Wicidestun cywikisource https://cy.wikisource.org/wiki/Hafan MediaWiki 1.46.0-wmf.22 first-letter Media Arbennig Sgwrs Defnyddiwr Sgwrs Defnyddiwr Wicidestun Sgwrs Wicidestun Delwedd Sgwrs Delwedd MediaWici Sgwrs MediaWici Nodyn Sgwrs Nodyn Cymorth Sgwrs Cymorth Categori Sgwrs Categori Tudalen Sgwrs Tudalen Indecs Sgwrs Indecs TimedText TimedText talk Modiwl Sgwrs modiwl Event Event talk Indecs:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu 106 83465 162688 2026-04-05T15:24:41Z AlwynapHuw 1710 Dechrau tudalen newydd gyda "" 162688 proofread-index text/x-wiki {{:MediaWiki:Proofreadpage_index_template |Title=Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940) |Author=William Rees (Gwilym Hiraethog) |Publisher=Clwb Llyfrau Cymraeg, Aberystwyth |Year=1940 |Source=djvu |Image=1 |Progress=X |Pages=<pagelist /> |Remarks= }} [[Categori:William Rees (Gwilym Hiraethog)]] [[Categori:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940)]] [[Categori:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr]] [[Categori:Llyfrau 1877]] [[Categori:Llyfrau 1940]] [[Categori:PD-old-70]] [[Categori:Tudalen Indecs]] jtuv5fnlz2qeuydelpk45x5e7nd1sb8 Tudalen:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu/1 104 83466 162689 2026-04-05T15:26:17Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162689 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu|canol|400px|tudalen=1]] {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> 339et6oo74g7abovi2pfqorq14ysos2 Tudalen:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu/272 104 83467 162690 2026-04-05T15:26:44Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162690 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>[[Delwedd:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu|canol|400px|tudalen=272]]<noinclude><references/></noinclude> 93texjgmtkmj411078jtg2pqzoo3ssa Tudalen:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu/271 104 83468 162691 2026-04-05T15:27:02Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162691 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz Tudalen:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu/270 104 83469 162692 2026-04-05T15:27:10Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162692 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz Tudalen:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu/2 104 83470 162693 2026-04-05T15:27:27Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162693 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz Tudalen:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu/3 104 83471 162694 2026-04-05T15:27:40Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162694 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz Tudalen:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu/4 104 83472 162695 2026-04-05T15:27:47Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162695 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz Tudalen:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu/5 104 83473 162696 2026-04-05T15:30:15Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162696 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{Mmmm-mawr|HELYNTION BYWYD<br>HEN DEILIWR}}}} <br> <br> {{c|GAN<br>{{Mm-mawr|WILLIAM REES<br>(GWILYM HIRAETHOG)}}}} <br> <br> <br> <br> {{c|ABERYSTWYTH<br>Y CLWB LLYFRAU Cymreig<br>1940}} <br> <br> {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> i22glphnj1v5lhy3vxuuyn7k1a3jd1l Tudalen:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu/6 104 83474 162697 2026-04-05T15:31:51Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162697 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>''Argraffiad Cyntaf (I. Foulkes, Lerpwl) 1877'' ''Ail Argraffiad 1902'' ''Yr Argraffiad hwn Ebrill 1940'' <br> <br> <br> {{c|Argraffwyd yng Ngwasg Gee, Dinbych a rhwymwyd gan<br>George Tremewan a'i Fab, Abertawe}} <br> <br> {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> hug3xlrvtiuqjb9pm4e113yfmooz7vg 162698 162697 2026-04-05T15:32:17Z AlwynapHuw 1710 162698 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>* ''Argraffiad Cyntaf (I. Foulkes, Lerpwl) 1877'' * ''Ail Argraffiad 1902'' * ''Yr Argraffiad hwn Ebrill 1940'' <br> <br> <br> {{c|Argraffwyd yng Ngwasg Gee, Dinbych a rhwymwyd gan<br>George Tremewan a'i Fab, Abertawe}} <br> <br> {{nop}}<noinclude><references/></noinclude> n2k2kn1y4ph7hxpu4q8s5btt34zwboh Tudalen:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu/7 104 83475 162699 2026-04-05T15:33:32Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162699 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|RHAGAIR}}}} WRTH olygu testun ''Helyntion Bywyd Hen Deiliwr'' ar gyfer yr argraffiad hwn, bu'n rhaid ystyried tri pheth—orgraff, cystrawen, ac arddull. Diwygiwyd yr orgraff yn unol ag egwyddorion Orgraff yr Iaith Gymraeg, a dilynwyd yr un rheolau gydag ambell air, er nad mater o orgraff yw'r cywiriad, a bod yn fanwl—e.e., dodwyd cymryd yn lle cymeryd. Nid heb betruster y penderfynwyd cywiro'r cystrawennau gwallus sy'n digwydd yma a thraw; ond ni buasai cadw'r gwallau, mewn argraffiad nas bwriadwyd fel testun ar gyfer ysgolheigion, yn ateb un diben, a chan hynny fe'u cywirwyd. Nid ŷnt na mawr nac aml iawn. Ond yn yr ymddiddan, lle yr oedd ffurf anghywir yn ffurf lafar, ni chywirwyd moni. Y mae yn arddull Hiraethog rai pethau a gyfrifid yn frychau, pes gwelid yng ngwaith awdur yn sgrifennu heddiw, ond na ellir eu cyfrif yn wallau gramadegol. Nid ymyrrwyd ond ag un o'r rheini, sef ei fynych arfer o y lle y mae rhwyddineb ymadrodd yn galw am 'r. Gwnaed y gwelliant yma, gan y byddai bron unrhyw Gymro yn ei wneud yn ddiarwybod wrth ddarllen yn uchel. Pwy nad yw'n galw Trysorfa'r Plant at Trysorfa y Plant? Un cyfnewidiad arall oedd gofalu rhoi'r un enw ar yr un cymeriad drwy'r llyfr—yn yr argraffiadau ereill, y mae merch yr Hafod Ganol, er enghraifft, yn Margaret, Jane, a Mary mewn gwahanol fannau. Cadwyd yr orgraff wreiddiol yn y dyfyniadau yn y Rhagymadrodd ac ar ei diwedd. Carwn ddiolch i Mr. G. J. Williams am ei gyngor wrth baratói'r llyfr, ac am ddarllen y proflenni (ond heb ei wneud ef yn gyfrifol am ddim o wendidau'r llyfr); ac i swyddogion Llyfrgell Genedlaethol Cymru am eu cymorth i gael hyd i'r nofelau. DAFYDD JENKINS.<noinclude><references/></noinclude> jr6lnsso0p9rdq2jwk50ul6sydnf9pk Tudalen:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu/8 104 83476 162700 2026-04-05T15:33:42Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162700 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz Tudalen:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu/9 104 83477 162701 2026-04-05T15:39:36Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162701 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{mawr|CYNNWYS}}}} {{center block| <poem> [[Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940)/Rhagair|Rhagair]] [[Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940)/Rhagymadrodd:|Rhagymadrodd:]] ::[[Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940)/Gwilym Hiraethog|Gwilym Hiraethog]] ::[[Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940)/Y Nofel Gymraeg Gynnar|Y Nofel Gymraeg Gynnar]] ::[[Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940)/Llyfryddiaeth|Llyfryddiaeth]] ::[[Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940)/Dyfyniadau o'r Nofelau Cynnar|Dyfyniadau o'r Nofelau Cynnar]] [[Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940)/Rhagymadrodd Gwilym Hiraethog|Rhagymadrodd Gwilym Hiraethog]] [[Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940)/Helyntion Bywyd Hen Deiliwr|Helyntion Bywyd Hen Deiliwr]] </poem> }} <br><noinclude><references/></noinclude> s3r956oky61zsujoaw8tu1oie5unex8 Tudalen:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu/10 104 83478 162702 2026-04-05T15:39:53Z AlwynapHuw 1710 /* Heb destun */ 162702 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="0" user="AlwynapHuw" /></noinclude><noinclude><references/></noinclude> 10ansarm6f15g8ejc3xh9xlmnuxyjpz Tudalen:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu/11 104 83479 162703 2026-04-05T15:45:15Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162703 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>{{c|{{M-mawr|RHAGYMADRODD}}}} {{c|{{mawr|GWILYM HIRAETHOG}}}} YN Y Chwibren Isaf yng Nghwm Aled, yn sir Ddinbych, y ganwyd William Rees, 8 Tachwedd 1802, yn drydydd plentyn ac ail fab i Ddafydd ac Anne Rees. Mab oedd Dafydd Rees i Henry Rees, gŵr a ddaethai o Landeilo Fawr i Lansannan yn swyddog trethi, a phriodi â Gwen Llwyd o'r Chwibren. Hanoedd hithau o linach Rhys ab Ieuan ap Llywelyn Chwith, a fu gyda Dafydd ap Siencyn yn lladd yr Ustus Coch ar y fainc yn Ninbych yn y bymthegfed ganrif; a hi oedd ben a phont y teulu. Adroddai William Rees amdani ryw nos Sul, pan oedd y teulu wedi mynd i Lansannan i'r cwrdd, a storm wedi codi, yn mynnu mynd i lawr i bont Aled i'w cyfarfod, a'u hebrwng bob yn un ac un dros y bont; a thro arall, pan ddaeth eira mawr y noson cyn yr oedd William a'i frawd i ddod adref o'r ysgol yn Llansannan, cerddodd y fam-gu i Lansannan berfedd nos i ddweud wrth ŵr y tŷ lle yr oeddynt yn lletya am eu cadw yno nes iddi hi ddod i'w cyrchu. Cysylltir enw Tudur Aled, trwy deulu Llywelyn Chwith, â'r Chwibren; a chysylltir enw William Salesbury â'r Cae Du, lle y bu William Rees yn byw yn fachgen. Yr oedd y traddodiad llenyddol a awgryma'r enwau hynny'n ddigon byw yn ei ddydd ef iddo gael athro barddol yn "Robert ap Dafydd o'r Gilfach Lwyd," a oedd yn byw yn ei ymyl. Y Robert Davies hwn a fynnodd iddo gynnig ar gystadleuaeth "Cywydd Buddugoliaeth Trafalgar a Marwolaeth y Penllywydd Nelson," yn Eisteddfod Aberhonddu yn 1826. Nid aeth yntau i'r Eisteddfod, a phan gyhoeddwyd enw "Hiraethog"—"William "Hiraethog"—"William Rees, Llansannan"—ni wyddai neb pwy ydoedd; ond trefnwyd i'r Dr. William Owen Pughe, a oedd yn byw yn Nantglyn yn yr un ardal, fynd â'r wobr ganddo i'w geisio. Felly y daeth Gwilym Hiraethog i gysylltiad â Robert Davies, Bardd Nantglyn, a chael ei wahodd i fynd gydag ef ar daith heibio i'r tanysgrifwyr i'w ''Diliau Barddas.'' Trwy'r daith honno, cafodd gwrdd â llawer o'r beirdd; ond nid oedd y croeso helaeth a gaent gan y tafarnau ar y daith yn dygymod â Hiraethog cystal ag awyrgylch y cyfarfodydd crefyddol yr oedd ef<noinclude><references/></noinclude> ipzc5imh47js052t18nvdem162k8w07 Tudalen:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu/12 104 83480 162704 2026-04-05T15:45:43Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162704 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>hefyd yn eu dilyn. Methodistiaid Calfinaidd oedd ei deulu, a chodwyd Henry, brawd hynaf Hiraethog, i bregethu gyda'r enwad yn 1819; ond yn 1827 sefydlwyd achos Annibynnol yn Llansannan. Yr oedd un o aelodau'r Methodistiaid yn dipyn o borthmon, a rhyw fore Sadwrn yn Amwythig cafodd lythyr yn ei alw adref at ei wraig, a oedd yn ddifrifol o wael. Aeth yntau tuag adref gyntaf y gallai, a chyrraedd Cerrig-y-drudion wedi nos. Ni allai groesi Mynydd Hiraethog liw nos, ac arhosodd tan y bore; erbyn iddo gyrraedd adref, yr oedd ei wraig yn llawer gwell, ac aeth yntau i'r ysgol Sul y prynhawn, ac adrodd yr hanes yno. Pan glywodd y swyddogion, dygasant yr achos gerbron yr eglwys, a diarddelwyd yr aelod. Y canlyniad fu i ddyrnaid o'r aelodau. adael y capel a ffurfio eglwys Annibynnol. Yr oedd Hiraethog yn un ohonynt, a gellir gweld yma yr un gwrth-ddeddfoldeb ag sy'n dod i'r golwg dro ar ôl tro yn ei nofelau. Gweithio gartref ar y ffarm yr oedd ef pan ddechreuodd bregethu yn 1829; ond daeth yn bregethwr poblogaidd yn fuan, a chafodd alwad gan eglwys Mostyn, sir Fflint, a fuasai hyd hynny yn gangen dan. eglwys Treffynnon. Derbyniodd ef yr alwad, ac aeth i Fostyn ym Mai 1831; ond mynnodd aros am flwyddyn brawf cyn ei urddo'n fugail ar yr eglwys, yn Awst 1832. Aeth o Fostyn i fugeilio eglwys Lôn Swan, Dinbych, yn 1837, ac oddi yno i Lerpwl, i hen eglwys Williams o'r Wern, yn 1843. Yr oedd ganddo olwg mawr iawn ar Williams o'r Wern erioed: adroddir amdano'n mynd i Gymanfa yn Ninbych, lle y disgwyliai gael ei glywed yn pregethu, gyda'r sicrwydd y byddai yn adnabod Williams o'r Wern, er na welsai mono erioed, ac wedi i Hiraethog ddechrau pregethu, aeth y ddau'n gyfeillion mawr, a Hiraethog wedyn a sgrifennodd [[Cofiant y Diweddar Barch W Williams o'r Wern|Gofiant Williams.]] Symudodd Hiraethog ei le—neu symudodd yr eglwys ei lle—yn Lerpwl ddwy waith, ond yn Lerpwl y bu ef nes iddo encilio i Gaer yn 1875. Yr oedd y frech wen wedi tywyllu ei lygad de pan oedd ef yn dair oed; ond nid oedd hynny na dim yn rhwystr i'w weithgarwch; ac yn Lerpwl yr oedd mor brysur fel nad yw'n rhyfedd clywed fod ei wraig (yr oedd yn briod er 1826) yn gwneud rhan fawr o'r gwaith bugeiliol, gan ofalu cadw unrhyw drafferthion a fyddai yn yr eglwys o'i glyw ef. Yr oedd ganddi hefyd waith cadw trefn ar ei wisg ef: byddai ef bob amser yn drwsiadus iawn yn cychwyn i daith, ond deuai'n ôl yn ddigon di-raen, a byddai raid sgrifennu i'w lety i holi am y dillad a adawsai ar ei ôl. Am flynyddoedd bu Hiraethog yn barddoni—ei Emmanuel yw'r gân hwyaf yn y Gymraeg, meddir—yn pregethu, yn darlithio, ac yn<noinclude><references/></noinclude> lujfwji0fdhaujicqix6ra8kdn7sgfl Tudalen:Helyntion Bywyd Hen Deiliwr (arg 1940).djvu/13 104 83481 162705 2026-04-05T15:46:17Z AlwynapHuw 1710 /* Wedi'i brawfddarllen */ 162705 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>golygu. Ef, gyda'r argraffydd John Jones, a gychwynnodd ''Yr Amserau'' yn 1843, ac ef a sgrifennai lawer o'i gynnwys: yno y cyhoeddwyd ''Llythyrau 'Rhen Ffarmwr'' gyntaf. Bu wedyn yn un o olygyddion ''Y Dysgedydd'', ac ef oedd gadeirydd y ''Welsh Newspaper Company'' a gychwynnodd ''Y Tyst Cymreig.'' Yn 1866 y cafodd radd D.D., gan Brifysgol Marietta, Ohio, a chan Goleg Amherst, Massachusetts. Bu farw yng Nghaer ar ddydd ei ben-blwydd, yn 1883. <section begin="bbb"/><section end="bbb"/> <section begin="aaa"/>Y NOFEL GYMRAEG GYNNAR {{c|I}} YN Eisteddfod Cymrodorion Dirwestol Merthyr Tydfil, Nadolig 1854 cynigiwyd gwobr am "ffug-chwedl—nofel Gymreig— y meddwyn diwygiedig yn arwr." "Anturiodd chwech o ysgrifenwyr galluogi gylch yr ymrysonfa ar y testun hwn," ys dywedodd Eben Fardd yn ei feirniadaeth, a chyhoeddwyd o leiaf tair o'r chwe chwedl y flwyddyn wedyn. Y flwyddyn honno, 1855, yw'r trobwynt yn hanes ffuglen Gymraeg; o hynny ymlaen, y mae nofelau Cymraeg o ryw fath yn dod allan yn gyson flwyddyn ar ôl blwyddyn, ond cyn hynny ni wn ond am un llyfr gwreiddiol Cymraeg a gyfrifid yn nofel o gwbl pes cyhoeddid ef am y tro cyntaf heddiw—sef ''Aelwyd f'Ewythr Robert'' gan Wilym Hiraethog. Ceir dangos yn nês ymlaen fod hwn yn llawer mwy na chyfaddasiad Cymraeg o ''Uncle Tom's Cabin;'' serch hynny, credaf mai o gofio mai yn 1852 y cyhoeddwyd ''Uncle Tom's Cabin'' gyntaf y gallwn ddeall paham y tarddodd y ffrwd nofelau Cymraeg tua 1855. Yn un o'i ''Essays on Fiction'' (Llundain, 1864), ceisiodd Nassau W. Senior (gŵr sy'n adnabyddus hefyd am i Karl Marx ymosod ar ei athrawiaethau economaidd) roi rhesymau am lwyddiant eithriadol Uncle Tom's Cabin. Un rheswm am ei boblogrwydd yn Lloegr oedd ei fod yn rhad iawn, am nad oedd Lloegr a'r America yn cydnabod hawlfraint ei gilydd (td. 449): The necessary consequence is, that an English work which has acquired celebrity enough to be reprinted in America, reappears there in a form so cheap, that an enormous sale is ensured. The same is the case with English reprints of American works. "Uncle Tom" costs <section end="aaa"/><noinclude><references/></noinclude> 09fitqogbd00odaed5gx2l9uunvl3ji 162706 162705 2026-04-05T15:47:35Z AlwynapHuw 1710 162706 proofread-page text/x-wiki <noinclude><pagequality level="3" user="AlwynapHuw" /></noinclude>golygu. Ef, gyda'r argraffydd John Jones, a gychwynnodd ''Yr Amserau'' yn 1843, ac ef a sgrifennai lawer o'i gynnwys: yno y cyhoeddwyd ''Llythyrau 'Rhen Ffarmwr'' gyntaf. Bu wedyn yn un o olygyddion ''Y Dysgedydd'', ac ef oedd gadeirydd y ''Welsh Newspaper Company'' a gychwynnodd ''Y Tyst Cymreig.'' Yn 1866 y cafodd radd D.D., gan Brifysgol Marietta, Ohio, a chan Goleg Amherst, Massachusetts. Bu farw yng Nghaer ar ddydd ei ben-blwydd, yn 1883. <section begin="bbb"/><section end="bbb"/> <section begin="aaa"/>{{c|{{mawr|Y NOFEL GYMRAEG GYNNAR}}<br>I}} YN Eisteddfod Cymrodorion Dirwestol Merthyr Tydfil, Nadolig 1854 cynigiwyd gwobr am "ffug-chwedl—nofel Gymreig— y meddwyn diwygiedig yn arwr." "Anturiodd chwech o ysgrifenwyr galluogi gylch yr ymrysonfa ar y testun hwn," ys dywedodd Eben Fardd yn ei feirniadaeth, a chyhoeddwyd o leiaf tair o'r chwe chwedl y flwyddyn wedyn. Y flwyddyn honno, 1855, yw'r trobwynt yn hanes ffuglen Gymraeg; o hynny ymlaen, y mae nofelau Cymraeg o ryw fath yn dod allan yn gyson flwyddyn ar ôl blwyddyn, ond cyn hynny ni wn ond am un llyfr gwreiddiol Cymraeg a gyfrifid yn nofel o gwbl pes cyhoeddid ef am y tro cyntaf heddiw—sef ''Aelwyd f'Ewythr Robert'' gan Wilym Hiraethog. Ceir dangos yn nês ymlaen fod hwn yn llawer mwy na chyfaddasiad Cymraeg o ''Uncle Tom's Cabin;'' serch hynny, credaf mai o gofio mai yn 1852 y cyhoeddwyd ''Uncle Tom's Cabin'' gyntaf y gallwn ddeall paham y tarddodd y ffrwd nofelau Cymraeg tua 1855. Yn un o'i ''Essays on Fiction'' (Llundain, 1864), ceisiodd Nassau W. Senior (gŵr sy'n adnabyddus hefyd am i Karl Marx ymosod ar ei athrawiaethau economaidd) roi rhesymau am lwyddiant eithriadol Uncle Tom's Cabin. Un rheswm am ei boblogrwydd yn Lloegr oedd ei fod yn rhad iawn, am nad oedd Lloegr a'r America yn cydnabod hawlfraint ei gilydd (td. 449): The necessary consequence is, that an English work which has acquired celebrity enough to be reprinted in America, reappears there in a form so cheap, that an enormous sale is ensured. The same is the case with English reprints of American works. "Uncle Tom" costs <section end="aaa"/><noinclude><references/></noinclude> nt1wf5laz131xas0kkhf4r7mjv8mzrz