef i wybod calon y mynyddoedd, i anadlu'n ddwfn am unwaith yr awyr iach, i orfoleddu gyda'r ehedydd a gweled dynion unwaith yn rhagor, dynion byw ac nid y mwmïod sychlyd hyn oedd wedi suddo mewn meudwyaeth ac yn diferu gan darth-aroglau a gweddi. Ni phetrusodd o gwbl, ac am y tro cyntaf yn ei fywyd aeth yn syth at y prior, ac i mewn i'w gell heb rybudd na chyfarch. {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> nb5pokkxu0xjvm8inibfl4n9oufz9d7 104 83448 162656 2026-04-04T15:10:26Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162656 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>tawelwch! mor freuddwydiol yr aroglau! Draw acw yng nghesail y mynydd-felly y meddyliai'r brawd Cölestin, lle'r ymddangosai'r cymylau a'r niwl, y sêr, y tonnau, a'r adar, draw acw yr eistedd rhyw dduwdod anwybod gan freuddwydio'i freuddwyd trwm, a alwn ni'n Natur, byd a bywyd, a'i lewych gwan yn crynu yn enaid dyn, fel pelydryn olaf y lloer wrth fachlud dros y mynyddoedd duon. Yn ystod y dydd, yng ngwres yr haul, nid edrychai Cölestin tua'r mynyddoedd yr oeddynt mor brudd y pryd hwnnw—ymddangosent yn bendrist ac yn gystuddiol. Dygaf ar gof unwaith eto i'r darllenydd, sydd wedi fy nilyn yn astud trwy freuddwydion y brawd Cölestin, fod Satan yng nghell y prior wedi hen ddiflasu arno'i hun. {{***|3}} Dylwn ddywedyd bod y fynachlog yn dlawd iawn. Dibynnai'r myneich yn llwyr ar garedigrwydd pobl y wlad oedd yn trigo oddiamgylch iddynt. Ond yr oedd hynny'n ddigon. Yr adeg honno yr oedd pethau'n wahanol, ac yr oedd yr offeiriad a'r mynach yn fwy fyth mor sanctaidd yng ngolwg dyn â'r wennol a ehedai bob blwyddyn dan do'i fwthyn. O bryd i bryd anfonai'r prior un o'r brodyr i'r mynydd. Rhoddai iddo ddau gydymaith y brawd Andreas, oedd yn fwy cyfarwydd â'r mynyddoedd na llawer ysbeiliwr, a hen asyn llwyd ac arno amryw fasgedi gweigion at gario bwyd. Swydd y brawd Andreas oedd arwain yr asyn. Efallai mai oherwydd hyn y galwai'r brodyr ei gydymaith llwyd yn "Andreas" hefyd, ac os dywedid, "Y mae Andreas yn dyfod o'r mynyddoedd," yr oedd pob un yn rhydd i gredu mai'r brawd Andreas a feddylid neu'r asyn<noinclude><references/></noinclude> mkcnglcok96q6197operts89sqn3toy 104 83449 162657 2026-04-04T15:10:56Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162657 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Yr oedd yn amlwg nad oedd Cölestin wrth ei fodd yn y fynachlog. Beth oedd Natur ogoneddus a hudol dlos iddo ef, heb gael syllu arni ond yn unig trwy ddellt ffenestr ei gell! Yr oedd y brodyr yn hen ac yn anghyfeillgar; efallai hefyd fod eu breuddwydion, a ddygasant gyda hwy dros y trothwy hwn, heb ddyfod i ben. Yr oedd cell y brawd Cölestin yn gyfyng, diaddurn, a gwael. Yr oedd iddi, fodd bynnag, un fantais: yr oedd mewn hen dŵr, gweddill amddiffynfeydd yr hen amser gynt pan ddygai'r mynach ar ei wregys gleddyf ochr yn ochr â'i baderau a phan oedd raid iddo ufuddhau nid yn unig i alwad y gloch weddi ond hefyd i sŵn y gloch a'i galwai i ymladd yn erbyn minteioedd ysbeilwyr y mynydd. Y tŵr hwn, gyda'i un ffenestr wedi ei rhwyllo'n sicr, oedd nythfa holl freuddwydion y mynach ieuanc. Un fatras oedd ei wely, Beibl a llyfr gwasanaeth ei lyfrgell. Ymddangosai popeth iddo'n oer a dieithr. Ond taflai'r olwg ar y mynyddoedd uwch ei ben ryw hud drosto a chreai yn ei enaid ryw angerdd breuddwydiol fel y gwnâi'r olwg ar wynepryd ei fam weddw amser maith yn ol. A safai Cölestin wrth y ffenestr am oriau meithion, gan amlaf pan ymdywalltai harddwch y machlud dros y mynyddoedd a thanio'u hymylon tywyll â gwrid fioled, a phan ddisgynnai'r niwloedd, gan ymlusgo hyd y clogwyni ysgafellog, i lawr i'r dyffryn, yn ddisglair fel cawod o ddail rhos yng ngwrid yr hwyr. A safai Cölestin am oriau meithion, meithion, ger y ffenestr—ac yn sydyn tennid copaon y mynyddoedd tywyll â melynwawr, fel llewych disglair goleu'r gogledd, a'r sêr pell yn crynu fel blodau gwynion ynddo. Mor hudol y<noinclude><references/></noinclude> jiihyq1nrjalnqfmowabvg7m1vdz0ur 104 83450 162658 2026-04-04T15:11:21Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162658 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>Satan gywilyddio o'i blegid—ac eto mynnai ymddifyrru. Lawer tro caeodd gyda chlep ddalennau llyfr gwasanaeth y prior ddengwaith dan ei drwyn, ond gyda thawelwch stoicaidd agorodd y prior y llyfr am y ddeuddegfed waith a nodi man y weddi â llyfrnod oedd a chroes yn ei ganol rhwng dwy galon fflamllyd—rhyw gofarwydd tyner, y mae'n debig, "o'r byd"—wedi ei brodio â pherlau. Mynnai'r Diawl ei berswadio'i hun mai peth plentynnaidd fyddai cau'r dalennau y ddeuddegfed waith, ond eto rhaid oedd iddo gywilyddio, oherwydd, ac efe eto heb gynyddu llawer mewn rhyddhad, ofnai'r groes. Ni buasai ef yn rhyw fodlon iawn i addef hyn, ond dywedaf ef wrthych chwi'n gyfrinachol. Yn y fynachlog hon trigai hefyd fynach ieuanc. Buasai Shelley, y bardd hwnnw oedd yn lladmerydd calon dyn, yn ei alw yn Alastor, yma gelwid ef yn syml y Brawd Cölestin. Gŵr mwyn, breuddwydiol ydoedd, ac yn sicr yn haeddu gwell ffawd na dihoeni rhwng muriau llwydion, moelion. Ni hoffid ef yn arbennig yn y fynachlog, ac yr oedd mor dawel, mor ostyngedig. Nid ymgeisiai am edrychiad cyfeillgar gan y prior, ac os cyfarfyddai â'r brodyr yn eu cerdded trist, llefarai ei "memento" wrthynt yn wylaidd—ond â gwyleidd—dra'r Efengyl, nid â gwyleidd—dra ffug-peth nad adwaenai ef. Anodd dywedyd paham yr ymunodd Cölestin â'r fynachlog. Efallai mai rhaid oedd i hyn fod. Y mae dynion i'w cael a thyngedfenyddiaeth hen yn mynnu ei hawl yn eu bywyd, a chanol oes wedi ceisio'n ofer ei gadwyno trwy gred mewn Rhagluniaeth, a'r oes newydd trwy oleu gwybodaeth wedi ei ddallu ond heb ei wneuthur yn ddall.<noinclude><references/></noinclude> m86bqmuto3ou8rjl8tbgsw4uqx1f0t4 104 83451 162659 2026-04-04T15:11:28Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162659 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{Mm-mawr|YSTORÏAU BOHEMIA.}}}} {{c|{{mawr|Y FFLIWT.<br>}}(Gan Y. VRCHLICKÝ.)}} FRY ym mynyddoedd yr Apenninau safai mynachlog unig. Ymgodai ar ymyl creigle serth oerlwm a di-goed, a thywynnai'r haul i lawr yn ddidrugaredd ar y muriau llwydion. Yr oedd rhywbeth arbennig yn perthyn i'r fynachlog hon; o'i mewn trigai Duw a Diawl yn gytûn. Ymguddiai Duw yn allor yr eglwys, Satan yng nghell y prior ar ei fwrdd ysgrifennu, a thu ol i'r darlun (Duw a ŵyr i ba ysgol y perthynai) a arddangosai demtiad Antwyn Sant, testun dewis arlunwyr lawer, a driniwyd yn ysmala iawn gan Tenier a Tassaert ac yn ffansïol iawn gan Schon a Bosch, ac a roes trwy Callot i'r byd Hoffmann, bardd campus y cawgiau aur a'r trwythi dieflig, ond sydd heddyw wedi ei anghofio'n anniolchgar. Ymysg yr angenfilod amryfal a ddawnsiai'n arswydol ogylch y meudwyaid tlawd, sanctaidd, fe geid, mewn congl ar ei gwrcwd, lyffant mawr, gwyrdd, â thrwyn fel pig aderyn, a chŵydd gwyn mawr ar ei wddf. O'r tu ol i'r llyffant hwn cyrcydai Satan weithiau, ac heb ei weled syllai drwy lygaid y llyffant nid efallai ar Antwyn Sant yn ei lieinwisg, ond ar y prior byw a'i dylwyth meudwyol. Rhaid i mi ddywedyd bod Satan ers amser maith wedi hen flino yn ei gornel ddistaw. Yr oedd y prior yn ŵr crefyddol iawn, a llusgai'r myneich eiriau eu gweddi oriol yn aml yn gysglyd ddigon. Yr oedd eu poeni â meddyliau cnawdol yn beth rhy gyffredin erbyn hyn fel y dechreuodd<noinclude><references/></noinclude> 9smp1l9pymcrojwn4705287foiutsbm 0 83452 162660 2026-04-04T15:18:50Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Ystorïau Bohemia | author = | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Ystorïau Bohemia (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|T. H. Parry-Williams}} | {{Wicipedia|Cyfres y Werin}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.dj..." 162660 wikitext text/x-wiki {{header | title =Ystorïau Bohemia | author = | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Ystorïau Bohemia (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|T. H. Parry-Williams}} | {{Wicipedia|Cyfres y Werin}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=1 to=80 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-US-expired}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] [[Categori:T. H. Parry-Williams]] [[Categori:Llyfrau 1922]] [[Categori:Llyfrau'r 1920au]] [[Categori:Cyfres y Werin]] [[Categori:Straeon byrion]] [[Categori:Cyfieithiadau]] [[Categori:Testunau cyfansawdd]] fn38zav5kpnoaj9gp28po1ly0dfq6o9 162664 162660 2026-04-04T15:22:47Z AlwynapHuw 1710 162664 wikitext text/x-wiki {{header | title =Ystorïau Bohemia (testun cyfansawdd) | author = | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous = | next = | notes =I'w darllen pennod wrth bennod gweler [[Ystorïau Bohemia]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|T. H. Parry-Williams}} | {{Wicipedia|Cyfres y Werin}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=1 to=80 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-US-expired}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] [[Categori:T. H. Parry-Williams]] [[Categori:Llyfrau 1922]] [[Categori:Llyfrau'r 1920au]] [[Categori:Cyfres y Werin]] [[Categori:Straeon byrion]] [[Categori:Cyfieithiadau]] [[Categori:Testunau cyfansawdd]] lqv3i8mj85pn1xxfbgkbcxpckyjtote 0 83453 162663 2026-04-04T15:21:37Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Ystorïau Bohemia | author = | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous = | next = [[/Cynnwys/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Ystorïau Bohemia (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|T. H. Parry-Williams}} | {{Wicipedia|Cyfres y Werin}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages..." 162663 wikitext text/x-wiki {{header | title =Ystorïau Bohemia | author = | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous = | next = [[/Cynnwys/]] | notes =I'w lawr lwytho ar gyfer darllenydd e-lyfrau gweler [[Ystorïau Bohemia (testun cyfansawdd)]] }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|T. H. Parry-Williams}} | {{Wicipedia|Cyfres y Werin}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=7 to=11 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{PD-US-expired}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] [[Categori:T. H. Parry-Williams]] [[Categori:Llyfrau 1922]] [[Categori:Llyfrau'r 1920au]] [[Categori:Cyfres y Werin]] [[Categori:Straeon byrion]] [[Categori:Cyfieithiadau]] 5kcm1wxcz5dvj42c0qzwk4l04exznl1 0 83454 162665 2026-04-04T15:24:40Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Ystorïau Bohemia | author = | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../]] | next = [[../Rhagair Cyfieithydd|Rhagair Cyfieithydd]] | notes = }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|T. H. Parry-Williams}} | {{Wicipedia|Cyfres y Werin}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=13 to=13 /> </div..." 162665 wikitext text/x-wiki {{header | title =Ystorïau Bohemia | author = | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../]] | next = [[../Rhagair Cyfieithydd|Rhagair Cyfieithydd]] | notes = }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|T. H. Parry-Williams}} | {{Wicipedia|Cyfres y Werin}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=13 to=13 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cynnwys}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] 7asyjg2tckfwoulshktjomdgt6czrox 162666 162665 2026-04-04T15:25:38Z AlwynapHuw 1710 162666 wikitext text/x-wiki {{header | title =Ystorïau Bohemia | author = | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../]] | next = [[../Rhagair y Cyfieithydd|Rhagair y Cyfieithydd]] | notes = }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|T. H. Parry-Williams}} | {{Wicipedia|Cyfres y Werin}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=13 to=13 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Cynnwys}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] 8ysb6ce2jg8ge0p2e6ak0xb0rbvpenq 0 83455 162668 2026-04-04T15:29:38Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Ystorïau Bohemia | author = | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Cynnwys|Cynnwys]] | next = [[../Rhagymadrodd|Rhagymadrodd]] | notes = }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|T. H. Parry-Williams}} | {{Wicipedia|Cyfres y Werin}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=15 to=15 /> </di..." 162668 wikitext text/x-wiki {{header | title =Ystorïau Bohemia | author = | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Cynnwys|Cynnwys]] | next = [[../Rhagymadrodd|Rhagymadrodd]] | notes = }} {| style="margin-left: auto; margin-right: auto; border: none;" |- | {{Wicipedia|T. H. Parry-Williams}} | {{Wicipedia|Cyfres y Werin}} |} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=15 to=15 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Rhagair y Cyfieithydd}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] bz0ndrmhhz619roqztld08pmo1uzyjq 162669 162668 2026-04-04T15:35:23Z AlwynapHuw 1710 162669 wikitext text/x-wiki {{header | title =Ystorïau Bohemia | author = | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Cynnwys|Cynnwys]] | next = [[../Rhagymadrodd|Rhagymadrodd]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=15 to=15 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Rhagair y Cyfieithydd}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] ij0gixxvgcr22h6ie7rt2yr5rsgp16t 0 83456 162670 2026-04-04T15:36:05Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Ystorïau Bohemia | author = | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Rhagair y Cyfieithydd|Rhagair y Cyfieithydd]] | next = [[../Y Ffliwt|Y Ffliwt]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=17 to=19 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Rhagymadrodd}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]]" 162670 wikitext text/x-wiki {{header | title =Ystorïau Bohemia | author = | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Rhagair y Cyfieithydd|Rhagair y Cyfieithydd]] | next = [[../Y Ffliwt|Y Ffliwt]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=17 to=19 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Rhagymadrodd}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] fqj6cjouuywxhd488xdc54lwfh03r3m 0 83457 162671 2026-04-04T16:02:05Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Ystorïau Bohemia | author =Jaroslav Vrchlický | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Rhagymadrodd|Rhagymadrodd]] | next = [[../Yr Hen Wraig|Yr Hen Wraig]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=21 to=45 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Ffliwt}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] Categori:Jaroslav..." 162671 wikitext text/x-wiki {{header | title =Ystorïau Bohemia | author =Jaroslav Vrchlický | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Rhagymadrodd|Rhagymadrodd]] | next = [[../Yr Hen Wraig|Yr Hen Wraig]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=21 to=45 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Ffliwt}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] [[Categori:Jaroslav Vrchlický]] g6f8riakk5h6iwfbpgoqy2rj5vgbv70 0 83458 162672 2026-04-04T16:10:32Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Ystorïau Bohemia | author =Jaroslav Vrchlický | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Y Ffliwt|Y Ffliwt]] | next = [[../Ffynnon Angof|Ffynnon Angof]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=47 to=48 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Yr Hen Wraig}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] Categori:Jaroslav V..." 162672 wikitext text/x-wiki {{header | title =Ystorïau Bohemia | author =Jaroslav Vrchlický | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Y Ffliwt|Y Ffliwt]] | next = [[../Ffynnon Angof|Ffynnon Angof]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=47 to=48 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Yr Hen Wraig}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] [[Categori:Jaroslav Vrchlický]] 9zmlg4uxigtr14nvu2max5ovhz5d8zd 0 83459 162673 2026-04-04T16:17:59Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Ystorïau Bohemia | author =Jaroslav Vrchlický | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Yr Hen Wraig|Yr Hen Wraig]] | next = [[../Barddoniaeth a Rhyddiaith|Barddoniaeth a Rhyddiaith]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=49 to=54 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Ffynnon Angof}} Categori:Ystorïa..." 162673 wikitext text/x-wiki {{header | title =Ystorïau Bohemia | author =Jaroslav Vrchlický | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Yr Hen Wraig|Yr Hen Wraig]] | next = [[../Barddoniaeth a Rhyddiaith|Barddoniaeth a Rhyddiaith]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=49 to=54 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Ffynnon Angof}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] [[Categori:Jaroslav Vrchlický]] h0lse0epvapt7ai8qq2wzqz7pjyzzjz 0 83460 162674 2026-04-04T16:24:56Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Ystorïau Bohemia | author =Jaroslav Vrchlický | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Ffynnon Angof|Ffynnon Angof]] | next = [[../Y Pren Afalau|Y Pren Afalau]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=55 to=57 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Barddoniaeth a Rhyddiaith}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]..." 162674 wikitext text/x-wiki {{header | title =Ystorïau Bohemia | author =Jaroslav Vrchlický | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Ffynnon Angof|Ffynnon Angof]] | next = [[../Y Pren Afalau|Y Pren Afalau]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=55 to=57 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Barddoniaeth a Rhyddiaith}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] [[Categori:Jaroslav Vrchlický]] js6bluy1pgdlm813fcr9jb2f2r5o2ls 0 83461 162676 2026-04-04T16:37:15Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Ystorïau Bohemia | author =Svatopluk Čech | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Barddoniaeth a Rhyddiaith|Barddoniaeth a Rhyddiaith]] | next = [[../Tafarn y Tair Lili|Tafarn y Tair Lili]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=59 to=71 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Pren Afalau}} Categori:..." 162676 wikitext text/x-wiki {{header | title =Ystorïau Bohemia | author =Svatopluk Čech | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Barddoniaeth a Rhyddiaith|Barddoniaeth a Rhyddiaith]] | next = [[../Tafarn y Tair Lili|Tafarn y Tair Lili]] | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=59 to=71 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Y Pren Afalau}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] [[Categori:Svatopluk Čech]] 9coarg61f328k0igy4r37ln4j4vtt1n 0 83462 162677 2026-04-04T16:39:46Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{header | title =Ystorïau Bohemia | author =Jan Neruda | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Y Pren Afalau|Y Pren Afalau]] | next = | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=73 to=76 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Tafarn y Tair Lili}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] [[Categori:Jan Neruda]]" 162677 wikitext text/x-wiki {{header | title =Ystorïau Bohemia | author =Jan Neruda | andauthor = | translator =T. H. Parry-Williams | editor = | section = | previous =[[../Y Pren Afalau|Y Pren Afalau]] | next = | notes = }} <div style="margin-left:10%; margin-right:10%;"> <pages index="Ystorïau Bohemia.djvu" from=73 to=76 /> </div> ==Nodiadau== {{Cyfeiriadau}} {{DEFAULTSORT:Tafarn y Tair Lili}} [[Categori:Ystorïau Bohemia]] [[Categori:Jan Neruda]] d9q9kfddprnf10i0i81vq6oos7sm4ew 14 83463 162678 2026-04-04T16:49:38Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "{{Wicipedia|T. H. Parry-Williams}} Roedd '''Syr Thomas Herbert Parry-Williams''' (1887 – 1975) yn fardd, llenor, ac ysgolhaig. Ni fydd y mwyafrif o'i waith yn rhydd o hawlfraint hyd 1 Ionawr 2046. Gan fod [[Ystorïau Bohemia]] wedi ei gyhoeddi ym 1922, dros 95 mlynedd yn ôl mae yn y parth cyhoeddus o dan gyfreithiau hawlfraint UDA, y wlad lle mae Wicidestun yn cael ei gyhoeddi." 162678 wikitext text/x-wiki {{Wicipedia|T. H. Parry-Williams}} Roedd '''Syr Thomas Herbert Parry-Williams''' (1887 – 1975) yn fardd, llenor, ac ysgolhaig. Ni fydd y mwyafrif o'i waith yn rhydd o hawlfraint hyd 1 Ionawr 2046. Gan fod [[Ystorïau Bohemia]] wedi ei gyhoeddi ym 1922, dros 95 mlynedd yn ôl mae yn y parth cyhoeddus o dan gyfreithiau hawlfraint UDA, y wlad lle mae Wicidestun yn cael ei gyhoeddi. 7sji69ut45aiyflv8lgdajemh727v7j 14 83464 162679 2026-04-04T16:52:22Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "[[Categori:T. H. Parry-Williams]] [[Categori:Llyfrau 1922]] [[Categori:Llyfrau'r 1920au]] [[Categori:Cyfres y Werin]] [[Categori:Straeon byrion]] [[Categori:Cyfieithiadau]]" 162679 wikitext text/x-wiki [[Categori:T. H. Parry-Williams]] [[Categori:Llyfrau 1922]] [[Categori:Llyfrau'r 1920au]] [[Categori:Cyfres y Werin]] [[Categori:Straeon byrion]] [[Categori:Cyfieithiadau]] 67uhafrf5wpn49c4jdwfmkynyh3vu8w 162680 162679 2026-04-04T16:53:15Z AlwynapHuw 1710 162680 wikitext text/x-wiki [[Delwedd:Ystorïau Bohemia.djvu|bawd|tudalen=1]] [[Categori:T. H. Parry-Williams]] [[Categori:Llyfrau 1922]] [[Categori:Llyfrau'r 1920au]] [[Categori:Cyfres y Werin]] [[Categori:Straeon byrion]] [[Categori:Cyfieithiadau]] qvvzkef3lsuxy7acr3bjcfn8cdu27s4